ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 360 1670024 1453804 2026-09-18T17:46:38Z ImanKhodadadi1971 79178 1670024 wikitext text/x-wiki {{نووسینەوە}} {{کوردەکان}} [[پەڕگە:Kurdish Areas Sorani.png|وێنۆک|ئەم شوێنانەی کە کورد لێی دەژین]] '''کورد''' [[نەتەوە|نەتەوەیەکی]] [[ئێران|ئێرانین]] کە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەژین و بە زمانی کوردی قسە دەکەن کە لقێکی باکووری ڕۆژئاوای [[زمانە ئێرانییەکان|زمانە ئێرانییەکانە]]. کە [[ژینگەی سروشتی|ژینگە]] سەرەکییەکەیان بە [[کوردستان]] دەناسرێت کە بەسەر وڵاتانی [[ئێران]]، [[عێراق|ئێراق]]، [[تورکیا]]، [[سووریا]]، [[ئەرمینیا]]، [[ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[گورجستان]] دابەش کراوە و لە شاخەکانی [[ئەنادۆڵ]] ھەتا [[زاگرۆس|زنجیرە چیای زاگرۆس]] درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاو بوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ٥٥ تا ٧٠ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت.<ref name="KIOP2017"/><ref>Based on arithmetic from ''World Factbook'' and other sources cited herein: A Near Eastern population of 28–30 million, plus approximately a 2 million diaspora gives 30–32 million. If the highest (25%) estimate for the Kurdish population of Turkey, in Mackey (2002), proves correct, this would raise the total to around 37 million.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0505202215|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نووسەر 1|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ژمارەی کورد لە تەواوی جیھان چەندە؟|ناونیشان=https://balkesh.com/kurdistan/25207/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Balkesh}}</ref> زمانی کوردەکان لەسەدەی بیستەمدا لەلایەن زمانناسانی بیانی بە دوو لقی [[زمانە کوردییەکان]] و [[زازا-گۆرانی]] دابەش کراوە کە کوردەکان بە ھەردوو کوردی دەڵێن و ھەردوو لقێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. لە باری ئایینییەوە، نزیکەی ٦٥ لە سەدی خەڵکی کورد [[موسڵمان]]ی سەر بە مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەردۆخی|یەکەم=شێخ محەممەد|ناونیشان=https://archive.org/details/barhamhamd97_gmail_20150909_1604/page/n55/mode/1up|سەردێڕ=مێژووی کورد و کوردستان}}</ref>؛ بەدوای ئەوانە ٢٠ لە سەدیان [[عەلەوی]]، ١٠ لە سەدیان موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە]]، ٤ لە سەدیان [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]]، [[کاکەیی|کاکەی]]، [[سارلی]] و [[شەبەک (ئایین)|شەبەک]]، ٠٫٥ لە سەد نوێئایینەکانی [[مەسیحی]] و [[زەردەشتی]]ن بە لقە جیاجیاکانەوە و ٠٫٥ لە سەدیش [[جوولەکە|جوو]]ن و تاقمێکیش [[بەھایی|بەھایین]]. ئەمە لەحاڵێکدایە کە بەشێکی بەرچاو لە کوردەکانیش سەر بە ھیچ ئایینێک نین و [[بێدینی|بێدین]]، [[بێخوایی|خواناباوەڕ]]، یاخود سەر بە ڕێبازەکانی دیکەی ھاوشێوەی بێئایینخوازین، بەڵام لەو جێیەوەی کە ئەم ڕێبازانە لە ھیچ کام لە پارچەکانی کوردستان بە فەرمی نەناسراون و ناچارن خۆیان سەر بە یەکێک لە ئایینە فەرمییەکان لە قەڵەم بدەن، ھیچ ئامارێکیش سەبارەت بە سەرژمێریان لەبەردەستدا نییە == مێژوو == {{وتاری سەرەکی|مێژووی کورد}} {{کورد}} کورد ئەوڕۆ یەکێکە لە گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەتی سەر گۆی زەوییە، یەکێکە لە کۆنترین و ڕەسەنترین نەتەوەکانی جیھانە. سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ناخی مێژوو. بەڵگە زانستییەکان پیشانی دەدەن کە کوردستانیش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کانگەی کەونارایەکی ھەرە کۆن و دێرین. لە چاخی بەستەڵەکدا کە نزیکەی نیو ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا ڕوویدا و نزیکەی ٢٠٫٠٠٠ ساڵ بەر لە زایین کۆتایی ھات زۆربەی ناوچەکانی ئەورووپا و [[ئەمریکای باکوور]]ی بە سەھۆڵ داپۆشرابوون. ئەو دەمە ناوچە بیابانی و چۆڵەوانییەکانی ئەفریقا و مەڵبەندە وشکە عەرەبییەکان کەشێکی مامناوەندیان ھەبوو. کوردستانیش کەش و ئاوھەوایەکی بارانی و مامناوەندیی ھەبوو. ئادەمیزادی دێرین پەنای دەبردە بەر ئەشکەوتەکان بۆ زنج و دەشتەکان بۆ ڕاوگە و لەڕێی ڕاوەوە ژیانی خۆی دەبردە سەر؛ بۆیە ناچار دەبێ ئامێری لەبار دروست بکا کە لە کاتی ڕاودا بەکاری بێنێت. لە پێشدا بەردی تیژ و پاشان ئێسقانی بەکار دەھێنا و بەرەبەرە ئامێری نوێی ساز کرد. بەم قۆناغەی مێژوو دەوترێ شارستانییەتی بەردی کۆن. چاخی بەردین وا دابەش دەکەن: === بەردی کۆن === ئەم چاخە نزیکەی ٣٥٠ ھەزار ساڵی خایاند. لەو سەردەمەدا تەوری بەردین و بەردی تیژ ساز کرا. لەم چاخەیە کە دەوترێت مرۆڤ شێوازی لە مەیموون دەچوو. پاشماوەی ئەم شارستانییەتە لە یەک کیلۆمەتری شاری چەمچەماڵ (لە ساڵی ١٩٤٩دا) لە ناوچەیەک بە ناوی «بەردەبەڵەک» دۆزراوەتەوە. === بەردی ناوەڕاست === لەم دەورانەدا مرۆڤی «نیاندەرتال» بەدی ھات کە لە ئەشکەوتەکاندا دەژیان. پاشماوەی ئەم مرۆڤ و شارستانییەتە لە چیاکانی کوردستان لە {{قت|ئەشکەوتی}} «شانەدەر» دۆزراوەتەوە کە دەکەوێتە باشووری چیای [[برادۆست]]ەوە کە زاڵە بەسەر ڕووباری «زابی گەورە» و زۆر لە شاری [[ڕەواندز|سۆران]] دوور نییە. ئەو {{قت|ئەشکەوتە}} چوار قات بوو. لە قاتی چوارەمدا ئاگردان و خۆڵەمێشی تێکەڵ بە ئێسقان دۆزراوەتەوە کە نیشاندەری ئەوەیە کە مرۆڤ ئاگری ناسیوە. ھەروەھا تەور و ڕنە و ئامێری کونکردن لە جنسی بەرد و ئێسقانی مرۆڤی نیاندەرتال دۆزراوەتەوە. ئەم قاتە دەگەڕێتەوە بۆ حەفتا ھەزار ساڵ بەر لە ئێستا. لە قاتی سێھەمدا بەردی چەخماخ دەبینرێت کە دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردی نوێ. مێژووی ئەم قاتە ھی نزیکەی ٣٫٠٠٠ ساڵ پێشە و بە «پیشەسازی برادۆست» بەناوبانگە. لە قاتی دووەمدا ھەندێ ئامێری چاخی بەردی ناوەڕاست وەک چەقۆ، ڕنە، گورزی بەردی دەبینرێ. ھەڵبەت نموونەی ئەم ئاسەوارانە لە ھەندێ شوێنی تر وەک نزیکەی [[سلێمانی]] و [[چەمچەماڵ]] و [[ڕەواندز]] و [[بێستوون]] و [[باکووری کوردستان]]یش دۆزراوەتەوە. لە قاتی یەکەمدا پاشماوەی وا دۆزراوەتەوە کە نیشان دەدا مرۆڤ ئامێری نوێتر و جۆربەجۆرتری لە بەرد ساز کردووە. === بەردی نوێ === دەستپێکی ئەم سەردەمە دەگەڕێتەوە بۆ ٣٥٫٠٠٠ ساڵ پێش. لەم چاخەدا، لە بەرد و ئێسقانی قۆچ و عاجی فیل ھەندێ ئامێری پێشکەوتووتر ساز کرا. بە مرۆڤی ئەم سەردەمە دەوترێ «ھوموساپینس» و بە شارستانییەتەکەی دەڵێن «کرومانیۆن». لێکۆڵینەوە و توێژینەوەی مێژینەناسی پیشانیان داوە کە ناوچەی کوردستان لە چاخی بەرددا جێگەی ژیانی مرۆڤە سەرەتایییەکان بووە. === میرنشینە کوردییەکان === لە مێژووی کورد چەند میرنشینێک فەرمانڕەوایی ناوچە جیاوازەکانیان کردووە وەکو دەوڵەت ھەڵسوکەوتیان کردووە بەڵام دواتر بەھۆی دەوڵەتی سەفەوی و عوسمانی سەرجەم [[میرنشین]]ەکان ڕووخان لە گرنگترین و ناودارترینیان ئەمانەن: [[میرنشینی حەسنەوی]]، [[میرنشینی ڕەوادی]]، [[میرنشێنی دۆسکی و مەڕوانی]]، [[میرنشینی ئەردەڵان]]، [[میرنشینی سۆران]]، [[میرنشینی بادینان]]، [[میرنشینی بابان]] == کشتوکاڵ == مرۆڤی دانیشتووی کوردستان ٢٥٠٠ ساڵ زووتر لە ئەورووپا بۆ یەکەم جار قۆناغی ڕاوی تێپەڕاند و ھاتە قۆناغی کشتوکاڵەوە. لەبەر ئەوەی کە کوردستان کەشێکی لەباری بۆ سەوزبوونی گەنمی خۆڕسک ھەبووە ئادەمیزاد نزیکەی ١٠٫٠٠٠ ساڵ پێش لە کوردستاندا ھاتووەتە قۆناغی کشتوکاڵەوە. ھەندێک شوێنەوار و بەتایبەت چوار شوێنی گرنگی مێژینەیی کە لە کوردستاندا دۆزراونەتەوە ئەم ڕاستییە دەسەلمێنن: "شانەدەر" لە نزیکی [[ڕەواندز|سۆران]]. تەور و بەردی تیژ، ئامێری پێش لە کشتوکاڵی تیا دۆزراوەتەوە. "کەریمشار" لە نزیکی [[چەمچەماڵ]]. قووڵنگی بەردین، تەور و بەردی داتاشراو، ئامێری پێش لە کشتوکاڵ. "مەلفات" لەنێوان ڕێگەی [[کەرکووک]]–[[ھەولێر]]. ھەندێک ئامێری لە بەرد داتاشراو و داس دۆزراوەتەوە. لێرە ئەو ئامێرانە دەستپێکی قۆناغی کشتوکاڵ نیشان دەدەن. "چەرمۆ" لە نزیکی [[چەمچەماڵ]] لە [[باشووری کوردستان]]دا. دوازدە قات شارستانییەتی دۆزراوەتەوە بۆ نموونە: جامۆڵکەی لە قوڕ برژاو، پەیکەری گڵیی گیانلەبەران و سەرەتاییترین ئامێری چنین، ڕادەیەک گەنم و جۆی ڕەق بووەوە، ئێسقانی ئاژەڵ کە نیشاندەری ئاژەڵداریی مرۆڤە سەرەتایییەکانی ئەو سەردەمە بووە، پەیکەری گڵینی ژنێکی دووگیان. بەپێی زانیاریی و ئاگاداریی شوێنەوارناسان گوندی چەرمۆ ٦٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین ئاوا کراوەتەوە. ئەمە کۆنترین گوندە کە لە جیھاندا ئاوا کراوەتەوە. ھەروەھا شوێنەوارناسانی ئەمریکی و ئەڵمانی و تورک لە ساڵی ١٩٨٥دا لە دەوروبەری ناوچەی ئەرخەنی، لە [[دیاربەکر]] ماڵێکیان لە بنی زەوی دۆزییەوە کە ٩٠٠٠ ساڵ کۆنە. بەمجۆرە بەڵگەکان پیشاندەری ئەوەن کە ئادەمیزادی دێرین کوردستانی بۆ ژیان ھەڵبژاردووە و لە کاتی سەرما و سۆڵەدا پەنای بردووەتە ئەشکەوتەکانی و لە وەرزە لەبارەکاندا داوێنی چیا و دەشتەکانی ھەڵبژاردووە و ھەر لەوێش فێری کشتوکاڵ بوو و ئاژەڵداریی کرد و ئامێری لە بەرد و ئێسقان و چێو بەکار برد و لەسەر دیواری ئەشکەوتەکان نەخش و نیگاری کێشا و پەیکەری گڵینی ساز کرد و بە ئاگر برژاندی و بەو جۆرە دەروازەی شارستانییەتی بۆ مرۆڤ کردەوە لەم بەشەی جیھانەدا. == دانیشتووانی کۆنی کوردستان == لە ھەزارەکانی چوارەم و سێھەمی بەر لە زاییندا گەلانێکی جۆراوجۆر لە کوردستان دەژیان (وەک ھۆری، [[گۆتی]]، لۆلۆبی، ناییری، سووباری، کاسی، ھیتی، [[میتانی]] و ھتد) کە بە زمانگەلێکی نزیک لەیەک ئەدوان و ئایین و دابونەریتێکی ھاوشێوەیان ھەبوو؛ بەڵام پێدەچێ کە بنچینەی کوردەکان بەدەست دوو ھۆزی گۆتی و ھۆری، دروست بووبێ و پاشان بە درێژایی مێژوو و کاریگەریی داگیرکەرانی کوردستان (وەک ئاشوور، تورک، عەرەب، فارس و ئاری، یۆنانی، ڕۆمی و ھتد) گەلانی کوردی ئەمڕۆ بەم شێوەیە ماونەتەوە. بنچینەی کوردایەتی لە یەکێتیی گەلانی کۆنی کوردستان (کە نیشتەجێی زاگرۆس-ئەنادۆڵ بوون) لە دژی شارستانییەتە داگیرکەرەکانی مێزۆپۆتامیا (ئاشوور، ئاکاد، بابل و سۆمەر) دروست بوو. لەو جێیەوەی کە گەلانی زاگرۆس بەھێز و جەنگاوەر بوون و پێکەوە لە بەرامبەر سۆمەر و ئاکاد ڕادەوەستان، خەڵکانی [[سۆمەر]] و ئاکادیش بۆ ئاماژە بە خەڵکانی زاگرۆس، لە وشەی کورد (بە شێوەی کاردا، قردا و گوت، کە بە واتای پاڵەوان بووە) کەڵکیان وەرگرتووە. دواتر خەڵکانی بابل و ئاشووریش ھەر بەم ناوە (کورتێ) ئاماژەیان کردووە. == وشەی کورد == {{ھەروەھا ببینە|بنەچەی کورد}} بە ڕای زۆرێک لە مێژوونووسان، لە نزیکەی ٢–٣ ھەزار ساڵ بەر لە زایین ناوی کورد بە شێوەی جۆربەجۆر لەلایەن دراوسێکانییەوە لە مێژوودا ھاتووە. سۆمەرییەکان یەکەم کەس بوون کە ئاماژەیان بە وڵاتی کوردان کردووە و لە نزیک ٥ ھەزار ساڵ لەمەو پێش ناوی کوردستانیان بە شێوەی {کاردا}، ئەکەدییەکان لە نزیک چوار ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی باقردا، ئاشوورییەکان لە نزیک ٣ ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی {کورتێ}، لە گڵێنەی ماری لە نزیک ٤ ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی {کوردا}، گەزنەفۆن لە ٤٠١ی پ.ز. بە شێوەی {کاردۆخ/کاردۆ}، سترابۆ لە سەرەتای زایین بە شێوەی {کوردوئێن} و ھتد، کە ھەموویان بە واتای جەنگاوەر و پاڵەوان دێن.<ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp. , Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp. ، 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp. , Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp. ، 1966. (see p.342)</ref><ref>https://www.britannica.com/topic/Kurd</ref><ref>https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=11316&lang=EN</ref><ref>https://www.researchgate.net/publication/276542318_Kar-daKI-ka_21st_ce_BCE_Karda_Land_of_Valiant_Mountain_People_Central_Zagros_East_Terminological_Analysis</ref><ref>کورد کێیە، سۆران حەمەڕەش، پ٢١٨–٢٢٣</ref> == زمان == {{وتاری سەرەکی|زمانی کوردی}} [[زمانی کوردی]] یەکێکە لە لقەکانی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]] کە ئەویش بە لقێک لە [[زمانە ھیندوئێرانییەکان]] ناوی دەبەن. ھەندێک زمانی کوردی ھاوچەرخ پاشماوەی زمانی [[ماد]]ەکان دەزانن بەڵام بنچینەی زمانی کوردی بۆ زۆر پێشتر لە میدەکان دەگەڕێتەوە، واتە زمانگەلی ھۆری-گۆتی-لۆلۆبی و ھتد کە بەڕای زۆربەی مێژوونووسان لە زمانە ھیندوئەورووپییەکان جیاوازن. شوێنەواری [[زمانی پاڵەوی]] لە زمانی کوردیدا بە شێوەیەکی خۆیا بەرچاو دەکەوێت. دانانی پێناسەیەکی کتومت بۆ زمانی کوردی و ھەڵدانەوەی لایانە شاراوەکانی ئەم زمانە بەھۆی لەبەینچوونی سەرچاوەی نووسراوی زمانی کوردییەوە لە سەردەمە دێرینەکاندا جۆرێک لە ئاڵۆزی و دڕدۆنگی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری ھەیە بە ھۆکاری سیاسی پنھان یان لەناویان بردبن. زمانی کوردی لە بنەڕەتدا بنەماڵەیەکی زمانییە و پێکھاتووە لە شەش زمانی نزیک لەیەک کە بریتین لە: [[کوردیی باکووری]]، [[کوردیی ناوەندی]]، [[کوردیی باشووری]]، [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]، [[زازاکی]] و [[لوڕی]] و لە ھەندێ سەرچاوەی تر، بە بژاردنی [[لەکی]]ش وەک زمان، دەبنە حەوت زمان. فرە زمانیی کوردستان بەھۆی فرە گەلێتیی کوردە و ھەروەھا نەبوونی زمانێکی فەرمی و ھاوبەش بۆ ھەموو گەلانی کوردە. ئەمەش ھەر لە کۆنەوە بووە، بە شێوەیەک کە سۆمەرییەکان لە بەشێکی کوردستان وەک وڵاتی خەڵکانی فرە زمان یادیان کردووە و ھەروەھا ھەر گەلێکی کۆنی کوردستان، زمانێکی تایبەت بە خۆی ھەبووە. == دانیشتووان == {{سەرەکی|دانیشتووانی کورد}} == ڕەگەز == لە سەرەتای سەردەمی بڵاو بوونەوەی بیری ڕەگەزپەرستیی ئاریایییەکان، بۆ ھۆکاری سیاسی و تواندنەوەی کورد لە ئێراندا، ھەردەم کوردیان وەک ڕەگەزێکی پاک و ڕەسەنی «ئاری»، لە قەڵەم داوە؛ بەڵام لێکۆڵینەوە زانستییە نوێیەکان ئەم شتانە ڕەت دەکەنەوە. لە لێکۆڵینەوەیەکی ژێنێتیکی کە لە کوردانی [[بانە]] و [[سەقز]] وەرگیراوە، زانایان ھیچ شوێنەوارێکی ژێنی ئارییان (r1a-z93) نەدیتەوە.<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0198885922001409#b0030</ref> توێژینەوەکانی دیکە لە سەرانسەری کوردستان، ئەو بابەتەیان پشتڕاست کردەوە و دەریان خست کە سەرەڕای ھێرشی ئارییەکان بۆ کوردستان و گۆڕینی شێوەزاری زمانی کوردەکان، ژێنۆمی ئاری تەنیا لە بەشێکی زۆر کەم لە کوردەکان بەجێ ماوە. لە ھەمان کاتدا، زانایان کوردەکانیان لە ڕووی ژێنێتیکەوە بە خەڵکانی ناوخۆی کوردستان، ئەنادۆڵ و قەوقاز داناوە.<ref>https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85010378928&origin=inward&txGid=fc17e921628b9454891529517ba39de6</ref> ھەروەھا ھۆرییەکانیان وەک یەکێک لە باپیرانی کوردانی ئێستا داناوە کە لە نزیک ٥ ھەزار ساڵ لەمەوپێش لە کوردستان سەریان ھەڵدا.<ref>https://scholar.google.com/scholar_lookup?title=The%20Ancient%20Orient&publication_year=1994&author=W.%20von%20Soden#d=gs_qabs&t=1710086913921&u=%23p%3DM8gjTxZQ7fgJ</ref> ئەم بابەتە لە ڕووی مێژینەناسیشەوە پشتڕاست کراوە و کلتووری کوردەکان بە کلتووری تل حەلاف (لە نزیک ٨ ھەزار ساڵ لەمەوپێش، لە دیاربەکر) دەزانن.<ref>https://scholar.google.com/scholar_lookup?title=The%20Neolithic%20of%20the%20Near%20East&publication_year=1975&author=J.%20Mellaart</ref> === نزیکی لە گەلانی تر === کوردەکان لە ڕووی دی ئێن ئەی میتۆکۆندێریایی (لەلای دایکەوە) لە خەڵکانی ئەورووپی نزیکن، بەڵام لە ڕووی [[دی ئێن ئەی]] [[کرۆمۆسۆم]]ی وای (لەلای باوکەوە) لە خەڵکانی [[قەوقاز]]ی نزیکترن و بە گشتی، لە خەڵکانی [[ڕۆژاوای ئاسیا]] نزیکن و لە خەڵکانی [[ئاسیای ناوین]] دوورن.<ref>https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-22244468714&origin=inward&txGid=595058c7dadc4557f8aa13275a63b6f5</ref> لە بواری جۆراوجۆریی ژێنێتیکی HLA-A,B,C لە جۆری |، [[لوڕ]]ەکانی [[لوڕستان]] و [[یاسووج]]، لە کوردەکانی پارێزگای [[سنە]] نزیکترن تاکوو لوڕەکانی لوڕدگان([[بەختیاری|بەختیارییەکان]]). بەڵام بە گشتی ھەموویان لە یەکتر و ھەروەھا لە [[جوولەکە]]کان، [[ئەرمەنی]]یەکان و [[گورجی]]یەکان، نزیکن.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5063635/</ref> ھەروەھا کوردەکان و [[ئازەری]]یەکانیش لە بواری ژێنێتیکی HLA-A,B,C جۆری || زۆر لەیەک نزیکن.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18001303/</ref> == ئایین == {{وتاری سەرەکی|ئایین لە کوردستان}} [[پەڕگە:Roj emblem.svg|وێنۆک|خۆرەکەی سەر [[ئاڵای کوردستان]] ھێمایەکی دێرینی ئایینی ڕەسەنی کوردەکانە، کە [[یەزدانێت]]ە. جگە لەوەی ٢١ تیشکەکەی ھێمایە بۆ [[٢١ی ئازار]] ([[نەورۆز]])، ھێمای دووبارە ژیانەوە و نوێبوونەوەیە لە یەزدانێتدا.<ref name="auto">{{cite encyclopedia | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html | title=The National Flag of Kurdistan | author=Dr. M. R. Izady | encyclopedia=Encyclopaedia Kurdistanica | accessdate=6 June 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html | archivedate=1 May 2008 | url-status=dead}}</ref>]] پێش فراوانخوازی ئایینی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]] و [[جوولەکایەتی|جوویەتی]]، کوردەکان چەند بیر و باوەڕێکی ئایینیی تریان ھەبوو کە بە ئایینی ڕەسەنی کوردەکان دادەنرێن و لە [[یەزدانێت]]ەوە سەرچاوەیان گرتبوو.<ref name="kurdistanicareligion">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cult of Angels|ناونیشان=http://kurdistanica.com/cult-of-angels/|وێبگە=KURDISTANICA|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> بە درێژایی مێژوو، زۆرینەی ئایینە یەزدانییەکان تیاچوون و ئەوانەی تاکوو ئێستا ماونەتەوە پێکھاتوون لە [[یارسان]]یەت، [[عەلەوی]]ەت، لەگەڵ [[ئێزیدی]]ەت، کە بەشێکی کوردەکان تاکوو ئێستا باوەڕیان پێیان ھەیە. کوردەکان باوەڕیان بە ئایینێکی تریش ھەبوو کە [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] بوو، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی کاریگەریی فارسەکانەوە ئەم بیر و باوەڕەیان ھەڵگرتبوو.<ref name="islam"/> لە تیۆلۆژی یەزادنییەتدا، ھێزێک ھەیە بە ناوی «حەق»{{تێبینی|ئەم ناوە بە واتای «حق»ی [[زمانی عەرەبی]] نایەت و لە عەرەبییەوە وەرنەگیراوە.}} کە لە ھەموو ئایینەکانی یەزدانییەت دا بە خودا ناسراوە جگە لە ئێزیدییەت. حەق بە دروستکەری گەردوون دەناسرێت، ھەموو گەردوون حەق بەستوویەتی بە یەکەوە، بەڵام جگە لە دروستکەری گەردوون ھیچ ڕۆڵێکی تر ناگێڕێت، بەڵکو دەسەڵاتی بەخشیوە بە ھێزێک کە خۆی دروستی کردووە و توانای دروستکردنی بەویش داوە. دروستکەرەکەش، لەکاتی دروستکردنی گەردووندا، پێنج دەسەڵاتی تری وەک خۆی دروست دەکات (کە بە بابا ناسراون، کە ڕەنگە واتای دەروازە بدات) تاکوو ھاوکاری بکەن و ئاگاداری پڕۆسەی دروستکردنی [[گەردوون]] بن. ھەموویان پێکەوە حەوت ھێزی پیرۆز پێک دەھێنن کە بە «کیشی فریشتەکان» ناسراوە. ئەم ھێزانە دەتوانن لە جەستەی مرۆڤدا لەدایک ببنەوە و ھاوشێوەی پەیامبەر ڕەفتار بکەن.<ref name="kurdistanicareligion"/> ھەتاکوو سەدەی ١٢ش، تەنیا کەمینەیەکی کوردەکان موسڵمان بوون و کوردەکان بە نەتەوەیەکی موسڵمان نەدەناسرانەوە. لە نووسینەکانی نووسەرانی عەرەبی وەک نیزام ئەل مولک، ئەبو مەنسوور ئەل بەغدادی، و ھەروەھا ئیبن ئەتیر، کوردەکان بە «موشریک» و [[کافر]] ناوبراون. جگە لەو کەمینەیەی کە خۆیان موسڵمان بوون، زۆرینەی کوردەکان باوەڕیان بە ئایینە یەزدانییەکان بوو، ھەروەھا ڕەتیان دەکردەوە کە ببن بە موسڵمان، تاکو فراوانخوازیی ئیسلامییەکان دەستی پێکرد و لە دوای چەند [[شەڕ]]ێکی زۆر، ھەروەھا گۆڕانکاری لە ژیانی کۆمەڵایەتی و [[ئابووری]] بەبۆنەی ئەو فراوانخوازییانەوە، کوردەکان بە زۆر کرانە موسڵمان.<ref name="islam">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Islam|ناونیشان=http://kurdistanica.com/islam/|وێبگە=KURDISTANICA}}</ref> لە وەشانێکدا، [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاوار]] ئایینی ڕەسەنی کوردەکان بە یەزدانییەت ناو دەبات و دەشڵێت کە تەنیا ئایینە کە بە چەندین سەدەی ھەوڵی لەناوبردندا تێپەڕ ببێت بەبێ لەدەستدانی پیرۆزییەکەی.<ref name="islam"/> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.britannica.com/topic/Kurd کوردەکان]، ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا {{پۆلی کۆمنز|Kurdish people|کورد}} {{خەڵکی کورد}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئەڵمانیا|فەڕەنسا|تورکیا|سووریا|عێراق|کوردستان|کۆمەڵگا|زمانی کوردی}} [[پۆل:کورد|*]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:گەلانی دێرینی ڕۆژھەڵاتی نزیک]] ereli78akfyeeaim54soqe5klbh7064 8 1149 1670028 1654299 2026-09-18T19:14:12Z WikiBayer 33946 1670028 wikitext text/x-wiki <noinclude><div class="mw-content-ltr small" style="overflow: auto;"></noinclude> == Browsing == * Twinkle[dependencies=ext.gadget.morebits,ext.gadget.select2,mediawiki.storage,mediawiki.libs.pluralruleparser,mediawiki.api|type=general|peers=Twinkle-pagestyles|rights=editinterface]|Twinkle.js|Twinkle.css * morebits[dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,mediawiki.Title,jquery.ui|hidden]|morebits.js|morebits.css * Twinkle-pagestyles[hidden|skins=vector]|Twinkle-pagestyles.css * select2[hidden]|select2.min.js|select2.min.css * modrollback[rights=rollback]|modrollback.js * removeAccessKeys[dependencies=user,mediawiki.util]|removeAccessKeys.js * searchFocus|searchFocus.js * GoogleTrans|GoogleTrans.js * Navigation_popups[dependencies=mediawiki.user,mediawiki.util,user.options,mediawiki.util|type=general]|popups.js|navpop.css * exlinks[dependencies=mediawiki.util]|exlinks.js * ReferenceTooltips [ResourceLoader |default |skins=vector, vector-2022, monobook, timeless, modern, cologneblue |type=general |dependencies=mediawiki.cookie, jquery.client] |ReferenceTooltips.js |ReferenceTooltips.css *FlecheHaut|FlecheHaut.js * CommonsDirect[dependencies=mediawiki.util|default]|Direct-link-to-Commons.js * responsiveContentBase[type=styles|hidden|skins=vector]|responsiveContentBase.css * PrintOptions|PrintOptions.js * responsiveContentBase[type=styles|hidden|skins=vector]|responsiveContentBase.css * responsiveContentBaseTimeless[type=styles|hidden|skins=timeless]|responsiveContentBaseTimeless.css *HideExLinkIcon[rights=minoredit]|HideExLinkIcon.css *InterwikiOrder|InterwikiOrder.js *cgiircbox[default|ResourceLoader]|cgiircbox.js *lastedited[dependencies=mediawiki.util]|lastedited&quickeditcounter.js *myGadgets[default|rights=minoredit|dependencies=mediawiki.util]|myGadgets.js *MuttasilAmLa[dependencies=mediawiki.util]|MuttasilAmLa.js *NewPP-report[dependencies=mediawiki.util]|NewPP-report.js *NoAnimations|NoAnimations.js *Numeral_converter[dependencies=mediawiki.cookie,mediawiki.util,mediawiki.user,mediawiki.util]|Numeral_converter.js *stru-contavisite[dependencies=mediawiki.util]|stru-contavisite.js *WhatLinksHereActionLinks|WhatLinksHereActionLinks.js *WikidataTab|WikidataTab.js * mobile-sidebar[type=general]|mobile-sidebar.js|mobile-sidebar.css * markAdmins[default|dependencies=mediawiki.util|targets=desktop,mobile]|markAdmins.js == Watchlist == * WatchlistGreenIndicators[default|rights=viewmywatchlist|peers=WatchlistBase|skins=vector]|WatchlistGreenIndicators.css *watchlist[dependencies=mediawiki.util]|watchlist.js == Editing == * Bijar[actions=edit|dependencies=mediawiki.language,mediawiki.notification|rights=autopatrol]|Bijar.js|Bijar.css * refToolbar[default|dependencies=user.options,mediawiki.util]|refToolbar.js * refToolbarBase[hidden]|refToolbarBase.js * HotCat|HotCat.js * ProveIt|ProveIt.js|ProveIt.css * Shortdesc-helper[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util|skins=vector,monobook,modern,timeless|peers=Shortdesc-helper-pagestyles-vector]|libSettings.js|Shortdesc-helper.js|Shortdesc-helper.css * Shortdesc-helper-pagestyles-vector[hidden|skins=vector]|Shortdesc-helper-pagestyles-vector.css * charinsert[default|peers=charinsert-styles]|charinsert.js * charinsert-core[hidden|dependencies=jquery.textSelection,user,mediawiki.storage]|charinsert-core.js * charinsert-styles[hidden|type=styles]|charinsert-styles.css * Cat-a-lot[rights=autoconfirmed|dependencies=mediawiki.util]|Cat-a-lot.css|Cat-a-lot.js * CatMaker[dependencies=mediawiki.util,jquery.ui]|CatMaker.js * RedirectMaker[dependencies=jquery.ui,mediawiki.util]|RedirectMaker.js * asbox[dependencies=mediawiki.util]|asbox.js * defaultsummaries[dependencies=mediawiki.util|default]|defaultsummaries.js * TranslationHelper|TranslationHelper.js * DotsSyntaxHighlighter|DotsSyntaxHighlighter.js * BandeauxPortails [ResourceLoader |namespaces=0 |actions=view] |BandeauxPortails.js *BiDiEditing|BiDiEditing.js *hdedit|hdedit.js|hdedit.css *OrphanCheck[dependencies=mediawiki.util]|OrphanCheck.js * quickLinker[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api]|quickLinker.js|quickLinker.css *newsectionbottom[skins=vector]|newsectionbottom.js *ReqRev[dependencies=mediawiki.util]|ReqRev.js *autocomplete[dependencies=mediawiki.util]|autocomplete.js *tasks[rights=minoredit|dependencies=mediawiki.util]|tasks.js *Talikat|Talikat.css|Talikat.js * TranslationAssistant|TranslationAssistant.js * script-installer|script-installer.js * UploadTemplates|UploadTemplates.js == Appearance == * AddTopic|AddTopic.js * addsection-plus|addsection-plus.js * edittop[dependencies=user.options,mediawiki.util|type=general]|edittop.js|edittop.css * UTCLiveClock[supportsUrlLoad|type=general|dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api|peers=UTCLiveClock-pagestyles]|UTCLiveClock.js|UTCLiveClock.css * UTCLiveClock-pagestyles[hidden|skins=vector,vector-2022,monobook]|UTCLiveClock-pagestyles.css * AdvancedSiteNotices[default|dependencies=mediawiki.api]|AdvancedSiteNotices.js|AdvancedSiteNotices.css * ExternalSearch|externalsearch.js * CollapsibleNav [ResourceLoader |dependencies=jquery.makeCollapsible, mediawiki.storage |skins=vector, vector-2022] |CollapsibleNav.js |CollapsibleNav.css * MenuTabsToggle[dependencies=mediawiki.cookie|skins=vector|type=general]|MenuTabsToggle.js|MenuTabsToggle.css * dropdown-menus[dependencies=mediawiki.api,mediawiki.util,mediawiki.Title,user.options|peers=dropdown-menus-pagestyles]|dropdown-menus.js * dropdown-menus-pagestyles[hidden]|dropdown-menus-pagestyles.css * CategoryAboveAll[skins=monobook]|CategoryAboveAll.js * userinfo[dependencies=mediawiki.util]|userinfo.js * XTools-ArticleInfo|XTools-ArticleInfo.js * AutoUserStatus|AutoUserStatus.js * HighlightMyName|HighlightMyName.js * PrettyLog[dependencies=mediawiki.util|type=general]|PrettyLog.js|PrettyLog.css * editsection-left|editsection-left.css * SubPages[dependencies=mediawiki.util]|SubPages.js * ChangeMonth|ChangeMonth.js * hidebotedits|hidebotedits.js * HideFundraisingNotice|HideFundraisingNotice.css * OldDiff|OldDiff.css * disablesuggestions|disablesuggestions.js * NoSmallFonts|NoSmallFonts.css * JustifyParagraphs|JustifyParagraphs.css * HideInterwikiSearchResults[type=styles]|HideInterwikiSearchResults.css * widensearch[skins=vector]|widensearch.css * DisambiguationLinks|DisambiguationLinks.css * GreenRedirects|GreenRedirects.css * markblocked[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.page.ready]|markblocked.js * responsiveContent[type=general|skins=vector|peers=responsiveContentBase]|responsiveContent.js * responsiveContentTimeless[type=general|skins=timeless|default|peers=responsiveContentBaseTimeless]|responsiveContentTimeless.js * purgetab[dependencies=mediawiki.util,mediawiki.api]|purgetab.js * NotifCountTitle[default|hidden=yes]|NotifCountTitle.js *HistoryCount|HistoryCount.js *LinksInfo[dependencies=mediawiki.util]|LinksInfo.js * lastdiff[dependencies=mediawiki.util]|lastdiff.js * AncreTitres|AncreTitres.js * osm|osm.js * ToolsIcon[type=general]|ToolsIcon.css * microblog[dependencies=mediawiki.util]|microblog.js * dark-mode-toggle [ResourceLoader |dependencies=mediawiki.util, mediawiki.api, mediawiki.storage |peers=dark-mode-toggle-pagestyles] |dark-mode-toggle.js * dark-mode-toggle-pagestyles [hidden |skins=vector, vector-2022, minerva, monobook] |dark-mode-toggle-pagestyles.css == Advanced == *trending[dependencies=mediawiki.util]|trending.js *WikidataInfo[rights=minoredit]|WikidataInfo.js|WikidataInfo.css *StickyTableHeaders[type=general]|StickyTableHeaders.js|StickyTableHeaders.css *GlobalWatchlist|GlobalWatchlist.js == Admin == * CleanDeleteReasons[rights=delete]|CleanDeleteReasons.js * DeleteBot[rights=delete]|DeleteBot.js * RenommageCategorie[rights=delete]|Common.js|RenommageCategorie.js == Discussion == * autosign[default]|autosign.js * DiscussionCloser|DiscussionCloser.js|DiscussionCloser.css * signit|signit.js * talkStyle[skins=vector]|talkStyle.css|talkStyle.js * close[dependencies=mediawiki.util]|close.js|close.css == Test == * NewImageThumb[skins=vector]|NewImageThumb.js|NewImageThumb.css *CommentsInLocalTime|CommentsInLocalTime.js *switcher[default|targets=desktop,mobile]|switcher.js *autocompleter[dependencies=mediawiki.util|default|rights=minoredit]|autocompleter.js *censorship|censorship.js *ShortNSSearch|ShortNSSearch.js *LinkTranslator[dependencies=mediawiki.util]|LinkTranslator.js * PageDescriptions[type=general|dependencies=mediawiki.api|skins=vector,monobook,modern]|Page_descriptions.js * Extra-Editbuttons[dependencies=mediawiki.util]|Extra-Editbuttons.js|Extra-Editbuttons-kurdishtools.js|Extra-Editbuttons-kurdishwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js|Extra-Editbuttons-template.js|Extra-Editbuttons-autoed.js|Extra-Editbuttons-botworks.js *VeSuperTool[dependencies=mediawiki.util|rights=delete]|VeSuperTool.js|Extra-Editbuttons-kurdishtools.js|Extra-Editbuttons-kurdishwikitools.js|Extra-Editbuttons-dictionary.js *ReqUpl[dependencies=mediawiki.util]|ReqUpl.js == Modules == * dark-mode [ResourceLoader |supportsUrlLoad |skins=vector, vector-2022, monobook, modern, minerva, timeless] |dark-mode.css <noinclude></div></noinclude> rcmq67shfb0eavef8ttd4qp9xw3cfut 0 1290 1670150 1617613 2026-09-18T22:39:15Z مامۆستا 39489 /* سەرچاوەکان */ 1670150 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەلبانیا | native_name = {{Native name|sq|Republika e Shqipërisë}} | common_name = ئەلبانیا | image_flag = Flag of Albania.svg | alt_flag = ئاڵایەکی سوور کە ھەڵۆیەکی ڕەشی دووسەر لە ناوەڕاستیدایە | image_coat = [[File:Coat of arms of Albania.svg|60px]] | national_motto = {{native phrase|sq|[[Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar|Ti Shqipëri, më jep nder,<br />më jep emrin Shqipëtar]]|paren=no|italic=yes}}<br />"ئەی ئەلبانیا، تۆ شەرەفم پێ دەبەخشیت،<br />ناوی ئەلبانیی وەک سەربەرزی پێم دەبەخشیت" | national_anthem = {{lang|sq|"[[Himni i Flamurit]]"|italic=no}}<br />"سروودی ئاڵا"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</div> | image_map = [[File:Location Albania Europe.png|225px|frameless]] | map_caption = شوێنی ئەلبانیا (سەوز)<br /> لە {{بنز|ئەورووپا|en|Europe|lt=ئەورووپا}}دا (خۆڵەمێشیی تۆخ) | capital = {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} | largest_city = {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} | coordinates = {{Coord|41|19|N|19|49|E|type:city(557,000)_region:AL-11}} | official_languages = {{بنز|زمانی ئەلبانی|en|Albanian language|lt=ئەلبانی}} | languages2_type = زمانی کەمینە بڕواپێکراوەکان | languages2 = {{Hlist|{{بنز|زمانی یۆنانی|en|Greek language|lt=یۆنانی}}|{{بنز|زمانی ئارۆمانی|en|Aromanian language|lt=ئارۆمانی}}|{{بنز|زمانی مەقدۆنی|en|Macedonian language|lt=مەقدۆنی}}}} | ethnic_groups = {{Unbulleted list |٩٦٫٤٤٪ {{بنز|ئەلبانییەکان|en|Albanians|lt=ئەلبانی}} |١٫٠٤٪ {{بنز|یۆنانییەکانی ئەلبانیا|en|Greeks in Albania|lt=یۆنانی}} |٠٫٥٥٪ {{بنز|ئەشکاڵی و میسرییەکانی بەڵکان|en|Ashkali and Balkan Egyptians|lt=میسری}} |١٫٣٣٪ {{بنز|کەمینەکانی ئەلبانیا|en|Minorities of Albania|lt=ئەوانی تر}} |٠٫٦٥٪ ڕانەگەەیەندراو{{efn|ھەم ھەڵبژاردەی "پێم باشترە وەڵام نەدەمەوە" (٠٫٦٪) و ھەم ھەڵبژاردەی "ھیچیان" (٠٫٠٥٪) لەخۆ دەگرێت.}} }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/13581/cens-i-popullsise-2023.pdf|سەردێڕ=Censi I Popullsisë Dhe Banesave Në Shqipëri 2023|وێبگە=www.instat.gov.al|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240803125847/https://www.instat.gov.al/media/13581/cens-i-popullsise-2023.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٧٥}}</ref>{{efn|بێجگە لەو دانیشتووانەی کە زانیارییان لەسەر بەردەست نییە.}} | ethnic_groups_year = 2023 | religion = {{ublist | {{Tree list}} * ٥٠٫٦٧٪ {{بنز|ئیسلام لە ئەلبانیا|en|Islam in Albania|lt=ئیسلام}} ** ٤٥٫٨٦٪ {{بنز|سوننە|en|Sunni|lt=سوننە}} ** ٤٫٨١٪ {{بنز|بەکتاشیزم لە ئەلبانیا|en|Bektashism in Albania|lt=بەکتاشیزم}} {{Tree list/end}} | {{Tree list}} * ١٦٫٠٢٪ {{بنز|مەسیحییەت لە ئەلبانیا|en|Christianity in Albania|lt=مەسیحییەت}} ** ٨٫٣٩٪ {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیک لە ئەلبانیا|en|Catholic Church in Albania|lt=کاتۆلیک}} ** ٧٫٢٣٪ {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا|en|Albanian Orthodox Church|lt=ئۆرسۆدۆکس}} ** ٠٫٤٠٪ {{بنز|پڕۆتێستانتیزم لە ئەلبانیا|en|Protestantism in Albania|lt=پڕۆتێستانت}} {{Tree list/end}} | {{Tree list}} * ١٧٫٣٧٪ {{بنز|بێدینی لە ئەلبانیا|en|Irreligion in Albania|lt=بێدینی}} ** ١٣٫٨٣٪ {{بنز|باوەڕداران بەبێ دین|en|Believers without religion|lt=باوەڕدارانی بێ ئایین}} ** ٣٫٥٥٪ {{بنز|ئیلحاد|en|Atheism|lt=بێباوەڕی}} {{Tree list/end}} | ١٥٫٩٢٪ ڕانەگەەیەندراو}} | religion_year = 2023 | religion_ref = {{sfn|2023 Albanian census|2024|p=76}} | demonym = {{بنز|ئەلبانییەکان|en|Albanians|lt=ئەلبانی}} | government_type = {{بنز|کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو|en|Unitary parliamentary republic|lt=کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو}} | leader_title1 = {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمار}} | leader_name1 = {{بنز|بایرام بێگای|en|Bajram Begaj|lt=بایرام بێگای}} | leader_title2 = {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} | leader_name2 = {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}} | legislature = {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=کوڤێندی}} | leader_title3 = {{بنز|سەرۆکی پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Speaker of the Parliament of Albania|lt=سەرۆکی پەرلەمان}} | leader_name3 = {{بنز|نیکۆ پەلێشی|en|Niko Peleshi|lt=نیکۆ پەلێشی}} | sovereignty_type = {{بنز|مێژووی ئەلبانیا|en|History of Albania|lt=مێژووی دامەزراندن}} | established_event1 = {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}} | established_date1 = 1190 | established_event2 = {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینەکانی ئەلبانیا}} | established_date2 = سەدەکانی ١٢ھەم–١٥ھەم | established_event3 = {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیا}} | established_date3 = شوباتی ١٢٧٢ | established_event4 = {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} | established_date4 = 1359 | established_event5 = {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} | established_date5 = ٢ی ئاداری ١٤٤٤ | established_event6 = {{بنز|پاشالکی ئیشکۆدرا|en|Pashalik of Scutari|lt=پاشالکی ئیشکۆدرا}}/{{بنز|پاشالکی یانینا|en|Pashalik of Janina|lt=یانینا}}/{{بنز|پاشالکی بێرات|en|Pashalik of Berat|lt=بێرات}} | established_date6 = ١٧٥٧/١٧٨٧ | established_event7 = {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن|en|League of Prizren|lt=کۆمەڵەی پڕیزرێن}} | established_date7 = ١٠ی حوزەیرانی ١٨٧٨ | established_event8 = {{بنز|ئەلبانیای سەربەخۆ|en|Independent Albania|lt=ئەلبانیای سەربەخۆ}} | established_date8 = ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٢ | established_event9 = {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا|en|Principality of Albania|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} | established_date9 = ٢٩ی تەممووزی ١٩١٣ | established_event10 = {{بنز|کۆماری ئەلبانیا (١٩٢٥-١٩٢٨)|en|Albanian Republic (1925–1928)|lt=کۆماری یەکەمی ئەلبانیا}} | established_date10 = ٣١ی کانونی دووەمی ١٩٢٥ | established_event11 = {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (١٩٢٨–١٩٣٩)|en|Albanian Kingdom (1928–39)|lt=شانشینی ئەلبانیا}} | established_date11 = ١ی ئەیلوولی ١٩٢٨ | established_event12 = {{بنز|کۆماری گەلی ئەلبانیا|en|People's Republic of Albania|lt=کۆماری دووەمی ئەلبانیا}} | established_date12 = ١٠ی کانونی دووەمی ١٩٤٦ | established_event13 = {{بنز|دەستووری کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|Constitution of the People's Socialist Republic of Albania|lt=کۆماری سێیەمی ئەلبانیا}} | established_date13 = ٢٨ی کانوونی پەڕەمی ١٩٧٦ | established_event14 = کۆماری چوارەمی ئەلبانیا | established_date14 = ٢٩ی نیسانی ١٩٩١ | established_event15 = {{nowrap|{{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستووری ئێستا}}}} | established_date15 = ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ | area_km2 = 28,748 | area_sq_mi = 11,100 | area_rank = ١٤٠ەم | percent_water = 4.7 | population_census = {{DecreaseNeutral}} ٢,٣٣٥,٩٣٠<ref name="Population 2026 January 1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/ |سەردێڕ=Population of Albania on 1st January 2026 |بڵاوکەرەوە=Institute of Statistics |شوێن=Albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> | population_census_year = 2026 | population_census_rank = ١٤٣یەم | population_density_km2 = 81.3 | GDP_PPP = {{increase}} $٦٧٫٣٧٠ ملیار<ref name="IMFWEO.AL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB |سەردێڕ=IMF Data Mapper (Albania) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=IMF.org |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> | GDP_PPP_rank = ١١٨یەم | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $٢٥,٢٥٠<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ٨٠یەم | GDP_nominal = {{increase}} $٣٣٫٣٣٠ ملیار<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_nominal_rank = ١١٤یەم | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $١٢,٤٩٠<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٧٩یەم | Gini_year = 2021 | Gini = 29.4 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=1W-AL&most_recent_value_desc=false|زمان=en|سەردێڕ=Gini Coefficient Index-World, Albania|بڵاوکەرەوە=WorldBank Group, World Bank Open Data|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250807011036/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=1W-AL&most_recent_value_desc=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI_year = 2023 | HDI_change = increase | HDI = 0.810 | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human Development Report 2025 |ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]] |زمان=en}}</ref> | HDI_rank = ٧١ەم | currency = {{بنز|لێکی ئەلبانی|en|Albanian lek|lt=لێک}} | currency_code = ALL | patron_saint = {{بنز|خانمی شایستەی ئەنجومەنی باش|en|Our Lady of Good Counsel|lt=خانمی شایستەی ئەنجومەنی باش}} | time_zone = {{بنز|کاتژمێری ناوەڕاستی ئەورووپا|en|Central European Time|lt=کاتژمێری ناوەڕاستی ئەورووپا}} | utc_offset = +1 | time_zone_DST = {{بنز|کاتژمێری ھاوینەی ناوەڕاستی ئەورووپا|en|Central European Summer Time|lt=کاتژمێری ھاوینەی ناوەڕاستی ئەورووپا}} | utc_offset_DST = +2 | calling_code = {{بنز|ژمارە تەلەفۆنەکانی ئەلبانیا|en|Telephone numbers in Albania|lt=+355}} | cctld = {{بنز|.al|en|.al|lt=.al}} }} '''ئەلبانیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Albania.ogg|æ|l|ˈ|b|eɪ|n|i|ə|,_|ɔː|l|-}} {{respell|a(w)l|BAY|nee|ə}}; {{langx|sq|Shqipëri}} یان {{lang|sq|Shqipëria}})، {{IPA|sq|ʃcipəˈɾi(a)|pron}}; {{langx|aln|Shqipni}} یان {{langx|aln|Shqipnia}}، ھەروەھا {{langx|aln|Shqypni}} یان {{langx|aln|Shqypnia}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/fialuurivoghels00junggoog|سەردێڕ=Fialuur i voghel scc...p e ltinisct mle...un prei P. Jak Junkut t' Scocniis ...|دوایین=Giacomo Jungg|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٥|بڵاوکەرەوە=N'Sckoder t' Scc...pniis|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|via=the Internet Archive}}</ref>}} بە فەرمی '''کۆماری ئەلبانیا'''،{{efn|{{langx|sq|Republika e Shqipërisë|link=no}}، {{IPA|sq|ɾɛpuˈblika ɛ ʃcipəˈɾisə|pron}}}} وڵاتێکە لە {{بنز|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|en|Southeast Europe|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا}}. کەوتووەتە شەنشینی {{بنز|بەڵکان|en|Balkans|lt=بەڵکان}}، لەسەر دەریای {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیان}} لەناو {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}}، و {{بنز|سنووری وشکانی|en|Land border|lt=سنووری وشکانیی}} ھەیە لەگەڵ {{بنز|شاخە ڕەش|en|Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}} لە باکووری ڕۆژئاوا، {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}} لە باکووری ڕۆژھەڵات، {{بنز|مەقدۆنیای باکوور|en|North Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}} لە ڕۆژھەڵات و {{بنز|یۆنان|en|Greece|lt=یۆنان}} لە باشوور. بە ڕووبەری {{Convert|28748|sqkm|abbr=on}}، خاوەنی کۆمەڵێک مەرجی جیاوازی کەشوھەوا، جیوۆلۆجی، ھایدرۆلۆجی و مۆرفۆلۆجییە. دیمەنە سروشتییەکانی ئەلبانیا لە شاخە سەرکەشە بەفرپۆشەکانی {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Accursed Mountains|lt=ئەپڵەکانی ئەلبانیا}} و {{بنز|کۆراب|en|Korab|lt=کۆراب}}، {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Central Mountain Range, Albania#Skanderbeg Mountains|lt=سکاندەربێگ}}، {{بنز|پیندۆس|en|Pindus|lt=پیندۆس}} و {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=سیراونیان}}ەوە دەست پێ دەکات تا دەکاتە دەشتاییە زەویە بەپێتەکانی کەناراوەکان کە لە کەناراوەکانی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=یۆنیان}}ەوە درێژ دەبنەوە. {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتەکەیە، کە بەدوایدا شارەکانی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}}، {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}}، و {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Shkodër|lt=ئیشکۆدرا}} دێن. ئەلبانیا لەلایەن چەندین {{بنز|پێڕستی گەلانی ئیلیری|en|List of Illyrian peoples and tribes|lt=ھۆزی ئیلیرییەوە}} ئاوەدان کرابوو، لەنێویاندا {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}}، {{بنز|بیلیۆنەکان|en|Bylliones|lt=بیلیۆنەکان}}، {{بنز|داساریتی|en|Dassaretii|lt=داساریتی}}، {{بنز|ئەنکێلی|en|Enchele|lt=ئەنکێلی}}، و {{بنز|تاولانتی|en|Taulantii|lt=تاولانتییەکان}}، ھەروەھا {{بنز|کاوونییەکان|en|Chaonians|lt=کاوونییەکان}} کە لە باشووری ڕۆژئاوادا نیشتەجێ بووبوون. چەندین کۆلۆنی لەلایەن یۆنانییە کۆنەکانەوە لەسەر کەناراوەکانی ئەلبانیا دامەزرێنران، کە دیارترینیان {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} بوو. {{بنز|شانشینی ئیلیریا|en|Illyrian kingdom|lt=ئیلیرییەکان}} دەسەڵاتی باڵادەست بوون لە ئەلبانیا پێش {{بنز|سەرھەڵدانی مەقدۆنیا|en|rise of Macedon|lt=سەربڵندبوونی مەقدۆنیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howe|یەکەم=T.|chapter=Plain tales from the hills: Illyrian influences on Argead military development|editor-last1=Müller|editor-first1=S.|editor-last2=Howe|editor-first2=Tim|editor-last3=Bowden|editor-first3=H.|editor-last4=Rollinger|editor-first4=R. |سەردێڕ=The History of the Argeads: New Perspectives |بڵاوکەرەوە=Wiesbaden|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٣٤٤٧١٠٨٥١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3_S_swEACAAJ|پەڕە=١٠٨}}</ref> دوای {{بنز|شەڕەکانی ئیلیریا|en|Illyrian Wars|lt=شەڕەکانی ئیلیریا}}، ئەلبانیا خرایە سەر {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Roman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی}} و دوای {{بنز|دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Fall of the Western Roman Empire|lt=دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتەکە}} لەناو {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|en|Byzantine Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتیدا}} مایەوە. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، چەندین {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینی ئەلبانی}} سەریان ھەڵدا، لەوانە {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}}، {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیا}}، {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} و {{بنز|ئەلبانیای ڤێنیسی|en|Albania Veneta|lt=ئەلبانیای ڤێنیسی}}. لە سەدەی ١٥ھەمدا، ئەلبانیا بووە ناوەندی بەرەنگاربوونەوەی {{بنز|شەڕەکانی عوسمانی لە ئەورووپا|en|Ottoman wars in Europe|lt=پەرەسەندنی عوسمانییەکان}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ}}، کە ھەڵمەتە سەربازییەکانی بۆ زیاتر لە دوو دەیە ڕێگرییان لە پێشڕەوییەکانی عوسمانی کرد. ھەرچەندە خرایە سەر {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}، ئەلبانیا مۆرك و ناسنامەی جیاوازی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتیی خۆی لە ماوەی چوار سەدە لە دەسەڵاتی بێگانە پاراست، کە لە سەدەی ١٩ھەمدا گەیشتە لووتکە لە ڕێگەی {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian National Awakening|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانییەوە}}. ئەلبانیا لە ساڵی ١٩١٢دا {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند}}، کە دواتر سەدەی ٢٠ھەمی ئاڵۆزی بەخۆیەوە بینی بە پاشایەتی، داگیرکاریی بێگانە لە کاتی ھیچکامی شەڕە جیھانییەکاندا، و {{بنز|کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|People's Socialist Republic of Albania|lt=ڕژێمێکی کۆمۆنیستی}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}}دا.<ref name=zolo2002>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zolo |یەکەم=D. |سەردێڕ=Invoking Humanity: War, Law and Global Order |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=t7KNgpZRnM8C&q=Albania+nazi+protectorate&pg=PA181 |بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٢|پەڕە=١٨٠|ژپنک=٩٧٨٠٨٢٦٤٥٦٥٦٤}}</ref> لە کاتی سەربەخۆیی خۆییەوە لە ساڵی ١٩١٢، ئەلبانیا تووشی چەندین گۆڕانکاریی سیاسی بووە، و لە {{بنز|پاشایەتی|en|monarchy|lt=پاشایەتییەوە}} گوازراوەتەوە بۆ ڕژێمێکی {{بنز|کۆمۆنیزم|en|Communism|lt=کۆمۆنیستی}} پێش ئەوەی ببێتە {{بنز|دەوڵەتی سەربەخۆ|en|sovereign state|lt=کۆمارێکی}} {{بنز|کۆماری پەرلەمانی|en|parliamentary republic|lt=پەرلەمانیی}} {{بنز|کۆماری دەستووری|en|constitutional republic|lt=دەستووری}}. پەیڕەو لە {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستوورێک}} دەکات کە پێشینەی بە جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان داوە، پەیکەری سیاسیی وڵاتەکە پێکھاتووە لە {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=پەرلەمان}}، {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمارێکی}} ڕێوڕەسمی، {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیرانێکی}} جێبەجێکار و پلەبەندیی دادگاکان. ئەلبانیا {{بنز|وڵاتێکی لەحالەتەشەنەسەندندا|en|developing country|lt=وڵاتێکی لەپەرەسەندندایە}} کە خاوەنی {{بنز|پێڕستی وڵاتان بەپێی دراوی نەتەوەیی بەپێی سەرانە|en|List of countries by GNI (nominal, Atlas method) per capita#Upper-middle-income group|lt=ئابوورییەکی داهات مامناوەندی سەرووە}} لە {{بنز|ئابووریی ئەلبانیا|en|Economy of Albania|lt=ئابووریی ئەلبانیادا}} کە زیاتر پشتی بە کەرتی خزمەتگوزاری بەستووە، ھاوکات پیشەسازیی دروستکردن و {{بنز|گەشتوگوزار لە ئەلبانیا|en|Tourism in Albania|lt=گەشتوگوزار}}، کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ڕایەڵی زیاتر لە ١١ ملیۆن سەردانکەری کردووە، ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/albania/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The World Bank |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140921063450/http://data.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> {{بنز|بازرگانیی بەقاچاخھێنانی دەرمانە نایاساییەکان لە ئەلبانیا|en|illegal drug trade in Albania|lt=بازرگانیی نایاسایی دەرمان لە ئەلبانیا}} ساڵانە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی دەخاتە ناو ئابووریی وڵاتەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[United Nations Office on Drugs and Crime]] |سەردێڕ=Opiates and Methamphetamine Trafficking on the Balkan Route: Drug Flows, Illicit Incomes and Illicit Financial Flows |ناونیشان=https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/IFF/2025/Balkan_Route.pdf}}</ref> دوای ھەڵوەشاندنەوەی سیستمی کۆمۆنیستی، وڵاتەکە لە {{بنز|ئابووریی ئاراستەکراو|en|Planned economy|lt=پلانڕێژیی ناوەندییەوە}} گوازراوەتەوە بۆ {{بنز|بازاڕی ئازاد|en|Open market|lt=ئابوورییەکی بازاڕی}} {{بنز|ئابووریی بازاڕ|en|market economy|lt=ئازاد}}. ھاووڵاتیانی ئەلبانیا دەستگەیشتنیان بە {{بنز|چاودێریی تەندروستیی جیھانی|en|universal health care|lt=چاودێریی تەندروستیی گشتی}} و پەروەردەی سەرەتایی و ناوەندیی خۆڕایی ھەیە. وڵاتەکە کاندیدێکی فەرمییە بۆ ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا، و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە لە {{بنز|چوونەناو یەکێتیی ئەورووپای ئەلبانیا|en|Accession of Albania to the European Union|lt=گفتوگۆکانی چوونەناوەوەدایە}}. {{TOC limit|3}} {{anchor|Etymology|Toponymy|Names}} == ڕەچەڵەکی ناو == ڕەچەڵەکی ناوی "ئەلبانیا" دەکرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ {{بنز|لاتینیی سەدەکانی ناوەڕاست|en|medieval Latin|lt=لاتینیی سەدەکانی ناوەڕاست}} و پەیوەندیی بە {{بنز|ھۆزی ئیلیری|en|Illyrian tribe|lt=ھۆزی ئیلیریی}} {{بنز|ئەلبانی (ھۆزی ئیلیری)|en|Albani (Illyrian tribe)|lt=ئەلبانییەوە}} ھەیە. ئەم پەیوەندییە زیاتر بە نووسینەکانی جوگرافیناسی یۆنانی کۆن {{بنز|پتۆلەمایۆس|en|Ptolemy|lt=پتۆلەمایۆس}} لە سەدەی ٢ی زاینیدا پشتڕاست دەکرێتەوە، کە تێیدا ئاوەدانیی {{بنز|ئەلبانۆپۆلیس|en|Albanopolis|lt=ئەلبانۆپۆلیسی}} گرتووەتە خۆ کە کەوتبووە باکووری ڕۆژھەڵاتی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}}.<ref>Madrugearu A, Gordon M. The wars of the [[Balkan Peninsula]]. Rowman & Littlefield, 2007. p. 146.</ref><ref>{{Barrington Atlas|map=49}}</ref> بوونی ئاوەدانییەکی سەدەکانی ناوەڕاست بە ناوی {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=ئەلبانۆن}} یان ئاربانۆن ئاماژە بە ئەگەری بەردەوامیی مێژوویی دەکات. پەیوەندیی ورد لە نێوان ئەم ئاماژە مێژووییانە و پرسیار لەسەر ئەوەی ئایا ئەلبانۆپۆلیس هاومانای ئاربانۆن بووە یان نا، وەک بابەتێکی گەنگەشەی زانستی دەمێنێتەوە.<ref>The Illyrians by J. J. Wilkes, 1992, {{ISBN|978-0-631-19807-9}}, page 279,"We cannot be certain that the Arbanon of Anna Comnena is the same as Albanopolis of the Albani, a place located on the map of Ptolemy (3.12)"</ref> مێژوونووسی بێزەنتی {{بنز|مایکڵ ئاتالیاتێس|en|Michael Attaliates|lt=مایکڵ ئاتالیاتێس}}، لە گێڕانەوە مێژوویییەکەی سەدەی ١١یەمیدا، یەکەم ئاماژەی بێگومان بۆ ئەلبانییەکان دەخاتە ڕوو، کاتێک وەک بەشداربوویەک لە ڕاپەڕینێک دژ بە {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیە}} لە ساڵی ١٠٧٩دا ناویان دەبات.<ref name="MadgearuGordon25b">{{harvnb|Madgearu|Gordon|2008|p=25}}. "It is still disputed by scholars that those Albanoi from 1042 were Normans from Sicily, [Southern Italy], or if they are in fact the Albanoi [a large clan of that belongs to the many clans of Albanians] found in Albanian lands during this time frame."</ref> ھەروەھا ئەو ئاربانیتایەکان وەک ژێردەستەی {{بنز|دووکی دوورازۆ|en|Duke of Durazzo (title)|lt=دووکی دیرکیۆم}} دیاری دەکات.<ref>Robert Elsei. ''The Albanian lexicon of Dion Von Kirkman. Earliest reference to the existence of the Albanian language'', pp. 113–122.</ref> لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، ئەلبانیا بە {{lang|sq|Arbëri|i=yes}} یان {{lang|sq|Arbëni|i=yes}} لەلایەن دانیشتووانەکەیەوە ئاماژەی پێ دەکرا، کە خۆیان وەک {{lang|sq|Arbëreshë|i=yes}} یان {{lang|sq|Arbëneshë|i=yes}} دەناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pinocacozza.it/|سەردێڕ=pinocacozza.it|وێبگە=pinocacozza.it|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191230223257/http://www.pinocacozza.it/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانییەکان دەستەواژەکانی {{lang|sq|Shqipëri|i=yes}} یان {{lang|sq|Shqipëria|i=yes}} بۆ وڵاتەکەیان بەکار دێنن، کە دەستەواژەگەلێکن ڕەچەڵەکی مێژوویییان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٤ھەم.<ref name=Matasović>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matasović|یەکەم=Ranko|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=A Grammatical Sketch of Albanian for Students of Indo European|ناونیشان=http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|شوێن=Zagreb|بڵاوکەرەوە=Ranko Matasovic|پەڕە=٣٩}}</ref> بەڵام تەنھا لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٧ھەم و سەرەتای سەدەی ١٨ھەمدا ئەم دەستەواژانە بە ھێواشی لە شوێنی {{lang|sq|Arbëria|i=yes}} و {{lang|sq|Arbëreshë|i=yes}} لای ئەلبانییەکان جێگیر بوون.<ref name=Matasović /><ref name=Lloshi>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lloshi |یەکەم=Xhevat |chapter=Albanian |editor1-last=Hinrichs |editor1-first=Uwe |editor2-last=Büttner |editor2-first=Uwe |سەردێڕ=Handbuch der Südosteuropa-Linguistik |ساڵ=١٩٩٩|شوێن=Wiesbaden |بڵاوکەرەوە=Otto Harrassowitz Verlag |ژپنک=٩٧٨٣٤٤٧٠٣٩٣٩٠|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Phyvk2tPaYQC |پەڕە=٢٧٧}}</ref> ئەم دوو دەربڕینە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک ھێمای "منداڵانی ھەڵۆکان" و "زەوی ھەڵۆکان" تێدەگەیەنرێن.<ref>Kristo Frasheri. ''History of Albania (A Brief Overview)''. Tirana, 1964.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf |سەردێڕ=The Albanian Language |دوایین=Lloshi |یەکەم=Xhevat |بڵاوکەرەوە=United Nations Development Programme |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110709114947/http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو === [[File:Kamenicë Tumulus, Albania 2018 02.jpg|thumb|right|پاشماوەکانی {{بنز|گردەگۆڕی کامێنیسا|en|Kamenica Tumulus|lt=گردەگۆڕی کامێنیسا}} لە {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|county of Korçë|lt=پارێزگای کۆرچێ}}]] نیشتەجێبوونی سەردەمی بەردینی ناوەڕاست (مێزۆلیتیک) لە ئەلبانیا لە چەندین شوێنی کراوەدا کە نزیک بوون لە کەناراوەکانی ئادریاتیک و لە ئەشکەوتەکاندا سەلمێنراوە. کەلوپەلەکانی مێزۆلیتیک کە لە ئەشکەوتێکی نزیک زارێ دۆزراونەتەوە، کەلوپەلی {{بنز|بەردی چەقماخ|en|flint|lt=چەقماخ}} و {{بنز|یاشم|en|jasper|lt=یاشم}} لەگەڵ ئێسکە بەبەردبووەکانی ئاژەڵان لەخۆ دەگرن، لە کاتێکدا دۆزراوەکانی کێوی دایت ئامرازەکانی ئێسک و بەرد لەخۆ دەگرن کە ھاوشێوەی کلتوری {{بنز|کلتوری ئۆریگناسیان|en|Aurignacian culture|lt=ئۆریگناسیانن}}.<ref name="Prendi">F. Prendi, "The Prehistory of Albania", ''The Cambridge Ancient History'', 2nd edn., vol. 3, part 1: ''[https://books.google.com/books?id=vXljf8JqmkoC&pg=PA187 The Prehistory of the Balkans; and the Middle East and the Aegean World, Tenth to Eighth Centuries B.C.]'', ed. John Boardman et al. (Cambridge: Cambridge UP, 1982), 189–90.</ref> سەردەمی {{بنز|نیۆلیتیک|en|Neolithic|lt=نوێبەردین (نیۆلیتیک)}} لە ئەلبانیا لە دەوروبەری ٧٠٠٠ی پێش زایین دەستی پێکرد و لەو دۆزراوانەدا سەلمێنراوە کە ئاماژە بە ماڵیکردنی مەڕ و بزن و کشتوکاڵی بچووک دەکەن. بەشێک لە دانیشتووانی نیۆلیتیک لەوانەیە ھەمان دانیشتووانی مێزۆلیتیکی باشووری بەڵکان بووبن، وەک لە ئەشکەوتی {{بنز|کۆنیسپۆل|en|Konispol|lt=کۆنیسپۆل}}، کە چینەکانی مێزۆلیتیک ھاوکاتن لەگەڵ دۆزراوەکانی نیۆلیتیکی پێشگۆزەگەری. کلتوری {{بنز|گۆزەگەریی کاردیۆم|en|Cardium pottery|lt=گۆزەگەریی کاردیۆم}} لە کەناراوەکانی ئەلبانیا و لە سەرانسەری ئادریاتیک لە دوای ٦٥٠٠ی پێش زایین دەردەکەوێت، لە کاتێکدا ئاوەدانییەکانی ناوخۆ بەشدارییان لە پرۆسەی دروستبوونی {{بنز|کلتوری ستارچێڤۆ|en|Starčevo culture|lt=کلتوری ستارچێڤۆدا}} کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bunguri |یەکەم١=Adem |سەردێڕ=Different models for the Neolithisation of Albania |journal=Documenta Praehistorica |ڕێکەوت=٢٠١٤|بەرگ=٣٢|ناونیشان=https://www.academia.edu/51430439}}</ref> کانەکانی {{بنز|قیڕی قەترانی|en|bitumen|lt=قیڕی}} ئەلبانی لە {{بنز|سێلینیسا|en|Selenicë|lt=سێلینیسا}} بەڵگەی پێشوەختە لەسەر بەکارھێنانی قیڕ لە ئەورووپا دابین دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییەکانی نیۆلیتیکی ئەلبانیا (لە ٥٠٠٠ی پێش زایینەوە)، کاتێک کۆمەڵگە خۆجێییەکان وەک ڕەنگ بۆ ڕازاندنەوەی سەر سیرامیک، {{بنز|دژەئاوکەردن|en|waterproofing|lt=دژەئاوکردن}}، و {{بنز|ماددەی لکێنەر|en|adhesive|lt=ماددەی لکێنەر}} بۆ چاککردنەوەی قاپە شکاوەکان بەکاریان دەھێنا. قیڕی سێلینیسا لە سەرەتای ھەزارەی ٥ەمی پێش زایینەوە بەرەو ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا ڕوانراوە. یەکەم بەڵگە لەسەر ھەناردەکردنی بازرگانیی دەریایی لە نیۆلیتیک و سەردەمی بڕۆنز لە باشووری {{بنز|ئیتاڵیا|en|Italy|lt=ئیتاڵیاوە}} دێت. قیڕی کوالێتی بەرزی سێلینیسا لە سەرانسەری سەردەمە مێژوویییەکاندا لە کۆتاییەکانی سەردەمی نیۆلیتیکەوە تا ئەمڕۆ بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Connan |یەکەم١=J. |دوایین٢=Elezi |یەکەم٢=G. |دوایین٣=Engel |یەکەم٣=M.H. |دوایین٤=Zumberge |یەکەم٤=A. |سەردێڕ=Natural asphalt on Late Neolithic (5000 – 4500 BCE) potsherds from southeastern Albania: A geochemical study |journal=Journal of Archaeological Science: Reports |بەرگ=٥٣|ساڵ=٢٠٢٤|پەڕەکان=٢–٣, ١١|article-number=104343 |bibcode=2024JArSR..53j4343C |issn=2352-409X |eissn=2352-4103 |doi=10.1016/j.jasrep.2023.104343 |doi-access=free}}</ref> {{بنز|کۆچی ھیندۆئەورووپییەکان|en|Indo-European migrations|lt=ھیندۆئەورووپیبوونی}} ئەلبانیا لە چوارچێوەی ھیندۆئەورووپیبوونی بەڵکانی ڕۆژئاوادا لە دوای ٢٨٠٠ی پێش زایینەوە دەستی پێکرد. بوونی {{بنز|گردەگۆڕ|en|Tumulus|lt=گردەگۆڕەکانی}} سەردەمی بڕۆنزی سەرەتایی لە نێزیکایەتیی {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیای دواتر}} دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦٧٩±١٧٤ پێش زایین. ئەم گردەگۆڕانە سەر بە دەربڕینی باشووری کلتوری ئادریاتیک-لیوبلیانان (کە پەیوەندیدارە بە {{بنز|کلتوری سێتینا|en|Cetina culture|lt=کلتوری سێتینای دواتر}})، کە بەرەو باشوور بە درێژایی ئادریاتیک لە باکووری بەڵکانەوە گوازراونەتەوە. ھەمان کۆمەڵگە گردی ھاوشێوەیان لە مۆنتینیگرۆ (ڕاکیچا کوچی) و باکووری ئەلبانیا (شتۆج) دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Govedarica |یەکەم١=Blagoje |سەردێڕ=The Stratigraphy of Tumulus 6 in Shtoj and the Appearance of the Violin Idols in Burial Complexes of the South Adriatic Region |journal=Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja |ڕێکەوت=٢٠١٦|issue=45 |پەڕەکان=٢٢–٢٥|ناونیشان=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=528608 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|issn=0350-0020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107183524/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=528608 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم دۆزراوەی {{بنز|شوێنەوارناسیی بۆماوەیی|en|Archaeogenetics|lt=شوێنەوارناسیی بۆماوەیی}} پەیوەندیدار بە ھیندۆئەورووپیبوونی ئەلبانیا پیاوێک لەخۆ دەگرێت کە زیاتر ڕەچەڵەکی {{بنز|شوانکارەکانی دەشتی ڕۆژئاوا|en|Western Steppe Herders|lt=شوانکارەکانی دەشتی ڕۆژئاوای}} ھەیە و لە گردەگۆڕێکی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا نێژراوە، کە دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦٦٣–٢٤٧٢ پێش زایین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lazaridis |یەکەم١=Iosif |دوایین٢=Alpaslan-Roodenberg |یەکەم٢=Songül |display-authors=et al. |سەردێڕ=The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe |journal=Science |بەرگ=٣٧٧|issue=6609 |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|پەڕە=٢٩|وتەگێڕانەوە=: Supplementary Materials |pmid=٣٦٠٠٧٠٥٥|pmc=١٠٠٦٤٥٥٣|s2cid=251843620 |doi=10.1126/science.abm4247 |bibcode=2022Sci...377m4247L | issn = 0036-8075}}</ref> لە سەردەمی بڕۆنزی ناوەڕاستدا، شوێن و دۆزراوەکانی کلتوری سێتینا لە ئەلبانیا دەردەکەون. کلتوری سێتینا بەرەو باشوور لە سەرانسەری ئادریاتیک لە {{بنز|دۆڵی سێتینا|en|Cetina|lt=دۆڵی سێتینای}} {{بنز|دالماتیا|en|Dalmatia|lt=دالماتیاوە}} گوازراوەتەوە. لە ئەلبانیا، دۆزراوەکانی سێتینا لە دەوری باشووری {{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake Shkodër|lt=دەریاچەی ئیشکۆدرا}} کۆبووبوونەوە و بە شێوەیەکی تایبەت لە گۆڕستانە گردییەکاندا دەردەکەون، وەک لە شکڕێل و شتۆج، و قەڵا گردییەکان وەک گاژتان (ئیشکۆدرا)، ھەروەھا لە شوێنە ئەشکەوتییەکان وەک بلاز، نێزیر، و کەپوتا (ناوەڕاستی ئەلبانیا) و شوێنە دەریاچەیییەکان وەک سوڤیان (باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gori |یەکەم١=Maja |دوایین٢=Recchia |یەکەم٢=Giulia |دوایین٣=Tomas |یەکەم٣=Helen |سەردێڕ=The Cetina phenomenon across the Adriatic during the 2nd half of the 3rd millennium BC: new data and research perspectives |journal=38° Convegno Nazionale Sulla Preistoria, Protostoria, Storia della Daunia |ڕێکەوت=٢٠١٨|پەڕە=٢٠١|ناونیشان=https://www.academia.edu/36936788 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230415002003/https://www.academia.edu/36936788 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === سەردەمی کۆن === [[File:The City and the Prokletije from the castle.jpg|thumb|شاری {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Scodra|lt=ئیشکۆدرا}} کە لە سەدەی ٤ی پێش زایین دامەزراوە، پایتەختی {{بنز|شانشینی ئیلیریا|en|Illyrian kingdom|lt=شانشینی ئیلیریی}} {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}} و {{بنز|لابەیاتای|en|Labeatae|lt=لابەیاتای}} بوو.]] خاکی گرتراوەی ئەلبانیا لە مێژوودا لەلایەن {{بنز|گەلانی ھیندۆئەورووپی سەرەتایی|en|Proto-Indo-Europeans|lt=گەلانی ھیندۆئەورووپییەوە}} ئاوەدان کرابوو، لەنێویاندا چەندین ھۆزی {{بنز|پێڕستی گەلانی ئیلیری|en|Illyrian tribes|lt=ئیلیری}} و {{بنز|ئیپیرۆس (دەوڵەتی کۆن)|en|Epirus (ancient state)|lt=ئیپیرۆتی}}. ھەروەھا چەندین {{بنز|کۆلۆنیکردنی یۆنانی|en|Greek colonization|lt=کۆلۆنیی یۆنانی}} ھەبوون. ئەو خاکەی کە وەک {{بنز|ئیلیریا|en|Illyria|lt=ئیلیریا}} ئاماژەی پێ دەکرا تا ڕادەیەک لەگەڵ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}} لە {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}} دەگونجا، کە لە باشوورەوە تا دەمی ڕووباری {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosë|lt=ڤجۆسە}} درێژ دەبۆوە.<ref>The Illyrians (The Peoples of Europe) by John Wilkes, 1996, {{ISBN|978-0-631-19807-9}}, page 92, "Appian's description of the Illyrian territories records a southern boundary with Chaonia and Thesprotia, where ancient Epirus began south of river Aoous (Vjose)" [https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C&pg=PR20 also map]</ref><ref>Cambridge University Press. [https://books.google.com/books?id=0qAoqP4g1fEC&pg=PA266 ''The Cambridge ancient history'']. 2000. {{ISBN|0-521-23447-6}}, page 261,"...&nbsp;down to the mouth of Aous"</ref> یەکەم گێڕانەوەی گرووپە ئیلیرییەکان لە {{بنز|پێریپلۆسی دەریای ئەوکساین|en|Periplus of the Euxine Sea|lt=پێریپلۆسی دەریای ڕەشەوە}} دێت، کە دەقێکی یۆنانییە لە سەدەی ٤ی پێش زاییندا نووسراوە.<ref name=wilkes/> {{بنز|بریجەکان|en|Bryges|lt=بریجەکانیش}} لە ناوەڕاستی ئەلبانیا ئامادەیییان ھەبوو، لە کاتێکدا باشوور لەلایەن {{بنز|کاوونییەکان|en|Chaonians|lt=کاوونییە}} ئیپیرۆتییەکانەوە ئاوەدان کرابوو، کە پایتەختەکەیان لە {{بنز|فۆینیس|en|Phoenice|lt=فۆینیس}} بوو.<ref name=wilkes/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boardman|یەکەم١=John|دوایین٢=Hammond|یەکەم٢=Nicholas Geoffrey Lemprière|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History: The Expansion of the Greek World, Eighth to Six Centuries B.C|شوێن=Cambridge, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٠-٥٢١-٢٣٤٤٧-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0qAoqP4g1fEC |پەڕە=٢٨٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lewis|یەکەم١=David Malcolm|دوایین٢=Boardman|یەکەم٢=John|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History, Volume 6: The Fourth Century BC|شوێن=Cambridge, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٠-٥٢١-٢٣٣٤٨-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vx251bK988gC |پەڕەکان=٤٣٠, ٤٣٤}}</ref> کۆلۆنییەکانی تر، وەک {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} و {{بنز|ئێپیدامنۆس|en|Epidamnos|lt=ئێپیدامنۆس}}، لەلایەن شارە-دەوڵەتە یۆنانییەکانەوە لەسەر کەناراوەکان تا سەدەی ٧ی پێش زایین دامەزرێنران.<ref name=wilkes>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilkes|یەکەم=John|سەردێڕ=The Illyrians|شوێن=Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Blackwell Publishing|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C |پەڕەکان=٩٤, ٩٦, ١٠٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Nigel Guy|سەردێڕ=Encyclopedia of Ancient Greece|شوێن=New York, New York and Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Routledge (Taylor & Francis)|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٨٧٣٩٦-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-aFtPdh6-2QC |پەڕە=٥٩٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chamoux|یەکەم=François|سەردێڕ=Hellenistic Civilization|شوێن=Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Blackwell Publishing|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٦٣١-٢٢٢٤٢-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nafU9ADpCwcC|پەڕە=٩٧}}</ref> [[File:Parku Arkeologjik i Apollonisë 04.jpg|thumb|left|{{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} {{بنز|کۆلۆنییەکانی سەردەمی کۆن#کۆلۆنییە یۆنانییەکان|en|Colonies in antiquity#Greek colonies|lt=کۆلۆنییەکی یۆنانیی}} گرنگ بوو لەسەر کەناراوەکانی {{بنز|ئیلیریا|en|Illyria|lt=ئیلیریا}} بە درێژایی {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}} و یەکێک بوو لە خاڵەکانی ڕۆژئاوای ڕێگەی {{بنز|ڤیا ئێگناتیا|en|Via Egnatia|lt=ڤیا ئێگناتیا}}، کە ڕۆما و {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیەی}} بەستەبووەوە.]] ھۆزی ئیلیریی {{بنز|تاولانتی|en|Taulantii|lt=تاولانتی}} ھۆزێکی بەھێزی ئیلیری بوون لەنێو سەرەتاییترین ھۆزە تۆمارکراوەکان لە ناوچەکەدا. ئەوان لە ناوچەیەکدا دەژیان کە لەگەڵ بەشێکی زۆری ئەلبانیای ئێستادا دەگونجێت. لەگەڵ فەرمانڕەوای دارمانی {{بنز|کلیتوس (کوڕی باردیلیس)|en|Cleitus (son of Bardylis)|lt=کلیتوس}}، {{بنز|گلاوکیاسی تاولانتی|en|Glaucias of Taulantii|lt=گلاوکیاس}}، فەرمانڕەوای شانشینی تاولانتی، دژی {{بنز|ئەلێکساندەری مەزن|en|Alexander the Great|lt=ئەلێکساندەری مەزن}} لە {{بنز|گەمارۆدانی پێلیۆم|en|Siege of Pelium|lt=نەبەردی پێلیۆمدا}} لە ساڵی ٣٣٥ی پێش زاییندا شەڕیان کرد. بە تێپەڕبوونی کات، فەرمانڕەوای مەقدۆنیای کۆن، {{بنز|کاساندەر|en|Cassander|lt=کاساندەری مەقدۆنیا}}، ئاپۆلۆنیای گرت و لە ڕووباری {{بنز|ئیشکومبین|en|Shkumbin|lt=ژێنوسوس (ئیشکومبین)}} لە ساڵی ٣١٤ی پێش زاییندا پەڕییەوە. دوای چەند ساڵێک، گلاوکیاس گەمارۆی ئاپۆلۆنیای دا و کۆلۆنیی یۆنانیی {{بنز|ئێپیدامنۆس|en|Epidamnos|lt=ئێپیدامنۆسی}} دەست بەسەردا گرت.<ref>Justin, ''Epitome'', 17.3</ref> ھۆزی ئیلیریی {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}}، کە ناوەندەکەی لە مۆنتینیگرۆ بوو، فەرمانڕەوایی زۆربەی خاکی باکووری ئەلبانیای دەکرد. {{بنز|شانشینی ئاردیایی|en|Ardiaean Kingdom|lt=شانشینی ئاردیایییان}} گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|ئاگرۆنی ئیلیریا|en|Agron of Illyria|lt=پاشا ئاگرۆن}}، کوڕی {{بنز|پلێوراتوسی دووەم|en|Pleuratus II|lt=پلێوراتوسی دووەم}}. ئاگرۆن دەسەڵاتی خۆی بۆ سەر ھۆزە ھاوسێییەکانی تریش درێژ کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hammond |یەکەم١=Nicholas Geoffrey Lemprière |دوایین٢=Walbank |یەکەم٢=Frank William |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢|سەردێڕ=A History of Macedonia: 336–167 B.C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qpb3JdwuDQIC |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨١٤٨١٥-٩}}</ref> دوای کۆچی دوایی ئاگرۆن لە ساڵی ٢٣٠ی پێش زاییندا، ھاوسەرەکەی، {{بنز|تەوتا|en|Teuta|lt=تەوتا}}، دەسەڵاتی شانشینی ئاردیایی بەمیرات گرت. ھێزەکانی تەوتا کردەوەکانی خۆیانیان بەرەو باشوورتر بۆ سەر دەریای یۆنیان فراوان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jackson-Laufer |یەکەم=Guida Myrl |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Women Rulers Throughout the Ages: An Illustrated Guide |ناونیشان=https://archive.org/details/isbn_9791576070917 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |پەڕەکان=[https://archive.org/details/isbn_٩٧٩١٥٧٦٠٧٠٩١٧/page/٣٨٢ ٣٨٢]–٣٨٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٠٩١-٨}}</ref> لە ساڵی ٢٢٩ی پێش زاییندا، ڕۆما جەنگی دژ بە شانشینەکە ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The History of Rome |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j74oAAAAYAAJ |بڵاوکەرەوە=D. Appleton & Company |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦|پەڕە=٢٥٩}}</ref> بەھۆی تاڵانکردنی بەرفراوانی کەشتییە ڕۆمییەکان. جەنگەکە بە شکستی ئیلیرییەکان لە ساڵی ٢٢٧ی پێش زاییندا کۆتایی ھات. لە کۆتاییدا {{بنز|جێنتیوس|en|Gentius|lt=جێنتیوس}} لە ساڵی ١٨١ی پێش زاییندا شوێنی تەوتای گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Illyrians |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C |بڵاوکەرەوە=Wiley |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٩|یەکەم=John |دوایین=Wilkes |پەڕە=١٨٩}}</ref> جێنتیوس لە ساڵی ١٦٨ی پێش زاییندا لەگەڵ ڕۆمییەکان تووشی پێکدادان بوو، کە بووە ھۆی دەستپێکردنی {{بنز|شەڕی سێیەمی ئیلیریا|en|Third Illyrian War|lt=شەڕی سێیەمی ئیلیریا}}. ململانێکە بە داگیرکاریی ڕۆمییەکان بۆ سەر ناوچەکە تا ساڵی ١٦٧ی پێش زایین کۆتایی ھات. ڕۆمییەکان ناوچەکەیان بۆ سێ دابەشکاریی کارگێڕی بەش کرد.<ref>Marjeta Šašel Kos, "The Illyrian King Ballaeus – Some Historical Aspects", ''Épire, Illyrie, Macédoine: Mélanges offerts au professeur Pierre Cabanes'', ed. Danièle Berranger (Clermont-Ferrand: Presses Universitaires Blaise Pascal, 2007), 127.</ref> === سەدەکانی ناوەڕاست === [[File:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|thumb|شاری {{بنز|کرۆیا|en|Krujë|lt=کرۆیا}} پایتەختی {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}} بوو لە سەدەکانی ناوەڕاستدا.]] {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Roman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی}} لە ساڵی ٣٩٥دا دوای کۆچی دوایی {{بنز|تیۆدۆسیوسی یەکەم|en|Theodosius I|lt=تیۆدۆسیوسی یەکەم}} دابەش بوو بۆ دوو بەشی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات|en|Eastern Roman Empire|lt=ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژئاوا|en|Western Roman Empire|lt=ڕۆژئاوا}}، ئەمەش بەشێک بەھۆی زیادبوونی پەستانی ھەڕەشەکان لە کاتی {{بنز|داگیرکاریی بەربەرەکان|en|Barbarian Invasions|lt=داگیرکاریی بەربەرەکاندا}}. لە سەدەی ٦ەمەوە تا سەدەی ٧ەم، {{بنز|سلاڤەکانی باشوور|en|South Slavs|lt=سلاڤەکان}} لە ڕووباری {{بنز|دانوب|en|Danube|lt=دانوب}} پەڕینەوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان یۆنانییە ڕەسەنەکان، ئیلیرییەکان و تراسییەکانیان لە {{بنز|بەڵکان|en|Balkans|lt=بەڵکاندا}} ھەڵلووشی؛ بەم شێوەیە، ئیلیرییەکان بۆ دوا جار لە تۆمارە مێژوویییەکاندا لە سەدەی ٧ەمدا ئاماژەیان پێ کرا.<ref name="BideleuxJeffries2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bideleux|یەکەم١=Robert|دوایین٢=Jeffries|یەکەم٢=Ian|سەردێڕ=Balkans: A Post-Communist History|ناونیشان=https://archive.org/details/balkanspostcommu0000bide|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٥٨٣٢٨-٧|پەڕە=[https://archive.org/details/balkanspostcommu٠٠٠٠bide/page/٢٥ ٢٥]|وتەگێڕانەوە=From AD 548 onward, the lands now known as Albania began to be overrun from the north by ever-increasing&nbsp;...}}</ref><ref name="Schaefer2008">{{بیرخستنەوە|دوایین=Schaefer|یەکەم=Richard T.|سەردێڕ=Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=SAGE Publications|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٢٦٩٤-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jscZAQAAIAAJ}}</ref> لە سەدەی ١١ھەمدا، {{بنز|لێکترازانی گەورەی ١٠٥٤|en|Great Schism of 1054|lt=لێکترازانی گەورە}} بە ڕەسمی پچڕانی پەیوەندیی نێوان {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|en|Eastern Orthodox Church|lt=ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیکی ڕۆژئاوا|en|Western Catholic Church|lt=کەنیسەی کاتۆلیکی ڕۆژئاوای}} چەسپاند، کە لە ئەلبانیادا لە ڕێگەی سەرھەڵدانی باکوورێکی کاتۆلیک و باشوورێکی ئۆرسۆدۆکسەوە ڕەنگی دایەوە. گەلی ئەلبانی لە ڕۆژئاوای {{بنز|دەریاچەی ئۆھرید|en|Lake Ochrida|lt=دەریاچەی ئۆھرید}} و دۆڵی سەرووی {{بنز|ئیشکومبین|en|Shkumbin|lt=ڕووباری ئیشکومبین}}دا نیشتەجێ بوون و {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆنیان}} لە ساڵی ١١٩٠دا لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|پڕۆگۆن، لۆردی کرۆیا|en|Progon, Lord of Kruja|lt=پڕۆگۆنی کرۆیا}} دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nicol|یەکەم=Donald MacGillivray|سەردێڕ=Studies in late Byzantine history and prosopography|ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XnKgAAAAMAAJ&q=Alain+Ducellier|ژپنک=٩٧٨٠٨٦٠٧٨١٩٠٥}}</ref> کوڕەکانی بە ناوەکانی {{بنز|جین پڕۆگۆنی|en|Gjin Progoni|lt=جین پڕۆگۆنی}} و {{بنز|دیمیتریۆ پڕۆگۆنی|en|Demetrio Progoni|lt=دیمیتریۆ پڕۆگۆنی}} شوێنیان گرتەوە. دوای کۆچی دوایی دیمیتریۆ، خاکەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی {{بنز|گریگۆریۆس کامۆناس|en|Gregorios Kamonas|lt=گریگۆریۆس کامۆناسی}} ئەلبانی-یۆنانی و دواتریش لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|گۆلێمی کرۆیا|en|Golem of Kruja|lt=گۆلێمی کرۆیادا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/illyrischalbanis00thaluoft |سەردێڕ=Illyrisch-albanische Forschungen |بڵاوکەرەوە=Duncker & Humblot |دوایین١=Jireček |یەکەم١=Konstantin |دوایین٢=Thopia |ساڵ=١٩١٦|پەڕە=[https://archive.org/details/illyrischalbanis٠٠thaluoft/page/٢٣٩ ٢٣٩]|وتەگێڕانەوە=Griechen Gregorios Kamonas}}</ref><ref name=Abulafia>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bclfdU_2lesC&pg=PA786 |سەردێڕ=The New Cambridge Medieval History: Volume 5, C.1198-c.1300 |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٦٢٨٩-٤|دوایین١=Abulafia |یەکەم١=David |دوایین٢=McKitterick |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕە=٧٨٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |وتەگێڕانەوە=Greco-Albanian lord Gregorios Kamonas}}</ref><ref name=Genealogist>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=J7pnAAAAMAAJ&q=gregorios+kamonas |سەردێڕ=The Genealogist |ساڵ=١٩٨٠|پەڕە=٤٠}}</ref> لە سەدەی ١٣ھەمدا، میرنشینەکە ھەڵوەشایەوە.<ref name=Clements31>Clements, John (1992), ''Clements encyclopedia of world governments'', Vol. 10. Political Research, Inc. p. 31: "By 1190, Byzantium's power had so receded that the archon Progon succeeded in establishing the first Albanian state of the Middle Ages, a principality"</ref><ref name="PickardÇeliku2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pickard |یەکەم١=Rob |دوایین٢=Çeliku |یەکەم٢=Florent |سەردێڕ=Analysis and Reform of Cultural Heritage Policies in South-East Europe |ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Strasbourg |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Publishing |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٧١-٦٢٦٥-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bi8fjENzJacC |پەڕە=١٦}}</ref><ref name="Norris1993">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Norris |یەکەم=H. T. |سەردێڕ=Islam in the Balkans: religion and society between Europe and the Arab world |ناونیشان=https://archive.org/details/islaminbalkansre00norr |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=University of South Carolina Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٢٤٩-٩٧٧-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/islaminbalkansre٠٠norr/page/٣٥ ٣٥]}}</ref> ئاربانۆن وەک یەکەم پێشنیاری دەوڵەتێکی ئەلبانی ھەژمار دەکرێت، کە پێگەیەکی {{بنز|نیمچەسەربەخۆ|en|semi-autonomous|lt=نیمچەسەربەخۆی}} وەک پەڕگیری ڕۆژئاوای {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|en|Byzantine Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی}} لەژێر دەسەڵاتی بێزەنتییەکانی {{بنز|دووکاس|en|Doukas|lt=دووکاسی}} {{بنز|دەسپۆتاتی ئیپیرۆس|en|Despotate of Epirus|lt=ئیپیرۆس}} یان {{بنز|لاسکاریستەکان|en|Laskaris|lt=لاسکاریستەکانی}} {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی نیسیا|en|Empire of Nicaea|lt=نیسیادا}} ھێشتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pipa |یەکەم١=Arshi |دوایین٢=Repishti |یەکەم٢=Sami |ساڵ=١٩٨٤|سەردێڕ=Studies on Kosova |زنجیرە=East European Monographs #155 |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٠٣٣-٠٤٧-٣|پەڕەکان=٧–٨}}</ref> [[File:Venezia_-_Ex_Scola_degli_albanesi_(sec._XV)_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto,_12-Aug-2007_-_11_-_Maometto_II_assedia_Scutari.jpg|thumb|left|نەخشەیەکی بەرزی {{بنز|سکۆلا دێگڵی ئەلبانیزی|en|Scuola degli Albanesi|lt=سکۆلا دێگڵی ئەلبانیزی}} کە یادی {{بنز|گەمارۆدانی ئیشکۆدرا|en|siege of Shkodra|lt=گەمارۆدانی ئیشکۆدرا}} دەکاتەوە. وێنەی {{بنز|سوڵتانی عوسمانی|en|Ottoman Sultan|lt=سوڵتان}} {{بنز|محەممەدی دووەم|en|Mehmet II|lt=محەممەدی دووەم}} دەکێشێت کە گەمارۆی شاری ئەلبانیی ئیشکۆدرا دەدات، کە لەو کاتەدا بەشێک بوو لە {{بنز|کۆماری ڤێنیس|en|Venetian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڤێنیسی}}.]] بەرەو کۆتایی سەدەی ١٢ەم و سەرەتای سەدەی ١٣ەم، {{بنز|شانشینی سەرپیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Serbia (medieval)|lt=سڕبەکان}} و {{بنز|کۆماری ڤێنیس|en|Venetian Empire|lt=ڤێنیسییەکان}} دەستیان کرد بە دەستبەسەرداگرتنی خاکەکە.<ref name="Barbarian Invasions">{{بیرخستنەوەی وێب|editor1-last=Zickel |editor1-first=Raymond |editor2-last=Iwaskiw |editor2-first=Walter R. |ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ="The Barbarian Invasions and the Middle Ages," Albania: A Country Study |ناونیشان=http://countrystudies.us/albania/15.htm |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211124100556/http://countrystudies.us/albania/15.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ڕەچەڵەکی نەتەوەیی|en|ethnogenesis|lt=پەرەسەندنی ڕەچەڵەکی}} ئەلبانییەکان نادیارە؛ بەڵام یەکەم ئاماژەی بێگومان بۆ ئەلبانییەکان لە تۆمارە مێژوویییەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٠٧٩ یان ١٠٨٠ لە بەرھەمێکی {{بنز|مایکڵ ئاتالیاتێس|en|Michael Attaleiates|lt=مایکڵ ئاتالیاتێسدا}}، کە ئاماژەی بە {{بنز|ئەلبانۆی|en|Albanoi|lt=ئەلبانۆی}} کردووە وەک بەشداربوویەک لە ڕاپەڕینێک دژ بە {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Madgearu|یەکەم١=Alexandru|دوایین٢=Gordon|یەکەم٢=Martin|سەردێڕ=The wars of the Balkan Peninsula: Their medieval origins|ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Lanham|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ناونیشان=https://archive.org/details/warsofbalkanpeni0000madg|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|پەڕە=[https://archive.org/details/warsofbalkanpeni٠٠٠٠madg/page/٤٣ ٤٣]|وتەگێڕانەوە=Albanoi.|ژپنک=٩٧٨٠٨١٠٨٥٨٤٦٦}}</ref> لەم خاڵەدا، ئەلبانییەکان بە تەواوی مەسیحی ببوون. دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئاربانۆن، {{بنز|شارلی یەکەمی ئەنجۆ|en|Charles I of Anjou|lt=شارلی یەکەمی ئەنجۆ}} ڕێککەوتنێکی لەگەڵ فەرمانڕەوا ئەلبانییەکاندا ئیمزا کرد، بەڵێنی دا کە پارێزگاری لەوان و ئازادییە کۆنەکانیان بکات. لە ساڵی ١٢٧٢دا، ئەو {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیای}} دامەزراند و ناوچەکانی لە {{بنز|دەسپۆتاتی ئیپیرۆس|en|Despotate of Epirus|lt=دەسپۆتاتی ئیپیرۆس}} سەندەوە. شانشینەکە داوای سەرجەم خاکی ناوەڕاستی ئەلبانیای دەکرد لە {{بنز|دوورێس|en|Dyrrhachium|lt=دیرکیۆمەوە}} بە درێژایی کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک تا دەکاتە {{بنز|بوترینت|en|Butrint|lt=بوترینت}}. پەیکەری سیاسیی کاتۆلیکی بنەمایەک بوو بۆ پلانەکانی پاپا بۆ بڵاوکردنەوەی {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیک|en|Catholic Church|lt=کاتۆلیکیزم}} لە نیمچەدوورگەی بەڵکاندا. ئەم پلانە ھەروەھا پشتیوانیی {{بنز|ھێلین لە ئەنجۆ|en|Helen of Anjou, Queen of Serbia|lt=ھێلینی ئەنجۆیان}} بەدەستھێنا. نزیکەی ٣٠ کەنیسە و دێری کاتۆلیکی لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا دروست کران، بەتایبەتی لە باکووری ئەلبانیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Regnum Albaniae, the Papal Curia, and the Western Visions of a Borderline Nobility |دوایین=Etleva |یەکەم=Lala |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.etd.ceu.hu/2009/mphlae01.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.etd.ceu.hu/2009/mphlae01.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ململانێی ناوخۆیی دەسەڵات لەناو ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتیدا لە سەدەی ١٤ھەمدا ڕێگەی بە بەھێزترین فەرمانڕەوای سەدەکانی ناوەڕاستی سڕبەکان، {{بنز|ستێفان دوشان|en|Stefan Dušan|lt=ستێفان دوشان}}، دا کە {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی سڕبی|en|Serbian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتێکی تەمەنکورت}} دامەزرێنێت کە سەرجەم ئەلبانیای جگە لە دوورێس لەخۆ دەگرت.<ref name="Barbarian Invasions"/> [[File:Albanian Principalities, ca. 1390 (modern Albania).png|thumb|میرنشینەکانی ئەلبانیا، {{Circa|1390}}، بێجگە لە {{بنز|دەسپۆتاتی ئارتا|en|Despotate of Arta|lt=دەسپۆتاتی ئارتا}}]] لە ساڵی ١٣٦٧دا، فەرمانڕەوا ئەلبانییەکان {{بنز|دەسپۆتاتی ئارتا|en|Despotate of Arta|lt=دەسپۆتاتی ئارتایان}} دامەزراند. لەو ماوەیەدا، چەندین {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینی ئەلبانی}} دامەزرێنران، بەتایبەتی {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}}، {{بنز|میرنشینی کاستریۆتی|en|Principality of Kastrioti|lt=میرنشینی کاستریۆتی}}، {{بنز|گوندنشینی بێرات|en|Lordship of Berat|lt=گوندنشینی بێرات}}، و {{بنز|میرنشینی دوکاگجینی|en|Principality of Dukagjini|lt=میرنشینی دوکاگجینی}}. لە نیوەی یەکەمی سەدەی ١٥ھەمدا، {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} زۆربەی ئەلبانیای داگیر کرد، و {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} لەژێر فەرمانڕەوایی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=ئەسکەندەر بەگدا}} ڕێکخرا، کە بووە قارەمانی نیشتمانیی مێژووی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Qeriqi |یەکەم=Ahmet |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, heroi kombëtar dhe personaliteti më i njohur i Shqipërisë |ناونیشان=https://www.radiokosovaelire.com/gjergj-kastrioti-skenderbeu-heroi-kombetar-dhe-protagonisti-njohur-shqiperise-2/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Radio Kosova e Lirë |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gjergj Kastrioti Skënderbeu - heroi kombëtar i shqiptarëve |ناونیشان=https://www.archivioradiovaticana.va/storico/2010/01/17/gjergj_kastrioti_sk%C3%ABnderbeu_-_heroi_komb%C3%ABtar_i_shqiptar%C3%ABve/alb-349788 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.archivioradiovaticana.va}}</ref> ==== ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ==== {{multiple image | align = left | total_width = 230 | image_style = border:none; | image1 = Skanderbeg by Antonio Maria Crespi.jpg | alt1 = جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ | caption1 = دوای خزمەتکردنی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} بۆ نزیکەی ٢٠ ساڵ، {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Gjergj Kastrioti Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ}} هەڵھات و دەستی بە {{بنز|ڕاپەڕینی ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg's rebellion|lt=ڕاپەڕینێک دژ بە ئیمپراتۆریەتەکە}} کرد کە پێشڕەویی عوسمانییەکانی بۆ ناو ئەورووپا بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ ڕاگرت. | image2 = Monvoisin, Raymond - Ali Pacha y Vasiliki -1832 ost 345x272 PalCous frg1.jpg | alt2 = عەلی پاشا تەپەلێنا | caption2 = {{بنز|عەلی پاشا شۆڕشگێڕ|en|Ali Pasha Tepelena|lt=عەلی پاشا تەپەلێنا}} فەرمانڕەوایەکی سەر بە خۆبەڕێوەبەری عوسمانی-ئەلبانی بوو، کە فەرمانڕەوایی {{بنز|پاشالکی یانینا|en|Pashalik of Yanina|lt=پاشالکی یانینای}} دەکرد. }} بە {{بنز|فەتحی قوستەنتینیە|en|fall of Constantinople|lt=کەوتنی قوستەنتینیە}}، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی چووە نێو قۆناغێکی درێژخایەنی داگیرکاری و فراوانخوازیی سەربازییەوە، کە سنوورەکانی بە ھێواشی لە قووڵایی {{بنز|فەتحی عوسمانی لە بەڵکاندا|en|Ottoman conquest of the Balkans|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا}} فراوان ببوونەوە. لە ساڵی ١٣٨٥دا، ئەوان گەیشتنە {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای یۆنیان}}، لە کاتێکدا لە ساڵی ١٤١٥دا، بنکە سەربازییەکانیان لە سراپای {{بنز|باشووری ئەلبانیا|en|Southern Albania|lt=باشووری ئەلبانیادا}} دامەزراند، و لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٤٣١دا زۆربەی ئەلبانیایان داگیر کرد.<ref>{{Cite thesis |last=Licursi |first=Emiddio Pietro |title=Empire of Nations: The Consolidation of Albanian and Turkish National Identities in the Late Ottoman Empire, 1878–1913 |url=https://www.scribd.com/doc/72122169/7/Pashko-Vasa |year=2011 |publisher=Columbia University |location=New York |page=19 |quote=By 1415, after a chaotic interregnum, Sultan Mehmet I sent the military to erect the first Ottoman garrisons throughout southern Albania, establishing direct military authority in the region&nbsp;... l jurisdiction over most of Albania&nbsp;... |hdl=10022/AC:P:10297 |archive-date=26 September 2020 |access-date=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926073717/https://www.scribd.com/doc/72122169/Licursi-Senior-Thesis/ |url-status=live }}</ref><ref name="Hupchich110">[https://books.google.com/books?id=sQGIDAAAQBAJ&q=albania+vassal+serbia&pg=PA120 The Balkans: From Constantinople to Communism] by D. Hupchick, page 110</ref> لە ئەنجامدا ھەزاران ئەلبانی ھەڵھاتن بۆ ئەورووپای ڕۆژئاوا، بەتایبەتی بۆ {{بنز|کالابریا|en|Calabria|lt=کالابریا}}، {{بنز|شانشینی ناپۆلی|en|Kingdom of Naples|lt=ناپۆلی}}، {{بنز|کۆماری ڕاگوسا|en|Republic of Ragusa|lt=ڕاگوسا}}، و {{بنز|شانشینی سیسیل|en|Kingdom of Sicily|lt=سیسیل}}، لە کاتێکدا چەندین کەسی تر لە {{بنز|جوگرافیای ئەلبانیا|en|Geography of Albania|lt=شاخە سەختەکانی ئەلبانیادا}} پەنایان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gjonça, Arjan |سەردێڕ=Communism, Health and Lifestyle: The Paradox of Mortality Transition in Albania, 1950–1990|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OKEal7FHClUC&pg=PA7|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣١٥٨٦-٢|پەڕە=٧}}</ref><ref name="Norris1993" /> لەبەر ئەوەی زۆرینەی ھەرە زۆری ئەلبانییەکان پەیڕەوی لە مەسیحییەت دەکرد، ئەوان وەک {{بنز|ڕەعیەت|en|Rayah|lt=چینێکی نزمتر لە خەڵک}} ھەژمار دەکران، کە بووە ھۆی ئەوەی بە شێوازی جیاواز جیاکارییان بەرامبەر بکڕێت، لەوانە سەپاندنی {{بنز|جزیە|en|Jizya|lt=باجی قورس}}. سەرەڕای ئەوەش، سیستمی {{بنز|دۆشیرمە|en|Devshirme|lt=دۆشیرمە}} ڕێگەی بە {{بنز|سوڵتان|en|Sultan|lt=سوڵتان}} دەدا کە ڕێژەیەکی پێویست لە گەنجانی مەسیحی لە خێزانەکانیان وەربگرێت بۆ دروستکردنی سوپای {{بنز|یەنیچەری|en|Janissary|lt=یەنیچەری}}. داگیرکاریی عوسمانی ھەروەھا ھاوکات بوو لەگەڵ پرۆسەی پلەبەندیی {{بنز|ئیسلامیکردن|en|Islamisation|lt=ئیسلامیکردن}} و دروستکردنی خێرای مزگەوتەکان. شۆڕشێکی گەشەسەندوو و درێژخایەن دوای پێکھێنانی {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} تا {{بنز|گەمارۆدانی ئیشکۆدرا|en|Siege of Shkodra|lt=کەوتنی ئیشکۆدرا}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگدا}} سەری ھەڵدا، کە بە بەردەوامی سوپا گەورەکانی عوسمانی بە سەرکردایەتیی {{بنز|سوڵتان|en|Sultan|lt=سوڵتانەکانی}} وەک {{بنز|مورادی دووەم|en|Murad II|lt=مورادی دووەم}} و {{بنز|محەممەدی دووەم|en|Mehmed II|lt=محەممەدی دووەم}} تێکدەشکاند. ئەسکەندەر بەگ توانی چەندین میرنشینی ئەلبانی لەنێویاندا خێزانەکانی {{بنز|خێزانی ئاریانیتی|en|Arianiti family|lt=ئاریانیتی}}، {{بنز|خێزانی دوکاگجینی|en|Dukagjini family|lt=دوکاگجینی}}، {{بنز|خێزانی زاخاریا|en|Zaharia family|lt=زاخاریا}}، و {{بنز|خێزانی سۆپیا|en|Thopia family|lt=سۆپیا}} یەکبخات و دەسەڵاتێکی ناوەندی لەسەر زۆربەی ناوچە داگیرنەکراوەکان دامەزرێنێت، و بباتە {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=لۆردی ئەلبانیا}}.<ref name="League of Lezhë">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Rob Pickard |سەردێڕ=Analysis and Reform of Cultural Heritage Policies in South-East Europe |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٧١-٦٢٦٥-٦|پەڕە=١٦|بڵاوکەرەوە=Council of Europe |edition=Europarat}}</ref> فراوانخوازیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەستا لەو ماوەیەی کە ھێزەکانی ئەسکەندەر بەگ بەرەنگارییان دەکرد، و ئەو وەک یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی دواکەوتنی فراوانبوونی عوسمانییەکان بۆ ناو {{بنز|ئەورووپای ڕۆژئاوا|en|Western Europe|lt=ئەورووپای ڕۆژئاوا}} دابینکرا، کە کاتی زیاتری بە میرنشینە ئیتاڵییەکان دا بۆ ئەوەی باشتر خۆیان بۆ {{بنز|گەمارۆدانی ئۆترانتۆ|en|Siege of Otranto|lt=گەیشتنی عوسمانییەکان}} ئامادە بکەن.{{sfn|Hodgkinson|2005|p=240}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Skënderbeu, heroi i popujve të Europës |ناونیشان=https://www.zemrashqiptare.net/news/40277/skenderbeu-heroi-i-popujve-te-europes.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Zemra Shqiptare}}</ref> بەڵام شکستی زۆربەی وڵاتانی ئەورووپا، جگە لە ناپۆلی، لە پشتیوانیکردنی گونجاو لەو، لەگەڵ شکستی پلانەکانی پاپا پیوسی دووەم بۆ ڕێکخستنی جەنگێکی خاچپەرستیی بەڵێنپێدراو دژ بە عوسمانییەکان، ئەوەی دەردەخست کە ھیچ کۆششێکی سەرکەوتنی ئەسکەندەر بەگ بە شێوەیەکی ھەمیشەیی ڕێگری لە عوسمانییەکان نەکرد لە داگیرکردنی بەڵکانی ڕۆژئاوا.{{sfn|Hodgkinson|2005|p=xii}}<ref name="Pitcher1968">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donald Edgar Pitcher |سەردێڕ=An Historical Geography of the Ottoman Empire: From Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=١٩٦٨|پەڕە=٨٨}}</ref> سەرەڕای لێھاتوویی وەک سەرکردەیەکی سەربازی، سەرکەوتنەکانی ئەسکەندەر بەگ بەسەر {{بنز|سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Military of the Ottoman Empire|lt=سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا}} تەنھا کاریگەرییەکی کورتخایەنیان ھەبوو، چونکە ھێزەکانی نەیاکانتوانی بە شێوەیەکی ھەمیشەیی پێشڕەویی عوسمانییەکان ڕابگرن؛ بۆیە، تەنھا بە شێوەیەکی کاتی داگیرکاریی کۆتایی خاکی ئەلبانیایان دواخست. داگیرکارییە بەردەوامەکانی عوسمانی بووە ھۆی وێرانکاریی گەورە بۆ ئەلبانیا، بە شێوەیەکی بەرچاو ژمارەی دانیشتووانی کەم کردەوە و ئاژەڵ و بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی لەناو برد. بێجگە لە خۆدەستبەدەستدانەوە، ھیچ ڕێگەیەک نەبوو کە ئەسکەندەر بەگ بتوانێت داگیرکارییەکانی عوسمانی ڕابگرێت سەرەڕای ئەوەی ھێزە سەربازییەکانی چەندین سەرکەوتنی یەکبەدوایەکیان بەدەستھێنابوو. لەنێو ھۆکارەکانی تردا، ھێزی مرۆیی و سەرچاوەکانی بۆ جەنگێکی درێژخایەن بەس نەبوون، کە ڕێگری لە فراوانکردنی ھەوڵەکانی جەنگ و دەرکردنی تورکەکان لە سنوورەکانی ئەلبانیا کرد. بۆیە ئەلبانیا مەحکوم بوو بە ڕووبەڕووبوونەوەی زنجیرەیەک ھێرشی نەپچڕاوی عوسمانی تا ئەوەی لە کۆتاییدا ساڵانێک دوای کۆچی دوایی ئەو کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fine |یەکەم=John V.A. |سەردێڕ=The late medieval Balkans: a critical survey from the late twelfth century to the Ottoman conquest |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press |شوێن=Ann Arbor, MI |ژپنک=٩٧٨٠٤٧٢٠٨٢٦٠٥|پەڕە=٥٩٨|edition=2. print |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241225072456/https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاتێک عوسمانییەکان پێگەیەکی جێگیریان لە ناوچەکەدا بەدەستھێنا، شارۆچکە ئەلبانییەکان لە چوار {{بنز|سنجاق|en|Sanjak|lt=سنجاقی}} سەرەکیدا ڕێکخران. حکوومەت گەشەی بە بازرگانی دا بە جێگیرکردنی کۆلۆنییەکی بەرچاوی پەنابەرانی دەربەدەرکراوی جوولەکە لە ئیسپانیایەوە. شاری {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}} بینەری تێپەڕبوونی کەلەپەلی ھاوردەکراوی ئەورووپا بوو لە بەندەرەکانییەوە، وەک مەخمەل، کەلوپەلی لۆکەیی، مووھێر، فەرش، بەھارات، و چەرم لە {{بنز|بۆرسە|en|Bursa|lt=بۆرسە}} و {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیەوە}}. ھەندێک لە ھاووڵاتیانی ڤلۆرا تەنانەت ھاوبەشی کاروباری بازرگانییان لە سەرانسەری ئەورووپادا ھەبوو.<ref name=Arnawutlu/> دیاردەی ئیسلامیکردن لەنێو ئەلبانییەکاندا بە پلەی یەکەم لە سەدەی ١٧ھەمەوە بەربڵاو بوو و تا سەدەی ١٨ھەمی خایاند.<ref name="referenceworks.brillonline"/> ئیسلام دەرفەتی یەکسان و پێشکەوتنی لەناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا پێ بەخشین. بەڵام، بەپێی ھەندێک لە زانایان، ھۆکارەکانی موسڵمانبوون جۆراوجۆر بوون بەپێی دەقەکە؛ ھەرچەندە کەمیی سەرچاوەکان بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێگری لە ھەوڵەکان دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لەو جۆرە پرسانە.<ref name="referenceworks.brillonline"/> لە ئەنجامی زیادبوونی سەرکوتکاریی عوسمانییەکان بەرامبەر کاتۆلیکیزم، زۆربەی ئەلبانییە کاتۆلیکەکان لە سەدەی ١٧ھەمدا موسڵمان بوون، لە کاتێکدا ئەلبانییە ئۆرسۆدۆکسەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەدەی دواتردا پەیڕەوییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Islamizimi i shqiptarëve – Ftillimi |ناونیشان=https://ftillimi.org/historia/sundimi/proceset/islamizimi-i-shqiptareve/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250803193657/https://ftillimi.org/historia/sundimi/proceset/islamizimi-i-shqiptareve/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=R |یەکەم=K. |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Përdhosja e Historisë |ناونیشان=https://gazetadita.al/perdhosja-e-historise-mbi-arsyet-dhe-menyren-e-perhapjes-se-myslimanizmit-ne-shqiperi/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Gazeta Dita |زمان=sq |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241115005346/https://gazetadita.al/perdhosja-e-historise-mbi-arsyet-dhe-menyren-e-perhapjes-se-myslimanizmit-ne-shqiperi/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەبەر ئەوەی ناوچە ئاوەدانەکانی ئەلبانی وەک ناوچەی ستراتیژیی گرنگ ھەژمار دەکران، ئەلبانییەکان ڕێژەیەکی بەرچاوی سوپا و بیرۆکراسیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییان پێکھێنا. لە ئەنجامدا، زۆرێک لە ئەلبانییە موسڵمانەکان گەیشتنە پێگە سیاسی و سەربازییە گرنگەکان، لە کاتێکدا کارەکانیان بەشدارییەکی ڕۆشنبیریی بەرچاوی لە {{بنز|جیھانی ئیسلامی|en|Islamic world|lt=جیھانی ئیسلامیی بەرفراوانتردا}} کرد.<ref name="referenceworks.brillonline">Clayer, Nathalie (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/albania-COM_23054 "Albania"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629135200/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/albania-COM_23054 |date=29 June 2016 }} in ''Encyclopaedia of Islam'', Gudrun Krämer, Denis Matringe, Rokovet, John Nawas, Everett Rowson (eds.). Brill Online.</ref> بە بەھرەمەندبوون لەم پێگە ئیمتیازدارە، ئەوان پۆستە کارگێڕییە بەرزەکانیان بەدەستھێنا، کە لەنێویاندا زۆرتر لە دوو دەرزەن ئەلبانی وەک {{بنز|وەزیری اعظم|en|Grand vizier|lt=وەزیری ئەعزەمی}} ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی خزمەتیان کرد. سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانییە دیارەکانی تر خێزانە بەناوبانگەکانی {{بنز|خێزانی کۆپڕولو|en|Köprülü family|lt=کۆپڕولو}}، {{بنز|زەغانۆس پاشا|en|Zagan Pasha|lt=زەغانۆس پاشا}}، {{بنز|محەممەد عەلی پاشا|en|Muhammad Ali of Egypt|lt=محەممەد عەلی پاشای میسر}}، و {{بنز|عەلی پاشای یانینا|en|Ali Pasha of Yanina|lt=عەلی پاشای تەپەلێنا}}ی لەخۆ دەگرت. جگە لەوەش، دوو سوڵتانی عوسمانی، {{بنز|بایەزیدی دووەم|en|Bayezid II|lt=بایەزیدی دووەم}} و {{بنز|محەممەدی سێیەم|en|Mehmed III|lt=محەممەدی سێیەم}}، لە دایکانی خاوەن ڕەچەڵەکی نەتەوەییی ئەلبانی لەدایک بوون.<ref name=Arnawutlu>[http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/arnawutluk-COM_0065 "Arnawutluḳ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629135458/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/arnawutluk-COM_0065 |date=29 June 2016 }} in ''Encyclopaedia of Islam'', Second Edition. Brill Online, 2012.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Babinger|یەکەم=Franz|سەردێڕ=Mehmed the Conqueror and His Time|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&q=Albanian&pg=PA175|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|ژپنک=٠-٦٩١-٠١٠٧٨-١|پەڕە=٥١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |دوایین=Peirce |یەکەم=Leslie P. |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, Inc. |ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-١٩-٥٠٧٦٧٣-٧|شوێن=New York |پەڕە=٩٤}}</ref> === ڕێنێسانس ( ڕیلینجا) === [[File:Dora d'Istria (drawing).jpg|thumb|180px|{{بنز|دۆرا دئیستریا|en|Dora d'Istria|lt=دۆرا دئیستریا}} لەنێو داواکارە سەرەکییەکاندا بوو لە ئەورووپا بۆ {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian Renaissance|lt=پرسی ئەلبانی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Observator Cultural |سەردێڕ=Dor de Dunăre şi alte nostalgii cosmopolite |ناونیشان=https://www.observatorcultural.ro/articol/dor-de-dunare-si-alte-nostalgii-cosmopolite-2/ |وێبگە=observatorcultural.ro |زمان=ro|بەستەری نووسەر١=Observator Cultural}}</ref>]] {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian Renaissance|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانی}} قۆناغێک بوو کە ڕەگ و ڕیشەی لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٨ھەمدا بوو و تا سەدەی ١٩ھەمی خایاند، کە تێیدا گەلی ئەلبانی ھێزی ڕۆحی و ڕۆشنبیرییان بۆ ژیانێکی سەربەخۆی ڕۆشنبیری و سیاسی لەناو {{بنز|ئەلبانیای سەربەخۆ|en|Independent Albania|lt=نەتەوەیەکی سەربەخۆدا}} کۆکرده‌وه‌. {{بنز|ڕۆشنبیریی ئەلبانی|en|Albanian culture|lt=ڕۆشنبیریی ھاوچەرخی ئەلبانی}} گەشەی کرد، بەتایبەتی {{بنز|ئەدەبی ئەلبانی|en|Albanian literature|lt=ئەدەبی ئەلبانی}} و {{بنز|ھونەری ئەلبانی|en|Albanian art|lt=ھونەرەکان}}، و زۆرجار بە کاریگەرییەکانی {{بنز|ڕۆمانتیسیزم|en|Romanticism|lt=ڕۆمانتیسیزم}} و پڕەنسیپەکانی {{بنز|سەردەمی ڕۆشنبیری|en|Age of Enlightenment|lt=سەردەمی ڕۆشنبیرییەوە}} دەبەسترایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sarah Amsler |سەردێڕ=Theorising Social Change in Post-Soviet Countries: Critical Approaches |بڵاوکەرەوە=Peter Lang, 2007 |ژپنک=٩٧٨٣٠٣٩١٠٣٢٩٤|پەڕەکان=٩٦١٠٥|edition=Balihar Sanghera, Sarah Amsler, Tatiana Yarkova |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MzXP_r6oAxwC&pg=PA96 |ساڵ=٢٠٠٧}}</ref> پێش {{بنز|سەرھەڵدانی نەتەوەپەرستی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا|en|Rise of nationalism in the Ottoman Empire|lt=سەرھەڵدانی نەتەوەپەرستی}}، دەسەڵاتدارانی عوسمانی ھیچ دەربڕینێکی یەکێتی یان ھۆشیاریی نەتەوەیییان لەلایەن گەلی ئەلبانییەوە سەرکوت دەکرد. سەرکەوتنی ڕووسیا بەسەر ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا دوای {{بنز|شەڕی ڕووسیا و عوسمانی|en|Russian-Ottoman War|lt=جەنگەکانی ڕووسیا و عوسمانی}} بووە ھۆی جێبەجێکردنی {{بنز|پەیماننامەی سان ستێفانۆ|en|Treaty of San Stefano|lt=پەیماننامەی سان ستێفانۆ}} کە زەوییە ئاوەدانەکانی ئەلبانیای بەخشییە دراوسێ سلاڤ و یۆنانییەکانیان. بەڵام، {{بنز|شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا|en|United Kingdom of Great Britain and Ireland|lt=شانشینی یەکگرتوو}} و {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجەڕ|en|Austro-Hungarian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجەڕ}} لە ئەنجامدا ڕێککەوتنەکەیان بلۆک کرد و بوونە ھۆی دروستبوونی {{بنز|پەیماننامەی بەرلین (١٨٧٨)|en|Treaty of Berlin (1878)|lt=پەیماننامەی بەرلین}}. لەم خاڵەوە، ئەلبانییەکان دەستیان کرد بە ڕێکخستنی خۆیان بە ئامانجی پاراستن و یەکخستنی زەوییە ئاوەدانەکانی ئەلبانی بۆ ناو نەتەوەیەکی یەکگرتوو، کە بووە ھۆی پێکھێنانی {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن|en|League of Prizren|lt=کۆمەڵەی پڕیزرێن}}. کۆمەڵەکە لە سەرەتادا پشتیوانیی دەسەڵاتدارانی عوسمانیی ھەبوو کە پێگەیان لەسەر ھاوپشتیی ئایینیی خەڵکی موسڵمان و خاوەن زەوییەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|دەرباری عوسمانی|en|Ottoman Porte|lt=ئیدارەی عوسمانییەوە}} دامەزرابوو. ئەوان پشتیوانییان لە ھاوپشتیی موسڵمانان دەکرد و لە ھەمان کاتدا داوای بەرگریکردن لە زەوییە موسڵمانەکانیان دەکرد، کە ھۆکاری ناونانی کۆمەڵەکە بوو بە {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن#پێکھێنان|en|League of Prizren#Formation|lt=لیژنەی موسڵمانانی ڕاستەقینە}}.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Kopecek |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Ersoy |یەکەم٢=Ahmed |دوایین٣=Gorni |یەکەم٣=Maciej |دوایین٤=Kechriotis |یەکەم٤=Vangelis |دوایین٥=Manchev |یەکەم٥=Boyan |دوایین٦=Trencsenyi |یەکەم٦=Balazs |دوایین٧=Turda |یەکەم٧=Marius |سەردێڕ=Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=k5Vsjg508EYC&pg=PA349 |بەرگ=١|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Central European University Press |شوێن=Budapest, Hungary |ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٥٢-٣|پەڕە=٣٤٨|وتەگێڕانەوە=The position of the League in the beginning was based on religious solidarity. It was even called ''Komiteti i Myslimanëve të Vërtetë'' (The Committee of the Real Muslims)&nbsp;... decisions are taken and supported mostly by landlords and people closely connected with Ottoman administration and religious authorities..}}</ref> نزیکەی ٣٠٠ موسڵمان بەشدارییان لە ئەنجومەنەکەدا کرد کە پێکھاتبوو لە نوێنەرانی بۆسنیا، {{بنز|سنجاقبەگ|en|sanjakbey|lt=کارگێڕی}} {{بنز|سنجاقی پڕیزرێن|en|Sanjak of Prizren|lt=سنجاقی پڕیزرێن}} وەک نوێنەرانی دەسەڵاتە ناوەندییەکان و ھیچ نوێنەرێک لە {{بنز|ویلایەتی ئیشکۆدرا|en|Vilayet of Scutari|lt=ویلایەتی ئیشکۆدراوە}} نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Kopeček |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Ersoy |یەکەم٢=Ahmed |دوایین٣=Gorni |یەکەم٣=Maciej |دوایین٤=Kechriotis |یەکەم٤=Vangelis |دوایین٥=Manchev |یەکەم٥=Boyan |دوایین٦=Trencsenyi |یەکەم٦=Balazs |دوایین٧=Turda |یەکەم٧=Marius |سەردێڕ=Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=k5Vsjg508EYC&pg=PA349 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=١|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Central European University Press |شوێن=Budapest, Hungary |ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٥٢-٣|پەڕە=٣٤٧|chapter=Program of the Albanian League of Prizren |وتەگێڕانەوە=there were no delegates from Shkodra villayet and a few Bosnian delegates also participated. Present was also mutasarrif (administrator of sandjak) of Prizren as representative of the central authorities}}</ref> کۆمەڵەکە کە تەنھا لەلایەن ٤٧ نوێنەری موسڵمانەوە ئیمزا کرابوو، {{بنز|قەرارنامە (کۆمەڵەی پڕیزرێن)|en|Kararname (League of Prizren)|lt=قەرارنامەی}} دەرکرد کە ڕاگەیەندراوێکی لەخۆ دەگرت کە خەڵکی باکووری ئەلبانیا، {{بنز|ئیپیرۆس|en|Epirus|lt=ئیپیرۆس}} و {{بنز|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|en|Bosnia and Herzegovina|lt=بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}} ئامادەن بەرگری لە {{بنز|تەواویەتیی خاکی|en|territorial integrity|lt=تەواویەتیی خاکی}} ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بە سەرجەم ئامرازە ڕێگەپێدراوەکان بکەن دژ بە سوپای {{بنز|شانشینی بۆلگاریا|en|Kingdom of Bulgaria|lt=بۆلگاریا}}، {{بنز|شانشینی سڕبیا|en|Kingdom of Serbia|lt=سڕبیا}} و {{بنز|شانشینی مۆنتینیگرۆ|en|Kingdom of Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}.<ref name="albanianhistory.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts19/AH1878_2.html |سەردێڕ=1878 The Resolutions of the League of Prizren |دوایین=Elsie |یەکەم=Robert |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |بڵاوکەرەوە=albanianhistory.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100908114200/http://www.albanianhistory.net/texts19/AH1878_2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=On 10 June 1878,&nbsp;... The League of Prizren, Alb. Lidhja e Prizrenit,&nbsp;... On 13 June 1878, the League submitted an eighteen-page memorandum to Benjamin Disraeli, the British representative at the Congress of Berlin}}</ref> دەسەڵاتدارانی عوسمانی پشتیوانییەکانی خۆیانیان ھەڵوەشاندەوە کاتێک کۆمەڵەکە، لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|عەبدول فراشێری|en|Abdyl Frashëri|lt=عەبدول فراشێریدا}}، سەرنجی خستە سەر کارکردن بۆ خۆبەڕێوەبەریی ئەلبانی و داوای یەکخستنی چوار {{بنز|ویلایەتی عوسمانی|en|Ottoman vilayet|lt=ویلایەتی عوسمانی}} کرد، لەوانە {{بنز|ویلایەتی کۆسۆڤۆ|en|Kosovo Vilayet|lt=کۆسۆڤۆ}}، {{بنز|ویلایەتی ئیشکۆدرا|en|Scutari Vilayet|lt=ئیشکۆدرا}}، {{بنز|ویلایەتی مۆناستیر|en|Monastir Vilayet|lt=مۆناستیر}} و {{بنز|ویلایەتی یانینا|en|Janina Vilayet|lt=یانینا}}، بۆ ناو ویلایەتێکی یەکگرتوو بە ناوی {{بنز|ویلایەتی ئەلبانی|en|Albanian Vilayet|lt=ویلایەتی ئەلبانی}}. کۆمەڵەکە ھێزی سەربازیی بەکارھێنا بۆ ڕێگریکردن لە لکاندنی ناوچەکانی {{بنز|شارەوانی پڵاڤ|en|Plav Municipality|lt=پڵاڤ}} و {{بنز|گوسینجیە|en|Gusinje|lt=گوسینجیە}} کە بەخشرا بوون بە مۆنتینیگرۆ. دوای چەندین نەبەردی سەرکەوتووانە لەگەڵ ھێزەکانی مۆنتینیگرۆدا، وەک {{بنز|نەبەردی نۆڤشیچە|en|Battle of Novšiće|lt=نەبەردی نۆڤشیچە}}، کۆمەڵەکە ناچار بوو لە ناوچە کێشەلەسەرەکانیان بکشێتەوە. کۆمەڵەکە دواتر لەلایەن سوپای عوسمانییەوە کە لەلایەن سوڵتانەوە نێردرابوو تێکشکێنرا.<ref name="League of Prizren">{{cite encyclopedia|title=Albanian League|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/12553/Albanian-League|encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=5 January 2012}}</ref> ==== سەربەخۆیی ==== [[File:Ismail Qemali (portrait).jpg|thumb|right|180px|{{بنز|ئیسماعیل کەمال|en|Ismail Qemali|lt=ئیسماعیل کەمال}} وەک {{بنز|پێڕستی دامەزرێنەرانی نەتەوەیی#ئەلبانیا|en|List of national founders#Albania|lt=باوکی دامەزرێنەری}} نەتەوەی ھاوچەرخی ئەلبانی ھەژمار دەکرێت.]] ئەلبانیا لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٢دا {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=سەربەخۆیی خۆی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ڕاگەیاند}}، کە ھاوکات بوو لەگەڵ دامەزراندنی {{بنز|سێناتی ئەلبانیا|en|Senate of Albania|lt=سێنات}} و {{بنز|حکوومەتی کاتیی ئەلبانیا|en|Provisional Government of Albania|lt=حکوومەت}} لەلایەن {{بنز|ئەنجومەنی ڤلۆرا|en|Assembly of Vlorë|lt=ئەنجومەنی ڤلۆراوە}} لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Giaro |یەکەم=Tomasz |سەردێڕ=Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dmrRCdTQBTcC&q=Provisional%20government%20of%20vlore%20december%204%201912&pg=PA185 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Vittorio Klosterman GmbH |شوێن=Frankfurt am Main, Germany |ژپنک=٩٧٨-٣-٤٦٥-٠٤٠١٧-٠|پەڕە=١٨٥|chapter=The Albanian legal and constitutional system between the World Wars |وتەگێڕانەوە=From its own members congress elected a senate (Pleqësi), composed of 18 members, which assumed advisory role to the government.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |سەردێڕ=Ismail Kemal bey Vlora: Memoirs |یەکەم=Ismail |دوایین=Qemali |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=On the resumption of the sitting, I was elected President of the Provisional Government, with a mandate to form a Cabinet&nbsp;... |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100617232905/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Giaro |یەکەم=Tomasz |سەردێڕ=Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dmrRCdTQBTcC&q=Provisional%20government%20of%20vlore%20december%204%201912&pg=PA185 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Vittorio Klosterman GmbH |شوێن=Frankfurt am Main, Germany |ژپنک=٩٧٨-٣-٤٦٥-٠٤٠١٧-٠|پەڕە=١٨٥|chapter=The Albanian legal and constitutional system between the World Wars |وتەگێڕانەوە=a provisional government, consisting of ten members and led by Vlora, was formed on 4 December.}}</ref> سەروەرییەکەی لەلایەن {{بنز|کۆنفرانسی لەندەنی ١٩١٢–١٩١٣|en|London Conference of 1912–1913|lt=کۆنفرانسی لەندەنەوە}} دانی پێدا نرا. لە ٢٩ی تەممووزی ١٩١٣دا، {{بنز|پەیماننامەی لەندەن (١٩١٣)|en|Treaty of London (1913)|lt=پەیماننامەی لەندەن}} سنوورەکانی وڵاتەکە و دراوسێکانی دیاری کرد، کە چەندین ئەلبانیی لە دەرەوەی ئەلبانیا ھێشتەوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی {{بنز|دابەشکردن (سیاسەت)|en|Partition (politics)|lt=دابەشکرابوون}} لە نێوان {{بنز|شانشینی مۆنتینیگرۆ|en|Kingdom of Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، {{بنز|شانشینی سڕبیا|en|Kingdom of Serbia|lt=سڕبیا}}، و {{بنز|شانشینی یۆنان|en|Kingdom of Greece|lt=یۆناندا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elsie |یەکەم=Robert |سەردێڕ=1913 The Conference of London |ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717005551/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> بە بنکەکەی لە ڤلۆرا، {{بنز|لیژنەی نێودەوڵەتیی کۆنتڕۆڵ|en|International Commission of Control|lt=لیژنەی نێودەوڵەتیی کۆنتڕۆڵ}} لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٣دا دامەزرا بۆ چاودێریکردنی کارگێڕیی ئەلبانیا تا ئەوکاتەی دامەزراوە سیاسییەکانی خۆی ڕێکدەخران.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Jelavich |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=History of the Balkans: Twentieth century |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Hd-or3qtqrsC&pg=PA100 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=٢|orig-year=1983 |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=The Press Syndicate of University of Cambridge |شوێن=Cambridge, United Kingdom |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٤٥٩-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/historyofbalkans٠٠٠٠jela/page/١٠١ ١٠١]|chapter=The end of Ottoman rule in Europe |وتەگێڕانەوە=the International Commission&nbsp;... had headquarters in Vlorë |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/101}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html |سەردێڕ=The post – 1989 constitutional course of south east Europe |دوایین=Zaharia |یەکەم=Perikli |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Centre for European Constitutional Law |شوێن=Athens |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110616151647/http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|ژاندارمەریی نێودەوڵەتی|en|International Gendarmerie|lt=ژاندارمەریی نێودەوڵەتی}} وەک یەکەم ئاژانسی جێبەجێکردنی یاسای {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا|en|Principality of Albania|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} دامەزرا. لە تشرینی دووەمدا، یەکەم ئەندامانی ژاندارمەری گەیشتنە وڵاتەکە. شازادەی ئەلبانیا {{بنز|ویلھێلمی ڤید|en|Wilhelm of Wied|lt=ویلھێلمی ڤید}} وەک یەکەم شازادەی میرنشینەکە ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Seton-Watson |یەکەم١=R.W. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=J. Dover |دوایین٣=Zimmern |یەکەم٣=Alfred E. |دوایین٤=Greenwood |یەکەم٤=Arthur |سەردێڕ=The War and Democracy |chapter-url=http://www.gutenberg.org/files/10668/10668.txt |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121113042806/http://www.gutenberg.org/files/10668/10668.txt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|orig-year=1915 |بڵاوکەرەوە=MacMillan |edition=1st |شوێن=London |chapter=III Germany |وتەگێڕانەوە=Prince William of Wied, the first Prince of Albania}}</ref> لە ٧ی ئاداردا، ئەو گەیشتە پایتەختی کاتیی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} و دەستی کرد بە ڕێکخستنی حکوومەتەکەی، و {{بنز|تورھان پاشا پێرمێتی|en|Turhan Pasha Përmeti|lt=تورھان پاشا پێرمێتی}} ڕاسپارد بۆ پێکھێنانی یەکەم کابینەی وەزیرانی ئەلبانی. لە تشرینی دووەمی ١٩١٣دا، ھێزە لایەنگرەکانی عوسمانی ئەلبانی تاجی ئەلبانیایان پێشکەش بە وەزیری جەنگی عوسمانی بە ڕەچەڵەک ئەلبانی، {{بنز|ئەحمەد عیزەت پاشا|en|Ahmed Izzet Pasha|lt=ئەحمەد عیزەت پاشا}} کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=pro-Ottoman forces&nbsp;... were opposed to the increasing Western influence&nbsp;... In November 1913, these forces,&nbsp;... had offered the vacant Albanian throne to General Izzet Pasha&nbsp;... War Minister who was of Albanian origin. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> جووتیارە لایەنگرەکانی عوسمانی بڕوایان وابوو کە ڕژێمە نوێیەکە ئامرازێکی شەش دۆستی مەسیحیی {{بنز|زلھێزەکان|en|Great Power|lt=زلھێزەکان}} و خاوەن زەوییە خۆجێییەکانە، کە نیوەی زەوییە کێڵدراوەکانیان بەدەستەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Jelavich |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=History of the Balkans: Twentieth century |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hd-or3qtqrsC&pg=PA100 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=٢|orig-year=1983 |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=The Press Syndicate of University of Cambridge |شوێن=Cambridge, United Kingdom |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٤٥٩-٣|پەڕە=١٠٣|وتەگێڕانەوە=peasants..willing listeners to Ottoman propaganda&nbsp;... attached the new regime as a tool of the beys and Christian powers}}</ref> لە شوباتی ١٩١٤دا، {{بنز|کۆماری سەربەخۆی باکووری ئیپیرۆس|en|Autonomous Republic of Northern Epirus|lt=کۆماری سەربەخۆی باکووری ئیپیرۆس}} لە {{بنز|جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër|lt=جیرۆکاستێر}} لەلایەن {{بنز|یۆنانییەکانی ئەلبانیا|en|Greeks in Albania|lt=دانیشتووانی یۆنانیی خۆجێییەوە}} دژ بە لکاندنیان بە ئەلبانیا ڕاگەیەندرا. ئەم دەستپێشخەرییە تەمەنی کورت بوو، و لە ساڵی ١٩٢١دا پارێزگا باشوورییەکان خرانە سەر میرنشینی ئەلبانی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=William|سەردێڕ=Epirus Vetus : the archaeology of a late antique province |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Duckworth |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٥٦-٣١١٦-٤|پەڕە=٢٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IjsbAAAAYAAJ&q=%22+Autonomous+Republic+of+Northern+Epirus.%22 |وتەگێڕانەوە=the Greek Epirote population of the area refused to be incorporated into the new Albanian state and in February 1914 declared the Autonomous Republic of Northern Epirus&nbsp;... in 1921 Albania was recognised as an independent sovereign state, with its borders established on their present lines.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=ed|یەکەم١=Gregory C. Ference|سەردێڕ=Chronology of 20th century eastern European history |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Gale Research|شوێن=Detroit [u.a.]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٣-٨٨٧٩-٦|پەڕە=٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RSLsAAAAMAAJ|وتەگێڕانەوە=February 28 George Zographos, a former foreign minister of Greece, proclaims at Gjirokaster the establishment of the Autonomous Republic of Northern Epirus, with Zographos as president. He notifies the International Commission that his government has been established because the Great Powers have not provided the Greeks in southern Albania any guarantees for the protection of the life, property and religious freedom, and ethnic existence.}}</ref> پیاوانی ئایینیی بەرزی ئۆرسۆدۆکس لەنێو سەرسەختترین دژبەرانی {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian National Awakening|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانی}} بوون. ڕاپۆرتەکانی ئەو سەردەمە، لەوانەش هی چاودێرە نێودەوڵەتییەکان، سووتاندنی گوندەکان و قوربانیانی مەدەنییان بەڵگەدار کردووە. یاخیبووانی ئۆرسۆدۆکسی نەتەوەپەرست تۆمەتبار کران بە بەئامانجگرتنی دانیشتووانی ئەلبانیی موسڵمان بۆ چەسپاندنی داواکارییە خاکیەکانیان بۆ یۆنان.<ref name="italianattitudetowards">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shuka |یەکەم١=Xhilda |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/276458592|سەردێڕ=Italian Attitude Towards the Albanian Issue: Albania's Southern Border at the Conference of Ambassadors in London 1912-1913|journal=Mediterranean Journal of Social Sciences|ڕێکەوت=٢٠١٥|doi=10.5901/mjss.2015.v6n3p325 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ھەمان کاتدا، {{بنز|ڕاپەڕینی جووتیاران لە ئەلبانیا|en|Peasant Revolt in Albania|lt=ڕاپەڕینی جووتیارانی ئەلبانی}} دژ بە ڕژێمە نوێیەکە لەژێر سەرکردایەتیی گرووپێک لە مامۆستایانی ئایینیی موسڵمان کە لە دەوری {{بنز|ئەسعەد پاشا تۆپتانی|en|Essad Pasha Toptani|lt=ئەسعەد پاشا تۆپتانی}} کۆببوونەوە، تەقییەوە، کە خۆی وەک ڕزگارکەری ئەلبانیا و ئیسلام ڕاگەیاندبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albaniainbrief.com/Albanian%20History/Fighting%20for%20amputated%20Albania.htm |سەردێڕ=The Efforts to settle amputated Albania state |بڵاوکەرەوە=albaniainbrief.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110601023209/http://albaniainbrief.com/Albanian%20History/Fighting%20for%20amputated%20Albania.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=Thousands of muslim peasants,&nbsp;... were exploited by their leaders Haxhi Qamili, Arif Hiqmeti, Musa Qazimi and Mustafa Ndroqi,&nbsp;... to rebel}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vickers |یەکەم=Miranda |سەردێڕ=The Albanians: a modern history |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٩|وتەگێڕانەوە=He gathered round him a group of discontented Muslim priests&nbsp;... and proclaimed himself the savior of Albania and the Champion of Islam. |پەڕە=٨١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٥٤١-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC}}</ref> بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانیی خۆبەخشانی کاتۆلیکی {{بنز|میردیتا (ھۆز)|en|Mirdita (tribe)|lt=میردیتا}} لە باکووری ئەلبانیاوە، شازادە {{بنز|ویلھێلمی ڤید|en|Wilhelm of Wied|lt=ڤید}} سەرکردەکەیانی، {{بنز|پرێنک بیبە دۆدا|en|Prênk Bibë Doda|lt=پرێنک بیبە دۆدا}}ی بە وەزیری دەرەوەی میرنشینی ئەلبانیا دەستنیشان کرد. لە ئایار و حوزەیرانی ١٩١٤دا، {{بنز|عیسا بۆلێتینی|en|Isa Boletini|lt=عیسا بۆلێتینی}} و پیاوەکانی، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆوە}} ھاتبوون، پەیوەندییان بە ژاندارمەریی نێودەوڵەتییەوە کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=mostly volunteers from Kosova under their leader Isa Boletini |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> و یاخیبووان کاتۆلیکەکانی باکووری {{بنز|میردیتا (ھۆز)|en|Mirdita (tribe)|lt=میردیتایان}} تێکشکاند، و زۆربەی ناوەڕاستی ئەلبانیایان تا کۆتایی ئابی ١٩١٤ دەست بەسەردا گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=Panic broke out in Durrës, and the royal family sought refuge on an Italian vessel&nbsp;... |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> ڕژێمەکەی شازادە ڤید ڕووخا، و لە ٣ی ئەیلوولی ١٩١٤دا وڵاتەکەی بەجێھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Springer |یەکەم١=Elisabeth |دوایین٢=Kammerhofer |یەکەم٢=Leopold |سەردێڕ=Archiv und Forschung |بڵاوکەرەوە=Oldenbourg Wissenschaftsverlag |ساڵ=١٩٩٣|پەڕە=٣٤٦|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٨٦-٥٥٩٨٩-٧}}</ref> === کۆماری یەکەم === [[File:Fan Stilian Noli.jpg|thumb|right|upright|{{بنز|فان نۆلی|en|Fan Noli|lt=فان نۆلی}} ڕۆڵێکی دیاری لە سەدەی ٢٠ەمدا گێڕا، بە داواکردنی سەربەخۆیی ئەلبانیا و بوژاندنەوەی ڕۆشنبیری، ھاوکات وەک {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} لە ساڵی ١٩٢٤دا و دواتریش وەک سەرۆکی {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا|en|Albanian Orthodox Church|lt=کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا}} خزمەتی کرد.]] قۆناغی {{بنز|سەردەمی نێوان دوو جەنگ|en|interwar period|lt=نێوان دوو جەنگ}} لە ئەلبانیا بە گرفتە ئابووری و کۆمەڵایەتییە بەردەوامەکان، ناستەقامگیریی سیاسی و دەستوەردانی بێگانە دیاری کرا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> دوای {{بنز|جەنگی جیهانیی یەکەم|en|World War I|lt=جەنگی جیهانیی یەکەم}}، ئەلبانیا فاقدی حکوومەتێکی جێگیر و سنوورە ناسێنراوە نێودەوڵەتییەکان بوو، کە وای کرد لاواز بێت لە بەرامبەر دەسەڵاتە ھاوسێییەکانی وەک یۆنان، ئیتاڵیا و یوگۆسلاڤیا، کە ھەموویان ھەوڵیان دەدا کاریگەریی خۆیان فراوان بکەن.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش بووە ھۆی نادیاریی سیاسی، کە لە ساڵی ١٩١٨دا کاتێک {{بنز|کۆنگرەی دوورێس|en|Congress of Durrës|lt=کۆنگرەی دوورێس}} داوای پاراستنی {{بنز|کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس (١٩١٩–١٩٢٠)|en|Paris Peace Conference (1919–1920)|lt=کۆنفرانسی ئاشتیی پاریسی}} کرد بەڵام ڕەتکرایەوە، زیاتر پێگەی ئەلبانیای لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا ئاڵۆزتر کرد. گرژییە خاکیستانییەکان زیادیان کرد کاتێک یوگۆسلاڤیا، بەتایبەتی سڕبیا، ھەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی باکووری ئەلبانیای دەدا، لە کاتێکدا یۆنان ئامانجی باڵادەستی بوو لە باشووری ئەلبانیادا. دۆخەکە لە ساڵی ١٩١٩دا خراپتر بوو کاتێک سڕبەکان ھێرشیان کردە سەر دانیشتووانی ئەلبانی، لەنێو شوێنەکانی تر لە {{بنز|گوسینجیە|en|Gusinje|lt=گوسینجیە}} و {{بنز|پڵاڤ، مۆنتینیگرۆ|en|Plav, Montenegro|lt=پڵاڤ}}، کە بووە ھۆی {{بنز|کۆمەڵکوژییەکانی پڵاڤ–گوسینجیە (١٩١٢–١٩١٣)|en|Plav–Gusinje massacres (1912–1913)|lt=کۆمەڵکوژی و ئاوارەبوونی بەرفراوان}}.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Davies |یەکەم١=Norman |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Z4G_Cz9TF88C&q=Serbian+atrocities&pg=RA4-PR26 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Group|Penguin Books Limited]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-١٩٦٠٤٨-٧|پەڕە=١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120242/https://books.google.com/books?id=Z4G_Cz9TF88C&q=Serbian+atrocities&pg=RA4-PR26 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pettifer |یەکەم١=James |دوایین٢=Buchanan |یەکەم٢=Tom |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=War in the Balkans: Conflict and Diplomacy before World War I |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g7eKDwAAQBAJ&q=Gusinye+massacre&pg=PA32 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٦٤١-٤|پەڕە=٣٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120417/https://books.google.com/books?id=g7eKDwAAQBAJ&q=Gusinye+massacre&pg=PA32 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> لە ھەمان کاتدا، کاریگەریی ئیتاڵیا لەم ماوەیەدا بەردەوام بوو لە فراوانبوون، کە بەھۆی بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و تەماحە سیاسییەکانەوە بوو.<ref name="Vickers"/><ref name="Gerwarth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gerwarth |یەکەم١=Robert |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Twisted Paths: Europe 1914-1945 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ts4SDAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٩٢-٨١٨٥-٥|پەڕەکان=٢٤٢–٢٦١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120715/https://books.google.com/books?id=Ts4SDAAAQBAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> {{بنز|فان نۆلی|en|Fan Noli|lt=فان نۆلی}}، کە بە {{بنز|ئایدیاڵیزم|en|idealism|lt=ئایدیاڵیزمەکەی}} ناسرابوو، لە ساڵی ١٩٢٤دا بووە سەرۆک وەزیران، بە ڕوانگەیەک بۆ دامەزراندنی حکوومەتێکی دەستووریی بە شێوازی ڕۆژئاوایی، ھەڵوەشاندنەوەی دەرەبەگایەتی، ڕووبەڕووبوونەوەی کاریگەریی ئیتاڵیا، و باشترکردنی سێکتەرە گرنگەکان، لەوانە ژێرخان، پەروەردە و چاودێریی تەندروستی.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەو ڕووبەڕووی بەرەنگاریی ھاوپەیمانانی پێشووی بووەوە، کە یارمەتییان دابوو لە لادانی {{بنز|زۆگی یەکەمی ئەلبانیا|en|Zog I of Albania|lt=زۆگ}} لە دەسەڵات، و خەباتی کرد بۆ بەدەستھێنانی یاررمەتیی بێگانە بۆ جێبەجێکردنی کارنامەکەی. بڕیارەکەی نۆلی بۆ دامەزراندنی پەیوەندیی دیپلۆماسی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتدا، کە دوژمنی نوخبەی سڕبی بوو، بووە ھۆی تۆمەتبارکردنی بە {{بنز|بۆلشێڤیزم|en|bolshevism|lt=بۆلشێڤیزم}} لەلایەن بێلگرادەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش لە بەرامبەردا بووە ھۆی زیاتربوونی پەستان لەلایەن ئیتاڵیاوە و لە کۆتاییدا بە گەڕانەوەی زۆگ بۆ دەسەڵات گەیشتە لووتکە. لە ساڵی ١٩٢٨دا، زۆگ ئەلبانیای لە کۆمارەوە گۆڕی بۆ پاشایەتییەک کە پشتیوانیی {{بنز|ئیتاڵیای فاشیست (١٩٢٢-١٩٤٣)|en|Fascist Italy (1922–1943)|lt=ئیتاڵیای فاشیستی}} بەدەستھێنا، و زۆگ نازناوی پاشا زۆگی یەکەمی وەرگرت. گۆڕانکارییە دەستوورییە سەرەکییەکان سێناتیان ھەڵوەشاندەوە و ئەنجومەنی نیشتمانیی یەکپارچەیان دامەزراند ھاوکات لەگەڵ پاراستنی دەسەڵاتە دەسەڵاتخوازەکانی زۆگدا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ساڵی ١٩٣٩دا، ئیتاڵیا لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|بینیتۆ موسۆلینی|en|Benito Mussolini|lt=بینیتۆ موسۆلینیدا}} داگیرکارییەکی سەربازیی بۆ سەر ئەلبانیا دەست پێکرد، کە بووە ھۆی دەربەدەربوونی زۆگ و دروستکردنی {{بنز|پارێزراوی ئیتاڵیی ئەلبانیا (١٩٣٩–١٩٤٣)|en|Italian protectorate of Albania (1939–1943)|lt=ناوچەیەکی پارێزراوی ئیتاڵی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Keegan |یەکەم١=John |دوایین٢=Churchill |یەکەم٢=Winston |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Second World War (Six Volume Boxed Set) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0_3Nrc8D0wC&pg=PA314 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |شوێن=[[Boston]], United States |بڵاوکەرەوە=[[Mariner Books]] |ژپنک=٠-٣٩٥-٤١٦٨٥-X|پەڕە=٣١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913121029/https://books.google.com/books?id=e0_3Nrc8D0wC&pg=PA314 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="isbn0-8240-7029-1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zabecki |یەکەم= David T. |سەردێڕ=World War II in Europe: an encyclopedia |بڵاوکەرەوە=Garland Pub |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٩|پەڕەکان=١٣٥٣|ژپنک=٠-٨٢٤٠-٧٠٢٩-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gYDN-UfehEEC&q=albania+%22Italian+protectorate%22&pg=PA1353}}</ref> کاتێک {{بنز|جەنگی جیهانیی دووەم|en|World War II|lt=جەنگی جیهانیی دووەم}} پێشڕەویی کرد، ئیتاڵیا ئامانجی بوو دەسەڵاتی خاکی خۆی لە بەڵکاندا فراوان بکات، لەوانە داواکاریی خاکی لەسەر ناوچەکانی یۆنان ({{بنز|چامیریا|en|Chameria|lt=چامیریا}})، مەقدۆنیا، مۆنتینیگرۆ و کۆسۆڤۆ. ئەم تەماحانە بنەمای {{بنز|پارێزراوی ئیتاڵیی ئەلبانیا (١٩٣٩–١٩٤٣)|en|Italian protectorate of Albania (1939–1943)|lt=ئەلبانیای مەزنیان}} داڕشت، کە ئامانجی یەکخستنی سەرجەم ناوچەکانی خاوەن زۆرینەی دانیشتووانی ئەلبانی بوو بۆ ناو یەک وڵات.<ref name="BogdaniLoughlin2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bogdani|یەکەم١=Mirela|دوایین٢=Loughlin|یەکەم٢=John|سەردێڕ=Albania and the European Union: The Tumultuous Journey Towards Integration and Accession|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=32Wu8H7t8MwC&pg=PA230 |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٣٠٨-٧|پەڕە=٢٣٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٤٣دا، کاتێک کۆنتڕۆڵی ئیتاڵیا دابەزی، {{بنز|ئاڵمانیای نازی|en|Nazi Germany|lt=ئاڵمانیای نازی}} کۆنتڕۆڵی ئەلبانیای گرتە دەست، و ئەلبانیییەکانی خستە ژێر کاری زۆره‌ملێ، ئیستغڵالی ئابووری و سەرکوتکاری لەژێر {{بنز|داگیرکاریی ئاڵمانیا بۆ سەر ئەلبانیا|en|German occupation of Albania|lt=دەسەڵاتی ئاڵمانیادا}}. ئەم قۆناغە بینەری دەرکردنی زۆره‌ملێ و کۆمەڵکوژیی {{بنز|ئەلبانیییەکانی چام|en|Cham Albanians|lt=ئەلبانیییەکانی چام}} بوو، کە گرووپێکی زۆرینە موسڵمان بوون. دابەشبوونی ئایینی وەک پاساوێک بۆ توندوتیژی بەکارھێنرا، و ھەندێک لە ئۆرسۆدۆکسە خۆجێییەکان دراوسێ موسڵمانەکانی خۆیانیان بۆ گرووپە نیمچەسەربازییەکان دیاری دەکرد، کە بووە ھۆی کۆمەڵکوژی و دەرکردنی زۆره‌ملێی ھەزاران کەس.<ref name="italianattitudetowards" /><ref name="Morrock2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morrock|یەکەم=Richard|سەردێڕ=The Psychology of Genocide and Violent Oppression: A Study of Mass Cruelty from Nazi Germany to Rwanda|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CZtnAbKkOmIC&pg=PA55 |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٢٨-٤|پەڕە=٥٥|وتەگێڕانەوە=The nationalist Balli Kombetar, which had fought against Italy, made a deal with the German invaders, and formed a "neutral" government in Tirana which&nbsp;...}}</ref> ئاراستەکە لە ساڵی ١٩٤٤دا گۆڕا کاتێک ھێزە پارتیزانە ئەلبانیییەکان، لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}} و سەرکردە کۆمۆنیستەکانی تردا، بە سەرکەوتوویی ئەلبانیایان لە داگیرکاریی ئاڵمانیا ڕزگار کرد.<ref name="Albanian Nationalism">{{cite encyclopedia|title=Albanian Nationalism|url=https://www.britannica.com/place/Albania/Albanian-nationalism|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=22 November 2016|archive-date=15 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315031702/https://www.britannica.com/place/Albania/Albanian-nationalism|url-status=live}}</ref> === کۆماری سۆشیالیستی === [[File:Enver Hoxha (portret).jpg|thumb|right|upright|{{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}} سەرکردەی دامەزرێنەری ئەلبانیای کۆمۆنیست بوو و فەرمانڕەوای بۆ زیاتر لە چوار دەیە بوو، کە ڕژێمێکی جێبەجێ کرد بە {{بنز|دەسەڵاتخوازی|en|authoritarianism|lt=دەسەڵاتخوازی}} و {{بنز|گۆشەگیریخوازی|en|isolationism|lt=گۆشەگیریخوازییەوە}} دیاری کرابوو.]] دامەزراندنی {{بنز|کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|People's Socialist Republic of Albania|lt=کۆماری گەلی ئەلبانیا}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجەدا}} سەردەمێکی گرنگ بوو لە مێژووی ھاوچەرخی ئەلبانیادا.<ref>{{cite encyclopedia|title=Enver Hoxha|url=https://www.britannica.com/biography/Enver-Hoxha|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=22 November 2016|archive-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725152021/https://www.britannica.com/biography/Enver-Hoxha|url-status=live}}</ref> ڕژێمەکەی خۆجە ئامێزی بۆ {{بنز|مارکسیزم-لێنینیزم|en|Marxism–Leninism|lt=ئایدۆلۆژیای مارکسیستی-لێنینیستی}} گرت و سیاسەتە {{بنز|دەسەڵاتخوازی|en|Authoritarianism|lt=دەسەڵاتخوازەکانی}} جێبەجێ کرد، لەوانە قەدەغەکردنی ڕێوڕەسمە ئایینییەکان، سزای توند لەسەر گەشتکردن، و ھەڵوەشاندنەوەی مافی موڵکایەتیی تایبەت.<ref name="HRW C">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]] (HRW) |سەردێڕ=Human Rights in Post-Communist Albania |ناونیشان=https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania963.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230911115340/https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania963.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا بە نموونەیەکی بەردەوام لە پاکتاوکردن، سەرکوتکاریی بەرفراوان، خیانەت، و دژایەتیکردنی کاریگەرییە دەرەکییەکان پێناسە دەکرا.<ref name="HRW C"/> ھەر جۆرە دژایەتییەک یان بەرەنگاربوونەوەیەک بۆ دەسەڵاتەکەی بە سزای خێرا و توند وەڵام دەدرایەوە، وەک دوورخستنەوەی ناوخۆیی، زیندانیکردنی درێژخایەن، و لەسێدارەدان.<ref name="HRW C"/> ڕژێمەکە ڕووبەڕووی کۆمەڵێک ئاڵۆزی بووەوە، لەوانە ھەژاریی بەرفراوان، نەخوێندەواری، قەیرانی تەندروستی و نایەکسانیی جێندەری.<ref name="Albanian Nationalism"/> لە وەڵامدا، خۆجە دەستپێشخەرییەکی ھاوچەرخکردنی دەست پێکرد بە ئامانجی بەدەستھێنانی ڕزگاربوونی ئابووری و کۆمەڵایەتی و گۆڕینی ئەلبانیا بۆ کۆمەڵگەیەکی پیشەسازی.<ref name="Albanian Nationalism"/> ڕژێمەکە لەپێشینەی بەرزی دا بە ھەمەجۆرکردنی ئابووری لە ڕێگەی پیشەسازیکردن بە شێوازی سۆڤیەت، پەرەپێدانی گشتگیری ژێرخان وەک ناساندنی {{بنز|ھێڵی ئاسنی ئەلبانیا|en|Hekurudha Shqiptare|lt=سیستمی ھێڵی ئاسن}}، فراوانکردنی خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە و چاودێریی تەندروستی، لەناوبردنی نەخوێندەواریی گەورەساڵان، و پێشکەوتنی ئامانجدار لە ناوچەکانی وەک مافەکانی ئافرەتاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fischer |یەکەم=Bernd |وێبگە=[[OpenDemocracy]] |سەردێڕ=Albania and Enver Hoxha's legacy |ناونیشان=https://www.opendemocracy.net/en/albania-and-enver-hoxhas-legacy/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230911122056/https://www.opendemocracy.net/en/albania-and-enver-hoxhas-legacy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pano |یەکەم=Aristotel |سەردێڕ=Panorama of the Economic-Social Development of Socialist Albania |ناونیشان=http://www.revolutionarydemocracy.org/archive/panorama.htm |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531224429/http://www.revolutionarydemocracy.org/archive/panorama.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>''40 Years of Socialist Albania'', Dhimiter Picani</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Qori|یەکەم=Arlind|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=From Faculty to Factory|ناونیشان=https://jacobinmag.com/2019/02/albania-student-movement-higher-education|ئیش=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190223155513/https://jacobinmag.com/2019/02/albania-student-movement-higher-education/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Bunker in Albanian Alps.jpg|thumb|left|{{بنز|سەنگەرەکانی ئەلبانیا|en|Bunkers in Albania|lt=سەنگەرەکان لە ئەلبانیا}} دروست کران بۆ ڕێگریکردن لە داگیرکاریی دەرەکیی ئەگەری. تا ساڵی ١٩٨٣، نزیکەی ١٧٣,٣٧١ سەنگەر لە سەرانسەری خاکەکەیدا بەڵاو ببوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://shqiptarja.com/speciale/2751/ekskluzive-hapet-dosja-ja-harta-e-bunkereve-e-tuneleve-sekrete-257289.html|سەردێڕ=Hapet dosja, ja harta e bunkerëve dhe tuneleve sekretë|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170917171111/http://shqiptarja.com/speciale/2751/ekskluzive-hapet-dosja-ja-harta-e-bunkereve-e-tuneleve-sekrete-257289.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>]] مێژووی دیپلۆماسیی ئەلبانیا لەژێر دەسەڵاتی خۆجەدا بە ململانێی بەرچاو دیاری کرا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە سەرەتادا وەک دەوڵەتێکی مانگی دەستکرد لەگەڵ یوگۆسلاڤیادا ھاوپەیمان بوو، بەڵام پەیوەندییەکە خراپتر بوو کاتێک یوگۆسلاڤیا ئامانجی بوو ئەلبانیا بخاتە ناو خاکی خۆیەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> دواتر، ئەلبانیا پەیوەندیی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتدا دامەزراند و چوونە نێو ڕێککەوتنی بازرگانی لەگەڵ وڵاتانی تری ئەورووپای ڕۆژھەڵاتدا، بەڵام تووشی ناکۆکی بوو لەسەر سیاسەتەکانی سۆڤیەت، کە بووە ھۆی ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ مۆسکۆ و پچڕانی دیپلۆماسی لە ساڵی ١٩٦١دا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ھەمان کاتدا، گرژییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوادا زیادیان کرد بەھۆی ڕەتکردنەوەی ئەلبانیا بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی ئازاد و تۆمەتبارکردنی پشتیوانیی ڕۆژئاوا بۆ {{بنز|دژەکۆمۆنیزم|en|Anti-communism|lt=ڕاپەڕینە دژەکۆمۆنیستەکان}}. ھاوبەشیی بەردەوامی ئەلبانیا لەگەڵ چیندا بوو؛ لە کاتی {{بنز|لێکترازانی چین و سۆڤیەت|en|Sino-Soviet split|lt=ململانێی چین و سۆڤیەتدا}} لایەنگریی پەکینی کرد، کە بووە ھۆی پچڕانی پەیوەندییەکان لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت و کشانەوە لە {{بنز|پەیمانی وارشۆ|en|Warsaw Pact|lt=پەیمانی وارشۆ}} لە وەڵامی داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیا لە ساڵی ١٩٦٨دا. بەڵام پەیوەندییەکانیان لە ساڵی ١٩٧٠دا وەک وەستانێک مایەوە، کە ھەردوولای ھاندا ھەڵسەنگاندن بۆ پابەندبوونی خۆیان بکەنەوە، و ئەلبانیا بە شێوەیەکی چالاکانە پاشکۆیەتیی خۆی بۆ چین کەم کردەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لەژێر ڕژێمەکەی خۆجەدا، ئەلبانیا تووشی ھەڵمەتێکی بەرفراوان بووەوە کە پیاوانی ئایینیی ئایینە جیاوازەکانی بەئامانج دەگرت، کە بووە ھۆی چەوساندنەوەی گشتی و لەسێدارەدان، بەتایبەتی بەئامانجگرتنی موسڵمانان، کاتۆلیکە ڕۆمانییەکان و پەیڕەوانی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ساڵی ١٩٤٦دا، موڵکە ئایینییەکان تووشی خۆماڵیکردن بوونەوە، کە ھاوکات بوو لەگەڵ داخستن یان گۆڕینی دامەزراوە ئایینییەکان بۆ مەبەستی جۆراوجۆری تر.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش لە ساڵی ١٩٧٦دا گەیشتە لووتکە، کاتێک ئەلبانیا بووە یەکەم دەوڵەتی بێباوەڕی دەستووری لە جیھاندا.<ref name="Elsie p27">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historical Dictionary of Albania|دوایین=Elsie|یەکەم=Robert|بڵاوکەرەوە=[[The Scarecrow Press]]|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦١٨٨-٦|edition=2nd|زنجیرە=Historical Dictionaries of Europe, No. 75|شوێن=Lanham, MD, and Plymouth|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=haFlGXIg٨uoC&pg=PA٢٧ ٢٧]}}</ref> لەژێر ئەم ڕژێمەدا، ھاووڵاتیان ناچار کران دەست لە بڕوا ئایینییەکانیان ھەڵبگرن، شێوازی ژیانی عەلمانی بگرنە بەر، و ئایدۆلۆژیای سۆشیالیستی پەیڕەو بکەن.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/><ref name="Elsie p27"/> === کۆماری چوارەم === [[File:Tirana Square 1988.jpg|thumb|right|لە ساڵی ١٩٨٨دا، یەکەم بێگانەکان ڕێگەیان پێ درا بچنە ناو {{بنز|مەیدانی ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg Square|lt=مەیدانی ئەسکەندەر بەگ}} بێ ئۆتۆمبێل لە {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}}.]] دوای چوار دەیە لە کۆمۆنیزم ھاوکات لەگەڵ {{بنز|شۆڕشەکانی ١٩٨٩|en|revolutions of 1989|lt=شۆڕشەکانی ١٩٨٩دا}}، ئەلبانیا بینەری زیادبوونی بەرچاوی چالاکیی سیاسی بوو، بەتایبەتی لەنێو خوێندکاراندا، کە بووە ھۆی گۆڕانکاری لە سیستمی باودا. دوای یەکەم {{بنز|ھەڵبژاردنی چەند حزبی|en|multi-party elections|lt=ھەڵبژاردنی چەند حزبیی}} ساڵی {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (١٩٩١)|en|Albanian parliamentary election, 1991|lt=١٩٩١}}، حزبی کۆمۆنیست پێگەیەکی بەھێزی لە پەرلەماندا پاراست تا تێکشکاندنی لە {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (١٩٩٢)|en|Albanian parliamentary election, 1992|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ١٩٩٢دا}} لەلایەن {{بنز|حزبی دیموکراتیی ئەلبانیا|en|Democratic Party of Albania|lt=حزبی دیموکراتەوە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Commission on Security and Cooperation in Europe]] (CSCE) |سەردێڕ=Report: The Elections in Albania |ناونیشان=https://www.csce.gov/international-impact/publications/report-elections-albania |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001110932/https://www.csce.gov/international-impact/publications/report-elections-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ١٩٩١}}</ref> سەرچاوە ئابووری و دارایییە بەرچاوەکان بۆ {{بنز|شەمای ئیستغڵالی ھەرەم لە ئەلبانیا|en|Pyramid schemes in Albania|lt=شەمای ئیستغڵالی ھەرەمی}} تەرخان کران کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن حکوومەتەوە پشتیوانی دەکران. شەمایەکە لە نێوان یەک لە شەش تا یەک لە سێی دانیشتووانی وڵاتەکەی گرتبۆوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jarvis |یەکەم=Christopher |ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/03/jarvis.htm |سەردێڕ=The Rise and Fall of the Albanian Pyramid Schemes |journal=Finance and Development |بەرگ=٣٧|issue=1 |پەڕەکان=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000510075306/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/03/jarvis.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bezemer |یەکەم=Dirk |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Post-socialist Financial Fragility: The Case of Albania |journal=Cambridge Journal of Economics |بەرگ=٢٥|issue=1 |پەڕەکان=١–٢٥|doi=10.1093/cje/25.1.1 |jstor=23599718 |hdl=10419/85494 |hdl-access=free |ناونیشان=http://papers.tinbergen.nl/99045.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://papers.tinbergen.nl/99045.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئاگادارکردنەوەکانی {{بنز|سندووقی نێودەوڵەتیی پول|en|International Monetary Fund|lt=سندووقی نێودەوڵەتیی پول}}، {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}} بەرگری لە شەمایەکە کرد وەک کۆمپانیای وەبەرھێنانی گەورە، کە بووە ھۆی ئەوەی کەسانی زیاتر پارەکانیان بگوازنەوە و خانوو و ئاژەڵەکانیان بپڕۆشن بۆ ئەوەی بخرێتە ناو شەمایەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Musaraj |یەکەم=Smoki |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Tales from Albarado: The Materiality of Pyramid Schemes in Post-socialist Albania |journal=Cultural Anthropology |بەرگ=٢٦|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–١١٠|doi=10.1111/j.1548-1360.2010.01081.x|doi-access=free}}</ref> شەمایەکان لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٦دا دەستیان کرد بە داڕمان، کە بووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە وەبەرھێنەران پەیوەندی بە خۆپێشاندانی ھێمنانەی سەرەتایییەوە بکەن دژ بە حکوومەت، و داوای گەڕاندنەوەی پارەکانیان بکەن. خۆپێشاندانەکان لە شوباتی ١٩٩٧دا بوونە توندوتیژی کاتێک ھێزەکانی حکوومەت وەڵامیان دایەوە بە تەقەکردن لە خۆپێشاندەران. لە ئاداردا، پۆلیس و پاسەوانی کۆماری ڕایانکرد، و چەکخانەکانیان بە کراوەیی ھێشتەوە. ئەم چەکانە خێرا لەلایەن میلیشیا و گرووپە تاوانکارییەکانەوە بەتاڵ کران. {{بنز|ئاڵۆزیی شاریی ئەلبانی لە ١٩٩٧|en|1997 Albanian civil unrest|lt=جەنگی ناوخۆیی}} ئەنجامدراو بووە ھۆی شەپۆلێکی چۆڵکردنی ھاووڵاتیانی بێگانە و پەنابەران.<ref>For the most part, the [[Albanian diaspora|Albanian refugees]] emigrated to [[Albanians in Italy|Italy]], [[Albanian communities in Greece|Greece]], [[Albanians in Switzerland|Switzerland]], [[Albanians in Germany|Germany]], or North America.</ref> قەیرانەکە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی ھەم {{بنز|ئەلێکساندەر مەکسی|en|Aleksandër Meksi|lt=ئەلێکساندەر مەکسی}} و ھەم {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}} لە پۆستەکانیان دوای ھەڵبژاردنی گشتی. لە نیسانی ١٩٩٧دا، {{بنز|ئۆپراسیۆنی ئالبا|en|Operation Alba|lt=ئۆپراسیۆنی ئالبا}}، ھێزێکی پاراستنی ئاشتیی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە سەرکردایەتیی ئیتاڵیا، چووە نێو ئەلبانیاوە بە دوو ئامانج: بۆ یارمەتیدان لە چۆڵکردنی بێگانەکان و دابینکردنی زەمینە بۆ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان. ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی سەرەکیی بەشداربوو بەشی {{بنز|کێشەی جەنگی ناوخۆیی ئەلبانیا لە ١٩٩٧#دەستوەردانی نێودەوڵەتی|en|Albanian civil war of 1997#International intervention|lt=چەند نەتەوەییی}} {{بنز|یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا|en|Western European Union|lt=یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا}} و {{بنز|پۆلیسی ئەلبانیا|en|Albanian Police|lt=پۆلیسی ئەلبانی}} بوو، کە لەگەڵ حکوومەتدا کاری کرد بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی {{بنز|سیستمی دادوەریی ئەلبانیا|en|Judicial system of Albania|lt=سیستمی دادوەری}} و لە ھەمان کاتدا پۆلیسی ئەلبانی. === سەردەمی ھاوچەرخ === [[File:2019-11-26_Mamurras,_Albania_M6.4_earthquake_shakemap_(USGS).jpg|thumb|upright|{{بنز|بوومەلەرزەی ئەلبانیا (٢٠١٩)|en|2019 Albania earthquake|lt=بوومەلەرزەی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} بەھێزترین بوومەلەرزە بوو کە لە زیاتر لە چوار دەیەدا لە ئەلبانیای دا بێت.<ref>{{cite anss|Albania|2019|us70006d0m|M 6.4 – 16 km WSW of Mamurras, Albania|access-date=1 December 2019}}</ref>]] دوای کەوتنی سیستمی کۆمۆنیستی، ئەلبانیا ھەوڵی یەکگرتنەوەی لەگەڵ دامەزراوە یۆرۆ-ئەتلەنتیکییەکاندا دا. بە فەرمی لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٩دا داواکاریی ئەندامێتیی لە {{بنز|یەکێتیی ئەورووپا|en|European Union|lt=یەکێتیی ئەورووپا}} پێشکەش کرد و لە ھەمان ساڵدا پەیوەندیی بە {{بنز|ناتۆ|en|NATO|lt=ناتۆوە}} کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] |سەردێڕ=Albania{{spaced ndash}}EU-Albania relations |ناونیشان=http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/albania/eu_albania_relations_en.htm |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130626032053/http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/albania/eu_albania_relations_en.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name = "Albania_Croatia_EU">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] |سەردێڕ=Ceremony marks the accession of Albania and Croatia to NATO |ناونیشان=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_52902.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230903225736/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_52902.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا پێگەی کاندیدی یەکێتیی ئەورووپای پێ بەخشرا، لە کاتێکدا گفتوگۆکانی چوونەناوەوە بە یەکەم کۆنفرانسی نێوان حکوومەتەکان لە تەممووزی ٢٠٢٢دا دەستیان پێکرد.<ref name="EU CS">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=European Commission |سەردێڕ=EU candidate status for Albania |ناونیشان=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505211210/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = "EUcouncil">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/albania/ |بڵاوکەرەوە=Council of the European Union |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا گفتوگۆکانی لەسەر پێڕستی بنەما بنەڕەتییەکان لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا کێشایەوە و، تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥، سەرجەم پێڕستەکانی گفتوگۆی کردەوە، کە لەلایەن کۆمسیۆنی ئەورووپاوە وەک وەرچەرخانێکی گرنگ لە پرۆسەی چوونەناوەوەدا وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://enlargement.ec.europa.eu/countries/albania_en |بڵاوکەرەوە=European Commission |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Accession Conference with Albania: EU opens negotiations on the fundamentals cluster |ناونیشان=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-ministerial-meetings/2024/10/15/ |بڵاوکەرەوە=Council of the European Union |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠١٣)|en|2013 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠١٣ی ئەلبانیا}} کۆتایی بە ھەشت ساڵ دەسەڵاتی {{بنز|حزبی دیموکراتیی ئەلبانیا|en|Democratic Party of Albania|lt=حزبی دیموکرات}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشادا}} ھێنا. {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیست}}، بە سەرکردایەتیی {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}}، ھەڵبژاردنەکەی وەک ھێزی سەرەکیی {{بنز|ھاوبەشیی بۆ ئەلبانیایەکی ئەورووپی|en|Alliance for a European Albania|lt=ھاوبەشیی بۆ ئەلبانیایەکی ئەورووپی}} بردەوە، لەگەڵ {{بنز|بزووتنەوەی سۆشیالیستی بۆ یەکگرتنەوە|en|Socialist Movement for Integration|lt=بزووتنەوەی سۆشیالیستی بۆ یەکگرتنەوە}} وەک ھاوبەشی ھاوپەیمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian leader concedes defeat, soothes fears of poll dispute |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-albania-election/albanian-leader-concedes-defeat-soothes-fears-of-poll-dispute-idUSBRE95P1BN20130626/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's new Socialist-led government targets economy, EU |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/world/albanias-new-socialist-led-government-targets-economy-eu-idUSBRE98E0CH/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> حکوومەتەکانی ڕاما چاکسازیی دادوەری، گۆڕانکاریی لە ئیدارەی گشتیدا، دووبارە ئاوەدانکردنەوەی شارەکان، بەدیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، گەشەپێدانی گەشتوگوزار و چوونەناو یەکێتیی ئەورووپایان وەک لەپێشینە سەرەکییەکان بەرز کردەوە. پاکێجێکی گەورەی چاکسازیی دادپەروەری کە لە ساڵی ٢٠١٦دا پەسەند کرا، دامەزراوەی نوێی دروست کرد لەوانە {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK)، کە دواتر بووە ناوەندی دادگاییکردنی کەیسەکانی گەندەڵیی ئاستی بەرز و تاوانی ڕێکخراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OSCE Presence in Albania supports SPAK and Special Courts |ناونیشان=https://www.osce.org/presence-in-albania/556881 |بڵاوکەرەوە=OSCE |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە ھەمان کاتدا، خولی درێژخایەنی ڕاما زیاتر بووە بابەتێکی جێی گەنگەشە. حزبی سۆشیالیست لە ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠١٧)|en|2017 Albanian parliamentary election|lt=٢٠١٧}}، {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢١)|en|2021 Albanian parliamentary election|lt=٢٠٢١}} و {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=٢٠٢٥دا}} سەرکەوتنی بەدەستھێنا، کە ڕامای کردە یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئەلبانی کە چوار خولی بەردەوام مسۆگەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Deutsche Welle]] |سەردێڕ=Albania: PM Edi Rama secures third term for Socialist Party |ناونیشان=https://www.dw.com/en/albania-pm-edi-rama-secures-third-term-for-socialist-party/a-57356202 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210610072140/https://www.dw.com/en/albania-pm-edi-rama-secures-third-term-for-socialist-party/a-57356202 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama wins historic fourth term, opposition says vote stolen |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/albanias-rama-on-brink-landslide-election-win-2025-05-13/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> باڵادەستیی ئەو ھاوکات بوو لەگەڵ ڕەخنەی بەردەوامی حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن، کۆمەڵگەی مەدەنی و چاودێرە نێودەوڵەتییەکان لەسەر گەندەڵی، لاوازیی کۆنتڕۆڵ و ھاوسەنگی، دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت، پەستانی میدیایی و بەکارھێنانی سەرچاوەکانی دەوڵەت لە ھەڵبژاردنەکاندا. ڕێکخراوی {{بنز|فریدم ھاوس|en|Freedom House|lt=فریدم ھاوس}} ئەلبانیای وەک "بەشێک بە ئازاد" و وەک "ڕژێمێکی گواستنەوەیی یان ھێبریدی" پۆلێن کردووە، ھاوکات ئاماژەی بەوە داوە کە ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێکارانەن بەڵام سیاسەت زۆر جەمسەربەندە، لە دەوری کەسایەتییە باڵادەستەکان ڕێکخراوە، و بەھۆی گەندەڵی و بەرتیلدانەوە کاریگەریی لەسەر دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Country Profile |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ھەڵسەنگاندنی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی فریدم ھاوس حکومڕانیی نیشتمانیی ئەلبانیای وەک دیموکراتیک وەسف کردووە بەڵام ژێر دەسەڵاتی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کەسایەتییە تاکەکەسییەکان، و ڕایگەیاندووە کە ھەڵبژاردنەکان زۆرجار بە کڕینی دەنگ، دەستکاری، ساختەکاری و لایەنگری لە سنووردارکردنی بازنەکانی ھەڵبژاردندا شێوێنراون.<ref name="albanianationsin">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Nations in Transit 2024 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/nations-transit/2024 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> شڵەژانی سەبارەت بە دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت ھەروەھا بووە بابەتی دووبارە لە ھەڵسەنگاندنەکانی ئەلبانیادا. لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی نووسراوی ''هەڵوەشاندنەوەی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیا''یان بڵاوکردەوە، کە ڕاپۆرتێک بوو پشکنینی بۆ کەیسەکانی گەندەڵیی گەورە و "یاسا دروستکراوەکان" لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە تا ٢٠٢٠ دەکرد. ڕاپۆرتەکە ڕایگەیاند کە میانیزمەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیادا تۆڕە کڵاینتلیستییەکان، گەندەڵی لە دادوەریدا و یاساکانی دیزاینکراو بۆ سوودگەیاندن بە بەرژەوەندییە تایبەتە دیاریکراوەکان لەخۆ دەگرێت.<ref name="deconstructingstatecapture">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deconstructing State Capture in Albania: An Examination of Grand Corruption Cases and Tailor-Made Laws from 2008 to 2020 |ناونیشان=https://www.transparency.org/en/publications/deconstructing-state-capture-in-albania-an-examination-of-grand-corruption-cases-and-tailor-made-laws-from-2008-to-2020 |بڵاوکەرەوە=Transparency International |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{cite report |title=Deconstructing State Capture in Albania: An Examination of Grand Corruption Cases and Tailor-Made Laws from 2008 to 2020 |url=https://idmalbania.org/wp-content/uploads/2021/11/2021_Report_DeconstructingStateCaptureAlbania_English.pdf |publisher=Institute for Democracy and Mediation / Transparency International |date=2021 |access-date=3 July 2026}}</ref> {{بنز|پێڕستی گۆڕانکاریی بێرتێلسمان|en|Bertelsmann Transformation Index|lt=پێڕستی گۆڕانکاریی بێرتێلسمان}} لە ساڵی ٢٠٢٦دا ڕایگەیاند کە تۆڕە سیاسی و ڕێوڕەسمییەکان بەردەوام بوون لە تێکدانی شایستەسالاری و پسپۆڕیی بیرۆکراسی، و لێکۆڵینەوەکانی گەندەڵیی ئاستی بەرز دەریانخستبوو کە ڕۆڵی تۆڕەکان گرێبەستەکان و سەرچاوەکانی دەوڵەتیان بەرەو ھاوبەشە سیاسییەکان، کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان، ئەندامانی خێزان و تۆڕە تاوانکارییەکان لادابوو.<ref name="bti2026albania">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BTI 2026 Albania Country Report |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |بڵاوکەرەوە=Bertelsmann Stiftung |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> تەواویەتیی ھەڵبژاردنەکان لە کاتی خولەکانی دواتری ڕامادا بە جێی کێشە مایەوە. {{بنز|نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا|en|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|lt=نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا}} ڕایگەیاند کە {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٥}} کێبڕکێکارانە بوو و بە شێوازێکی پیشەیی بەڕێوەچوو، بەڵام لە ژینگەیەکی زۆر جەمسەربەنددا ڕووی دا و بەشداربووان لە بوارێکی یەکساندا نەبوون. ڕاپۆرتی کۆتایی ئاماژەی بە ڕاپۆرتەکانی ترساندن، خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان و پەستان لەسەر کارمەندانی گشتی کرد، کە دەرفەتە یەکسانەکانی تێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania parliamentary elections 2025: ODIHR final report |ناونیشان=https://odihr.osce.org/odihr/elections/albania/600169 |بڵاوکەرەوە=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ڕۆیتەرز ڕایگەیاند کە ھەڵمەتی ساڵی ٢٠٢٥ لەژێر باڵادەستیی بەڵێنی ڕاما بۆ مسۆگەرکردنی ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا تا ساڵی ٢٠٣٠ و تۆمەتەکانی گەندەڵیی بەرفراواندا بوو، لە کاتێکدا ڕەخنەگران پێیان وابوو کە ئەو دەسەڵاتێکی زۆری کۆکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama seeks fourth term in election dominated by graft, EU membership |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-seeks-fourth-term-election-dominated-by-graft-eu-membership-2025-05-08/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> دوای ھەڵبژاردنەکە، ڕاما خولی چوارەمی خۆی لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێکرد و ئەندامێتیی یەکێتیی ئەورووپای تا ساڵی ٢٠٣٠ وەک ئامانجی سەرەکیی خولەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama starts fourth term as PM, targets EU membership |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-starts-fourth-term-pm-targets-eu-membership-2025-09-18/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> چەسپاندنی دەسەڵاتی ڕاما ھاوکات بوو لەگەڵ شەپۆلێک لە لێکۆڵینەوەکانی SPAK دژ بە کەسایەتییە ئاست بەرزەکان ھەم لە زۆرینەی فەرمانڕەوا و ھەم لە ئۆپۆزسیۆندا. سەرۆک وەزیرانی پێشوو سالی بەرانیشا لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە تۆمەتی گەندەڵی سزادرا، سەرۆکی پێشوو {{بنز|ئیلیر مێتا|en|Ilir Meta|lt=ئیلیر مێتا}} دەستگیرکرا و دواتر لە کەیسێکی گەندەڵی و سپیکردنەوەی پولدا تۆمەتبار کرا، و سەرۆکی شارەوانیی تیرانا {{بنز|ئێریۆن ڤێلیای|en|Erion Veliaj|lt=ئێریۆن ڤێلیای}}، کە کەسایەتییەکی باڵای حزبی سۆشیالیست بوو، لە ساڵی ٢٠٢٥دا بە تۆمەتی گەندەڵی و سپیکردنەوەی پول ڕاگیرا، کە ئەویش ڕەتی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former Albanian PM Indicted for Corruption |ناونیشان=https://www.occrp.org/en/news/former-albanian-pm-indicted-for-corruption |ئیش=Organized Crime and Corruption Reporting Project |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian ex-president Meta held on corruption charges |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/albanias-ex-president-meta-detained-by-police-spokesman-says-2024-10-21/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=An Albanian court orders the capital's mayor into custody and accuses him of corruption |ناونیشان=https://apnews.com/article/98d0fa2e987eaf57b9e41123c832e8dc |ئیش=Associated Press |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری ژێرخان {{بنز|بێلیندا باڵووکو|en|Belinda Balluku|lt=بێلیندا باڵووکو}} دواتر لەسەر ئیدیعای تەندەری گشتی لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا کرا، ئەنجامدانی کاری هەڵەی ڕەت کردەوە، و لەلایەن ڕاماوە لە شوباتی ٢٠٢٦دا دوورخرایەوە کاتێک کەیسەکە بەھێزتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian PM fires deputy as corruption investigation heats up |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanian-pm-fires-deputy-corruption-investigation-heats-up-2026-02-26/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> بەرپرسانی یەکێتیی ئەورووپا ستایشی کاری SPAKیان کرد وەک بنەمایەک بۆ چاکسازیی سەروەریی یاسا، ھاوکات ئاگادارییان دا کە پێشکەوتنی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپادا بەستراوەتەوە بە سەربەخۆیی دادوەری و ئەنجامە باوەڕپێکراوەکانی دژەگەندەڵی.<ref name = albania2025Report>{{cite report |title=Albania 2025 Report |url=https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/fe9138b7-90fe-4277-a12c-3a03f6d1957f_en?filename=albania-report-2025.pdf |publisher=European Commission |date=4 November 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩دا، {{بنز|بوومەلەرزەی ئەلبانیا (٢٠١٩)|en|2019 Albania earthquake|lt=بوومەلەرزەیەک}} بە گوڕی ٦٫٤ لە سەرپێوەری {{بنز|پێوەری گوڕی مۆمێنت|en|Moment magnitude scale|lt=مۆمێنت}} لە ئەلبانیای دا، کە ناوەندەکەی نزیکەی {{convert|16|km|mi|0|abbr=on}} لە باکووری ڕۆژئاوای {{بنز|ماموراس|en|Mamurras|lt=ماموراس}} بوو.<ref>{{cite anss|Albania|2019|us70006d0m|M 6.4 – 16 km WSW of Mamurras, Albania|access-date=1 December 2019}}</ref> تەزینی بوومەلەرزەکە لە {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} و لە شوێنە دوورەکانی وەک {{بنز|تارانتۆ|en|Taranto|lt=تارانتۆ}} لە ئیتاڵیا، و {{بنز|بێلگراد|en|Belgrade|lt=بێلگراد}} لە سڕبیا ھەستی پێکرا، لە کاتێکدا ئەو ناوچانەی زۆرترین کاریگەرییان بەرکەوت {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} و {{بنز|کۆدێر-تومانە|en|Kodër-Thumanë|lt=کۆدێر-تومانە}} بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://earthquake-report.com/2019/11/26/very-strong-earthquake-albania-november-26-2019/ |سەردێڕ=Very Strong earthquake – Albania – November 26, 2019 |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Earthquake-Report |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128174146/https://earthquake-report.com/2019/11/26/very-strong-earthquake-albania-november-26-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> وەڵامدانەوەکە کۆمەککردنی مرۆیی لەلایەن {{بنز|دیاسپۆڕای ئەلبانی|en|Albanian diaspora|lt=دیاسپۆڕای ئەلبانی}} و چەندین حکوومەتی بێگانەی لەخۆ دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Exit News |سەردێڕ=Albanians Raise $13 Million in 3 Days for Earthquake Relief |ناونیشان=https://exit.al/en/2019/11/29/albanians-raise-13-million-in-3-days-for-earthquake-relief/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803175535/https://exit.al/en/2019/11/29/albanians-raise-13-million-in-3-days-for-earthquake-relief/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ٩ی ئاداری ٢٠٢٠دا، {{بنز|پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەلبانیا|en|COVID-19 pandemic in Albania|lt=پەتای کۆڤید-١٩}} پشتڕاست کرایەوە کە بڵاوبووەتەوە بۆ ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Health and Social Protection]] |سەردێڕ=Ministria e Shëndetësisë: Konfirmohen dy rastet e para me koronavirusin e ri |ناونیشان=https://shendetesia.gov.al/ministria-e-shendetesise-konfirmohen-dy-rastet-e-para-me-koronavirusin-e-ri/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200723160112/https://shendetesia.gov.al/ministria-e-shendetesise-konfirmohen-dy-rastet-e-para-me-koronavirusin-e-ri/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، خۆپێشاندانی گەورەی دژەحکوومەت کە بە {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆ}} ناسراون، سەریان ھەڵدا دوای ئەوەی پەرەپێدانی کەناراوە لوکسە پێشنیارکراوەکان لەسەر {{بنز|دوورگەی سازان|en|Sazan Island|lt=دوورگەی سازان}} و {{بنز|ناوچەی پارێزراوی ڤجۆسە-نارتا|en|Vjosa–Narta Protected Landscape|lt=نیمچەدوورگەی زڤێرنێس}}، لەوانەش پڕۆژەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|جارێد کۆشنەر|en|Jared Kushner|lt=جارێد کۆشنەرەوە}}، بوونە جێی سەرنجی خۆپێشاندانە ژینگەیی و دژەگەندەڵییەکان. خۆپێشاندەران حکوومەتەکەی ڕامایان تۆمەتبار کرد بە نەبوونی شەفافیەت، مەترسی بۆ سەر سیستمی ژینگەییی پارێزراو و شکستی لە چارەسەرکردنی گەندەڵی یان باشترکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان.<ref name="albanianpoliceuse">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian police use teargas to disperse anti-graft demonstrators |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanian-police-use-teargas-disperse-anti-graft-demonstrators-2026-07-02/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="albanianpoliceuse_1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian police use tear gas and pepper spray as Tirana protest turns violent |ناونیشان=https://apnews.com/article/063288405ee82156e32e6bde500d0569 |ئیش=Associated Press |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> خۆپێشاندانەکان، کە لە سەرەتادا سەرنجیان لەسەر پاراستنی ژینگە بوو، فراوان بوون بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ لێپرسینەوە لە حکوومەت، ھەڵبژاردنی پێشوەختە و دەستلەکارکێشانەوەی ڕاما. کەسایەتییەکانی پەرلەمانی ئەورووپاش ئاگادارییان دا کە پلانەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکان دەکرێت کاریگەری لەسەر پرۆسەی چوونەناوی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپا دابنێت ئەگەر لەگەڵ پابەندبوونە ژینگەیییەکان و پێوەرە دیموکراتییەکاندا ناکۆک بن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania warned EU accession at risk over Jared Kushner-backed resort plans |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/01/albania-warned-eu-accession-at-risk-jared-kushner-resort-plans |ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == جوگرافیا == [[File:Valbona_nga_Kukaj.jpg|thumb|right|300px|{{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} درێژکراوە و لە ھەمان کاتدا بەرزترین بەشی {{بنز|ئەڵپەکانی دیناریک|en|Dinaric Alps|lt=ئەڵپەکانی دیناریکن}}.]] ئەلبانیا دەکەوێتە بەردەم {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاست}} لەسەر {{بنز|نیمچەدوورگەی بەڵکان|en|Balkan Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی بەڵکان}} لە {{بنز|باشووری ئەورووپا|en|Southern Europe|lt=باشوور}} و {{بنز|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|en|Southeast Europe|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا}}، و ڕووبەرەکەی {{convert|28748|km2|0|abbr=on}}ە.<ref name="Albania pdf">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eftimi |یەکەم=R. |سەردێڕ=Some Considerations on Seawater-freshwater Relationship in Albanian Coastal Area |ناونیشان=http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725011907/http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|شوێن=Tirana}}</ref> لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}}، لە باکووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|شاخە ڕەش|en|Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}}، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ {{بنز|مەقدۆنیای باکوور|en|North Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}}، لە باشوورەوە لەگەڵ {{بنز|یۆنان|en|Greece|lt=یۆنان}}، و لە باشووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیاندا}} سنووردارە. لە نێوان ھێڵەکانی پانیی {{بنز|پلەی ٤٢ی باکوور|en|42nd parallel north|lt=٤٢°}} و {{بنز|پلەی ٣٩ی باکوور|en|39th parallel north|lt=٣٩°ی باکوور}} و ھێڵەکانی درێژیی {{بنز|پلەی ٢١ی ڕۆژھەڵات|en|21st meridian east|lt=٢١°}} و {{بنز|پلەی ١٩ی ڕۆژھەڵات|en|19th meridian east|lt=١٩°ی ڕۆژھەڵاتدایە}}. پۆتانە جوگرافییەکان لەوانە {{بنز|ڤێرمۆش|en|Vërmosh|lt=ڤێرمۆش}} لە ٤٢° ٣٥' ٣٤"ی پانیی باکوور وەک باکووریترین خاڵ، {{بنز|کۆنیسپۆل|en|Konispol|lt=کۆنیسپۆل}} لە ٣٩° ٤٠' ٠"ی پانیی باکوور وەک باشووریترین خاڵ، {{بنز|دوورگەی سازان|en|Sazan Island|lt=سازان}} لە ١٩° ١٦' ٥٠"ی درێژیی ڕۆژھەڵات وەک ڕۆژئاواییترین خاڵ، و {{بنز|ڤێرنیک|en|Vërnik|lt=ڤێرنیک}} لە ٢١° ١' ٢٦"ی درێژیی ڕۆژھەڵات وەک ڕۆژھەڵاتیترین خاڵ لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Institute of Statistics (Albania)|Instituti i Statistikës]] (INSTAT) |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |سەردێڕ=Tregues Sipas Qarqeve Indicators by Prefectures |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110724163040/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|کۆراب|en|Mount Korab|lt=کێوی کۆراب}}، کە بەرزییەکەی {{convert|2764|m|ft|2|abbr=on}} {{بنز|مەتر لەسەر ئاستی دەریای ئادریاتیک|en|Metres above the Adriatic|lt=لە سەرووی ئادریاتیکەوەیە}}، بەرزترین خاڵە، لە کاتێکدا دەریای ناوەڕاست، لە {{convert|0|m|ft|2|abbr=on}}، نزمترین خاڵە. وڵاتەکە {{convert|148|km|mi|0|abbr=on}} لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا و نزیکەی {{convert|340|km|mi|0|abbr=on}} لە باکوورەوە بۆ باشوور درێژ دەبێتەوە. ئەلبانیا خاوەنی دیمەنێکی سروشتیی جۆراوجۆرە بە شاخ و گردەکانەوە کە خاکی وڵاتەکەیان لە ئاراستەی جیاوازدا بڕیوە. وڵاتەکە زێدی زنجیرە شاخە بەرفراوانەکانە، لەوانە {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} لە باکوور، {{بنز|کۆراب|en|Korab Mountains|lt=شاخەکانی کۆراب}} لە ڕۆژھەڵات، {{بنز|پیندۆس|en|Pindus Mountains|lt=شاخەکانی پیندۆس}} لە باشووری ڕۆژھەڵات، {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=شاخەکانی سیراونیان}} لە باشووری ڕۆژئاوا، و {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Skanderbeg Mountains|lt=شاخەکانی سکاندەربێگ}} لە ناوەڕاستدا. لە باکووری ڕۆژئاوادا {{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake of Shkodër|lt=دەریاچەی ئیشکۆدرا}} ھەیە، کە گەورەترین دەریاچەی باشووری ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bolevich|یەکەم١=Maria|سەردێڕ=Largest lake in southern Europe under threat from "eco-resort"|ناونیشان=https://www.newscientist.com/article/2116873-largest-lake-in-southern-europe-under-threat-from-eco-resort/|وێبگە=New Scientist|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170104154915/https://www.newscientist.com/article/2116873-largest-lake-in-southern-europe-under-threat-from-eco-resort/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەرەو {{بنز|کەناراوەکانی دەریاچەی ئۆھرید لە ئەلبانیا|en|Albanian Ohrid Lake Coast|lt=باشووری ڕۆژھەڵات}} {{بنز|دەریاچەی ئۆھرید|en|Lake of Ohrid|lt=دەریاچەی ئۆھرید}} دەردەکەوێت، کە یەکێکە لە کۆنترین دەریاچە نەپچڕاوەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/99|بڵاوکەرەوە=UNESCO|پەڕەکان=UNESCO|وتەگێڕانەوە=Situated on the shores of Lake Ohrid, the town of Ohrid is one of the oldest human settlements in Europe; Lake Ohrid is a superlative natural phenomenon, providing refuge for numerous endemic and relict freshwater species of flora and fauna dating from the tertiary period. As a deep and ancient lake of tectonic origin, Lake Ohrid has existed continuously for approximately two to three million years.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171217090041/https://whc.unesco.org/en/list/99|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> باشوورتر، پاناییەکە دەریاچەی {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Prespa Lake|lt=گەورە}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپای بچووک|en|Small Prespa Lake|lt=بچووکی پڕێسپا}} لەخۆ دەگرێت، کە لە بەرزترین دەریاچەکانی بەڵکانن. ڕووبارەکان زیاتر لە ڕۆژھەڵاتەوە سەرچاوە دەگرن و دەڕژێنە ناو دەریای ئادریاتیک و یۆنیانەوە. درێژترین ڕووباری وڵاتەکە، کە لە دەمەوە تا سەرچاوەکەی دەپێورێت، ڕووباری {{بنز|ڕووباری درین|en|Drin River|lt=درین}}ە، کە لە یەکگرتنی دوو سەرچاوەکەیەوە، {{بنز|درینی ڕەش|en|Black Drin|lt=درینی ڕەش}} و {{بنز|درینی سپی|en|White Drin|lt=درینی سپی}} دەست پێ دەکات. گرنگییەکی تایبەت بۆ ڕووباری {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosë|lt=ڤجۆسە}} ھەیە، کە یەکێکە لە دوا سیستمی ڕووبارە گەورە دەستکاری‌نەکراوەکانی ئەورووپا. لە ئەلبانیادا {{بنز|ڕووپۆشی دارستانکان|en|forest cover|lt=ڕووپۆشی دارستان}} نزیکەی ٢٩٪ی کۆی ڕووبەری زەوییە، کە یەکسانە بە ٧٨٨,٩٠٠ ھێکتار دارستان لە ساڵی ٢٠٢٠دا، کە لە ٧٨٨,٨٠٠ ھێکتار لە ساڵی ١٩٩٠دا زیادی کردووە. لە دارستانە سروشتییە دووبارە ڕواوەکاندا ١١٪ وەک {{بنز|دارستانی سەرەتایی|en|primary forest|lt=دارستانی سەرەتایی}} ڕاگەیەندراوە (کە پێکھاتووە لە جۆرە دارە خۆجێییەکان بەبێ ھیچ ئاماژەیەکی ڕوونی چالاکیی مرۆڤ) و نزیکەی ٠٪ی ڕووبەری دارستانەکان لە ناوچە پارێزراوەکاندا دۆزرایەوە. بۆ ساڵی ٢٠١٥، ٩٧٪ی ڕووبەری دارستانەکان لەژێر {{بنز|موڵکایەتیی دەوڵەت|en|State ownership|lt=موڵکایەتیی گشتیدا}} بووە، ٣٪ لەژێر {{بنز|موڵکایەتیی تایبەت|en|Private property|lt=موڵکایەتیی تایبەتدا}} و ٠٪ بە موڵکایەتیی تر یان نەزانراو لێست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |سەردێڕ=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |بڵاوکەرەوە=Food and Agriculture Organization of the United Nations |ساڵ=٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911122341/https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Forest Resources Assessment 2020, Albania |ناونیشان=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/ALB/home/overview |وێبگە=Food Agriculture Organization of the United Nations |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911104726/https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/ALB/home/overview/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کەشوھەوا === [[File:Gjipe_beach,_Albania.JPG|thumb|right|{{بنز|جیپێ|en|Gjipe|lt=جیپێ}} لەسەر یەکگرتنی دەریای {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیان}} کەوتووە، لەسەر {{بنز|ریڤێرای ئەلبانی|en|Albanian Riviera|lt=ریڤێرای ئەلبانی}}.]] {{بنز|کەشوھەوای ئەلبانیا|en|climate of Albania|lt=کەشوھەوای ئەلبانیا}} ئاستێکی دیاری گۆڕانکاری و ھەمەجۆری پێشان دەدات بەھۆی جیاوازی لە ھێڵی پانی، درێژی و بەرزی لە ئاستی دەریادا.<ref name="climate"/><ref name="climate2"/> ئەلبانیا کەشوھەوای {{بنز|کەشوھەوای دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean climate|lt=دەریای ناوەڕاست}} و {{بنز|کەشوھەوای کیشوەری|en|Continental climate|lt=کیشوەری}} بەخۆیەوە دەبینێت، کە بە بوونی چوار وەرزی جیاواز دیاری کراوە.<ref name="climate1"/> بەپێی {{بنز|پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن|en|Köppen climate classification|lt=پۆلێنکردنی کۆپن}}، ئەلبانیا پێنج جۆری کەشوھەوای سەرەکی لەخۆ دەگرێت، کە لە دەریای ناوەڕاست و {{بنز|کەشوھەوای شێداری ژێر خولگەیی|en|Humid subtropical climate|lt=ژێر خولگەییی شێدارەوە}} لە نیوەی ڕۆژئاوادا تا دەکاتە {{بنز|کەشوھەوای زەریایی|en|Oceanic climate|lt=زەریایی}}، {{بنز|کەشوھەوای شێداری کیشوەری|en|Humid continental climate|lt=کیشوەریی شێدار}} و {{بنز|کەشوھەوای ژێر جەمسەری|en|Subarctic climate|lt=ژێر جەمسەری}} لە نیوەی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەدا درێژ دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank Group |سەردێڕ=Albania: Climate Change Overview |ناونیشان=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708191821/https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچە کەناراوەکانی بە درێژایی دەریای {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=یۆنیان}} لە ئەلبانیادا وەک گەرمترین ناوچەکان دەناسرێن، لە کاتێکدا ناوچەکانی باکوور و ڕۆژھەڵات کە {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} و {{بنز|کۆراب|en|Korab Mountains|lt=شاخەکانی کۆراب}} دەگرنە خۆ وەک ساردترین ناوچەکانی وڵاتەکە دەناسرێن.<ref name="climate3"/> لە سەرانسەری ساڵدا، پلەی گەرمیی مانگانەی ناوەند گۆڕانکاریی بەسەردا دێت، کە لە {{convert|-1|°C|°F|lk=on}} لە مانگەکانی زستاندا تا دەکاتە {{convert|21.8|°C|°F|lk=off}} لە مانگەکانی ھاویندا. بە تایبەتی، بەرزترین پلەی گەرمیی تۆمارکراوی {{convert|43.9|°C|°F|lk=off}} لە {{بنز|کوچۆڤا|en|Kuçovë|lt=کوچۆڤا}} لە ١٨ی تەممووزی ١٩٧٣دا بینرا، لە کاتێکدا نزمترین پلەی گەرمیی {{convert|-29|°C|°F|lk=off}} لە شتیڵە، {{بنز|لیبراژد|en|Librazhd|lt=لیبراژد}} لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا تۆمار کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemicals.al/doc/profili_shqip.pdf|سەردێڕ=PERGATITJA E PROFILIT KOMBETAR SHQIPETAR PER TE VLERESUAR STRUKTUREN KOMBETARE NE MENAXHIMIN E KIMIKATEVE DHE ZBATIMIN E UDHEZIMEVE TE SAICM|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190411202329/http://www.chemicals.al/doc/profili_shqip.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shqiptarja.com/aktualitet/2731/--8203-moti-regjistrohet-temperatura-rekord-ne-shqiperi---29-grade-ne-librazhd-396120.html|سەردێڕ=Moti, regjistrohet temperatura rekord në Shqipëri, – 29 gradë në Librazhd|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180304172653/https://shqiptarja.com/aktualitet/2731/--8203-moti-regjistrohet-temperatura-rekord-ne-shqiperi---29-grade-ne-librazhd-396120.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانیا زۆربەی {{بنز|دابارین (کەشواھەوا)|en|precipitation (meteorology)|lt=دابارین}} لە مانگەکانی زستاندا بەدەست دێنێت و کەمتر لە مانگەکانی ھاویندا.<ref name="climate2"/> تێکڕای دابارین نزیکەی {{convert|1485|mm|in|abbr=off}}ە.<ref name="climate3"/> ناوەندی دابارینی ساڵانە لە نێوان {{convert|600|and|3000|mm|in|abbr=off}} دایە بەپێی شوێنی جوگرافی.<ref name="climate1"/> بەرزاییەکانی {{بنز|کێوەکانی باکووری ئەلبانیا|en|Northern Mountain Range (Albania)|lt=باکووری ڕۆژئاوا}} و {{بنز|کێوەکانی باشووری ئەلبانیا|en|Southern Mountain Range (Albania)|lt=باشووری ڕۆژھەڵات}} بڕی دابارینی چڕتر وەردەگرن، لە کاتێکدا بەرزاییەکانی {{بنز|کێوەکانی باکووری ئەلبانیا|en|Northern Mountain Range (Albania)|lt=باکووری ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|کێوەکانی باشووری ئەلبانیا|en|Southern Mountain Range (Albania)|lt=باشووری ڕۆژئاوا}} ھەروەھا {{بنز|دەشتاییەکانی ڕۆژئاوا|en|Western Lowlands|lt=دەشتاییەکانی ڕۆژئاوا}} بڕی دیاریکراوتر وەردەگرن.<ref name="climate3">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Alban Kuriqi|سەردێڕ=Climate and climate change data for Albania|ناونیشان=http://drinkadria.fgg.uni-lj.si/externalapp/content/climate/FB11_CC_Albania_national.pdf|وێبگە=drinkadria.fgg.uni-lj.si|شوێن=Tirana|پەڕەکان=٣–٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201043318/http://drinkadria.fgg.uni-lj.si/externalapp/content/climate/FB11_CC_Albania_national.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} لەوپەڕی باکووری وڵاتەکەدا وەک نموونەی شێدارترین ناوچەکانی ئەورووپا ھەژمار دەکرێن، کە لانی کەم {{convert|3100|mm|1|abbr=on}} باران ساڵانە بەدەست دێنن.<ref name="climate3"/> چوار {{بنز|ڕووباری بەستەڵەکی|en|glacier|lt=ڕووباری بەستەڵەکی}} لەناو ئەم شاخانەدا لە بەرزیی ڕێژەییی نزمی {{convert|2000|m|ft}}دا دۆزرانەوە، کە زۆر دەگمەنە بۆ ھێڵی پانیی باشووری وەھا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|journal=Arctic, Antarctic, and Alpine Research |بەرگ=٤١|issue=4 |پەڕەکان=٤٥٥–٤٥٩|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|دوایین١=Hughes |یەکەم١=Philip D. |سەردێڕ=Twenty-first Century Glaciers and Climate in the Prokletije Mountains, Albania|doi=10.1657/1938-4246-41.4.455|bibcode=2009AAAR...41..455H |doi-access=free}}</ref> === ھەمەجۆریی زیندەیی === [[File:Golden_eagle_(13434882845).jpg|thumb|right|{{بنز|ھەڵۆی زێڕین|en|golden eagle|lt=ھەڵۆی زێڕین}} ھێمای نیشتمانی و ئاژەڵی نیشتمانیی ئەلبانیایە.]] وەک {{بنز|ناوچەی گەرمی ھەمەجۆریی زیندەیی|en|biodiversity hotspot|lt=شوێنێکی گەرمی ھەمەجۆریی زیندەیی}}، ئەلبانیا خاوەنی {{بنز|ھەمەجۆریی زیندەیی|en|biodiversity|lt=ھەمەجۆرییەکی زیندەییی}} زۆر دەوڵەمەند و جیاوازە بەھۆی شوێنی جوگرافیی لە ناوەڕاستی {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاست}} و ھەمەجۆریی گەورە لە مەرجەکانی {{بنز|کەشوھەوا|en|climatic|lt=کەشوھەوا}}، جیوۆلۆجی و {{بنز|ھایدرۆلۆجی|en|hydrological|lt=ھایدرۆلۆجیدا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[BirdLife International]] |سەردێڕ=Mediterranean Basin Biodiversity Hotspot |ناونیشان=https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730213136/https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[National Agency of Protected Areas (Albania)|National Agency of Protected Areas]] |سەردێڕ=Biodiversity in Albania |ناونیشان=https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730213513/https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> بەھۆی دوورییەوە، شاخ و گردەکانی ئەلبانیا خاوەنی دارستان، دار و گیان کە زۆر گرنگن بۆ ژیانی کۆمەڵێک ئاژەڵی جۆراوجۆر، لەنێویاندا بۆ دوو لە {{بنز|جۆرەکانی لەژێر مەترسیی لەناوچووندان|en|endangered species|lt=جۆرە لەژێر مەترسییەکاندا لەناوچووەکانی}} وڵاتەکە، {{بنز|وشکیی بەڵکان|en|Balkan lynx|lt=وشک}} و {{بنز|ورچی قاوەیی|en|brown bear|lt=ورچی قاوەیی}}، ھەروەھا {{بنز|پشیلەی کێوی|en|wildcat|lt=پشیلەی کێوی}}، {{بنز|گورگی خۆڵەمێشی|en|grey wolf|lt=گورگی خۆڵەمێشی}}، {{بنز|ڕێوی سەرخۆڵ|en|red fox|lt=ڕێوی سوور}}، {{بنز|چەقاڵی زێڕین|en|golden jackal|lt=چەقاڵی زێڕین}}، {{بنز|سیسڕەی میسری|en|Egyptian vulture|lt=سیسڕەی میسری}} و {{بنز|ھەڵۆی زێڕین|en|golden eagle|lt=ھەڵۆی زێڕین}}، کە ئەمەی دوایییان ئاژەڵی نیشتمانیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Tourism and Environment]] |سەردێڕ=Fifth National Report of Albania to the United Nations Convention on Biological Diversity (CBD) |ناونیشان=https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|پەڕە=٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNECE|سەردێڕ=Albania Environmental Performance Reviews|ناونیشان=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|وێبگە=unece.org|پەڕە=١٤١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140227090205/http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=On the status and distribution of the large carnivores (Mammalia: Carnivora) in Albania |ناونیشان=http://www.catsg.org/balkanlynx/07_library/7_2_publications/Pdfs/Bego_2000_Status_and_distribution_of_large_carnivores_in_Albania.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.catsg.org/balkanlynx/07_library/7_2_publications/Pdfs/Bego_2000_Status_and_distribution_of_large_carnivores_in_Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|شوێن=Tirana |پەڕە=٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Die potentielle Verbreitung der Wildkatze (Felis silvestris silvestris) in Österreich als Entscheidungsgrundlage für weitere Schutzmaßnahmen |ناونیشان=https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |وێبگە=wildkatze-in-oesterreich.at |شوێن=Salzburg |پەڕە=١٩|زمان=de |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180909073952/https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەمە ڕووبارەکان، زۆنگاوەکان و دەریاچەکان گرنگییەکی نائاسایییان ھەیە بۆ {{بنز|فلامینگۆی گەورە|en|greater flamingo|lt=فلامینگۆی گەورە}}، {{بنز|قازەقوڕتکی بچووک|en|pygmy cormorant|lt=قازەقوڕتکی بچووک}} و بالندەی زۆر دەگمەن و ڕەنگە ئایکۆنیترین بالندەی وڵاتەکە، {{بنز|پێلیکانی دالماتیا|en|dalmatian pelican|lt=پێلیکانی دالماتیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Protection and Preservation of Natural Environment in Albania|سەردێڕ=Albanian Nature|ناونیشان=http://www.ppnea.org/albanian_nature.html|وێبگە=ppnea.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831152920/http://ppnea.org/albanian_nature.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گرنگییەکی تایبەتیان ھەیە {{بنز|فۆکی ڕەبەنانی دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean monk seal|lt=فۆکی ڕەبەنانی دەریای ناوەڕاست}}، {{بنز|کیسەڵە دەریایییەکەی لۆگەڕھێد|en|loggerhead sea turtle|lt=کیسەڵی دەریاییی لۆگەڕھێد}} و {{بنز|کیسەڵی دەریاییی سەوز|en|green sea turtle|lt=کیسەڵی دەریاییی سەوز}} کە ھێلانە لەسەر ئاوە کەناراوەکان و شۆڕەکان دەکەن. لە ڕووی {{بنز|جوگرافیای ڕووەکناسی|en|phytogeography|lt=جوگرافیای ڕووەکناسییەوە}}، ئەلبانیا بەشێکە لە {{بنز|شانشینی بۆریال|en|Boreal Kingdom|lt=شانشینی بۆریال}} و بە تایبەتی لەناو پارێزگای ئیلیریی {{بنز|ناوچەی سێرکۆمبۆریال|en|Circumboreal Region|lt=سێرکۆمبۆریال}} و {{بنز|حەوزی دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Basin|lt=ناوچەی دەریای ناوەڕاستدا}} درێژ دەبێتەوە. خاکەکەی دەکرێت دابەش بکرێت بۆ چوار {{بنز|ناوچەی ئێکۆڵۆژی|en|ecoregion|lt=ناوچەی ئێکۆڵۆژیی}} وشکانیی {{بنز|پەڵەی پالێئارکتیک|en|Palearctic realm|lt=پەڵەی پالێئارکتیک}} واتە لەناو {{بنز|دارستانە ڕووەکوەریوەکانی ئیلیریا|en|Illyrian deciduous forests|lt=دارستانە ڕووەکوەریوەکانی ئیلیریا}}، {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی بەڵکان|en|Balkan mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی بەڵکان}}، {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی پیندۆس|en|Pindus Mountains mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی پیندۆس}} و {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی دیناریک|en|Dinaric Mountains mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی دیناریک}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=NaturAL|سەردێڕ=Albania towards NATURA 2000|ناونیشان=http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|وێبگە=natura.al|شوێن=Tirana|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170311223347/http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The National Parks of Albania The fifteen national parks in Albania encompass an area of 210,668.48 hectares which accounts for about 3.65% of the overall territory of the country.|ناونیشان=http://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|وێبگە=worldatlas.com|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=The territory of Albania can be divided into four ecoregions: Dinaric Alpine (mixed forests in the far north). Balcanic (mixed forest in the north-east). Pindus mountain (mixed forests covering the central and southeast mountains). Illyrian deciduous (forest covering the rest of the country).|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180913223325/https://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣,٥٠٠ جۆری جیاوازی ڕووەک لە ئەلبانیادا دۆزرابوونەتەوە کە زیاتر ئاماژەن بۆ تایبەتمەندیی {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean|lt=دەریای ناوەڕاست}} و {{بنز|ئۆراسیای|en|Eurasia|lt=ئۆراسیا}}. وڵاتەکە نەریتی زیندووی بەکارھێنانی گیا و دەرمانی پەیڕەو دەکات. لانی کەم ٣٠٠ ڕووەک کە لە ناوخۆدا دەڕوێن لە ئامادەکردنی گیا و دەرماندا بەکار دەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Ministry of Environment |سەردێڕ=Gap Analysis for Nature Protection Legal Acts on Wild Fauna Conservation and Hunting (Albania) |ناونیشان=https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |وێبگە=al.undp.org |پەڕەکان=٨٦–٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181014204539/https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|بەستەری نووسەر=Ministry of Environment (Albania)}}</ref> دارەکانی ناو دارستانەکان بە پلەی یەکەم {{بنز|سنۆبەر|en|fir|lt=سنۆبەر}}، {{بنز|بەڕوو|en|oak|lt=بەڕوو}}، {{بنز|ڕاش|en|beech|lt=ڕاش}} و {{بنز|کاج|en|pine|lt=کاجن}}. === پاراستنی ژینگە === [[File:Ksamill-1.jpg|thumb|right|{{بنز|دوورگە بچووکەکانی کسامیل|en|islets of Ksamil|lt=دوورگە بچووکەکانی کسامیل}} لە {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=پارکی نیشتمانیی بوترینتدان}}.]] ئەلبانیا بەشداربوویەکی چالاکی چەندین ڕێککەوتننامە و کۆنفرانسی نێودەوڵەتی بووە بە ئامانجی بەھێزکردنی پابەندبوونی خۆی بۆ پاراستن و بەڕێوەبردنی بەردەوامی ھەمەجۆریی زیندەیی. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە، وڵاتەکە لایەنێکە لە {{بنز|پەیماننامەی ھەمەجۆریی زیندەیی|en|Convention on Biological Diversity|lt=پەیماننامەی ھەمەجۆریی زیندەیی}} (CBD) و {{بنز|پڕۆتۆکۆلی کارتاگینا لەسەر سەلامەتیی زیندەیی|en|Cartagena Protocol on Biosafety|lt=پڕۆتۆکۆلەکانی کارتاگینا}} و {{بنز|پڕۆتۆکۆلی ناگۆیا|en|Nagoya Protocol|lt=ناگۆیا}}ی پەیوەندیدار.<ref name="CBD">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Convention on Biological Diversity]] (CBD) |سەردێڕ=Country Profiles: Albania{{spaced ndash}}Main Details |ناونیشان=https://www.cbd.int/countries/profile/?country=al#:~:text=In%20Albania%2C%203%2C200%20taxa%20of,are%20endemic%20to%20the%20country. |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904154959/https://www.cbd.int/countries/profile/?country=al |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ ڕاگرتنی ئەم پابەندبوونانە، ستراتیژی و پلانێکی کاری گشتگیری {{بنز|پلانی کاری ھەمەجۆریی زیندەیی|en|Biodiversity action plan|lt=نیشتمانیی بۆ ھەمەجۆریی زیندەیی}} (NBSAP) پەرەپێداوە و جێبەجێی کردووە.<ref name="CBD"/> سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا ھاوبەشییەکی لەگەڵ {{بنز|یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشت|en|International Union for Conservation of Nature|lt=یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشتدا}} (IUCN) دامەزراندووە، کە ھەوڵەکانی پاراستنی لەسەر ئاستی نیشتمانی و نێودەوڵەتی پێشخستووە. بە ڕێنمایی IUCN، وڵاتەکە پێشکەوتنی بەرچاوی بەدەستھێناوە لە دامەزراندنی {{بنز|ناوچەی پارێزراو|en|protected area|lt=ناوچە پارێزراوەکاندا}} لەناو سنوورەکانیدا، کە ١٢ {{بنز|پارکی نیشتمانی|en|national park|lt=پارکی نیشتمانی}} لەخۆ دەگرێت لەوانە {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=بوترینت}}، {{بنز|پارکی دەریاییی کارابورون-سازان|en|Karaburun-Sazan Marine Park|lt=کارابورون-سازان}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا|en|Llogara National Park|lt=ڵۆگارا}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی پڕێسپا (ئەلبانیا)|en|Prespa National Park (Albania)|lt=پڕێسپا}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێویی ڤجۆسە|en|Vjosa Wild River National Park|lt=ڤجۆسە}}.<ref name="New NP">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Për miratimin e ndryshimit të statusit dhe të sipërfaqes së ekosistemeve natyrore park kombëtar (kategoria ii) të zonave të mbrojtura mjedisore |ناونیشان=https://qbz.gov.al/alfresco/api/-default-/public/alfresco/versions/1/nodes/9bdebcfb-5b0f-4d93-9854-5183906bd793/content?attachment=true&alf_ticket=TICKET_e8d425ce36bd2eaf13017ada30e7b7e30a4a8a93 |journal=[[Official Publishing Center (Albania)|Qendra e Botimeve Zyrtare]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230922122722/https://qbz.gov.al/alfresco/api/-default-/public/alfresco/versions/1/nodes/9bdebcfb-5b0f-4d93-9854-5183906bd793/content?attachment=true&alf_ticket=TICKET_e8d425ce36bd2eaf13017ada30e7b7e30a4a8a93 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک ئیمزاکەرێکی {{بنز|پەیماننامەی ڕامسار|en|Ramsar Convention|lt=پەیماننامەی ڕامسار}}، ئەلبانیا دانپێدانانی تایبەتی بە بەخشیوە بە چوار زۆنگاو، و وەک زۆنگاوی خاوەن گرنگیی نێودەوڵەتیی دیاری کردوون، لەوانە {{بنز|بۆنا (دەریای ئادریاتیک)|en|Buna (Adriatic Sea)|lt=بۆنا}}-{{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake Skadar|lt=ئیشکۆدرا}}، {{بنز|گۆلاوی بوترینت|en|Butrint Lagoon|lt=بوترینت}}، {{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|Karavasta Lagoon|lt=کاراڤاستا}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Lake Prespa|lt=پڕێسپا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ramsar Convention]] |سەردێڕ=Annotated List of Wetlands of International Importance: Albania |ناونیشان=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904155518/https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پابەندبوونی وڵاتەکە بۆ پاراستن زیاتر بۆ ناو کایەی {{بنز|یونسکۆ|en|UNESCO|lt=یونسکۆ}} لە {{بنز|تۆڕی جیھانیی یەدەگە سەرچاوەیییەکان|en|World Network of Biosphere Reserves|lt=تۆڕی جیھانیی یەدەگە ژینگەیییەکاندا}} درێژ دەبێتەوە، کە لە چوارچێوەی {{بنز|بەرنامەی مرۆڤ و زیندەوەران|en|Man and the Biosphere Programme|lt=بەرنامەی مرۆڤ و زیندەوەراندا}} کار دەکات، کە ئەمەش بە بەشداربوونی لە {{بنز|یەدەگی زیندەییی نێوان سنوورەکانی ئۆھرید-پڕێسپا|en|Ohrid-Prespa Transboundary Biosphere Reserve|lt=یەدەگی زیندەییی نێوان سنوورەکانی ئۆھرید-پڕێسپادا}} سەلمێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) |سەردێڕ=Ohrid-Prespa Transboundary Biosphere Reserve, Albania/North Macedonia |ناونیشان=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/ohrid-prespa |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904155725/https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/ohrid-prespa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Euronatur |سەردێڕ=Prespa-Ohrid region: Ancient lakes and undiscovered mountain ranges |ناونیشان=https://www.euronatur.org/en/what-we-do/project-areas/project-areas-a-z/balkan-green-belt/projects/prespa-ohrid-region/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920142057/https://www.euronatur.org/en/what-we-do/project-areas/project-areas-a-z/balkan-green-belt/projects/prespa-ohrid-region/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا میوانداریی دوو شوێنی سروشتیی {{بنز|شوێنی کەلەپووری جیھانی|en|World Heritage Site|lt=کەلەپووری جیھانی}} دەکات، کە ناوچەی ئۆھرید و ھەردوو {{بنز|ڕووباری گاشی|en|Gashi River|lt=ڕووباری گاشی}} و {{بنز|ڕایجکە|en|Rrajce|lt=ڕایجکە}} وەک بەشێک لە {{بنز|دارستانە کۆنەکانی ڕاشی کاپاتیا و ناوچەکانی تری ئەورووپا|en|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|lt=دارستانە کۆنەکانی ڕاشی کاپاتیا و ناوچەکانی تری ئەورووپا}} لەخۆ دەگرێت.<ref name="Ancient Primeval Beech Forests">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation (UNESCO) |سەردێڕ=Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/1133 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210912222952/http://whc.unesco.org/en/list/1133 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ناوچە پارێزراوەکان ==== [[File:A fishermen house in Karavasta Lagoon (Divjakë-Karavasta National Park).jpg|thumb|{{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|lagoon of Karavasta|lt=گۆلاوی کاراڤاستا}} لەناو {{بنز|پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا|en|Divjakë-Karavasta National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا}}]] {{بنز|ناوچە پارێزراوەکانی ئەلبانیا|en|protected areas of Albania|lt=ناوچە پارێزراوەکانی ئەلبانیا}} ئەو ناوچانەن کە لەلایەن {{بنز|حکوومەتی ئەلبانیا|en|Albanian government|lt=حکوومەتی ئەلبانیایەوە}} دیاری دەکرێن و بەڕێوە دەبرێن. ١٢ {{بنز|پارکی نیشتمانی|en|national park|lt=پارکی نیشتمانی}}، ٤ {{بنز|شوێنی ڕامسار|en|ramsar site|lt=شوێنی ڕامسار}}، ١ {{بنز|یەدەگی زیندەیی|en|biosphere reserve|lt=یەدەگی زیندەیی}} و ٧٨٦ جۆری تری یەدەگی پاراستن لە ئەلبانیادا ھەن.<ref name="New NP"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shumka |یەکەم=Spase |بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]] (UNDP) |سەردێڕ=Albania's Biodiversity and Protected Areas An Executive Summary |ناونیشان=https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726213843/https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> کەوتبووە باکوورەوە، پارکی نیشتمانیی ئەڵپەکانی ئەلبانیا، کە {{بنز|پارکی نیشتمانیی تێت|en|Theth National Park|lt=پارکی نیشتمانیی پێشووی تێت}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی دۆڵی ڤالبۆنا|en|Valbonë Valley National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دۆڵی ڤالبۆنا}}ی لەخۆ دەگرت، لەناو لووتکە بەرزەکانی {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Accursed Mountains|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیادا}} دەورە دراوە. لە ڕۆژھەڵاتدا، بەشێک لە شاخە سەختەکانی {{بنز|کۆراب|en|Korab|lt=کۆراب}}، {{بنز|نەمێرچکە|en|Nemërçka|lt=نەمێرچکە}} و {{بنز|شێبێنیک|en|Shebenik|lt=شێبێنیک}} لەناو سنوورەکانی {{بنز|پارکی نیشتمانیی سنۆبەری ھۆتۆڤە-دانگێڵی|en|Fir of Hotovë-Dangëlli National Park|lt=پارکی نیشتمانیی سنۆبەری ھۆتۆڤە-دانگێڵی}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی شێبێنیک|en|Shebenik National Park|lt=پارکی نیشتمانیی شێبێنیک}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی پڕێسپا (ئەلبانیا)|en|Prespa National Park (Albania)|lt=پارکی نیشتمانیی پڕێسپادا}} پارێزراون، کە ئەمەی دوایییان بەشی ئەلبانیا لە دەریاچەی {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Prespa Lake|lt=گەورە}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپای بچووک|en|Small Prespa Lake|lt=بچووکی پڕێسپا}} لەخۆ دەگرێت. بەرەو باشوور، {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=شاخەکانی سیراونیان}} دیاریی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای یۆنیان}} دەکەن، و دیمەنی سروشتیی {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا|en|Llogara National Park|lt=پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا}} دروست دەکەن، کە درێژ دەبێتەوە بۆ ناو {{بنز|نیمچەدوورگەی کارابورون، ئەلبانیا|en|Karaburun Peninsula, Albania|lt=نیمچەدوورگەی کارابورون}}، و {{بنز|پارکی دەریاییی کارابورون-سازان|en|Karaburun-Sazan Marine Park|lt=پارکی دەریاییی کارابورون-سازان}} پێکھێنێت. باشوورتر {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=پارکی نیشتمانیی بوترینت}} کەوتووە، کە دەست دەگرێت بەسەر نیمچەدوورگەیەکدا کە بە دەریاچەی بوترینت و {{بنز|کەناڵی ڤیڤاری|en|Channel of Vivari|lt=کەناڵی ڤیڤاری}} دەورە دراوە. لە ڕۆژئاواوە، بە درێژایی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا|en|Divjakë-Karavasta National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا}} شانازی بە {{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|Lagoon of Karavasta|lt=گۆلاوی بەرفراوانی کاراڤاستاوە}} دەکات، کە یەکێکە لە گەورەترین سیستمەکانی گۆلاو لە دەریای ناوەڕاستدا. بە دیاریکراوی، یەکەم پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێوی لە ئەورووپا، {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێویی ڤجۆسە|en|Vjosa Wild River National Park|lt=پارکی نیشتمانیی ڤجۆسە}}، پارێزگاری لە {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosa|lt=ڕووباری ڤجۆسە}} و لقە سەرەکییەکانی دەکات، کە لە شاخەکانی {{بنز|پیندۆس|en|Pindus|lt=پیندۆسەوە}} سەرچاوە دەگرێت و دەڕژێتە ناو دەریای ئادریاتیکەوە. {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی دایتی|en|Dajti Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی دایتی}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی ڵورە-دێجە|en|Lurë-Dejë Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی ڵورە-دێجە}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی تۆمۆر|en|Tomorr Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی تۆمۆر}} پارێزگاری لە زەوییە شاخاوییەکانی ناوەڕاستی ئەلبانیا دەکەن، لەوانە شاخەکانی {{بنز|تۆمۆر|en|Tomorr|lt=تۆمۆر}} و {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Skanderbeg Mountains|lt=سکاندەربێگ}}. ==== کێشە ژینگەیییەکان ==== [[File:Show Your Stripes change in temperature graphic for All of Albania with bars with labels.png|thumb|گۆڕانی پلەی گەرمی لە ئەلبانیا. ھەر ھێڵێک نوێنەرایەتیی پلەی گەرمیی ساڵێک دەکات.]] کێشە ژینگەیییەکان لە ئەلبانیادا بە دیاریکراوی {{بنز|پیسبوونی ھەوا|en|Air pollution|lt=پیسبوونی ھەوا}} و {{بنز|پیسبوونی ئاو|en|water pollution|lt=ئاو}}، کاریگەرییەکانی {{بنز|گۆڕانی کەشواھەوا لە ئەلبانیا|en|Climate change in Albania|lt=گۆڕانی کەشوھەوا}}، کەموکوڕییەکانی {{بنز|بەڕێوەبردنی خاشاک|en|waste management|lt=بەڕێوەبردنی خاشاک}}، {{بنز|بایۆلۆجیی پاراستن|en|Conservation biology|lt=لەدەستدانی ھەمەجۆریی زیندەیی}} و پێویستیی دەستبەجێ بۆ {{بنز|پاراستنی سروشت|en|nature conservation|lt=پاراستنی سروشت}} لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Sida's Helpdesk for Environment and Climate Change (SLU) |سەردێڕ=Albania Environment and Climate Change Policy Brief |ناونیشان=https://sidaenvironmenthelpdesk.se/digitalAssets/1616/1616252_albania-eccpb-alb-nov-2011.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210905140139/https://sidaenvironmenthelpdesk.se/digitalAssets/1616/1616252_albania-eccpb-alb-nov-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|پەڕە=٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme|United Nations Development Programme Albania]] (UNDP) |سەردێڕ=Albania: Environment and Climate Change |ناونیشان=https://www.al.undp.org/content/albania/en/home/crisis-response/in-depth.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922152100/https://www.al.undp.org/content/albania/en/home/crisis-response/in-depth.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت گۆڕانی کەشوھەوا کاریگەریی بەرچاو بخاتە سەر ئاستی ژیان لە ئەلبانیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]] |سەردێڕ=Climate Risk Country Profile Albania |ناونیشان=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-06/15812-Albania%20Country%20Profile-WEB.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906121926/https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-06/15812-Albania%20Country%20Profile-WEB.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|پەڕە=١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا یەکێکە لەو وڵاتە ئەورووپییانەی کە زۆرترین مەترسی و لاوازییان ھەیە لە بەرامبەر {{بنز|کارەساتی سروشتی|en|natural disaster|lt=کارەساتی سروشتیدا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=World Bank |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Albania—Country Climate and Development Report |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/albania/publication/albania-country-climate-and-development-report#:~:text=Background,in%20the%20year%202050%20alone. |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> کارەساتە سروشتییەکان، وەک {{بنز|لاپەڕەی لافاو|en|flood|lt=لافاو}}، {{بنز|ئاگری کێوی|en|Wildfire|lt=ئاگری دارستانەکان}}، و {{بنز|ڕاماڵینی زەوی|en|landslide|lt=ڕاماڵینی زەوی}}، لە ئەلبانیادا بەھۆی گۆڕانی کەشوھەواوە ڕوو لە زیابوونن، و زیانی بەرچاو دەگەیەنن.<ref name="imfcountryreport"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Environment]] |سەردێڕ=Third National Communication of the Republic of Albania under the United Nations Framework Convention on Climate Change |ناونیشان=https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Albania%20NC3_13%20October%202016_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210707035551/https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Albania%20NC3_13%20October%202016_0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|پەڕە=١٤٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چاوەڕوان دەکرێت بەرزبوونی ئاستی دەریایش کاریگەریی نەرێنی لەسەر کۆمەڵگە کەناراوییەکان و پیشەسازیی گەشتوگوزار دابنێت.<ref name="imfcountryreport" /> لە ساڵی ٢٠٢٣دا ئەلبانیا ٧٫٦٧ ملیۆن تۆن {{بنز|گازی گەرمخانەیی|en|greenhouse gas|lt=گازی گەرمخانەیی}} دەردەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Jones |یەکەم١=Matthew W. |دوایین٢=Peters |یەکەم٢=Glen P. |دوایین٣=Gasser |یەکەم٣=Thomas |دوایین٤=Andrew |یەکەم٤=Robbie M. |دوایین٥=Schwingshackl |یەکەم٥=Clemens |دوایین٦=Gütschow |یەکەم٦=Johannes |دوایین٧=Houghton |یەکەم٧=Richard A. |دوایین٨=Friedlingstein |یەکەم٨=Pierre |دوایین٩=Pongratz |یەکەم٩=Julia |دوایین١٠=Le Quéré |یەکەم١٠=Corinne |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=National contributions to climate change due to historical emissions of carbon dioxide, methane, and nitrous oxide since 1850 |ناونیشان=https://doi.org/10.1038/s41597-023-02041-1 |journal=Scientific Data |بەرگ=١٠|issue=1 |پەڕە=١٥٥|doi=10.1038/s41597-023-02041-1 |pmid=٣٦٩٩١٠٧١|issn=2052-4463|pmc=١٠٠٦٠٥٩٣|bibcode=2023NatSD..10..155J}}</ref> کە یەکسانە بە ٢٫٧٣ تۆن بۆ ھەر کەسێک،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ritchie |یەکەم١=Hannah |دوایین٢=Rosado |یەکەم٢=Pablo |دوایین٣=Roser |یەکەم٣=Max |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Greenhouse gas emissions |ناونیشان=https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions |journal=Our World in Data |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803102846/https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە ئەمەش دەیکاتە وڵاتێکی ڕێژەیی کەم دەرکەر. ئەلبانیا بەڵێنی کەمکردنەوەی ٢٠٫٩٪ی دەرکردنی گازی گەرمخانەییی داوە تا ساڵی ٢٠٣٠، و {{بنز|دەردانی تۆڕی سفر|en|Net-zero emissions|lt=تۆڕی سفر}} تا ساڵی ٢٠٥٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Climate Change Data {{!}} Emissions and Policies |ناونیشان=https://www.climatewatchdata.org/countries/ALB?end_year=2021&start_year=1990 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.climatewatchdata.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241219112538/https://www.climatewatchdata.org/countries/ALB%3Fend_year%3D2021%26start_year%3D1990 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە ئاستێکی مامناوەند و باشتربووی لە {{بنز|پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەیی|en|Environmental Performance Index|lt=پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەییدا}} ھەیە بە پلەی گشتیی ٦٢ لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Environmental Performance Index]] (EPI) |سەردێڕ=2022 Environmental Performance Index Results |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230610151325/https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام، پلەی ئەلبانیا دابەزیوە لە دوای بەرزترین پێگەی لە پلەی ١٥ لە پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەییی ساڵی ٢٠١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]], [[Yale University]] |سەردێڕ=2012 Environmental Performance Index and Pilot Trend Environmental Performance Index |ناونیشان=https://wbc-rti.info/object/document/7519/attach/2012EPI_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528081455/https://wbc-rti.info/object/document/7519/attach/2012EPI_Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|پەڕە=١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سیاسەت == لە کاتی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیییەوە لە ساڵی ١٩١٢دا، ئەلبانیا تووشی گۆڕانکاریی سیاسیی بەرچاو بووە، کە لە قۆناغە جیاوازەکاندا تێپەڕیوە کە دەسەڵاتی پاشایەتی، ڕژێمێکی کۆمۆنیستی و لە کۆتاییدا دامەزراندنی سیستمی دیموکراتییان لەخۆ دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] (NATO) |سەردێڕ=Legal and Institutional Reform in albania after the Democratic Revolution (1991{{spaced ndash}}1997) |ناونیشان=https://www.nato.int/acad/fellow/95-97/luarasi.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910150444/https://www.nato.int/acad/fellow/95-97/luarasi.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٨دا، ئەلبانیا گوازراوەتەوە بۆ {{بنز|دەوڵەتی سەربەخۆ|en|sovereign state|lt=کۆمارێکی}} {{بنز|کۆماری پەرلەمانی|en|parliamentary republic|lt=پەرلەمانیی}} {{بنز|کۆماری دەستووری|en|constitutional republic|lt=دەستووریی}} سەربەخۆ، کە نیشانەی وەرچەرخانێکی بنەڕەتی بوو لە پەرەسەندنی سیاسییدا.<ref name="Kushtetuta">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Organization for Security and Co-operation in Europe]] (OSCE) |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Albania |ناونیشان=https://www.osce.org/albania/41888 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910145807/https://www.osce.org/albania/41888 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیکەری حکومڕانییەکەی لەژێر {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستوورێکدا}} کار دەکات کە وەک بەڵگەنامەی سەرەکیی وڵاتەکە خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Food and Agriculture Organization]] (FAO) |سەردێڕ=Constitution of Albania |ناونیشان=https://www.fao.org/faolex/results/details/en/c/LEX-FAOC072561/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910150216/https://www.fao.org/faolex/results/details/en/c/LEX-FAOC072561/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستوورەکە لەسەر بنەمای پڕەنسیپی {{بنز|جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان|en|separation of powers|lt=جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان}} دامەزراوە، بە سێ باڵی حکوومەت کە یاسادانان لە {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=پەرلەماندا}} بەرجەستە دەبێت، جێبەجێکار بە سەرکردایەتیی {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمار}} وەک {{بنز|سەرۆکی وڵات|en|head of state|lt=سەرۆکی ڕێوڕەسمیی دەوڵەت}} و {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} وەک {{بنز|سەرۆکی حکوومەت|en|head of government|lt=سەرۆکی جێبەجێکاری حکوومەت}}، و دادوەری بە پلەبەندیی دادگاکان، لەوانە دادگاکانی {{بنز|دادگای دەستووریی ئەلبانیا|en|Constitutional Court of Albania|lt=دەستووری}} و {{بنز|دادگای باڵای ئەلبانیا|en|Supreme Court of Albania|lt=باڵا}} ھەروەھا چەندین دادگای {{بنز|دادگاکانی پێداچوونەوەی ئەلبانیا|en|Appeals courts of Albania|lt=پێداچوونەوە}} و {{بنز|دادگا کارگێڕییەکان لە ئەلبانیا|en|Administrative Courts in Albania|lt=کارگێڕی}}.<ref name="Kushtetuta"/> سیستمی یاساییی ئەلبانیا بە شێوازێک ڕێکخراوە کە پارێزگاری لە مافە سیاسییەکانی خەڵکەکەی بکات، بەبێ ڕەچاوکردنی پەیوەندییە نەتەوەیی، زمانی، ڕەگەزی، یان ئایینییەکانیان.<ref name="Kushtetuta"/><ref name="FH2023">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Freedom House]] |سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2023 |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2023 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910183519/https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2023 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەم پڕەنسیپانە، نیگەرانیی بەرچاو لەسەر مافەکانی مرۆڤ لە ئەلبانیادا ھەن کە پێویستیان بە سەرنجە.<ref name="USDS Politics">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2022 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910184101/https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم نیگەرانییانە پرسیارەکانی پەیوەندیدار بە سەربەخۆییی دادوەری، نەبوونی کەرتی میدیای ئازاد و کێشەی بەردەوامی گەندەڵی لەناو دەستە جۆراوجۆرەکانی حکوومەت، ئاژانسەکانی جێبەجێکردنی یاسا و دامەزراوەکانی تردا لەخۆ دەگرن.<ref name="USDS Politics"/> لە کاتێکدا ئەلبانیا ڕێگەی خۆی بەرەو ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپادا دەپێوێت، ھەوڵی چالاکانە دەدرێت بۆ بەدەستھێنانی باشتربوونی بەرچاو لەم ناوچانەدا بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێوەر و ستانداردەکانی یەکێتیی ئەورووپادا.<ref name="FH2023"/> === دۆخی سیاسی === لە کاتێکەوە کە {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}} و {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیست}} لە ساڵی ٢٠١٣دا گەیشتنە دەسەڵات، ئەلبانیا بینەری کۆبوونەوەیەکی بێپێشینەی دەسەڵاتی جێبەجێکار بووە، کە حزبی سۆشیالیست چوار ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی یەکبەدوایەکی لە ساڵانی ٢٠١٣، ٢٠١٧، ٢٠٢١ و ٢٠٢٥دا بردەوە. پشتیوانان ستایشی حکوومەتەکەی ڕاما دەکەن بۆ خێراکردنی گفتوگۆکانی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپا، جێبەجێکردنی چاکسازیی دادوەریی ساڵی ٢٠١٦، فراوانکردنی خزمەتگوزارییە گشتییە دیجیتاڵییەکان، باشترکردنی ژێرخان و زیاتربوونی گەشتوگوزار.<ref name = "EUcouncil"/> لە ھەمان کاتدا، خولی درێژخایەنی ڕاما بووەتە ھۆی ڕەخنەی بەردەوامی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی. حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن، ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و چەندین شیکەرەوە ڕایانگەیاندووە کە ئەلبانیا تووشی پاشەکشەیەکی دیموکراتیی بەرچاو بووەوە کە بە زیاتربوونی باڵادەستیی دەسەڵاتی جێبەجێکار، لاوازبوونی کۆنتڕۆڵ و ھاوسەنگیی دامەزراوەیی، حکومڕانیی کڵاینتلیستی و پاترۆناژی سیاسیی بەرفراوان پێناسە دەکرێت.<ref name="albanianationsin_1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Nations in Transit 2024 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/nations-transit/2024}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BTI 2026 Albania Country Report |بڵاوکەرەوە=Bertelsmann Stiftung |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB}}</ref> ڕێکخراوی فریدم ھاوس ئەلبانیا وەک وڵاتێکی "بەشێک بە ئازاد" وەسف دەکات و ئاماژە بەوە دەدات کە سیاسەت لەژێر باڵادەستیی سەرکردە بەھێزەکانی حزبەکاندا دەخولێتەوە، لە کاتێکدا گەندەڵی وەک ئاڵۆزییەکی بەردەوام دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026}}</ref> ڕاپۆرتی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی حکومڕانیی نیشتمانیی ئەلبانیا وەک ئەوەی لەژێر باڵادەستیی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستیدا بێت دادەنێت و ڕایدەگەیەنێت کە ھەڵبژاردنەکان بەردەوام بەھۆی کڕینی دەنگ، دەستکاری، ساختەکاری و لایەنگری لە سنووردارکردنی بازنەکانی ھەڵبژاردندا شێوێنراون.<ref name="albanianationsin_1" /> نیگەرانییەکان سەبارەت بە دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت ھەروەھا بە شێوەیەکی دیار لە ھەڵسەنگاندنەکانی سیستمی سیاسیی ئەلبانیادا دەرکەوتوون. لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی نووسراوی ''هەڵوەشاندنەوەی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیا''یان بڵاوکردەوە، کە ڕایانگەیاند گەندەڵیی گەورە، تۆڕە کڵاینتلیستییەکان، لاوازیی دادوەری و یاسادانانی تایبەت میانیزمەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەتیان چالاک کردووە کە کاریگەرییان لەسەر حکومڕانی و دامەزراوە گشتییەکان داناوە.<ref name="deconstructingstatecapture"/> تەواویەتیی ھەڵبژاردنەکان وەک بابەتێکی جێی کێشە مایەوە. دوای {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٥}}، {{بنز|نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا|en|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|lt=نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا}} گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ھەڵبژاردنەکە کێبڕکێکارانە بوو و بە شێوازێکی پیشەیی بەڕێوەچوو، بەڵام دەرکەوت کە لە ژینگەیەکی زۆر جەمسەربەنددا و بەبێ بوارێکی یەکسان بەڕێوەچوو. شاندی چاودێری ڕاپۆرتی لەسەر خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان، پەستان لەسەر کارمەندانی گشتی، ئیدیعای ترساندن و مەرجەکانی نایەکسانی ھەڵمەتەکان دا کە دەرفەتە یەکسانەکانی لە نێوان کاندیدەکاندا تێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Parliamentary Elections, 11 May 2025: Final Report |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=OSCE/ODIHR |ناونیشان=https://odihr.osce.org/odihr/elections/albania/600028}}</ref> فراوانبوونی {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK) بووە ھۆی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنی سیاسەتمەدارانی ئاست بەرز ھەم لە زۆرینەی فەرمانڕەوا و ھەم لە ئۆپۆزسیۆندا، لەوانە سەرۆک وەزیرانی پێشوو {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}}، سەرۆکی پێشوو {{بنز|ئیلیر مێتا|en|Ilir Meta|lt=ئیلیر مێتا}}، سەرۆکی شارەوانیی تیرانا {{بنز|ئێریۆن ڤێلیای|en|Erion Veliaj|lt=ئێریۆن ڤێلیای}} و بەرپرسانی باڵای تر.<ref name="albanianationsin_1" /> کۆمسیۆنی ئەورووپا بە گشتی ستایشی کاری SPAKی کردووە ھاوکات بەردەوام جەختی کردووەتەوە کە گەندەڵی لە زۆرێک لە سێکتەرەکاندا بەربڵاو دەمێنێتەوە و دەبێت سەربەخۆییی دادوەری لە پەستانی سیاسی بپارێزرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Rule of Law Report – Albania |بڵاوکەرەوە=European Commission |ناونیشان=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf}}</ref> لە کاتی خولی چوارەمی ڕامادا، خۆپێشاندانی دژەحکوومەت چڕتر بووەوە. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥دا دەستی پێکرد و لە کاتی {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆدا}} لە ساڵی ٢٠٢٦دا زیاتر فراوان بوو، خۆپێشاندەران حکوومەتیان تۆمەتبار کرد بە گەندەڵیی سیستمی، نەبوونی شەفافیەت، خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان و لایەنگریی بەرژەوەندییە بازرگانییە سیاسییەکان. خۆپێشاندانەکان، کە لە سەرەتادا بەھۆی دژایەتیکردنی پڕۆژەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکانەوە دەستیان پێکردبوو، فراوان بوون بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ چاکسازیی دیموکراتی، لێپرسینەوە لە حکوومەت و دەستلەکارکێشانەوەی ڕاما.<ref name="albanianpoliceuse"/><ref name="albanianpoliceuse_1"/> پشتیوانییەکانی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن دەستوورەوە بەبێ ڕەچاوکردنی نەتەوە، زمان، ڕەگەز یان ئایین گەرەنتی کراون.<ref name="Kushtetuta"/><ref name="FH2023"/> سەرەڕای ئەوەش، ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بەردەوامن لە دەستنیشانکردنی نیگەرانییەکان سەبارەت بە سەربەخۆییی دادوەری، گەندەڵی، فرەییی میدیایی و کاریگەریی سیاسی لەسەر دامەزراوەکانی دەوڵەت، ھاوکات ئاماژە بەوە دەدەن کە پێشکەوتن لەم ناوچانەدا بە توندی بەستراوەتەوە بە پرۆسەی چوونەناوی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2022 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Rule of Law Report – Albania |بڵاوکەرەوە=European Commission |ناونیشان=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf}}</ref> === مافەکانی مرۆڤ === مافەکانی مرۆڤ لە ئەلبانیادا بە فەرمی لەلایەن {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستووری ئەلبانیاوە}} پارێزراون، کە یەکسانی لە بەرامبەر یاسادا، ئازادیی دەربڕین، ئازادیی کۆبوونەوە، ئازادیی ئایینی و پاراستن لە جیاکاری گەرەنتی دەکات.<ref name="Kushtetuta"/> ھەڵسەنگاندنە نێودەوڵەتییەکان بە گشتی ئەلبانیا وەک دیموکراسییەکی کێبڕکێکارانە بەڵام لاوازبوو وەسف دەکەن، بە کێشەی بەردەوامی وەک گەندەڵی، پەستانی سیاسی لەسەر دامەزراوەکان، ئازادیی میدیا، توندوتیژیی جێندەری، مەرجەکانی زیندان و جیاکاری دژ بە گرووپە لاوازەکان.<ref name="FH2026">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="State2024HR">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2024 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-country-reports-on-human-rights-practices/albania |بڵاوکەرەوە=United States Department of State |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="Amnesty2024">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human rights in Albania |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/western-central-and-south-eastern-europe/albania/report-albania/ |بڵاوکەرەوە=Amnesty International |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە کاتی سەرۆکایەتیی درێژخایەنی {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕامادا}}، کە {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیستەکەی}} لە ساڵی ٢٠١٣ەوە حکومڕانی دەکات، نیگەرانییەکانی مافەکانی مرۆڤ زۆرجار بەستراونەتەوە بە ڕەخنەی بەرفراوانتر لە پاشەکشەی دیموکراتی، کۆبوونەوەی دەسەڵاتی جێبەجێکار، سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کۆنتڕۆڵی لاوازی دامەزراوەکان. {{بنز|فریدم ھاوس|en|Freedom House|lt=فریدم ھاوس}} ئەلبانیا وەک "بەشێک بە ئازاد" پۆلێن دەکات و ڕایدەگەیەنێت کە گەندەڵی و بەرتیلدان وەک کێشەی سەرەکی دەمێننەوە، لە کاتێکدا ھەڵسەنگاندنی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی حکومڕانیی نیشتمانی وەک ئەوەی لەژێر باڵادەستیی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کەسایەتییە تاکەکەسییەکاندا بێت وەسف دەکات.<ref name="FH2026"/><ref name="albanianationsin" /> حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن و ڕەخنەگران فەرمانڕەواییی ڕامایان وەک دەسەڵاتخوازیی زیاتر وەسف کردووە، لە کاتێکدا حکوومەت و پشتیوانانی ئاماژە بە چاکسازیی دادوەری، پێشکەوتنی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپا و کاری دامەزراوەکانی دژەگەندەڵی وەک بەڵگەی چەسپاندنی دیموکراتی دەکەن.<ref name="bti2026albania" /><ref name= "albania2025Report"/> ئازادیی دەربڕین و سەربەخۆییی میدیا وەک نیگەرانیی سەرەکی دەمێننەوە. ڕاپۆرتی مافەکانی مرۆڤی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشێلکاریی توندی ئازادیی دەربڕین و ئازادیی میدیای دەستنیشان کردووە، لەوانە سانسۆرکردنی خۆبەخۆیی ڕۆژنامەنوسان، ھەڕەشە و ھەڵمەتی ناوزڕاندن دژ بەو ڕۆژنامەنوسانەی ڕاپۆرت لەسەر گەندەڵیی ئەگەری دەکەن.<ref name="State2024HR"/> ڕێکخراوی {{بنز|ڕۆژنامەنوسانی بێ سنوور|en|Reporters Without Borders|lt=ڕۆژنامەنوسانی بێ سنوور}} ڕایگەیاندووە کە ڕۆژنامەنوسان لە ئەلبانیادا ڕووبەڕووی پەستانی سیاسی دەبنەوە، بەتایبەتی لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا، ھەروەھا پەستانی خاوەن میدیاکان و ناستەقامیی ئابووری.<ref name="RSFAlbania">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://rsf.org/en/country/albania |بڵاوکەرەوە=Reporters Without Borders |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە {{بنز|پێڕستی ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی|en|World Press Freedom Index|lt=پێڕستی ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانیی}} ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەلبانیا پلەی ٨٣ی لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا بەدەستھێنا، کە گرووپەکانی مافی میدیا ئاماژەیان بە کێشەی پەیکەریی بەردەوام کرد کە کاریگەرییان لەسەر سەربەخۆییی سەرنووسەری و سەلامەتیی ڕۆژنامەنوسان داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania ranks 83rd in RSF 2026 Index amid continued global decline in press freedom |ناونیشان=https://safejournalists.net/albania-ranks-83rd-in-rsf-2026-index-amid-continued-global-decline-in-press-freedom/ |بڵاوکەرەوە=SafeJournalists Network |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئازادیی کۆبوونەوە بە گشتی دانپێدانراوە، بەڵام پۆلیسیکردنی خۆپێشاندانەکان لە کاتی سەردەمەکانی ناستەقامیی سیاسییدا سەرنجی ڕاکێشاوە. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، پۆلیس غازی فرمێسکڕێژ، سپڕەی بیبەر و تۆپی ئاوی لە کاتی خۆپێشاندانەکانی دژەحکوومەت لە تیرانا بەکارھێنا کە پەیوەندیدار بوون بە ئیدیعاکانی گەندەڵی و {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆ}}، کە بزووتنەوەیەکی خۆپێشاندان بوو لەسەر پلانەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکان دەستی پێکرد و فراوان بوو بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ شەفافیەت، پاراستنی ژینگە و لێپرسینەوە لە حکوومەت.<ref name="albanianpoliceuse" /><ref name="albanianpoliceuse_1" /> دەسەڵاتداران ڕایانگەیاند کە وەڵامدانەوەی پۆلیس دوای ھێرشکردنە سەر کارمەندان و زیانگەیاندن بە موڵکایەتی ھات، لە کاتێکدا خۆپێشاندەران و کەسایەتییەکانی ئۆپۆزسیۆن حکوومەتیان تۆمەتبار کرد بە بەکارھێنانی ھێز بۆ سەرکوتکردنی دژایەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Police fire tear gas as Albania opposition protest turns violent |ناونیشان=https://www.euronews.com/2026/02/11/police-fire-tear-gas-as-albania-opposition-protest-turns-violent |ئیش=Euronews |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> گەندەڵی ھەروەھا کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر مافەکانی مرۆڤ و متمانەی گشتی بە دامەزراوەکان ھەیە. ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان بە بەردەوامی گەندەڵی لە حکوومەت، جێبەجێکردنی یاسا، دادوەری و ئیدارەی خۆجێییدا وەک کێشەیەکی سەرەکی دەستنیشان کردووە.<ref name="State2024HR"/><ref name="FH2026"/> لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی ڕایانگەیاند کە ئەلبانیا ئاماژەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت پێشان دەدات لە ڕێگەی گەندەڵیی گەورە، تۆڕە کڵاینتلیستییەکان و یاساکانی دروستکراو بە بەرژەوەندیی تایبەت.<ref name="deconstructingstatecapture" /> دروستکردنی {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK) بووە ھۆی لێکۆڵینەوە لە گەندەڵیی ئاستی بەرز دژ بە کەسایەتییەکانی ھەم حکوومەت و ھەم ئۆپۆزسیۆن، بەڵام ڕاپۆرتەکانی یەکێتیی ئەورووپا بەردەوام ڕادەگەیەنن کە گەندەڵی بەربڵاو دەمێنێتەوە و دەبێت سەربەخۆییی دادوەری لە پەستانی سیاسی بپارێزرێت.<ref name="EC2025HR">{{cite report |title=2025 Rule of Law Report: Country Chapter on the rule of law situation in Albania |url=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf |publisher=European Commission |date=8 July 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> مەرجەکانی ناو زیندانەکان و ناوەندەکانی ڕاگرتن وەک نیگەرانیی مافەکانی مرۆڤ ماونەتەوە. ڕێکخراوی ئەمنستی ئینتەرناشناڵ ڕایگەیاند کە کەسانی ناو زیندانەکان تووشی قەرەباڵغیی زۆر و چاودێریی تەندروستیی نەگونجاو بوونەتەوە، لە کاتێکدا ئەنجومەنی ئەورووپا و دەسەڵاتدارانی ئەلبانی چاکسازیی زیندان و پاراستنی مافەکانی زیندانیانیان وەک لەپێشینەی بەردەوام دەستنیشان کردووە.<ref name="Amnesty2024"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Enhancing the protection of human rights of prisoners in Albania |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/tirana/news/-/asset_publisher/SENehJ2ESZrW/content/enhancing-the-protection-of-human-rights-of-prisoners-in-albania |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Office in Tirana |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> پێشکەشکردنی کۆمەڵگەی مەدەنی بۆ لیژنەی دژ بە ئەشکەنجەی نەتەوە یەکگرتووەکان ھەروەھا نیگەرانییان سەبارەت بە قەرەباڵغیی زۆر، مەرجە خراپەکانی ڕاگرتن، دەستگەیشتنی سنووردار بۆ وەکالەتی یاسایی و لێکۆڵینەوەی ناتەواو لە ئیدیعاکانی بەکارھێنانی خراپ بەرزکردووەتەوە.<ref>{{cite report |title=Albania's Compliance with the Convention against Torture |url=https://www.theadvocatesforhumanrights.org/Res/ALBANIA%20CAT%202025-%20HRDC-AHR_VF_Oct%2013.pdf |publisher=Human Rights in Democracy Centre / The Advocates for Human Rights |date=13 October 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> توندوتیژی دژ بە ئافرەتان و کچان بە بەربڵاوی دەمێنێتەوە. نزیکەی ٦٠٪ی ئافرەتان لە ناوچە گوندییەکاندا تووشی توندوتیژیی جەستەیی یان دەروونی دەبنەوە و نزیکەی ٨٪ قوربانیی توندوتیژیی سێکسین. بڕیارەکانی پاراستن زۆرجار پێشێل دەکرێن. لە ساڵی ٢٠١٤دا {{بنز|لیژنەی ھێلسینکیی ئەلبانی|en|Albanian Helsinki Committee|lt=لیژنەی ھێلسینکیی ئەلبانی}} (AHC) ڕایگەیاند کە ژمارەی قوربانیانی ئافرەتی کوژراو بە بەرزی دەمێنێتەوە.<ref name="civilRightsDefenders">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |سەردێڕ=Human Rights in Albania |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114170645/http://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمسیاری پاراستن لە جیاکاری نیگەرانییەکانی سەبارەت بە یاسای تۆمارکردنی خێزان بەرزکردووەتەوە کە جیاکاری دژ بە ئافرەتان دەکات. لە ئەنجامدا، سەرۆکی خێزانەکان، کە زۆرینەی ھەرە زۆریان پیاوانن، مافی گۆڕینی شوێنی نیشتەجێبوونی خێزانیان ھەیە بەبێ مۆڵەتی ھاوبەشەکانیان.<ref name="civilRightsDefenders"/> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، دەستەی چاودێریی GREVIOی ئەنجومەنی ئەورووپا پێشکەوتنی لە چوارچێوەی ئەلبانیادا دژ بە توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان ڕاگەیاند، بەڵام وتی کەموکوڕیی توند ماونەتەوە، لەوانە ستێریۆتایپە جێندەرییە بەردەوامەکان، ڕاپۆرتکردنی زۆر کەمی توندوتیژیی سێکسی و خزمەتگوزارییە پسپۆڕییە سنووردارەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GREVIO: Progress in efforts to stop violence against women but significant gaps remain among findings in new thematic report |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/tirana/-/grevio-progress-in-efforts-to-stop-violence-against-women-but-significant-gaps-remain-among-findings-in-new-thematic-report |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Office in Tirana |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئەلبانیادا پێشوازیی لە پەسەندکردنی یاسایەکی نوێ کرد بۆ ڕێگری و پاراستن لە توندوتیژی دژ بە ئافرەتان و توندوتیژیی خێزانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=United Nations in Albania congratulates Albania on the adoption of new Law on the Prevention and Protection from Violence against Women and Domestic Violence |ناونیشان=https://albania.un.org/en/309050-united-nations-albania-congratulates-albania-adoption-new-law-prevention-and-protection |بڵاوکەرەوە=United Nations Albania |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> کۆمەڵگەکانی ڕۆما، میسرییەکانی بەڵکان و کەمینەکانی تر بەردەوامن لە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆسپ لە پەروەردە، نیشتەجێبوون، کار و دەستگەیشتن بە خزمەتگوزارییە گشتییەکاندا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، لیژنەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نەمانی جیاکاریی ڕەگەزی جێبەجێکردنی پابەندبوونەکانی دژەجیاکاریی ئەلبانیای پێداچووەوە و تاوتوێی دۆخی کۆمەڵگەکانی ڕۆما و میسری کرد، لەوانە پەروەردە، یارمەتیی یاسایی و چاودێریی وتاری ڕق و کینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Experts of the Committee on the Elimination of Racial Discrimination Commend Albania on Legal Aid Offered to Ethnic Minorities, Ask Questions on Discrimination Faced by Roma and Egyptians and Measures to Combat Hate Speech |ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/meeting-summaries/2024/04/examen-de-lalbanie-devant-le-cerd-la-situation-des-roms-des-egyptiens-des |بڵاوکەرەوە=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا خاوەنی پاراستنی یاسایییە دژ بە جیاکاری لەسەر بنەمای ئاڕاستەی سێکسی و ناسنامەی جێندەری، و ڕێکخراوەکانی LGBT چالاکیی گشتی ئەنجام دەدەن وەک شانازیی تیرانا. لە ساڵی ٢٠١٥دا، ڕێکخراوی {{بنز|ئیڵگا-ئەورووپا|en|ILGA-Europe|lt=ئیڵگا-ئەورووپا}} ئەلبانیای لە پلەی ١٩ھەمدا پۆلێن کرد لە ڕووی مافەکانی LGBTدا لە نێوان ٤٩ وڵاتی بەشداربووی ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Annual Review of the Human Rights Situation of Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex People in Europe |ناونیشان=http://www.ilga-europe.org/sites/default/files/Attachments/01_full_annual_review_updated.pdf |وێبگە=ilga-europe.org |بڵاوکەرەوە=ILGA-Europe |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150711045221/http://www.ilga-europe.org/sites/default/files/Attachments/01_full_annual_review_updated.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتی ئەورووپای پەلکەزێڕینەی ساڵی ٢٠٢٢دا، نەبوونی پێشکەوتن بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا لە پلەی ٢٨ەمدا بێت لە نێوان ٤٩ وڵاتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rainbow Europe |ناونیشان=https://www.rainbow-europe.org/#8618/0/0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[www.rainbow-europe.org](http://www.rainbow-europe.org) |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210108180320/https://rainbow-europe.org/#8618/0/0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاپۆرتەکانی دواتری ئیڵگا-ئەورووپا بەردەوام بوون لە دەستنیشانکردنی جیاکاری و ژینگەی مەترسیداری قوتابخانەکان بۆ کەسانی LGBTI، کە ڕاپرسییەکی سەرانسەریی ساڵانی ٢٠٢٤–٢٠٢٥ لەلایەن ئەلیانکا LGBTIوە ڕایگەیاند کە زۆربەی وەڵامدانەوەکان قوتابخانەکانیان وەک نائارام بۆ گرووپە پەڕواوخراوەکان، لەوانەش خوێندکارانی LGBTI بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://rainbowmap.ilga-europe.org/countries/albania/ |بڵاوکەرەوە=ILGA-Europe Rainbow Map |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> === پەیوەندییە دەرەکییەکان === [[File:Artigianato Arberesh.jpg|thumb|right|بە یارمەتیی حکوومەتەکانی {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}} و ئەلبانیا، داواکارییەکی فەرمی بۆ گرتنەبەری {{بنز|گەلی ئاربێرێشێ|en|Arbëreshë people|lt=گەلی ئاربێرێشێ}} لە پێڕستی {{بنز|پێڕستەکانی کەلەپووری ڕۆشنبیریی ناپێژراوی یونسکۆ|en|UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|lt=کەلەپووری ڕۆشنبیریی ناپێژراوی}} {{بنز|یونسکۆ|en|UNESCO|lt=یونسکۆدا}} ئامادە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Telegrafi |سەردێڕ=Arbëreshët kërkojnë ndihmë nga Tirana (Video) |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://telegrafi.com/arbereshet-kerkojne-ndihme-nga-tirana-video/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٧|زمان=sq}}</ref>]] بە دەربازبوون لە چەندین دەیە گۆشەگیری دوای کەوتنی کۆمۆنیزم، ئەلبانیا ئاراستەیەکی {{بنز|پەیوەندییە دەرەکییەکانی ئەلبانیا|en|Foreign relations of Albania|lt=سیاسەتی دەرەوەی}} گرتووەتە بەر کە ناوەندەکەی ھاوکاریی چالاک و بەشداریکردنە لە کاروباری نێودەوڵەتیدا. لە ناوەندی سیاسەتە دەرەکییەکانی ئەلبانیادا کۆمەڵێک ئامانج ھەن، کە پابەندبوون بە پاراستنی سەروەری و تەواویەتیی خاکی خۆی، بەخێوکردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لەگەڵ وڵاتانی تر، داواکردن بۆ {{بنز|دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ|en|international recognition of Kosovo|lt=دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ}}، چارەسەرکردنی نیگەرانییەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|دەرکردنی ئەلبانیییەکانی چام|en|expulsion of Cham Albanians|lt=دەرکردنی ئەلبانیییەکانی چام}}، ھەوڵدان بۆ یەکگرتنی یۆرۆ-ئەتلەنتیکی و پاراستنی مافەکانی ئەلبانییەکان لە {{بنز|ئەلبانیییەکان لە کۆسۆڤۆ|en|Albanians in Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە یۆنان|en|Albanians in greece|lt=یۆنان}}، {{بنز|گەلی ئاربێرێشێ|en|Arbëreshë people|lt=ئیتاڵیا}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە مۆنتینیگرۆ|en|Albanians in Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە مەقدۆنیای باکوور|en|Albanians in Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە باشووری سڕبیا|en|Albanians in south Serbia|lt=سڕبیا}} و {{بنز|دیاسپۆڕای ئەلبانی|en|Albanian diaspora|lt=دیاسپۆڕادا}} لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Aydın |یەکەم١=Abdurrahim F. |دوایین٢=Progonati |یەکەم٢=Erjada |سەردێڕ=Albanian foreign policy in the post-communist era |journal=Unisci Discussion Papers |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١١|بەرگ=٢٦|doi=10.5209/REV_UNIS.2011.V26.37824 |s2cid=154016018 |doi-access=free |ناونیشان=https://www.redalyc.org/pdf/767/76718800012.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804133532/https://www.redalyc.org/pdf/767/76718800012.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاروباری دەرەوەی ئەلبانیا جەخت لەسەر تەرخانکردنی وڵاتەکە بۆ سەقامگیریی ناوچەیی و یەکگرتن لەناو دامەزراوە نێودەوڵەتییە سەرەکییەکاندا دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry for Europe and Foreign Affairs (Albania)|Ministry for Europe and Foreign Affairs]] |سەردێڕ=Albania in the region |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230603154057/https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا بووە ئەندامی {{بنز|نەتەوە یەکگرتووەکان|en|United Nations|lt=نەتەوە یەکگرتووەکان}} (UN) لە ساڵی ١٩٥٥دا، کەمێک دوای دەربازبوون لە قۆناغێکی گۆشەگیری لە سەردەمی کۆمۆنیستیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Ministry for Europe and Foreign Affairs |سەردێڕ=Meeting Global Challenges Through Partnership Albania For UN Security Council 2022{{spaced ndash}}2023 |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/wp-content/uploads/2021/12/Security-Council-UN.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904125516/https://punetejashtme.gov.al/wp-content/uploads/2021/12/Security-Council-UN.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا بە بەدەستھێنانی ئەندامێتی لە ناتۆدا گەیشتە دەستکەوتێکی گەورە لە سیاسەتی دەرەوەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] (NATO) |سەردێڕ=Nato member countries |ناونیشان=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230903225501/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = "Albania_Croatia_EU"/> لە کاتی بەدەستھێنانی پێگەی کاندید لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، وڵاتەکە ھەروەھا دەستی کردووە بە کارنامەیەکی چاکسازیی گشتگیر بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێوەرەکانی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپادا (EU)، بە ئامانجی بوون بە دەوڵەتێکی ئەندامی یەکێتیی ئەورووپا.<ref name="EU CS"/> ئەلبانیا و کۆسۆڤۆ پەیوەندییەکی برایانەی بەھێز پەیڕەو دەکەن کە بەھۆی بەستەرە ڕۆشنبیری، نەتەوەیی و مێژوویییە بەرچاوەکانیانەوە بەھێز بووە.<ref name="AlbKosRelation">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Ministry for Europe and Foreign Affairs |سەردێڕ=Relations with Regional Countries |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/marredheniet-me-vendet-e-rajonit/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260110144623/https://punetejashtme.gov.al/en/marredheniet-me-vendet-e-rajonit/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەردوو وڵات بەستەری دیپلۆماسیی بەردەوام بەخێو دەکەن، بە شێوەیەک ئەلبانیا بە چالاکی پشتیوانی لە گەشەپێدانی کۆسۆڤۆ و ھەوڵەکانی یەکگرتنی نێودەوڵەتی دەکات.<ref name="AlbKosRelation"/> بەشدارییە بنەڕەتییەکەی بۆ {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی کۆسۆڤۆ لە ٢٠٠٨|en|2008 Kosovo declaration of independence|lt=ڕێگەی کۆسۆڤۆ بەرەو سەربەخۆیی}} جەختی لەسەر کراوەتەوە لە ڕێگەی {{بنز|دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ|en|International recognition of Kosovo|lt=دانپێدانانی پێشوەختەی بۆ سەروەریی کۆسۆڤۆ}} لە ساڵی ٢٠٠٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dhimolea |یەکەم=Antonela |بڵاوکەرەوە=[[Friedrich Ebert Foundation]] |سەردێڕ=Comprehensive cooperation between Albania and Kosovo as an auxiliary instrument to a speedy regional economic integration |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://library.fes.de/pdf-files/bueros/albanien/20321.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904133234/https://library.fes.de/pdf-files/bueros/albanien/20321.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ھەردوو حکوومەت کۆبوونەوەی ساڵانەی ھاوبەش ئەنجام دەدەن، کە یەکەم کۆبوونەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بەڕێوەچوو، کە وەک پلاتفۆڕمێکی فەرمی خزمەت دەکات بۆ بەھێزکردنی ھاوکاریی دوو قۆڵی و بەھێزکردنی پابەندبوونی ھاوبەشیان بە سیاسەتانێک کە گەشە بە سەقامگیری و خۆشگوزەرانیی ناوچەی بەرفراوانتری ئەلبانی دەدەن.<ref name="AlbKosRelation"/> === سوپا === [[File:Albanian special operations forces, provide security as Afghan Border Police (ABP) break ground on a new checkpoint in the district of Spin Boldak, Kandahar province, Afghanistan, March 25, 2013 130325-A-MX357-127.jpg|thumb|right|{{بنز|ھێزی وشکانیی ئەلبانیا|en|Albanian Land Force|lt=سەربازانی ئەلبانی}} لە {{بنز|پارێزگای قەندەھار|en|Kandahar Province|lt=پارێزگای قەندەھار}}، ئەفغانستان]] {{بنز|ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Armed Forces|lt=ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا}} پێکھاتوون لە ھێزەکانی {{بنز|ھێزی وشکانیی ئەلبانیا|en|Albanian Land Force|lt=وشکانی}}، {{بنز|ھێزی ئاسمانیی ئەلبانیا|en|Albanian Air Force|lt=ئاسمانی}} و {{بنز|ھێزی دەریاییی ئەلبانیا|en|Albanian Naval Force|lt=دەریایی}} و ھێزە سەربازی و نیمچەسەربازییەکانی وڵاتەکە پێک دێنن. ئەوان لەلایەن {{بنز|فەرماندەی گشتی|en|commander-in-chief|lt=فەرماندەی گشتییەوە}} لەژێر سەرپەرشتیی {{بنز|وەزارەتی بەرگری (ئەلبانیا)|en|Ministry of Defence (Albania)|lt=وەزارەتی بەرگڕی}} و لەلایەن {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمارەوە}} وەک فەرماندەی باڵا لە کاتی جەنگدا سەرکردایەتی دەکرێن. بەڵام، لە کاتی ئاشتیدا دەسەڵاتەکانی لە ڕێگەی {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} و {{بنز|وەزارەتی بەرگری (ئەلبانیا)|en|Ministry of Defence (Albania)|lt=وەزیری بەرگرییەوە}} جێبەجێ دەکرێن.<ref name="constitution">{{cite constitution |article=169 |section=1 |country=Albania |ratified=28 November 1998 |url=http://www.osce.org/albania/41888 |access-date=6 July 2016}}</ref> ئامانجی سەرەکیی ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا بەرگریکردنە لە سەربەخۆیی، {{بنز|سەروەری|en|sovereignty|lt=سەروەری}} و {{بنز|تەواویەتیی خاکی|en|territorial integrity|lt=تەواویەتیی خاکی}} وڵاتەکە، ھەروەھا بەشداریکردن لە ئۆپراسیۆنە مرۆیی، شەڕکەر، نەبەرد و پشتیوانیی ئاشتیدا.<ref name="constitution"/> {{بنز|خزمەتی سەربازی|en|Military service|lt=خزمەتی سەربازی}} لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ئارەزوومەندانەیە و تەمەنی ١٩ ساڵ کەمترین تەمەنی یاسایییە بۆ خزمەتکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania to end conscription by 2010|ناونیشان=https://www.wri-irg.org/node/745|وێبگە=wri-irg.org|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428115732/http://www.wri-irg.org/node/745|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Military 2017|ناونیشان=http://www.theodora.com/wfbcurrent/albania/albania_military.html|وێبگە=theodora.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170428012454/http://www.theodora.com/wfbcurrent/albania/albania_military.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا پابەند بووە بە زیاترکردنی بەشداریکردن لە ئۆپراسیۆنە چەند نەتەوەیییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ministry of Defence|سەردێڕ=Engagement Policy and evidence of AAF participation in PK missions|ناونیشان=http://www.mod.gov.al/arkiv/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=902:politika-e-angazhimit-dhe-evidenca-e-pjesemarrjes-se-farsh-ne-misione-paqeruajtese-dhe-luftarake-te-drejtuara-nga-nato-be-dhe-okb&catid=197:misione-nderkombetare&Itemid=588|وێبگە=mod.gov.al|بەستەری نووسەر١=Ministry of Defence (Albania)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171014101410/http://www.mod.gov.al/arkiv/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=902:politika-e-angazhimit-dhe-evidenca-e-pjesemarrjes-se-farsh-ne-misione-paqeruajtese-dhe-luftarake-te-drejtuara-nga-nato-be-dhe-okb&catid=197:misione-nderkombetare&Itemid=588|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای کەوتنی کۆمۆنیزم، وڵاتەکە بەشداریی لە شەش نێرردراوی نێودەوڵەتیدا کردووە بەڵام تەنھا یەک نێرردراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە {{بنز|نێرردراوی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە جۆرجیا|en|UNOMIG|lt=جۆرجیا}}، کە سێ چاودێری سەربازیی نارد. لە شوباتی ٢٠٠٨ەوە، ئەلبانیا بە فەرمی بەشداریی لە {{بنز|ئۆپراسیۆنی ھەوڵی چالاک|en|Operation Active Endeavor|lt=ئۆپراسیۆنی ھەوڵی چالاکی}} ناتۆدا کردووە لە {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}}.<ref>[http://www.nato.int/isminor sues/active_endeavour/index.html Operation Active Endeavour]. nato.int {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110830210539/http://www.nato.int/issues/active_endeavour/index.html |date=30 August 2011}}</ref> لە ٣ی نیسانی ٢٠٠٨دا داوەت کرا بۆ چوونەناو ناتۆ، و لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٩دا بووە ئەندامی تەواو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania membership Nato |بڵاوکەرەوە=NATO |ناونیشان=http://www.nato.int/issues/nato_albania/evolution.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110728003727/http://www.nato.int/issues/nato_albania/evolution.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> ئەلبانیا ژمارەی سەربازە چالاکەکانی لە ٦٥,٠٠٠ لە ساڵی ١٩٨٨دا کەم کردەوە بۆ ١٤,٥٠٠ لە ساڵی ٢٠٠٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1935630.stm |ئیش=BBC News |سەردێڕ=Albania sells off its military hardware |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/08/21/feature-03 |سەردێڕ=Albania to abolish conscription by 2010 |ئیش=Southeast European Times |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930144906/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/08/21/feature-03 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سوپا لە ئێستادا بە سەرەکی لە کەشتیگەلێکی بچووکی فڕۆکە و کەشتیی دەریایی پێکھاتووە. زیاتکردنی بودجەی سەربازی یەکێک بوو لە مەرجە ھرە گرنگەکان بۆ یەکگرتن لەگەڵ {{بنز|ناتۆ|en|NATO|lt=ناتۆدا}}. لە ساڵی ١٩٩٦دا خەرجیی سەربازی نزیکەی ١٫٥٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاوی وڵاتەکە بوو، تەنھا بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٩دا بگاتە لووتکە لە ٢٪ و دووبارە دابەزێتەوە بۆ ١٫٥٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albanian military expenditure as % of GDP|ناونیشان=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&idim=country:ALB&dl=en&q=military+expenditure+of+albania#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:ALB&ifdim=region&dl=en&ind=false|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190618174644/https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&idim=country:ALB&dl=en&q=military+expenditure+of+albania#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:ALB&ifdim=region&dl=en&ind=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === دابەشکارییە کارگێڕییەکان === ئەلبانیا لە ناوچەیەکی خاکی بە ڕووبەری {{convert|28748|km2|0|abbr=on}} لە {{بنز|نیمچەدوورگەی بەڵکان|en|Balkan Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی بەڵکاندا}} پێناسە دەکرێت. بە شێوەیەکی ناوفەرمی دابەش دەبێت بۆ سێ ھەرێم، {{بنز|باکووری ئەلبانیا|en|Northern Albania|lt=ھەرێمەکانی باکوور}}، {{بنز|ناوەڕاستی ئەلبانیا|en|Central Albania|lt=ناوەڕاست}} و {{بنز|باشووری ئەلبانیا|en|Southern Albania|lt=باشوور}}. لە کاتی {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=ڕاگەیاندنی سەربەخۆیییەوە}} لە ساڵی ١١٩١٢دا، ئەلبانیا ٢١ جار چاکسازیی لە {{بنز|دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا#مێژوو|en|Administrative divisions of Albania#History|lt=ڕێکخستنی ناوخۆییی خۆیدا}} کردووە. لە ئێستادا، {{بنز|دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا|en|administrative divisions of Albania|lt=یەکە کارگێڕییە}} سەرەکییەکان بریتین لە دوانزە {{بنز|پارێزگاکانی ئەلبانیا|en|counties of Albania|lt=پارێزگاکان}} ({{lang|sq|{{linktext|qarqe|lang=sq}}/{{linktext|qarqet|lang=sq}}}})، کە پێگەی یەکسانیان لەژێر یاسادا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Government of Albania]] |سەردێڕ=Reforma Administrativo-territoriale |ناونیشان=https://www.parlament.al/download/studime_propozime_per_komisioni_p--r_reform--n_administrativo-territoriale/KRITERET-TEKNIKE-PROPOZIMI-PER-KOMISIONIN-28-PRILL-2014.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.parlament.al/download/studime_propozime_per_komisioni_p--r_reform--n_administrativo-territoriale/KRITERET-TEKNIKE-PROPOZIMI-PER-KOMISIONIN-28-PRILL-2014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٨|زمان=sq}}</ref> پارێزگاکان پێشتر لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا بەکارھێنراون و لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٠دا دووبارە دروست کرانەوە بۆ یەکخستنی ٣٦ {{بنز|ناوچەکانی ئەلبانیا|en|Districts of Albania|lt=ناوچەی (ناوچەکانی)}} ئەوکاتە ({{lang|sq|{{linktext|rrathë|lang=sq}}/{{linktext|rrathët|lang=sq}}}}).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Brief History of the Administrative-territorial Organisation in Albania |ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history |وێبگە=reformaterritoriale.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170609225417/http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="terref">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/en/roadmap/history |سەردێڕ=A Brief History of the Administrative-territorial Organization in Albania |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150524170836/http://www.reformaterritoriale.al/en/roadmap/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> گەورەترین پارێزگا لە ئەلبانیادا بەپێی ژمارەی دانیشتووان {{بنز|پارێزگای تیرانا|en|Tirana County|lt=پارێزگای تیرانایە}} بە زیاتر لە ٨٠٠,٠٠٠ کەس. بچووکترین پارێزگا بەپێی ژمارەی دانیشتووان {{بنز|پارێزگای جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër County|lt=پارێزگای جیرۆکاستێرە}} بە زیاتر لە ٧٠,٠٠٠ کەس. گەورەترین پارێزگا بەپێی ڕووبەر {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|Korçë County|lt=پارێزگای کۆرچێیە}} کە {{convert|3711|km²|sqmi}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا دەگرێتە خۆ. بچووکترین پارێزگا بەپێی ڕووبەر {{بنز|پارێزگای دوورێس|en|Durrës County|lt=پارێزگای دوورێسە}} بە ڕووبەری {{convert|766|km²|sqmi}} لە ڕۆژئاوای ئەلبانیادا. پارێزگاکان لە ٦١ دابەشکاریی ئاستی دووەم پێکھاتوون کە بە {{بنز|شارەوانییەکانی ئەلبانیا|en|municipalities of Albania|lt=شارەوانییەکان}} ({{lang|sq|{{linktext|bashki|lang=sq}}/{{linktext|bashkia|lang=sq}}}}) ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Fletorja Zyrtare e Republikës së Shqipërisë]] |سەردێڕ=STRATEGJIA NDËRSEKTORIALE PËR DECENTRALIZIMIN DHE QEVERISJEN VENDORE 2015–2020 |ناونیشان=http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2015/PDF-2015/147-2015.pdf |پەڕە=٩|زمان=sq |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630232453/http://qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2015/PDF-2015/147-2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەوانییەکان ئاستی یەکەمی حکومڕانیی خۆجێیین، کە بەرپرسن لە پێداویستییە خۆجێییەکان و {{بنز|جێبەجێکردنی یاسا لە ئەلبانیا|en|Law enforcement in Albania|lt=جێبەجێکردنی یاسا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moi.gov.al/english/images/pdf/qeverisja_vendore.pdf |سەردێڕ=On the Organization and Functioning of the Local Government, Republic of Albania, 2000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100215175046/http://www.moi.gov.al/english/images/pdf/qeverisja_vendore.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |سەردێڕ=Ndarja e re, mbeten 28 bashki, shkrihen komunat &#124; Shekulli Online |بڵاوکەرەوە=Shekulli.com.al |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140113102623/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/ |سەردێڕ=Reforma Territoriale – KRYESORE |بڵاوکەرەوە=Reformaterritoriale.al |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170514063154/http://www.reformaterritoriale.al/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> ئەوان سیستمی پێشووی شارەوانییە {{بنز|شارەوانییە شارستانییەکانی ئەلبانیا|en|urban municipalities of Albania|lt=شارستانی}} و {{بنز|شارەوانییە گوندیییەکانی ئەلبانیا|en|rural municipalities of Albania|lt=گوندییەکان}} یان {{بنز|کۆمۆنەکانی ئەلبانیا|en|Communes of Albania|lt=کۆمۆنەکانیان}} ({{lang|sq|{{linktext|komuna|lang=sq}}/{{linktext|komunat|lang=sq}}}}) لە ساڵی ٢٠١٥دا یەکخست و سادەیان کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=292404|سەردێڕ=Ndarja administrative, njësitë vendore në lagje dhe fshatra|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170925225940/http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=292404|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88|سەردێڕ=Ndarja e re, mbeten 28 bashki, shkrihen komunat – Shekulli Online|بڵاوکەرەوە=Shekulli.com.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140113102623/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> بۆ پرسیارە بچووکەکانی حکومڕانیی خۆجێیی، شارەوانییەکان بۆ ٣٧٣ {{بنز|یەکە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا|en|administrative units of Albania|lt=یەکەی کارگێڕی}} ({{lang|sq|njësia}}/{{lang|sq|njësitë administrative}}) ڕێکخراون. ھەروەھا ٢٩٨٠ گوند ({{lang|sq|{{linktext|fshatra|lang=sq}}/{{linktext|fshatrat|lang=sq}}}})، گەڕەک ({{lang|sq|{{linktext|lagje|lang=sq}}/{{linktext|lagjet|lang=sq}}}})، و شوێن ({{lang|sq|{{linktext|lokalitete|lang=sq}}/{{linktext|lokalitetet|lang=sq}}}}) ھەن کە پێشتر وەک یەکەی کارگێڕی بەکارھێنراون. {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%; margin:1em auto;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:25px;" | {{بنز|نیشانی نیشتمانی|en|Coat of arms|lt=نیشان}} !! style="width:100px;"| {{بنز|پارێزگاکانی ئەلبانیا|en|Counties of Albania|lt=پارێزگا}} !! style="width:87px;"| پایتەخت !! style="width:75px;" | ڕووبەر <br />(km²) !! style="width:90px;" | دانیشتووان (٢٠٢٣)<ref name="INSTAT2025pop" /> !! style="width:70px;" | {{بنز|پێڕستی پارێزگاکانی ئەلبانیا بەپێی پێڕستی گەشەپێدانی مرۆیی|en|List of counties of Albania by Human Development Index|lt=HDI}} (٢٠٢٢)<ref name="GDL2022" /> |- ! scope="row" style="text-align:center" | [[File:Flag of Albania.svg|17px|alt=Flag of Albania]] | '''ئەلبانیا (کۆی گشتی)''' || {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} || style="text-align:right" | ٢٨,٧٤٨ || style="text-align:right" | '''٢,٤٠٢,١١٣''' || style="text-align:right" | '''٠٫٨٠٦''' |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Berat.svg|17px|alt=Emblem of Berat County]] | {{بنز|پارێزگای بێرات|en|Berat County|lt=بێرات}} || {{بنز|بێرات|en|Berat|lt=بێرات}} || style="text-align:right" | ١,٧٩٨ || style="text-align:right" | ١٤٠,٩٥٦ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٣ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:ALB Qarku i Dibrës COA.svg|17px|alt=Emblem of Dibër County]] | {{بنز|پارێزگای دیبێر|en|Dibër County|lt=دیبێر}} || {{بنز|پێشکۆپی|en|Peshkopi|lt=پێشکۆپی}} || style="text-align:right" | ٢,٥٨٦ || style="text-align:right" | ١٠٧,١٧٨ || style="text-align:right" | ٠٫٧٦٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Durrës.svg|17px|alt=Emblem of Durrës County]] | {{بنز|پارێزگای دوورێس|en|Durrës County|lt=دوورێس}} || {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} || style="text-align:right" | ٧٦٦ || style="text-align:right" | ٢٢٦,٨٦٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨١٣ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Elbasan.svg|17px|alt=Emblem of Elbasan County]] | {{بنز|پارێزگای ئۆڵباسان|en|Elbasan County|lt=ئۆڵباسان}} || {{بنز|ئۆڵباسان|en|Elbasan|lt=ئۆڵباسان}} || style="text-align:right" | ٣,١٩٩ || style="text-align:right" | ٢٣٢,٥٨٠ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Fier.svg|17px|alt=Emblem of Fier County]] | {{بنز|پارێزگای فیێر|en|Fier County|lt=فیێر}} || {{بنز|فیێر|en|Fier|lt=فیێر}} || style="text-align:right" | ١,٨٩٠ || style="text-align:right" | ٢٤٠,٣٧٧ || style="text-align:right" | ٠٫٧٧٩ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Gjirokastër.svg|17px|alt=Emblem of Gjirokastër County]] | {{بنز|پارێزگای جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër County|lt=جیرۆکاستێر}} || {{بنز|جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër|lt=جیرۆکاستێر}} || style="text-align:right" | ٢,٨٨٤ || style="text-align:right" | ٦٠,٠١٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨٠٦ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Korçë.svg|17px|alt=Emblem of Korçë County]] | {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|Korçë County|lt=کۆرچێ}} || {{بنز|کۆرچێ|en|Korçë|lt=کۆرچێ}} || style="text-align:right" | ٣,٧١١ || style="text-align:right" | ١٧٣,٠٩١ || style="text-align:right" | ٠٫٨٠١ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Kukës.svg|17px|alt=Emblem of Kukës County]] | {{بنز|پارێزگای کۆکێس|en|Kukës County|lt=کۆکێس}} || {{بنز|کۆکێس|en|Kukës|lt=کۆکێس}} || style="text-align:right" | ٢,٣٧٤ || style="text-align:right" | ٦١,٩٩٨ || style="text-align:right" | ٠٫٧٦٠ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Lezhë.svg|17px|alt=Emblem of Lezhë County]] | {{بنز|پارێزگای لێژە|en|Lezhë County|lt=لێژە}} || {{بنز|لێژە|en|Lezhë|lt=لێژە}} || style="text-align:right" | ١,٦٢٠ || style="text-align:right" | ٩٩,٣٨٤ || style="text-align:right" | ٠٫٧٨٠ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Shkodër.svg|17px|alt=Emblem of Shkodër County]] | {{بنز|پارێزگای ئیشکۆدرا|en|Shkodër County|lt=ئیشکۆدرا}} || {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Shkodër|lt=ئیشکۆدرا}} || style="text-align:right" | ٣,٥٦٢ || style="text-align:right" | ١٥٤,٤٧٩ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Tiranë.svg|17px|alt=Emblem of Tirana County]] | {{بنز|پارێزگای تیرانا|en|Tirana County|lt=تیرانا}} || {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} || style="text-align:right" | ١,٦٥٢ || style="text-align:right" | ٧٥٨,٥١٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨٣٢ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Vlorë.svg|17px|alt=Emblem of Vlorë County]] | {{بنز|پارێزگای ڤلۆرا|en|Vlorë County|lt=ڤلۆرا}} || {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}} || style="text-align:right" | ٢,٧٠٦ || style="text-align:right" | ١٤٦,٦٨١ || style="text-align:right" | ٠٫٨١٤ |- |-class="sortbottom" | colspan=20 align="left" |ژێدەرەکان:<ref name="INSTAT2025pop">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Popullsia e Shqipërisë, 1 Janar 2025 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/y5diizmw/finale-popullsia-1-janar-2025-dt-12062025.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=sq |وتەگێڕانەوە=County totals for 1 Jan 2023 on pp. 64–65.}}</ref><ref name="GDL2022">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sub-national HDI – Global Data Lab (Albania, 2022) |ناونیشان=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> |} == ئابووری == {{Main|ئابووریی ئەلبانیا}} [[File:Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg|thumb|right|ناوچەی گەورە شاری دورانا، کە شارەکانی [[تیرانا]] و [[دڕەس]] دەگرێتەوە، وەک ناوەندی سەرەکیی ئابووریی ئەلبانیا کار دەکات.<ref name="harvnb_unece_country">{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=68}}</ref>]] بە تێپەڕبوون لە [[ئابووریی پلان بۆ داڕێژراو|ئابوورییەکی پلاندارێژراوی]] [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەوە]] بەرەو [[ئابووریی تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[سەرمایەداری]]، ئەلبانیا وەک [[بازاڕی کراوە|بازاڕێکی کراوەی]] [[وڵاتی تازەپێگەیشتوو|تازەپێگەیشتوو]] پۆلێن دەکرێت کە خاوەنی پێگەی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی، شێوازی ئەتڵەس) بۆ ھەر تاکێک#گرووپی داھاتی مامناوەندی سەروو|داھاتی مامناوەندی سەرووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[OECD iLibrary]] |سەردێڕ=Overview: Identifying strategic opportunities for Albania |ناونیشان=https://www.oecd-ilibrary.org/sites/7c2fa8bd-en/index.html?itemId=/content/component/7c2fa8bd-en |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708145742/https://www.oecd-ilibrary.org/sites/7c2fa8bd-en/index.html?itemId=/content/component/7c2fa8bd-en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Independent Evaluation Group]] (IEG) |سەردێڕ=Albania Country Program Evaluation: Chapter 1 {{!}} Country Context and World Bank Group Strategy and Program FY11{{spaced ndash}}19 |ناونیشان=https://ieg.worldbankgroup.org/evaluations/albania-country-program-evaluation/chapter-1-country-context-and-world-bank-group |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708145947/https://ieg.worldbankgroup.org/evaluations/albania-country-program-evaluation/chapter-1-country-context-and-world-bank-group |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ئابووریی ئەلبانیا]] بە [[کەرتی سێیەمی ئابووری|کەرتی خزمەتگوزارییەکی]] بەھێز جیادەکرێتەوە، کە ٤٨٫٦٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) پێکدەھێنێت، بە بەشداریی سەرەکی لە بازرگانیی کۆ و تاک، [[گەشتیاری لە ئەلبانیا|گەشتیاری]]، خانووبەرە، و لۆجستی.<ref name="Eco: Sectors">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD) |سەردێڕ=Competitiveness in South East Europe 2021: Albania profile |ناونیشان=https://www.oecd-ilibrary.org/content/thematicgrouping/5c0afb54-en/sectionchapters?fmt=ahah |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926095247/https://www.oecd-ilibrary.org/content/thematicgrouping/5c0afb54-en/sectionchapters?fmt=ahah |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای ئەمەشەوە، [[کەرتی دووەمی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] ٢٠٫٢٪ پێکدەھێنێت، کە بەتایبەتی کاریگەریی کەرتی بیناسازیی لەسەرە، لەکاتێکدا [[کەرتی یەکەمی ئابووری|کەرتی کشتوکاڵ]] کە دارستانەکان و ماسیگریش دەگرێتەوە، ١٨٫٥٪ پێکدەھێنێت، و [[کەرتی دووەمی ئابووری|کەرتی بەرھەمھێنان (کارگەکان)]] بە ڕێژەیەکی کەمتر و بە ٦٫٣٪ بەشداری لە ئابووریدا دەکات.<ref name="Eco: Sectors"/> تا ساڵی ٢٠٢٥، نەوی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP)ی ئەلبانیا بە ٢٦٫٩١١ ملیار دۆلار ڕاگەیەندراوە لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی#تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نەوی و ڕێکخستنەکانی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] کە ٩٬٤٧٤ دۆلارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] (IMF) |سەردێڕ=World Economic Outlook Database: April 2024 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925114333/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینیی گەشەی ساڵانەی ئابووری بۆ ساڵی ٢٠٢٥ بە ٣٫٨٪ مەزەندە دەکرێت، لەگەڵ پێشبینیی مامناوەندبوونەوە بۆ ٣٫٥٪ تا ساڵی ٢٠٢٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund (IMF) |سەردێڕ=Real GDP growth Annual percent change |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDP_RPCH@WEO/ALB |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925114333/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا چوارچێوەیەکی گشتگیری بۆ بازرگانیی نێونەتەوەیی پەرەپێداوە لە ڕێگەی چەندین ڕێکەوتننامەی گرنگ لەگەڵ ناوچە جیاوازەکاندا. [[پرۆسەی جێگیرکردن و کۆمەڵە|ڕێکەوتننامەی جێگیرکردن و کۆمەڵە]] (SAA) لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا، کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا واژوو کراوە، یەکێکە لە ھەرە گرنگترین ڕێکەوتننامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[EUR-Lex]] |سەردێڕ=Stabilisation and Association Agreement with Albania |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/stabilisation-and-association-agreement-with-albania.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925125844/https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/stabilisation-and-association-agreement-with-albania.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم ڕێکەوتننامەیە سوودی بازرگانیی ھەستیار دەستەبەر دەکات و وەک بنەمایەک بۆ تێکەڵبوونی ئەلبانیا لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا کار دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئەلبانیا ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی (FTA) لەگەڵ [[کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپا]] (EFTA) واژوو کرد، کە زیاتر دەرفەتەکانی بازرگانی و گەیشتن بە بازاڕەکان فراوان دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Free Trade Association]] (EFTA) |سەردێڕ=Free Trade Network: Albania |ناونیشان=https://www.efta.int/trade-relations/free-trade-network/albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925130321/https://www.efta.int/trade-relations/free-trade-network/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا وڵاتەکە بەشدارە لە [[ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی ناوەڕاستی ئەورووپا]] (CEFTA) و [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەش]] (BSEC)، کە بەمەش ھاندەری بازرگانیی ناوچەیی و ھاوکارییە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank Group |سەردێڕ=Albania: Trade Impact of CEFTA |ناونیشان=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/865891548426513058/albania-trade-impact-of-cefta |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925130557/https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/865891548426513058/albania-trade-impact-of-cefta |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Organization of the Black Sea Economic Cooperation]] (BSEC) |سەردێڕ=BSCE Member States |ناونیشان=https://www.bsec-organization.org/member-states |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926104232/https://www.bsec-organization.org/member-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جگە لەوەش، وڵاتەکە پەیوەندییە بازرگانییە دووقۆڵییەکانی لە ڕێگەی ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازاد لەگەڵ تورکیا، شانشینی یەکگرتوو، و پەیماننامەیەکی وەبەرھێنانی دووقۆڵی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەھێزتر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[General Directorate of Customs (Albania)]] |سەردێڕ=Free Trade Agreements |ناونیشان=https://www.dogana.gov.al/english/d/182/249/0/263/free-trade-agreements |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240905190504/https://www.dogana.gov.al/english/d/182/249/0/263/free-trade-agreements |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Trade Administration]] (ITA) |سەردێڕ=Albania - Country Commercial Guide: Market Overview |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/albania-market-overview |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925131133/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/albania-market-overview |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠٢٣ی [[ئازادیی ئابووریی جیھان]]، ئەلبانیای لە ڕیزبەندیی ٣١ەمین دانا، بە تێبینیی ھەبوونی ئاستێکی بەرچاوی سەربەخۆیی ئابووری و پەسەندکردنی کاریگەری سیاسەتە بازاڕییەکان.<ref name="Economic Freedom of the World 2023">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Gwartney |یەکەم١=James |دوایین٢=Lawson |یەکەم٢=Robert A. |دوایین٣=Murphy |یەکەم٣=Ryan |دوایین٤=Abubaker |یەکەم٤=Matanda |دوایین٥=Celico |یەکەم٥=Andrea |دوایین٦=Hammond |یەکەم٦=Alexander C. R. |دوایین٧=McMahon |یەکەم٧=Fred |دوایین٨=Rode |یەکەم٨=Martin |بڵاوکەرەوە=[[Fraser Institute]] |سەردێڕ=Economic Freedom of the World: 2023 Annual Report |ناونیشان=https://www.fraserinstitute.org/studies/economic-freedom-of-the-world-2023-annual-report |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926101128/https://www.fraserinstitute.org/studies/economic-freedom-of-the-world-2023-annual-report |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پێوەرەکانی گۆڕانکاریی بێرتڵسمان]] لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ئەلبانیای لە ڕیزبەندی ٢٠ەمین دانا و دانی نا بە بەرەوپێشچوونێکی بەرچاو لە گۆڕانکارییە سیاسی و ئابوورییەکاندا.<ref name="Bertelsmann Transformation Index 2024">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Bertelsmann Stiftung]] |سەردێڕ=Albania Country Report 2024 |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804080224/https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەر لە ساڵی ٢٠٢٤دا، وڵاتەکە لە پلەی ٢٣ەمینی [[ڕاپۆرتی کەلێنی جێندەری جیھانی|پێوەری کەلێنی جێندەری جیھانی]] جێگیر بوو، و لە بەشی بەشداریی ئابووری و دەرفەتەکان لە ڕیزبەندی ١٦ەمینی جیھاندا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، کە ئەوەش پێشڤەچوونێکی گەورە لە بەشداریی ئابووریی ژنان نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Economic Forum (WEF) |سەردێڕ=Global Gender Gap Report 2024 |ناونیشان=https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2024/digest/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927093119/https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2024/digest/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئابووریی ئەلبانیا، بەبێ گوێدانە نیشاندانی خۆڕاگرییەکی بەرچاو، ڕووبەڕووی لاوازیی گەورە دەبێتەوە کە ڕێگرن لە پەرەسەندنەکەی.<ref name="ICS US">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2024 Investment Climate Statements: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/albania/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926110424/https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئاڵەنگارییە سەرەکییەکان بریتین لە گەندەڵییەکی بەربڵاو، کێبڕکێی شێواو، و گۆڕانکارییە بەردەوامەکان لە یاسای دارایی.<ref name="ICS US"/> سەرەڕای ئەوەش، جێبەجێنەکردنی تەواوەتیی گرێبەستەکان، کەرتی نافەرمیی گەورە، و کەمیی بەردەوامی دەستی کار، بەشێوەیەکی ئاڵۆزتر ڕێگرن لە پێشکەوتنی ئابووریی نیشتمانی.<ref name="Bertelsmann Transformation Index 2024"/><ref name="ICS US"/> دیمەنی ئابووری لە ئەلبانیا بە نایەکسانیی ناوچەیی جیادەکرێتەوە، کە بەتایبەتی لە چڕبوونەوەی چالاکییە ئابوورییەکان لەو ناوچە سێگۆشەیییەدا دەردەکەوێت کە لە نێوان [[تیرانا]]، [[دڕەس]] و [[لاچ]]دا پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Regjistri elektronik per Njoftimet dhe Konsultimet publike |سەردێڕ=Strategjia Kombëtare për Mbrojtjen Sociale 2024–2030 |ناونیشان=https://konsultimipublik.gov.al/Konsultime/Detaje/684 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927115305/https://konsultimipublik.gov.al/Konsultime/Detaje/684 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|پەڕە=٧|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم ناوچە گەورە شارە، کە بە دورانا ناسراوە، وەک ناوەندی ئابووریی سەرەکیی ئەلبانیا کار دەکات.<ref name="harvnb_unece_country" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karafili |یەکەم=Elona |بڵاوکەرەوە=[[Springer Nature|Springer International Publishing]] |سەردێڕ=Cluster Dynamics in Transition Economies The Case of Albania |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٦٩٨٤٢-٣|پەڕە=٤٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kFUkEAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927132331/https://www.google.com/books/edition/Cluster_Dynamics_in_Transition_Economies/kFUkEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، [[پارێزگای تیرانا]] ڕێژەیەکی بەرچاوی ٤٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانیی پێکدەھێنا، ھەروەھا پارێزگاکانی [[پارێزگای فیێر|فیێر]] و [[پارێزگای دڕەس|دڕەس]]یش ڕۆڵی دانەبڕاویان لە ئابووریدا ھەیە، و بە ڕێککەوت بە ١١٪ و ١٠٪ بەشدارییان لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا ھەیە.<ref name="GDP by County">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Gross Domestic Product by Statistical Regions NUTS in Albania, year 2021 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/en/themes/economy-and-finance/regional-accounts-in-albania/publication/2023/gross-domestic-product-by-statistical-regions-nuts-in-albania-year-2021/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927131103/https://www.instat.gov.al/en/themes/economy-and-finance/regional-accounts-in-albania/publication/2023/gross-domestic-product-by-statistical-regions-nuts-in-albania-year-2021/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |پەڕە=٢|زمان=sq |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوەندە ئابوورییە گەورەکانی دیکە، وەک [[ئەلباسان]] و شارە کەناراوییەکانی [[ساراندە]] و [[ڤلۆرە]]، تیشک دەخەنە سەر دابەشبوونی نایەکسانی پەرەپێدانی ئابووری لە سەرانسەری وڵاتدا.<ref name="harvnb_unece_country_1">{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=73}}</ref> ناوچە کولتوورییەکان، لەوانە [[بێرات]] و [[کۆرچە]]، سەرەڕای دووریی جوگرافییان لە ناوەندە ئابوورییە سەرەکییەکانەوە، سوودێکی زۆریان لە فراوانبوونی کەرتی گەشتیاری وەرگرتووە.<ref name="harvnb_unece_country_1" /> نیگەرانییەکان لەسەر دارایی نایاسایی، سپیکردنەوەی پارە و کاریگەریی تاوانی ڕێکخراو لە ھەڵسەنگاندنەکانی ئابووریی ئەلبانیادا زیاتر دەرکەوتوون. [[وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ئەلبانیای وەک وڵاتێکی لاواز بەرامبەر بە سپیکردنەوەی پارە دەستنیشان کردووە، کە داھاتی تاوانکاری لە ڕێگەی کڕینی خانووبەرە، پڕۆژەکانی بیناسازی، سامانە گریمانەیییەکان و گەشەپێدانی بازرگانییەوە سپی دەکرێنەوە.<ref>{{cite report |title=2025 International Narcotics Control Strategy Report, Volume II: Money Laundering |url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2025/03/2025-International-Narcotics-Control-Strategy-Volume-2-Accessible.pdf |publisher=United States Department of State |date=2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> ھەروەھا بەیاننامەی کەشوھەوای وەبەرھێنان لە ساڵی ٢٠٢٥، گەشەپێدانی ئابووریی ئەلبانیای بە لاواز وەسف کردووە بەھۆی گەندەڵیی بەربڵاو، تاوانی ڕێکخراو، کێبڕکێی شێواو، کەمیی دەستی کار، بەرھەمداریی نزم و کەرتی نافەرمیی گەورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Investment Climate Statements: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2025-investment-climate-statements/albania |بڵاوکەرەوە=United States Department of State |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> پێوەری تاوانی ڕێکخراوی جیھانیی ٢٠٢٥ی سەر بە [[دەستپێشخەریی جیھانی دژی تاوانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی]]، ئەلبانیای وەک شوێنێکی دیار بۆ سپیکردنەوەی پارە وەسف کرد، و ڕای گەیاند کە ڕێکخراوە تاوانکارییەکان کەرتی خانووبەرە، گەشتیاری و بیناسازی بەکاردەھێنن بۆ ئەوەی قازانجە نایاسایییەکانیان ڕەوا بکەن. ھەروەھا ڕاپۆرتی دا کە کەرتی بیناسازی بەشێوەیەکی قورس دزەی پێکراوە لەلایەن پارەی نایاسایییەوە کە بازاڕی شێواندووە، و گەندەڵی لە نێو دامەزراوە سیاسی و یاسا جێبەجێکارەکاندا بەردەوامە لە ئاسانکاری بۆ تاوانی ڕێکخراو.<ref>{{cite report |title=Global Organized Crime Index 2025: Albania |url=https://ocindex.net/assets/downloads/2025/english/ocindex_profile_albania_2025.pdf |publisher=Global Initiative Against Transnational Organized Crime |date=2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> ڕەخنەگرانی مۆدێلی ئابووریی سەرۆک وەزیران [[ئێدی ڕاما]]، ئەم نیگەرانییانەیان بەستووەتەوە بە فراوانبوونی خێرای بیناسازی، خانووبەرە و گەشتیاریی لوکس لە ماوەی دەسەڵاتی درێژخایەنی ئەودا، بەو بیانووەی کە پڕۆژەکانی گەشەپێدان کە لەلایەن دەوڵەتەوە پاڵپشتی دەکرێن و نەبوونی ڕێوشوێنی پاراستن، ڕێگەیان داوە بە بەرژەوەندییە بازرگانییە سیاسییەکان و سەرمایەی نایاسایی کە کاریگەری پەیدا بکەن. حکوومەت بەگشتی تۆمەتەکانی پاراستنی سیاسی بۆ تاوانی ڕێکخراو ڕەتکردووەتەوە و وەک بەڵگەی پێشکەوتن ئاماژەی بە چاکسازیی دادوەری، ڕێوشوێنەکانی دژی سپیکردنەوەی پارە و لێکۆڵینەوەکانی [[پێکھاتەی تایبەت دژی گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو]] کردووە. === کەرتی یەکەم === [[File:Berat_kale_-_panoramio.jpg|thumb|right|ترێ لە [[بێرات]]. بەھۆی [[ئاووھەوای دەریای ناوین]]ەوە، [[شەرابی ئەلبانی|شەراب]]، [[زەیتوون]] و [[میوە مزرەمەنییەکان|مزرەمەنییەکان]] زۆربەیان لە باشووری ئەلبانیا بەرھەم دەھێنرێن.]] ئەلبانیا بڕێکی بەرچاو بەرھەم دەھێنێت لە میوەکان (سێو، [[زەیتوون]]، ترێ، پرتەقاڵ، لیمۆ، [[قەیسی]]، [[قۆخ]]، [[گێلاس]]، [[ھەنجیر]]، [[ئاڵووبالوو]]، [[ھەڵوژە]]، و [[شلیک]])، [[ڕووەکە زەیتدارەکان|سەوزەکان]] (پەتاتە، تەماتە، [[گەنمەشامی]]، پیاز، و گەنم)، [[چەوەندەری شەکر]]، تووتن، گۆشت، [[ھەنگوین]]، [[بەرھەمە شیرەمەنییەکان]]، پزیشکیی نەریتی و [[ڕۆنی سروشتی|ڕووەکە بۆندارەکان]]. ھەروەھا، وڵاتەکە یەکێکە لە بەرھەمھێنەرە گرنگەکانی جیھان بۆ [[مریەم گۆتا]]، [[ڕۆزماری]] و [[ژەنتانی زەرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Dhimitër Doka|سەردێڕ=Albaniens vergessener Exportschlager|ناونیشان=https://www.humboldt-foundation.de/web/kosmos-humboldtianer-im-fokus-91-4.html|وێبگە=humboldt-foundation.de|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|زمان=de|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201082108/https://www.humboldt-foundation.de/web/kosmos-humboldtianer-im-fokus-91-4.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نزیکیی وڵاتەکە لە [[دەریای ئایۆنی]] و [[دەریای ئادریاتیک]]، توانا و شارەزایییەکی زۆر بە پیشەسازیی ماسیگرییە کەم گەشەسەندووەکەی دەبەخشێت. ئابووریناسانی [[بانکی جیھانی]] و [[کۆمەڵگەی ئەورووپا]] ڕاپۆرت دەدەن کە، پیشەسازیی ماسیگری ئەلبانیا توانایەکی باشی ھەیە بۆ پەیداکردنی داھاتی ھەناردەکردن چونکە نرخەکان لە بازاڕە نزیکەکانی یۆنان و ئیتالیادا چەندین ھێندە بەرزترن لەو نرخانەی لە بازاڕی ئەلبانیادا ھەن. ئەو ماسییانەی لە کەناراوەکانی وڵاتەکەدا دەست دەکەون بریتین لە [[ماسیی کارپ]]، [[قەلەماسی]]، [[سی بریم]]، [[گوێچکەماسی|گوێچکەماسییەکان]] و [[توێکڵدارەکان]]. ئەلبانیا خاوەنی یەکێک لە درێژترین مێژووەکانی ئەورووپایە بۆ [[مێوکاری]].<ref name="winealbania1">[http://www.winealbania.com winealbania.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208101841/http://winealbania.com/ |date=8 February 2011}} Wine Albania Portal</ref> ناوچەکەی ئێستا یەکێک بوو لەو کەمینە شوێنانەی کە مێو بە شێوەیەکی سروشتی لە سەردەمی سەھۆڵبەنداندا تێیدا گەشەی دەکرد. کۆنترین تۆوە دۆزراوەکان لە ناوچەکەدا تەمەنیان لە ٤٬٠٠٠ بۆ ٦٬٠٠٠ ساڵ دەبێت.<ref name="Stevenson2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Tom Stevenson|سەردێڕ=The Sotheby's Wine Encyclopedia|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8S7IkQEACAAJ|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dorling Kindersley|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٣-٥٩٧٩-٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، نەتەوەکە بە مەزەندەکراوی نزیکەی ١٧٬٥٠٠ تۆن شەرابی بەرھەمھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636#ancor |سەردێڕ=Wine production (tons) |بڵاوکەرەوە=[[Food and Agriculture Organization]] |پەڕە=٢٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520105103/http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> === کەرتی دووەم === [[File:Something in Albania (10759257413).jpg|thumb|right|کارگەی [[چیمەنتۆی ئەنتیا|ئەنتیا]] لە [[فوشێ-کرویێ]]]] کەرتی دووەمی ئابووریی ئەلبانیا لەدوای ڕووخانی ڕژێمی کۆمۆنیستییەوە گۆڕانکاری و ھەمەجۆری زۆری بەخۆیەوە بینیوە. ئەو کەرتە زۆر ھەمەجۆرە، لە [[پیشەسازیی ئەلیکترۆنیک|ئەلیکترۆنیک]]، [[پیشەسازیی بەرھەمھێنان|کارگەکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manufacturing & garment industry|ناونیشان=https://invest-in-albania.org/manufacturing-garment-industry/|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180818214425/https://invest-in-albania.org/manufacturing-garment-industry/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پیشەسازیی ڕستن و چنین|ڕستن و چنین]]، تا دەگاتە [[پیشەسازیی خۆراک|خۆراک]]، [[پیشەسازیی چیمەنتۆ|چیمەنتۆ]]، [[پیشەسازیی کانزاکاری|کانزاکاری]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mining sector|ناونیشان=https://invest-in-albania.org/mining-sector/|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418082906/https://invest-in-albania.org/mining-sector/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[پیشەسازیی وزە|وزە]]. وێستگەی [[چیمەنتۆی ئەنتیا]] لە [[فوشێ-کرویێ]] بە یەکێک لە گەورەترین وەبەرھێنانە پیشەسازییە سەوزەکانی نەتەوەکە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ANTEA, the company with the highest working standards|ناونیشان=http://www.anteacement.com/2015/06/20/antea-the-company-with-the-highest-working-standards/|وێبگە=anteacement.com|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418081831/http://www.anteacement.com/2015/06/20/antea-the-company-with-the-highest-working-standards/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نەوت و غازی ئەلبانیا یەکێکە لە پڕئومێدترین کەرتەکانی ئابوورییەکەی، ھەرچەندە بە توندی ڕێکخراوە. ئەلبانیا خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی یەدەگی سەلمێنراوی نەوت|دووەم گەورەترین یەدەگی نەوتە]] لە [[نیمچەدوورگەی باڵکان]] لە دوای [[ڕۆمانیا]]، و گەورەترین [[کێڵگەی نەوتی پاتۆس-مارینزا|یەدەگی نەوتە]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/bankerspetroleum-idUSL3E7F724020110407 |ئیش=Reuters |سەردێڕ=UPDATE 1-Bankers Petroleum's key Albanian oilfield output jumps in Q1 |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924152246/http://www.reuters.com/article/2011/04/07/bankerspetroleum-idUSL3E7F724020110407 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەورووپادا. کۆمپانیای [[ئەلبپێترۆل]] خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دەوڵەتی ئەلبانیا و چاودێریی ڕێکەوتننامەکانی نەوتی دەوڵەت دەکات لە وڵاتەکەدا. پیشەسازیی ڕستن و چنین فراوانبوونێکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە بە نزیکبوونەوەی کۆمپانیاکانی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) لە ئەلبانیا. بەپێی ئاماری [[دامەزراوەی ئامار (ئەلبانیا)|ئاماری ئەلبانیا (INSTAT)]]، تا ساڵی ٢٠١٦، بەرھەمھێنانی ڕستن و چنین گەشەی ساڵانەی بە ڕێژەی ٥٫٣٪ ھەبووە و قەبارەی بازرگانیی ساڵانەی نزیکەی ١٫٥ ملیار یۆرۆ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Textile industry in Albania is unprepared for a potential influx of import orders|ناونیشان=http://www.balkaneu.com/textile-industry-albania-unprepared-potential-influx-import-orders/|وێبگە=balkaneu.com|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418081528/http://www.balkaneu.com/textile-industry-albania-unprepared-potential-influx-import-orders/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا بەرھەمھێنەرێکی گرنگی کانزاکانە و لە ڕیزبەندی پێشەنگەکانی بەرھەمھێنان و ھەناردەکردنی [[کرۆم]]دایە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Europe Review 2003/04: The Economic and Business Report|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hwi0s3I5jLEC&q=largest%20chrome%20producer%20in%20the%20world%20albania&pg=PA5 |ژپنک=٩٧٨٠٧٤٩٤٤٠٦٧١|ساڵ=٢٠٠٣|دوایین١=Page|یەکەم١=Kogan Kogan|بڵاوکەرەوە=Kogan Page Publishers}}</ref> ھەروەھا نەتەوەکە بەرھەمھێنەرێکی دیاری مس، نیکڵ و خەڵووزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania – Mining and Minerals|ناونیشان=https://www.export.gov/article?id=Albania-Mining-and-Minerals|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418083842/https://www.export.gov/article?id=Albania-Mining-and-Minerals|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[کانی باترا]]، [[کانی بولقیزە]]، و [[کانی ثێکنا]] لە ناسراوترین کانەکانی ئەلبانیان کە تا ئێستاش کار دەکەن. === کەرتی سێیەم === [[File:Ksamil Albania . Albanian Riviera.jpg|thumb|right|[[دوورگەکانی کسامیل]]، لە باشووری [[کەناراوەکانی دەریای ئایۆنیی ئەلبانیا]]]] [[کەرتی سێیەمی ئابووری|کەرتی سێیەم (خزمەتگوزاری)]] نوێنەرایەتیی خێراترین کەرتی گەشەسەندووی ئابووری وڵاتەکە دەکات. ٣٦٪ی دانیشتووان لە کەرتی خزمەتگوزاریدا کار دەکەن کە ٦٥٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی وڵاتەکە پێکدەھێنێت.<ref name="DSSA">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Oltiana|دوایین١= Muharremi|یەکەم٢= Filloreta|دوایین٢= Madani|یەکەم٣= Erald|دوایین٣= Pelari |سەردێڕ=The Development of the Service Sector in Albania and Its Future |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/271105196 |journal=Mediterranean Journal of Social Sciences |ڕێکەوت= ٢٠١٣|پەڕەکان=٢–٩|doi= 10.5901/mjss.2013.v4n10p556}}</ref> لە کۆتاییی سەدەی بیستەمەوە، [[پیشەسازیی بانکداری]] پێکھاتەیەکی سەرەکیی کەرتی سێیەمە و بە گشتی لە دۆخێکی باشدا ماوەتەوە بەھۆی [[تایبەتکاری]] و [[سیاسەتی دراو]]ی جێگەی ستایشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Analysis of the Albanian Banking System in the Transition Years |ناونیشان=https://www.ijbcnet.com/2-4/IJBC-12-2406.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.ijbcnet.com/2-4/IJBC-12-2406.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=ijbcnet.com}}</ref><ref name="DSSA"/> [[پیشەسازیی پەیوەندییەکان]]، کە پێشتر یەکێک بوو لە [[پەراوێزخستن|پەراوێزخراوترین]] و کۆنترۆڵکراوترینەکان لە جیھاندا، لە ئێستادا بەشداربوویەکی سەرەکییە لەو کەرتەدا. زیاتر لە ڕێگەی تایبەتکاری و وەبەرھێنانی دواتری وەبەرھێنەرانی ناوخۆیی و بیانییەوە گەشەی کردووە.<ref name="DSSA"/> کۆمپانیاکانی [[ئێگل مۆبایل|ئێگل]]، [[ڤۆدافۆن ئەلبانیا|ڤۆدافۆن]] و [[تێلێکۆمی ئەلبانیا]] پێشەنگی [[دابینکەری خزمەتگوزاریی پەیوەندییەکان]]ن لە وڵاتەکەدا. گەشتیاری وەک پیشەسازییەکی خاوەن گرنگیی نیشتمانی دانی پێدانراوە و لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمەوە بە شێوەیەکی بەردەوام ڕووی لە زیادبوون کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TOURISM AND EMPLOYMENT IN ALBANIA – IS THERE A STRONG CORRELATION? |ناونیشان=http://www.asecu.gr/files/13th_conf_files/Tourism-and-Employment-in-Albania-Is-There-A-Strong-Correlation.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.asecu.gr/files/13th_conf_files/Tourism-and-Employment-in-Albania-Is-There-A-Strong-Correlation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=asecu.gr |پەڕەکان=١–٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Eglantina Hysa – Epoka University |سەردێڕ=INFLUENCE OF TOURISM SECTOR IN ALBANIAN GDP: ESTIMATION USING MULTIPLE REGRESSION METHOD |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/308111717 |وێبگە=researchgate.net |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٢|شوێن=Tirana |پەڕەکان=٢٣–٢٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ ٨٫٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی پێکدەھێنا ھەرچەندە ئەگەر بەشدارییە ناڕاستەوخۆکانیش ھەژمار بکرێن، ڕێژەکە بەرز دەبێتەوە بۆ ٢٦٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=World Travel & Tourism Council|سەردێڕ=Travel & Tourism: Economic Impact 2017: Albania|ناونیشان=https://www.wttc.org/.../econo.../countries-2017/albania2017.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.wttc.org/.../econo.../countries-2017/albania2017.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=wttc.org|شوێن=London|پەڕە=١٢|بەستەری نووسەر١=World Travel & Tourism Council}}{{dead link|date=November 2017}}</ref> ھەر لەو ساڵەدا، وڵاتەکە پێشوازیی لە نزیکەی ٤٫٧٤ ملیۆن سەردانکەر کردووە کە زۆربەیان لە سەرانسەری ئەورووپا و ھەروەھا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Arrivals of foreign citizens by Lëvizjet e shtetasve shqiptarë dhe të huaj and Month|ناونیشان=http://databaza.instat.gov.al/.../Tr.../table/tableViewLayout2/...|وێبگە=databaza.instat.gov.al}}{{dead link|date=November 2017}}</ref> زیادبوونی ژمارەی سەردانکەرانی بیانی زۆر بەرچاو بووە. ئەلبانیا لە ساڵی ٢٠٠٥دا تەنھا ٥٠٠٬٠٠٠ سەردانکەری ھەبوو، و بە مەزەندەی ٤٫٢ ملیۆن لە ساڵی ٢٠١٢دا، کە زیادبوونێکی بەرچاوی بە ڕێژەی ٧٤٠ لەسەد نیشان دەدات. بەپێی ئاماری [[ڕێکخراوەی گەشتیاریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UN Tourism)، ئەلبانیا پێشوازیی لە نزیکەی ١١٫٧ ملیۆن گەشتیار کردووە لە ساڵی ٢٠٢٤دا، کە ئەمەش زیادبوونێکی گەورەیە بەراورد بە ساڵانی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[UN Tourism]] |سەردێڕ=Tourism Doing Business: Investing in Albania |ناونیشان=https://www.unwto.org/investment/tourism-doing-business-investing-in-albania |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250503130056/https://www.unwto.org/investment/tourism-doing-business-investing-in-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی زۆری پیشەسازیی گەشتیاری لە درێژایی دەریای [[دەریای ئادریاتیک|ئادریاتیک]] و [[دەریای ئایۆنی|ئایۆنی]] لە ڕۆژاوای وڵاتەکەدا چڕبووەتەوە. بەڵام [[ڕیڤێرای ئەلبانی]] لە باشووری ڕۆژاوا خاوەنی جوانترین و پاکترین کەناراوەکانە؛ کەناراوەکەی درێژییەکی بەرچاوی ھەیە کە دەگاتە {{convert|446|km|abbr=off}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sustainable Development of Sea-Corridors and Coastal Waters: The TEN ECOPORT project in South East Europe|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨٣٣١٩١١٣٨٥٢|پەڕە=٨٥|edition=Chrysostomos Stylios, Tania Floqi, Jordan Marinski, Leonardo Damiani |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> کەناراوەکە تایبەتمەندییەکی جیاوازی ھەیە، دەوڵەمەندە بە جۆرەھا کەناراوە دەستلێنەدراوەکان، کەنداوەکان، کەنداوە داپۆشراوەکان، گۆماوەکان، کەناراوە بچووکە چەوییەکان، ئەشکەوتە دەریایییەکان، و زۆرێک لە شێوەکانی زەوی. ھەندێک بەشی ئەم کەنارە لە ڕووی ژینگەیییەوە زۆر پاکن، لەوانە ناوچە نەدۆزراوەکان، کە زۆر دەگمەنن لە ناوچەی [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://albania.al/explore/natural-heritage/coast-line |سەردێڕ=Coastline &#124; The Official website of Albanian Tourism |بڵاوکەرەوە=Albania.al |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809003858/http://www.albania.al/explore/natural-heritage/coast-line |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنە سەرنجڕاکێشەکانی دیکە بریتین لە ناوچە شاخاوییەکان وەک [[ئەڵپەکانی ئەلبانیا]]، [[چیاکانی سیراونی]] و چیاکانی [[کۆراب]]، ھەروەھا شارە مێژووییەکانی وەکوو [[بێرات]]، [[دڕەس]]، [[گیرۆکاستێر]]، [[ساراندە]]، [[شکۆدەر]] و [[کۆرچە]]. === گواستنەوە === [[File:Autostrada Durrës-Morina-05.jpg|thumb|right|[[ڕێگای خێرای دڕەس-کوکێس|ڕوگا ئی کۆمبیت]]، [[دەریای ئادریاتیک]] لە ڕێگەی پێدەشتەکانی ڕۆژاواوە دەبەستێتەوە بە [[ئەڵپەکانی ئەلبانیا|ئەڵپەکانی ئەلبانیاوە]].]] گواستنەوە لە ئەلبانیا لە ژێر سەرپەرشتی و ئەرکەکانی [[وەزارەتی ژێرخان و وزە (ئەلبانیا)|وەزارەتی ژێرخان و وزە]] بەڕێوەدەبرێت، ھەروەھا دەزگاکانی وەک [[دەسەڵاتی ڕێگاوبانەکانی ئەلبانیا]] (ARRSH)، کە بەرپرسە لە دروستکردن و پاراستنی [[ڕێگای خێرا لە ئەلبانیا|ڕێگا خێراکان]] و [[ئۆتۆبانەکان لە ئەلبانیا|ئۆتۆبانەکانی ئەلبانیا]]، لەگەڵ [[دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی شارستانی (ئەلبانیا)|دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی ئەلبانی]] (AAC)، کە بەرپرسیارە لە ھەماھەنگی فڕۆکەوانیی شارستانی و فڕۆکەخانەکانی وڵاتەکە. [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تیرانا نەنە تێرێزا|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی]] [[تیرانا]] دەروازەی سەرەکیی ئاسمانییە بۆ وڵاتەکە، و ھەروەھا خاڵی سەرەکییە بۆ ھێڵی ئاسمانیی نیشتمانیی ئەلبانیا، بەناوی [[ئەیر ئەلبانیا]]. فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ٣٫٣ ملیۆن گەشتیاری گواستووەتەوە و گرێدراوە بە چەندین شوێنی مەبەستەوە لە وڵاتانی دیکەی دەوروبەری [[ئەورووپا]]، [[ئەفریقا]] و [[ئاسیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Statistikat e transportit |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/media/6649/statistikat-e-transportit_dhjetor_2019.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.instat.gov.al/media/6649/statistikat-e-transportit_dhjetor_2019.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|پەڕە=٢|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> وڵاتەکە پلان دادەنێت بەشێوەیەکی پلەبەپلە ژمارەی فڕۆکەخانەکان زیاد بکات بەتایبەتی لە باشووردا، لەگەڵ شوێنە پێشنیارکراوەکانی وەک [[ساراندە]]، [[گیرۆکاستێر]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڤلۆرە|ڤلۆرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Tirana Times |سەردێڕ=Turkish consortium bids to build Vlora airport as Albania prepares to launch national carrier |ناونیشان=http://www.tiranatimes.com/?p=135404 |وێبگە=tiranatimes.com |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> [[ڕێگای خێرا لە ئەلبانیا|ڕێگا خێراکان]] و [[ئۆتۆبانەکان لە ئەلبانیا|ئۆتۆبانەکان]] بەشێوەیەکی گونجاو چاکسازییان بۆ دەکرێت و زۆرجاریش ھێشتا لە قۆناغی دروستکردن و نۆژەنکردنەوەدان. [[ئۆتۆبانی ١ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ١]] (A1) ڕێڕەوێکی گواستنەوەی سەرەکییە و درێژترین ئۆتۆبانی وڵاتەکەیە. پلان وایە کە [[دڕەس]] لەسەر دەریای ئادریاتیک لە ڕێگەی [[پریشتینا]] لە کۆسۆڤۆ ببەستێتەوە بە [[ڕێڕەوی پان-ئەورووپی ١٠|ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی دەیەم]] لە سڕبیا.<ref name="SEETO">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=South East Europe Transport Observatory (SEETO) |سەردێڕ=The Core Transport Network – South-East Europe Transport Observatory |ناونیشان=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/projects-in-focus/donor-coordination/2-3_april_2009/working_group_transport_seeto_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/projects-in-focus/donor-coordination/2-3_april_2009/working_group_transport_seeto_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=European Commission |پەڕە=٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serbia and Kosovo Only Beginning to Form Infrastructural Links: Peace Highway to Connect the Region |ناونیشان=https://kossev.info/serbia-and-kosovo-only-beginning-to-form-infrastructural-links-peace-highway-to-connect-the-region/ |وێبگە=kossev.info |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> [[ئۆتۆبانی ٢ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ٢]] (A2) بەشێکە لە [[ئۆتۆبانی ئادریاتیک–ئایۆنی|ڕێڕەوی ئادریاتیک–ئایۆنی]] و ھەروەھا [[ڕێڕەوی پان-ئەورووپی ٨|ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی ھەشتەم]]، و [[فیێر]] بە [[ڤلۆرە]] دەبەستێتەوە.<ref name="SEETO"/> [[ئۆتۆبانی ٣ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ٣]] (A3) لە قۆناغی دروستکردندایە و دوای تەواوبوونی [[تیرانا]] و [[ئەلباسان]] بە ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی ھەشتەمەوە دەبەستێتەوە. کاتێک ھەر سێ ڕێڕەوەکە تەواو دەبن، ئەلبانیا مەزەندەی {{convert|759|km}} ڕێگای خێرای دەبێت، کە بە ھەموو وڵاتانی دراوسێوەی دەبەستێتەوە. [[بەندەری دڕەس|دڕەس]] قەرەباڵغترین و گەورەترین [[بەندەری دەریایی]]یە لە وڵاتەکەدا، لە دوای ئەویش [[بەندەری ڤلۆرە|ڤلۆرە]]، [[بەندەری شێنگجین|شێنگجین]] و [[بەندەری ساراندە|ساراندە]] دێن. تۆڕی شەمەندەفەر لەلایەن کۆمپانیای شەمەندەفەری نیشتمانیی [[ھێکورودا شقیپتارێ]] بەڕێوەدەبرێت. ھێڵێکی نوێی شەمەندەفەر لە تیرانا و فڕۆکەخانەکەیەوە بەرەو دڕەس پلانی بۆ دانراوە. شوێنی ئەم شەمەندەفەرە، کە پڕدانیشتووانترین ناوچە شارستانییەکانی ئەلبانیا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، دەیکاتە پڕۆژەیەکی گرنگی گەشەپێدانی ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Rabeta|یەکەم١=Lorenc|سەردێڕ=Trenat e rinj Tiranë-Durrës-Rinas me 222 pasagjerë, 112 të ulur|ناونیشان=http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=396302|وێبگە=dailynews.al|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170113141207/http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=396302|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hekurudha Tiranë-Rinas-Durrës, Haxhinasto: Projekti përfundon në 2019|ناونیشان=http://www.top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=329857|وێبگە=top-channel.tv|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928055749/http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=329857 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> === وزە === [[File:Albania electricity production.svg|thumb|بەرھەمھێنانی کارەبا لە ئەلبانیا لە ١٩٨٠ تا ٢٠١٩]] بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی و سەرچاوە سروشتییەکانییەوە، ئەلبانیا خاوەنی چەندین جۆری جیاوازی [[سەرچاوەی وزە|سەرچاوەکانی وزە]]یە، کە لە غاز، نەوت، و خەڵووزەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە [[وزەی با|با]]، [[وزەی خۆر|خۆر]]، [[وزەی ئاو|ئاو]]، و سەرچاوە [[وزەی نوێبووەوە|نوێبووەوەکانی]] دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Environment]] |سەردێڕ=Albania's Technology Needs Assessment (Final Draft) |ناونیشان=https://unfccc.int/files/meetings/seminar/application/pdf/sem_albania_sup2.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171209062915/http://unfccc.int/files/meetings/seminar/application/pdf/sem_albania_sup2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zavalani |یەکەم=Orion |بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] (EC) |سەردێڕ=Renewable energy potentials of Albania |ناونیشان=https://cordis.europa.eu/article/id/124474-renewable-energy-potentials-of-albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829151705/https://cordis.europa.eu/article/id/124474-renewable-energy-potentials-of-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی پێوەری گواستنەوەی وزەی ٢٠٢٣ (ETI)ی سەر بە [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]]، وڵاتەکە لە ڕیزبەندی ٢١ەمینی جیھاندایە، کە تیشک دەخاتە سەر پێشکەوتنەکانی لە کارنامەی گواستنەوەی وزەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Economic Forum]] |سەردێڕ=Fostering Effective Energy Transition 2023 Edition |ناونیشان=https://www3.weforum.org/docs/WEF_Fostering_Effective_Energy_Transition_2023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708154526/https://www3.weforum.org/docs/WEF_Fostering_Effective_Energy_Transition_2023.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|پەڕە=١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئێستادا، کەرتی بەرھەمھێنانی کارەبا لە ئەلبانیا پشتبەستووە بە [[کارەبای ئاوی]]، کە لە ڕووی سەدییەوە لە پلەی پێنجەمی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Infrastructure and Energy (Albania)]] |سەردێڕ=Albania Renewable Energy Progress Reports 2014–2015 |ناونیشان=https://www.energy-community.org/dam/jcr:fbad98e2-6780-430b-a465-2ab46e9cb499/AL_RE_progress_2017.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.energy-community.org/dam/jcr:fbad98e2-6780-430b-a465-2ab46e9cb499/AL_RE_progress_2017.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]] |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.HYRO.ZS?year_high_desc=true |سەردێڕ=Electricity production from hydroelectric sources (% of total) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928103117/https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.HYRO.ZS?year_high_desc=true |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[The World Factbook]] |سەردێڕ=Electricity – from hydroelectric plants |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/259rank.html#AL |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200817215245/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/259rank.html#AL |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت مەترسییەکانی لافاو و وشکەساڵی بەھۆی [[گۆڕانی ئاووھەوا]]وە مەترسی بخاتە سەر بەرھەمھێنانی کارەبا.<ref name="imfcountryreport"/> ڕووباری [[درین (ڕووبار)|درین]]، لە باکوور، خاوەنی چوار [[وێستگەی کارەبای ئاوی]]یە، لەوانە [[وێستگەی کارەبای ئاویی فیێرزا|فیێرزا]]، [[وێستگەی کارەبای ئاویی کۆمان|کۆمان]]، [[وێستگەی کارەبای ئاویی سکاڤیکا|سکاڤیکا]] و [[وێستگەی کارەبای ئاویی ڤاو ئی دێیێس|ڤاو ئی دێیێس]]. دوو وێستگەی دیکە، وەک [[وێستگەی کارەبای ئاویی بانجێ|بانجێ]] و [[وێستگەی کارەبای ئاویی مۆگلیچێ|مۆگلیچێ]]، لەسەر ڕووباری [[دێڤۆل (ڕووبار)|دێڤۆل]] لە باشوور جێگیرکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Hydropower Association]] (IHA) |سەردێڕ=Profile: Albania |ناونیشان=https://www.hydropower.org/country-profiles/albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829161126/https://www.hydropower.org/country-profiles/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> ئەلبانیا خاوەنی یەدەگێکی بەرچاوی نەوتە. یەدەگەکەی ١٠ەمین گەورەترینە لە ئەورووپا و ٥٨ەمینە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Energy Information Administration|سەردێڕ=Crude Oil Proved Reserves 2016|ناونیشان=http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6|وێبگە=eia.gov|پەڕەکان=١|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بەستەری نووسەر١=Energy Information Administration|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816185057/http://www.eia.gov/CFapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کێڵگە نەوتییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە لە دەوروبەری [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا]] و دەشتی [[میزێقێ]] لە ناو [[پێدەشتەکانی ڕۆژاوا]] ھەڵکەوتوون، کە گەورەترین یەدەگی وڵاتەکەی تێدایە. ھەروەھا، [[کێڵگەی نەوتی پاتۆس-مارینزا|پاتۆس-مارینزا]] کە لە ھەمان ناوچەدا ھەڵکەوتووە، گەورەترین [[کێڵگەی نەوت]]ی سەر وشکانییە لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Lorenc Gordani|سەردێڕ=Albania, from the largest continental onshore oil reserves in Europe, to the new bridge between the Balkans and Italy, by Dr Lorenc Gordani|ناونیشان=http://esc.albaniaenergy.org/en/2017/06/21/albania-oil-reserves-natural-gas-dr-lorenc-gordani-21th-june-2017/|وێبگە=esc.albaniaenergy.org|پەڕەکان=١|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}{{Dead link|date=January 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[بۆریی ئادریاتیکی تێپەڕ]] (TAP)، کە بەشێکە لە [[ڕێڕەوی غازی باشوور]] کە پلانی بۆ دانراوە، بە درێژاییی {{convert|215|km|0|abbr=off}} بەناو خاکی ئەلبانیادا تێدەپەڕێت پێش ئەوەی بگاتە [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا]] کە بە نزیکەیی دەکەوێتە {{convert|17|km|0|abbr=off}} باکووری ڕۆژاوای [[فیێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Trans Adriatic Pipeline]] (TAP) |سەردێڕ=Scoping Report for the ESIA (Environmental and Social Impact Assessment) Albania |ناونیشان=https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/scoping_document/albania/TAP_Scoping_report_ESIA_English.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725013409/https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/scoping_document/albania/TAP_Scoping_report_ESIA_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١}}</ref> [[سەرچاوە ئاوییەکان]]ی ئەلبانیا لە سەرجەم ناوچەکانی وڵاتەکەدا زۆر و زەبەندن و پێکدێن لە [[دەریاچەکانی ئەلبانیا|دەریاچەکان]]، [[ڕووبارەکانی ئەلبانیا|ڕووبارەکان]]، کانییەکان، و چینە ئاودارە ژێرزەوییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] (EC) |سەردێڕ=06/11347 – Albania – Benefits of Compliance with environmental acquis – final report |ناونیشان=https://ec.europa.eu/environment/archives/international_issues/pdf/report_albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829133812/https://ec.europa.eu/environment/archives/international_issues/pdf/report_albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> تێکڕای قەبارەی بەردەستی [[ئاوی شیرین]] بۆ ھەر دانیشتوویەک لە ساڵێکدا بە {{convert|129.7|m3|0|abbr=off}} مەزەندە دەکرێت، کە یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکان لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Statistical Office]] (Eurostat) |سەردێڕ=Water statistics |ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Water_statistics#:~:text=Among%20the%20EU%20countries%2C%20Finland,Sweden%20(19%20410%20m%C2%B3). |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829132407/https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Water_statistics#:~:text=Among%20the%20EU%20countries%2C%20Finland,Sweden%20(19%20410%20m%C2%B3). |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی ئەو داتایانەی کە لەلایەن [[بەرنامەی چاودێریی ھاوبەش بۆ دابینکردنی ئاو و ئاوەڕۆ]] (JMP) لە ساڵی ٢٠١٥دا خراوەتەڕوو، نزیکەی ٩٣٪ی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە دەستیان بە خزمەتگوزارییە [[ئاوەڕۆ|باشکراوەکانی ئاوەڕۆ]] گەیشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Children's Fund]] (UNICEF) and [[World Health Organization]] (WHO) |سەردێڕ=Progress on Sanitation and Drinking Water : 2015 Update and MDG Assessment |ناونیشان=http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMP-Update-report-2015_English.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304112745/http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMP-Update-report-2015_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> === ڕاگەیاندن === {{See also|سینەمای ئەلبانیا}} [[File:Villa_of_the_former_Radio_Tirana_(03).jpg|thumb|گۆڕەپانی پێشووی بارەگای سەرەکیی [[ڕادیۆی تیرانا]] لە پایتەخت، [[تیرانا]]. {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) لە سەرەتادا بە ناوی ڕادیۆ تیرانا لە ساڵی ١٩٣٨ پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم]] کرایەوە.]] [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] و [[ئازادیی ڕادەربڕین]]، و مافی ڕادەربڕینی ئازاد لەلایەن [[دەستووری ئەلبانیا|دەستووری ئەلبانیاوە]] دەستەبەر کراون.<ref name="Kushtetuta"/> بەڵام لە کارپێکردندا، ئازادیی ڕاگەیاندن بەھۆی پەستانی سیاسی، خاوەندارێتی چڕ، دارایی ناڕوون، تۆقاندنی ڕۆژنامەنووسان و تێکەڵبوونی بەرژەوەندییەکانی ڕاگەیاندن، بازرگانی و سیاسییەوە لاواز بووە.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="MFRR2024">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Media in Albania, under the blows of power |ناونیشان=https://www.mfrr.eu/media-in-albania-under-the-blows-of-power/ |بڵاوکەرەوە=Media Freedom Rapid Response |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا لە ڕیزبەندی ٨٤ەمینی [[پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی]]ی ساڵی ٢٠٢٠دا جێگیر بوو کە لەلایەن [[پەیامنێرانی بێسنوور]]ەوە ئامادە کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Reporters Without Borders]] |سەردێڕ=2020 World Press Freedom Index |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://rsf.org/en/ranking |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003131858/https://rsf.org/en/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> پەیامنێرانی بێسنوور بەردەوامە لە وەسفکردنی ژینگەی ڕاگەیاندنی ئەلبانیا بە لاواز، و ڕایدەگەیەنێت کە ئازادیی ڕۆژنامەگەری و سەربەخۆییی ڕاگەیاندن لەلایەن ململانێی بەرژەوەندییەکانی نێوان بازرگانی و سیاسەت، چوارچێوەیەکی یاساییی کەمایەسیدار و ڕێکخستنی حزبییەوە مەترسی لەسەرە.<ref name="RSFAlbania"/> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەلبانیا لە ڕیزبەندی ٨٣ەمین ھات لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا لە پێوەری ئازادی ڕۆژنامەگەری جیھانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=RSF: Rama should focus on improving the media landscape, not challenging the Index |ناونیشان=https://citizens.al/en/2026/05/28/rsf-rama-te-fokusohet-ne-permiresimin-e-peizazhit-mediatik-jo-ne-sfidimin-e-indeksit/ |ئیش=Citizens.al |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://citizens.al/en/2026/05/28/rsf-rama-te-fokusohet-ne-permiresimin-e-peizazhit-mediatik-jo-ne-sfidimin-e-indeksit/ |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) پەخشی [[پەخشی گشتی|ڕاگەیاندنی گشتیی]] ئەلبانیایە، کە کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگەکانی ڕادیۆ لە سەرانسەری وڵاتەکەدا بەڕێوەدەبات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Konrad Adenauer Foundation]] |سەردێڕ=Media Outlets in Albania |ناونیشان=https://www.kas.de/de/web/balkanmedia/media-outlets |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003115348/https://www.kas.de/de/web/balkanmedia/media-outlets |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> پەخشکارە تایبەتە سەرەکییەکان بریتین لە [[تۆپ چانێڵ]]، [[تی ڤی کلان]]، [[ڤیزیۆن پڵەس]]، ئەی٢ سی ئێن ئێن (A2 CNN)، [[تەلەڤیزیۆنی سیری|سیری تی ڤی]] و ئۆرا نیوز. بەرھەمە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئەلبانیا ھەروەھا لە [[کۆسۆڤۆ]] و ناوچە ئەلبانی زمانەکانی دیکەش دابەش دەکرێن. خاوەندارێتیی ڕاگەیاندن بە زۆری لای چەند لایەنێک چڕبووەتەوە. پەیامنێرانی بێسنوور ڕایدەگەیەنێت کە کاریگەرترین دەزگا ڕاگەیاندنەکانی کەرتی تایبەت خاوەندارێتییەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ژمارەیەکی کەم لە کۆمپانیاکان کە پەیوەندییان بە جیھانی سیاسەت و ئەو کەرتانەوە ھەیە کە بە توندی ڕێکخراون وەک کەرتی بیناسازی.<ref name="RSFAlbania"/> دەزگای وەڵامدانەوەی خێرای ئازادیی ڕاگەیاندن (Media Freedom Rapid Response) ڕاپۆرتی دا کە چوار گەورەترین خاوەنەکانی بازاڕی تەلەڤیزیۆنی ئەلبانیا دەگەنە نێوان ٤٨٫٩٣٪ و ٥٨٫٦٠٪ی بینەران، و کە سنووری نێوان ڕاگەیاندن، سیاسەت و ئابووری ھێشتا ناڕوونە.<ref name="MFRR2024"/> بەپێی ئەم ھەڵسەنگاندنانە، خاوەنەکانی ڕاگەیاندن زۆرجار دەزگاکانیان بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکان یان کاریگەری خستنە سەر حکوومەتەکان و پارتە سیاسییەکان بەکاردەھێنن، لەکاتێکدا ڕیکلامەکانی دەوڵەت و پارە گشتییەکان بە شێوەیەکی ناڕوون دابەش دەکرێن کە ئەمەش دەکرێت پشت پێ بەستنی سیاسی دروست بکات.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="albanianationsin" /> ژینگەی ڕاگەیاندن بووەتە بەشێکی ناوەندی لە ڕەخنەکانی سەر حوکمی درێژخایەنی سەرۆک وەزیران [[ئێدی ڕاما]]. ڕێکخراوەکانی ئازادیی ڕاگەیاندنی نێودەوڵەتی و ڕۆژنامەنووسانی ئەلبانی حکوومەتیان تۆمەتبار کردووە بە بەکارھێنانی ناوەندیکردنی پەیوەندییەکان، گەیشتنی دیاریکراو، بابەتی پەیوەندییە گشتییەکان و ھێرشکردنە سەر پەیامنێرانی ڕەخنەگر بۆ زاڵبوون بەسەر بۆشاییی زانیاریدا.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="MFRR2024"/> پەیامنێرانی بێسنوور ڕایگەیاندووە کە ڕۆژنامەنووسان ڕووبەڕووی پەستانی سیاسی دەبنەوە، بەتایبەتی لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا، و کە سیاسەتمەداران بە بەکارھێنانی ڕێکخەرەکان و پەخشکاری گشتی بۆ مەرامی سیاسی خۆیان، سەربەخۆیی سەرنووسەرایەتی سنووردار دەکەن.<ref name="RSFAlbania"/> دەزگای وەڵامدانەوەی خێرای ئازادی ڕاگەیاندن لە زاری گیێرگ ئێرێبارا، سەرنووسەری بێرن ئەلبانیاوە (BIRN Albania) بڵاوی کردووەتەوە کە بەشێکی زۆر لە پانتاییی ڕاگەیاندنی ئەلبانیا لەژێر پەستانی پڕوپاگەندەی حکوومەت و زانیاریی چەواشەدا کار دەکەن.<ref name="MFRR2024"/> ئەو ڕۆژنامەنووسانەی لێکۆڵینەوە لە گەندەڵی، تاوانی ڕێکخراو یان بەرژەوەندییە بازرگانییە پەیوەستەکان بە سیاسەت دەکەن، ڕووبەڕووی مەترسییەکی تایبەت دەبنەوە. پەیامنێرانی بێسنوور ڕایدەگەیەنێت کە ڕۆژنامەنووسانی لێکۆڵەر لە تاوان و گەندەڵی زۆرجار دەبنە ئامانجی ھەڕەشە، و سانسۆری خودی لە ناو ڕۆژنامەنووساندا بەربڵاوە.<ref name="RSFAlbania"/> ھەروەھا ڕاپۆرت دەدات کە ڕۆژنامەنووسانی ڕەخنەگر ڕووبەڕووی ھێرشی ناوزڕاندن دەبنەوە لەلایەن ھەردوو سیاسەتمەدارانی حکوومەت و ئۆپۆزسیۆنەوە، لەکاتێکدا تاوانی ڕێکخراو وەک ھەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر سەلامەتی ڕۆژنامەنووسان دەمێنێتەوە.<ref name="RSFAlbania"/> لە ئازاری ٢٠٢٣دا، بارەگای سەرەکیی تۆپ چانێڵ بە چەکی ئۆتۆماتیکی ھێرشی کرایە سەر، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی پاسەوانێکی ئاسایش.<ref name="RSFAlbania"/> پەخشکاری گشتیش بەشێک بووە لە مشتومڕەکانی دەستبەسەرداگرتنی ڕاگەیاندن و پەستانی سیاسی. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕێکخراوەکانی ئازادیی ڕاگەیاندنی نێودەوڵەتی ھۆشدارییان دا کە چاکسازی دیموکراسیانەی RTSH نابێت لە ڕێگەی کەمکردنەوەی بودجە، ھەڵپەساردن یان داخستنەوە ئەنجام بدرێت، بەو بیانووەی کە ڕێوشوێنی لەم جۆرە پێشێلی ستانداردە ئەورووپییەکان دەکات بۆ ڕاگەیاندنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Democratic reform of public broadcaster RTSH remains only viable option |ناونیشان=https://www.ecpmf.eu/albania-democratic-reform-of-public-broadcaster-rtsh-remains-only-viable-option/ |بڵاوکەرەوە=European Centre for Press and Media Freedom |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> سینەمای ئەلبانیا ڕەگ و ڕیشەی لە سەدەی بیستەمدایە و پاش [[جاڕنامەی سەربەخۆییی ئەلبانیا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی]] وڵاتەکە گەشەی کرد.<ref name="Cinema">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=The Albanian Cinema Project |سەردێڕ=An Overview of Albanian Film History |ناونیشان=https://www.thealbaniancinemaproject.org/albanian-history.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003140224/https://www.thealbaniancinemaproject.org/albanian-history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> یەکەمین [[ھۆڵی سینەما]] کە بەتەواوی تەرخانکرابێت بۆ پیشاندانی [[وێنەی جووڵاو|وێنە جووڵاوەکان]] لە ساڵی ١٩١٢ لە [[شکۆدەر]] دروست کرا.<ref name="Cinema"/> لە سەردەمی [[کۆماری گەلی ئەلبانیا]]دا، سینەمای ئەلبانیا بە خێرایی پەرەی سەند لەگەڵ کردنەوەی [[ستۆدیۆی فیلمی کینۆستودیۆ شقیپێریا ئی ڕی|کینۆستودیۆ شقیپێریا ئی ڕی]] لە تیرانا.<ref name="Cinema"/> لە ساڵی ١٩٥٣دا، [[فیلمی ئەپیک|فیلمی داستانیی]] ھاوبەشی ئەلبانی-سۆڤیەتی ''[[جەنگاوەری مەزن سکاندەربێگ]]'' بڵاوکرایەوە، کە ژیان و خەباتی پاڵەوانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەلبانی، [[سکاندەربێگ]] دەگێڕێتەوە. دواتر لە [[ڤیستیڤاڵی فیلمی کانی ١٩٥٤|ڤیستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ١٩٥٤دا]] خەڵاتێکی نێونەتەوەیی بەدەست ھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، [[ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تیرانا]] دامەزرا، کە گەورەترین ڤیستیڤاڵی فیلمە لە وڵاتەکەدا. ھەروەھا [[شانۆی کراوەی دڕەس|ئامفی شانۆی دڕەس]] میوانداری [[ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دڕەس]] دەکات، کە دووەم گەورەترین ڤیستیڤاڵی فیلمی وڵاتەکەیە. === تەکنۆلۆژیا === لە دوای [[ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|ڕووخانی کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٩١دا، سەرچاوە مرۆیییەکان لە بواری زانست و تەکنۆلۆژیادا لە ئەلبانیا بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەمیان کردووە. بەپێی چەندین ڕاپۆرتی جیاواز، لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٥ نزیکەی ٥٠٪ی مامۆستایان و زانایانی زانکۆکان و دامەزراوە زانستییەکان لە وڵاتەکەدا ئەلبانیایان بەجێھێشتووە.<ref name="dfid">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dfid.gov.uk/R4D/SearchResearchDatabase.asp?OutputID=177440|سەردێڕ=Research for Development|بڵاوکەرەوە=DFID|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511122050/http://www.dfid.gov.uk/R4D/SearchResearchDatabase.asp?OutputID=177440|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا لە [[پێوەری داھێنانی جیھانی]]دا بۆ ساڵی ٢٠٢٥ لە ڕیزبەندی ٦٧ەمیندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=WIPO |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250720164245/https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |ناونیشان=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |سەردێڕ=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |بڵاوکەرەوە=[[World Intellectual Property Organization]] |ساڵ=٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٧٩٧-٠|پەڕە=١٩|زمان=en |doi=10.34667/tind.58864 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012035001/https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania ranking in the Global Innovation Index 2025|ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.wipo.int|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250720164245/https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیوەندییەکان یەکێکە لەو کەرتانەی کە خێراترین گەشەی ھەیە و چالاکترینە لە ئەلبانیادا.<ref name="National Plan">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Infrastructure and Energy (Albania)|Ministry of Infrastructure and Energy]] |سەردێڕ=Plani Kombëtar për Zhvillimin e Qëndrueshëm të Infrastrukturës Digjitale Broadband 2020–2025 |ناونیشان=https://www.infrastruktura.gov.al/wp-content/uploads/2020/04/DRAFT-PLANI-KOMBETAR-PER-ZHVILLIMIN-E-QENDRUESHEM-TE-INFRASTRAKTURES-BROADBAND-2020-2025-2.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830111001/https://www.infrastruktura.gov.al/wp-content/uploads/2020/04/DRAFT-PLANI-KOMBETAR-PER-ZHVILLIMIN-E-QENDRUESHEM-TE-INFRASTRAKTURES-BROADBAND-2020-2025-2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|پەڕە=٨|زمان=sq}}</ref><ref name="DSSA"/> کۆمپانیاکانی [[ڤۆدافۆن ئەلبانیا]]، [[تێلێکۆمی ئەلبانیا]] و [[ئەلبتیلیکۆم]] سێ دابینکەری گەورەی تۆڕی [[پێشکەشکاری تۆڕی مۆبایل|مۆبایل]] و [[ئینتەرنێت]]ن لە ئەلبانیا.<ref name="National Plan"/> بەپێی ئاماری [[دەسەڵاتی پەیوەندییە ئەلیکترۆنی و پۆستەیییەکان (ئەلبانیا)|دەسەڵاتی پەیوەندییە ئەلیکترۆنی و پۆستەیییەکان]] (AKEP) لە ساڵی ٢٠١٨دا، وڵاتەکە خاوەنی نزیکەی ٢٫٧ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی مۆبایل بووە لەگەڵ نزیکەی ١٫٨ ملیۆن بەشداربووی چالاکی ھێڵی خێرای ئینتەرنێت.<ref name="AKEP">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Electronic and Postal Communications Authority (Albania)|Electronic and Postal Communications Authority]] (AKEP) |سەردێڕ=2019 Raporti Vjetor |ناونیشان=https://www.parlament.al/Files/Kerkese/20200518141712RAPORT%20VJETOR%202019%20%20-%20AKEP_compressed%20(1).pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830122238/https://www.parlament.al/Files/Kerkese/20200518141712RAPORT%20VJETOR%202019%20%20-%20AKEP_compressed%20%281%29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|پەڕەکان=١٦, ١٩|زمان=sq}}</ref> تەنھا ڤۆدافۆن ئەلبانیا خزمەتگوزاریی بۆ زیاتر لە ٩٣١٬٠٠٠ بەکارھێنەری مۆبایل دابین کردووە، تێلێکۆمی ئەلبانیا نزیکەی ٦٠٥٬٠٠٠ بەکارھێنەری ھەبووە و ئەلبتیلیکۆم زیاتر لە ٢٧٢٬٠٠٠ بەکارھێنەری ھەبووە.<ref name="AKEP"/> لە [[پێڕستی ھەڵدانی گەشتە ئاسمانییەکان لە کانوونی دووەم-حوزەیرانی ٢٠٢٣|کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا]]، ئەلبانیا [[پێڕستی یەکەم مانگە دەستکردەکان بەپێی وڵات|یەکەم دوو مانگی دەستکردی خۆی]]، بە ناوەکانی ''ئەلبانیا ١'' و ''ئەلبانیا ٢''، ھەڵدا بۆ ناو [[خولگەی مانگی دەستکرد|خولگە]]، لە ھەنگاوێکدا کە وەک دەستکەوتێکی مێژوویی سەیر دەکرێت بۆ چاودێریکردنی خاکی وڵاتەکە و دیاریکردنی چالاکییە نایاسایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petrushevska |یەکەم=Dragana |ئیش=SeeNews |سەردێڕ=SpaceX launches two Albanian satellites{{spaced ndash}}PM Rama |ناونیشان=https://seenews.com/news/spacex-launches-two-albanian-satellites-pm-rama-810332 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230117144132/https://seenews.com/news/spacex-launches-two-albanian-satellites-pm-rama-810332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=bne IntelliNews |سەردێڕ=Albania's first satellites launched into space |ناونیشان=https://bne.eu/albania-s-first-satellites-launched-into-space-265909/?source=albania |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230117144321/https://bne.eu/albania-s-first-satellites-launched-into-space-265909/?source=albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەندازیاری ئەلبانی-ئەمریکی [[میرا موراتی]]، کە بەڕێوەبەری سەرەکیی تەکنۆلۆژیایە لە ڕێکخراوی توێژینەوەی [[ئۆپن‌ئەی‌آی]] (OpenAI)، ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی خزمەتگوزارییەکانی ژیریی دەستکردی وەک [[چات‌جی‌پی‌تی]]، [[کۆدێکس (نوێنەری ژیریی دەستکرد)|کۆدێکس]] و [[داڵ-ئی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Metz |یەکەم١=Cade |دوایین٢=Mickle |یەکەم٢=Tripp |ئیش=[[The New York Times]] |سەردێڕ=Meet Mira Murati, the Engineer Now Leading OpenAI |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224151442/https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aratani |یەکەم=Lauren |ئیش=[[The Guardian]] |سەردێڕ=How OpenAI interim chief Mira Murati helped launch AI into the mainstream |ناونیشان=https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/19/how-openai-interim-chief-mira-murati-helped-launch-ai-into-the-mainstream |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224151723/https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/19/how-openai-interim-chief-mira-murati-helped-launch-ai-into-the-mainstream |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣دا، سەرۆک وەزیران ئێدی ڕاما پلانەکانی بۆ ھاوکاریی نێوان حکوومەتی ئەلبانیا و چات‌جی‌پی‌تی ڕاگەیاند، کە لە ڕێگەی گفتوگۆکان لەگەڵ موراتی ئاسانکاریی بۆ کرا.<ref name="Taylor">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor |یەکەم=Alice |ئیش=[[Euractiv]] |سەردێڕ=Albania to speed up EU accession using ChatGPT |ناونیشان=https://www.euractiv.com/section/politics/news/albania-to-speed-up-eu-accession-using-chatgpt/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224152827/https://www.euractiv.com/section/politics/news/albania-to-speed-up-eu-accession-using-chatgpt/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Telegrafi |سەردێڕ='Bisedova me Mira Muratin', Rama: Përafrimi i legjislacionit me BE-në bëhet me ChatGPT |ناونیشان=https://telegrafi.com/bisedova-mira-muratin-rama-perafrimi-legjislacionit-ne-behet-chatgpt/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216042231/https://telegrafi.com/bisedova-mira-muratin-rama-perafrimi-legjislacionit-ne-behet-chatgpt/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=sq |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاما جەختی لەسەر ئەو مەبەستە کردەوە کە کارئاسانی بکرێت بۆ گونجاندنی یاساکانی ئەلبانیا لەگەڵ ڕێنمایییەکانی یەکێتیی ئەورووپا، بە ئامانجی کەمکردنەوەی تێچووەکانی پەیوەست بە وەرگێڕان و خزمەتگوزارییە یاسایییەکان.<ref name="Taylor"/> == دیمۆگرافیا == [[File:Albania_demography.svg|thumb|پەرەسەندنی [[دیمۆگرافیای ئەلبانیا|دانیشتووانی ئەلبانیا]] لە ماوەی شەست ساڵی ڕابردوودا]] ئامارە دیمۆگرافییەکانی ئەلبانیا، وەک ئەوەی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣دا دەرکەوتووە کە لەلایەن [[دامەزراوەی ئامار (ئەلبانیا)|دامەزراوەی ئاماری ئەلبانیا]] (INSTAT)ەوە ئەنجام دراوە، ئاماژەی بەوە کردووە کە ژمارەی دانیشتووان ٢٬٤٠٢٬١١٣ کەسە، کە دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە بەراورد بەو ٢٬٨٢١٬٩٧٧ کەسەی کە لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا تۆمار کرابوو.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=105}}{{sfn|2011 Albanian census|2012|p=7}} کەمبوونەوەی دانیشتووان لەدوای ڕووخانی ڕژێمی کۆمۆنیستی لە ئەلبانیاوە دەستی پێکرد و پەیوەستە بە گۆڕانکارییە گەورەکان لە پێکھاتەی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیی ئەلبانیا.{{sfn|Population Dynamics|2014|p=25}}{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=114}} ھۆکارێکی سەرەکی لەم گۆڕانکارییەدا بریتییە لە کەمبوونەوەی ڕێژەی لەدایکبوون لەگەڵ زیادبوونی کۆچکردن بۆ دەرەوە، کە ھەردووکیان بەشدارن لە گۆڕانکاری و ئاڵەنگارییە بەردەوامە دیمۆگرافییەکان.{{sfn|Population Dynamics|2014|p=39}} پێشبینی دەکرێت ژمارەی دانیشتووان لانیکەم بۆ دە ساڵی داھاتوو بەردەوام بێت لە کەمبوونەوە، بەپێی ڕێژەی ڕاستەقینەی لەدایکبوون و ئاستی کۆچکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Albania Population Projections 2011–2031 |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/media/2964/population_projections_2011-2031.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.instat.gov.al/media/2964/population_projections_2011-2031.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٣٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە ئێستادا چڕیی دانیشتووانی ئەلبانیا بە ٨٣٫٦ کەس بۆ ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشە دەپێورێت، بە دابەشبوونێکی جیاوازی دانیشتووان بەسەر ناوچە جیاوازەکاندا.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=105}}<ref>{{cite CIA World Factbook|country=Albania|section=People and Society|year=2024|access-date=18 September 2024}}</ref> پارێزگاکانی [[پارێزگای تیرانا|تیرانا]] و [[پارێزگای دڕەس|دڕەس]] چڕییەکی گەورەی دانیشتووانیان تێدایە، کە بە تێکڕا نزیکەی ٤١٪ی کۆی دیمۆگرافیای ئەلبانیا پێکدەھێنن، کە ٣٢٪یان لە تیرانا و ٩٪یان لە دڕەس نیشتەجێن.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} بەپێچەوانەوە، پارێزگا پەراوێزخراو و لادێیییەکانی وەک [[پارێزگای گیرۆکاستێر|گیرۆکاستێر]] و [[پارێزگای کوکێس|کوکێس]] چڕییەکی زۆر کەمتریان ھەیە، کە ھەریەکەیان تەنھا ٣٪ لە کۆی دانیشتووان پێکدەھێنن.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} لە ڕووی مێژوویییەوە، گەلی ئەلبانیا چەندین کۆمەڵگەیان لە زۆرێک لە ناوچەکانی باشووری ئەورووپا دروست کردووە. [[ڕەوەندی ئەلبانی]] لە کۆتاییی سەدەکانی ناوەڕاستەوە پێکھاتووە، کاتێک ئەوان کۆچیان کرد بۆ ڕزگاربوون لە سەختییە کۆمەڵایەتی-سیاسییە جیاوازەکان یان داگیرکاریی عوسمانییەکان بۆ سەر ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia e popullit shqiptar|نووسەر=Stafi i Akedemise se Shkencave|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Botimet Toena|پەڕەکان=٢٥٢–٢٥٤}}</ref> لەدوای ڕووخانی کۆمۆنیزم، ژمارەیەکی زۆر لە ئەلبانییەکان کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی وەک ئوسترالیا، کەنەدا، سویسرا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. [[کەمینە|کەمینە]] ئەلبانییەکان بوونیان ھەیە لە ناوچە دراوسێکاندا وەک ڕۆژاوای مەقدوونیای باکوور، باشووری ڕۆژھەڵاتی مۆنتینیگرۆ، کۆسۆڤۆ بەتەواوەتی، و بەشێک لە باشووری سڕبیا. بەگشتی، مەزەندە دەکرێت ژمارەی ئەلبانییە نەتەوەیییەکان کە لە دەرەوە دەژین زیاتر بێت لە کۆی دانیشتووانی ناوخۆی ئەلبانیا. نزیکەی سێیەکی ئەو کەسانەی لە سنوورەکانی وڵاتەکەدا لەدایک بوون ئێستا لە دەرەوەی وڵات دەژین، کە ئەمەش ئەلبانیا دەکاتە یەکێک لەو وڵاتانەی زۆرترین ڕێژەی کۆچکردنی بۆ دەرەوە ھەیە بەراورد بە دانیشتووانەکەی لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.euractiv.com/section/politics/news/30-of-albanians-live-abroad-amid-increased-migration-woes/ |سەردێڕ=30% of Albanians live abroad amid increased migration woes – EURACTIV.com |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230424224125/https://www.euractiv.com/section/politics/news/30-of-albanians-live-abroad-amid-increased-migration-woes/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/embracing-emigration-migration-development-nexus-albania |سەردێڕ=Article: Embracing Emigration: The Migration-Devel.. &#124; migrationpolicy.org |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703024450/https://www.migrationpolicy.org/article/embracing-emigration-migration-development-nexus-albania |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا ڕێژەی لەدایکبوون بەراورد بە ساڵی ٢٠٢١ بە ڕێژەی ٢٠٪ کەمتر بووە، کە ھۆکارە سەرەکییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆچکردنی ئەو کەسانەی کە لە تەمەنی منداڵبووندان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.opendemocracy.net/en/beyond-trafficking-and-slavery/the-other-albanian-migrant-crisis/|سەردێڕ=The other Albanian migrant crisis|وێبگە=openDemocracy |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === شارنشینی === لەدوای ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ساڵی ١٩٩١ەوە، ئەلبانیا گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە دیمەنی شارنشینیدا بەخۆیەوە بینیوە، و بووەتە یەکێک لەو وڵاتانەی ئەورووپا کە خێراترین گەشەی شارنشینییان ھەیە.{{sfn|Internal Migration Albania|2014|p=12}}<ref>{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=107}}</ref> لە پێشەنگی ئەم گۆڕانکارییەدا کۆبوونەوەی شارەکانی [[پارێزگای تیرانا|تیرانا]]–[[پارێزگای دڕەس|دڕەس]] دێت، کە ڕێڕەوێکی شارنشینییە بە چڕییەکی زۆری دانیشتووانەوە و دەکەوێتە بەدرێژایی [[پێدەشتەکانی کەناراوەکانی ئەلبانیا|کەناراوەکانی ڕۆژاوای ئەلبانیا]].<ref name="CIEACA 2">{{harvnb|CIEACA: Albania|2017|pp=3–4}}</ref> ئەم ڕێڕەوە بووەتە ناوەندی سەرەکیی گەشەی دانیشتووان و پەرەپێدانی نیشتەجێبوون، و لێشاوی گەورەی کۆچبەرانی ناوخۆیی لە ناوچە پەراوێزخراوەکانی وڵاتەکەوە بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە.<ref name="CIEACA 2"/> سەرەڕای کەمبوونەوەی گشتیی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە، ڕێژەی دیمۆگرافیای شارنشین بەشێوەیەکی بەردەوام لە ٤٧٪ لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بۆ ٦٥٪ لە ساڵی ٢٠٢٣دا بەرز بووەتەوە.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=114}}{{sfn|2011 Albanian census|2012|p=10}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank |سەردێڕ=Urban population (% of total population){{spaced ndash}}Albania |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=AL&most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240914102716/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=AL&most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم بەرزبوونەوە بەردەوامە، لەگەڵ چڕبوونەوەیان لە ناوچەی تیرانا-دڕەس، بووەتە ھۆی بڵاوبوونەوەی نایەکسانیی ناوچەیی، کە ناوچە پەراوێزخراوەکان، بەتایبەتی [[پارێزگای دیبێر|دیبێر]] و [[پارێزگای کوکێس|کوکێس]]، ڕووبەڕووی چۆڵبوونی توندی دانیشتووان بوونەتەوە.{{sfn|Internal Migration Albania|2014|pp=12 & 18}}{{sfn|Internal Migration Albania|2014|p=15}}{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} === زمان === {{See also|زمانی ئەلبانی}}{{Pie chart | thumb = right | caption = زمانە قسەپێکراوەکانی ناو ماڵ تا ساڵی ٢٠٢٣:{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=77}} | label1 = ئەلبانی | value1 = 91.07 | color1 = DarkGreen | label2 = زمانی تر | value2 = 1.54 | color2 = Gold | label3 = چەند زمانێک | value3 = 0.57 | color3 = Orange | label4 = بێ وەڵام | value4 = 1.21 | color4 = Skyblue | label5 = بەردەست نییە | value5 = 5.59 | color5 = Yellowgreen }} [[زمانی فەرمی|زمانی فەرمیی]] وڵاتەکە [[زمانی ئەلبانی|ئەلبانییە]] کە لەلایەن زۆرینەی ڕەھای دانیشتووانی وڵاتەکەوە قسەی پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Albania |ناونیشان=https://www.osce.org/albania/41888 |وێبگە=osce.org |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨|پەڕە=٣|وتەگێڕانەوە=The official language in the Republic of Albania is Albanian.}}</ref> فۆڕمی پێوەرەی قسەکردن و نووسینی زمانەکە پێداچوونەوەی بۆ کراوە و لە دوو شێوەزاری سەرەکییەوە وەرگیراوە، کە بریتین لە [[گێگ]] و [[تۆسک (زمانی ئەلبانی)|تۆسک]]، ھەرچەندە بەشێوەیەکی بەرچاو زیاتر لەسەر بنەمای شێوەزاری تۆسک دامەزراوە. ڕووباری [[شکومبین]] سنووری دابەشبوونی نزیکەیی نێوان ئەم دوو شێوەزارەیە. لە نێوان زمانە کەمینەکاندا، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] دووەم زۆرترین زمانی قسەپێکراوە لە وڵاتەکەدا، کە ٠٫٥ تا ٣٪ی دانیشتووان وەک زمانی یەکەم قسەی پێدەکەن، بەتایبەتی لە باشووری وڵاتەکەدا کە ئاخێوەرەکانی تێدا چڕبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nitsiakos|یەکەم١=Vasilēs G.|سەردێڕ=Balkan Border Crossings: Second Annual of the Konitsa Summer School |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=LIT Verlag Münster|ژپنک=٩٧٨٣٦٤٣٨٠٠٩٢٣|پەڕە=١٥٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A6HEpazarccC&pg=PA150 |وتەگێڕانەوە=in the Albanian south... The Greek language is spoken by an important percentage of the Albanians of the south.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Languages Are Spoken in Albania? |ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-albania.html |وێبگە=WorldAtlas|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref name="SecondMostSpokenLanguage">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Second Most Spoken Languages Around the World|ناونیشان=http://graduate.olivet.edu/news-events/news/second-most-spoken-languages-around-world|newspaper=Kathimerini|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=.5% speak it as first language.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180729003624/https://graduate.olivet.edu/news-events/news/second-most-spoken-languages-around-world|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="kathimerini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Greek language is widely spoken in Albania (H Ελληνική γλώσσα γίνεται καθομιλουμένη στην Αλβανία)|ناونیشان=http://www.kathimerini.gr/138922/article/epikairothta/politikh/h-ellhnikh-glwssa-ginetai-ka8omiloymenh-sthn-alvania|newspaper=Kathimerini |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> زمانەکانی دیکە کە لەلایەن کەمینە نەتەوەیییەکانەوە لە ئەلبانیا قسەیان پێدەکرێت بریتین لە [[زمانی ئارۆمانی|ئارۆمانی]]، [[سێربۆ-کرواتی]]، [[زمانی مەقدوونی|مەقدوونی]]، [[زمانی بولگاری|بولگاری]]، [[شێوەزاری گۆرانی|گۆرانی]]، و [[زمانی ڕۆمانی|ڕۆمانی (دۆمی)]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=albania |سەردێڕ=Languages of Albania |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090123044546/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> مەقدوونی لە شارەوانیی پوستێک لە ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا زمانێکی فەرمییە. لە سەرژمێریی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٢٣دا، ٩١٫٠٧٪ ئەلبانییان وەک زمانی قسەپێکراوی ناو ماڵ تۆمار کردووە. ١٫٥٤٪ ڕایانگەیاندووە کە لە ماڵەوە بە زمانێکی تر قسە دەکەن، ٠٫٥٧٪ بە چەند زمانێک، ١٫٢١٪ ھیچ وەڵامێکیان نەداوەتەوە و ٥٫٥٩٪ بەردەست نەبوون.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=77}} لە نێو گەنجانی تەمەن ٢٥ ساڵ یان کەمتردا، ئارەزووی فێربوونی ئینگلیزی، ئەڵمانی و تورکی لە دوای ساڵی ٢٠٠٠ەوە ڕووی لە زیادبوون کردووە. ئیتالی و فەڕەنسی ئارەزوویەکی جێگیریان ھەبووە، لەکاتێکدا یۆنانی بەشێکی زۆری پێگەی پێشووی لەدەستداوە. ئەم ئاراستەیە پەیوەستە بە ھۆکارە کولتووری و ئابوورییەکانەوە.<ref name="Shkurtaj2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gjovalin Shkurtaj|سەردێڕ=Urgjenca gjuhësore: -huazime të zëvendësueshme me fjalë shqipe- : (fjalorth)|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Naimi|وتەگێڕانەوە=Sic u permend me lart, per shkak te shkaqeve kulturore dhe ekonomike, trendet e mesimit te gjuheve nga te rinjte (grupmosha deri ne 25 vjec) ndryshojne. Keto trende jane percaktues i nje sere fenomeneve shoqerore, sic do te shohim me tej. Keshtu nga viti 2000 e ketej, gjuha angleze, gjermane dhe ajo turke kane pasur nje rritje te interest. Gjuha italiane, por edhe ajo franceze kane pasur nje stabilitet, pra as rritje dhe as ulje te interesit te pergjithshem nga ana e grupmoshes te siperpermendur. Vihet re se gjuha greke ka pesuar nje renie te forte te interesit. Ne fakt, shumica e interesit ka rene per kete gjuhe. Arsyet per kete gjuhe specifike do ti trajtojme me tej ne kapitulin e trete.|ژپنک=٩٧٨٩٩٢٨٢٣٤٠٤٩|پەڕەکان=١٥–١٦}}</ref> لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا، ژمارەیەکی زیاتر لە ئەلبانییەکان ئارەزوویان بۆ فێربوونی [[زمانی ئەڵمانی]] نیشان دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pani |یەکەم=Pandeli |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Learning German is gaining popularity |ناونیشان=https://www.dw.com/en/learning-german-is-gaining-popularity-in-the-balkan-states/a-35984926 |وێبگە=[[Deutsche Welle|DW]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> کە وەک بەشێک لە "ڕەوتێکی ڕۆژاوای باڵکان بۆ ئامادەکاری بۆ تێکەڵبوون بە بازاڕی کاری ئەڵمانیا" وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Albanians join regional race to learn German as escape from everyday problems |ناونیشان=https://www.tiranatimes.com/albanians-join-regional-race-to-learn-german-as-escape-from-everyday-problems |وێبگە=[[Tirana Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> ھەندێک لەوانە چوونەتە [[ئەڵمانیا]] بۆ خوێندن یان کارکردن. ئەلبانیا و ئەڵمانیا ڕێکەوتنیان ھەیە بۆ ھاوکاریکردن لە یارمەتیدانی گەنجانی ھەردوو وڵات بۆ ئەوەی باشتر ئاشنای ھەردوو کولتوورەکە ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albinfo.ch/gjuha-gjermane-shume-e-kerkuar-ne-shqiperi/ |سەردێڕ=Gjuha gjermane, shumë e kërkuar në Shqipëri |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٤|وێبگە=albinfo.ch |بڵاوکەرەوە=albinfo |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503235525/https://www.albinfo.ch/gjuha-gjermane-shume-e-kerkuar-ne-shqiperi/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەھۆی بەرزبوونەوەی خێرای پەیوەندییە ئابوورییەکان لەگەڵ [[تورکیا]]، ئارەزووی فێربوونی [[زمانی تورکی|تورکی]]، بەتایبەتی لە نێوان گەنجاندا، لە دەیەی ٢٠١٠دا ساڵ لە دوای ساڵ لە گەشەکردندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voal.ch/ne-shqiperi-vazhdon-te-rritet-interesi-per-gjuhen-turke/ |سەردێڕ=Në Shqipëri vazhdon të rritet interesi për gjuhën turke |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=voal.ch |بڵاوکەرەوە=voal |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> === کەمینەکان === ئەو کەمینە نەتەوەیی و کولتوورییانەی لە ئەلبانیا بەفەرمی ناسراون بریتین لە گەلانی ئارۆمانی، یۆنانی، مەقدوونی، مۆنتینیگرۆیی، سڕبی، ڕۆما، میسری، بۆسنی و بولگاری، ھەروەھا گۆرانییەکان و جووەکان وەک گرووپی کەمینەی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=staff|سەردێڕ=Albania has Recognized the Bulgarian Minority in the Country|ناونیشان=http://www.novinite.com/articles/184224/Albania+has+Recognized+the+Bulgarian+Minority+in+the+Country |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=novinite.com|agency=Sofia News Agency |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=United Nations High Commissioner for Refugees |ناونیشان=http://www.unhcr.org/refworld/country,,,COUNTRYPROF,ALB,,4954cdfe1a,0.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130416035942/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,COUNTRYPROF,ALB,,4954cdfe1a,0.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples&nbsp;– Albania : Overview |بڵاوکەرەوە=United Nations High Commission for Refugees |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣ پێکھاتەی نەتەوەیی بەم شێوەیە تۆمار کردووە: [[ئەلبانییەکان]] ٢٬١٨٦٬٩١٧ (٩١٫٠٤٪ی کۆی گشتی)، [[یۆنانییەکان لە ئەلبانیا|یۆنانییەکان]] ٢٣٬٤٨٥ (٠٫٩٨٪)، [[مەقدوونییەکانی ئەلبانیا|مەقدوونییەکان]] ٢٬٢٨١ (٠٫٠٩٪)، [[مۆنتینیگرۆیییەکانی ئەلبانیا|مۆنتینیگرۆیییەکان]] ٥١١ (٠٫٠٢٪)، [[ئارۆمانییەکان لە ئەلبانیا|ئارۆمانییەکان]] ٢٬٤٥٩ (٠٫١٪)، [[ڕۆما (دۆم) لە ئەلبانیا|ڕۆما]] ٩٬٨١٣ (٠٫٤٪)، [[میسرییەکانی باڵکان]] ١٢٬٣٧٥ (٠٫٥٪)، [[بۆسنییەکان لە ئەلبانیا|بۆسنییەکان]] ٢٬٩٦٣ (٠٫١٢٪)، [[سڕبییەکان و مۆنتینیگرۆیییەکان لە ئەلبانیا|سڕبییەکان]] ٥٨٤ (٠٫٠٢٪)، [[بولگارییەکان لە ئەلبانیا|بولگارییەکان]] ٧٬٠٥٧ (٠٫٢٩٪)، نەتەوە تێکەڵەکان ٧٧٠ (٠٫٠٣٪)، نەتەوەکانی تر ٣٬٧٩٨ (٠٫١٥٪)، و ١٣٤٬٤٥١ (٥٫٦٠٪) بەبێ دیاریکردنی نەتەوە، لە کۆی گشتی دانیشتووانی ٢٬٤٠٢٬١١٣ کەس. === ئایین === ئەلبانیا وڵاتێکی [[دەوڵەتی عەلمانی|عەلمانی]] و ھەمەجۆری ئایینییە کە ھیچ [[ئایینی فەرمی|ئایینێکی فەرمی]]ی نییە. [[ئازادیی ئایینی]]، [[ئازادیی بیروباوەڕ|بیروباوەڕ]] و [[ئازادیی ویژدان|ویژدان]] لەژێر [[دەستووری ئەلبانیا|دەستووری]] وڵاتەکەدا دەستەبەر کراون.<ref name="Kushtetuta" /> بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣، ١٬١٠١٬٧١٨ (٤٥٫٨٦٪) پەیڕەوانی [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] ھەبوون، ٢٠١٬٥٣٠ (٨٫٣٨٪) [[کاتۆلیکی ڕۆمانی|کاتۆلیک]]، ١٧٣٬٦٤٥ (٧٫٢٢٪) [[ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی]]، ١١٥٬٦٤٤ (٤٫٨١٪) پەیڕەوانی [[تەریقەتی بەکتاشی|ئیسلامی بەکتاشی]]، ٩٬٦٥٨ (٠٫٤٪) [[ئینجیلی|مەسیحیی ئینجیلی]]، ٣٬٦٧٠ (٠٫١٥٪) لە ئایینەکانی تر، ٣٣٢٬١٥٥ (١٣٫٨٢٪) بڕواداری بێ ئایین یان مەزھەب، ٨٥٬٣١١ (٣٫٥٥٪) بێخوایان، و ٣٧٨٬٧٨٢ (١٥٫٧٦٪) وەڵامیان نەدابووەوە.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=76}} سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا وەک یەکێک لە کەمترین وڵاتە ئایینییەکان لە جیھاندا پۆلێن دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Gallup |سەردێڕ=Gallup Global Reports |ناونیشان=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئایین ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت تەنھا لە ژیانی ٣٩٪ی دانیشتووانی وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith |یەکەم=Oliver |بڵاوکەرەوە=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |سەردێڕ=Mapped: The world's most (and least) religious countries |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/travel/maps-and-graphics/most-religious-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816211924/https://www.telegraph.co.uk/travel/maps-and-graphics/most-religious-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی تردا، ٥٦٪ خۆیان بە ئایینی دەزانی، ٣٠٪ خۆیان بە نائایینی دەزانی، لەکاتێکدا ٩٪ خۆیان وەک بێخوای قەناعەتپێکراو پێناسە کرد. ٨٠٪ بڕوایان بە خوا ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Worldwide Independent Network/Gallup International Association |بەستەری نووسەر١=WIN/GIA |سەردێڕ=Religion prevails in the world |ناونیشان=http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf |وێبگە=wingia.com |پەڕە=٤ & ٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171114113506/http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> [[ئیسلام لە ئەلبانیا|ئەلبانییە موسڵمانەکان]] بەسەر سەرانسەری وڵاتەکەدا دابەش بوون. [[ئۆرتۆدۆکسی لە ئەلبانیا|ئۆرتۆدۆکسەکان]] و [[بەکتاشی|بەکتاشییەکان]] زیاتر لە باشوور دەدۆزرێنەوە، لەکاتێکدا [[کاتۆلیکی لە ئەلبانیا|کاتۆلیکەکان]] بەشێوەیەکی سەرەکی لە باکوور دەژین.<ref name="International Religious Freedom Report 2007">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90160.htm |سەردێڕ=Albania: International Religious Freedom Report 2007 |بڵاوکەرەوە=U.S. State Department |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ٦٩٤ کڵێسای [[کاتۆلیک]] و ٤٢٥ کڵێسای [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسیی ئەلبانیا|ئۆرتۆدۆکس]]، ٥٦٨ مزگەوت و ٧٠ [[تەکێ|تەکیەی]] [[تەریقەتی بەکتاشی|بەکتاشی]] لە وڵاتەکەدا ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Korrieri online – Shqip |ناونیشان=http://www.korrieri.com/index.php?k=1&i=15799 |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050523030433/http://www.korrieri.com/index.php?k=1&i=15799 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Në Shqipëri P. ka 1119 kisha dhe 638 xhami |ناونیشان=https://ateistet.org/lm1108237w |وێبگە=Ateistët |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151118155654/https://ateistet.org/lm1108237w |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ماوەی [[سەردەمی مۆدێرن|سەردەمە مۆدێرنەکاندا]]، ڕژێمە کۆماری، پاشایەتی و دواتر کۆمۆنیستییەکانی ئەلبانیا سیاسەتێکی سیستماتیکیان پەیڕەو کرد بۆ جیاکردنەوەی ئایین لە ئەرکە فەرمی و ژیانی کولتووری. وڵاتەکە ھەرگیز [[ئایینی فەرمی|ئایینێکی فەرمی]]ی نەبووە نە وەک کۆمار و نە وەک پاشایەتی. لە سەدەی بیستەمدا، پیاوانی ئایینیی ھەموو ئایینەکان لەژێر دەسەڵاتی پاشایەتیدا لاواز کران و لە کۆتاییدا لە دەیەکانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا بنەبڕ کران، لەژێر سیاسەتی دەوڵەت بۆ سڕینەوەی ھەموو ئایینێکی ڕێکخراو لە خاکەکانی ئەلبانیا. [[کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|ڕژێمی کۆمۆنیستی]] چەوساندنەوە و سەرکوتی پەیڕەوانی ئایین و دامەزراوە ئایینییەکانی کرد و بەتەواوی [[دژە-ئایین|ئایینی قەدەغە کرد]]. وڵاتەکە ئەوکات بە فەرمی ڕاگەیەندرا وەک یەکەم [[دەوڵەتی بێخوایەتی|دەوڵەتی بێخوای]] جیھان. بەڵام ئازادیی ئایینی لەدوای [[ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|کۆتاییی کۆمۆنیزمەوە]] گەڕاوەتەوە. ئیسلام لە چەوساندنەوەی سەردەمی کۆمۆنیست ڕزگاری بوو و لە سەردەمی مۆدێرندا وەک ئایینێکی پەیڕەوکراو لە ئەلبانیادا سەرلەنوێ دەرکەوتەوە.<ref name="Merdjanova673940">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Merdjanova|یەکەم=Ina|سەردێڕ=Rediscovering the Umma: Muslims in the Balkans between nationalism and transnationalism|ساڵ=٢٠١٣|شوێن=Oxford|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6eYRDAAAQBAJ&q=Islam%20Albania%20Ottoman|ژپنک=٩٧٨٠١٩٠٤٦٢٥٠٥|پەڕەکان=٦–٧, ٣٩–٤٠}}</ref> ھەندێک لە ڕێبازە مەسیحییە بچووکەکان لە ئەلبانیا بریتین لە [[ئینجیلی|مەسیحییە ئینجیلییەکان]] و چەندین کۆمەڵگەی [[پرۆتێستانت]] لەوانە [[کڵێسای ئەدڤێنتیستەکانی ڕۆژی حەوتەم]]، [[کڵێسای یەسوع مەسیحی پیرۆزانی ڕۆژانی دوایی|کڵێسای یەسوع مەسیحی پیرۆزانی ڕۆژانی دوایی]] و [[شایەتحاڵەکانی یەھۆڤا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ted-adventist.org/countries/europe/albania |سەردێڕ=Albania |بڵاوکەرەوە=TED Adventist |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130224022017/http://www.ted-adventist.org/countries/europe/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/albania/famous-british-celebrity-visits-adra-albania|سەردێڕ=Famous British celebrity visits ADRA Albania – Albania|وێبگە=ReliefWeb|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LDS Newsroom-Country Profile-Albania |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/albania |بڵاوکەرەوە=The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100825075459/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=2015 Yearbook of Jehovah's Witnesses|بڵاوکەرەوە=Watch Tower Society|پەڕە=١٧٨}}</ref> یەکەمین پرۆتێستانتی تۆمارکراوی ئەلبانیا سەعید تۆپتانی بوو، کە بە ئەورووپادا گەشتی کرد و لە ساڵی ١٨٥٣دا گەڕایەوە بۆ [[تیرانا]]، لەوێ دەستی کرد بە بانگەشەکردن بۆ [[پرۆتێستانتیزم]]. یەکەمین [[پرۆتێستانتە ئینجیلییەکان]] لە سەدەی نۆزدەھەمدا دەرکەوتن و ھاوپەیمانیی ئینجیلی لە ساڵی ١٨٩٢ دامەزرا. لە ئێستادا، ١٦٠ کۆبوونەوەی ئەندامی لە مەزھەبە پرۆتێستانتە جیاوازەکان ھەیە. دوای کۆچکردنی بەکۆمەڵ بۆ ئیسرائیل لە پاش ڕووخانی کۆمۆنیزم، تەنھا ٢٠٠ [[جوولەکە لە ئەلبانیا|جووی]] ئەلبانی لە وڵاتەکەدا ماونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3997848,00.html |سەردێڕ=1st chief rabbi inaugurated in Albania – Israel Jewish Scene, Ynetnews |ئیش=Ynetnews |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Scheib |first=Ariel |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/albania.html |title=Albania Virtual Jewish Tour |encyclopedia=Jewish Virtual Library |access-date=15 February 2014}}</ref> === پەروەردە === [[File:Akademia_e_arteve_Ergys_Veliu_Photography.jpg|thumb|left|[[زانکۆی ھونەرەکان (ئەلبانیا)|زانکۆی ھونەرەکان]] گەورەترین پەیمانگای خوێندنی باڵایە کە تەرخان کراوە بۆ خوێندنی ھونەر.]] لە ئەلبانیا، پەروەردە عەلمانی، بێبەرامبەر، [[خوێندنی ناچاری|ناچاریی]]ە، و لەسەر بنەمای سێ ئاست پێکھاتووە.<ref name="Official">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language Education Policy Profile: Albania Country Report |ناونیشان=https://rm.coe.int/language-education-policy-profile-albania-country-report/16807b3b2d |شوێن=Tirana |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Epnuffic">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Albanian education system described and compared with the Dutch system|ناونیشان=https://www.epnuffic.nl/en/publications/find-a-publication/education-system-albania.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20171014102820/https://www.epnuffic.nl/en/publications/find-a-publication/education-system-albania.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> ساڵی خوێندن بەسەر دوو وەرزدا دابەش دەبێت، کە لە ئەیلوول یان تشرینی یەکەمەوە دەست پێدەکات و لە حوزەیران یان تەممووزدا کۆتایی دێت. [[زمانی ئەلبانی|ئەلبانی]] [[زمانی سەرەکی]]ی فێرکردنە لە [[قوتابخانەی دەوڵەتی|دامەزراوە ئەکادیمییەکان]]ی وڵاتەکەدا.<ref name="Epnuffic"/> خوێندنی یەکەم زمانی بیانی ناچارییە و زۆربەی جار لە قوتابخانە سەرەتایی و دوو زمانەکاندا دەگوترێتەوە.<ref name="foreign languages">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language Education Policy Profile 2015 – 2017 ALBANIA |ناونیشان=https://rm.coe.int/language-education-policy-profile-albania/168073cf89 |وێبگە=rm.coe.int |شوێن=Tirana |پەڕەکان=١٣–١٨}}</ref> ئەو زمانانەی لە قوتابخانەکاندا دەگوترێنەوە بریتین لە ئینگلیزی، ئیتالی، فەڕەنسی و ئەڵمانی.<ref name="foreign languages"/> ئەلبانیا خاوەنی [[ماوەی چاوەڕوانکراوی ژیانی خوێندن|پێشبینیی ١٦ ساڵ مانەوەیە لە قوتابخانە]] و [[ڕێژەی خوێندەواری]] ٩٨٫٧٪ـە، کە ٩٩٫٢٪ بۆ پیاوان و ٩٨٫٣٪ بۆ ژنانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SCHOOL LIFE EXPECTANCY|ناونیشان=http://world.bymap.org/SchoolLifeExpectancy.html|وێبگە=world.bymap.org |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name=cia_fb2013>{{Cite CIA World Factbook|country=Albania|access-date=21 June 2013|year=2013}}</ref> خوێندنی سەرەتاییی ناچاری بەسەر دوو ئاستدا دابەش دەبێت، قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی، کە بە ڕێککەوت لە پۆلی یەکەمەوە تا پێنجەم و لە شەشەمەوە تا نۆیەم دەگرێتەوە.<ref name="Official"/> قوتابییان پێویستە لە تەمەنی شەش ساڵییەوە تا دەگەنە ١٦ ساڵی لە قوتابخانە ئامادە بن. دوای تەواوکردنی سەرکەوتووانەی خوێندنی سەرەتایی، ھەموو قوتابییان مافی ئەوەیان ھەیە بچنە قوتابخانە ئامادەیییەکان، بە پسپۆڕیکردن لە ھەر بوارێکدا بێت، لەوانە ھونەر، وەرزش، زمانەکان، زانستەکان، و تەکنۆلۆژیا.<ref name="Official"/> خوێندنی باڵا ئارەزوومەندانەیە و بە چاکسازی و سەرلەنوێ داڕشتنەوەیەکی تەواودا تێپەڕیوە بەپێی بنەماکانی [[پرۆسەی بۆلۆنیا]]. ژمارەیەکی بەرچاو لە [[دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا]]ی تایبەت و گشتی لە شارە گەورەکانی ئەلبانیادا ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overview of the Higher Education System Albania |ناونیشان=https://eacea.ec.europa.eu/sites/eacea-site/files/countryfiche_albania_2017.pdf |بڵاوکەرەوە=European Commission |پەڕەکان=١٢–١٦|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930135101/https://eacea.ec.europa.eu/sites/eacea-site/files/countryfiche_albania_2017.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Epnuffic"/> خوێندنی باڵا بەسەر سێ ئاستی یەک لە دوای یەکدا ڕێکخراوە، کە بریتین لە [[بڕوانامەی بەکالۆریۆس|بەکالۆریۆس]]، [[بڕوانامەی ماستەر|ماستەر]]، و [[بڕوانامەی دکتۆرا|دکتۆرا]]. === تەندروستی === [[File:Olive-oil-1412361 1920.jpg|thumb|right|[[چێشتی ئەلبانی]]ی دەریای ناوین، کە بە بەکارھێنانی میوە، سەوزە و [[زەیتی زەیتوون]] جیادەکرێتەوە، بەشدارە لە خۆراکی باشی دانیشتووانی وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Health Care Systems in Transition Albania 2002 |ناونیشان=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/96426/E80089.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/96426/E80089.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=١٧}}</ref>]] [[دەستووری ئەلبانیا]] مافی چاودێریی تەندروستیی یەکسان، بێبەرامبەر و [[چاودێریی تەندروستیی گشتگیر|گشتگیر]] بۆ ھاووڵاتیانی دەستەبەر دەکات.<ref name="Kushtetuta"/> سیستەمی چاودێریی تەندروستی بەسەر چاودێریی [[چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی|سەرەتایی]]، [[چاودێریی دووەمی|دووەمی]]، و [[چاودێریی تەندروستیی سێیەمی|سێیەمی]]دا ڕێکخراوە، و لە پرۆسەی مۆدێرنکردن و پەرەپێداندایە.<ref name="cod">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Demographic and Health Survey 2008–09 |ناونیشان=https://dhทรงprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=dhsprogram.com |پەڕە=٣٧|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠}}</ref><ref name="hospitals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/document/e80089.pdf |سەردێڕ=Albania-prel.pmd |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091227181701/http://www.euro.who.int/document/E80089.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تێکڕای [[تەمەنی پێشبینیکراو]] لە کاتی لەدایکبووندا لە ئەلبانیا ٧٧٫٨ ساڵە، کە لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تەمەنی پێشبینیکراو|٣٧ەمینی]] جیھاندایە و پێش چەندین [[وڵاتی پێشکەوتوو]] کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Albania&countryCode=al&regionCode=eu&rank=51#al|سەردێڕ=Life Expectancy at Birth|بڵاوکەرەوە=CIA&nbsp;– The World Factbook|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140713025849/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Albania&countryCode=al&regionCode=eu&rank=51#al|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تێکڕای [[تەمەنی پێشبینیکراو#تەمەنی پێشبینیکراوی تەندروست|تەمەنی پێشبینیکراوی تەندروست]] ٦٨٫٨ ساڵە، کە لە ڕیزبەندی ٣٧ەمینی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=WHO|سەردێڕ=Healthy life expectancy at birth, 2000–2015|ناونیشان=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/hale_1/atlas.html|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191013084820/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/hale_1/atlas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ڕێژەی مردنی کۆرپە]] لە وڵاتەکەدا بە ١٢ حاڵەت لە ھەر ١٬٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو لە ساڵی ٢٠١٥دا مەزەندە کراوە. لە ساڵی ٢٠٠٠دا، وڵاتەکە خاوەنی ٥٥ەمین باشترین ئاستی چاودێریی تەندروستی بووە لە جیھاندا، وەک ئەوەی لەلایەن [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] (WHO) دیاری کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Measuring overall health system performance for 191 countries |نووسەر=World Health Organization |بڵاوکەرەوە=New York University|بەستەری نووسەر=World Health Organization}}</ref> [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]] ھۆکاری سەرەکیی مردنە لە ئەلبانیا، کە ٥٢٪ی حاڵەتەکانی مردن پێکدەھێنێت.<ref name="cod"/> [[ڕووداو]]، برینداربوون، نەخۆشییە [[نەخۆشیی شێرپەنجە|شێرپەنجەیییەکان]] و [[نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەناسە|کۆئەندامی ھەناسە]] ھۆکارە سەرەکییەکانی تری مردنن.<ref name="cod"/> [[تێکچوونە دەماری و دەروونییەکان|نەخۆشییە دەماری و دەروونییەکانیش]] ڕوویان لە زیادبوون کردووە بەھۆی گۆڕانکارییە دیمۆگرافی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ئەم دوایییەی وڵاتەکە.<ref name="cod"/> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئەلبانیا دابینکردنی میوە و سەوزەی بە بڕی ٨٨٦ گرام بۆ ھەر کەسێک لە ڕۆژێکدا ھەبووە، کە پێنجەم بەرزترین ڕێژەی دابینکردن بووە لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nutrition, Physical Activity and Obesity Albania |ناونیشان=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/243282/Albania-WHO-Country-Profile.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/243282/Albania-WHO-Country-Profile.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=٣}}</ref> بە بەراورد بە وڵاتانی پێشکەوتوو و تازەپێگەیشتووی تر، ئەلبانیا ڕێژەیەکی تاڕادەیەک نزمی [[قەڵەوی]] ھەیە، کە پێدەچێت سوپاسی [[خۆراکی دەریای ناوین]] بێت بۆ ئەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The World Is Getting Fatter and No One Knows How to Stop It|newspaper=Bloomberg.com|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/graphics/2016-global-obesity/|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P. |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Living Smart, the Mediterranean Way of Being Albanian|ناونیشان=http://agroweb.org/?id=10&l=2106&ln=en&url=living-smart-the-mediterranean-way-of-being-albanian|وێبگە=agroweb.org|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170917171550/http://agroweb.org/?id=10&l=2106&ln=en&url=living-smart-the-mediterranean-way-of-being-albanian|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی پێوەری بارستەی لەش#داتاکانی WHO لەسەر بڵاوبوونەوەی قەڵەوی (BMI سەروو 30) (2014)|داتای ٢٠١٦ی WHO]]، ٢١٫٧٪ی پێگەیشتووان لە وڵاتەکەدا لە ڕووی پزیشکییەوە [[کێشی زیادە]]یان ھەیە، بە خاڵی [[پێوەری بارستەی لەش]] (BMI) کە ٢٥ یان زیاترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prevalence of obesity, ages 18+, 2010–2014|ناونیشان=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|وێبگە=WHO|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191120191542/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == چاند == === ھێماکان === [[File:Casque Skanderbeg Vienne.jpg|thumb|[[چەکی سکاندەربێگ|کڵاوی ئاسنینی]] [[سکاندەربێگ|گیێرگی کاستریۆتی سکاندەربێگ]] وەک ھێمایەکی سەربەخۆییی ئەلبانیا دانراوە.]] [[ڕەنگە نەتەوەیییەکان|ڕەنگە نەتەوەیییەکانی]] سوور و ڕەش لەسەر [[ئاڵای ئەلبانیا]] دەردەکەون کە بە [[ھەڵۆی دووسەر]] نەخشێنراوە و وەک ناسراوترین [[ھێما نەتەوەییەکانی ئەلبانیا|ھێمای نەتەوەییی ئەلبانیا]] دادەنرێت.<ref name="Flamuri">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Official Publishing Center (Albania)|Fletorja zyrtare e Republikës së Shqipërisë]] |سەردێڕ=Për formën dhe përmasat e Flamurit kombëtar përmbajtjen e Himnit kombëtar, formën dhe përmasat e Stemës së Republikës të Shqiperisë dhe mënyrën e përdorimit të tyre |ناونیشان=http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2002/PDF-2002/48-2002.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804012641/http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2002/PDF-2002/48-2002.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|شوێن=Tirana |زمان=sq |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Flag Elsie">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robert |یەکەم=Elsie |سەردێڕ=Historical Dictionary of Albania |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Rowman & Littlefield|Scarecrow Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧٣٨٠-٣|پەڕە=١٤٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC&dq=albanian+flag+eagle&pg=PA140 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929164542/https://www.google.de/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=de&gbpv=1&dq=albanian+flag+eagle&pg=PA140&printsec=frontcover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Minahan">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=James Minahan |بەستەری نووسەر=James Minahan |سەردێڕ=The Complete Guide to National Symbols and Emblems |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤٤٩٧-٨|پەڕەکان=٣٠١{{spaced ndash}}304 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=D7rOEAAAQBAJ&dq=albania+The+Complete+Guide+to+National+Symbols+and+Emblems&pg=PA303 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930214942/https://www.google.de/books/edition/The_Complete_Guide_to_National_Symbols_a/D7rOEAAAQBAJ?hl=de&gbpv=1&dq=albania+The+Complete+Guide+to+National+Symbols+and+Emblems&pg=PA303&printsec=frontcover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> لەکاتێکدا ھەڵۆ ڕەشەکە ئازایەتی و ھێز دەنوێنێت، پانتایییە سوورەکە ھێمایە بۆ خۆڕاگری و قوربانیدانی گەلی ئەلبانیا.<ref name="Flamuri"/> ھەڵۆکە پەیوەستە بە میراتی پاڵەوانی نەتەوەیی [[سکاندەربێگ|گیێرگی کاستریۆتی]]، کە بە سکاندەربێگ ناسراوە، کە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سەرکەوتووی [[ڕاپەڕینی سکاندەربێگ|بەرگری]]ی دژی دەسەڵاتی عوسمانییەکان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Paulist Fathers |بڵاوکەرەوە=[[Paulist Fathers]] |سەردێڕ=Catholic World, Band 23 |پەڕە=٢٣٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ybwRAAAAYAAJ&q=skanderbeg+double+headed+eagle&pg=PA235 |ساڵ=١٨٧٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Francis Tapon |بڵاوکەرەوە=SonicTrek, Inc. |سەردێڕ=The Hidden Europe: What Eastern Europeans Can Teach Us |ژپنک=٩٧٨٠٩٧٦٥٨١٢٢٢|پەڕە=٤٤١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GlbAmn_cajYC&q=skanderbeg+double+headed+eagle&pg=PA441 |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref name="Minahan"/> ڕەگ و ڕیشەی ئەم ھێمایە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست، کاتێک وەک [[ھێماکانی ئەلبانیا|ھێمایەکی پەیمانی]] و [[ئارمۆریالی ئەلبانیا|نیشانە]] لە [[میرنشینی ئاربانۆن|میرنشینی ئاربێر]] و لە نێوان خانەوادە دیارەکانی ئەلبانیا وەک خێڵەکانی [[خێزانی دوکاجینی|دوکاجینی]]، [[خێزانی کاستریۆتی|کاستریۆتی]]، [[خێزانی موزاکا|موزاکا]] و [[خێزانی تۆپیا|تۆپیا]] دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia e popullit shqiptar |بڵاوکەرەوە=Botimet Toena, 2002 |شوێن=Tirana |پەڕەکان=٢٩٤–٢٩٨, ٤٣٣–٤٣٤|edition=Instituti i Historisë (Akademia e Shkencave e RSH) |زمان=sq}}</ref> لە سەردەمی [[ڕێنێسانسی ئەلبانیا|بوژانەوەی نەتەوەییی ئەلبانیا]]، کە سەرەتای سەرھەڵدانەوەی شوناسی نەتەوەییی ئەلبانیا و ئاواتەکانی سەربەخۆیی بوو، ھەڵۆی ئەلبانی جارێکی تر پێگەی خۆی بەدەستھێناوە.<ref name="Flag Elsie"/> گرنگییەکەی گەیشتە لوتکە بە [[جاڕنامەی سەربەخۆییی ئەلبانیا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەلبانیا]] لە ساڵی ١٩١٢، کاتێک [[ئیسماعیل کەمالی]] وەک ئاڵای نیشتمانی لە [[ڤلۆرە]] ھەڵیکرد.<ref name="Flag Elsie"/> [[نیشانی نیشتمانیی ئەلبانیا|دروشمی ئەلبانیا]] (لۆگۆی نیشتمانی) گۆڕانکارییەکە لە ئاڵای ئەلبانیا و مۆری سکاندەربێگ.<ref name="Flamuri"/> دروشمەکە لە ھەڵۆیەکی دووسەری ڕەش پێکھاتووە کە لە ناوەڕاستی پانتایییەکی سووردایە.<ref name="Flamuri"/> لە سەرووی ھەڵۆکەوە، [[چەکی سکاندەربێگ|کڵاوی ئاسنینی سکاندەربێگ]] ھەڵدەگرێت کە بە سەری بزنێکی شاخدار بە ڕەنگی زێڕین تاجدار کراوە.<ref name="Minahan"/> {{lang|sq|[[Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar]]|i=no}}، کە وەرگێڕانەکەی دەبێتە "تۆ ئەلبانیا، شانازیم پێدەبەخشیت، ناوی ئەلبانیم پێدەبەخشیت"، [[پێڕستی دروشمە نیشتمانییەکان|دروشمی نیشتمانیی ئەلبانیایە]].<ref name="Flag Elsie"/><ref name="Minahan"/> بنەچەی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ میراتی [[شاعیری نیشتمانی]] [[نەعیم فراشێری]]، کە ڕۆڵێکی ناسراوی ھەبوو لە سەردەمی بوژانەوەی ئەلبانیادا.<ref name="Flag Elsie"/> [[سروودی نیشتمانی|سروودی نیشتمانیی ئەلبانیا]]، "{{lang|sq|[[Himni i Flamurit]]|i=no}}" (سروودی ئاڵا)، لەلایەن [[ئەلێکساندەر ستاڤرە درێنۆڤا|ئەزدرێنی]] دانراوە و وەک سروودی نیشتمانی پەسەند کرا دوای سەربەخۆییی ئەلبانیا لە ساڵی ١٩١٢.<ref name="Flamuri"/> === پۆشاک === [[File:Les Danseurs Albanais by Alexandre-Gabriel Decamps (c. 1835).jpg|thumb|right|[[فوستانێللا]] وەک [[پۆشاکی نەتەوەییی ئەلبانیا]] دیاری کراوە کە گرنگییەکی کولتووریی گەورەی ھەیە لە ناو کولتووری ئەلبانیادا.]] [[پۆشاکی نەتەوەییی ئەلبانیا|پۆشاکی نەریتیی ئەلبانیا]]، لەگەڵ جیاوازییە پێچەوانەکانی بۆ ئەلبانییەکانی [[گێگ]]ی باکوور و [[تۆسک]]ی باشوور، بەڵگەیەکە لەسەر مێژوو، ھەمەجۆریی کولتووری و شوناسی نەتەوەییی ئەلبانیا.<ref name="Gjergji">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gjergji |یەکەم=Andromaqi |بەستەری نووسەر=Andromaqi Gjergji |بڵاوکەرەوە=Academy of Sciences of Albania |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Albanian Costumes Through the Centuries: Origin, Types, Evolution |ژپنک=٩٧٨-٩٩٩٤٣-٦١٤-٤-١|پەڕەکان=١٥٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vc3fAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230312175750/https://books.google.com/books?id=vc3fAAAAMAAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پیاوانی گێگ کراسێکی ڕەنگ کاڵ دەپۆشن لەگەڵ پانتۆڵێکی فراوان و شل کە بە تیرق ناسراوە. ئەم پانتۆڵە بە قاییشێکی تەنراوی پان کە پێی دەوترێت برێز، بە توندی دەبەسترێتەوە. پێکھاتەیەکی جیانەکراوەی جلوبەرگەکەیان بریتییە لە [[جامادان]]، کە ئێلەکێکی قەیفەی سووری خورییە و بە نەخشی فۆلکلۆری و شێوەی زێڕین ڕازێنراوەتەوە.<ref>{{harvnb|Blumi|2011|p=19}}</ref> ھەروەھا کڵاوێکی تایبەتی قوببەیی دەپۆشن کە بە [[قێلێشێ]] ناسراوە، کە لە خوری دروست کراوە و ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئیلیریاکان]].<ref>{{harvnb|Stipčević|1977|p=89|ps=: "It is generally agreed, and rightly so, that the modern Albanian cap originates directly from the similar cap worn by the Illyrians."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Instituti Albanologijik i Prishtinës |سەردێڕ=Recherches albanologiques: Folklore et ethnologie |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=a6niAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٣|ساڵ=١٩٨٢|پەڕە=٥٢|وتەگێڕانەوە=Ne kuadrin e veshjeve me përkime ilire, të dokumentuara gjer më tani hyjnë tirqit, plisi, qeleshja e bardhë gjysmësferike, goxhufi-gëzofi etj}}</ref> بە پێچەوانەوە، پیاوانی تۆسک [[فوستانێللا]] ھەڵدەبژێرن، کە جلێکە تا ئەژنۆ دێت و وەک جلوبەرگی نیشتمانی دیاری کراوە، بەزۆری سپییە و چرچە، لەگەڵ کراسێکی سپی. ھەروەھا جامادانێکی بێجی یان شینی تۆخ دەپۆشن کە لە جلی گێگەکان دەچێت. بۆ تەواوکردنی جلوبەرگەکەیان، پیاوان گۆرەوییەک تا ئەژنۆ دەپۆشن کە بە [[چۆراپێ]] ناسراوە لەگەڵ پێڵاوی پێستی کە بە [[ئۆپینگا]] دەناسرێت. جلوبەرگی ژنانی گێگ و تۆسک بە ڕەنگە دەوڵەمەندەکانی و وردەکارییە نەخشێنراوەکانی زێڕ و زیو ناسراوە، کە لەسەر چەندین پێکھاتەی جیاواز دەردەکەون لەوانە گوارە، ئەڵقەی پەنجە، ملوانکە، قوفڵی قاییش و دوگمە. پێکھاتە سەرەکییەکان بریتین لە کراسێکی درێژ و ڕەنگ کاڵ کە لەگەڵ پێشینەیەک (بەرکۆش) دەپۆشرێت، زۆرجار لەگەڵ باڵاپۆشێکی خوری یان لباد کە بە ژۆکا ناسراوە. جلەکانی تری بەشی سەرەوە، وەک دۆڵاما یان مینتان، دەکرێت بەسەریەکدا بپۆشرێن، لەگەڵ سەرپۆشێک کە بە کاپیکا یان شاڵ ناسراوە. شێوازێکی جیاواز بریتییە لە لەبەرکردنی جووتێک پێشینە، لەوانە پێشتیەللاک لە بەشی دواوە و پارانیک لە بەشی پێشەوە. پێکھاتەیەکی دانەبڕاو لە جلوبەرگی نەریتیی ژنانی گێگ بریتییە لە [[ژوبلێتا]]ی دێرین.<ref name="Gjergji"/> ھەوڵی تایبەت دراوە بۆ پاراستن و بەرەوپێشبردنی ئەم جلە، بە لەبەرچاوگرتنی گرنگییەکەی وەک ھێمایەکی میراتی ئەلبانی.<ref name="Xhubleta">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=UNESCO |سەردێڕ=Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage |ناونیشان=https://ich.unesco.org/en/USL/xhubleta-skills-craftsmanship-and-forms-of-usage-01880 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230924132319/https://ich.unesco.org/en/USL/xhubleta-skills-craftsmanship-and-forms-of-usage-01880 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک بەڵگەیەک بۆ گرنگییەکەی، ژوبلێتا لە [[پێڕستەکانی میراتی کولتووریی ناماددیی یوونێسکۆ|پێڕستی میراتی کولتووریی ناماددی]] [[یوونێسکۆ]] تۆمار کراوە.<ref name="Xhubleta"/> ئەم جلە تایبەتە کە شێوەی زەنگی ھەیە بە ڕەنگی ڕەش دروست دەکرێت و بە نەخشی نەتەوەییی ئەلبانی دەوڵەمەند کراوە، کە پیشاندەری لێھاتوویییەکی بەرچاوی دەستییە لە باکووری ئەلبانیا.<ref name="Gjergji"/> پرۆسەی دروستکردنەکەی چەندین قۆناغی ئاڵۆز لەخۆدەگرێت، لەوانە ئامادەکردنی قوماشی شایاک و تەکنیکە وردەکانی بڕین.<ref name="Xhubleta"/> === ھونەر و نژیاروانی === [[File:Amphitheatre of Butrint 2009.jpg|thumb|right|[[بوترینت]] لە ساڵی ١٩٩٢ەوە خراوەتە ناو پێڕستی [[شوێنەوارە جیھانییەکان]]ی [[یوونێسکۆ]]وە.]] [[File:Kole Idromeno, Motra tone.jpg|thumb|upright|''[[مۆترا تۆنێ]]'' لەلایەن [[کۆلێ ئیدرۆمێنۆ]].]] مێژووی ھونەری ئەلبانیا بەتایبەتی کاریگەریی پێکھاتووە لە چەندین [[شارستانییەت|گەل]]، نەریت و ئایینی دێرین و سەدەکانی ناوەڕاستەوە. ئەم مێژووە پانتایییەکی فراوان دەگرێتەوە کە چەندین ئامراز و پسپۆڕی لەخۆدەگرێت وەک وێنەکێشان، [[گۆزەکەری]]، پەیکەرسازی، [[سێرامیک]] و نژیاروانی، کە ھەموویان نموونەی ھەمەجۆرییەکی گەورەن لە شێواز و شێوەدا، لە ناوچە و سەردەمە جیاوازەکاندا. ھەڵکشان و گەشەکردنی [[ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|بێزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا ھاوکات بوو لەگەڵ گەشەکردنێکی ھاوشێوە لە [[ھونەری مەسیحی]] و [[ھونەری ئیسلامی]] لە خاکەکانی ئەلبانیادا کە لە نموونەکانی نژیاروانی و مۆزایکی سەرانسەری وڵاتەکەدا دەردەکەون.<ref name="www.albanianart.net index_al">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Elsie: Arti Shqiptar |ناونیشان=http://www.albanianart.net/index_al.html |وێبگە=albanianart.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> چەندین سەدە دواتر، [[ڕێنێسانسی ئەلبانیا|بوژانەوەی نەتەوەییی ئەلبانیا]] زۆر گرنگ بوو بۆ سەربەخۆییی کولتووری مۆدێرنی ئەلبانی و بووە ھۆی گەشەسەندنێکی بێوێنە لە سەرجەم بوارەکانی وێژە و ھونەردا، لە کاتێکدا کە ھونەرمەندان ھەوڵیان دەدا بگەڕێنەوە بۆ ئامانجەکانی [[ئیمپڕێشنیزم]] و [[ڕۆمانتیزم (ھونەر)|ڕۆمانتیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=MaryLee Knowlton|سەردێڕ=Albania – Band 23 von Cultures of the world|بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish, 2004|ژپنک=٩٧٨٠٧٦١٤١٨٥٢٨|پەڕەکان=١٠٢–١٠٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=alNsb0fpX9IC&q=impressionism+in+albania&pg=PA102 |ساڵ=٢٠٠٥}}</ref> بەڵام، [[ئۆنوفری]]، [[کۆلێ ئیدرۆمێنۆ]]، [[داڤید سێلێنیکا]]، [[کۆستاندین شپاتاراکو]] و [[براکانی زۆگرافی]] دیارترین نوێنەرانی ھونەری ئەلبانین. [[نژیاروانیی ئەلبانیا]] ڕەنگدانەوەی میراتی چەندین شارستانییەتە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[چەرخی کۆن|کۆنی کلاسیک]]. شارە گەورەکانی ئەلبانیا لە ناو قەڵاکانەوە پەرەیان سەندووە بۆ ئەوەی ببنە خاوەنی خانووبەرە، پێکھاتە ئایینی و بازرگانییەکان، لەگەڵ دووبارە نەخشەدانانی بەردەوامی گۆڕەپانی شارۆچکەکان و پەرەسەندنی تەکنیکەکانی بیناسازی. لە ئێستادا، شار و شارۆچکەکان کۆمەڵەیەکی تەواو لە چەندین [[شێوازی نژیاروانی]]ی جیاواز پیشان دەدەن. لە سەدەی بیستەمدا، زۆرێک لە بینا مێژوویی و [[نژیاروانیی پیرۆز|پیرۆزەکان]] کە ھەڵگری کاریگەرییە دێرینەکان بوون لە سەردەمی [[کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|دەسەڵاتی کۆمۆنیستی]]دا ڕووخێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Karin Myhrberg – [[University of Gothenburg]]|سەردێڕ=Heritage from the Communist Period in Albania – An Unwanted Heritage Today?|ناونیشان=https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/29221/1/gupea_2077_29221_1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/29221/1/gupea_2077_29221_1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=gupea.ub.gu.se|پەڕە=١٢}}</ref> [[نژیاروانیی کۆن]] لە سەرانسەری ئەلبانیادا دەدۆزرێتەوە و زۆرتر لە شارەکانی [[بیلیس]]، [[ئامانتیا]]، [[فۆینیس]]، [[ئەپۆلۆنیا (ئیلیریا)|ئەپۆلۆنیا]]، [[بوترینت]]، [[ئەنتیگۆنیا (کائۆنیا)|ئەنتیگۆنیا]]، [[قەڵای ڕۆزافا|شکۆدەر]] و [[شانۆی کراوەی دڕەس|دڕەس]]دا دیارە. بە لەبەرچاوگرتنی ماوەی درێژی فەرمانڕەواییی [[ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی]]، ئەوان قەڵا، باڵەخانە، کڵێسا و دێریان ناساند لەگەڵ سامانێکی زۆر لە [[نیگارکێشانی سەر دیوار|نیگاری سەردیوار]] و [[فرێسکۆ]]ی بینراو. لەوانەیە باشترین نموونەکان لە شارەکانی باشووری ئەلبانیا و دەوروبەری [[کۆرچە]]، [[بێرات]]، [[ڤۆسکۆپۆژێ]] و [[گیرۆکاستێر]]دا بدۆزرێنەوە. بە ھاتنەناوەوەی [[نژیاروانیی عوسمانی]]، گەشەکردنێک لە مزگەوتەکان و بینا ئیسلامییەکانی تردا ڕوویدا، کە بەتایبەتی لە بێرات و گیرۆکاستێردا دەبینرێن. قۆناغێکی بەرھەمدار لە [[مێژووییزم (ھونەر)|مێژووییزم]]، [[ئارت نۆڤۆ]] و [[نیۆکلاسیسیزم]] تێکەڵ بە سەدەی نۆزدەھەم بوو، کە باشترین نموونەی لە [[کۆرچە]]دایە. سەدەی بیستەم شێوازی نوێی نژیاروانیی ھێنا وەک [[نژیاروانیی ئیتالی|شێوازی ئیتالیی]] مۆدێرن، کە لە [[تیرانا]] بوونی ھەیە وەک [[گۆڕەپانی سکاندەربێگ]] و وەزارەتەکان. ھەروەھا لە شکۆدەر، [[ڤلۆرە]]، [[ساراندە]] و [[دڕەس]]دا دەبینرێت. سەرەڕای ئەوەش، شارۆچکەکانی تر شێوەی تایبەتیی ئێستای خۆیان لە ڕێگەی چەندین کاریگەریی کولتووری یان ئابووریی جیاوازەوە وەرگرت. [[کلاسیسیزمی سۆسیالیستی]] لە کاتی [[کۆماری گەلی ئەلبانیا|سەردەمی کۆمۆنیستی]] لە ئەلبانیا دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]] گەیشتە وڵاتەکە. لەم ماوەیەدا زۆرێک لە کۆمەڵگە، ڕێگا پانەکان و کارگەکان بە شێوازی سۆسیالیستی دروست کران، لەکاتێکدا گۆڕەپانی شارۆچکەکان دووبارە نەخشەیان بۆ کێشرایەوە و ژمارەیەکی زۆر لە بینا مێژوویی و گرنگەکان ڕووخێنران. نموونە دیارەکانی ئەم شێوازە بریتین لە [[گۆڕەپانی دایکە تێرێزا (تیرانا)|گۆڕەپانی دایکە تێرێزا]]، [[ھەرەمی تیرانا]]، [[کۆشکی کۆنگرەکان]] و ھتد. سێ شوێنەواری [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسیی]] ئەلبانیا لە پێڕستی [[شوێنەوارە جیھانییەکانی یوونێسکۆ]]دان. ئەمانە بریتین لە پاشماوە کۆنەکانی بوترینت، [[ناوەندە مێژوویییەکانی بێرات و گیرۆکاستێر]] لە سەدەکانی ناوەڕاست، و شوێنەواری [[دەریاچەی ئۆخرید|میراتی سروشتی و کولتووریی ناوچەی ئۆخرید]] کە لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لەگەڵ [[مەقدوونیای باکوور]] ھاوبەشە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNESCO|سەردێڕ=Butrint|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/570|بڵاوکەرەوە=UNESCO|بەستەری نووسەر١=UNESCO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNESCO|سەردێڕ=Historic Centres of Berat and Gjirokastra|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/569|بڵاوکەرەوە=UNESCO|بەستەری نووسەر١=UNESCO}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، [[گۆڕە شاھانەکانی سێلکا ئی پۆشتمێ|گۆڕە ئیلیرییە]] شاھانەیییەکان، پاشماوەکانی [[ئەپۆلۆنیا (ئیلیریا)|ئەپۆلۆنیا]]، [[شانۆی کراوەی دڕەس|ئامفی شانۆی]] کۆنی دڕەس و [[قەڵای باشتۆڤێ]] خراونەتە پێڕستی کاتیی ئەلبانیاوە. === مۆسیقا === [[File:A_traditional_male_folk_group_from_Skrapar.JPG|right|thumb|[[فرەدەنگیی ئیسۆی ئەلبانی]] وەک یەکێک لە [[شاکارەکانی میراتی زارەکی و ناماددیی مرۆڤایەتی]] لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation]] (UNESCO) |سەردێڕ=Albanian folk iso-polyphony |ناونیشان=https://ich.unesco.org/en/RL/albanian-folk-iso-polyphony-00155 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201214180840/https://ich.unesco.org/en/RL/albanian-folk-iso-polyphony-00155 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref>]] مۆسیقای فۆلکلۆری ئەلبانی بەشێکی دیاری شوناسی نەتەوەیییە، و بەردەوامە لە گێڕانی ڕۆڵێکی گەورە لە سەرجەم [[مۆسیقای ئەلبانیا|مۆسیقای ئەلبانی]]دا. مۆسیقای فۆلکلۆری دەتوانرێت دابەش بکرێت بۆ دوو گرووپی شێوازیی سەرەکی، کە بریتین لە جۆرەکانی باکووری [[گێگ]]، و جۆرەکانی باشووری [[لابێریا|لاب]] و [[تۆسک]]. نەریتەکانی باکوور و باشوور جیاوازن لە یەکتری، بە جۆرێک باکوور ئاوازێکی سەخت و گرژی ھەیە، لەکاتێکدا باشوور شێوازێکی ئارامتری مۆسیقای ھەیە. زۆرێک لە گۆرانییەکان باس لە ڕووداوەکانی [[مێژووی ئەلبانیا]] و [[چاندی ئەلبانیا|کولتووری ئەلبانیا]] دەکەن، لەوانە بابەتە نەریتییەکانی وەک شەرەف، میوانداری، خیانەت و تۆڵەسەندنەوە. یەکەمین کۆمەڵەی مۆسیقای فۆلکلۆری ئەلبانی لەلایەن دوو مۆسیقاژەنی [[ھیمارا|ھیماریۆت]]ەوە دروست کرا، کە بریتی بوون لە [[نێچۆ موکۆ]] و کۆچۆ چاکالی، لە پاریس، لە کاتی کارکردنیان لەگەڵ سۆپرانۆی ئەلبانی [[تێفتا تاشکۆ-کۆچۆ]]. چەندین کۆمەڵە گۆرانی لەسەر [[تۆماری فۆنۆگراف|گرامافۆن]] لەو کاتەدا لەلایەن ئەم سێ ھونەرمەندەوە تۆمار کران، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ناساندنی [[فرەدەنگیی ئیسۆی ئەلبانی]] وەک [[پێڕستەکانی میراتی کولتووریی ناماددیی یوونێسکۆ|میراتی کولتووریی ناماددی]] لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/m/post.php?id=362126 |سەردێڕ=Kujtimet për Koço Çakalin, themeluesin e këngës himariote |بڵاوکەرەوە=shekulli.com.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160829090701/http://www.shekulli.com.al/m/post.php?id=362126 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> {{lang|sq|[[Festivali i Këngës]]|italic=no}} ڤیستیڤاڵێکی نەریتیی گۆرانیی ئەلبانییە کە لەلایەن پەخشکاری نیشتمانی {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) ڕێکدەخرێت. ئەم ڤیستیڤاڵە ساڵانە بەڕێوەدەچێت لە کاتی دەستپێکردنییەوە لە ساڵی ١٩٦٢ەوە و بووەتە ھۆی دەرکەوتنی چەندین گۆرانیبێژی سەرکەوتووی ئەلبانی لەوانە [[ڤاچێ زێلا]] و [[پاراشقێڤی سیماکو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Radio Televizioni Shqiptar]] (RTSH) |سەردێڕ=Historiku i Festivalit të Këngës |ناونیشان=http://www.festivali-rtsh.al/historiku/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200107023738/http://www.festivali-rtsh.al/historiku/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=sq}}</ref> ئەمە بەشێوەیەکی بەرچاو پێشبڕکێیەکی مۆسیقایە لە نێوان ھونەرمەندانی ئەلبانی کە گۆرانییە نوێ و بڵاونەکراوەکان پێشکەش دەکەن، کە لەلایەن ئاوازدانەرانی ئەلبانییەوە ئامادە کراون و لەلایەن لیژنەی دادوەری یان بینەرانەوە دەنگیان پێدەدرێت. ھونەرمەندانی ھاوچەرخ وەکوو [[ڕیتا ئۆرا]]، [[بێبێ ڕێخا]]، [[ئێرا ئیستریفی]]، [[دوا لیپا]]، [[ئێیڤا ماکس]]، [[بلێۆنا]]، [[ئێلڤانا گجاتا]]، [[ئێرمۆنێلا جاھۆ]]، و [[ئینڤا مولا]] لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ناوبانگیان بەدەستھێناوە بۆ مۆسیقاکەیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Era Istrefi requires Albanian citizenship, meets with President Nishani|ناونیشان=http://www.ocnal.com/2016/11/era-istrefi-requires-albanian.html|وێبگە=ocnal |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> لەکاتێکدا گۆرانیبێژی سۆپرانۆ [[ئێرمۆنێلا جاھۆ]] لەلایەن ھەندێکەوە وەک "پەسەندترین سۆپرانۆی جیھان" وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=How Ermonela Jaho became the world's most acclaimed soprano|ناونیشان=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21699431-how-ermonela-jaho-became-worlds-most-acclaimed-soprano-fiery-angel |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|newspaper=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> گۆرانیبێژی ئۆپێرای ئەلبانی [[سایمیر پیرگو]] پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی [[خەڵاتەکانی گرامی|گرامی]] لە ساڵی ٢٠١٧دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tenori shqiptar Saimir Pirgu nominohet në "Grammy Awards"! (Foto)|ناونیشان=http://telegrafi.com/tenori-shqiptar-saimir-pirgu-nominohet-ne-grammy-awards-foto/|وێبگە=Telegrafi |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> === وێژە === [[File:Meshari.jpg|thumb|right|بڕگەیەک لە [[مێشاری]] ''(پەرتووکی دوعا)'' کە لەلایەن [[گیۆن بوزوکو]]ەوە نووسراوە <small>(١٥٥٥)</small>]] بوژانەوەی کولتووری سەرەتا لە ڕێگەی گەشەپێدانی [[زمانی ئەلبانی]] لە بواری دەقە کڵێسایییەکان و بڵاوکراوەکاندا دەرکەوت. چاکسازییە پرۆتێستانتەکان ئومێدیان بۆ گەشەپێدانی زمانە ناوخۆیییەکان و نەریتی وێژەیی بەھێزتر کرد، کاتێک قەشە [[گیۆن بوزوکو]] [[نوێژی کاتۆلیکی]] بۆ سەر زمانی ئەلبانی وەرگێڕا، بە ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھەمان کار بۆ زمانی ئەلبانی بکات کە [[مارتن لووتەر]] بۆ زمانی ئەڵمانیی کردبووی. پەرتووکی [[مێشاری]] (''پەرتووکی دوعا'') کە لەلایەن [[گیۆن بوزوکو]]ەوە نووسراوە لە ساڵی ١٥٥٥دا بڵاوکرایەوە و بە یەکێک لە یەکەمین بەرھەمە وێژەیییەکانی زمانی ئەلبانیی نووسراو دادەنرێت لە سەدەکانی ناوەڕاستدا. ئاستی بەرزی زمانەکە و ڕێنووسە جێگیرەکەی دەبێت دەرئەنجامی نەریتێکی پێشتری زمانی ئەلبانیی نووسراو بێت، نەریتێک کە بەباشی تێگەیشتنی بۆ نەکراوە. بەڵام، ھەندێک بەڵگەی پچڕپچڕ ھەیە کە مێژووەکەی پێش بوزوکو دەگەڕێتەوە، کە ئەوە پیشان دەدات کە زمانی ئەلبانی لانیکەم لە سەدەی چواردەھەمەوە نووسراوە. [[File:Parashqevi-qirjazi_152_186.jpg|thumb|upright|[[پاراشقێڤی قیریازی]] – مامۆستا و فێمینیست (١٨٨٠–١٩٧٠)]] دەقە نووسراوە ئەلبانییەکانی ئەم سەدەیە پێدەچێت تەنیا دەقی ئایینی نەبووبن، بەڵکو تۆماری مێژووییش بووبن. ئەمانە لەلایەن مرۆڤدۆست [[مارین بارلێتی]]ەوە ئاماژەیان پێکراوە، کە لە پەرتووکەکەیدا سەبارەت بە [[گەمارۆدانی شکۆدەر (١٤٧٨)#پەرتووکەکە|گەمارۆدانی شکۆدەر]] (''Rrethimi i Shkodrës'') لە ساڵی ١٥٠٤دا، پشتڕاستی دەکاتەوە کە بەناو تۆمارە مێژوویییەکاندا چووە کە بە زمانی گەل نووسراون (''in vernacula lingua'')، ھەروەھا لە ژیاننامە بەناوبانگەکەی سەبارەت بە [[سکاندەربێگ]] بە ناوی [[مارین بارلێتی|Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis]] (''مێژووی سکاندەربێگ'') لە ساڵی ١٥٠٨دا. ''مێژووی سکاندەربێگ'' تا ئێستاش بنەمای توێژینەوەکانی سکاندەربێگە و بە گەنجینەیەکی کولتووریی ئەلبانیا دادەنرێت، کە ڕۆڵێکی زۆر گرنگی ھەیە بۆ پێکھێنانی ھۆشیاریی نەتەوەییی ئەلبانیا. لە ماوەی سەدەکانی ١٦ و ١٧دا، [[کاتیچیزم]] (''E mbësuame krishterë'') (وانە مەسیحییەکان) لە ساڵی ١٥٩٢ کە لەلایەن [[لێکێ ماترێنگا]]ەوە نووسراوە، (''Doktrina e krishterë'') (عەقیدەی مەسیحی) لە ساڵی ١٦١٨ و (''Rituale romanum'') ١٦٢١ لەلایەن [[پیێتێر بودی]] کە یەکەم نووسەری ئەلبانییە بۆ [[پەخشان]] و ھۆنراوەی ڕەسەن، [[داوای لێبوردن|بەرگرییەکی]] بۆ گیۆرگ کاستریۆت (١٦٣٦) لەلایەن [[فرانج باردی]]، کە ھەروەھا فەرھەنگێک و بەرھەمە [[فۆلکلۆر|فۆلکلۆرییەکانی]] بڵاوکردەوە، پەیماننامە تیۆلۆژی-فەلسەفییەکەی ''[[کونێئوس پرۆفێتاروم]]'' (دەستەی پێغەمبەران) (١٦٨٥) لەلایەن [[پیێتێر بۆگدانی]] کە گەورەترین کەسایەتی گشتگیری [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەکانی ناوەڕاستی]] ئەلبانیایە، بە [[زمانی ئەلبانی]] بڵاوکرانەوە. بەناوبانگترین نووسەری ئەلبانی لە سەدەکانی ٢٠ و ٢١دا لەوانەیە [[ئیسماعیل کادارێ]] بێت. === چێشت === بە درێژاییی سەدەکان، [[چێشتی ئەلبانی]] بە شێوەیەکی فراوان کاریگەریی پێکھاتووە لە [[چاندی ئەلبانیا|کولتووری ئەلبانیا]]، [[جوگرافیای ئەلبانیا|جوگرافیا]] و [[مێژووی ئەلبانیا|مێژوو]]، و بەو ھۆیەوە بەشە جیاوازەکانی وڵاتەکە خاوەنی [[خۆراکی ناوچەیی|چێشتی ناوچەیی]] تایبەت بە خۆیانن. نەریتەکانی چێشتلێنان بەتایبەتی لە نێوان باکوور و باشووردا جیاوازن، کە دەگەڕێتەوە بۆ جیاوازی لە [[تۆپۆگرافیا]] و [[ئاووھەوا]]دا کە بەشێوەیەکی سەرەکی بەشدارن لە دروستکردنی بارودۆخی نموونەیی بۆ گەشەکردنی جۆرەھا ڕووەکی بۆندار، میوە، و سەوزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Mania |ناونیشان=http://agroweb.org/archive//?id=10&l=248&ln=en&url=albania-mania |وێبگە=agroweb.org |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013225145/http://agroweb.org/archive//?id=10&l=248&ln=en&url=albania-mania |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانییەکان جۆرەھا میوە بەرھەم دەھێنن و بەکاریدەھێنن وەک [[لیمۆ]]، پرتەقاڵ، [[ھەنجیر]]، و بەتایبەتی، [[زەیتوون]]، کە ڕەنگە گرنگترین توخم بێت لە چێشتلێنانی ئەلبانیدا. بەھارات و ڕووەکە بۆندارەکانی وەک [[ڕێحانە]]، [[لاڤێندەر]]، [[نەعناع]]، [[ئۆریگانۆ]]، [[ڕۆزماری]]، و [[مەرزەنگووش]] بە شێوەیەکی فراوان بەکاردەھێنرێن، ھەروەھا سەوزەی وەک سیر، پیاز، [[بیبەر]]، پەتاتە، تەماتە، ھەروەھا سەرجەم جۆرەکانی [[پاقلەمەنییەکان]]. بەھۆی ھەبوونی کەناراوێک بە درێژاییی دەریای [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا|ئادریاتیک]] و [[کەناراوەکانی دەریای ئایۆنیی ئەلبانیا|ئایۆنی]] لە [[دەریای ناوین]]، ماسی، [[توێکڵدارەکان]]، و خواردنە دەریایییەکان بەشێکی باو و دانەبڕاون لە سیستەمی خۆراکی ئەلبانی. ئەگەرنا، [[گۆشتی بەرخ]] گۆشتی نەریتییە بۆ پشووە جیاوازەکان و [[ڤیستیڤاڵی ئایینی|ڤیستیڤاڵە ئایینییەکان]] بۆ ھەردوو [[مەسیحییەت لە ئەلبانیا|مەسیحییەکان]] و [[ئیسلام لە ئەلبانیا|موسڵمانان]]، ھەرچەندە پەلەوەر، گۆشتی مانگا، و گۆشتی بەرازیش بە فراوانی دەستدەکەون. [[تاڤێ کۆسی]] ("[[قاپێکی فڕن|قاپی]] [[ماستی کەمچەوری]]") [[خواردنی نیشتمانی|خواردنی نیشتمانیی]] ئەلبانیایە، کە لە گۆشتی بەرخ و برنج پێکھاتووە و لە فڕندا دەبرژێنرێت لە ژێر چینێکی ئەستوور و ترشی [[ماست]]دا. [[فێرگێسێ]] یەکێکی ترە لە خواردنە نیشتمانییەکان، کە لە بیبەر، تەماتە، و [[پەنیر]] پێکھاتووە. پیتێ ھەروەھا باوە، کە جۆرێکە لە ھەویری برژاو بە ناوپۆشێکی تێکەڵ لە [[سپێناغ]] و پەنیر یان گۆشتی وردکراو. پەتوللا، کە ھەویرێکی سورەوەکراوی نەریتییە، ھەروەھا تایبەتمەندییەکی باوە، و لەگەڵ [[شەکری ھاڕاو]] یان [[پەنیری فێتا]] و جۆرەھا [[مرەبا]] پێشکەش دەکرێت. [[فلیا]] لە چەندین چینی ھاوشێوەی [[کرێپ]] پێکھاتووە کە بە کرێم چەور دەکرێت و لەگەڵ سەرشیر پێشکەش دەکرێت. [[کرۆفنێ]]، کە ھاوشێوەی [[دۆنەتی بەرلین|دۆنەتی بەرلینییە]]، بە مرەبا یان شوکولاتە پڕدەکرێتەوە و زۆرجار لە زستاندا دەخورێت. قاوە بەشێکی جیانەکراوەیە لە شێوازی ژیانی ئەلبانی. وڵاتەکە زۆرترین ژمارەی قاوەخانەی ھەیە بۆ ھەر کەسێک لەچاو ھەموو وڵاتانی تری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ocnal.com/2018/02/albania-ranked-first-in-world-for.html|سەردێڕ=Albania ranked first in the World for the number of Bars and Restaurants per inhabitant|ئیش=Oculus News|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> چاش ھەروەھا بەدڵە چ لە ماڵەوە بێت یان لە دەرەوە لە قاوەخانە، باڕ، یان چێشتخانەکاندا. چای مالی (چای [[سیدێریتیس]]) زۆر خواستی لەسەرە، و بەشێکە لە ڕۆتینی ڕۆژانەی زۆربەی ئەلبانییەکان. لە سەرانسەری باشووری ئەلبانیا دەچێنرێت و بە تایبەتمەندییە پزیشکییەکانی ناسراوە. [[چای ڕەش]] ھەروەھا باوە. [[شەرابی ئەلبانی]] ھەروەھا لە سەرانسەری وڵاتەکەدا باوە، و بۆ ماوەی ھەزاران ساڵە بەرھەم دەھێنرێت. ئەلبانیا خاوەنی مێژوویەکی درێژ و دێرینە لە بەرھەمھێنانی شەرابدا، و سەر بە [[شەرابی جیھانی کۆن|وڵاتانی بەرھەمھێنەری شەرابە لە جیھانی کۆندا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why Albania Is A Great Destination For Wine Drinkers|ناونیشان=https://epicureandculture.com/albanian-wine/|وێبگە=epicureandculture.com |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wines of Albania|ناونیشان=http://www.winesofbalkans.com/index.php?balkan-states/albania|وێبگە=winesofbalkans.com|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140107005025/http://www.winesofbalkans.com/index.php?balkan-states%2Falbania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> <gallery widths=250 heights=250> File:Bukë_kollomoqe,_bukë_misri.JPG|بوکێ میسری ([[نانی گەنمەشامی]]) خواردنێکی سەرەکییە لەسەر مێزی ئەلبانییەکان. File:Albanian_cuisine_-_Pite_dhe_Speca.jpg|سپێکا تێ فێرگوار ([[بیبەر]]ی برژاو) کە لەگەڵ [[پیتێ (خواردن)|پیتێ]] پێشکەش دەکرێت، کە کێکێکی چین-چینی نەریتی و دیاری ئەلبانییە </gallery> === وەرزش === ئەلبانیا بۆ یەکەمین جار لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢|یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٧٢]]دا بەشداری کرد. وڵاتەکە بۆ یەکەمین جار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا لە ساڵی [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦|٢٠٠٦]]دا بەشداری کرد. ئەلبانیا بەشداریی چوار یاریی داھاتووی نەکرد، کە دووانیان بەھۆی بایکۆتکردنەکانی ١٩٨٠ و ١٩٨٤ەوە بوو، بەڵام بۆ یارییەکانی ساڵی ١٩٩٢ لە [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٢|بەرشەلۆنە]] گەڕایەوە. لەو کاتەوە، ئەلبانیا لە ھەموو یارییەکاندا بەشداری کردووە. ئەلبانیا بەگشتی لەو یارییانەدا کێبڕکێ دەکات کە بریتین لە مەلەوانی، گۆڕەپان و مەیدان، بەرزکردنەوەی قورسایی، نیشانەشکێنی و زۆرانبازی. وڵاتەکە لەلایەن [[لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نیشتمانیی ئەلبانیا]]وە لە ساڵی ١٩٧٢ەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. نەتەوەکە بەشداریی لە [[یارییەکانی دەریای ناوین]]دا کردووە لە یارییەکانی ساڵی [[یارییەکانی دەریای ناوینی ١٩٨٧|١٩٨٧]]ەوە لە سووریا. وەرزشوانانی ئەلبانی کۆی گشتی ٤٣ مەدالیایان (٨ زێڕ، ١٧ زیو و ١٨ بڕۆنز) بەدەستھێناوە لە نێوان ساڵانی [[یارییەکانی دەریای ناوینی ١٩٨٧|١٩٨٧]] بۆ [[یارییەکانی دەریای ناوینی ٢٠١٣|٢٠١٣]]. وەرزشە باوەکان لە ئەلبانیا بریتین لە [[تۆپی پێ لە ئەلبانیا|تۆپی پێ]]، بەرزکردنەوەی قورسایی، [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی باسکەی ئەلبانیا|باسکە]]، بالە، تێنس، مەلەوانی، [[ڕەگبی]] و لەشجوانی. تۆپی پێ بە جیاوازییەکی زۆرەوە باوترین وەرزشە لە ئەلبانیا. لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەلبانیا]] ({{langx|sq|Federata Shqiptare e Futbollit}}, F.SH.F.)ەوە سەرپەرشتی دەکرێت، کە ئەندامییەتی لە [[فیفا]] و [[یوفا]] ھەیە. [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ئەلبانیا]]، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا لە ڕیزبەندی ٥١ەمینی [[ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا|جیھان]]دا بوو (بەرزترین ڕیزبەندیی لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٥دا بووە کە ٢٢ەمین بووە)، براوەی [[جامی باڵکان لە ساڵی ١٩٤٦]] و [[پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ڕۆتمانز ٢٠٠٠|پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ڕۆتمانزی ماڵتا لە ساڵی ٢٠٠٠]]ە، بەڵام پێشتر لە ھیچ پاڵەوانێتییەکی گەورەی [[یوفا]] یان [[فیفا]]دا بەشداریی نەکردبوو، تا [[یۆرۆی ٢٠١٦ی یوفا]]، کە یەکەم دەرکەوتنی ئەلبانیا بوو لە پاڵەوانێتیی کیشوەری و لە پاڵەوانێتییەکی گەورەی تۆپی پێی پیاواندا. ئەلبانیا یەکەم گۆڵی خۆی لە پاڵەوانێتییەکی گەورەدا تۆمار کرد و یەکەم بردنەوەی لە پاڵەوانێتیی ئەورووپادا بەدەستھێنا کاتێک لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦دا لە یارییەکی [[یۆرۆی ٢٠١٦ی یوفا]] بە ئەنجامی ١–٠ لە [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ڕۆمانیا|ڕۆمانیا]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/19/albania-vs-romania-euro-2016---live/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/19/albania-vs-romania-euro-2016---live/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Euro 2016: Albania 0–1 Romania – Armando Sadiku scores the only goal to seal his country's first ever win at a major competition|ئیش=The Daily Telegraph |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|دوایین١=Amofa|یەکەم١=Richard}}{{cbignore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/sport/football/match-reports/romania-0-1-albania-armando-8233364|سەردێڕ=Romania 0–1 Albania – Sadiku scores landmark goal to provide last 16 hope |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=Daily Mirror |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> سەرکەوتووترین یانەکانی تۆپی پێ بریتین لە [[یانەی سکێندەربێو کۆرچە|سکێندەربێو]]، [[یانەی تیرانا]]، [[یانەی دینامۆ تیرانا|دینامۆ تیرانا]]، [[یانەی پارتیزانی تیرانا|پارتیزانی]] و [[یانەی ڤلازنیا شکۆدەر|ڤلازنیا]]. بەرزکردنەوەی قورسایی یەکێکە لە سەرکەوتووترین وەرزشە تاکەکەسییەکان بۆ ئەلبانییەکان، و تیمی نیشتمانی چەندین مەدالیای لە [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەورووپا]] و کێبڕکێ نێونەتەوەیییەکانی تردا بەدەستھێناوە. یاریزانانی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەلبانی کۆی گشتی ١٦ مەدالیایان لە [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەورووپا|پاڵەوانێتییەکانی ئەورووپا]] بەدەستھێناوە کە یەکێکیان زێڕ، حەوت زیو و ھەشت بڕۆنز بوون. لە [[پاڵەوانێتییەکانی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان]]، تیمی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەلبانیا لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ١٩٧٢|١٩٧٢]] مەدالیایەکی زێڕ، لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ٢٠٠٢|٢٠٠٢]] زیوێک، و لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ٢٠١١|٢٠١١]] مەدالیایەکی بڕۆنزی بەدەستھێناوە. == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} === سەرچاوەکان === {{سەرچاوەکان}} {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blumi |یەکەم=Isa |بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Reinstating the Ottomans: Alternative Balkan Modernities, 1800{{spaced ndash}}1912 |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٩٠٨-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca3IAAAAQBAJ&pg=PA19 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230923161456/https://books.google.de/books?id=ca3IAAAAQBAJ&pg=PA19&redir_esc=y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgkinson|یەکەم=Harry|سەردێڕ=Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٩٤١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stipčević |یەکەم=Aleksandar |بڵاوکەرەوە=Noyes Press |سەردێڕ=The Illyrians: History and Culture |ساڵ=١٩٧٧|زنجیرە=History and Culture Series |ژپنک=٠٨١٥٥٥٠٥٢٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525033344/https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) |سەردێڕ=Country Profiles on Urban Development, Housing and Land Management: Albania |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-٩٢-١-٠٠٣٠٤٩٦|ناونیشان=https://unece.org/info/publications/pub/391437 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240816085952/https://unece.org/info/publications/pub/391437 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|UNECE Country Profile|2024}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2011: Rezultatet Kryesore{{spaced ndash}}Albania Population and Housing Census 2011: Main Results |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/3058/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200826201945/https://www.instat.gov.al/media/3058/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|2011 Albanian census|2012}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Population and population dynamics in Albania. New demographic horizons? |ناونیشان=https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/wphc/Albania/03-analysis.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918124559/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/wphc/Albania/03-analysis.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |ڕێکەوت=٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|Population Dynamics|2014}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Migracioni në Shqipëri, 2014 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/3078/migracioni_ne_shqiperi.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240914105719/https://www.instat.gov.al/media/3078/migracioni_ne_shqiperi.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |زمان=sq |ڕێکەوت=٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|Internal Migration Albania|2014}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank |سەردێڕ=Cities in Europe and Central Asia : Albania |ناونیشان=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/338011511933862442/cities-in-europe-and-central-asia-albania |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240913120340/https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/338011511933862442/cities-in-europe-and-central-asia-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Washington, D.C. |زمان=en |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|CIEACA: Albania|2017}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2023: Rezultatet Kryesore{{spaced ndash}}Albania Population and Housing Census 2023: Main Results |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/13626/cens-2023-census-botim.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240814174433/https://www.instat.gov.al/media/13626/cens-2023-census-botim.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|2023 Albanian census|2024}}}} {{Refend}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{Refbegin}} * ''History of the Party of Labor of Albania''. Tirana: Institute of Marxist–Leninist Studies, 1971. 691 p. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Abrahams |یەکەم١=Fred |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |بڵاوکەرەوە=NYU Press |پەڕە=٣٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٠٥١١-٧}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == <!--======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | ======================== {{No more links}} ============================--> * [https://albania.al/ albania.al] {{in lang|en}} * [https://president.al/ president.al] {{in lang|sq}} * [https://kryeministria.al/ kryeministria.al] {{in lang|sq}} * [https://parlament.al/ parlament.al] {{in lang|sq}} * {{Wikiatlas|Albania}} * {{Cite CIA World Factbook|country=Albania}} {{Albania topics}} {{Navboxes |title=Related articles |list= {{Balkan countries}} {{Countries and territories of the Mediterranean Sea}} {{Countries of Europe}} {{Council of Europe}} {{European Union candidates}} {{Organization of the Black Sea Economic Cooperation}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Organisation of Islamic Cooperation|state=collapsed}}}} {{Sister bar|auto=1|voy=Albania|b=Wikijunior:Countries A-Z/Albania}} {{Authority control}} {{Coord|41|N|20|E|type:country_region:AL|name=Albania|display=title}} <!-- Please leave the empty space as per [[WP:EPONYMOUS]]. --> {{تووڵی دەروازە|ئەلبانیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Albania}} [[پۆل:ئەلبانیا| ]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی ئەلبانی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتان لە باڵکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی فرانکۆفۆنی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی یەکێتیی دەریای ناوین]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچە دامەزراوەکانی ١٩١٢]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٢]] 24mihrrw4fku8rmvskmj2dgwfb7hojm 0 1961 1669951 1596321 2026-09-18T14:13:45Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669951 wikitext text/x-wiki {{زانست}} '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[کیمیا]] ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Online Etymology Dictionary|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161224191507/http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, φυ^σικός|ناونیشان=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fusiko/s|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Physics - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Physics#CITEREFHolzner2006|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین یەکێک لە کۆنترین بوارەکانی [[ئەستێرەناسی]] دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیزیک چیست؟ فیزیکدان کیست ؟|ناونیشان=https://hexist.ir/فیزیک-چیست-؟/|وێبگە=هگزیست|تاریخ=2023-07-06|سەردان=2023-07-29|زمان=fa-IR|ناو=کوروش|ناوی بنەماڵەیی=کریمی}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی فیزیا وشەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] کۆنە (فیزیک) بە مانای سروشت دێت. ئەم زانستە لە زمان و نەتەوە جیاوازەکەن بە جیاواز بەکارھاتووە، بۆ نموونە: * بە ئینگلیزی (فیزیکس)، * بە عەرەبی (فیزیاء)، * بە ئیتاڵی و ئازەربایجان و ئۆزبەی و بولگاری و ئەرمەنی (فیزیکا)، * بە کوردی سۆرانی (فیزیا)، * بە کوردی کرمانجی سەروو و ئەڵمانی و فارسیی (فیزیک)، * بە ئیسپانی و پۆرتۆغالی و ڕوسی (فیسیکا)، * بە ئۆردو (طبیعیات)، * بە یۆنانی (ھیفیسیی)، * بە ھیندی (پادیگلیگان)، * بە چینی (ھوڤی)، * بە فەڕەنسی (لافیزیک)، * بە ژاپۆنی (فتری)، * بە سەواحلی (فیزییا)، * بە نێپاڵی (ھەوتیتی)، * بەۆری (وولیا)، * بە ڤیەتنامی (ڤەتلی)، * … ھتد. == مێژوو == === فیزیای کۆن === فیزیای کۆن یا کلاسیک بە گشت ئەو بیردۆزانە دەگوترێت کە لە چەند یاسایەکی نەگۆڕی بنچینەیی پێک ھاتوون، وەک [[میکانیکی کلاسیک]]، [[تێرمۆدینامیک|داینامیکە گەرمی]]، تیۆریی [[کارۆموگناتیسی]]، و … ھتد. لەم جۆرە فیزیایەدا بە ھەبوونی چەند زانیارییەک لەسەر دۆخی ھەنووکەیی و مێژووی پڕۆسەکە، دەشێت داھاتووی پڕۆسەکە بە تەواوی بدۆزرێتەوە. بۆ نموونە گەر کەسێک زانیاری ھەبێت لەسەر خێراییی تەنێک، دەتوانرێت بە سوود وەرگرتن لە ھاوکێشەکانی [[کاینێماتیک]] بزانرێت دوای کاتێکی دیاریکراو لە داھاتوودا دەگات بە کوێ. == بوارەکانی زانستی فیزیا == * [[میکانیکی کلاسیک]]ی: جووڵە و ھۆکارەکانی، کەوتنە خوارەوەی سەربەستی تەنەکان، [[لێکخشاندن|ھێزی لێکخشاندن]]، کێش، تەنە خولخۆرکان. * [[داینەمیکی گەرمی]]: گەرمی و [[پلەی گەرمی]]، شلبوونەوە و بەستن، [[مۆتۆر|بزوێنەرەکان]]. * لەرینەوەی دیاردە شەپۆلییەکان: جۆرە تایبەتییەکانی جووڵەی بەپات، سپرینگ، پەندۆڵ، دەنگ. * [[بیناییەکان]]: [[ڕووناکی]]، [[ئاوێنە|ئاوێنەکان]]، [[لێنز|ھاوێنەکان]]، ڕانگ. * [[کارۆموگناتیسی]]: [[کارەبا]]، [[موگناتیس]]، [[بارگەی کارەبایی|بارگەی کارەبا]]، سووڕەکانی کارەبا، موگناتیسی ھەمیشەیی، [[موگناتیسی کارەبایی]]. * ڕێژەیی: تەنۆلکە کوڵاوەکان بە ھەر خێراییەک، بەریەک کەوتنی تەنۆلکەکان. * [[مێکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]]: ڕەوشتی تەنۆلکە وردیلەکان، پێکھاتەی گەردیلە. * [[فیزیای دۆخی ڕەقی]]: باس لە گشت تایبەتمەندییەکانی ماددەی ڕەق دەکات، وەک: گەرمی، [[کارەبایی]]، [[موگناتیسی]] و ھتد. * [[فیزیای ناوەکی]]: باس لە ناوکە گەردیلە دەکات. == پێڕستی ئەو کەسانەی کە وەرگری خەڵاتی نۆبڵن لە فیزیادا == [https://web.archive.org/web/20110818083703/http://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%88_%DA%A9%DB%95%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C_%DA%A9%DB%95_%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C_%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%86%DB%86%D8%A8%DA%B5%D9%86 پێڕستەکە ببینە لێرەوە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Physics|فیزیک}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست|گەردوون|وزە}} [[پۆل:زانستە سروشتییەکان]] [[پۆل:فیزیک|فیزیک]] [[پۆل:زانست]] byfzrlirvej9g4i52n7x7bmjgy9fyky 1670017 1669951 2026-09-18T17:16:25Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670017 wikitext text/x-wiki {{زانست}} '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[کیمیا]] ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Online Etymology Dictionary|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161224191507/http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, φυ^σικός|ناونیشان=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fusiko/s|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Physics - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Physics#CITEREFHolzner2006|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین [[ئەستێرەناسی]] بە یەکێک لە کۆنترین لقەکانی دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیزیک چیست؟ فیزیکدان کیست ؟|ناونیشان=https://hexist.ir/فیزیک-چیست-؟/|وێبگە=هگزیست|تاریخ=2023-07-06|سەردان=2023-07-29|زمان=fa-IR|ناو=کوروش|ناوی بنەماڵەیی=کریمی}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی فیزیا وشەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] کۆنە (فیزیک) بە مانای سروشت دێت. ئەم زانستە لە زمان و نەتەوە جیاوازەکەن بە جیاواز بەکارھاتووە، بۆ نموونە: * بە ئینگلیزی (فیزیکس)، * بە عەرەبی (فیزیاء)، * بە ئیتاڵی و ئازەربایجان و ئۆزبەی و بولگاری و ئەرمەنی (فیزیکا)، * بە کوردی سۆرانی (فیزیا)، * بە کوردی کرمانجی سەروو و ئەڵمانی و فارسیی (فیزیک)، * بە ئیسپانی و پۆرتۆغالی و ڕوسی (فیسیکا)، * بە ئۆردو (طبیعیات)، * بە یۆنانی (ھیفیسیی)، * بە ھیندی (پادیگلیگان)، * بە چینی (ھوڤی)، * بە فەڕەنسی (لافیزیک)، * بە ژاپۆنی (فتری)، * بە سەواحلی (فیزییا)، * بە نێپاڵی (ھەوتیتی)، * بەۆری (وولیا)، * بە ڤیەتنامی (ڤەتلی)، * … ھتد. == مێژوو == === فیزیکی کۆن === فیزیکی کۆن یا کلاسیک بە گشت ئەو تیۆرییانە دەگوترێت کە لە چەند یاسایەکی نەگۆڕی بنچینەیی پێک ھاتوون، وەک [[میکانیکی کلاسیک]]، [[تێرمۆدینامیک|داینامیکە گەرمی]]، تیۆریی [[کارۆموگناتیسی]]، و … ھتد. لەم جۆرە فیزیکەدا بە ھەبوونی چەند زانیارییەک لەسەر دۆخی ھەنووکەیی و مێژووی پڕۆسەکە، دەشێت داھاتووی پڕۆسەکە بە تەواوی بدۆزرێتەوە. بۆ نموونە گەر کەسێک زانیاری ھەبێت لەسەر خێراییی تەنێک، دەتوانرێت بە سوود وەرگرتن لە ھاوکێشەکانی [[کاینێماتیک]] بزانرێت دوای کاتێکی دیاریکراو لە داھاتوودا دەگات بە کوێ. == بوارەکانی زانستی فیزیک == * [[میکانیکی کلاسیک]]ی: جووڵە و ھۆکارەکانی، کەوتنە خوارەوەی سەربەستی تەنەکان، [[لێکخشاندن|ھێزی لێکخشاندن]]، کێش، تەنە خولخۆرکان. * [[داینەمیکی گەرمی]]: گەرمی و [[پلەی گەرمی]]، شلبوونەوە و بەستن، [[مۆتۆر|بزوێنەرەکان]]. * لەرینەوەی دیاردە شەپۆلییەکان: جۆرە تایبەتییەکانی جووڵەی بەپات، سپرینگ، پەندۆڵ، دەنگ. * [[بیناییەکان]]: [[ڕووناکی]]، [[ئاوێنە|ئاوێنەکان]]، [[لێنز|ھاوێنەکان]]، ڕانگ. * [[کارۆموگناتیسی]]: [[کارەبا]]، [[موگناتیس]]، [[بارگەی کارەبایی|بارگەی کارەبا]]، سووڕەکانی کارەبا، موگناتیسی ھەمیشەیی، [[موگناتیسی کارەبایی]]. * ڕێژەیی: تەنۆلکە کوڵاوەکان بە ھەر خێراییەک، بەریەک کەوتنی تەنۆلکەکان. * [[مێکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]]: ڕەوشتی تەنۆلکە وردیلەکان، پێکھاتەی گەردیلە. * [[فیزیکی دۆخی ڕەق]]: باس لە گشت تایبەتمەندییەکانی ماددەی ڕەق دەکات، وەک: گەرمی، [[کارەبایی]]، [[موگناتیسی]] و ھتد. * [[فیزیکی ناوکی]]: باس لە ناوکە گەردیلە دەکات. == پێڕستی ئەو کەسانەی کە وەرگری خەڵاتی نۆبڵن لە فیزیادا == [https://web.archive.org/web/20110818083703/http://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%88_%DA%A9%DB%95%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C_%DA%A9%DB%95_%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C_%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%86%DB%86%D8%A8%DA%B5%D9%86 پێڕستەکە ببینە لێرەوە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Physics|فیزیک}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست|گەردوون|وزە}} [[پۆل:زانستە سروشتییەکان]] [[پۆل:فیزیک|فیزیک]] [[پۆل:زانست]] 63ecsldra38kbo7rg0o12q1u58akwbs 1670069 1670017 2026-09-18T19:41:20Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670069 wikitext text/x-wiki {{زانست}} '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[کیمیا]] ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Online Etymology Dictionary|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161224191507/http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, φυ^σικός|ناونیشان=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fusiko/s|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Physics - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Physics#CITEREFHolzner2006|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین [[ئەستێرەناسی]] بە یەکێک لە کۆنترین لقەکانی دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیزیک چیست؟ فیزیکدان کیست ؟|ناونیشان=https://hexist.ir/فیزیک-چیست-؟/|وێبگە=هگزیست|تاریخ=2023-07-06|سەردان=2023-07-29|زمان=fa-IR|ناو=کوروش|ناوی بنەماڵەیی=کریمی}}</ref> لە ماوەی دوو ھەزار ساڵی ڕابردوودا، فیزیک، [[کیمیا]]، [[ژینناسی]] و ھەندێک بەشی دیاریکراوی ماتماتیک وەک بەشێک لە [[فەلسەفەی سروشتی]] و لە چوارچێوەی ئەو زانستەدا لێکۆڵینەوەیان لێ دەکرا. بەڵام دوای [[شۆڕشی زانستی]] لە سەدەی حەڤدەھەمدا، ھەر یەک لەم بوارانە بە ھەوڵ و توێژینەوەی سەربەخۆی زانایان، کەم کەم وەک بوارێکی سەربەخۆ و جیاوازی زانست ناسێنران. == وشەڕەتناسی == وشەی فیزیا وشەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] کۆنە (فیزیک) بە مانای سروشت دێت. ئەم زانستە لە زمان و نەتەوە جیاوازەکەن بە جیاواز بەکارھاتووە، بۆ نموونە: * بە ئینگلیزی (فیزیکس)، * بە عەرەبی (فیزیاء)، * بە ئیتاڵی و ئازەربایجان و ئۆزبەی و بولگاری و ئەرمەنی (فیزیکا)، * بە کوردی سۆرانی (فیزیا)، * بە کوردی کرمانجی سەروو و ئەڵمانی و فارسیی (فیزیک)، * بە ئیسپانی و پۆرتۆغالی و ڕوسی (فیسیکا)، * بە ئۆردو (طبیعیات)، * بە یۆنانی (ھیفیسیی)، * بە ھیندی (پادیگلیگان)، * بە چینی (ھوڤی)، * بە فەڕەنسی (لافیزیک)، * بە ژاپۆنی (فتری)، * بە سەواحلی (فیزییا)، * بە نێپاڵی (ھەوتیتی)، * بەۆری (وولیا)، * بە ڤیەتنامی (ڤەتلی)، * … ھتد. == مێژوو == === فیزیکی کۆن === فیزیکی کۆن یا کلاسیک بە گشت ئەو تیۆرییانە دەگوترێت کە لە چەند یاسایەکی نەگۆڕی بنچینەیی پێک ھاتوون، وەک [[میکانیکی کلاسیک]]، [[تێرمۆدینامیک|داینامیکە گەرمی]]، تیۆریی [[کارۆموگناتیسی]]، و … ھتد. لەم جۆرە فیزیکەدا بە ھەبوونی چەند زانیارییەک لەسەر دۆخی ھەنووکەیی و مێژووی پڕۆسەکە، دەشێت داھاتووی پڕۆسەکە بە تەواوی بدۆزرێتەوە. بۆ نموونە گەر کەسێک زانیاری ھەبێت لەسەر خێراییی تەنێک، دەتوانرێت بە سوود وەرگرتن لە ھاوکێشەکانی [[کاینێماتیک]] بزانرێت دوای کاتێکی دیاریکراو لە داھاتوودا دەگات بە کوێ. == بوارەکانی زانستی فیزیک == * [[میکانیکی کلاسیک]]ی: جووڵە و ھۆکارەکانی، کەوتنە خوارەوەی سەربەستی تەنەکان، [[لێکخشاندن|ھێزی لێکخشاندن]]، کێش، تەنە خولخۆرکان. * [[داینەمیکی گەرمی]]: گەرمی و [[پلەی گەرمی]]، شلبوونەوە و بەستن، [[مۆتۆر|بزوێنەرەکان]]. * لەرینەوەی دیاردە شەپۆلییەکان: جۆرە تایبەتییەکانی جووڵەی بەپات، سپرینگ، پەندۆڵ، دەنگ. * [[بیناییەکان]]: [[ڕووناکی]]، [[ئاوێنە|ئاوێنەکان]]، [[لێنز|ھاوێنەکان]]، ڕانگ. * [[کارۆموگناتیسی]]: [[کارەبا]]، [[موگناتیس]]، [[بارگەی کارەبایی|بارگەی کارەبا]]، سووڕەکانی کارەبا، موگناتیسی ھەمیشەیی، [[موگناتیسی کارەبایی]]. * ڕێژەیی: تەنۆلکە کوڵاوەکان بە ھەر خێراییەک، بەریەک کەوتنی تەنۆلکەکان. * [[مێکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]]: ڕەوشتی تەنۆلکە وردیلەکان، پێکھاتەی گەردیلە. * [[فیزیکی دۆخی ڕەق]]: باس لە گشت تایبەتمەندییەکانی ماددەی ڕەق دەکات، وەک: گەرمی، [[کارەبایی]]، [[موگناتیسی]] و ھتد. * [[فیزیکی ناوکی]]: باس لە ناوکە گەردیلە دەکات. == پێڕستی ئەو کەسانەی کە وەرگری خەڵاتی نۆبڵن لە فیزیادا == [https://web.archive.org/web/20110818083703/http://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%88_%DA%A9%DB%95%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C_%DA%A9%DB%95_%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C_%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%86%DB%86%D8%A8%DA%B5%D9%86 پێڕستەکە ببینە لێرەوە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Physics|فیزیک}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست|گەردوون|وزە}} [[پۆل:زانستە سروشتییەکان]] [[پۆل:فیزیک|فیزیک]] [[پۆل:زانست]] 7zioftvgf05eu2qxwg1kz34fzpa7qeg 0 4397 1670397 1669803 2026-09-19T11:12:26Z Ari Qasm 57423 1670397 wikitext text/x-wiki {{نیشانی وتاری باش}}{{Infobox former country|conventional_long_name={{Align|center|میرنشینی سۆران}}|year_end=١٨٤٧|native_name={{Align|center|ئیمارەتی سۆران}}|p1=دەوڵەتی جەلائیری|flag_p1=Flag of Ilkhanate.svg|p2=قەرەقۆینلۆ|flag_p2=Flag of Kara Koyunlu dynasty.png|s1=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|flag_s1=Flag of the Ottoman Empire (1844–1922).png|year_start=١٣٣٠ <small>یان</small> ١٤٣٠|image_flag=Flag of the Emirate of Soran.svg|image_coat=Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|image_map=Soran Emirate.jpg|image_map_caption=نەخشەی میرنشینی سۆران لە دەیەی ١٨٣٠ لە گەورەترین ئاستیدا لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] کە لە باکوور و باشوورەوە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ئێرانی قاجاڕی]] و لە ڕۆژاواوە [[خدێوی میسر]] بوو|capital=* [[شەقڵاوە]] * [[ھەریر]] * [[ھەولێر]] * [[ڕەواندز]]|common_languages=[[کوردی]]{{ھن}}[[عەرەبی]]|religion={{tree list}} *[[ئیسلام]] ** [[سوننە]]|title_leader=[[میر (نازناو)|میر]]|government_type=[[میرنشین]]|today={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق]] **{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]] *{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]] *{{flagicon image|Flag of Turkey.svg}} [[تورکیا]] *{{flagicon image|Flag of Syria (2025-).svg}} [[سووریا]]|legislature=[[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلام]]|house1=[[File:Soran Empire flag in the shape of coat of arms.png|Soran Emirate flag|15px]] [[میرانی سۆران]]|type_house1=[[خانەدان]]|status=ژێردەستەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] <small>(١٥١٤-١٨١٦)</small>{{ھن}}[[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتێکی سەروەر]] <small>(١٨١٦-١٨٣٨)</small>}} '''میرنشینی سۆران'''<ref name=":15">{{بیرخستنەوە|author-last=Mustafa |author-first=Amanj Ahmad |سەردێڕ=سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تی عوسمانی به‌رانبه‌ر میرنشینی سۆران له‌ سه‌رده‌می میر محه‌ممه‌دی ڕەواندزید (-) |ساڵ=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[زانکۆی سۆران]] |زمان=ku, en |doi=10.31918/twejer.1923.10 |doi-access=free}} لاپەڕە ٣٣٩-٣٤٨</ref> یان '''ئیمارەتی سۆران''' [[میرنشینە کوردییەکان|میرنشینێکی]] [[کورد|کوردیی]] [[ئیسلامی سوننە|موسڵمانی سوننە]] بوو لە [[باشووری کوردستان]]. سەرەتا وەک میرنشینێکی بچووک لە [[سەدەی ١٤یەم|سەدەی چواردە]] یان [[سەدەی ١٥یەم|پازدەی]] زایینی پێش داگیرکردنی [[کوردستان]] لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] لە ناوچەی [[ڕەواندز]] دامەزرا،<ref>{{بیرخستنەوە|author-last=Ghalib |author-first=Sabah Abdullah |سەردێڕ=The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire, 1800-1850 |ساڵ=٢٠١١|ناونیشان=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[University of Exeter]]}} لاپەڕە ٥٠</ref> دواتر پەلی ھاوێشتە ناوچەکانی [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]].<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kılıç |یەکەم=Orhan |سەردێڕ=KILIÇ, Orhan; "Yavuz Sultan Selim, İdris-i Bitlisî ve Kürtler/Yavuz Sultan Selim, Idris-i Bitlisi and Kurds |ناونیشان=https://www.academia.edu/36364518/KILI%C3%87_Orhan_Yavuz_Sultan_Selim_%C4%B0dris_i_Bitlis%C3%AE_ve_K%C3%BCrtler_Yavuz_Sultan_Selim_Idris_i_Bitlisi_and_Kurds |پەڕە=٢٠٠}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=لە دەوری سەفەوی و ئەوەڵی حکوومەتی عوسمانیدا |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28349 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260218174728/https://books.vejin.net/ck/text/28349 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |دوایین=کورد و کوردستان |یەکەم=محەممەد ئەمین زەکی بەگ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەگشتی سنووری ئەم میرنشینە بە ناوچەکانی نێوان [[زێی بچووک]] و [[زێی گەورە]] وەسفدەکرێت. [[عیسا کوڕی کەڵۆس بەگ]] یەکەم فەرمانڕەوای خانەدانەکە بوو.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=[[شەرەفخانی بەدلیسی]]|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF|سەردێڕ=شەڕەفنامە - فەرمانڕەوایانی سۆران|پەڕەکان=٣٣٦ تا ٣٥٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260715161638/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":32">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئیمارەتی سۆران |ناونیشان=https://books.vejin.net/ck/text/28485 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=ڤەژینبوکس |زمان=ku |دوایین=کورد و کوردستان |یەکەم=محەممەد ئەمین زەکی بەگ}}</ref> لە ساڵی ١٥١٤دا میرنشینی سۆران خاکەکانی لە کەرکووک و ھەولێر و [[سۆران (شار)|سۆرانەوە]]، تا ماوەیەک بۆ [[ورمێ|ورمێش]] درێژ بوویەوە.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> لە ساڵەکانی ١٨٣٢ تا ١٨٣٥یش لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]]، سنوورەکانی سۆران لە کەرکووک و [[مووسڵ]] و ھەولێرەوە لە [[باشووری کوردستان]]، تاوەکوو [[جزیر]] و [[نسێبین]] و [[مێردین|ماردین]] و [[سێرت]] لە [[باکووری کوردستان]] و لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانیش]] تا [[موکریان|ناوچەکانی موکریان]] و لە [[ڕۆژاوای کوردستان|ڕۆژاوای کوردستانیش]] تاوەکوو ھەندێک شارەکانی وەک [[قامیشلۆ]] درێژبووەوە.<ref>Ahmet Kardam, ''[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Cizre-Bohtan Beyi Bedirhan]'', pp. 70, 79 – years. *''"During the 1820s and early 1830s, Mir Muhammad pursued territorial expansion by conquering neighboring Kurdish principalities, first seizing Bradost and later extending his domains toward the Iranian frontier, including [[Harir, Iraq|Harir]], [[Erbil|Hoşnav]], [[Erbil]], and [[Altun Kupri|Altın Köprü]]."'' (P.70) *''"He later advanced into the Behdinan Emirate, capturing key centers such as [[Akre|Aqrah]], [[Amedi|Amadiya]], [[Duhok]], and [[Zakho]], ultimately becoming the dominant power in the region between the [[Great Zab|Greater Zab]] and [[Khabur|Khabur rivers]]."'' (P.70) *''"Mir Muhammad's dominion eventually expanded from the Baban territories in the south to include the Behdinan and Cizre-Bohtan principalities in the north, extending as far as [[Kurtalan|Garzan]] and [[Şirvan, Siirt|Şirvan]]."'' (P.70)</ref><ref>Sinan Hakan, ''[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Kurdish Rebels and the Ottomans in Archival Documents (1817–1867)]'' (in Turkish), Doz Publishing, 2011, {{ISBN|9789756876916}}, p. 86. Also available at [https://books.google.com.tr/books/about/Osmanl%C4%B1_ar%C5%9Fiv_belgelerinde.html?id=Tvq0AAAAIAAJ Book link] and [[Academia.edu|Academia]]. *''"Mir Muhammad expanded the emirate beyond the Soran region, incorporating [[Koy Sanjaq|Köysancak]], [[Harir, Iraq|Harir]], Köprü, Erbil (Hewler), [[Cizre]], and parts of Botan into his domains."'' (P.71) *''"He later captured the [[Amedi|Sanjak of Amadiya]] and, by 1835, had extended his authority to include territories of the [[Bahdinan|Behdinan]] and [[Baban|Baban Kurdish Emirates]]."'' (P.71) *''"Mir Muhammad's campaigns reached Cizre and Botan, and reportedly even [[Siirt]], described as being thirty hours away from Diyarbakır; meanwhile, resistance movements also emerged in the region, including Timur Bey of the Zerki beys and the Tırkan Kurdish tribe from the Maden and Eğil areas."'' (P.72)</ref><ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] (BOA), FUND CODE: HAT D.NO:449 G.No:22346/B, 25 February 1835.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|سەردێڕ=Modern Kürt Tarihi|ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Doruk Publishing|ژپنک=٩٧٥-٥٥٣-٤٣٦-٩|زمان=tr|translator-last=Domaniç|translator-first=Neşenur}} *''"Mir Muhammad was now prepared to direct his aggression toward his neighbors. He attacked the tribes of [[Şirvan, Siirt|Şirvan]], [[Bradost (mountain)|Bradost]], Surçi, [[Khoshnaw|Khuşnaw]], and Mamas, and by capturing [[Harir, Iraq|Harir]], the former capital of Soran, reignited the conflict."'' (P.74) *''"Mir Muhammad gained control over the lands situated between the two Zab rivers, the Tigris, and the Iranian frontier. In 1823, he captured [[Koy Sanjaq|Koi Sanjak]], another [[Baban]] possession, and further expanded his territories along the edges of the Mesopotamian plain by seizing Erbil and [[Altun Kupri|Altın Köprü]]. [[Ranya|Raniya]], situated among the mountains, fell the following year."'' (P.74) *''"Mir Muhammad, presenting Mir Said’s defeat as an obligation to avenge the Mazuris as their leader, captured the city of Aqrah in Bahdinan in 1833, expelled its ruler, and after a brief siege conquered [[Amedi|Amadiya]]. He removed Mir Said from power and appointed a Bahdinani puppet in his place. He then captured [[Zakho]] and [[Duhok]], which were significant not only commercially because of the trade routes passing through them, but also strategically due to their location between [[Mosul]] and [[Cizre|Jazira ibn Umar]]."'' (P.75) *''"Because Mir Muhammad had advanced against the Bohtan Emirate as far as the Tigris, captured [[Cizre|Jazira ibn Umar]], displaced its emir Bedir Khan (Azizan), and spread fear among the people of [[Hasankeyf]], [[Nusaybin]], and even [[Mardin]]."'' (P.75-76) *''"However, after attacking Bohtan, Mir Muhammad was forced to return immediately to Amadiya, which Mir Said had once again brought under his control. Fighting with relentless fury, he recaptured the city, put many of its leading figures to the sword, effectively eliminated the Bahdinan emirs, and formally annexed [[Bahdinan]] to [[Rawandiz|Rawanduz]]."'' (P.76)</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|ناونیشان=https://kutuphane.tbmm.gov.tr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=126356&query_desc=an%3A501922|سەردێڕ=Kürt Milliyetçiliğinin Tarihi: Kökenleri ve Gelişimi|بڵاوکەرەوە=İletişim Yayınları|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٩٧٥-٤٧٠-١٧٠-٨|شوێن=İstanbul}}{{بەستەری مردوو|url=https://kutuphane.tbmm.gov.tr/cgi-bin/koha/opac-detail.pl?biblionumber=126356&query_desc=an%3A501922 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }} * ''"Muhammad Pasha turned his attention to conquering neighboring regions, attacking Bradost, Şirvan, Surçi, Hoşnaviye, and Mamiş, and quickly bringing them under his authority."'' (P.119) * ''"Determined to control the entire region between the Zab tributaries, the Tigris, and the Iranian frontier, Mir Muhammad captured Harir, Koye (Köysancak), Raniya, Erbil, and Altınköprü."'' (P.119) * ''"After capturing Amadiya, Muhammad Pasha became the sole ruler of the region between the Greater Zab and the Khabur rivers, including the important centers of Duhok and Zakho."'' (P.125) * ''"His next objective was the mountainous region of Botan, located north of Bahdinan. He marched toward Cizre and captured it with little difficulty before advancing into Botan."'' (P.125) * ''"Muhammad Pasha occupied the whole Rawanduz region and appointed his brother Rasul Bey as governor of Bahdinan, effectively bringing an end to the centuries-old Bahdinan Emirate."'' (P.126) * ''"His sphere of influence extended from the Iranian frontier in the east to the approaches of Diyarbakır and Mosul in the west."'' (P.135)</ref> میرنشینی سۆران لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] (ح. ١٨١٣–١٨٣٨) لە ساڵی ١٨١٦ تا ١٨٣٨ سەربەخۆییی خۆی ڕاگەیاند و لە دەوڵەتی عوسمانی جیابووەوە و میرنشینی سۆران گەیشتە لووتکەی بەھێزی و دەسەڵاتی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوە|author-last=Ebraheem |author-first=Sharameen |سەردێڕ=The Impact of Architectural Identity on Nation Branding: The Case Study of Iraqi Kurdistan. |ڕێکەوت=٢٠١٣|ناونیشان=https://e-space.mmu.ac.uk/326242/1/Sharameen%20Ebraheem%2007977278%20phd%202013-1.pdf |بڵاوکەرەوە=Manchester Metropolitan University's Research Repository}} لاپەڕە ٢٣٥</ref><ref>[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Kardam], p. 64.</ref><ref name="Aksin2">Sina Akşin, ''Political History (1789–1908)'' and ''History of Turkey: The Ottoman State (1600–1908)'', Istanbul: Cem Yayınevi, 1988, p. 96.</ref> میر محەممەد وەستا لە مانەوە وەک دڵسۆزێک بۆ عوسمانییەکان و ڕێزدان و باجی وەک [[دەوڵەتی ژێردەستە|ژێردەستەیەک]] ڕاگرت و [[سککە|سککەی]] بە ناوی خۆیەوە لێدا و کارخانەی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروستکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=editor |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=The Suhoor Cannon: A special Ramadan tradition in Erbil |ناونیشان=https://kurdishglobe.krd/the-suhoor-cannon-a-special-ramadan-tradition-in-erbil/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=Kurdishglobe |زمان=en-US}}</ref><ref>[https://books.google.com.tr/books/about/Cizre_Botan_Beyi_Bedirhan.html?id=ffDFzQEACAAJ&redir_esc=y Kardam], p. 65.</ref><ref>Izady, 2007, p. 122; Lazarev et al., 2007, p. 106.</ref> ھەر بە سەرکردایەتیی خۆی توانیی سەرۆکایەتیی [[شۆڕشی میر محەممەد|یاخیبوونێک]] بکات لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و [[شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)|ھێرش بکاتە]] سەر [[ئێرانی قاجاڕ|ئێرانی قاجاڕی]] بە ئامانجی دامەزراندنی دەوڵەتێکی سەربەخۆی کوردی<ref name=":15" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=کامیران عبد الصمد أحمد الدوسکی|url=https://books.google.iq/books/about/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%AB%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%A9_%D9%81%D9%8A.html?id=8CzSxwEACAAJ&redir_esc=y|title=کوردستان العثمانیة فی النصف الأول من القرن التاسع عشر|publisher=سپیریز|year=٢٠٠٢|edition=دووەم|location=[[دھۆک|دھوک]]|pages=١٣٧|language=ar|trans-title=کوردستانی عوسمانی لە نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەھەمدا}}</ref> و بەشێکی گەورە لە خاکی [[کوردستانی گەورە]] ڕزگار بکات.<ref>[[Hatt-i humayun|Ottoman Archives]] [[Ottoman archives|(BOA/Prime Ministry Ottoman Archives)]], VBOA 097, 21 Dhu al-Qi'dah 1257 (21 December 1841), Governor Mehmed Pasha of Mosul to the Sublime Porte.</ref> میرنشینەکە دوای شکستی شۆڕشەکە و مردنی میر محەممەد، دەسەڵاتەکەی سنووردارکرایەوە و لاوازبوو و دوای ٩ ساڵ، لە ساڵی ١٨٤٧ میرنشینەکە لە چوارچێوەی [[تەنزیمات|ھەڵمەتەکانی نێوەندگیرکردنەوەی عوسمانی]] بە دەسەڵاتی ناوەندیی عوسمانی گرێدرایەوە و بەتەواوەتی ھەڵوەشێندرایەوە.<ref name=":5">{{بیرخستنەوە|author-last=Eppel |author-first=Michael |سەردێڕ=A People Without a State, The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |ساڵ=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١١-٧}} لاپەڕە ٥٦</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوە|author-last=Eppel |author-first=Michael |سەردێڕ=Routledge Handbook on the Kurds |پەڕەکان=٣٥–٤٧|ساڵ=٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|chapter=The Kurdish emirates |chapter-url=https://www.routledgehandbooks.com/doi/10.4324/9781315627427-4#sec3_3_1 |بڵاوکەرەوە=Routledge Handbooks Online |doi=10.4324/9781315627427-4 |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-٦٤٦٦٤-٣|s2cid=186808301}} لاپەڕە ٤٣</ref> کۆتا میری میرنشینەکەش [[ڕەسووڵ بەگ]] بوو.<ref name="Ceylan">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ceylan|یەکەم=Ebubekir|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ubaKDwAAQBAJ&dq=rasul+soran&pg=PA50|سەردێڕ=The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٠٤١-٢|پەڕە=٥٠|زمان=en}}</ref> == بنەچە == بە گوێرەی [[شەرەفنامە|شەرەفنامەی]] [[شەرەفخانی بدلیسی|شەرەفخانی بەدلیسی]] (١٥٩٧)، ئەم میرنشینە و میرەکانی ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە بۆ [[کەڵۆس بەگ|کەڵۆس]] ناوێک، کە شەرەفخان لەگەڵیدا ئیدیعای ئەوە دەکات کە ئەو پیاوە ئاغایەکی [[عەرەب|عەرەبی]] [[بەدەوییەکان|بەدەویی]] خەڵکی [[بەغدا]] بووە و لە «ھەودیان» لە ناوچەی سۆران نیشتەجێبووە و لە سەرەتادا کەڵۆس شوانکاریی کردووە لە شوێنەکەدا.<ref name=":4" /><ref name=":33">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bidlīsī|یەکەم=Sharaf Khān|ناونیشان=https://www.google.de/books/edition/%C5%9Eerefname/6idBNAAACAAJ?hl=en|سەردێڕ=Şerefname: Yazan Şeref Han, Arapçadan çeviren, Mehmet Emin Bozarslan|ڕێکەوت=١٩٧١|بڵاوکەرەوە=Ant Yayinlari|پەڕەکان=٣٠٣-٣٠٥|زمان=tr}}</ref> بەڵام [[محەممەد ئەمین زەکی بەگ]] لە [[خولاسەیەکی تاریخی کورد و کوردستان|کتێبەکەیدا]] بە گوێرەی چەند سەرچاوەیەک ئەمەی ڕەتکردووەتەوە و لەگەڵ ئەمەشدا ناوەکەی کردووەتە بەڵگەیەکی تر کە «کەڵۆس» ناوێکی کوردییە و بە کەسێک دەوترێت کە ددانی پێشەوەی نەبێت.<ref name=":32" /> وە ھەروەھا ھەندێک توێژینەوە باس لەوە دەکەن کە کەڵۆس بە ڕەچەڵەک خەڵکی [[شارەزوور]] بووە دواتر کۆچی کردبوو بۆ ناوچەی «ھەودیان» و سۆرانی ئێستا و ببوو بە شوان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=شێرکۆ|یەکەم=ھەژار|ناونیشان=https://kurdarshiv.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/08/d8a6db8ed980d8b1db952.pdf|سەردێڕ=رژێمی ڕەواندزی سەردەمی پاشای کۆرە - توێژینەوەیەک لەسەر مێژووی میرنشینی سۆران|ساڵ=٢٠١٣|پەڕەکان=١١}}</ref> کەڵۆس ناوێکی کوردییە و بە واتای «ددان‌کەل» دێت. کەڵۆس سێ کوڕی ھەبووە بە ناوەکانی عیسا و ئیبراھیم و شێخ وەیس. عیسا بە شەریف و نەرم و نیان و چاکەخواز وەسفکراوە و بە دابەشکردنی داھاتەکەی بەسەر ھەژار و بێبەشەکانی خەڵکی گوندەکە ناسرابوو، ئەمەش وایکرد شوێنکەوتووانێکی دڵسۆزی دەستبکەوێت. کاتێک فەرمانڕەوای ناوچەکە ھێزەکانی خۆی لە دژی دوژمنێکی بەھێز کۆکردەوە، عیسا لەگەڵ شوێنکەوتووانی پەیوەندییان بە ھەڵمەتەکەوە کرد. ھاوەڵەکانی بە گاڵتەجاڕییەوە نازناوی «ئەمیر»یان لێنا، بەڵام دوای نیشاندانی توانا و ھێزەکەی لە شەڕدا، خەڵکی ناوچەکە بە فەرمی وەک فەرمانڕەوای خۆیان ناساندییان. دواتر عیسا و ھاوەڵانی بۆ گرتنی قەڵای «ئەوان» ھەنگاویان ناوە.<ref name=":4" /><ref name=":33" /> شەرەفنامە دەگێڕێتەوە کە ناوچەی دەوروبەری قەڵاکە بە بەردی سووری ڕووت و ڕەق تایبەتمەند بووە. عیسا و پیاوەکانی یەکەم کەس بوون کە بەردەکانیان چەقاند و لە نێویدا دامەزران، ئازایەتییان لە شەڕدا بووە ھۆی ئەوەی ناویان لێ بنرێت سنگ سرخ، کە بە واتای کۆمەڵی بەردەسووران دێت. لە ڕێگەی بەکارھێنانی باوەوە و بە ھۆی وەرگێڕانی کوردیی سرخ («سوور»)ی فارسی بە سۆھر، ناوەکە پەرەی سەند و بوو بە سۆھران و ناوی میرنشینەکە. دوابەدوای گەمارۆیەکی سەرکەوتوو، عیسا تا مردنی حوکمڕانیی ناوچەکەی کرد، دوای ئەوە [[شا عەلی بەگی سۆران|شا عەلی]] [[شا عەلی بەگی سۆران|بەگی]] کوڕی جێگەی گرتەوە.<ref name=":4" /><ref name=":33" /> شا عەلی بەگیش کاتێ کۆچی دواییی کرد، چوار کوڕی لە دوای خۆی بەجێھێشت بە ناوەکانی میر عیسا، میربۆداغ، میر حوسێن، میر سەیدی. شا عەلی بەگ ھەر لە ماوەی حوکمڕانییەکەیدا ناوچەکانی دەسەڵاتی وڵاتی بە سەر کوڕەکانیدا دابەشکرد، بۆ ئەوەی دوای خۆی کێشەی لێنەکەوێتەوە و بەیەکەوە وڵات بەڕێوەبەرن.<ref name=":4" /> == سنووری جوگرافی == '''میرنشینی سۆران''' ئەو شوێنانەی کە حوکمڕانیی کردوون بە درێژاییی تەمەنی میرنشینەکە بەردەوام لە گۆڕاندا بوون. کۆنترین دەق کە ناو و دیاریکردنی سنووری میرنشینی سۆرانی تێدا باسکرابێت بریتییە لە «[[مسالک الأبصار فی ممالک الأمصار]]»ی [[ئیبن فەزڵوڵڵا ئەلعومەری|ئیبن فەزڵوڵڵای عومەری]]، کە میرنشینی سۆرانی بە ناوی «'''بلاد السھریة'''» ناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=عباس محمد العزاوی|url=https://www.masaha.org/book/view/3762/page/52|title=موسوعة تاریخ العراق بین احتلالین|year=١٩٣٥-١٩٥٦|isbn=978-614-424-061-8|volume=٤|pages=٥٣|chapter=إمارة صوران‏|access-date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}</ref> کە ناوچەکانی بە [[شەقڵاوە]] (شقلاباذ) تاوەکوو خەفتیان،{{تێبینی|دەق=کە وەک «''خفثیان''» (خەفثیان)، «''خفتیان''» (خەفتیان) یان «''خفتیان الصغیر''» (خەفتیانی بچووک) لە سەرچاوەکەدا ئاماژەی پێدراوە؛ وەک دوو قەڵا باسیان لێوە کراوە لە ھەولێر یەکیان لەسەر ڕێگای مەراغە و ئەوی تریان لەسەر ڕێگای شارەزوور.}} لەولاشەوە تا [[زێی گەورە]] دیاریکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=ابن فصل اللّٰە العمری|url=https://shamela.ws/book/11790/799|title=مسالک الأبصار فی ممالک الأمصار|date=١٣٤٠-١٣٤٩ز|isbn=978-2-7451-3441-7|volume=٣|pages=٢٦٥|chapter=الفصل الأول فی الأکراد|access-date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}</ref> لە زۆر لە سەرچاوەکاندا میرنشینی سۆران وەک «'''الصھران'''»، «'''صوران'''»، «'''بلاد السھریة'''» یان «'''بلاد الصھریة'''» ئاماژەی پێدراوە. میرنشینی سۆران ناوچەکانی نێوان ھەردوو [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک|زێی بچووکی]] حوکمکردووە<ref name=":11">{{Cite journal |last=Hasan |first=Nazar |date=2025-03-17 |title=إمارة سوران فی عھد الأمیرة خانزادە خاتون 1617-1661: دراسة فی الجوانب الإداریة |url=https://hjuoz.uoz.edu.krd/index.php/hum/article/view/1459 |journal=Humanities Journal of University of Zakho |language=ar |volume=13 |issue=1 |pages=80–95 |doi=10.26436/hjuoz.2025.13.1.1459 |issn=2664-4681}}</ref> و بەگشتی ئەو شوێنانەی کە میرنشینی سۆران لە ماوەی ٤٠٠ ساڵی حوکمڕانییەکەیدا حوکمی کردوون و باڵادەستیی بەسەریاندا ھەبووە و بە موڵکی خۆیی زانیون بریتی بوون لە: [[ھاودیان|ھەودیان]]، [[ڕەواندز]]، [[شارۆچکەی خەلیفان|خەلیفان]]، [[قەڵای دووین|دووین]]، [[ھەریر]]، [[شەقڵاوە]]، [[ھەولێر]]، [[شەمامک]] و [[کۆیە]].<ref name=":11" /> [[پەڕگە:Bahdinan Emirate.png|وێنۆک|291x291پیکسڵ|نەخشەیەکی میرنشینەکان، لەوانەش میرنشینی سۆران، کە سنووری ژوورووی خۆی دەدا لە میرنشینەکانی [[میرنشینی حەکاری|ھەکاری]] و [[میرنشینی بادینان|بادینان]]. سنووری خواروویشی خۆی دەدا لە [[میرنشینی بابان]]]] سنووری دەسەڵاتی میرنشینی سۆران لەنێوان [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]] بوو. سنووری سەروو یاخود باکووری میرنشینی سۆران خۆی دەدا لە [[میرنشینی حەکاری|میرنشینی ھەکاری]] و [[میرنشینی بادینان]] و ئێران. لە خوارووشەوە دەگەیشتە [[میرنشینی بابان]] و عێراقی عوسمانی. == مێژوو == === ساڵانی سەرەتایی === ==== دامەزران ==== [[پەڕگە:Bohtan Amirate.png|وێنۆک|نەخشەیەکی ناوچە بنچینەیییەکانی چوار میرنشینی کوردی کە {{font color|Pink|میرنشینی سۆران}} و ناوچەی [[ڕەواندز]] نیشان دەدات لە پاڵ میرنشینەکانی {{font color|Brown|بابان}} و {{font color|Green|ئەردەڵان}} و {{font color|Purple|حەکاری}} و {{font color|Brown|بۆتان}}]] ساڵی ورد و دیاریکراوی دامەزراندنی میرنشینی سۆران نازانرێت، تەنھا ئەوە نەبێت کە دەزانرێت میرنشینی سۆران لە سەدەی ١٤ یان ١٥یەمی زایینی لەلایەن [[عیسا کوڕی کەڵۆس بەگ|عیسا کوڕی کەڵۆس بەگەوە]] دامەزراوە. قادر محەممەد محەممەد دەنووسێت کە میرنشینەکە بە زۆری لە نێوان ساڵانێکی نێوان ١٣٣٠ بۆ ١٤٣٠ دامەزرابێت.<ref name=":0">{{Cite thesis|last=Muhammad|first=Qadir Muhammad|title=Kurds and Kurdistan in the View of British Travellers in the Nineteenth Century|date=14 December 2017|degree=|publisher=University of Leicester|url=https://leicester.figshare.com/articles/thesis/Kurds_and_Kurdistan_in_the_View_of_British_Travellers_in_the_Nineteenth_Century/10239464/1|language=en|page=94-98}}</ref> ھەندێک سەرچاوەش باس لەوە دەکەن کە لە ١٣٩٩ میرنشینی سۆران دامەزرابێت.<ref name=":06">McDowall, David (2004). A Modern History of the Kurds. London : I. B. Tauris. pp.&nbsp;43-44</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Soran Khanzad, a Woman Who Ruled a Part of Kurdistan |ناونیشان=https://kurdshop.net/en/history/4298 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=KURDŞOP (kurdshop.net) |زمان=en}}</ref> وە بە وردیش نازانرێت کە ئایا لە ژێر دەسەڵاتی کام دەوڵەت میرنشینی سۆران دامەزرابێت، تەنھا بە پێی لێکدانەوەکان بێت لە ژێر دەسەڵاتی [[دەوڵەتی جەلائیری]] یان دەوڵەتی [[قەرەقۆینلۆ|قەرە قۆیونلوو]] یا [[ئاق قۆینلۆ|ئاق قۆیونلوو]] میرنشینی سۆران دامەزراوە. === ساڵانی دواتر === ==== لە ژێر دەسەڵاتی سەفەوییەکان ==== میرنشینی سۆران دواتر کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]]. لە ژێر دەسەڵاتی سەفەوییەکان مایەوە تاوەکوو [[شەڕی ئێران و عوسمانی (١٥٠٥–١٥١٧)|شەڕی عوسمانی و سەفەوی]] و لایەنگیریی میرنشینەکە بۆ دەوڵەتی عوسمانی. ==== لە ژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان ==== {{ھەروەھا ببینە|ڕێککەوتننامەی کورد و عوسمانی}}{{Location map many|Iraq|AlternativeMap=11-Ottoman-Safavid border 1577-11.png|relief=yes|width=500|caption=میرنشینی سۆران لەسەر نەخشەیەکی سنووری نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] و{{ھن}}[[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]] لە ساڵی ١٥٧٧، پێش [[شەڕی ئێران و عوسمانی (١٥٧٨–١٥٩٠)|شەڕی سەفەوی و عوسمانی (١٥٧٨–١٥٩٠)]]{{ھن}} یەک ساڵ دواتر. خاڵی سوور ([[File:Red pog.svg|Red pog|10px]]) شوێنی میرنشینی سۆران نیشان دەدات.|lat2_deg=33.1|lon2_deg=44.7727|pos2=right|label2=}} [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] بۆ یەکەمجار لە کاتی ململانێکەیان لەگەڵ [[سەفەوییەکان]] لە ساڵی ١٥١٤، لەژێر دەسەڵاتی [[سەلیمی یەکەم|سوڵتان سەلیمی یەکەمدا]] پەیوەندییان لەگەڵ کورددا بەست، یەکەمین کارلێکەکان ئەرێنی بوون. کوردەکان بە سەرۆکایەتیی [[ئیدریسی بەدلیسی|مەلا ئیدریسی بەدلیسی]] لە کاتی [[شەڕی چاڵدێران]] لە دژی سەفەوییەکان لایەنگری عوسمانییەکانیان کرد. ھێزە کوردییەکان ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبوو لە گرتنی شارەکانی وەک [[ئامەد|دیاربەکر]] (ئامەد) و ناوچەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ئاناتۆلیا لە دەستی سەفەوییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Özoğlu|یەکەم=Hakan|سەردێڕ=Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries|بڵاوکەرەوە=SUNY Press|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٥٩٩٣-٥|پەڕەکان=٤٧–٤٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=Burada bizden önce kimler vardı? |ناونیشان=https://www.milliyet.com.tr/kultur-sanat/burada-bizden-once-kimler-vardi-1163156 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٤ |وێبگە=Milliyet |زمان=tr}}</ref> ھەوڵەکانی ئیدریسی بەدلیسی میرنشینەکانی یەکخست لە دژی سەفەوییەکان و بە کۆمەڵ لە دژیان وەستانەوە، یەکێک لەو میرنشانەش میرنشینی سۆران بوو بە سەکردایەتیی [[میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ|میر سەیدی کوڕی شا عەلی بەگ]]. ھەروەھا ئەمە میر سەیدیی سۆرانیشی ھاندا بۆ [[ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک|دەستبەسەرداگرتنی ھەولێر و کەرکووک]] و پاککردنەوەی لە قزڵباش و سەفەوییەکان. وە ھەروەھا ئاماژە بەوەش دەدرێت کە بۆ پارێزگاریکردن لە [[ورمێ]]، ئەوێش درابێت بە میر سەید.<ref name=":2" /><ref name=":3" /> وەستانەوەی کورد لە دژی سەفەوییەکان لە ئەنجامی سیاسەتی خراپ و تووندی [[سەفەوییەکان]] بوو بەرامبەر بە میرە کوردەکان، بە تایبەتی کە زۆرینەی کورد [[سوننە]] مەزھەب بوون و دەوڵەتی سەفەویش [[شیعە]] مەزھەب بوو، لە پاڵ ئەوەی کە سەفەوییەکان ھەوڵیاندەدا میرنشینە کوردییەکان لەناوببەن و زۆر لە میرە کوردەکانیشیان زیندانیدەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=History of the Kurds – The Kurdistan Memory Programme |ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/history-of-the-kurds/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ |وێبگە=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کوردەکان لەژێر حوکمی سەفەوییەکاندا |ناونیشان=https://ethesis.su.edu.krd/thesis/871 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ |وێبگە=example name |زمان=en |یەکەم=زانکۆی سەڵاحەددین}}</ref><ref name=":3" /> بەم شێوەیەش میرنشینی سۆران بوو بە دەوڵەتێکی دڵسۆز و ژێردەستەی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانی]] و تاوەکوو لەناوچوونی میرنشینەکەش ھەر وەک ژێردەستەیەکی دەوڵەتی عوسمانی مایەوە. ئەم سەردەمەش لە ١٥١٤ تاوەکوو ١٨١٣ و [[شۆڕشی میر محەممەد|یاخیبوونی میر محەممەد]] درێژەی کێشا و دواتر میرنشینەکە ھاتەوە ژێر دەستی عوسمانییەکان بەڵام حوکمی میرنشینەکە درێژەی نەکێشا و تێکەڵکرایەوە بە دەسەڵاتی ناوەندیی عوسمانی.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> === میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ === {{سەرەکی|میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ|ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک}} لە [[شەقڵاوە|شەقڵاوەوە]] حوکمڕانیی دەکرد. میر سەیدی کوڕی شا عەلی بەگ توانیی زۆر سەرکەوتووانە لە ماوەی شەڕەکانی عوسمانی و سەفەوی و لە ماوەی [[شەڕی چاڵدێران|شەڕی چاڵدێراندا]] لە ساڵی ١٥١٤ [[ھەولێر]] و [[کەرکووک]] لە ژێر دەستی پاشماوەی [[سەفەوییەکان]] و [[قزڵباش|قزڵباشەکان]] [[ھەڵمەتی سۆران بۆ سەر ھەولێر و کەرکووک|ئازاد بکات]].<ref name=":4" /> === میر عیززەددین شێر و ھەڵوەشانەوەی سۆران === {{سەرەکی|میر عیززەددین شێری سۆران}} میر عیززەددین شێر کوڕی [[میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ|میر سەیدی]] بوو، کە لە شەقڵاوەوە حوکمڕانیی دەکرد. میر عیززەددین شێر شاری [[ھەولێری]] کرد بە ناوەندی میرنشین و بۆ ماوەیەک لەوێوە حوکمڕانیی سۆرانی کرد.<ref name=":32" /> میر عیززەددین دوو برای ھەبوو، بە ناوەکانی سەیفەددین و سولەیمان، سەیفەددین ھەر زوو بە گەنجی کۆچی دواییی کرد. کاتێک سوڵتان [[سولەیمان قانوونی|سولەیمانی قانوونی]] دەگەڕایەوە لە [[گرتنی بەغدا (١٥٣٤)|گرتنی بەغدا (لە ١٥٣٤)]]، فەرمانی کوشتنی میر عیززەددین شێری دەرکرد و میر عیززەددین لەسێدارەدرا. دەگوترێ کە بەھۆی تۆمەت ھەڵبەستنێک بووە بۆ میر عیززەددین،<ref name=":32" /> لە کاتێکدا ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە میر عیززەددین میری ناوچەیەکی بەرفراوان بووە و وەکوو دڵسۆزی دەوڵەتی عوسمانی کاری کردووە، بەڵام ژێربەژێر دەستی لەگەڵ [[سەفەوییەکان|دەوڵەتی سەفەوی]] ھەبووە، ھەربۆیە فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو لەلایەن سوڵتان سولەیمانی قانوونی.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=Peywend |دوایین=Guli |یەکەم=Nizar |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Mîrnişînên Dasin ȗ Şêxan li Serdemê Osmanîyan (1515- 1750) Vêkolîneke Dokûmenkarî- The Emirate of Dasin and Sheikhan in the Ottoman Era 1515-1755 A Documentary Study |ناونیشان=https://www.academia.edu/127632052/M%C3%AErni%C5%9F%C3%AEn%C3%AAn_Dasin_%C8%97_%C5%9E%C3%AAxan_li_Serdem%C3%AA_Osman%C3%AEyan_1515_1750_V%C3%AAkol%C3%AEneke_Dok%C3%BBmenkar%C3%AE_The_Emirate_of_Dasin_and_Sheikhan_in_the_Ottoman_Era_1515_1755_A_Documentary_Study}}</ref> سوڵتان سولەیمانیش ھەولێر و دەوروبەری دا بە [[حوسێن بەگی داسنی|حوسێن بەگی داسنیی]] میری [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنیی]] [[ئێزیدییەکان|ئێزیدی]] و بۆ ساڵی ١٥٣٤، حوسێن بەگ لە ھەولێر حوکمی دەکرد. بەڵام پاش ماوەیەک لە کوشتنی میر عیززەددین، براکەی، میر سولەیمانیش کۆچی دواییی کرد، ھەر لەبەر ئەمەش، فەرماندرا کە تەواوی ناوچەی سۆران بە سەنجەقی ھەولێرەوە گرێبدرێ و میرنشینی سۆرانیش لە دەست میراتگرە ھێڵییەکەی دەرچوو و ھەڵوەشایەوە و تەواوی ناوچەی سۆران خرایە سەر [[میرنشینی شێخان|میرنشینی داسنی]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF|سەردێڕ=شەڕەفنامە|پەڕەکان=٣٤٠–٣٤١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260715161638/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/56573.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":7" />{{Sfn|Lescot|1938}}{{Sfn|Gülcü|2016}} === میر سەیفەددین و دامەزراندنەوەی سۆران === {{سەرەکی|میر سەیفەددینی سۆران|شەڕی ھەولێر (١٥٣٤)}} [[پەڕگە:Kurdish states 1835.png|وێنۆک|نەخشەی میرنشینە کوردییەکان، کە میرنشینی سۆرانیش تیایدا دەردەکەوێت. ھەرچەندە لەسەر نەخشەکەدا ئاماژە بە ساڵی ١٨٣٥ کراوە، لە کاتێکدا کە نەخشەکە ساڵانی پێش ١٨٢٠ نیشان دەدات. جگەلەوەی [[میرنشینی بادینان]] تیایدا دەرناکەوێت.]]ئیدی میر عیززەددین کوژرا و ھەولێر و ناوچەکانی سۆران بە میرنشینی داسنیی ئێزدی گرێدرا. دوای ماوەیەک، ئەندامێکی بنەماڵەی سۆران بە ناوی [[میر سەیفەددینی سۆران|میر سەیفەددین]] دەرکەوت و ئەو بووە ھۆی دامەزراندنەوەی میرنشینی سۆران، کە دەکات بە کوڕی ئامۆزای میر عیززەددین شێر، چەند جارێک ھێرشی کردە سەر حوسێن بەگی داسنی، بەڵام ھەموو جارێک تێکشکا. میر سەیفەددینیش پەنای بۆ بێگە بەگی میری [[ئەردەڵان]] برد، بەڵام یارمەتیی نەدا. پشتگیرییە چاوەڕوانکراوەکە بەدی نەھات، ھەربۆیە میر سەیفەددین گەڕایەوە بۆ سۆران. لەو کاتەدا حوسێن بەگ داسنی لەوێ ئامادە نەبوو.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |سەردێڕ=Hussein Beg Dasini und die Schlacht um Arbil |ناونیشان=https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |وێبگە=ÊzîdîPress |زمان=de |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20251005225201/https://www.ezidipress.com/blog/hussein-beg-dasini-und-die-schlacht-um-arbil/ |url-status=dead }}</ref> میر سەیفەدین ئەمەی قۆستەوە و توانیی زۆربەی ھۆزە کوردییەکانی ئەوێ یەکبخات و بە ژمارەیەکی زۆر شەڕکەرەوە سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێک بکات و [[شەڕی ھەولێر (١٥٣٤)|ھێرشی کردە]] سەر [[ھەولێر]].<ref name=":02" /><ref name=":7" /> لە کۆتاییدا میر سەیفەددین ھێزێکی لە سۆران کۆکردەوە و سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێکی کرد و ھێرشی کردە سەر ھەولێر، لە کاتێکدا [[حوسێن بەگی داسنی]] ئامادە نەبوو. دەستی بەسەر شارەکەدا گرت و حوسێن بەگی ناچار کرد بە ڕێپێوان بگەڕێتەوە دژی. لە شەڕی دواتردا میر سەیفەددین ھێزەکانی داسنیی تێکشکاند. ئەو گێڕانەوەیەی ڕۆجەر لێسکۆت کە تاوەکوو ئێستا پارێزراوە باس لەوە دەکات کە بە نزیکەیی ٥٠٠ پیاوی داسنیی ئێزدی کوژران و میر سەیفەددین غەنیمەتێکی بەرچاوی دوژمنیشی برد لە کەلوپەل و کاڵا و چەکەکانی دوژمن.{{Sfn|Lescot|1938}} ئەردنچ گووڵجوو پوختەیەکی ھاوشێوە بە زمانی تورکی باسدەکات و باس لەوە دەکات کە میر سەیفەددین ھەولێری گرتووە و حوسێن بەگی داسنی شکستی ھێناوە و نزیکەی ٥٠٠ ئێزیدیی پێشەنگ کوژران. گووڵجوو ھەروەھا باس لەوە دەکات کە حوسێن بەگ دواتر چەند ھەوڵێکی دا بۆ وەرگرتنەوەی ھەولێر، بەڵام شکستی ھێنا و ھەولێر و زەوییەکانی سۆران لە دەستی میر سەیفەددین مانەوە.{{Sfn|Gülcü|2016}} === میر خانزاد === {{سەرەکی|خانزادی سۆران}} [[پەڕگە:خانزادی میری سۆران.jpg|وێنۆک|400x400پیکسڵ|وێنەی پەیکەرێکی خانزادی سۆران]] میرێکی ئافرەتی سۆران بوو و یەکێکە لە ھەرە میرە بەناوبانگەکانی سۆران. ھەندێک جار وەک سیمبولی [[ژنانی کورد|ئافرەتی کورد]] دەناسرێت. خانزاد خوشکی [[میر سولەیمان بەگی سۆران|میر سولەیمان بەگی]] کوڕی [[شا قوولی بەگی سۆران|قوولی بەگ]] بوو، کە حوکمڕانیی میرنشینی سۆرانی دەکرد لە ١٥٩٠، دوای ئەوەی براکەی لەلایەن فەرماندەیەکی سەربازی بە ناوی «[[لەشکری]]» کوژرا، خانزاد ھاتە سەر حوکم. ھەندێک سەرچاوەش فەرمانڕەواییی میر خانزاد دەگەڕێننەوە بۆ دەوروبەری ساڵی ١٦٢٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/en/en_direje.aspx?jimare=15692|وێبگە=PUK Media|سەردێڕ=Kurdish women}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.pukmedia.com/en/en_direje.aspx?jimare=15692|date=ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لەشکری ھەڵاتە [[چیای شنگال|چیاکانی شەنگال]]، لەوێش میر خانزاد بۆ تۆڵەسەندنەوە لە نامەیەکدا پێشنیاری ھاوسەرگیریی بۆ کردووە و لە نامەکەدا پێی دەڵێ «میرنشین و سوپا بێ تۆ شپرزەن، میرایەتیی سۆران وەمن ناکرێ، خۆت شیاوی میرایەتیت... بۆیە داوات لێدەکەم بە زووترین کات بگەڕێیتەوە [[ھەریر]] و منیش ئامادەم ھاوسەرگیریت لەگەڵ بکەم»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ئایا خانزادی سۆران مێردی کردووە؟! |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240425195020567561 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=Kurdipedia.org |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/?q=20240425195020567561 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خانزاد و لەشکری |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20240723180322583167 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٦ |وێبگە=Kurdipedia.org |دوایین=کوردیپێدیا |یەکەم=Kurdipedia- }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/?q=20240723180322583167 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref>. وە کاتێکیش لەشکری گەڕایەوە ھەریر و چاوی بە خانزاد کەوت، خانزاد لەشکری و ھەموو سوپاکەی سەربڕی.<ref name=":03">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |سەردێڕ=Women of Non-State Kurds: From Khanzad Sultan to Rojava Female Fighters |ناونیشان=https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328214954/https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=The Kurdistan Tribune |زمان=en-GB}}</ref> میر خانزاد پایتەختی لە [[قەڵای دووین|قەڵای دووینەوە]] گواستەوە بۆ [[ھەریر]]، ڕێگاوبان و قەڵای دروستکرد و ھێرشیشی کردە سەر زۆرێک لە شارۆچکەکانی دەوروبەری بە سەرۆکایەتیی سوپایەکی زەبەلاحی ٤٠ بۆ ٥٠ ھەزار سەرباز کە ١٢ ھەزار پیادە و ١٠ ھەزار تیرھەڵگری سوارەیان تێدابوو بۆ پاراستنی میرنشینی سۆران لە دوژمنەکانی.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=IIUM Journal of Religion and Civilisational Studies |issue=2 |دوایین=Ahmed |یەکەم=Bzhar |دوایین٢=Wahed |یەکەم٢=Abdulwahed Jalal Nori |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |سەردێڕ=The Life and Political Role of Kurdish Women in the Ottoman Empire |ناونیشان=https://journals.iium.edu.my/irkh/index.php/ijrcs/article/view/154 |زمان=en |بەرگ=٣ |پەڕەکان=١٣٩–١٥٣}}</ref> لە سەردەمی حوکمڕانیدا حوکمڕانیی بەسەر دوو ناوچەی کوردیدا کردووە بە ناوەکانی [[ھەریر]] و [[سۆران (شار)|سۆران]]، کە [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای ھەولێری]] ئێستای پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=Middle East Journal |issue=1 |issn=0026-3141 |دوایین=Bengio |یەکەم=Ofra |ڕێکەوت=٢٠١٦ |سەردێڕ=Game Changers: Kurdish Women in Peace and War |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/43698618 |بەرگ=٧٠ |پەڕەکان=٣٠–٤٦}}</ref> خانزاد بۆ ماوەی حەوت ساڵ حوکمڕانیی کرد و قەڵاکەیشی کە [[قەڵای خانزاد|قەڵای]] [[قەڵای خانزاد|خانزاد]] بوو، تا ئێستاش ماوە و دەکەوێتە سەر لووتکەی گردێک کە ٢٢ کیلۆمەتر لە [[ھەولێر|ھەولێرەوە]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Mujeres |ناونیشان=https://amistadkurdistan.org/ayuda-kurdistan/mujeres/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328215044/https://amistadkurdistan.org/ayuda-kurdistan/mujeres/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=Asociación Amistad con Kurdistán |زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=IN PHOTOS: Five things every foreigner learns when visiting Kurdistan |ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/culture/124dbbc4-dc30-4975-b901-68246f3c0080 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=Kurdistan24 |زمان=en |دوایین=Kurdistan24}}</ref> [[پەڕگە:Banaman_Castle.jpg|وێنۆک|قەڵای بانەمان یان [[قەڵای خانزاد]]، کە بە ناوی خانزادی سۆرانەوە ناونراوە، یەکێکە لە پاشماوەکانی سەردەمی میر خانزاد کە تاوەکوو ئێستا ماوە و ٢٢کم لە شاری [[ھەولێر|ھەولێرەوە]] دوورە]] ناوی خانزاد، شاژنی جەنگاوەری ئەفسانەییی کورد، بە زیندوویی ماوەتەوە و لە ڕێگەی گۆرانی و شیعری جۆراوجۆری کوردییەوە یاد دەکرێتەوە.<ref name=":122">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |journal=IIUM Journal of Religion and Civilisational Studies |issue=2 |دوایین=Ahmed |یەکەم=Bzhar |دوایین٢=Wahed |یەکەم٢=Abdulwahed Jalal Nori |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |سەردێڕ=The Life and Political Role of Kurdish Women in the Ottoman Empire |ناونیشان=https://journals.iium.edu.my/irkh/index.php/ijrcs/article/view/154 |زمان=en |بەرگ=٣ |پەڕەکان=١٣٩–١٥٣}}</ref> == لە سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز == {{سەرەکی|میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد|شۆڕشی میر محەممەد|شەڕی سۆران و قاجاڕی (١٨٢٩–١٨٣٤)}} [[پەڕگە:Mir Muhammad.jpg|وێنۆک|پۆرترەیتێکی میر محەممەد پاشای ڕەواندز لە بەڵگەنامەیەکی [[ئێرانی قاجاڕی|قاجاڕیدا]]]] میری پێش کۆتاییی میرنشینەکە، [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو، کە لە ساڵی ١٨١٣ تا ١٨٣٦ فەرمانڕەواییی کردووە. باوکی میر محەممەد، [[مستەفا بەگ]]، میرنشینەکەی ڕادەستی ئەو کرد. لە چەند ساڵی یەکەمی فەرمانڕەوایەتییەکەیدا، چاکسازییەکی گەورەی لە میرنشینەکە کرد، بە تایبەتی لە ڕووی سەربازییەوە. دەسەڵاتی خۆی چەسپاند و دەستی کرد بە یەکخستنەوەی خاکەکانی میرنشینەکانی دراوسێی. یەکێک لەوانەش [[میرنشینی بابان]] بوو، [[ھەریر]]، [[کۆیە]]، [[پردێ]]، [[ھەولێر]]، [[ئاکرێ]]، [[ڕانیە|ڕانیەی]] [[شەڕی بابان و سۆران (١٨٢٢–١٨٢٨)|گرت]]. کەمێک زیاتر لە [[زێی بچووک]] پەڕییەوە و کردی بە سنوور.<ref>[https://www.academia.edu/96986747/Osmanl%C4%B1_Ar%C5%9Fiv_Belgelerinde_K%C3%BCrtler_ve_K%C3%BCrt_Direni%C5%9Fleri_1817_1867_ Hakan], footnote 116, p. 71: "It is the Behdinan Region. It is in the north of the Soran region and south of the Hakkari region."</ref> کاتێک ناوچەکە تووشی بۆشاییی دەسەڵات بوو بە ھۆی لاوازبوونی [[میرنشینی بابان]]، [[شەڕی ڕووسیا و عوسمانی (١٨٢٨–١٨٢٩)]]، و [[شەڕی میسر و عوسمانی (١٨٣١–١٨٣٣)]]. لە نێوان ١٨٣١ بۆ ١٨٣٤ توانیی چەندین شارۆچکە و شاری میرنشینە کوردییەکانی دیکە بگرێت و یەکیانبخاتەوە بۆ دژی عوسمانییەکان. لە ١٨٣١دا [[میرنشینی بادینان|میرنشینی بادینانی]] [[لەشکرکێشیی سۆران بۆ سەر بادینان|تێکەڵ بە سۆران کرد]].<ref name=":13">{{بیرخستنەوە|دوایین=Ates |یەکەم=Sabri |سەردێڕ=The End of Kurdish Autonomy: The Destruction of the Kurdish Emirates in the Ottoman Empire |ڕێکەوت=٢٠٢١|ئیش=The Cambridge History of the Kurds |پەڕەکان=٧٦|editor-last=Gunes |editor-first=Cengiz |ناونیشان=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-the-kurds/end-of-kurdish-autonomy/9FA3CB919480C3748DA40C082FC2E5BF |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|شوێن=Cambridge |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٨-٤٧٣٣٥-٤|editor2-last=Bozarslan |editor2-first=Hamit |editor3-last=Yadirgi |editor3-first=Veli}}</ref> میر محەممەد زیاتر دەسەڵاتی خۆی بۆ [[مێردین|ماردین]]، [[جزیر]] و [[نسێبین]] فراوانتر کرد، و فەرمانڕەوای [[بۆتان]]، میر سەیفەددینی ناچارکرد کە دان بە دەسەڵاتی ئەو بنێت، کە بووە ھۆی نیگەرانییەکی ڕژد لە پایتەختی عوسمانی [[ئەستەمبوڵ|قوستەنتەنیە]]. دواتر میر محەممەد زۆر [[ئێزیدییەکان|ئێزیدییەکانی]] چەوساندەوە بە ھۆی ھۆکاری ئاینی و لایەنگیرییان بۆ عوسمانییەکان لە ناوچە تازە داگیرکراوەکاندا. [[پەڕگە:Prince muhammad prince of soran.jpg|وێنۆک|پەیکەرێکی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە [[ڕەواندز]]]] لە سەردەمی میر محەممەددا، میرنشینی سۆران سوپایەکی بەھێزی پەرەپێدا. پێکھاتبوو لە نێوان ٣٠،٠٠٠ بۆ ٥٠،٠٠٠ (سی ھەزار بۆ پەنجا ھەزار) چەکداری ھۆزەکان کە مووچەی ڕێکیان پێدەدرا،<ref name=":0" /> و شێوەی سوپایەکی نیشتمانیی ھەبوو. کۆر خۆی ھەموو ئێوارەیەک لەگەڵ ١٠٠ بۆ ٢٠٠ سەربازی ھۆزە جیاوازەکان نانی دەخوارد. کۆمەڵێک ھۆزی جیاواز چوونە ناو سوپاکەیەوە وەک ڕەوەندۆک، سیدەک، شێروانی، ڕووسووری، مەلیباس، [[ھۆزی مزووری|مزووری]]، شێخەب، نووریک، خەیلانی، [[خۆشناو]]، ھەنارەیی، [[ھەرکی]]، شێخ مەحموودی، کاسان، دێرە جیکی، بامامی، سێکوو، شیکووڵی، مەندیک، بایمار، [[باڵەک]]، و پیراجی. تەنانەت لە ناوچەکانی ھەولێر، ھۆزە [[عەرەب|عەرەبەکانیشی]] ملکەچکرد بۆ ئەوەی شەڕ بۆ سۆران بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=میرنشینی ئەردەڵان، بابان، سۆران لە بەڵگەنامەکانی قاجاڕیدا 1799-1847 |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦ |پەڕە=١٦١-١٦٢ |دوایین=محەممەد حەمە باقی |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250813123735/https://www.kurdipedia.org/?q=2011081810050860719 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> میر محەممەد لە ساڵی ١٨٣٤دا [[ھەڵمەتی سۆران دژی ئاشوورییەکان|ھەڵمەتی]] لە دژی [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییەکانیش]] ئەنجامدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aboona|یەکەم=Hirmis|ناونیشان=https://archive.org/details/HirmisAboonaAssyriansKurdsAndOttomansIntercommunalRelationsOnThePeripheryOfTheOttomanEmpire/page/n97/mode/2up|سەردێڕ=Assyrians, Kurds, and Ottomans: Intercommunal Relations on the Periphery of the Ottoman Empire|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Cambria Press|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٣٣٦-٤٧١-٠|پەڕەکان=١٧٣|زمان=en}}</ref> لە ترسی ھاوکاریی زیاتری نێوان میرنشینی سۆران و [[محەممەد عەلی پاشا]]، عوسمانییەکان لە ساڵی ١٨٣٤دا سوپایەکیان بۆ سۆران نارد. میر محەممەد توانیی ھێزەکان بشکێنێت و بەرەو [[قاجاڕەکان|ئێرانیش]] پێشڕەوی بکات. دوای ئەوەی بەھۆی بارودۆخەکەوە ناچارکرا خۆی بەدەستەوە بدات، میر کۆر بۆ گفتوگۆ گەشتی کرد بۆ ئەستەمبوڵ، لەوێ دەسەڵاتی ناوچەی میرنشینی سۆرانی پێدرا. بەڵام لە ڕێگەی گەڕانەوەیدا بۆ ماڵەوە لە ناوچەی دەریای ڕەش بێسەروشوێن بوو و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی پشتگیریی لە [[ڕەسووڵ بەگ|ڕەسووڵ بەگی]] برای کرد وەک میری میرنشینەکە.{{sfnp|Eppel|2016|p=56}}{{sfnp|Eppel|2018|p=43}} == سوپا == [[پەڕگە:Views around Rawanduz and Bekhal Spring 08.jpg|وێنۆک|301x301پیکسڵ]] بە درێژاییی مێژوو، سوپا و ھێزی میرنشینی سۆران گۆڕانکاریی بەسەردا ھاتووە و بەرزی و نزمیی بە خۆیەوە بینیوە. بۆ نموونە لە سەردەمی [[خانزادی سۆران|میر خانزاد]] سوپای سۆران زۆر بەھێز وەسفکراوە. [[ئەولیا چەلەبی]]، گەڕیدەیەکی [[گەلانی تورک|تورک]] کە لە نێوان ساڵانی ١٦١١ بۆ ١٦٨٤ ژیاوە، لە یاداشتنامەکەیدا باسی میر خانزاد و سەردەمەکەی و سوپاکەی دەکات و دەڵێت:<ref name=":022">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ |سەردێڕ=Women of Non-State Kurds: From Khanzad Sultan to Rojava Female Fighters |ناونیشان=https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328214954/https://kurdistantribune.com/women-of-nonstate-kurds-from-khanzad-sultan-rojava-female-fighters/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩ |وێبگە=The Kurdistan Tribune |زمان=en-GB}}</ref><blockquote>''لە سەردەمی [[مورادی چوارەم|سوڵتان مورادی چوارەم]] [١٦٢٣-١٦٤٠] ناوچەکانی [[ھەریر]] و [[سۆران (شار)|سۆران]] لەلایەن خانمێکی ڕێزدارەوە بە ناوی خانزادە سوڵتان بەڕێوەدەبرا. فەرماندەییی سوپایەکی دەکرد کە پێکھاتبوو لە دوانزدە ھەزار سەربازی پیادە بە چەکی قووڕسەوە و دە ھەزار تیرھەڵگری سوارەوە. خانزادە سوڵتان لە بەرەکانی شەڕدا، دەموچاوی بە پەردەیەک شاردبووەوە و جەستەی بە پۆشاکێکی ڕەش داپۆشرابوو، لە [پاڵەوانی ئەفسانەییی ئێرانی] [[سامی کوڕی نەریمان|سامی]] کوڕی نەریمان دەچوو، کاتێک سواری ئەسپەکەی خۆی دەبوو و بە بوێرانەوە شمشێربازیی ئەنجامدەدا. بە سەرۆکایەتیی سوپایەکی چل بۆ پەنجا ھەزار سەربازی، چەند جارێک ھەڵمەتی بۆ ناو [[ئێران]] ئەنجامداوە و [[ھەمەدان]] و [[شارستانی دەرگەزین|دەرگەزین]] و جەمجەنەب و شارە بەرچاوەکانی دیکەی تاڵان کرد و بە سەرکەوتوویی و بە غەنیمەتەوە گەڕایەوە بۆ سۆران.''</blockquote> [[پەڕگە:مدفع الأسطة رجب.jpg|وێنۆک|یەکێک لە تۆپەکانی سەردەمی میر محەممەد، کە تاوەکوو ئێستا ماوە]] بەھێزترین سەردەمی میرنشینی سۆران لە ڕووی سەربازییەوە، سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بوو. میر محەممەد توانیی سوپایەکی زۆر بەھێز پێکبھێنێت و کارخانەی چەک و [[تۆپ (چەک)|تۆپی]] دروستکرد و میرنشینی سۆران خۆی چەک و تۆپی دروستدەکرد. بە نزیکەیی میرنشینی سۆران لە سەردەمی ئەو زیاتر لە ٢٠٠<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=حوسێن حوزنی موکریانی|سەردێڕ=میرانی سۆران|ناونیشان=https://archive.kcac.org/noscript.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=archive.kcac.org}}</ref> بۆ ٣٠٠ تۆپی قوڕسی دروستکرد، کە ھەندێکیان ئێستاش ماون کە بە [[تۆپەکانی وەستا ڕەجەب]] ناسراون. میر محەممەد سوپایەکی ٣٠،٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moreau|یەکەم=Odile|ناونیشان=https://books.google.fr/books?newbks=1&newbks_redir=0&id=5R1pAAAAMAAJ&dq=rawanduz+1826&focus=searchwithinvolume&q=30.000+Rawanduz|سەردێڕ=L'Empire ottoman à l'âge des réformes: les hommes et les idées du nouvel ordre militaire, 1826-1914|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Institut français d'études anatoliennes|ژپنک=٩٧٨-٢-٧٠٦٨-١٩٥٣-٧|پەڕەکان=١١٧|زمان=fr}}</ref> بۆ ٥٠،٠٠٠<ref name=":0" /> سەربازی پێکھێنا بە چەکی قوڕسەوە کە مووچەیەیەکی ئاساییی ڕێکیان پێدەدرا، ھەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەدەن کە سوپاکەی میر محەممەد «کەمتر نەبووە لە ٨٠،٠٠٠ سەرباز»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ghalib |یەکەم=Sabah |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://ore.exeter.ac.uk/articles/thesis/The_Emergence_of_Kurdism_with_Special_Reference_to_the_Three_Kurdish_Emirates_within_the_Ottoman_Empire_1800-1850/29691950 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=ore.exeter.ac.uk |پەڕە=١٠٨|سەردێڕ=The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire 1800-1850}}</ref>. سوپاکەی میر محەممەد بە سوپایەکی ڕێک و یەکگرتوو وەسفکراوە کە بە سوپایەکی نیشتمانی چووە و [[جلی کوردی]] جلی [[یەکپۆشی]] (یوونیفۆرم)ی سوپاکەی بووە.{{sfnp|Millingen|1870|p=184}}<ref name=":0" /> [[پەڕگە:Mir Muhammed after his take over of Erbil.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|350x350پیکسڵ|تابلۆیەکی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] و سوپاکەی لە کاتی گرتنەوەی [[ھەولێر]] و قەڵاکەی]] == چاند == === زمان === لە میرنشینی سۆراندا [[زمانی کوردی]] قسەی پێکراوە و زمانی سەرەکیی ناوچەکە بووە. ھەندێک سەرچاوەش باس لەوە دەکەن کە [[زمانی عەرەبی|زمانی عەرەبیش]] زمانێکی فەرمی بووە و لە حکوومەتدا کاری پێکراوە.<ref>{{cite thesis|last=Nebez|first=Jamal|date=1970|title=Der kurdische Fürst Mir Muhammad-i Rawandizi genannt Mir-i Kora im Spiegel der Morgenländischen und Abendländischen Zeugnisse: Ein Beitrag zur kurdischen Geschichte|degree=PhD|publisher=University of Hamburg|pages=78–79}}</ref> === دین === لە میرنشینی سۆراندا، دینی [[ئیسلام]] و لقی [[سوننە]] دینی باڵادەستی ناوچەکە و دینی سەرەکیی دەوڵەت بووە. بەڵام لە ھەمان کاتدا دینەکانی دیکەی وەک [[مەسیحییەت]] و [[جوویەتی]] و [[ئێزیدی (دین)|ئێزدیش]] پەیڕەوییان لێکراوە لە ناوچەکانی میرنشینی سۆراندا لە سەردەمە جیاوازەکاندا. خەڵکی ناوچەکە و میرەکانی سۆرانیش پەیڕەوییان لە ئیسلامی سوننە کردووە. تەنانەت دەسەڵاتی یاسادانەریش [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەتی ئیسلام]] و [[قورئان]] بووە. === جلوبەرگ === [[جلی کوردی]] جلی فەرمیی دەوڵەت بووە لە میرنشینی سۆران. لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەددا]] جلی کوردی جلی [[یەکپۆشی]] (یوونیفۆرم)ی سوپا بووە و کاربەدەستانیش جلی کوردی جلی فەرمییان بووە. [[میر (نازناو)|میر]] کە باڵاترین دەسەڵاتی میرنشین بووە جلی کوردی جلی فەرمیی بووە. لە سەردەمی میر محەممەددا ھەر پلەیەکی حکوومی و سەربازی بە جلوبەرگی کوردیی ڕەنگ جیاواز دیاریکرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=ئەدەب|یەکەم١=کولتوور|سەردێڕ=لە تیرۆری پاشای گەورەوە تا جمھووریی ڕواندز|ناونیشان=http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181|ئیش=Rudaw|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807174631/http://www.rudaw.net/sorani/opinion/culture_and_literature/050820181|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ھونەر === ==== مۆسیقا ==== [[پەڕگە:Kurdish musicians 1890.jpg|وێنۆک|چەند دەفژەنێکی کورد، ١٨٩٠]] بە پێی سەرچاوە مێژوویییەکان، لە میرنشینی سۆراندا گرنگی بە زۆر جۆری [[مۆسیقا]] و [[ئامێری مۆسیقا]] دراوە. لەوانە [[دەف]]، [[دیوان|سازی کوردی]]، [[نەی|شمشاڵ]]، [[کەڕەنا|شەیپووڕ]]، [[دووزەلە|تووزەلە]]. بە درێژاییی تەمەنی ئەم میرنشینە مۆسیقا و گۆرانی لە بۆنە بەتایبەتی ئاینی، وە نەتەوەیییەکان بەکارھاتووە.<ref name=":9">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بزاڤی ھونەری لە بازنەی میرنشینی سۆراندا |ناونیشان=https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/14405/%d8%a8%d8%b2%d8%a7%da%a4%db%8c-%d9%87%d9%88%d9%86%db%95%d8%b1%db%8c-%d9%84%db%95-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d9%86%db%95%db%8c-%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86-2/14405/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=دەزگای زاری كرمانجی}}</ref><ref name=":10">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=سازی کوردی لە میرنشینی سۆران |ناونیشان=https://baskurd.basnews.com/b/3979 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=باس‌کورد}}</ref> ===== دەف ===== [[دەف]] ئامێرێکی بەربڵاو بووە لە سەردەمی میرنشینی سۆران. دەف یەکێکە لەو ئامێرە مۆسیقییانەی کە لە بۆنە دینییەکان بەکاردێت، لە میرنشینی سۆرانیش دەف زیاتر بۆ بۆنە دینی و ئاینییەکان بەکارھاتووە لە شوێنە ئاینی و حوجرە و خانەقاکان. وە بەکاردەھات بۆ بۆنە ئاینییەکان و کۆڕە زکرییەکان و زۆر دەفژەنی بەناوبانگیش دروستبوون لەو سەردەم.<ref name=":9" /> ===== شەیپووڕ ===== [[کەڕەنا]] یان شەیپووڕ، ئامێرێکی تری مۆسیقییە. لە سەردەمی میرنشینی سۆراندا بە تایبەتی لەلایەن بنەماڵەی میرەکانی سۆران بەکارھاتووە. لە سەردەمی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بەکارھاتووە، کە ئەم ئامێرە لە دەربار و کۆشکی میر ژەنراوە لەو کاتەی کە میر ڕێی کردووە یان ھاتووەتە دەرەوە لە کۆشکەکەیدا لەلایەن سەربازەکانەوە.<ref name=":9" /> ===== سازی کوردی (دیوان) ===== لە کۆنەوە لە نێو کورددا [[دەف]] و [[دیوان]] (یان ساز) دەژەنرێن. لە سەردەمی میرنشینی سۆرانیشدا، ساز ژەنراوە و لە سەردەمی فەرمانڕەواییی سۆراندا گرنگی و ناوبانگی زۆریشی ھەبووە، بەتایبەتی لە دانیشتن و کۆبوونەوەکان. [[ئەولیا چەلەبی]] گەڕیدەی تورکی سەدەی حەڤدەھەم، کە لە نێوان ساڵانی ١٦١١ بۆ ١٦٨٤ ژیاوە، باسی لە زۆر ئامێری مۆسیقا و ئاوازی کوردی کردووە لە [[کوردستان]]، یەکێک لەوانەش سازی کوردی بووە کە لە نێو میرنشینی سۆراندا ناوبانگی ھەبووە، تەنانەت باسی لەوە کردووە کە ئەم ئامێری مۆسیقییە لە سۆرانەوە دەنێردرانە ناوچەکانی دیکەی عوسمانی وەک [[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]].<ref name=":10" /> == پیشەسازی == === تەلارسازی === لە سەردەمی میرنشینی سۆران گرنگییەکی زۆر بە تەلارسازی دراوە بە تایبەتی لە سەردەمی [[خانزادی سۆران]] و [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە [[قەڵا]] و قوللە و قۆنگرە و شوورا و [[پرد]]. چەندین وەستا و شارەزای ئەو بوارەش لە سەردەمی میرنشینی سۆران بەدیارکەوتوون، لەوانە ئیبراھیم ماویلی.<ref name=":9" /> ==== قەڵاکان ==== ===== قەڵای بانەمان ===== {{سەرەکی|قەڵای خانزاد}} [[پەڕگە:Khanzad Castle.jpg|وێنۆک|قەڵای خانزاد، یان بانەمان]] قەڵای خانزاد یان قەڵای بانەمان قەڵایەکی سەدەی ناوەڕاستە کە لەلایەن [[خانزادی سۆران|میر خانزادی]] ژنەفەرمانڕەوای میرنشینی سۆران دروستکراوە. دەگوترێ فەرمانی دروستکردنەکەی بۆ شوێنی نیشتەجێبوونی خۆی و بەرگریکردن لە پایتەختەکەی دەرکردووە. قەڵاکەش بە ناوی ئەوەوە نراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=قەڵای بانەمان |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/161790 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}</ref> ئامانج عادل، مێژوونووسێکی ناوچەکە، بە یەکێک لە گرنگترین شوێنەوارە مێژوویییەکانی ناوچەکەی دەزانێت. عادل ھەروەھا دەڵێت: «میر خانزاد چەندین قەڵای دیکەی لە سەرانسەری [[کوردستان]] دروستکردووە بەڵام وێران بوون، بەڵام قەڵای خانزاد ھێشتا لە دۆخێکی زۆر باش دایە».<ref>https://www.kurdistan24.net/en/story/386476</ref> ===== قشڵەی کۆیە ===== {{سەرەکی|قشڵەی کۆیە}} قشڵەی کۆیە یان قەڵای کۆیە، یەکێکە لە گرنگترین قەڵا یان پاشماوەکانی میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد و دەکەوێتە شاری کۆیە. ئەم قەڵایە پێشتر وەک زیندان و سەربازخانە بەکارھاتووە، لە ئێستادا بووەتە شوێنێکی گەشتیاری و مۆزەخانە و قاوەخانەی لەناودا کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشڵەی کۆیە.. لە سەربازگەوە بۆ مۆزەخانە و کافتریا|ناونیشان=https://mewdamedia.com/articles/2296|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Mewda Media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211027181050/https://mewdamedia.com/articles/2296|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=داوا دەکرێت قشڵەی کۆیە بکرێتە ناوەندێکی گەشتیاری|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/84426-داوا-دەکرێت-قشڵەی-کۆیە-بکرێتە-ناوەندێکی-گەشتیاری|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> گۆڕی [[دڵدار|دڵداری]] شاعیر دەکەوێتە قشڵەکەوە.<ref name=":05">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گۆڕی دڵداری شاعیر نۆژەن دەکرێتەوە|ناونیشان=http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=8845&Jor=5|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.wishe.net}}</ref> دواتریش لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] وەک قەڵایەکی سەربازیی بەکارھاتووە، ھەر لەوکاتەوەش وشەی قشڵە کە وشەیەکی تورکییە خراوەتە پێشگری ناوەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قشله‌ی کۆیه|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211023141059/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/547|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ===== قەڵای سارتکە ===== {{سەرەکی|قەڵای سارتکە}} قەڵای سارتکە یەکێکە لە شوێنەوارە دێرینەکانی [[کوردستان]] و دەکەوێتە [[قەزای دووکان]] سەر بە [[پارێزگای سلێمانی]] کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[میرنشینی سۆران]]، قەڵاکە لەلایەن [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] دروستکراوە و ئێستا بەشێک لە ژوورەکان و دیوار و قوللەکانی قەڵاکە وەک شوێنەوار ماونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012041822122564570&lng=20|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250122212714/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2012041822122564570&lng=20|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ===== قەڵای قەمچووغە ===== ئەویش یەکێکی ترە لە پاشماوەکانی سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز، دەکەوێتە پارێزگای سلێمانی لە [[قەمچووغە]] لە [[قەزای دووکان]]، کە بە مەبەستی پاراستن و ئاسایش و حوکمڕانیی ناوچەکە بووە، لە لایەکی دیکەشەوە بۆ کۆکردنەوەی باج و بەڕێوەبردنی کاروبارەکان و جێگای حەوانەوەی سەربازەکانی سۆران بووە. کە ھەمیشە سەربازی سۆرانی لێبووە. لە ناوچەیەکی ھەستیاری نێوان [[میرنشینی بابان]] و سۆران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=قەڵای قەمچووغە |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.kurdipedia.org }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/?q=20251213092246667707 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> ==== پردەکان ==== ===== پردی نێوان باڵەکیان و ڕەواندز ===== لە سەرەتای سەدەی حەڤدەھەمدا، [[عەلی بەگ کوڕی سولەیمان بەگ|عەلی بەگی کوڕی سولەیمان بەگ]]، کوڕی سولەیمان بەگ و برازای [[خانزادی سۆران|میر خانزاد]]. پردێکی لەسەر زێی گەورە لە نێوان باڵەکیان و ڕەواندز دروستکرد و ھەروەھا ڕێگای [[تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ|گەلی عەلی بەگی]] چاککردووەتەوە و بە ناوی ئەوەوە نراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=F.T.G |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=بەشی سی و سێیەمی مێژوو؛ میرنشینی : سۆران |ناونیشان=https://kurdzanist.net/%d8%a8%db%95%d8%b4%db%8c-%d8%b3%db%8c-%d9%88-%d8%b3%db%8e%db%8c%db%95%d9%85%db%8c-%d9%85%db%8e%da%98%d9%88%d9%88%d8%9b-%d9%85%db%8c%d8%b1%d9%86%d8%b4%db%8c%d9%86%db%8c-%d8%b3%db%86%d8%b1%d8%a7%d9%86/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> ===== پردی بەرسیرین ===== {{سەرەکی|پردی بەرسیرین}} [[پەڕگە:2_جسر_برسيرين.jpg|وێنۆک| پردی بەرسیرین]] پردی بەرسیرین دەکەوێتە گوندی بەرسيرين لە [[پارێزگای ھەولێر]]، کە ١٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[قەزای سۆران]] دوورە.<ref>[https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=106620&babet=1&relat=1024 بەوێنە؛ پردی بەرسیرین، یەکێک لە شوێنەوارە مێژویییەکانی ھەرێمی کوردستان]، [[ماڵپەڕی_خەندان]]، بڵاوکراوەتەوە لە 10:31 - 12/08/2020.</ref> ئەم پردە تا ئەمڕۆش بەکاردێت، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕەواییی [[میر محەممەد]] کە لەلايەن وەستا ئيبراھيم ماويلى دروستکراوە.<ref>[https://rojnews.news/%DA%A9%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85/?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_iCKjjOqm2WObF9mX_FNIm02cxDrsXDy5rn9lJJBEiPc-1631008307-0-gqNtZGzNA1CjcnBszQi9 پردی بەرسیرین، نیشانەی بەھێزی و حکوومەتداریی میرنشینی سۆرانە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210907095427/https://rojnews.news/%DA%A9%D9%84%D8%AA%D9%88%D9%88%D8%B1-%D9%88-%D9%87%D9%88%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%B1/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86%D8%8C-%D9%86%DB%8C%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D9%87%DB%8E%D8%B2%DB%8C%DB%8C-%D9%88-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85/?__cf_chl_jschl_tk__=pmd_iCKjjOqm2WObF9mX_FNIm02cxDrsXDy5rn9lJJBEiPc-1631008307-0-gqNtZGzNA1CjcnBszQi9|date=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}، ماڵپەڕی ڕۆژنیوز، بڵاوکراوەتەوە لە ٢٦ی شووباتی ٢٠١٧.</ref> بەرزیی پردەکە چوار مەترە و بە ئەندازەی ٢٫٥ مەتر پانە. ئەم پردە لە بەرد و پلاستەر دروستکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پردی بەرسیرین {{!}} کوردستان- وێبسایتی فەرمیی دەستەی گشتیی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-soran/history-and-heritage/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=bot.gov.krd|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907095437/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-soran/history-and-heritage/%D9%BE%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%A8%DB%95%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === نەخشاندنی کانزا === {{ھەروەھا ببینە|تۆپەکانی وەستا ڕەجەب}} [[پەڕگە:مدفع الأسطة رجب في مدينة رواندز.jpg|وێنۆک|نووسراوەی نەخشێنراوی کانزاییی سەر یەکێک لە تۆپەکان کە لە سەریدا نووسراوە: «نصر من ﷲ وفتح قریب، الأمیر المنصور، محمد بیکٴ». کە لە سەرەتادا بە بەشێک لە ئایەتێکی [[قورئان]] {{قورئان|الصف|١٣}} دەستپێدەکات.]] میرنشینی سۆران بوو بە یەکێک لە پێشکەوتووترین ناوچە لەسەر ئاستی حکوومەت و ناوچەکانی دەوروبەری لە سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز کە کارگەی تواندنەوەی کانزا و مسی دامەزراند لە ١٨١٤ یان ١٨١٥ بۆ داڕشتنی کەرەستە کانزایییەکانی وەکوو داڕشتنی لوولە تۆپ و کەرەستە جەنگی و سەربازییەکان و لێدانی سککەی تایبەتیی میرنشین، بە تایبەتی کەرەستە جەنگی و تۆپەکان. کە سەرپەرشتیاری کارگەکە [[وەستا ڕەجەب]] بوو. میر محەممەد وەستا ڕەجەبی وەک سەرۆک و خان کلدیی وەک یاریدەدەری وەستا ڕەجەب دەستنیشانکرد. میر ھەندێک شارەزای دروستکردنی چەک لەوانە وەستا ڕەجەبی لە [[ڕەواندز|ڕەواندزەوە]] ڕەوانەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی|ڕووسیا]] کرد بۆ بەرەوپێشبردن و بەرھەمھێنانی چەکی شەڕکردن.<ref name="مولد تلقائيا22">الامیر الکردی - میر محمد الرواندزی الملقب ب(میری کۆرە) جمال نبز ترجمة: فخری شمس الدین سیلاحشور ،ص 76</ref> [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] بیری دەکردەوە لە دروستکردنی سوپایەکی بەھێز و مۆدێرن و بەتوانا کە توانای بەرپەرچدانەوەی ھێرشە دەرەکییەکانیان ھەبێت.کاتێک [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ناوچەی [[برادۆست|برادۆستەوە]] بەسەرکەوتوویی گەڕایەوە دوای سەرکەوتنی لە یەکێک لە تووندترین شەڕەکاندا، پارە و گەوھەر و دیلەکانی لەگەڵ خۆیدا نەھێنا. بەڵکوو لە جیاتی پارە و گەوھەر، شتێکی بەنرختری ھێنا بۆ میرنشینێک کە دەیویست توانا سەربازییەکانی بەھێزتر بکات؛ میر بڕێکی زۆر کانزای لەگەڵ خۆیدا ھێنا – کە لە ناوچەی [[برادۆست]] دۆزیبوویەوە بۆ [[ڕەواندز]]، بە مەبەستی دروستکردنی تۆپ و چەک. بۆ ئەم مەبەستە ئەرکی دامەزراندنی کارگەیەکی لە [[ڕەواندز]] بە وەستا ڕەجەب سپێردرا. وەستا ڕەجەب سەرکەوتوو بوو لە بەدیھێنانی خواستی میر و دامەزراندنی کارگەیەکی بەرھەمھێنانی تۆپ کە یەکەم کارگە بوو لە جۆری خۆی نەک تەنھا لە مێژووی پیشەسازیی کوردیدا، بەڵکوو لە مێژووی چاڵاکییەکانی کانگا و تواندنەوە و فڕێدانی کانزاکان لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا.'''<ref name="مولد تلقائيا1">[https://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=39540 جودت ھوشیار - صفحة مشرقة من تأریخ الصناعة فی کردستان-حکمة الأمیر وعبقریة الصانع] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201116172749/https://www.ahewar.org/debat/show.art.asp?aid=39540|date=16 نوفمبر 2020}}</ref>''' == ئاڵا == میرنشینی سۆران یەکێکە لەو میرنشینانەی کە ئاڵاکەی تاوەکوو ئێستا ماوەتەوە و ئاڵاکە دڵنیاییی لەسەرە کە بە ڕاستی ئاڵای میرنشینی سۆران بووە. کە ئاڵاکە لە دوو ڕەنگ پێکھاتبوو؛ ڕەنگی [[ڕەش]] لە سەرەوە و ڕەنگی [[سپی]] لە خوارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan: Short-lived independent states |ناونیشان=https://www.crwflags.com/fotw/flags/krd_slvd.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.crwflags.com}}</ref> [[پەڕگە:Flag of the Emirate of Soran.svg|ناوەڕاست|وێنۆک|300x300پیکسڵ|ئاڵای میرنشینی سۆران]] == لەناوچوونی میرنشین == [[پەڕگە:Rasul Beg.jpg|وێنۆک|[[ڕەسووڵ بەگ]]]] دوابەدوای کۆچی دواییی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] لە ١٨٣٨، بۆ ماوەیەکی کورت ئەحمەد بەگ و سولەیمان بەگی برای ھاتنە سەر حوکم، بەڵام حوکمڕانییەکەیان زۆر کورت بوو. دواتر [[ڕەسووڵ بەگ|ڕەسووڵ بەگی]] برای سەرکردایەتیی میرنشینەکەی گرتە ئەستۆ.<ref name=":04">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bruinessen|یەکەم=Martin van|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Agha_Shaikh_and_State/PGptAAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=rasul+beg+soran&dq=rasul+beg+soran&printsec=frontcover|سەردێڕ=Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan|ڕێکەوت=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٦٤٩-٠١٨-٤|پەڕەکان=١١٧|زمان=en}}</ref> حوکمڕانیی ناوبراو لە قۆناغێکی ناسەقامگیری ناوچەکەدا بوو، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] ھەوڵی تووندکردنەوەی دەسەڵاتیان لە ناوچە کوردییەکان و داگیرکردنی میرنشینە سەربەخۆکانی وەک ''میرنشینی سۆران''<ref name=":52">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ceylan|یەکەم=Ebubekir|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/The_Ottoman_Origins_of_Modern_Iraq/ubaKDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=rasul+soran&pg=PA50&printsec=frontcover|سەردێڕ=The Ottoman Origins of Modern Iraq: Political Reform, Modernization and Development in the Nineteenth Century Middle East|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٠٤١-٢|پەڕەکان=٥٠|زمان=en}}</ref><ref name=":14">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Der kurdische Fürst MĪR MUHAMMAD AL-RAWĀNDIZĪ genannt MĪR-Ī KŌRA von Jemal Nebez - E-Book|ناونیشان=https://www.epubli.com/shop/der-kurdische-fuerst-mir-muhammad-al-rawandizi-genannt-mir-i-kora-9783745077490|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=epubli|زمان=de}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jwaideh|یەکەم=Wadie|ناونیشان=http://archive.org/details/kurdishnationalm0000jwai|سەردێڕ=The Kurdish national movement : its origins and development|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Syracuse, N.Y. : Syracuse University Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٦-٣٠٩٣-٧}}</ref> و [[میرنشینی بادینان]] دەدا.<ref name=":52" /><ref name=":42">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kiyotaki|یەکەم=Keiko|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Ottoman_Land_Reform_in_the_Province_of_B/yzCbDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=rasul+soran+1847&pg=PA53&printsec=frontcover|سەردێڕ=Ottoman Land Reform in the Province of Baghdad|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٨٤٣٤-٧|پەڕەکان=٥٣|زمان=en}}</ref> بە پێی کتێبی مێژووی [[میرانی سۆران (کتێب)|میرانی سۆرانی]] [[حوسێن حوزنی موکریانی]]، بە ھەمان شێوە باس لەوە دەکات کە ڕەسووڵ بەگ لە پاش براکەی [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز]] ھاتە سەر حوکم و ٧ ساڵی تر حوکمڕانیی کرد. ھەروەھا باس لەوە دەکات کە دواتر دەوڵەتی عوسمانی بە تووندی داوای باج و پارەیەکی زۆریان لە [[ڕەسووڵ بەگ]] کردووە و دواتر داوایان کردووە کە ھەر ساڵێک دەبێت ٤،٠٠٠ لیرە بدات بە حکوومەتی عوسمانی و ڕەسووڵ بەگ ئەمەی ڕەتکردووەتەوە و ھەر بۆیە عوسمانییەکان لەشکرێکی گەورەیان ناردۆتە سەری و ڕەسووڵ بەگ توانیی چەند جارێک بیانشکێنێت. دواتر باس لەوە دەکات کە عوسمانییەکان دووبارە فشاری ئاینییان بەکارھێنا لەسەر سۆران بە بەکارھێنانی مەلا و پیاوە ئاینییەکان بە ناوی دین و خەلافەتی ئیسلامی بۆ فشارخستنەسەر سۆران و بەم شێوەیەش میرنشینی سۆرانیان ھەڵوەشاندەوە و ناوچەکانی سۆران بەتەواوەتی بە دەسەڵاتی ناوەندیی عوسمانی گرێدران.<ref name=":8" /> میرنشینی سۆران بەئێجگاری ھەڵوەشایەوە لە ساڵی ١٨٤٧و ڕەسووڵ بەگ بەھۆی فشارەکانەوە ھەڵھاتە [[ئێرانی قاجاڕ|ئێران]].<ref name="Ceylan" /> == ھۆشیاریی کوردی و میرات و کاریگەرییەکان == [[پەڕگە:Soran.png|وێنۆک|نەخشەی میرنشینی سۆران لە سەردەمی میر محەممەد پاشای ڕەواندز و ھەموو شوێنەکان بە وردەکارییەوە؛{{ھن}}....... : سنووری میرنشینی سۆران پێش فراوانبوونی{{ھن}}____ : سنووری سۆران لە سەردەمی فراوانخوازییەکەی پاش یەکخستنەوەی زۆربەی خاکە کوردییەکان]] شوێنەواری [[ناسیۆنالیزمی کوردی|ھۆشیاری و نیشتمانپەروەیی کوردی]] لە میرنشینی سۆراندا بەدیارکەوتوون، لەوانەش ئارەزووی یەکخستنی ھەموو [[کوردستان|ناوچە کوردییەکان]] لەژێر یەک دەسەڵاتدا و بەکارھێنانی [[جلوبەرگی کوردی|پۆشاکی کوردی]] وەک [[یەکپۆشی]] بۆ سوپا. لەسەر ئەمە، [[ڕەسووڵ بەگ|ڕەسووڵ بەگی]] برای [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] دەربارەی سەردەمی میر محەممەد بە نووسەر و گەڕیدەی بەڕیتانی [[فرێدریک میلینگن|فرێدریک میلینگنی]] ڕاگەیاندووە و گوتوویەتی:{{sfnp|Millingen|1870|p=184}}<blockquote>«بە بلیمەتییەکی بەرزخوازانەوە، ئەو بیرۆکە گەورەیەی بۆ ڕزگارکردنی وڵاتەکەی لە ژێر دەسەڵاتی سوڵتانەکان و چەسپاندنی دەسەڵات داڕشتبوو. بە کۆکردنەوەی خەسڵەتەکانی ڕزگارکەرێک و یاسادانەرێک، میر محەممەد پاشا سەرکەوتووبوو لە فراوانکردنی دەسەڵاتی بەسەر پارێزگاکانی دراوسێی وەک کەرکووک و مووسڵ، و کۆکردنەوەی ژمارەیەکی زۆر لە سەربازی کورد لەژێر یەک ئاڵادا.»</blockquote> جگە لەوەش، غالیبی [[تووێژەر]] نووسیویەتی:{{sfnp|Ghalib|2011|p=111}}<blockquote>«لە ڕێگەی چەندین سەدەی فەرمانڕەواییی عوسمانییەوە، ئەوان [کوردەکان] نەیانتوانی ھەستی ھاوبەشی نێوان کورد و فەرمانڕەوای زاڵ دروست بکەن. کوردەکان خۆشییەکانی زۆریان لە سەردەمی سۆران و میرنشینە کوردییەکانی دیکەدا لە بیر بوو. بۆیە بە پێشوازییەوە لە بەرپرسانی عوسمانییان نەدەڕوانی. یادکردنەوەی ڕابردوو بۆ لەبیرنەچوونەوەی مێژووی خۆت گرنگە.»</blockquote> == پێڕستی میرەکان == {{سەرەکی|پێڕستی میرەکانی سۆران}} {{legend|#FFFF00|دوورخرایەوە، یان دەستی لە کار کێشایەوە}}{{legend|#FF0000|لەسێدارەدراوە یان کوژراوە}} {| class="wikitable" |+ ! rowspan="2" |{{Abbr|ژ.|ژمارە}} ! rowspan="2" |پۆرترەیت ! rowspan="2" |ناو ! colspan="2" |ماوەی حوکمڕانی ! rowspan="2" |مردن ! rowspan="2" |کورتە زانیاریی پێویست |- !دەستپێکی حوکمڕانی !کۆتاییی حوکمڕانی |- |١ | |[[کەڵۆس بەگ]] |؟ |؟ |؟ |باوەگەورەی بنەمەڵەی سۆران |- |٢ | |[[میر عیسا کوڕی کەڵۆس بەگ]] |؟ |؟ |؟ |کوڕی کەڵۆس بەگ؛ دامەزرێنەری میرنشین |- |٣ | |[[شا عەلی بەگی سۆران]] |؟ |؟ |؟ |کوڕی میر عیسا |- |٤ | |[[میر سەید کوڕی شا عەلی بەگ]] |~سەرەتاکانی دەیەی ١٥١٠ |~کۆتایییەکانی دەیەی ١٥٢٠ |؟ |کوڕی شا عەلی بەگ؛ لە ماوەی [[شەڕی چاڵدێران|شەڕی چاڵدێراندا]] حوکمڕان بووە |- style="background: Red;" |٥ | |[[میر عیززەددین شێری سۆران]] |~کۆتایییەکانی دەیەی ١٥٢٠ |١٥٣٤{{Executed}} |١٥٣٤ |کوڕی میر سەید؛ لە ١٥٣٤ لەلایەن سولەیمانی قانوونی لەسێدارەدرا و سۆران ھەڵوەشایەوە |- style="background: Red;" |٦ | |[[میر سەیفەددینی سۆران]] |١٥٣٤ |١٥٥٨{{Executed}} |١٥٥٨ |کوڕی ئامۆزای عیززەددین شێر؛ دامەزرێنەرەوەی سۆران. دەگوترێ لەسێدارەدرا دوای ئەوەی چووە ئەستەمبوڵ |- |٧ | |[[شا قوولی بەگی سۆران]] |١٥٥٨ |١٥٧٧ |١٥٧٧ |کوڕی سەیفەددین |- style="background: Yellow;" |٨ | |[[بۆداغ بەگ کوڕی شا قوولی بەگ]] |١٥٧٧ |١٥٧٧ |١٥٧٧ |کوڕی قوولی بەگ؛ لەلایەن براکەی (سولەیمان بەگ) دوورخرایەوە |- |٩ | |[[میر سولەیمان بەگی یەکەم]] |١٥٧٨ |١٥٨٩ |١٥٨٩ |کوڕی قوولی بەگ؛ بە پێی داستان و گێڕاوەکان بێت کوژراوە. |- |١٠ |[[پەڕگە:Xanzadî_soran.jpg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|150x150پیکسڵ]] |[[خانزادی سۆران|میر خانزاد]] |١٥٩٠ |١٥٩٧ |١٥٩٧ |کچی قوولی بەگ و خوشکی سولەیمان بەگ بوو |- |١١ | |[[عەلی بەگ کوڕی سولەیمان بەگ|عەلی بەگ]] |١٥٩٧ |١٦٣٤ |١٦٣٤ |کوڕی سولەیمان بەگ و برازای میر خانزاد بوو |- |١٢ | |[[ئۆغووز بەگی گەورە]] |١٦٣٤ |١٦٩٥ |١٦٩٥ |کوڕی عەلی بەگ |- |١٣ | |[[میرە بەگ]] |١٦٩٥ |؟ |؟ |کوڕی عەلی بەگ و برای ئۆغووز بەگ |- |١٤ | |[[ئەحمەد بەگی یەکەمی سۆران|ئەحمەد بەگی یەکەم]] |؟ |١٧٥٦ |١٧٥٦ |کوڕی ئۆغووز بەگی گەورە و برازای میرە بەگ |- |١٥ | |[[ئۆغووز بەگی بچووک]] |١٧٥٦ |١٧٦٨ |١٧٦٨ |کوڕی ئەحمەد بەگ |- style="background: Yellow;" |١٦ | |[[مستەفا بەگ]] |١٧٦٨ |١٨١٣ |١٨١٦ |کوڕی ئۆغووز بەگی بچووک؛ دەستی لە کار کێشایەوە |- |١٧ |[[پەڕگە:Mir_Muhammad.jpg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|150x150پیکسڵ]] |[[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەممەد]] |١٨١٣ |١٨٣٨ |١٨٣٨ |کوڕی مستەفا بەگ و بەھێزترین میری میرنشینی سۆران و سەرکردەی [[شۆڕشی میر محەممەد|شۆڕشی ڕەواندز]] |- |١٨ | |[[ئەحمەد بەگی دووەمی سۆران|ئەحمەد بەگی دووەم]] |١٨٣٨ |١٨٤٠ |١٨٤٠ |کوڕی مستەفا بەگ |- style="background: Yellow;" |١٩ | |[[سولەیمان بەگی دووەم]] |١٨٤٠ |١٨٤٠ |؟ |کوڕی مستەفا بەگ؛ دوورخرایەوە |- |٢٠ |[[پەڕگە:Rasul_Beg.jpg|ناوەڕاست|بێچوارچێوە|160x160پیکسڵ]] |[[ڕەسووڵ بەگ]] |١٨٤٠ |١٨٤٧ |١٨٨٤ |کوڕی مستەفا بەگ و کۆتا میری میرنشین. لە دوای ئەو میرنشین ھەڵوەشایەوە بەئێجگاری |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references responsive="" /> === پەراوێزەکان === {{refbegin}} *{{بیرخستنەوە|author-last=Ebraheem |author-first=Sharameen |سەردێڕ=The Impact of Architectural Identity on Nation Branding: The Case Study of Iraqi Kurdistan. |ڕێکەوت=٢٠١٣|ناونیشان=https://e-space.mmu.ac.uk/326242/1/Sharameen%20Ebraheem%2007977278%20phd%202013-1.pdf |بڵاوکەرەوە=Manchester Metropolitan University's Research Repository}} *{{بیرخستنەوە|author-last=Eppel |author-first=Michael |سەردێڕ=A People Without a State, The Kurds from the Rise of Islam to the Dawn of Nationalism |ساڵ=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٧٣-٠٩١١-٧}} *{{بیرخستنەوە|author-last=Eppel |author-first=Michael |سەردێڕ=Routledge Handbook on the Kurds |پەڕەکان=٣٥–٤٧|ساڵ=٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|chapter=The Kurdish emirates |chapter-url=https://www.routledgehandbooks.com/doi/10.4324/9781315627427-4#sec3_3_1 |بڵاوکەرەوە=Routledge Handbooks Online |doi=10.4324/9781315627427-4 |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٨-٦٤٦٦٤-٣|s2cid=186808301}} *{{بیرخستنەوە|author-last=Ghalib |author-first=Sabah Abdullah |سەردێڕ=The Emergence of Kurdism with Special Reference to the Three Kurdish Emirates within the Ottoman Empire, 1800-1850 |ساڵ=٢٠١١|ناونیشان=https://ore.exeter.ac.uk/repository/bitstream/handle/10036/3676/GhalibS.pdf?sequence=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[University of Exeter]]}} *{{بیرخستنەوە|author-last=Millingen |author-first=Frederick |سەردێڕ=Wild Life Among the Koords |ساڵ=١٨٧٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fEFAAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[Hurst and Blackett]]}} *{{بیرخستنەوە|author-last=Mustafa |author-first=Amanj Ahmad |سەردێڕ=سیاسه‌تی ده‌وڵه‌تی عوسمانی به‌رانبه‌ر میرنشینی سۆران له‌ سه‌رده‌می میر محه‌ممه‌دی ڕەواندزیدا (-) |ساڵ=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Soran University]] |زمان=ku, en |doi=10.31918/twejer.1923.10 |doi-access=free}} {{refend}}{{میرنشینی سۆران |state=autocollapse}}{{میرنشینە کوردییەکان|collapsible=collapsed}}{{خانەدانە ئیسلامییەکان لە ناوچەی مەشریق}}{{وتاری باش|وەشان=|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کوردستان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عێراق|ئێران|شەڕ|ئیسلام|پاشایەتی}} [[پۆل:میرنشینی سۆران]] [[پۆل:خانەدانە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی کوردستان]] [[پۆل:میرنشینە کوردییەکان]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١٥یەم]] [[پۆل:دامەزرانەکانی سەدەی ١٤یەم]] [[پۆل:ھەڵوەشانەوەکانی دەیەی ١٨٤٠]] [[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی کوردستان]] swyp82lpvpgm6n0zo08fnhizkou3rgv 0 4613 1670125 1458080 2026-09-18T22:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1670125 wikitext text/x-wiki {{شێواز}} {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = شڤان پەروەر | وێنە =Şivan Perwer.jpg | Img_capt | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = شڤان پەروەر | شرۆڤەی وێنە = شڤان پەروەر لە ساڵی ٢٠٠٥ | ناوی لەدایکبوون = İsmail Aygün | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٥ (تەمەن {{تەمەن|١٩٥٥|٩|٢٣}}) | شوێنی لەدایکبوون = [[سێوەرەگ]]، [[پارێزگای ڕحا]]، [[تورکیا]] | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = | پیشە = گۆرانیبێژ، ئاوازدانەر، ژەنیار | ئامێر = [[دیوان (ئامێر)|دیوان]] | ساڵانی چالاکبوون = ١٩٧٤-ئێستا | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = {{URL|http://www.sivan-perwer.com/}} | ئامێرە دیارەکان = }} '''شڤان پەروەر''' (لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٥٥) گۆرانیبێژێکی [[کورد]]ە. شڤان پەروەر لە بواری مۆسیقای کوردیدا زیاتر لە ٢٥ ئەلبومی ھەیە. ھەروەھا نووسەر، مامۆستای مۆسیقا و ژەنیاریشە. بەھۆی شۆڕشگێڕی و ھەڵوێستە سیاسییەکانییەوە لە میدیاکاندا زۆر ناوی لێ دەبرێت.<ref>[https://kurdpa.net/so/news/ژیان-و-چالایی-هونەریی-شوان-پەروەر-لە-قەوارەی-تێبێدا-چاپ-را ژیان و چالاکیی ھونەری شوان پەروەر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210210051657/https://kurdpa.net/so/news/%DA%98%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%88-%DA%86%D8%A7%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%87%D9%88%D9%86%DB%95%D8%B1%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%95%D8%B1%D9%88%DB%95%D8%B1-%D9%84%DB%95-%D9%82%DB%95%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D8%AA%DB%8E%D8%A8%DB%8E%D8%AF%D8%A7-%DA%86%D8%A7%D9%BE-%D8%B1%D8%A7 |date=١٠ی شوباتی ٢٠٢١ }}</ref> == ژیان == ھەر لە تەمەنی گەنجییەوە دەستی بە گۆرانی وتن کردووە. بەھۆی مەترسیی دەستبەسەرکردنی لەلایەن حکوومەتی تورکیاوە ساڵی ١٩٧٦ وڵاتی بەجێ ھێشت و بوو بە دانیشتووی ئەڵمانیا. تا ئێستاش نەگەڕاوەتەوە بۆ تورکیا. ساڵی ٢٠٠٤ لە [[ئەڵمانیا]] «ڕێکخراوەی کولتوریی نێودەوڵەتی شڤان پەروەر» ی دامەزراند.<ref>[http://www.sivan-perwer.com/sp.html پەڕەی فەرمی شڤان پەروەر]، ڕۆژی سەردان ۱۲/۱٠/۲٠۱۳</ref> ئەلبومی «من بێریا تە کریە» خەڵاتی [[:en:Grand Prix du Disque|Grands prix du Disque et Audiovisuels]] (کە گرنگترین خەڵاتی مۆسیقای فەڕەنسایە) ساڵی ٢٠٠٤ی لە بەشی مۆسیقای جیھاندا بردەوە.<ref>[http://www.charlescros.org/pdf/palmares2004.pdf 57ème Palmarès] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303183055/http://www.charlescros.org/pdf/palmares2004.pdf |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦}}, Académie Charles Cros. Accessed on line November 23, 2010.</ref> داوا لە شڤان پەروەر کرا لە کردنەوەی کەناڵی TRT6 لە سەرەتای ٢٠٠٩دا بەشداری بکات، بەڵام قبوڵی نەکرد. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ کەناڵی TRT6 بەرنامەیەکی بەڵگەیی لە ژیانی شڤان پەروەر بڵاو کردەوە.<ref>[http://www.ekurd.net/mismas/articles/misc2009/1/turkeykurdistan2073.htm ئیکورد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403210056/http://ekurd.net/mismas/articles/misc2009/1/turkeykurdistan2073.htm |date= ٣ی نیسانی ٢٠١٦ }}، ڕۆژی بڵاوکردنەوە ۹/۹/۲٠٠۹ ڕۆژی سەردان ۱۲/۱٠/۲٠۱۳</ref> لە ١٦ی ئابی ٢٠٠٩ شڤان پەروەر و چەند ھاوڕێی لەکاتی فیلم گرتن لەنزیکی تاڤگەکانی (نیاگارا) بەھەڵە لەلایەن پۆلیسی [[کەنەدا]] دەستگیر کرا و دوای ماوەیەکی کورت ئازاد کرا. [[مەسعوود بارزانی]] و وەزیری دەرەوەی ئەو کاتەی حکوومەتی ھەرێم خوازیاری داوای لێبوردنکردنی Stephen Harper سەرۆک وەزیرانی ئەو دەمی کەنەدا بوون.<ref>[http://www.institutkurde.org/en/info/kurds-demand-apology-from-canadian-pm-stephen-harper-1232550533.html پەیمانگی کوردی پاریس]، ڕۆژی بڵاوکردنەوە ۲/۹/۲٠٠۹. ڕۆژی سەردانی پەڕگە ۱۲/۱٠/۲٠۱۳</ref> == ئەلبومەکان == * ''[[گۆڤەندا ئازادیخوازان]]'' (١٩٧٥) * ''[[ھەڤالێ بارگرانم]]'' (١٩٧٦) * ''[[ھەرنە پێش (ئەلبوم)|ھەرنە پێش]]'' (١٩٧٧) * ''[[ئەی فەرات (ئەلبوم)|ئەی فەرات]]'' (١٩٧٨) * ''[[کینە ئەم؟ (ئەلبوم)|کینە ئەم؟]]'' (١٩٧٩) * ''ھای دل'' (١٩٨٠) * ''گەلێ من ڕابە'' (١٩٨١) * ''ئاگری'' (١٩٨٢) * ''بلبلۆ/فەرزێ'' (١٩٨٣) * ''دۆتمام'' (١٩٨٥) * ''لێ دیلبەرێ'' (١٩٨٦) * ''[[ھەڵەبجە (ئەلبومی شڤان پەروەر)|ھەڵەبجە]]'' (١٩٨٨) * ''بلبلە دلشادی/ھەڵەبجە'' (١٩٨٨) * ''خەونا من / قاسملۆ'' (١٩٩١) * ''[[زەمبیلفرۆش (ئەلبوم)|زەمبیلفرۆش]]'' (١٩٩٢) * ''یا ستار'' (١٩٩٥) * ''نازێ'' (١٩٩٦) * ''ھێڤیا تە'' (١٩٩٩) * ''ڕۆژ و ھەیڤ'' (٢٠٠٠) * ''سارێ'' (٢٠٠١) * ''ھەلبەستێن بژارتییێن ١: کریڤێ'' (٢٠٠٢) * ''ھەلبەستێن بژارتییێن ٢: کلاسیک'' (٢٠٠٣) * ''ھەلبەستێن بژارتییێن ٣'' (٢٠٠٤) * ''من بیریا تە کریە'' (٢٠٠٤) * ''[[دەستانا ڕۆژاڤا (ئەلبوم)|دەستانا ڕۆژاڤا]]'' (٢٠١١) * ''شڤاننامە/گازند'' (٢٠١٣) == کتێبەکان == * ''چیرۆکا نەورۆزێ''، کتێب لەگەڵ کاسێتی دەنگ و مۆسیقا، شڤان پرۆداکشن، چاپی ئاپیک، ١٩٩٠. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20100304202522/http://www.sivan-perwer.com/ ماڵپەڕی فەرمیی شڤان پەروەر] {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە|تورکیا|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şivan Perwer}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی سێوەرەگ]] [[پۆل:ژەنیارانی کورد]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٥]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی باکووری]] [[پۆل:شڤان پەروەر]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی کورد]] gv0sra69jyjbofvrcd1sl5okni6wg7n 0 5216 1670092 1511380 2026-09-18T21:53:41Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670092 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} ئەوەی کە '''فیزیکی کلاسیک''' ئاماژەی پێ دەکات، گرێدراوی بەستێنە. ئەگەر لەبارەی [[ڕێژەییی تایبەت]]‌ەوە قسە بکەین، ئاماژە بە [[فیزیکی نیوتنی]] دەکات کە پێش ڕێژەیی ھەبووە، بە واتایەکی تر، ئەو لقانەی [[فیزیک]] کە لەسەر بنەماگەلی پەرەپێدراو لە پێش سەرھەڵدانی [[بیردۆزی ڕێژەیی|ڕێژەیی]] و [[میکانیکی کوانتوم]] بنەڕەت نراون. کاتێک لەبارەی [[ڕێژەییی گشتی]]‌یەوە قسە دەکەین، ئاماژە دەکات بە ئاکامی ھەموارکردنی فیزیکی نیوتنی بۆ لەخۆگرتنی ''ڕێژەیی تایبەت''. کاتێک قسە لە میکانیکی کوانتوم دەکەین، ئەو ئاماژە بە فیزیکی ناکوانتومی دەکات کە تەنانەت زۆرجار ڕێژەییی گشتی ژی لەخۆدەگرێت. بەگشتی، فیزیکی کلاسیکی ئەو فیزیکەیە کە پێش ئەو فیزیکەی کە خەریکین لەبارەیەوە قسە دەکەین ھەبووە. == بوارەکانی فیزیکی کلاسیکی == * [[میکانیکی کلاسیکی]] ** [[یاساکانی جووڵەی نیوتن]] ** شێوەگەرییە کلاسیکییەکانی [[لاگرانژی]] و [[میکانیکی ھامیلتۆنی|ھامیلتۆنی]] * [[Classical electrodynamics]] ([[ھاوکێشەکانی ماکسوێل]]) * Classical [[thermodynamics]] * [[ڕێژەییی تایبەت]] و [[ڕێژەییی گشتی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:مێژووی فیزیک]] [[پۆل:فەلسەفەی فیزیک]] cdenjnposkvubq6q0f7aoujzi6k7797 0 5675 1670061 1552176 2026-09-18T19:38:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، ماتماتیک-کۆلکە، ئەندازە-کۆلکە) 1670061 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} لە فیزیکدا، '''شوێن''' یا '''شۆن''' یا '''ئاراستەبڕی نیوەتیرە''' [[ئاراستەبڕ|ئاراستەبڕێکە]] کە گوڵەی ھەڵکەوتنی [[خاڵ (ئەندازە)|خاڵێکی]] وەک ''P'' لە [[واڵایی|واڵاییدا]]، لەچاو خاڵێکی [[دەستپێک (بیرکاری)|دەستپێکی]] بە دڵخواز ھەڵبژێردراو وەک ''O''، نیشان دەدا. ئەمە ھاوسەنگە لەگەڵ جێگۆڕین یان خزانێکی خەیاڵی لە ''O''وە بۆ ''P''. {{پۆلی کۆمنز|Position (geometry)}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|ماتماتیک|ئەندازە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{ئەندازە-کۆلکە}} h8faxadlkhz4ow8j9dv3d2vy5t7b91t 0 5835 1670139 1661347 2026-09-18T22:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670139 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''شکاک''' ھۆزێکی گەورەی [[کورد]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=KURDISH TRIBES|ناونیشان=http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Price|یەکەم١=Massoume|سەردێڕ=Iran's Diverse Peoples: A Reference Sourcebook|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٩٩٣-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gzpdq679oJwC&pg=PA182&lpg=PA182&dq=Shakak+kurds&source=bl&ots=yCd3EA31oj&sig=CevxRJz51buXL1UlUKoV9hKNpbI&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwj6i6fpza7TAhVDCZoKHUznCKIQ6AEIMDAC#v=onepage&q=Shakak%20kurds&f=false|زمان=en|وتەگێڕانەوە=One leader who did take action was Simqu, of the Shakak Kurds}}</ref> کە لە باکووری [[پارێزگای ورمێ]]ی [[ئێران]] لە ناوچەی [[مەرگەوەڕ]] و [[تەرگەوەڕ]]، سۆما برادۆست، شپیران، نازلو، ئەنزەلی و سەلماس و بەشێک لە ڕۆژاوای [[تورکیا]]دا دەژین. لە ناوچەی شێڕان و ئەفرین ٣٧ گوندی شکاک ھەیە. شکاکەکان بە شێوەزاری [[کورمانجی]] (بنشێوەزاری [[شکاکی]]) قسە دەکەن. ئەم ھۆزە لە دیرۆکی کورداندا ڕۆڵێکی گرینگی ھەیە، [[سمکۆ|سمکۆی شکاک]] شۆڕشگێڕێکی ناوداری ئەم ھۆزە بووە. ھۆزی شکاک لە دوو تیرەی (کارداری و ئەبدویی) پێک دێت: تیرەی کارداری، لقەکانی فەنەکی، مامەدی، نیسانی، دەلان (دەلان یان دەلی)، خدری، بۆتان، شەری، پساخا، گەورک و خەلووفان لەخۆ دەگرێت. تیرەی ئەبدوویی ئەم نۆ لقە لەخۆ دەگرێت: کزنی، کەچەڵی، پساخا (ھۆزی سمکۆی شکاک) ئەتمانی، چەرکۆیی، مەندۆلەکی، نەعمەتی، ئێڤەری و شەکەری. زاراوەی شکاکان نزیکترین زاراوە بە زاراوەی فەرمیی [[کورمانجی]]یە. == مێژوو == ھۆزی شکاک بۆ یەکەمجار لە مشوورێکی (دەستنووسێکی) [[ئێزیدی]] ساڵی ١٢٠٧/١٢٠٨ی زایینیدا وەک یەکێک لەو ھۆزانەی سەر بە «پیر سینی دارانی» ناویان ھاتووە، کە پیرێکی ئێزیدییە و لە [[ئێزیدی (دین)|ئایینی ئێزیدی]]دا وەک «خاوەنی دەریا» نیشان دەدرێت.<ref>https://www.cambridge.org/core/journals/iranian-studies/article/abs/yezidi-manuscriptmisur-of-pir-sini-bahripir-sini-darani-its-study-and-critical-analysis/84ECC740B2E3460C3A4184868CD28E99</ref> لە «[[شەرەفنامە]]» دا، دوو جار ئاماژەیان پێ کراوە. یەکەم، لە بەشی [[میرنشینی بۆتان]] وەک یەکێک لەو چوار ھۆزەی لە [[ھەکاری]] دەژین. دووەم، لە بەشی [[دەوڵەتی ئەییووبی|میرنشینی ئەییووبی]] [[حەسکیف]]دا.<ref>Şerefxanê Bedlîsî. Şerefname: Dîroka Kurdistanê. Translated by Z. Avci. Viranşehir: Azad, 2014.</ref> لە [[تێنووس]]ێکی [[عوسمانی]] سەدەی ١٦دا، لە ناوچەکانی [[بێریجیک]]، [[کاختا]]، [[جووم]]، [[سرووچ]] و [[ڕەڤەندە]]ن ناویان ھاتووە و بە «تایفەی ئەکرادی شکاک» ناوبراون. لە تێنووسێکی تریشدا، لە ناوچەی [[مەلکشی]] ئاماژەیان پێ کراوە.<ref>Öztürk, Mustafa. 16.Yüzyilda Kilis, Urfa, Adiyaman ve çevresinde Cemaatler-Oymaklar. Elazig: Firat Üniversitesi Basimevi, 2004.</ref> لە ناو تیرەکانی شکاکدا، «ئەودۆیی» یان «ئەڤدۆیی» ھەن. بەپێی مێژووی زارەکییان، ئەوان لە سەدەی ١٧دا لە [[ئامەد]]ەوە ھاتوون و لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی ورمێ]] نیشتەجێ بوون، کە بووە ھۆی دەربەدەرکردنی ھۆزی «[[دونبەلی]]».<ref>https://web.archive.org/web/20190105150411/http://dergipark.gov.tr/download/article-file/188246</ref> یەکەمین سەرۆکی ناسراوی ئەودۆیییەکان «[[ئیسماعیل ئاغا]]» بوو، کە سەرۆکێکی کورد بوو و پشتگیری «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ی کرد لە داگیرکارییەکانیدا. ئیسماعیل ئاغا لە ساڵی ١٨١٦ کۆچی دوایی کرد و گۆڕەکەی لە تەنیشت ڕووباری «[[نازلوو]]» ھەڵکەوتووە. نەوەکەی «[[جەعفەر ئاغا]]» لە ساڵی ١٩٠٥ لەلایەن دەسەڵاتدارانی [[قاجاڕ]]ەوە وەک ڕێگر لە [[تەورێز]] لەسێدارە درا. دواتر «[[سمکۆی شکاک]]»ی برای جەعفەر ئاغا، بە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] دەستی بە ڕاپەڕین دژی [[ئێرانی قاجاڕی|ئێرانی قاجاڕ]] کرد. ئەو بەرپرس بوو لە ڕێبەرایەتیکردنی [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ|کۆمەڵکوژی دژی ئاشوورییەکان]] و [[ئازەربایجانییەکان]] لە ناوچەکەدا پێش و لەکاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]دا، ھەروەھا بەرپرسیار بوو لە بەرگرییەکی ڕێکخراو دژی ڕژێمی «[[ڕەزا شا]]» کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی کوژرانی لە ساڵی ١٩٣٠دا.<ref>Houtsma, M. Th. ; et al. (1993). "Salmas". E.J. Brill's First Encyclopaedia of Islam, 1913-1936. Vol. 4 (Reprint ed.). E.J. Brill. p. 118. ISBN 90-04-09796-1.</ref><ref>O'Leary, Brendan; Ṣāliḥ, Khālid (2005). "The Denial, Resurrection, and Affirmation of Kurdistan". In O'Leary, Brendan; McGarry, John; Salih, Khaled (eds.). The Future of Kurdistan in Iraq. Philadelphia: University of Pennsylvania Press. pp. 3–46. ISBN 0-8122-3870-2.</ref> ھۆزی شکاک وەک جەنگاوەری ئازا پەسن (وەسف) کراون و لە سەردەمی «[[ئاغا محەممەد خانی قاجاڕ]]»ەوە ئەفسەریان بۆ سەربازانی [[قاجاڕ|خانەدانی قاجاڕ]] ڕاھێناوە.<ref>Kalīm Allāh Tavaḥḥudī, Awghāzī (1981). حرکت تاريخي کرد به خراسان در دفاع از استقلال ايران (in Persian). p. 488.</ref> == بڵاوبوونەوە == ئەم ھۆزە لە گوندەکانی [[ئاکچاکوشاک]]، [[چەڤریملێ]]، [[دوگیون]] [[یوردو]]، [[کۆچتەپە]] و [[یاتاگانکایا]] لە [[پارێزگای شرنەخ]]ی [[باکووری کوردستان]] نیشتەجێن. ھەروەھا لە چەندین گوندی [[پارێزگای دێرسیم]] نیشتەجێن.<ref>Gültekin, Ahmet Kerim (2019). Gezik, Erdal; Gültekin, Ahmet Kerim (eds.). Kurdish Alevis and the Case of Dersim: Historical and Contemporary Insights. Lexington Books. p. 106.</ref> بەشێکی [[شیعە]]ی [[تورکی|تورکزمان]] لەم ھۆزە لە مێژوودا لە چەند ناوچەیەکی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێ بوون.<ref>Minorsky, V. (1997). "S̲h̲aḳāḳī". In Bosworth, C. E. ; van Donzel, E. ; Heinrichs, W. P. & Lecomte, G. (eds.). The Encyclopaedia of Islam, Second Edition. Volume IX: San–Sze. Leiden: E. J. Brill. ISBN 978-90-04-10422-8.</ref> شکاکەکان ئەو زەوییانە دەگرنەوە کە لە گوندی «بیان» لە باکوورەوە درێژ دەبێتەوە بۆ «[[ئەمکان]]» لە ڕۆژاوا، «[[جوومێ]]» لە باشوور و «[[عەزاز]]» لە ڕۆژھەڵات{{تێبینی|ئەمانە ھەموویان [[شار]] و [[شارەدێ]] و [[گوند]]ن لە ناوچەی [[عەفرین]]ی [[ڕۆژاوای کوردستان]]}}. تا ساڵی ١٩٩٣، کۆی گشتی ٣٩ گوند لەژێر دەسەڵاتی شکاکدا لە ناوچەی [[عەفرین]] ھەبووە.<ref>https://www.calameo.com/books/005071515df4324b18922</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تد|کوردستان|تورکیا|ئێران}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{ھۆزەکان و عەشیرەتەکانی کورد}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] [[پۆل:ھۆزەکانی ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پارێزگای شرنەخ]] 30wpwqsbryul1ero1evd5iy3w94dmbi 0 7627 1669917 1509019 2026-09-18T13:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1669917 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Mona_Lisa,_by_Leonardo_da_Vinci,_from_C2RMF_retouched.jpg|thumb|''مۆنا لیزا''، بەدیھێنراوی [[لێوناردۆ دا ڤینچی]]، ١٥٠٣–١٥٠٦]] '''شاکار''' بە بەرھەمێک دەوترێ (زیاتر ھونەری یان وێژەیی) کە زۆرترین پەسن و ھەڵگوتنی [[ڕەخنە|ڕەخنەگرانی]] بەرکەوتبێ، بەتایبەت ئەو بەرھەمەی کە بە گەورەترین کاری بەدیھێنەرەکەی دەژمێردرێ یان ئەو کارەی وا داھێنان، شارەزایی، و لێھاتووییی زۆری ئافرێنەرەکەی دەردەخا. دەکرێ چەند نموونەیەک بھێنینەوە: [[شاری مۆسیقارە سپییەکان|شاری مۆسیقارە سپییەکانی]] [[بەختیار عەلی]]، [[گوڵستان (پەرتووک)|گوڵستانی]] [[سەعدی]]، [[مۆنا لیزا|مۆنا لیزاکەی]] [[لێوناردۆ دا ڤینچی]]، [[پەیکەری داوود|داوودەکەی]] [[میکێلانجێلۆ]]، [[سەمفۆنیای نۆھەم|سەمفۆنیای نۆھەمی]] [[بیتھۆڤن]]، [[ھاملێت|ھاملێتی]] [[شەیکسپیێر]]، [[فائوست|فائوستی]] [[گۆتە]]، و [[شەڕ و ئاشتی|شەڕ و ئاشتییەکەی]] [[تۆلستۆی]]. {{تووڵی دەروازە|فیلم|نژیاروانی|ھونەرەکان|مۆسیقا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:جوانیناسی]] [[پۆل:ھونەرە سۆماییەکان]] [[پۆل:کارە ھونەرییەکان]] d35lqk5b0v4g2jl4nkil19lls7hhqwm 0 7997 1670084 1660076 2026-09-18T21:30:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670084 wikitext text/x-wiki {{redirect|ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|گرووپەکە|تاڵیبان|ئەو دەوڵەتەی لە ١٩٩٦ تا ٢٠٠١ ھەبوو|ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)}} {{Infobox country | conventional_long_name = ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان | common_name = ئەفغانستان | native_name = {{unbulleted list|{{native name|ps|د افغانستان اسلامي امارت|italic=no}}<br />{{small|{{transliteration|ps|Də Afğānistān Islāmi Imārat}}}}|{{native name|prs|امارت اسلامی افغانستان|italic=no}}<br />{{small|{{transliteration|prs|Imārat-i Islāmī-yi Afğānistān}}}}}} | image_flag = Flag of Taliban.svg | flag_caption = ئاڵا | image_coat = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg | alt_coat = نیشانەی ئیماراتی ئیسلامی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://law.acku.edu.af/fa/download/file/fa/12686/77746 |سەردێڕ=Document 77746 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190603201955/http://law.acku.edu.af/fa/download/file/fa/12686/77746}}</ref> | symbol_type = [[دراوشەی ئەفغانستان|نیشانە]] | national_motto = {{lang|ar|لَا إِلهَ إِلَّا اللَّهُ، مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللَّهِ}} ([[زمانی عەرەبیی کلاسیک|عەرەبی]])<br/>{{transliteration|ar|Lā ʾilāha ʾillā llāh, Muhammadun rasūlu llāh}}<br/> "ھیچ خودایەک نییە بێجگە لە [[خودا لە ئیسلامدا|اللە]]؛ [[محەممەد لە ئیسلامدا|محەممەد]] [[پێغەمبەران و نێردراوان لە ئیسلامدا|پێغەمبەری]] خودایە." (''[[شایەتمان]]'') | national_anthem = {{lang|ps|دا د باتورانو کور}} ([[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]])<br />''{{transliteration|ps|Dā Də Bātorāno Kor}}''<br />"[[ئێرە ماڵی ئازایانە|ئێرە ماڵی ئازایانە]]"<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tharoor |یەکەم=Ishaan |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The Taliban's Qatar Office: Are Prospects for Peace Already Doomed? |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ناونیشان=https://world.time.com/2013/06/19/the-talibans-qatar-office-are-prospects-for-peace-already-doomed/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢١|issn=0040-781X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819021327/https://world.time.com/2013/06/19/the-talibans-qatar-office-are-prospects-for-peace-already-doomed/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>RZEPKA, MARCIN. "HOW TO BUILD A NATION WITH WORDS. THE NEW NATIONAL ANTHEM OF AFGHANISTAN." In Proceedings of the Ninth Conference of the European Society for Central Asian Studies, p. 318. Cambridge Scholars Publishing, 2009.</ref>{{center| }} | image_map = {{switcher|[[File:Afghanistan (orthographic projection).svg|frameless]]|نیشاندانی گۆی زەوی|[[File:Afghanistan - Location Map (2013) - AFG - UNOCHA.svg|frameless]]|نیشاندانی نەخشەی ئەفغانستان}} | map_width = 250px | capital = [[کابول]] | coordinates = {{Coord|34|31|N|69|11|E|region:AF_source:geonames|display=inline,title}}<ref>[{{geonameslink|gnid=1149361|name=islamic-republic-of-afghanistan}} کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان] لە [{{geonamesabout}} Geonames.org (CC BY)]</ref> | largest_city = کابول | official_languages = {{hlist|[[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]]|[[زمانی دەری|دەری]]}} | ethnic_groups = {{unbulleted list | <bdi>42%</bdi> [[پەشتون]] | <bdi>27%</bdi> [[تاجیکەکان|تاجیک]] | {{figure space}}<bdi>9%</bdi> [[هەزارەکان|ھەزارە]] | {{figure space}}<bdi>9%</bdi> [[ئۆزبەکەکان|ئۆزبەک]] | {{figure space}}<bdi>4%</bdi> [[گەلی ئەیماق|ئەیماق]] | {{figure space}}<bdi>3%</bdi> [[تورکمانەکان|تورکمان]] | {{figure space}}<bdi>2%</bdi> [[گەلی بەلووچ|بەلووچ]] | {{figure space}}<bdi>4%</bdi> [[پێکھاتە نەتەوەیییەکانی ئەفغانستان|ئەوانی تر]] }} | ethnic_groups_ref = {{efn|دوایین سەرژمێری لە ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>١٩٧٩</bdi> ئەنجامدرا، کە ئەویش ناتەواو بوو. بەھۆی [[ململانێی ئەفغانستان|ململانێ بەردەوامەکان]]ی وڵاتەکە، لەو کاتەوە ھیچ سەرژمێرییەکی فەرمی ئەنجام نەدراوە.<ref name="Population Matters" />}}<ref name="reliefweb.int">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-ethnic-groups-brief-investigation |via=ReliefWeb |بڵاوکەرەوە= NATO CFC |سەردێڕ=Afghan Ethnic Groups: A Brief Investigation |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210918053054/https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-ethnic-groups-brief-investigation |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | ethnic_groups_year = <bdi>2010</bdi>، خەمڵاندنە نافەرمییەکان | religion = {{Tree list}} * <bdi>99.9%</bdi> [[ئیسلام لە ئەفغانستان|ئیسلام]] ** <bdi>89.1%</bdi> [[ئیسلامی سوننە|سوننە]] ([[ئایینی دەوڵەت|فەرمی]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan Country focus |ناونیشان=https://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/2022_01_EASO_COI_Report_Afghanistan_Country_focus.pdf |بڵاوکەرەوە=[[European Union Agency for Asylum]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250220064020/https://coi.euaa.europa.eu/administration/easo/PLib/2022_01_EASO_COI_Report_Afghanistan_Country_focus.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kawa |یەکەم١=Amin |سەردێڕ=Taliban's Opposition to Islamic Sects; Nadeem: "All Afghans Are Followers of the Hanafi Denomination" |ناونیشان=https://8am.media/eng/talibans-opposition-to-islamic-sects-nadeem-all-afghans-are-followers-of-the-hanafi-denomination/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=Hasht e Subh Daily |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250311091632/https://8am.media/eng/talibans-opposition-to-islamic-sects-nadeem-all-afghans-are-followers-of-the-hanafi-denomination/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Siddique |یەکەم١=Abubakar |دوایین٢=Khosrow |یەکەم٢=Mansour |سەردێڕ=Afghanistan's Shi'ite Minority Suffers 'Systematic Discrimination' Under Taliban Rule |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-taliban-shiite-persecution-discrimination/32507042.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |ڕێکەوت=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250208172253/https://www.rferl.org/a/afghanistan-taliban-shiite-persecution-discrimination/32507042.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** <bdi>10.8%</bdi> [[ئیسلامی شیعە لە ئەفغانستان|شیعە]] * <bdi>0.1%</bdi> [[ئایینەکانی تر لە ئەفغانستان|ئەوانی تر]] {{Tree list/end}} | religion_year = <bdi>2020</bdi> | religion_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan |ناونیشان=https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=1c |ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Association of Religion Data Archives]] |زمان=en-gb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250207004650/https://www.thearda.com/world-religion/national-profiles?u=1c |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demonym = [[ئەفغانییەکان|ئەفغانی]]{{Efn|ناوەکانی تری کە بەکارھاتوون بریتین لە ئەفغانی (Afghani)،<ref>Dictionary.com. [[The American Heritage Dictionary of the English Language]], Fourth Edition. Houghton Mifflin Company, 2004. [http://dictionary.reference.com/browse/afghani Reference.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303185738/http://dictionary.reference.com/browse/afghani |date=3 March 2016 }} (Retrieved 13 November 2007).</ref> ئەفگانیز (Afghanese) و ئەفغانستانی (Afghanistani) (بۆ زانیاریی زیاتر بڕوانە [[ئەفغانییەکان]])<ref>Dictionary.com. [[WordNet]] 3.0. [[Princeton University]]. [http://dictionary.reference.com/browse/afghanistani Reference.com] (Retrieved 13 November 2007). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20140328102257/http://dictionary.reference.com/browse/afghanistani |date=28 March 2014}}</ref>|name="Demonym"|group="Note"}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of Afghanistan|ناونیشان=https://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/|ساڵ=٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160920112856/http://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghan {{!}} meaning in the Cambridge English Dictionary |بڵاوکەرەوە=the Cambridge English Dictionary |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٦٦٠١٥-١|ناونیشان=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghan |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210303180827/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghan |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | government_type = [[دەوڵەتی یەکگرتوو|تۆتالیتاری یەکگرتوو]]<ref> *{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Sakhi |یەکەم١=Nilofar |سەردێڕ=The Taliban Takeover in Afghanistan and Security Paradox |journal=[[Journal of Asian Security and International Affairs]] |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|بەرگ=٩|issue=3 |پەڕەکان=٣٨٣–٤٠١|doi=10.1177/23477970221130882 |s2cid=253945821 |وتەگێڕانەوە=Afghanistan is now controlled by a militant group that operates out of a totalitarian ideology. |issn = 2347-7970}} *{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Madadi |یەکەم١=Sayed |سەردێڕ=Dysfunctional centralization and growing fragility under Taliban rule |ناونیشان=https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule |وێبگە=[[Middle East Institute]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=In other words, the centralized political and governance institutions of the former republic were unaccountable enough that they now comfortably accommodate the totalitarian objectives of the Taliban without giving the people any chance to resist peacefully. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221128205909/https://www.mei.edu/publications/dysfunctional-centralization-and-growing-fragility-under-taliban-rule |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sadr |یەکەم١=Omar |سەردێڕ=Afghanistan's Public Intellectuals Fail to Denounce the Taliban |ناونیشان=https://www.fairobserver.com/region/central_south_asia/omar-sadr-afghanistan-taliban-rule-totalitarianism-human-rights-news-2441/ |وێبگە=Fair Observer |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=The Taliban government currently installed in Afghanistan is not simply another dictatorship. By all standards, it is a totalitarian regime. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220323115118/https://www.fairobserver.com/region/central_south_asia/omar-sadr-afghanistan-taliban-rule-totalitarianism-human-rights-news-2441/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dismantlement of the Taliban regime is the only way forward for Afghanistan |ناونیشان=https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/dismantlement-of-the-taliban-regime-is-the-only-way-forward-for-afghanistan/ |وێبگە=[[Atlantic Council]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=As with any other ideological movement, the Taliban's Islamic government is transformative and totalitarian in nature. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221128205911/https://www.atlanticcouncil.org/blogs/southasiasource/dismantlement-of-the-taliban-regime-is-the-only-way-forward-for-afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Akbari |یەکەم=Farkhondeh |سەردێڕ=The Risks Facing Hazaras in Taliban-ruled Afghanistan |ناونیشان=https://extremism.gwu.edu/risks-facing-hazaras-taliban-ruled-afghanistan |وێبگە=[[George Washington University]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=In the Taliban's totalitarian Islamic Emirate of Afghanistan, there is no meaningful political inclusivity or representation for Hazaras at any level. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230114164914/https://extremism.gwu.edu/risks-facing-hazaras-taliban-ruled-afghanistan}}</ref> [[ئیمارات]]ی ئیسلامیی [[تیۆکراسی]]<!--Non-monarchical emirate--><ref> *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bezhan |یەکەم=Frud |سەردێڕ=Key Figures In The Taliban's New Theocratic Government |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-taliban-government-figures/31448372.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=[[Radio Farda]] |بڵاوکەرەوە=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220206103928/https://gandhara.rferl.org/a/afghanistan-taliban-government-figures/31448372.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=George |یەکەم=Susannah |سەردێڕ=Inside the Taliban campaign to forge a religious emirate |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2023/afghanistan-taliban-islamic-law-rights/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٣|newspaper=[[The Washington Post]] |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230218082415/https://www.washingtonpost.com/world/interactive/2023/afghanistan-taliban-islamic-law-rights/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | leader_title1 = [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ڕێبەری باڵا]] | leader_name1 = {{nowrap|[[هەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە]]}} | leader_title2 = [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیران]] | leader_name2 = [[حەسەن ئاخوند]] | leader_title3 = [[سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەریی ئەفغانستان|سەرۆکی دادوەری]] | leader_name3 = [[عەبدول حەکیم حەقانی]] | legislature = نییە{{efn|ئەفغانستان [[ئۆتۆکراسی]]ـیەکی پەتییە، کە ھەموو یاساکان لە کۆتاییدا لە ڕێبەری باڵاوە سەرچاوە دەگرن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kraemer |یەکەم١=Thomas |سەردێڕ=Afghanistan dispatch: Taliban leaders issue new orders on law-making process, enforcement of court orders from previous government |ناونیشان=https://www.jurist.org/news/2022/11/afghanistan-dispatch-taliban-leaders-issue-new-orders-on-law-making-process-enforcement-of-court-orders-from-previous-government/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ئیش=[[JURIST]] |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240117233605/https://www.jurist.org/news/2022/11/afghanistan-dispatch-taliban-leaders-issue-new-orders-on-law-making-process-enforcement-of-court-orders-from-previous-government/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dawi |یەکەم١=Akmal |سەردێڕ=Unseen Taliban Leader Wields Godlike Powers in Afghanistan |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/unseen-taliban-leader-wields-godlike-powers-in-afghanistan-/7026112.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Voice of America]] |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230413041049/https://www.voanews.com/a/unseen-taliban-leader-wields-godlike-powers-in-afghanistan-/7026112.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنێکی ڕاوێژکاری ھەیە بە ناوی [[ئەنجومەنی ڕێبەرایەتیی ئەفغانستان|ئەنجومەنی ڕێبەرایەتی]]، کە دەسەڵاتی یاسادانانی نییە چونکە ھیچ دەسەڵاتێکی بۆ دەرکردنی یاسا نییە.}} | sovereignty_type = [[مێژووی ئەفغانستان|پێکھێنان]] | established_event1 = [[خانەدانی هۆتەک|ئیماراتی ھۆتەک]] | established_date1 = <bdi>21</bdi>ی نیسانی <bdi>1709</bdi> | established_event2 = {{nowrap|[[ئیمپراتۆریەتیی دورانی]]}} | established_date2 = حوزەیرانی <bdi>1747</bdi> | established_event3 = [[ئیماراتی ئەفغانستان|ئیماراتی بارەکزای]] | established_date3 = <bdi>1823</bdi> | established_event4 = [[هەڵمەتی هیراتی ١٨٦٢–١٨٦٣|یەکگرتنەوە]] | established_date4 = [[هەڵمەتی هیراتی ١٨٦٢–١٨٦٣|<bdi>27</bdi>ی ئایاری <bdi>1863</bdi>]] | established_event5 = [[جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز|سەربەخۆیی]] | established_date5 = [[ڕۆژی سەربەخۆییی ئەفغانستان|<bdi>19</bdi>ی ئابی <bdi>1919</bdi>]] | established_event6 = [[شانشینی ئەفغانستان|شانشین]] | established_date6 = <bdi>9</bdi>ی حوزەیرانی <bdi>1926</bdi> | established_event7 = [[کۆماری ئەفغانستان (١٩٧٣–١٩٧٨)|کۆمار]] | established_date7 = [[کودەتای ١٩٧٣ی ئەفغانستان|<bdi>17</bdi>ی تەممووزی <bdi>1973</bdi>]] | established_event8 = [[کۆماری دیموکراتیکی ئەفغانستان|کۆماری دیموکراتیک]] | established_date8 = [[شۆڕشی سەور|<bdi>30</bdi>ی نیسانی <bdi>1978</bdi>]] | established_event9 = [[دەوڵەتی ئیسلامیی ئەفغانستان|دەوڵەتی ئیسلامی]] | established_date9 = <bdi>28</bdi>ی نیسانی <bdi>1992</bdi> | established_event10 = [[ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)|ئیماراتی ئیسلامی]] | established_date10 = <bdi>27</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>1996</bdi> | established_event11 = {{nowrap|[[کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان|کۆماری ئیسلامی]]}} | established_date11 = <bdi>26</bdi>ی کانوونی دووەمی <bdi>2004</bdi> | established_event12 = [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|گەڕانەوەی ئیماراتی ئیسلامی]] | established_date12 = <bdi>15</bdi>ی ئابی <bdi>2021</bdi> | area_km2 = <bdi>652,864</bdi><ref>Central Statistics Office Afghanistan</ref> | area_rank = <bdi>40</bdi>ەم | area_sq_mi = <bdi>252,072</bdi> | percent_water = زۆر کەم | population_estimate = <bdi>35–50</bdi> ملیۆن{{efn|name=pop_note}} | population_estimate_year = ناوەڕاستی <bdi>2024/2025</bdi> | population_estimate_rank = <bdi>36</bdi>ەم | population_density_km2 = {{#expr: 42045000/652867 round 0}} | population_density_sq_mi = {{#expr: 42045000/252072 round 0}} | population_density_rank = | GDP_PPP = {{increase}} <bdi>$91.668</bdi>&nbsp;ملیار<ref name="IMFWEO.AF">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |سەردێڕ=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (Afghanistan) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=www.imf.org |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250123210657/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | GDP_PPP_year = <bdi>2023</bdi> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} <bdi>$2,174</bdi><ref name="IMFWEO.AF"/> | GDP_PPP_per_capita_rank = <bdi>179</bdi>ەم | GDP_nominal = {{increase}} <bdi>$17.329</bdi>&nbsp;ملیار<ref name="IMFWEO.AF"/> | GDP_nominal_year = <bdi>2023</bdi> | GDP_nominal_rank = | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} <bdi>$411</bdi><ref name="IMFWEO.AF"/> | GDP_nominal_per_capita_rank = <bdi>190</bdi>ەم | HDI = <bdi>0.496</bdi><!-- number only --> | HDI_year = <bdi>2023</bdi><!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year --> | HDI_change = زیادبوون<!-- increase/decrease/steady --> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|سەردێڕ=Human Development Report 2025|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]]|ڕێکەوت=٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI_rank = <bdi>181</bdi>ەم | currency = [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] ({{lang|prs|افغانى}}) | currency_code = AFN | time_zone = [[کاتی ئەفغانستان]] | utc_offset = <bdi>+4:30</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.timeanddate.com/time/time-zones-interesting.html|سەردێڕ=Half Hour and 45-Minute Time Zones|وێبگە=timeanddate.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160215203607/https://www.timeanddate.com/time/time-zones-interesting.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | cctld = [[.af]] | today = }} '''ئەفغانستان'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=En-us-Afghanistan.ogg|æ|f|ˈ|ɡ|æ|n|ᵻ|s|t|æ|n|,_|æ|f|ˈ|ɡ|ɑː|n|ᵻ|s|t|ɑː|n}}{{bulleted list|{{langx|ps|افغانستان|Afğānistān}} {{IPA|ps|ʔaʊ.ɣɑ.nis.tɑn/ʔap.ɣɑ.nis.tɑn|}}|{{langx|prs|افغانستان|Afğānistān}} {{IPA|prs|ʔäv.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn/ʔäf.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn|}}}}}} بە فەرمی '''ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان'''،{{efn|{{bulleted list|{{langx|ps|د افغانستان اسلامي امارت}} {{IPA|ps|d̪ə ʔaʊ.ɣɑ.nis.tɑn/ʔap.ɣɑ.nis.tɑn ʔis.lɑ.mi ʔi.mɑ.ɾat̪|}}|{{langx|prs|امارت اسلامی افغانستان}} {{IPA|prs|ʔɪ.mɑː.ɾä.t̪ʰɪ ʔɪs.lɑː.mi.jɪ ʔäf.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn/ʔäv.ɣɑː.nɪs.t̪ʰɑ́ːn|}}}}}} [[وڵاتانی دەورەدراو بە وشکانی|وڵاتێکی دەورەدراو بە وشکانییە]] کە لە یەکتربڕینی [[ئاسیای ناوەندی]] و [[باشووری ئاسیا]] ھەڵکەوتووە. لە [[ھێڵی دیورەند|ڕۆژھەڵات و باشوورەوە]] ھاوسنوورە لەگەڵ [[پاکستان]]،{{efn|[[حکوومەتی ھیندستان]] ئەفغانستان وەک وڵاتێکی ھاوسنوور لە قەڵەم دەدات، چونکە تەواوی [[کەشمیر]] بە بەشێک لە ھیندستان دەزانێت. بەڵام، ئەمە [[ململانێی کەشمیر|جێگەی ناکۆکییە]]، و ئەو ناوچەیەی ھاوسنوورە لەگەڵ ئەفغانستان لەلایەن پاکستانەوە بە ناوی [[گیلگیت-بالتستان]] بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ministry of Home Affairs (Department of Border Management) |ناونیشان=https://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/BMIntro-1011.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150317182910/https://mha.nic.in/sites/upload_files/mha/files/BMIntro-1011.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref>}} لە [[سنووری ئەفغانستان–ئێران|ڕۆژئاواوە]] لەگەڵ [[ئێران]]، لە [[سنووری ئەفغانستان–تورکمانستان|باکووری ڕۆژئاواوە]] لەگەڵ [[تورکمانستان]]، لە [[سنووری ئەفغانستان–ئۆزبەکستان|باکوورەوە]] لەگەڵ [[ئۆزبەکستان]]، لە [[سنووری ئەفغانستان–تاجیکستان|باکووری ڕۆژھەڵاتەوە]] لەگەڵ [[تاجیکستان]]، و لە [[سنووری ئەفغانستان–چین|باکووری ڕۆژھەڵات و ڕۆژھەڵاتەوە]] لەگەڵ [[چین]]. بە ڕووبەری {{convert|<bdi>652864</bdi>|km2|sqmi|sp=us}} لە وشکانی، وڵاتەکە بە شێوەیەکی سەرەکی شاخاوییە و دەشتایییەکانی لە [[تورکستانی ئەفغانی|باکوور]] و [[حەوزی سیستان|باشووری ڕۆژئاوا]] دایە، کە بەھۆی زنجیرەچیای [[ھیندووکوش]]ـەوە لە یەکتر جیاکراونەتەوە. [[کابول]] پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتەکەیە. [[دیمۆگرافیای ئەفغانستان|ژمارەی دانیشتووانی ئەفغانستان]] بە نێوان <bdi>35</bdi> بۆ <bdi>50</bdi> ملیۆن کەس دەخەمڵێندرێت.{{efn| دوایین سەرژمێری لە ساڵی <bdi>1979</bdi> ئەنجامدرا. سەرچاوەکان ناکۆکن لەسەر دانیشتووانی ئێستا: * [[دەسەڵاتی نیشتمانیی ئامار و زانیاری]]ـی ئەفغانستان خەمڵاندنی <bdi>35,695,527</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2024</bdi>.<ref name="NSIA pop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://nsia.gov.af/library |سەردێڕ= Library |وێبگە= nsia.gov.af |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220323031521/https://nsia.gov.af/library}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |سەردێڕ= Estimated Population of Afghanistan 2024–25 |وێبگە= [[National Statistics and Information Authority]] |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250310210058/https://drive.google.com/file/d/1PWzeE5zCoqwHfht-16xVkHejlgW9Wbeb/view |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا]] خەمڵاندنی <bdi>36,432,000</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2025</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.britannica.com/place/Afghanistan |سەردێڕ= Afghanistan |وێبگە= www.britannica.com |ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211111113403/https://www.britannica.com/place/Afghanistan |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بی بی سی ژمارەی <bdi>38.3</bdi> ملیۆن دەدات بۆ ساڵی <bdi>2023</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |سەردێڕ= Afghanistan country profile |ڕێکەوت= ١٥ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە= bbc.com |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20180729053750/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-12011352 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی (CIA) خەمڵاندنی <bdi>40,121,552</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2024</bdi>.<ref>{{Cite CIA World Factbook|country=Afghanistan|access-date = 6 January 2025}}</ref> * نەتەوە یەکگرتووەکان خەمڵاندنی <bdi>42,045,000</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2024</bdi>.<ref name="UN pop">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |سەردێڕ= World Population Prospects 2024 Summary of Results |لە= p61 |وێبگە= un.org |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250113211520/https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Summary-of-Results.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |سەردێڕ= World Population Prospects 2024 Data Sources |لە= p11 |وێبگە= un.org |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250430112910/https://population.un.org/wpp/assets/Files/WPP2024_Data_Sources.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * نووسینگەی سەرژمێری ئەمریکا خەمڵاندنی <bdi>49,552,566</bdi> دەدات بۆ ساڵی <bdi>2025</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.census.gov/popclock/world/af |سەردێڕ= Afghanistan |وێبگە= nsia.gov.af |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250125102210/https://www.census.gov/popclock/world/af |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەموو ژمارەکان بۆ ناوەڕاستی ساڵن.|name=pop_note}} [[مێژووی کۆنی ئەفغانستان|نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە ئەفغانستان]] دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[کۆنەبەردینی ناوەڕاست]]. بە شێوەیەکی باو وەک [[گۆڕستانی ئیمپراتۆریەتەکان]] ئاماژەی پێدەکرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pillalamarri |یەکەم=Akhilesh |سەردێڕ=Why Is Afghanistan the 'Graveyard of Empires'? |ناونیشان=https://thediplomat.com/2017/06/why-is-afghanistan-the-graveyard-of-empires/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210811170328/https://thediplomat.com/2017/06/why-is-afghanistan-the-graveyard-of-empires/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]]}}</ref> ئەم خاکە [[داگیرکارییەکانی ئەفغانستان|شاھیدی چەندین ھەڵمەتی سەربازی بووە]]، لەوانە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی فارس|فارسەکان]]، [[ئەلێکساندەری مەزن]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ماوریا]]، [[فەتحی ئیسلامیی ئەفغانستان|موسڵمانە عەرەبەکان]]، [[ھێرشی مەغۆل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی خوارزم|مەغۆلەکان]]، [[کاریگەریی ئەورووپا لە ئەفغانستان#یارییە گەورەکە|بەریتانییەکان]]، [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان|یەکێتیی سۆڤیەت]]، و [[جەنگی ئەفغانستان (٢٠٠١-٢٠٢١)|ھاوپەیمانییەک بە ڕێبەرایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. ئەفغانستان ھەروەھا وەک سەرچاوەیەک بووە کە لێوەی [[شانشینی یۆنانی-باکتری|یۆنانی-باکترییەکان]] و [[ئیمپراتۆریەتیی موغول|موغۆلەکان]]، لە نێوان ئەوانی تردا، سەریان ھەڵدا بۆ پێکھێنانی ئیمپراتۆریەتە گەورەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20011103002246/http://www.gl.iit.edu/govdocs/afghanistan/PreIslamic.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=The Pre-Islamic Period |ئیش=Afghanistan Country Study |بڵاوکەرەوە=Illinois Institute of Technology |یەکەم=Luke |دوایین=Griffin |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بەھۆی داگیرکارییە جۆراوجۆرەکان و قۆناغەکان لە ھەردوو بازنەی کولتووریی [[ئێرانی گەورە|ئێرانی]] و [[ھیندستانی گەورە|ھیندی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cush |یەکەم١=Denise |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kzPgCgAAQBAJ&pg=PA200 |سەردێڕ=Encyclopedia of Hinduism |دوایین٢=Robinson |یەکەم٢=Catherine |دوایین٣=York |یەکەم٣=Michael |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٥-١٨٩٧٩-٢|پەڕە=٢٠٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The remarkable rugs of war, Drill Hall Gallery|ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢١|ئیش=The Australian|ناونیشان=https://theaustralian.com.au/arts/review/the-remarkable-rugs-of-war-drill-hall-gallery/news-story/49fb932f8be798b1641425be98e4e0db|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211122182853/https://theaustralian.com.au/arts/review/the-remarkable-rugs-of-war-drill-hall-gallery/news-story/49fb932f8be798b1641425be98e4e0db|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ناوچەکە ناوەندێک بووە بۆ [[زەردەشتی]]، [[بوودیزم]]، [[ھیندوئیزم]]، و دواتر [[ئیسلام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.redlandsdailyfacts.com/2021/09/15/professing-faith-religious-traditions-in-afghanistan-are-diverse/|سەردێڕ=Professing Faith: Religious traditions in Afghanistan are diverse|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211006122528/https://www.redlandsdailyfacts.com/2021/09/15/professing-faith-religious-traditions-in-afghanistan-are-diverse/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەوڵەتی مۆدێرنی ئەفغانستان لە سەدەی <bdi>18</bdi> بە [[ئیمپراتۆریەتیی دورانی]] لە سەردەمی [[ئەحمەد شا دورانی]] دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan: the land that forgot time|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ئیش=[[The Guardian]]|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2001/oct/26/afghanistan.terrorism11|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214155028/https://www.theguardian.com/world/2001/oct/26/afghanistan.terrorism11|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە [[دۆست محەممەد خان]] ھەندێک جار وەک دامەزرێنەری یەکەم [[ئیماراتی ئەفغانستان|دەوڵەتی مۆدێرنی ئەفغانی]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=DŌST MOḤAMMAD KHAN|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/dost-mohammad-khan|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Encyclopaedia Iranica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110429181100/http://www.iranicaonline.org/articles/dost-mohammad-khan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەفغانستان بوو بە {{بنز|دەوڵەتی پەرژین|en|buffer state|lt=دەوڵەتی پەرژین}} لە ناو [[یارییە گەورەکە]] لە نێوان [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]]. لە [[ڕاجی بەریتانی|ھیندستانەوە]]، بەریتانییەکان ھەوڵی ملکەچکردنی ئەفغانستانیان دا بەڵام لە [[جەنگی یەکەمی ئەفغان و ئینگلیز]]دا بەرپەرچ درانەوە؛ [[جەنگی دووەمی ئەفغان و ئینگلیز]] شاھیدی سەرکەوتنی بەریتانیا بوو. دوای [[جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز]] لە ساڵی <bdi>1919</bdi>، ئەفغانستان لە ھەژموونی سیاسیی بیانی ڕزگاری بوو، و وەک [[شانشینی ئەفغانستان|شانشینێکی سەربەخۆی ئەفغانستان]] لە ساڵی <bdi>1926</bdi> دەرکەوت؛ ئەم پاشایەتییە نزیکەی نیو سەدەی خایاند. لە کۆتایییەکانی ١٩٧٠ەکانەوە، مێژووی ئەفغانستان کەوتووەتە ژێر کاریگەریی جەنگە بەرفراوانەکان، لەوانە [[ململانێی ئەفغانستان|کودەتا، داگیرکاری، یاخیبوون و شەڕی ناوخۆیی]]. ئەم قۆناغە ناسەقامگیرە لە ساڵی <bdi>1973</bdi> دەستی پێکرد کاتێک شا [[محەممەد زاھیر شا|زاھیر شا]] لەلایەن ئامۆزاکەیەوە [[محەممەد داوود خان]] [[کودەتای ١٩٧٣ی ئەفغانستان|لە کار لادرا]]، کە کۆتایی بە پاشایەتی ھێنا و بووە ھۆی دامەزراندنی [[کۆماری ئەفغانستان (١٩٧٣–١٩٧٨)|کۆماری ئەفغانستان]]. داوود خان بووە [[سەرۆکی ئەفغانستان]]، و وەک [[ئۆتۆکراسی|ئۆتۆکراتێک]] حوکمی دەکرد. لە ساڵی <bdi>1978</bdi> ململانێکان توندوتیژ بوون کاتێک [[شۆڕشی سەور|شۆڕشێکی کۆمۆنیستی]] داوود خانی ڕووخاند و تیرۆری کرد، و [[کۆماری دیموکراتیکی ئەفغانستان|کۆماری دیموکراتیکی سۆشیالیستیی ئەفغانستان]]ـی دامەزراند. ململانێ ناوخۆیییەکانی دواتر وایکرد [[داگیرکاریی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان|یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی 1979 ئەفغانستان داگیر بکات]]. ''[[موجاھیدانی ئەفغان|موجاھیدان]]'' بەسەر سۆڤیەتەکاندا سەردەکەون لە [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان]]، کە بووە ھۆی [[کشانەوەی سۆڤیەت لە ئەفغانستان|کشانەوەی سۆڤیەت لە ساڵی 1989]]. [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٨٩-١٩٩٢)|شەڕی ناوخۆیی]] بەدوایدا ھات کۆماری سۆشیالیستی ڕووخاند و [[دەوڵەتی ئیسلامیی ئەفغانستان]]ـی لە ڕێگەی [[ڕێککەوتننامەی پێشاوەر]]ەوە دامەزراند، کە نەیتوانی لە کاردا بمێنێتەوە و لە ئەنجامدا بووە ھۆی [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٩٢-١٩٩٦)|شەڕی دووەمی ناوخۆیی]] لە نێوان باڵەکانی ''موجاھیدان'' لە ساڵی <bdi>1992</bdi>. [[تاڵیبان]] تا ساڵی <bdi>1996</bdi> کۆنترۆڵی زۆربەی وڵاتەکەی گرتە دەست، بەڵام [[ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)|ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان]]ـەکەیان دانپێدانانی نێودەوڵەتی کەمی وەرگرت پێش ڕووخانی لە [[داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان|داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان لە ساڵی 2001]]. تاڵیبان لە ساڵی <bdi>2021</bdi> گەڕایەوە سەر دەسەڵات دوای [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|گرتنی کابول]]، و کۆتایی بە [[جەنگی ئەفغانستان (٢٠٠١-٢٠٢١)|جەنگی 2001-2021]] ھێنا. حکوومەتی تاڵیبان بە شێوەیەکی بەرفراوان [[دانپێدانانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|دانپێدانەنراوە]]{{efn|لە تەممووزی <bdi>2025</bdi>ـەوە، [[ڕووسیا]] تاکە دەوڵەتی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکانە کە دانپێدانانی دیپلۆماسی بە حکوومەتی تاڵیبان داوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Russia becomes first country to recognise Taliban government of Afghanistan |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/russia-becomes-first-country-recognise-taliban-government-afghanistan-2025-07-03/ |وێبگە=Reuters |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref>}} لەلایەن کۆمەڵگەی نێودەوڵەتییەوە بەھۆی ڕاپۆرتەکانی پێشێلکاریی [[مافەکانی مرۆڤ لە ئەفغانستان|مافی مرۆڤ لە ئەفغانستان]]، بەتایبەتی سەبارەت بە [[مامەڵەی تاڵیبان لەگەڵ ژنان]]. ئەفغانستان دەوڵەمەندە بە سەرچاوە سروشتییەکان، لەوانە [[لیتیۆم]]، ئاسن، [[زینک]]، و مس. سێیەم گەورەترین بەرھەمھێنەری ھەردوو [[زەعفەران]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan's Saffron on Media {{!}} AfGOV |ناونیشان=https://www.mail.gov.af/en/afghanistan%E2%80%99s-saffron-media |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=mail.gov.af |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230408010552/https://www.mail.gov.af/en/afghanistan%E2%80%99s-saffron-media}}</ref> و [[خوری کاشمێر|کاشمێر]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Taliban Takeover Puts Afghanistan's Cashmere, Silk Industries at Risk |ناونیشان=https://www.businessoffashion.com/news/global-markets/taliban-takeover-puts-afghanistans-cashmere-silk-industries-at-risk/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=The Business of Fashion |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221018002748/https://www.businessoffashion.com/news/global-markets/taliban-takeover-puts-afghanistans-cashmere-silk-industries-at-risk/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە ئەندامە لە [[کۆمەڵەی باشووری ئاسیا بۆ ھاوکاریی ناوچەیی]] و ئەندامێکی دامەزرێنەری [[ڕێکخراوی ھاوکاریی ئیسلامی]]یە. بەھۆی کاریگەرییەکانی جەنگ لە دەیەکانی ڕابردوودا، وڵاتەکە مامەڵەی لەگەڵ ئاستی بەرزی تیرۆر، [[ھەژاری لە ئەفغانستان|ھەژاری]]، و بەدخۆراکیی منداڵان کردووە. ئەفغانستان لە نێوان [[وڵاتانی کەمتر گەشەسەندوو|وڵاتە کەمتر گەشەسەندووەکانی]] جیھاندا دەمێنێتەوە کە [[ئابووریی ئەفغانستان|بەرھەمی ئابووریی]] سەبارەت بە ھەر تاکێک لە نێوان [[پێرستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی)|نزمترینەکانی ھەر وڵاتێکدایە]]. == ناویناسی == ھەندێک لە زانایان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە ناوی [[ڕەگ (زمانەوانی)|ڕەگی]] [[ئەفغانییەکان|''ئەفغان'']] لە وشەی [[سانسکریتی]] ''[[ئاشڤاکا|Aśvakan]]'' وەرگیراوە، کە ئەو ناوە بوو بۆ دانیشتووانی کۆنی [[ھیندووکوش]] بەکاردەھات.<ref>*"The name Afghan has evidently been derived from Asvakan, the Assakenoi of Arrian... " (Megasthenes and Arrian, p 180. See also: Alexander's Invasion of India, p 38; J.W. McCrindle). *"Even the name Afghan is Aryan being derived from Asvakayana, an important clan of the Asvakas or horsemen who must have derived this title from their handling of celebrated breeds of horses" (See: Imprints of Indian Thought and Culture Abroad, p 124, Vivekananda Kendra Prakashan). *Cf: "Their name (Afghan) means "cavalier" being derived from the [[Sanskrit]], ''Asva'', or ''Asvaka'', a horse, and shows that their country must have been noted in ancient times, as it is at the present day, for its superior breed of horses. Asvaka was an important tribe settled north to Kabul river, which offered a gallant resistance but ineffectual resistance to the arms of Alexander." (''Scottish Geographical Magazine'', 1999, p. 275, Royal Scottish Geographical Society) *"Afghans are Assakani of the [[Greeks]]; this word being the [[Sanskrit]] [[Ashvaka]] meaning 'horsemen'." (''Sva'', 1915, p. 113, Christopher Molesworth Birdwood) *Cf: "The name represents Sanskrit Asvaka in the sense of a ''cavalier'', and this reappears scarcely modified in the Assakani or Assakeni of the historians of the expedition of [[Alexander the Great|Alexander]]" (Hobson-Jobson: ''A Glossary of Colloquial [[Anglo-Indian]] words and phrases, and of kindred terms, etymological''. Henry Yule, A. D. Burnell).</ref> ''Aśvakan'' بە مانا حەرفییەکەی بە واتای "ئەسپ سوار"، "پەروەردەکاری ئەسپ"، یان "پیاوانی [[سوارچاک]]" (لە ''[[aśva]]''، وشە سانسکریتی و [[ئەڤێستایی|ئەڤێستاییەکان]] بۆ "ئەسپ") دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Ancient India |یەکەم=Ramesh Chandra |دوایین=Majumdar |بەستەری نووسەر=Ramesh Chandra Majumdar |edition=Reprinted |بڵاوکەرەوە=Motilal Banarsidass |ساڵ=١٩٧٧|orig-date=1952 |ژپنک=٩٧٨-٨-١٢٠٨٠-٤٣٦-٤|پەڕە=٩٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XNxiN5tzKOgC&pg=PA99}}</ref> لە ڕووی مێژووییەوە، ناوی نەتەوەیی ''ئەفغان'' بۆ ئاماژەدان بە نەتەوەی [[پەشتون]] بەکارھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia |author=Ch. M. Kieffer |url=http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation |title=Afghan |encyclopedia=Encyclopædia Iranica |edition=online |publisher=Columbia University |date=15 December 1983|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116233835/http://www.iranicaonline.org/articles/afgan-in-current-political-usage-any-citizen-of-afghanistan-whatever-his-ethnic-tribal-or-religious-affiliation |archive-date=16 November 2013}}</ref> شێوەی عەرەبی و فارسی ناوەکە، ''Afġān'' (ئەفغان)، بۆ یەکەمجار لە پەڕتووکی جوگرافیای سەدەی <bdi>10</bdi>ەم بە ناوی ''[[حدود العالم]]'' بینراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Afghans|دوایین١=Vogelsang|یەکەم١=Willem|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Wiley Blackwell|ژپنک=٠-٦٣١-١٩٨٤١-٥|پەڕە=١٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&pg=PA18|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709112010/https://books.google.com/books?id=9kfJ6MlMsJQC&lpg=PP1&pg=PA18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشی کۆتایی ناوەکە، "{{بنز|-ستان|en|-stan|lt=-ستان}}"، پاشگرێکی فارسییە بە مانای "شوێنی" دێت. بۆیە، "ئەفغانستان" وەرگێڕدراوە بۆ "خاکی ئەفغانییەکان"، یان "خاکی پەشتونەکان" لە ڕوویەکی مێژووییەوە. بەپێی چاپی سێیەمی ''[[ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام]]'':<ref>{{EI3|last=Nölle-Karimi|first=Christine|title=Afghanistan until 1747|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_24776|year=2020}}</ref> {{blockquote|ناوی ئەفغانستان (Afghānistān، خاکی ئەفغانییەکان / پەشتونەکان، ''afāghina''، تاکەکەی ''afghān'') دەتوانرێت بگەڕێندرێتەوە بۆ سەرەتای سەدەی ھەشتەم/چواردەیەم، کاتێک ئاماژەی بە ڕۆژھەڵاتترین بەشی شانشینی [[کارتیدەکان|کارتید]] دەکرد. ئەم ناوە دواتر بۆ چەند ناوچەیەک لە ئیمپراتۆریەتەکانی [[ئێران لە سەردەمی سەفەوییەکان|سەفەوی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی موغول|موغول]] کە لەلایەن ئەفغانییەکانەوە نیشتەجێ بوون بەکارھێنرا. لە کاتێکدا لەسەر بنەمای نوخبەیەکی پاڵپشتی دەوڵەتی لە ئەفغانییەکانی [[دورانی|ئەبدالی / دورانی]] بوو، [[ئیمپراتۆریەتیی دورانی|دەوڵەتی سادۆزای دورانی]] کە لە ساڵی <bdi>1160 / 1747</bdi> دروست بوو لە سەردەمی خۆیدا پێی نەدەگوترا ئەفغانستان. ناوەکە تەنھا لە کاتی دەستێوەردانی کۆلۆنیالی لە سەدەی نۆزدەیەمدا بوو بە ناونیشانێکی دەوڵەتی.}} زاراوەی "ئەفغانستان" بە شێوەیەکی فەرمی لە ساڵی <bdi>1855</bdi> بەکارھێنرا، کاتێک بەریتانییەکان دانیان بە [[دۆست محەممەد خان]] دانا وەک پاشای [[ئیماراتی ئەفغانستان|ئەفغانستان]].{{sfn|Lee|2019|p=317}} == مێژوو == {{Main|مێژووی ئەفغانستان}} === پێش مێژوو و سەردەمە دێرینەکان === [[File:Nomads in Badghis Province.jpg|thumb|left|خێوەتەکانی {{بنز|کۆچەرییەکان|en|nomad|lt=کۆچەرییە}} ئەفغانییەکان لە باکووری [[پارێزگای بادغیس]]. سەرەتاییترین گوندەکانی جوتیاری نزیکەی <bdi>7,000</bdi> ساڵ لەمەوپێش دروست بوون.]] ھەڵکۆڵینەکانی شوێنە پێش مێژووییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە مرۆڤەکان لانیکەم <bdi>50,000</bdi> ساڵ لەمەوپێش لەو شوێنە دەژیان کە ئێستا ئەفغانستانە، و کۆمەڵگە کشتوکاڵییەکان لەو ناوچەیە لە نێوان سەرەتاییترینەکانی جیھان بوون. وەک شوێنێکی گرنگی چالاکییە مێژووییە کۆنەکان، زۆر کەس پێیان وایە کە ئەفغانستان بەراورد دەکرێت بە [[میسر]] لە بەھای مێژوویی شوێنەوارەکانیدا.<ref name="JFS">{{cite encyclopedia|url=http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html |title=Afghanistan&nbsp;– John Ford Shroder, University of Nebraska |publisher=Encarta |access-date=19 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040717092902/http://encarta.msn.com/text_761569370___42/Afghanistan.html |archive-date=17 July 2004 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1881896-1,00.html |سەردێڕ=Afghanistan: A Treasure Trove for Archaeologists |magazine=[[Time (magazine)|Time]] |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726153721/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C1881896-1%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> شوێنەوارە ئاساییەکانی سەردەمەکانی [[کۆنەبەردین|کۆنەبەردینی]]، [[ناوەڕاستەبەردین|ناوەڕاستەبەردینی]]، [[نوێبەردین|نوێبەردینی]]، و سەردەمەکانی [[سەردەمی بڕۆنز|بڕۆنز]] و [[سەردەمی ئاسن|ئاسن]] لە ئەفغانستان دۆزراونەتەوە. شارستانییەتی شارنشینی پێدەچێت لە ساڵی <bdi>3000</bdi> پێش زایینەوە دەستی پێکردبێت، و شاری کۆنی [[موندیگاک]] (لە نزیک [[قەندەھار]] لە باشووری وڵاتەکە) ناوەندێکی [[کولتووری ھێلمەند]] بووە. دۆزینەوەکانی ئەم دواییە سەلماندیان کە [[شارستانیەتی دۆڵی ئیندوس]] گەیشتووەتە ناو ئەفغانستانی مۆدێرن. شوێنێکی دۆڵی ئیندوس لەسەر [[ڕووباری ئاموودەریا|ڕووباری ئۆکسوس]] لە [[شۆرتوگای]] لە باکووری ئەفغانستان دۆزراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Ancient Indus: Urbanism, Economy, and Society|پەڕە=١|نووسەر=Rita Wright|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٧٦٥٢-٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160628065355/https://books.google.com/books?id=gAgFPQAACAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Kenoyer, Jonathan Mark (1998). Ancient cities of the Indus Valley Civilisation. pp.96</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-xjGtwAACAAJ|سەردێڕ=Notes on Shortugai: An Harappan Site in Northern Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Centre for the Study of the Civilization of Central Asia|نووسەر=Louis Depree|ساڵ=١٩٨١}}</ref> دوای <bdi>2000</bdi> پێش زایین شەپۆل لە دوای شەپۆلی خەڵکی نیمچە-کۆچەری لە ئاسیای ناوەندییەوە بەرەو باشوور بۆ ناو ئەفغانستان کۆچیان کرد؛ لە نێویاندا زۆرێک لە [[زمانە ھیندوئەورووپاییەکان|ھیندوئەورووپایی]] قسەکەرە [[ئێرانییە-ھیندییەکان]] ھەبوون. ئەم ھۆزانە دواتر زیاتر کۆچیان کرد بۆ باشووری ئاسیا، ڕۆژئاوای ئاسیا، و بەرەو ئەورووپا لە ڕێگەی ناوچەی باکووری [[دەریای خەزەر]]. لەو کاتەدا ناوچەکە پێی دەگوترا [[ئاریانا]].<ref name="JFS" /><ref>Bryant, Edwin F. (2001) ''The quest for the origins of Vedic culture: the Indo-Aryan migration debate'' [[Oxford University Press]], {{ISBN|978-0-19-513777-4}}.</ref> تا ناوەڕاستی سەدەی <bdi>6</bdi>ەمی پێش زایین، ھەخامەنشییەکان [[میدییەکان|میدەکانیان]] ڕووخاند و [[ئەراخۆسیا]]، [[ئاریا (ساتراپی)|ئاریا]]، و [[باکتریا]]یان خستە ناو سنوورەکانی ڕۆژھەڵاتیانەوە. لەسەر بەردی گۆڕی [[داریوشی یەکەمی کۆریش|داریوشی یەکەم]] [[ئێپیگرافی|نوسراوێک]] ھەیە کە ئاماژە بە [[کابولستان|دۆڵی کابول]] دەکات لە لیستی ئەو <bdi>29</bdi> وڵاتەی کە داگیری کردبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gandhara.com.au/afghan_table.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121026002053/http://www.gandhara.com.au/afghan_table.html |ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Chronological History of Afghanistan&nbsp;– the cradle of Gandharan civilisation |بڵاوکەرەوە=Gandhara.com.au |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ١٩٨٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦}}</ref> ناوچەی [[ئەراخۆسیا]]، لە دەوروبەری قەندەھار لە باشووری ئەفغانستانی مۆدێرن، پێشتر بە شێوەیەکی سەرەکی زەردەشتی بووە و ڕۆڵێکی سەرەکی ھەبووە لە گواستنەوەی ئەڤێستا بۆ [[فارس|فارس]] و بەم شێوەیە لەلایەن ھەندێکەوە وەک "نیشتمانی دووەمی زەردەشتی" دادەنرێت.<ref name="Gnoli-1989">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gnoli|یەکەم=Gherado|سەردێڕ=The Idea of Iran, an Essay on its Origin|بڵاوکەرەوە=Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente|ساڵ=١٩٨٩|پەڕە=١٣٣|وتەگێڕانەوە=... he would have drawn inspiration from a ireligious policy which intended to counteract the Median Magi's influence and transfer the 'Avesta-Schule' from Arachosia to Persia: thus the Avesta would have arrived in Persia through Arachosia in the 6th century B.C. [...] Although ... Arachosia would have been only a second fatherland for Zoroastrianism, a significant role should still be attributed to this south-eastern region in the history of the Zoroastrian tradition.}}</ref><ref name="Gnoli-1989a">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gnoli|یەکەم=Gherado|سەردێڕ=The Idea of Iran, an essay on its Origin|بڵاوکەرەوە=Istituto italiano per il Medio ed Estremo Oriente|ساڵ=١٩٨٩|پەڕە=١٣٣|وتەگێڕانەوە=linguistic data [...] prove the presence of the Zoroastrian tradition in Arachosia both in the Achaemenian age, in the last quarter of the 6th century, and in the Seleucid age.}}</ref><ref name="ARACHOSIA – Encyclopaedia Iranica">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ARACHOSIA – Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/arachosia|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=iranicaonline.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210523120936/https://iranicaonline.org/articles/arachosia|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:ScythianBelt.jpg|thumb|پشتێنەیەکی "زێڕی باکتری"ی [[سکیتییەکان]] کە [[دیۆنیسۆس]] نیشان دەدات، لە [[تلیەتەپە]] لە ناوچەی کۆنی [[باکتریا]]]] [[ئەلێکساندەری مەزن]] و ھێزە مەقدۆنییەکانی لە ساڵی <bdi>330</bdi> پێش زایین گەیشتنە ئەفغانستان دوای ئەوەی ساڵێک پێشتر [[داریوشی سێیەم]]ـیان لە [[شەڕی گەوگامێلا]] تێکشکاند. دوای داگیرکارییە کورتەکەی ئەلێکساندەر، دەوڵەتی جێنشینی [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی]] کۆنترۆڵی ناوچەکەی کرد تا ساڵی <bdi>305</bdi> پێش زایین، کاتێک بەشێکی زۆریان دا بە [[ئیمپراتۆریەتیی ماوریا]] وەک بەشێک لە پەیماننامەی ھاوپەیمانی. ماورییەکان کۆنترۆڵی ناوچەی باشووری [[ھیندووکوش]]ـیان دەکرد تاوەکو لە دەوروبەری <bdi>185</bdi> پێش زایین ڕووخێنران. پاشەکشەیان <bdi>60</bdi> ساڵ دوای کۆتایی ھاتنی دەسەڵاتی [[ئاشۆکا]] دەستی پێکرد، کە بووە ھۆی دووبارە داگیرکردنەوەی [[چەرخی ھێلینی|ھێلینیستی]] لەلایەن [[شانشینی یۆنانی-باکتری|یۆنانی-باکترییەکان]]ـەوە. زۆری نەخایاند بەشێکی زۆری جیا بووەوە و بوو بە بەشێک لە [[شانشینی ھیندو-یۆنانی]]. ئەوان لەلایەن [[سکیسییە ھیندییەکان]] لە کۆتایی سەدەی <bdi>2</bdi>ەمی پێش زایین تێکشکێنران و دەرکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |سەردێڕ=Country Profile: Afghanistan |بڵاوکەرەوە=[[Library of Congress Country Studies]] on Afghanistan |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140408085103/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{sfn|Runion|2007|page=44}} [[ڕێگەی ئاوریشم]] لە ماوەی سەدەی یەکەمی پێش زایین دەرکەوت، و ئەفغانستان بە بازرگانی گەشەی سەند، لەگەڵ ڕێگاکانی بۆ چین، ھیندستان، فارس، و باکوور بۆ شارەکانی [[بوخارا]]، [[سەمەرقەند]]، و [[خیڤا]] لە ئۆزبەکستانی ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://unama.unmissions.org/afghanistan-and-silk-road-land-heart-world-trade-bijan-omrani|سەردێڕ='Afghanistan and the Silk Road: The land at the heart of world trade' by Bijan Omrani|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٠|وێبگە=UNAMA|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816022140/https://unama.unmissions.org/afghanistan-and-silk-road-land-heart-world-trade-bijan-omrani|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاڵا و بیرۆکەکان لەم خاڵە ناوەندییەدا ئاڵوگۆڕ دەکران، وەک ئاوریشمی چینی، زیوی فارسی و زێڕی ڕۆمانی، لە کاتێکدا ناوچەی ئەفغانستانی ئێستا بەردی [[لازوورد]]ـی دەرھێناوە و بازرگانی پێوە کردووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.unesco.org/silkroad/countries-alongside-silk-road-routes/afghanistan|سەردێڕ=Afghanistan – Silk Roads Programme|بڵاوکەرەوە=[[UNESCO]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210618032829/https://en.unesco.org/silkroad/countries-alongside-silk-road-routes/afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ناوچەی [[بەدەخشان]]ـەوە بووە. لە ماوەی سەدەی یەکەمی پێش زایین، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئیمپراتۆریەتیی پارتەکان]] ناوچەکەیان ملکەچ کرد بەڵام بۆ دەستوپێوەندەکانی [[پارتە ھیندییەکان]]ـیان لەدەستدا. لە ناوەڕاست و کۆتایی سەدەی یەکەمی زایینیدا [[ئیمپراتۆریەتیی کووشان]] کە لە ئەفغانستان ناوەندی ھەبوو، بوونە پاڵپشتیکارێکی گەورەی کولتووری بوودایی، کە وایکرد [[بوودیزم]] لە سەرانسەری ناوچەکەدا گەشە بکات. کووشانییەکان لە سەدەی <bdi>3</bdi>یەمی زایینی لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]]ـەوە ڕووخێنران، ھەرچەندە [[ساسانییە ھیندییەکان]] بەردەوام بوون لە فەرمانڕەواییکردنی لانیکەم بەشێک لە ناوچەکە. بەدوای ئەواندا [[کیدارییەکان]] ھاتن کە، لە بەرامبەردا، لەلایەن [[ھەیتاڵییەکان]]ـەوە جێگەیان گیرایەوە. ئەوان لەلایەن [[شایەکانی تورک]] لە سەدەی <bdi>7</bdi>ەمدا جێگەیان گیرایەوە. تورک شاھی بوودایی کابول لەلایەن شانشینێکی ھیندووەوە جێگەی گیرایەوە پێش ئەوەی سەفارییەکان ناوچەکە لە ساڵی <bdi>870</bdi> داگیر بکەن؛ ئەم شانشینە ھیندووە پێی دەگوترا [[شایەکانی ھیندوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wink|یەکەم=André|سەردێڕ=Al-Hind, the Making of the Indo-Islamic World: Early Medieval India and the Expansion of Islam 7Th-11th Centuries|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g2m7_R5P2oAC&pg=PA125|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٠-٣٩١-٠٤١٧٣-٨|پەڕە=١٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191201142728/https://books.google.com/books?id=g2m7_R5P2oAC&pg=PA125|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی زۆری ناوچەکانی باکووری ڕۆژھەڵات و باشووری وڵاتەکە لە ژێر ھەژموونی کولتووری [[بوودیزم|بوودایی]] مانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.alamahabibi.com/English%20Articles/Afghan_and_Afghanistan.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023100306/http://www.alamahabibi.com/English%20Articles/Afghan_and_Afghanistan.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Afghan and Afghanistan |ئیش=[[Abdul Hai Habibi]]|بڵاوکەرەوە=alamahabibi.com|ساڵ=١٩٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Charles Higham|سەردێڕ=Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=H1c1UIEVH9gC&pg=PA141|ساڵ=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٠٩٩٦-١|پەڕە=١٤١}}</ref> === سەردەمەکانی ناوەڕاست === [[File:Ghurid Empire according to Schwartzberg Atlas, p.147.png|thumb|right|[[شانشینی غووری|غوورییەکان]] لە [[پارێزگای غوور]] لە ناوەڕاستی ئەفغانستانەوە سەریان ھەڵدا.]] [[عەرەبەکان|عەرەبە]] [[موسڵمانەکان]] ئیسلامیان ھێنایە [[ھیرات]] و [[زەرەنج]] لە ساڵی <bdi>642</bdi>ی زایینی و دەستیان بە بڵاوبوونەوە بەرەو ڕۆژھەڵات کرد؛ ھەندێک لە دانیشتووانە ڕەسەنەکان کە ڕووبەڕوویان بوونەوە قبوڵیان کرد لە کاتێکدا ھەندێکی تر یاخی بوون. پێش [[فەتحی ئیسلامیی ئەفغانستان|گەیشتنی ئیسلام]]، ناوچەکە پێشتر شوێنی بیروباوەڕ و پەرستنە جۆراوجۆرەکان بووە، کە زۆرجار بووەتە ھۆی [[تێکەڵکردن (ئایین)|تێکەڵکردن]] لە نێوان ئایینە باڵادەستەکاندا<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Weber|یەکەم١=Olivier|سەردێڕ=Eternal Afghanistan|دوایین٢=Unesco|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Chêne|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٣-١٠٣٨٥٠-١|وتەگێڕانەوە=Gradually there emerged a fabulous syncretism between the Hellenistic world and the Buddhist universe}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grenet|یەکەم=Grenet|سەردێڕ=Zoroastriansm among the Kushans|ساڵ=٢٠١٦}}</ref> وەک [[زەردەشتی]]،<ref name="Gnoli-1989"/><ref name="Gnoli-1989a"/><ref name="ARACHOSIA – Encyclopaedia Iranica"/> بوودیزم یان [[بوودیزمی یۆنانی]]، [[ئایینە ئێرانییە کۆنەکان|ئایینە ئێرانییە کۆنەکان]]،<ref name="Allen">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Charles|سەردێڕ=The Search For Shangri-La: A Journey into Tibetan History|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Little, Brown Book Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٤٩-١٤٢١٨-٠|وتەگێڕانەوە=With Aurmuzd, Sroshard, Narasa and Mihr, we are on safer ground because all are Zoroastrian deities: Aurmuzd is the supreme god of light, Ahura Mazda; and Mihr, the sun god, is linked with the Iranian Mithra. Exactly the same non-Buddhist[...]}}</ref> [[ھیندوئیزم]]، مەسیحییەت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gorder|یەکەم١=A. Christian Van|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FeHAxxEpe-cC&q=nestorian+christians+Afghanistan&pg=PA34|سەردێڕ=Christianity in Persia and the Status of Non-muslims in Iran|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٣٦٠٩-٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kennedy|یەکەم١=Hugh|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Pk7BS9XC10QC&q=Zaranj+christians+Afghanistan&pg=PT127|سەردێڕ=The Great Arab Conquests: How the Spread of Islam Changed the World We Live In|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Orion|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٧-٨٦٥٥٩-٩|وتەگێڕانەوە=.. when the patriarch at Ctesiphon had to broker a compromise that left one bishop at the capital Zaranj and another further east at Bust, now in southern Afghanistan. A Christian text composed in about 850 also records a monastery of ...}}</ref> و جوودایزم.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Yossef|یەکەم١=Noam Bar'am-Ben|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wVMwAAAAYAAJ&q=Judaism+in+Afghanistan+ghor|سەردێڕ=Brides and Betrothals: Jewish Wedding Rituals in Afghanistan|ڕێکەوت=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=Israel Museum|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٧٨-٢٢٣-٦|وتەگێڕانەوە=The Jews of Afghanistan According to tradition, the first Jews reached ... in Hebrew script found in the Tang - e Azao Valley in the Ghor region ...}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ende|یەکەم١=Werner|سەردێڕ=Islam in the World Today: A Handbook of Politics, Religion, Culture, and Society|دوایین٢=Steinbach|یەکەم٢=Udo|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cornell University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٤-٦٤٨٩-٨|پەڕە=٢٥٧|وتەگێڕانەوە=At the time of the first Muslim advances, numerous local natural religions were competing with Buddhism, Zoroastrianism, and Hinduism in the territory of modern Afghanistan.}}</ref> نموونەیەکی ئەم تێکەڵکردنە لە ناوچەکەدا ئەوە بوو کە خەڵک پاڵپشتیکاری بوودیزم بوون بەڵام ھێشتا خوداوەندە ئێرانییە ناوخۆییەکانیان دەپەرست وەک [[ئاهورامەزدا]]، [[نانا (خواوەندی کوشان)|خانم نانا]]، [[ئاھینتا|ئاناھیتا]] یان [[میترا|میھر (میترا)]] و [[پەیکەری خوداوەندەکانی یۆنان|خوداوەندەکانی یۆنانیان]] وەک پارێزەری بوودا وێنا دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Adrych|یەکەم١=Philippa|سەردێڕ=Images of Mithra|دوایین٢=coins)|یەکەم٢=Robert Bracey (Writer on|دوایین٣=Dalglish|یەکەم٣=Dominic|دوایین٤=Lenk|یەکەم٤=Stefanie|دوایین٥=Wood|یەکەم٥=Rachel|ڕێکەوت=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٧٩٢٥٣-٦|وتەگێڕانەوە=The Rabatak inscription includes Miiro amongst a list of gods: Nana, Ahura Mazda, and Narasa. All of these gods likely had images dedicated at the Bagolaggo, presumably alongside statues of Kanishka}}</ref><ref name="Allen"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Allen|یەکەم=Charles|سەردێڕ=The Search For Shangri-La: A Journey into Tibetan History|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Little, Brown Book Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٤٩-١٤٢١٨-٠|وتەگێڕانەوە=The two most important deities are goddesses: one is the lady Nana', daughter of the moon god and sister of the sun god, the Kushan form of Anahita, Zoroastrian goddess of fertility}}</ref> [[زونبیلێکان]] و شایەکانی کابول بۆ یەکەمجار لە ساڵی <bdi>870</bdi>ی زایینی لەلایەن موسڵمانە [[سەفارییەکان|سەفارییەکان]]ـی زەرەنجەوە داگیر کران. دواتر، [[سامانییەکان]] ھەژموونی ئیسلامیی خۆیان بۆ باشووری ھیندووکوش درێژکردەوە. [[غەزنەوییەکان]] لە سەدەی <bdi>10</bdi>ەمدا دەسەڵاتیان گرتە دەست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98 |سەردێڕ=A.—The Hindu Kings of Kábul |ئیش=Sir H. M. Elliot |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |شوێن=London |ڕێکەوت=١٨٦٧–١٨٧٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140408220905/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=98 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=16301012&ct=16 |سەردێڕ=The Geographical Part of the NUZHAT-AL-QULUB |نووسەر=Hamd-Allah Mustawfi of Qazwin |ئیش=Translated by Guy Le Strange |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |ساڵ=١٣٤٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726144951/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=16301012&ct=16 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=100 |سەردێڕ=A.—The Hindu Kings of Kábul (p.3) |ئیش=Sir H. M. Elliot |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |شوێن=London |ڕێکەوت=١٨٦٧–١٨٧٧|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726133107/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201012&ct=100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> تا سەدەی <bdi>11</bdi>ەم، [[مەحموودی غەزنەوی]] فەرمانڕەوا ھیندووەکانی ماوەی تێکشکاند و بە شێوەیەکی کاریگەر ناوچە فراوانەکەی [[بەئیسلامیکردن|بەئیسلامی کرد]]،{{sfn|Ewans|2002|page=22–23}} بەدەر لە [[کافرستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nuristan.info/Nuristani/Nuristanis1.html|سەردێڕ=Richard Strand's Nuristân Site: Peoples and Languages of Nuristan|نووسەر=Richard F. Strand|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ئیش=nuristan.info|بەستەری نووسەر=Richard Strand|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401180243/http://nuristan.info/Nuristani/Nuristanis1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مەحموود [[غەزنی]] کرد بە شارێکی گرنگ و پاڵپشتی لە ڕۆشنبیرانی وەک مێژوونووس [[بیڕوونی]] و شاعیر [[فیردەوسی]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Country Study|ڕێکەوت=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Foreign Area Studies, The American University|editor1=Richard Nyrop|editor2=Donald Seekins|پەڕە=١٠}}</ref> [[شانشینی غەزنەوی]] [[گەمارۆی لاھور (١١٨٦)|لە ساڵی 1186 لەلایەن غوورییەکانەوە ڕووخێنرا]]، کە دەستکەوتە تەلارسازییەکانیان بریتی بوون لە [[منارەی جام]]ـی دوورەدەست. غوورییەکان بۆ کەمتر لە سەدەیەک کۆنترۆڵی ئەفغانستانیان کرد پێش ئەوەی لەلایەن [[شانشینی خوارزمشاھی]] لە ساڵی <bdi>1215</bdi> داگیر بکرین.{{sfn|Ewans|2002|page=23}} [[File:Genghis Khan empire-en.svg|thumb|upright=1.2|[[داگیرکارییەکانی مەغۆل]]]] لە ساڵی <bdi>1219</bdi>ی زایینی، [[چەنگیز خان]] و [[ھێرشی مەغۆل بۆ سەر ئیمپراتۆریەتیی خوارزم|سوپای مەغۆل ناوچەکەیان داگیرکرد]]. دەوترێت سەربازەکانی شارە خوارزمییەکانی ھیرات و [[بەڵخ]] ھەروەھا [[گەمارۆی بامیان|بامیان]]ـیان لەناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://faculty.washington.edu/modelski/CAWC.htm |سەردێڕ=Central Asian world cities |بڵاوکەرەوە=Faculty.washington.edu |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130723185841/https://faculty.washington.edu/modelski/CAWC.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ئەو وێرانکارییەی کە مەغۆلەکان دروستیان کرد ناچاری زۆرێک لە دانیشتووانی ناوخۆی کرد بگەڕێنەوە بۆ کۆمەڵگەیەکی لادێیی کشتوکاڵی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Page |یەکەم=Susan |ناونیشان=https://www.usatoday.com/news/world/2009-02-17-afghanistan-forces_N.htm |سەردێڕ=Obama's war: Deploying 17,000 raises stakes in Afghanistan |ئیش=[[USA Today]] |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110513040037/http://www.usatoday.com/news/world/2009-02-17-afghanistan-forces_N.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەسەڵاتی مەغۆل بەردەوام بوو لەگەڵ [[ئیلخانات]] لە باکووری ڕۆژئاوا لە کاتێکدا [[شانشینی خەلەجی]] بەڕێوەبردنی ناوچە خێڵەکییە ئەفغانییەکانی باشووری ھیندووکوشـی دەکرد تا داگیرکاریی [[تەیمووری لەنگ]] (ناسراو بە تەیمورلەنک)، کە [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری]] لە ساڵی <bdi>1370</bdi> دامەزراند. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[شا ڕوخ]]، شاری ھیرات<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Dale |یەکەم=Stephen Frederic |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Legacy of the Timurids |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |بەرگ=٨|issue=1 |پەڕەکان=٤٣–٥٨|doi=10.1017/S1356186300016424 |jstor=25183465 |s2cid=154120015 |issn=1356-1863}}</ref> وەک خاڵی ناوەندیی [[ڕێنێسانسی تەیمووری]] خزمەتی دەکرد، کە شکۆمەندییەکەی ھاوتای [[فلۆرێنس]] لە [[ڕێنێسانسی ئیتاڵی]] بوو وەک ناوەندێکی لەدایکبوونەوەی کولتووری.<ref>Periods of World History: A Latin American Perspective – Page 129</ref><ref>The Empire of the Steppes: A History of Central Asia – Page 465</ref> لە سەرەتای سەدەی <bdi>16</bdi>ەم [[بابور]] لە [[فەرغانە]]وە گەیشت و کابولی لە [[شانشینی ئارغون]] گرت.{{sfn|Barfield|2012|pp=92–93}} بابور بەردەوام بوو بۆ داگیرکردنی [[شانشینی لۆدی]]ی ئەفغانی کە لە دێلھی فەرمانڕەوایی دەکرد لە [[شەڕی یەکەمی پانیپەت]]ـدا.{{sfn|Barfield|2012|pp=75}} لە نێوان سەدەکانی <bdi>16</bdi>ەم و <bdi>18</bdi>ەمدا، [[خاناتی بوخارا]]ی ئۆزبەک، [[سەفەوییەکان|سەفەوییەکانی]] ئێران، و [[ئیمپراتۆریەتیی موغول|موغولەکانی]] ھیندستان فەرمانڕەوایی بەشێک لە خاکەکەیان دەکرد.{{sfn|Dupree|1997|pp=319, 321}} لە ماوەی سەدەکانی ناوەڕاستدا، ناوچەی باکووری ڕۆژئاوای ئەفغانستان بە ناوی ناوچەیی [[خوراسانی گەورە|خوراسان]] ئاماژەی پێدەکرا، کە تا سەدەی <bdi>19</bdi>ەم لە نێوان دانیشتووانە ڕەسەنەکاندا بە شێوەیەکی باو بۆ وەسفکردنی وڵاتەکەیان بەکاردەھات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ziaeDwAAQBAJ&q=elphinstone+khorasan&pg=PA128|سەردێڕ=Mountstuart Elphinstone in South Asia: Pioneer of British Colonial Rule|یەکەم=Shah Mahmoud|دوایین=Hanifi|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٩١٤٤٠-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ |chapter=Khurasan |سەردێڕ=The Encyclopaedia of Islam |پەڕە=٥٥|وتەگێڕانەوە=In pre-Islamic and early Islamic times, the term "Khurassan" frequently had a much wider denotation, covering also parts of what are now Soviet Central Asia and Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240225074807/https://books.google.com/books?id=cJQ3AAAAIAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Travels in Asia and Africa, 1325–1354 |دوایین١=Ibn Battuta |edition=reprint, illustrated |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٣٤٤٧٣-٩|پەڕە=٤١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zKqn_CWTxYEC&pg=PA180|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170416132656/https://books.google.com/books?id=zKqn_CWTxYEC&pg=PA180 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201016&ct=199 |سەردێڕ=The History of India |بەرگ=٦|chapter=Chapter 200: Translation of the Introduction to Firishta's History |پەڕە=٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٠|نووسەر=Muhammad Qasim Hindu Shah |ئەوانی تر=Sir H. M. Elliot |بڵاوکەرەوە=Packard Humanities Institute |شوێن=London |ساڵ=١٥٦٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726121158/http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201016&ct=199 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣|بەستەری نووسەر=Firishta}}</ref> === خانەدانی ھۆتەک === [[File:Mapofthehotaks1728.png|thumb|upright=1.2|نەخشەی ئیمپراتۆریەتیی ھۆتەک لە لوتکەیدا لە ساڵی <bdi>1728</bdi>، کە کێشەی لەسەر بوو لە نێوان [[حوسێن ھۆتەک]] (لە قەندەھار) و [[ئەشڕەف ھۆتەک]] (لە ئەسفەھان)]] لە ساڵی <bdi>1709</bdi>، [[میروەیس ھۆتەک]]، سەرکردەیەکی خێڵەکی [[غیلزای]]، بە سەرکەوتوویی لە دژی سەفەوییەکان یاخی بوو. ئەو [[گورگین خان]]ی تێکشکاند، کە حاکمی جۆرجیی قەندەھار بوو لەژێر دەسەڵاتی سەفەوییەکان، و شانشینی خۆی دامەزراند.<ref name="Browne">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D90001014%26ct%3D29 |سەردێڕ=A Literary History of Persia, Volume 4: Modern Times (1500–1924), Chapter IV. An Outline of the History Of Persia During The Last Two Centuries (A.D. 1722–1922) |نووسەر=Edward G. Browne |بڵاوکەرەوە=[[Packard Humanities Institute]] |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726142425/http://persian.packhum.org/persian/main?url=pf%3Ffile%3D90001014&ct=29 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> میروەیس لە ساڵی <bdi>1715</bdi> مرد، و براکەی [[عەبدولعەزیز ھۆتەک|عەبدولعەزیز]] شوێنی گرتەوە، کە زۆری نەخایاند لەلایەن کوڕی میروەیسەوە، [[مەحموود ھۆتەک|مەحموود]]، کوژرا لەبەر ئەوەی پێدەچوو پلانی واژۆکردنی ئاشتی لەگەڵ سەفەوییەکان دابنێت. مەحموود لە ساڵی <bdi>1722</bdi> سوپای ئەفغانی برد بۆ پایتەختی فارس کە [[ئەسفەھان]] بوو، و شارەکەی گرت دوای [[شەڕی گوڵناباد]] و خۆی وەک پاشای فارس ڕاگەیاند.<ref name="Browne" /> خانەدانی ئەفغانی لەلایەن [[نادر شا]]ەوە لە فارس دەرکران دوای [[شەڕی دامغان (١٧٢٩)|شەڕی دامغان]] لە ساڵی <bdi>1729</bdi>. لە ساڵی <bdi>1738</bdi>، نادر شا و [[شانشینی ئەفشار|ھێزەکانی]] لە [[گەمارۆی قەندەھار]]دا، کۆتا قەڵای ھۆتەکیان لە شا [[حوسێن ھۆتەک]] گرت. ماوەیەکی کورت دوای ئەوە، ھێزەکانی فارس و ئەفغان [[ھێرشی نادر شا بۆ سەر ھیندستان|ھێرشیان کردە سەر ھیندستان]]، نادر شا دێلھی تاڵان کردبوو، شانبەشانی فەرماندە تەمەن <bdi>16</bdi> ساڵانەکەی، [[ئەحمەد شا دورانی]] کە لەم ھەڵمەتانەدا یارمەتی دابوو. نادر شا لە ساڵی <bdi>1747</bdi> تیرۆر کرا.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/10162/Ahmad-Shah-Durrani |title=Ahmad Shah Durrani |encyclopedia=Encyclopædia Britannica Online |access-date=9 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140404104909/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/10162/Ahmad-Shah-Durrani |archive-date=4 April 2014}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm |سەردێڕ=Afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|نووسەر=Friedrich Engels |ئیش=[[Andy Blunden]] |بڵاوکەرەوە=The New American Cyclopaedia, Vol. I |ساڵ=١٨٥٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140427034439/http://www.marxists.org/archive/marx/works/1857/afghanistan/index.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٤|بەستەری نووسەر=Friedrich Engels}}</ref> === ئیمپراتۆریەتیی دورانی === ئەحمەد شا دوو ھەڵمەتی بۆ ناو خوراسان دەستپێکردبوو، <bdi>1750–1751</bdi> و <bdi>1754–1755</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Noelle-Karimi|یەکەم=Christine|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kdl9oAEACAAJ|سەردێڕ=The Pearl in Its Midst: Herat and the Mapping of Khurasan (15th–19th Centuries)|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Austrian Academy of Sciences Press|ژپنک=٩٧٨-٣-٧٠٠١-٧٢٠٢-٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250607005907/https://books.google.com/books?id=Kdl9oAEACAAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Portrait of Ahmad-Shah Durrani. Mughal miniature. ca. 1757, Bibliothèque nationale de France.jpg|thumb|left|وێنەی [[ئەحمەد شا دورانی]]، نزیکەی <bdi>1757</bdi>]] === خانەدانی بارەکزای و شەڕەکانی بەریتانیا === [[File:Map of Afghanistan March 1839.png|thumb|300px|نەخشەی ئەفغانستان ([[ئیماراتی ئەفغانستان|ئیمارات]]) و نەتەوەکانی دەوروبەری لە ساڵی <bdi>1839</bdi>، لە کاتی [[جەنگی یەکەمی ئەفغان و ئینگلیز]]دا. کایەی [[دۆست محەممەد خان]] دەتوانرێت وەک ئیماراتی کابول ببینرێت، لەگەڵ [[میرنشینی قەندەھار]] و [[ئیماراتی ھیرات]] کە ھەروەھا دەبینرێن.]] لە سەرەتای سەدەی <bdi>19</bdi>ەمدا، ئیمپراتۆریەتیی ئەفغانی لەژێر ھەڕەشەی [[خانەدانی قاجار|فارسەکان]] لە ڕۆژئاوا و [[ئیمپراتۆریەتیی سیخ]] لە ڕۆژھەڵاتدا بوو. [[فاتح خان بارەکزای|فاتح خان]]، سەرکردەی [[خانەدانی بارەکزای|ھۆزی بارەکزای]]، زۆرێک لە براکانی لە پێگەی دەسەڵاتداریدا لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتەکەدا جێگیر کرد. فاتح خان [[ئەشکەنجە و کوشتنی فاتح خان بارەکزای|بە دڕندەیی کوژرا]] لە ساڵی <bdi>1818</bdi> لەلایەن [[مەحموود شا دورانی]]ـیەوە. لە ئەنجامدا، براکانی فاتح خان و ھۆزی [[بارەکزای]] یاخی بوون، و شەڕێکی ناوخۆیی ھەڵگیرسا. لە ماوەی ئەم قۆناغە پڕ ئاژاوەیەدا، ئەفغانستان دابەش بوو بەسەر چەندین دەوڵەتدا، لەوانە [[میرنشینی قەندەھار]]، [[ھیرات (١٧٩٣–١٨٦٣)|ئیماراتی ھیرات]]، [[خاناتەکانی قوندوز]]، [[خاناتەکانی مێیمانە]]، و چەندین قەوارەی تری شەڕکەر. دیارترین دەوڵەت [[ئیماراتی ئەفغانستان|ئیماراتی کابول]] بوو، کە لەلایەن [[دۆست محەممەد خان]]ـەوە فەرمانڕەوایەتی دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Military History from Alexander the Great to the War against the Taliban |دوایین=Tanner |یەکەم=Stephen |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Da Capo Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٦-٨١٨٢٦-٤|ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=J3pUS_-uD-oC |پەڕە=١٢٦}}}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee|یەکەم=Jonathan L.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|سەردێڕ=Afghanistan: A History from 1260 to the Present|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Reaktion Books|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٩١٤-٠١٠-١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250112125810/https://books.google.com/books?id=kSWDDwAAQBAJ|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[وەزیر ئەکبەر خان|ئەکبەر خان]] و سوپای ئەفغانی نەیانتوانی [[قەڵای جەمرود]] لە [[سوپای خالسا سیخ]] بگرن، بەڵام فەرماندەی سیخ [[ھاری سینگ نالوا]]ـیان کوشت، بەمەش کۆتایی بە [[شەڕەکانی ئەفغان-سیخ]] ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=History of Civilizations of Central Asia: Development in contrast: from the sixteenth to the mid-nineteenth century |دوایین=Chahryar |یەکەم=Adle |ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=UNESCO |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٣-١٠٣٨٧٦-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AzG5llo3YCMC&pg=PA296|پەڕە=٢٩٦}}</ref> [[File:Afghan foot soldiers in 1841.jpg|thumb|[[ھۆزە پەشتونەکان|چەکدارە ھۆزەکییە ئەفغانییەکان]] لە ساڵی <bdi>1841</bdi>، کە لەلایەن ئەفسەری بەریتانی [[جەیمس ڕاترای]] کێشراوە]] لە ساڵی <bdi>1893</bdi>، عەبدولڕەحمان پەیماننامەیەکی واژۆ کرد کە تێیدا ناوچە پەشتون نشین و [[گەلی بەلووچ|بەلووچەکان]] دابەش کران بە [[ھێڵی دیورەند]]، کە سنووری مۆدێرنی نێوان پاکستان و ئەفغانستان پێکدەھێنێت. [[ئیسلامی شیعە لە ئەفغانستان|شیعە]] نشینەکانی [[ھەزارەجات]] و [[کافرستان]]ـی بتپەرست لە ڕووی سیاسییەوە سەربەخۆ مانەوە تاوەکو لەلایەن عەبدولڕەحمان خان لە ساڵانی <bdi>1891–1896</bdi> [[فەتحی ئیسلامیی ئەفغانستان|داگیر کران]]. ئەو بە "ئەمیری ئاسنین" ناسرابوو بەھۆی ڕواڵەت و شێوازە بێبەزەیییەکانی بەرامبەر بە ھۆزەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-women-hope-more-gains-under-new-administration|سەردێڕ=Afghan Women Hope for More Gains Under New Administration – Afghanistan|وێبگە=ReliefWeb|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822163517/https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghan-women-hope-more-gains-under-new-administration|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو لە ساڵی <bdi>1901</bdi> مرد، و کوڕەکەی، [[حەبیبوڵڵا خان]]، شوێنی گرتەوە.{{blockquote|چۆن ھێزێکی بچووکی وەک ئەفغانستان، کە وەک بزنێک وایە لە نێوان ئەم شێرانەدا [بەریتانیا و ڕووسیا] یان دەنکە گەنمێک لە نێوان دوو بەردی ئاشی بەھێزدا، دەتوانێت لە ناوەڕاستی بەردەکاندا بوەستێت بەبێ ئەوەی ھاڕڕدرێت بۆ تۆز؟|author=[[عەبدولڕەحمان خان]]، "ئەمیری ئاسنین"، لە ساڵی <bdi>1900</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://countrystudies.us/afghanistan/2.htm|سەردێڕ=Afghanistan – HISTORY|وێبگە=Country Studies US|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230225072910/https://countrystudies.us/afghanistan/2.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=REwmr2bFYfkC&pg=PA2 |سەردێڕ=Afghanistan: The Soviet Invasion in Perspective |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٧٩-٨٢١٣-٣|دوایین١=Arnold |یەکەم١=Anthony |ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٨٥|بڵاوکەرەوە=Hoover Press}}</ref>}} لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، کاتێک ئەفغانستان بێلایەن بوو، حەبیبوڵڵا خان چاوی بە بەرپرسانی [[زلهێزەکانی ناوەندی]] کەوت لە [[گەشتی نیدەرمايەر-هێنتینگ]]. ئەوان داوایان لە ئەفغانستان کرد کە سەربەخۆیی تەواو لە شانشینی یەکگرتوو ڕابگەیەنێت، پەیوەندییان پێوە بکات و ھێرش بکاتە سەر ھیندستانی بەریتانی، وەک بەشێک لە [[پیلانگێڕیی ھیندوو-ئەڵمانی]]. ھەوڵەکە بۆ ھێنانی ئەفغانستان بۆ ناو زلھێزەکانی ناوەندی شکستی ھێنا، بەڵام ناڕەزایەتی لە ناو دانیشتوواندا لێکەوتەوە سەبارەت بە پاراستنی بێلایەنی لەگەڵ بەریتانییەکان. حەبیبوڵڵا لە شوباتی <bdi>1919</bdi> تیرۆر کرا، و [[ئەمانوڵڵا خان]] لە کۆتاییدا دەسەڵاتی گرتە دەست. وەک پاڵپشتیکارێکی سەرسەختی گەشتەکانی <bdi>1915-1916</bdi>، ئەمانوڵڵا خان ھێرشی کردە سەر ھیندستانی بەریتانی، و دەستی بە [[جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز]] کرد، و لە ڕێگەی [[دەربەندی خەیبەر]]ـەوە چووە ناو ھیندستانی بەریتانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Afghanistan in the Great War|یەکەم=Christopher|دوایین=Wyatt|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|journal=Asian Affairs|بەرگ=٤٦|issue=3|پەڕەکان=٣٨٧–٤١٠|doi=10.1080/03068374.2015.1081001|s2cid = 159788830}}</ref> [[File:King Amanullah standing.jpg|thumb|upright|[[ئەمانوڵڵا خان]] خۆی وەک [[پاشای ئەفغانستان]] ڕاگەیاند لە حوزەیرانی <bdi>1926</bdi>.]] بەدوای کۆتایی ھاتنی جەنگی سێیەمی ئەفغان و ئینگلیز و واژۆکردنی [[پەیماننامەی ئینگلیزی-ئەفغانی ساڵی ١٩١٩|پەیماننامەی ڕاوالپیندی]] لە <bdi>19</bdi>ی ئابی <bdi>1919</bdi>، [[ئەمیری ئەفغانستان|ئەمیر]] ئەمانوڵڵا خان [[ئیماراتی ئەفغانستان]]ـی وەک [[دەوڵەتی سەروەر|دەوڵەتێکی خاوەن سەروەری]] و بە تەواوی [[دەوڵەتی سەربەخۆ|سەربەخۆ]] ڕاگەیاند. ئەو ھەنگاوی نا بۆ کۆتایی ھێنان بە دابڕانی نەریتی وڵاتەکەی بە دامەزراندنی پەیوەندی دیپلۆماسی لەگەڵ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی، بەتایبەتی لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] و [[کۆماری ڤایمار]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Pj8DIT_bva0C&pg=PA42|سەردێڕ=The Origins of Conflict in Afghanistan|یەکەم=Jeffery J.|دوایین=Roberts|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٧٨٧٨-٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ='Drang Nach Osten' Continued? Germany and Afghanistan during the Weimar Republic|دوایین=Nicosia |یەکەم= Francis R.|ساڵ=١٩٩٧|journal=Journal of Contemporary History|بەرگ=٣٢|issue=2|پەڕەکان=٢٣٥–٢٥٧|doi = 10.1177/002200949703200207|jstor = 261243|s2cid = 160565967}}</ref> خۆی وەک [[پاشای ئەفغانستان]] ڕاگەیاند لە <bdi>9</bdi>ی حوزەیرانی <bdi>1926</bdi>، و [[شانشینی ئەفغانستان]]ـی پێکھێنا. چەندین چاکسازی پێشکەش کرد کە مەبەست لێی مۆدێرنکردنی نەتەوەکەی بوو. ھێزێکی سەرەکی لە پشت ئەم چاکسازییانە [[مەحموود تەڕزی]] بوو، کە پاڵپشتیکارێکی سەرسەختی پەروەردەی ژنان بوو. ئەو بۆ ماددەی <bdi>68</bdi>ی [[دەستووری ١٩٢٣ی ئەفغانستان|دەستووری ١٩٢٣ی ئەفغانستان]] جەنگا، کە پەروەردەی سەرەتایی ناچاری جێبەجێ کرد. [[کۆیلایەتی]] لە ساڵی <bdi>1923</bdi> ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{cite encyclopedia | year = 1976| volume = 25| encyclopedia = [[Encyclopedia Americana]]|publisher=Americana Corporation | page = 24 |title=Afghanistan }}</ref> ھاوسەری شا ئەمانوڵڵا، [[سورەیا تەڕزی|شاژن سورەیا]]، کەسایەتییەکی گرنگ بوو لەم قۆناغەدا لە خەباتی بۆ پەروەردەی ژنان و دژی سەرکوتکردنیان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Queen Soraya of Afghanistan: A woman ahead of her time|ناونیشان=https://arab.news/5hdva|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Arab News|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210830214955/https://www.arabnews.com/node/1732666/world|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک لە چاکسازییەکان، وەک ھەڵوەشاندنەوەی [[بورقە]]ی نەریتی بۆ ژنان و کردنەوەی قوتابخانەی تێکەڵاو، زۆرێک لە سەرکردە خێڵەکی و ئایینییەکانی دوورخستەوە، کە بووە ھۆی [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٢٨–١٩٢٩)]]. شا ئەمانوڵڵا لە کانوونی دووەمی <bdi>1929</bdi> وازی لە تەخت ھێنا، و زۆری نەخایاند کابول کەوتە دەست ھێزەکانی [[سەقاییەکان|سەقایی]] بە سەرکردایەتی [[حەبیبوڵڵا کەلەکاننی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A4_jAAAAMAAJ|سەردێڕ=Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising|دوایین١=Muḥammad|یەکەم١=Fayz̤|دوایین٢=McChesney|یەکەم٢=R. D.|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٨٧٦-١٥٤-٤|پەڕەکان=٣٩, ٤٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404143046/https://books.google.nl/books?id=A4_jAAAAMAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[محەممەد نادر شا]]، ئامۆزای ئەمانوڵڵا، لە تشرینی یەکەمی <bdi>1929</bdi> کەلەکاننی تێکشکاند و کوشتی، و وەک شا نادر شا ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A4_jAAAAMAAJ|سەردێڕ=Kabul under siege: Fayz Muhammad's account of the 1929 Uprising|دوایین١=Muḥammad|یەکەم١=Fayz̤|دوایین٢=McChesney|یەکەم٢=R. D.|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Markus Wiener Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥٨٧٦-١٥٤-٤|پەڕەکان=٢٧٥, ٢٧٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190404143046/https://books.google.nl/books?id=A4_jAAAAMAAJ|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو وازی لە چاکسازییەکانی شا ئەمانوڵڵا ھێنا لە بەرژەوەندیی ھەنگاوێکی پلەبەپلەتر بۆ مۆدێرنکردن، بەڵام لە ساڵی <bdi>1933</bdi> لەلایەن [[عەبدولخالق ھەزارە (بکوژ)|عەبدولخالق]]ەوە تیرۆر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Culture and customs of Afghanistan |دوایین١=Hafizullah |یەکەم١=Emadi |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ژپنک=٠-٣١٣-٣٣٠٨٩-١|پەڕە=٣٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bY8ck6iktikC&pg=PA35 |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170225052702/https://books.google.com/books?id=bY8ck6iktikC&lpg=PP1&pg=PA35 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> محەممەد زاھیر شا شوێنی گرتەوە بۆ سەر تەخت و لە <bdi>1933</bdi> بۆ <bdi>1973</bdi> وەک پاشا فەرمانڕەوایەتی کرد. لە کاتی [[ڕاپەڕینە خێڵەکییەکانی ئەفغانستان ساڵانی ١٩٤٤-١٩٤٧|ڕاپەڕینە خێڵەکییەکانی ساڵانی 1944-1947]]، فەرمانڕەوایەتی شا زاھیر ڕووبەڕووی ئاڵنگاری بووەوە لەلایەن ھۆزەکانی [[زادران (هۆزی پەشتون)|زادران]]، [[سافی (هۆز)|سافی]]، [[مەنگەل (هۆزی پەشتون)|مەنگەل]]، و پیاوانی خێڵی [[وەزیر (هۆزی پەشتون)|وەزیر]] بە سەرکردایەتی [[مەزراک زادران]]، [[سەلەمەی]]، و [[فەقیری ئیپی]]، لە نێوان ئەوانی تردا – کە زۆربەیان دڵسۆزانی سەردەمی ئەمانوڵڵا بوون. ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>1934</bdi> چووە پاڵ [[کۆمەڵەی نەتەوەکان]]. لە ١٩٣٠ەکاندا، وڵاتەکە گەشەسەندنێکی بەرچاوی لە ڕێگاوبانەکان، ژێرخان، دامەزراندنی [[بانکی ناوەندی ئەفغانستان|بانکێکی نیشتمانی]]، و زیادبوونی پەروەردەدا بەخۆیەوە بینی. ڕێگاکانی بەستنەوە لە باکوور ڕۆڵێکی گەورەیان ھەبوو لە گەشەکردنی پیشەسازی لۆکە و چنیندا.<ref name="Eur2002"/> وڵاتەکە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ [[وڵاتانی تەوەرە]] دروست کرد، و [[ئەڵمانیای نازی]] گەورەترین پشکی ھەبوو لە پەرەپێدانی ئەفغانستاندا لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Anthony Hyman|سەردێڕ=Afghanistan under Soviet Domination, 1964–91|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nvO-DAAAQBAJ&pg=PA46|ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٢١٩٤٨-٣|پەڕە=٤٦}}</ref> [[File:Portrait of King Zahir Shah of Afghanistan in 1963.jpg|thumb|upright|[[محەممەد زاھیر شا|شا زاھیر]]، کۆتا پاشای فەرمانڕەوای ئەفغانستان، کە لە ساڵی <bdi>1933</bdi> تا <bdi>1973</bdi> فەرمانڕەوایەتی کرد]] تا ساڵی <bdi>1946</bdi>، شا زاھیر بە یارمەتی مامی فەرمانڕەوایەتی دەکرد، کە پۆستی [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیرانی]] ھەبوو و بەردەوام بوو لەسەر سیاسەتەکانی نادر شا. مامێکی تری، [[شا مەحموود خان]]، لە ساڵی <bdi>1946</bdi> بوو بە سەرۆک وەزیران و تاقیکردنەوەی کرد بە ڕێگەدان بە ئازادی سیاسی زیاتر. ئەو لە ساڵی <bdi>1953</bdi> لەلایەن [[محەممەد داوود خان]]ـەوە جێگەی گیرایەوە، کە ناسیۆنالیستێکی پەشتون بوو و ھەوڵی دروستکردنی [[پەشتونستان]] دەدا، کە بووە ھۆی پەیوەندییەکی زۆر گرژ لەگەڵ پاکستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1103837.html|سەردێڕ=Afghanistan: History Of 1973 Coup Sheds Light On Relations With Pakistan|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Radio Free Europe/Radio Liberty|نووسەر=Ron Synovitz|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190626230602/https://www.rferl.org/a/1103837.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> داوود خان فشارێکی زۆری ھێنا بۆ چاکسازییەکانی مۆدێرنکردنی کۆمەڵایەتی و بەدوای پەیوەندییەکی نزیکتردا دەگەڕا لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت. دواتر، [[دەستووری ١٩٦٤ی ئەفغانستان]] پێکھێنرا، و یەکەم سەرۆک وەزیرانی نایاشاھانە سوێندی یاسایی خوارد.<ref name="Eur2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Eur|سەردێڕ=The Far East and Australasia 2003|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA62|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Psychology Press|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٤٣-١٣٣-٩|پەڕە=٦٢}}</ref> زاھیر شا، وەک باوکی نادر شا، سیاسەتی پاراستنی سەربەخۆیی نیشتمانی ھەبوو لە کاتێکدا بەدوای مۆدێرنکردنی پلەبەپلەدا دەگەڕا، ھەستی ناسیۆنالیستی دروست دەکرد، و پەیوەندییەکانی لەگەڵ شانشینی یەکگرتوو باشتر دەکرد. ئەفغانستان نە بەشداربووی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] بوو و نە لایەنگری ھیچ کام لە بلۆکەکانی ھێز بوو لە [[شەڕی سارد]]دا. بەڵام، سوودمەند بوو لەم کێبڕکێیەی دوایی بەو پێیەی ھەم یەکێتیی سۆڤیەت و ھەم ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کێبڕکێیان دەکرد بۆ کاریگەری بە دروستکردنی ڕێگاوبانە سەرەکییەکانی ئەفغانستان، فڕۆکەخانەکان، و ژێرخانی گرنگی تر. لەسەر بنەمای تاکەکەسی، ئەفغانستان زیاتر [[یارمەتیی گەشەپێدان]]ـی سۆڤیەتی وەرگرت لە ھەر وڵاتێکی تر. لە ساڵی <bdi>1973</bdi>، لە کاتێکدا پاشا لە ئیتاڵیا بوو، داوود خان [[کودەتای ١٩٧٣ی ئەفغانستان|کودەتایەکی بێخوێنی]] دەستپێکرد و بوو بە یەکەم [[سەرۆک کۆماری ئەفغانستان]]، و پاشایەتی ھەڵوەشاندەوە. === کۆماری دیموکراتیک و جەنگی سۆڤیەت === [[File:Afgan1987 Gardez UAZ469.jpg|thumb|ھێزەکانی سۆڤیەت لە [[گەردیز]]، ئەفغانستان، لە ساڵی <bdi>1987</bdi>]] لە نیسانی <bdi>1978</bdi>، [[پارتی دیموکراتی گەلی ئەفغانستان]] (PDPA)ی کۆمۆنیست لە کودەتایەکی خوێناویدا دژی سەرۆکی ئەوکات [[محەممەد داوود خان]] دەسەڵاتیان گرتە دەست، لەو شتەی کە پێی دەوترێت [[شۆڕشی سەور]]. PDPA دامەزراندنی [[کۆماری دیموکراتیکی ئەفغانستان]]ـی ڕاگەیاند، کە یەکەم سەرکردەی وەک سکرتێری گشتی [[پارتی دیموکراتی گەلی ئەفغانستان]] [[نوور محەممەد تەرەکی]] ناوزەد کرا.{{sfn|Ewans|2002|page=186–88}} ئەمە دەبووە ھۆی زنجیرەیەک ڕووداو کە بە شێوەیەکی بەرچاو ئەفغانستانی لە وڵاتێکی ئاشتیخوازەوە (ھەرچەندە ھەژار و دابڕاو بوو) دەگۆڕی بۆ مەکۆی ململانێ و تیرۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=U0FvDwAAQBAJ&pg=PR16|سەردێڕ=Afghanistan War: A Documentary and Reference Guide|یەکەم=Ryan|دوایین=Wadle|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٠٨-٥٧٤٧-٨}}</ref> PDPA چەندین چاکسازی کۆمەڵایەتی، ڕەمزی، و دابەشکردنی زەویی دەستپێکرد کە بووە ھۆی دروستبوونی ئۆپۆزسیۆنێکی بەھێز، لە کاتێکدا بە شێوەیەکی دڕندانە سەرکوتی ناڕازییە سیاسییەکانی دەکرد. ئەمە بووە ھۆی ئاژاوە و بە خێرایی فراوان بوو بۆ دۆخێکی [[ململانێی ئەفغانستان|شەڕی ناوخۆیی]] تا ساڵی <bdi>1979</bdi>، کە لەلایەن چەکدارە ''[[موجاھیدانی ئەفغان|موجاھیدەکان]]'' (و چەکدارە بچووکەکانی [[ماویزم|ماویست]]) لە سەرتاسەری وڵاتدا دژی ھێزەکانی ڕژێم بەڕێوەدەچوو. بە خێرایی گۆڕا بۆ [[جەنگی بەوەکالەت]] چونکە حکوومەتی پاکستان ناوەندی نھێنیی مەشق و ڕاھێنانی بۆ ئەم یاخیبووانە دابین دەکرد، و ویلایەتە یەکگرتووەکان [[پرۆسەی سایکلۆن|پاڵپشتی دەکردن]] لە ڕێگەی دەزگای [[دەزگای هەواڵگری پاکستان|Inter-Services Intelligence (ISI)]]ی پاکستانەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Meher |یەکەم=Jagmohan |سەردێڕ=America's Afghanistan War: The Success that Failed |بڵاوکەرەوە=Gyan Books |ساڵ=٢٠٠٤|پەڕەکان=٦٨–٦٩, ٩٤|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٨٣٥-٢٦٢-٦}}</ref> و یەکێتیی سۆڤیەت ھەزاران ڕاوێژکاری سەربازی بۆ پشتگیریکردنی ڕژێمی PDPA نارد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hussain |یەکەم=Rizwan |سەردێڕ=Pakistan and the Emergence of Islamic Militancy in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Ashgate Publishing |ساڵ=٢٠٠٥|پەڕەکان=١٠٨–١٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٤٤٣٤-٧}}</ref> لە ھەمان کاتدا، لێککەوتنی دوژمنکارانەی زیاتر لە نێوان باڵە کێبڕکێکارەکانی PDPA ھەبوو - کە باڵی زاڵی [[خەلق (پارت)|خەلق]] و باڵی مامناوەندتری [[پەرچەم (پارت)|پەرچەم]] بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Modern History|بڵاوکەرەوە=[[I.B.Tauris]]|ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٨٥٧-١|دوایین=Rasanayagam |یەکەم= Angelo|پەڕە=[https://archive.org/details/afghanistan٠٠ange/page/٧٣ ٧٣]|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistan00ange|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> لە تشرینی یەکەمی <bdi>1979</bdi>، سکرتێری گشتی PDPA تەرەکی لە کودەتایەکی ناوخۆییدا تیرۆر کرا کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانی ئەوکات [[حافیزوڵڵا ئەمین]]ـەوە ڕێکخرابوو، کە بوو بە سکرتێری گشتی نوێی PDPA. دۆخی وڵاتەکە لە سەردەمی ئەمیندا تێکچوو، و ھەزاران کەس بێسەروشوێن بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/83854.stm|سەردێڕ=Afghanistan: 20 years of bloodshed|بڵاوکەرەوە=[[BBC News]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190217184807/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/83854.stm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەھۆی ناڕەزایەتی لە حکوومەتەکەی ئەمین، [[ھێزە چەکدارەکانی سۆڤیەت|سوپای سۆڤیەت]] لە کانوونی یەکەمی <bdi>1979</bdi> وڵاتەکەی داگیرکرد، و بەرەو کابول ڕۆیشت و ئەمینـیان کوشت.{{sfn|Barfield|2012|page=234}} ڕژێمێکی ڕێکخراو لەلایەن سۆڤیەتەوە، بە سەرکردایەتی [[بەبڕەک کارمەل]] لە باڵی پەرچەم بەڵام بە بەشداری ھەردوو باڵەکە (پەرچەم و خەلق)، بۆشایییەکەی پڕکردەوە. ھێزەکانی سۆڤیەت بە ژمارەیەکی زۆرترەوە بڵاوکرانەوە بۆ سەقامگیرکردنی ئەفغانستان لە سەردەمی کارمەلدا، کە سەرەتای [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان]]ـی نیشان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kalinovsky |یەکەم=Artemy M. |سەردێڕ=A Long Goodbye: The Soviet Withdrawal from Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ساڵ=٢٠١١|پەڕەکان=٢٥–٢٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٨٦٦-٨}}</ref> ئەم جەنگە کە نۆ ساڵی خایاند، بووە ھۆی گیانلەدەستدانی لە نێوان <bdi>562,000</bdi><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lacina|یەکەم١=Bethany|دوایین٢=Gleditsch|یەکەم٢=Nils Petter|ناونیشان=http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf|سەردێڕ=Monitoring Trends in Global Combat: A New Dataset of Battle Deaths|journal=European Journal of Population|بەرگ=٢١|issue=2–3|ساڵ=٢٠٠٥|پەڕە=١٥٤|doi=10.1007/s10680-005-6851-6|s2cid=14344770|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006175909/http://www.bethanylacina.com/LacinaGleditsch_newdata.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> بۆ <bdi>2</bdi> ملیۆن ئەفغانی،{{efn|بەپێی چەندین سەرچاوە: <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;brand=ucpress|سەردێڕ=The Soviet Invasion and the Afghan Response, 1979–1982|دوایین=Kakar|یەکەم=Mohammed|بڵاوکەرەوە=University of California Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٠٨٩٣-٣|وتەگێڕانەوە=The Afghans are among the latest victims of genocide by a superpower. Large numbers of Afghans were killed to suppress resistance to the army of the Soviet Union, which wished to vindicate its client regime and realize its goal in Afghanistan.|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170106175142/http://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;brand=ucpress|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I2chrSJCW54C&pg=PA129|سەردێڕ=The Widening Circle of Genocide|دوایین=Klass|یەکەم=Rosanne|بڵاوکەرەوە=Transaction Publishers|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٨-٣٩٦٥-٥|پەڕە=١٢٩|وتەگێڕانەوە=During the intervening fourteen years of Communist rule, an estimated 1.5 to 2 million Afghan civilians were killed by Soviet forces and their proxies- the four Communist regimes in Kabul, and the East Germans, Bulgarians, Czechs, Cubans, Palestinians, Indians and others who assisted them. These were not battle casualties or the unavoidable civilian victims of warfare. Soviet and local Communist forces seldom attacked the scattered guerilla bands of the Afghan Resistance except, in a few strategic locales like the Panjsher valley. Instead they deliberately targeted the civilian population, primarily in the rural areas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.paulbogdanor.com/left/afghan/genocide.pdf|سەردێڕ=Genocide and the Soviet Occupation of Afghanistan|دوایین١=Reisman|یەکەم١=W. Michael|دوایین٢=Norchi|یەکەم٢=Charles H.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=According to widely reported accounts, substantial programmes of depopulation have been conducted in these Afghan provinces: Ghazni, Nagarhar, Lagham, Qandahar, Zabul, Badakhshan, Lowgar, Paktia, Paktika and Kunar...There is considerable evidence that genocide has been committed against the Afghan people by the combined forces of the Democratic Republic of Afghanistan and the Soviet Union.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161026182528/http://www.paulbogdanor.com/left/afghan/genocide.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistansendl00good|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|سەردێڕ=Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics, and the Rise of the Taliban|دوایین=Goodson|یەکەم=Larry P.|بڵاوکەرەوە=University of Washington Press|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨٠٥٠-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/afghanistansendl٠٠good/page/٥ ٥]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=vYUzL1qhltA |سەردێڕ=Soldiers of God: Cold War (Part 1/5) |بڵاوکەرەوە=[[CNN]]|ساڵ=١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130708042702/http://www.youtube.com/watch?v=vYUzL1qhltA&feature=related |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>[[UNICEF]], [http://www.unicef.org/graca/mines.htm Land-mines: A deadly inheritance] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130805102916/http://www.unicef.org/graca/mines.htm | date=5 August 2013 }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.defenseindustrydaily.com/Landmines-in-Afghanistan-A-Decades-Old-Danger-06143/ |سەردێڕ=Landmines in Afghanistan: A Decades Old Danger |بڵاوکەرەوە=Defenseindustrydaily.com |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111130437/http://www.defenseindustrydaily.com/Landmines-in-Afghanistan-A-Decades-Old-Danger-06143/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref>}} و دەربەدەربوونی نزیکەی <bdi>6</bdi> ملیۆن کەس کە دواتر لە ئەفغانستان ھەڵاتن، بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ پاکستان و ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2009-2017.state.gov/j/prm/releases/onepagers/202635.htm |سەردێڕ=Refugee Admissions Program for Near East and South Asia |بڵاوکەرەوە=Bureau of Population, Refugees, and Migration |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201028213336/https://2009-2017.state.gov/j/prm/releases/onepagers/202635.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆردومانێکی قورسی ئاسمانی زۆرێک لە گوندەکانی لادێی وێران کرد، ملیۆنان [[مینی زەمینی]] چێنران،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/1051546.html|سەردێڕ=Afghanistan: Land Mines From Afghan-Soviet War Leave Bitter Legacy (Part 2)|وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty|دوایین١=Recknagel|یەکەم١=Charles|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814144505/https://www.rferl.org/a/1051546.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ھەندێک شار وەک ھیرات و قەندەھار بەھۆی بۆردومانەوە زیانیان پێگەیشت. دوای [[کشانەوەی سۆڤیەت لە ئەفغانستان|کشانەوەی سۆڤیەت]]، [[شەڕی ناوخۆیی ئەفغانستان (١٩٨٩-١٩٩٢)|شەڕێکی تری ناوخۆیی ھەڵگیرسا]] تا ئەو کاتەی ڕژێمی کۆمۆنیستی لەژێر سەرکردایەتی PDPAی [[محەممەد نەجیبوڵڵا]] لە ساڵی <bdi>1992</bdi> ڕووخا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.infoplease.com/ce6/world/A0856490.html |سەردێڕ=Afghanistan: History&nbsp;– ''Columbia Encyclopedia'' |بڵاوکەرەوە=Infoplease.com |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120810051626/http://www.infoplease.com/ce6/world/A0856490.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>[https://www.prio.org/utility/Download.ashx?x=228 'Mujahidin vs. Communists: Revisiting the battles of Jalalabad and Khost] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180802084503/https://www.prio.org/utility/Download.ashx?x=228 |date=2 August 2018 }}. By Anne Stenersen: a Paper presented at the conference ''COIN in Afghanistan: From Mughals to the Americans'', Peace Research Institute Oslo (PRIO), 12–13 February 2012. Retrieved 1 February 2018.</ref>{{sfn|Barfield|2012|pp=239, 244}} جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان کاریگەری کۆمەڵایەتی سەختی لەسەر ئەفغانستان ھەبوو. بەسەربازیکردنی کۆمەڵگە بووە ھۆی ئەوەی کە پۆلیسی پڕچەک، پاسەوانی تایبەت، گرووپی بەرگری شارستانی بە چەکی ئاشکرا، و ھاوشێوەکانیان ببنە شتێکی ئاسایی لە ئەفغانستان بۆ دەیان ساڵ دوای ئەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Archived Version|ناونیشان=http://prr.hec.gov.pk/jspui/bitstream/123456789/6891/1/Aqab_Mehmood_Malik_Strategic_%26_Nuclear_Studies_2015_NDU_19.05.2016.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200909110438/http://prr.hec.gov.pk/jspui/bitstream/123456789/6891/1/Aqab_Mehmood_Malik_Strategic_%26_Nuclear_Studies_2015_NDU_19.05.2016.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=prr.hec.gov.pk}}</ref> پێکھاتەی دەسەڵاتی نەریتی لە پیاوانی ئایینی، پیرانی کۆمەڵگە، ڕۆشنبیران، و سوپاوە گۆڕدرا بۆ بەرژەوەندی [[لۆردەکانی جەنگ]]ـی بەھێز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print|سەردێڕ=Afghanistan|وێبگە=publishing.cdlib.org|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230121200011/https://publishing.cdlib.org/ucpressebooks/view?docId=ft7b69p12h;chunk.id=0;doc.view=print|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ململانێی دوای شەڕی سارد === [[File:War in Afganistan (1992–2001).png|thumb|upright=1.5|پەرەسەندنی شەڕی ناوخۆیی لە ساڵی <bdi>1992</bdi> تا کۆتایی <bdi>2001</bdi>]] شەڕێکی تری ناوخۆیی ھەڵگیرسا دوای [[ڕێککەوتننامەی پێشاوەر|دروستبوونی]] حکوومەتێکی ھاوپەیمانیی ناکارای [[دەوڵەتی ئیسلامیی ئەفغانستان]] لە نێوان سەرکردەکانی باڵە جیاوازەکانی ''موجاھیدان''. لە ناو دۆخێکی ئاژاوە و شەڕی ناوخۆیی باڵەکاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Saikal |یەکەم=Amin |سەردێڕ=Modern Afghanistan: A History of Struggle and Survival |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris & Co Ltd., London New York |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٤٣٧-٥|edition=2006 1st |پەڕە=٣٥٢|بەستەری نووسەر=Amin Saikal}}</ref><ref name="Human Rights Watch-2005">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hrw.org/en/reports/2005/07/06/blood-stained-hands |سەردێڕ=Blood-Stained Hands, Past Atrocities in Kabul and Afghanistan's Legacy of Impunity |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091212081418/http://www.hrw.org/en/reports/2005/07/06/blood-stained-hands |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>GUTMAN, Roy (2008): How We Missed the Story: Osama bin Laden, the Taliban and the Hijacking of Afghanistan, Endowment of the United States Institute of Peace, 1st ed., Washington D.C.</ref> باڵە جیاوازەکانی ''موجاھیدان'' دەستیان کرد بە دەستدرێژیی سێکسی، کوشتن، و باج سەندنی بەرفراوان،<ref name="Human Rights Watch-2005" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |سەردێڕ=Casting Shadows: War Crimes and Crimes against Humanity: 1978–2001 |بڵاوکەرەوە=Afghanistan Justice Project |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131004221455/http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="Human Rights Watch-1998">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hrw.org/reports98/afghan/Afrepor0-01.htm#P81_13959 |سەردێڕ=Afghanistan: The massacre in Mazar-i Sharif. (Chapter II: Background) |بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]]|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081102042606/http://www.hrw.org/reports98/afghan/Afrepor0-01.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> لە کاتێکدا کابول بە توندی بۆردومان دەکرا و بەشێکی زۆری بەھۆی شەڕەوە وێران بوو.<ref name="Human Rights Watch-1998" /> چەندین ئاشتەوایی و ھاوپەیمانیی شکستخواردوو لە نێوان سەرکردە جیاوازەکاندا ڕوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |پەڕە=٦٣|سەردێڕ=Casting Shadows: War Crimes and Crimes against Humanity: 1978–2001 |بڵاوکەرەوە=Afghanistan Justice Project |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131004221455/http://www.afghanistanjusticeproject.org/warcrimesandcrimesagainsthumanity19782001.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> [[تاڵیبان]] لە ئەیلولی <bdi>1994</bdi> وەک بزووتنەوەیەک و میلیشیایەکی قوتابیان (''تالیب'') لە [[مەدرەسەکانی پاکستان|مەدرەسە (قوتابخانە) ئیسلامییەکانی پاکستانەوە]] دەرکەوت،<ref name="Human Rights Watch-1998" /><ref>Matinuddin, Kamal, ''The Taliban Phenomenon, Afghanistan 1994–1997'', [[Oxford University Press]], (1999), pp. 25–26</ref> کە زۆری نەخایاند پاڵپشتی سەربازیی ئاشکرای لە پاکستانەوە ھەبوو.<ref name="George Washington University">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB227/index.htm#17 |سەردێڕ=Documents Detail Years of Pakistani Support for Taliban, Extremists |بڵاوکەرەوە=[[George Washington University]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203002159/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB227/index.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> دوای کۆنترۆڵکردنی شاری قەندەھار لەو ساڵەدا،<ref name="Human Rights Watch-1998" /> ئەوان ناوچەی زیاتریان داگیرکرد تا لە کۆتاییدا حکوومەتەکەی [[بورھانەدین ڕەبانی|ڕەبانی]]ـیان لە کابول لە ساڵی <bdi>1996</bdi> دەرکرد،<ref>{{cite report |ref={{sfnRef|Chronology of Events|1997}} |title=Afghanistan: Chronology of Events January 1995 – February 1997 |date=February 1997 |publisher=Immigration and Refugee Board of Canada |url=https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/01/16/Af_chronology_1995-.pdf |access-date=28 February 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171012061437/https://www.justice.gov/sites/default/files/eoir/legacy/2014/01/16/Af_chronology_1995-.pdf |archive-date=12 October 2017 |url-status=live }}</ref><ref>Coll, ''Ghost Wars'' (New York: Penguin, 2005), 14.</ref> کە لەوێ [[ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان (١٩٩٦–٢٠٠١)|ئیماراتێک]]ـیان دامەزراند.<ref>[https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf Country profile: Afghanistan (published August 2008)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180625161206/https://www.loc.gov/rr/frd/cs/profiles/Afghanistan.pdf |date=25 June 2018 }}(page 3). Library of Congress. Retrieved 13 February 2018.</ref> تاڵیبان لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئیدانە کرا بەھۆی جێبەجێکردنی توندی لێکدانەوەی خۆیان بۆ [[شەریعەت|شەریعەتی ئیسلامی]]، کە بووە ھۆی مامەڵەی دڕندانە بەرامبەر بە زۆرێک لە ئەفغانییەکان، بەتایبەتی [[مامەڵەی تاڵیبان لەگەڵ ژنان|ژنان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Skain|یەکەم=Rosemarie|سەردێڕ=The women of Afghanistan under the Taliban|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-١٠٩٠-٣|پەڕە=٤١}}</ref><ref>* {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-2001-nov-18-mn-5602-story.html |ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|نووسەر١=James Gerstenzan |نووسەر٢=Lisa Getter |سەردێڕ=Laura Bush Addresses State of Afghan Women |ئیش=[[Los Angeles Times]] |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121010184219/http://articles.latimes.com/2001/nov/18/news/mn-5602 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wnet/wideangle/uncategorized/a-woman-among-warlords-womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Women's Rights in the Taliban and Post-Taliban Eras |ئیش=A Woman Among Warlords |بڵاوکەرەوە=[[PBS]] |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130114011223/http://www.pbs.org/wnet/wideangle/episodes/a-woman-among-warlords/womens-rights-in-the-taliban-and-post-taliban-eras/66/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەردەمی دەسەڵاتیاندا، تاڵیبان و ھاوپەیمانەکانیان کۆمەڵکوژییان دژی خەڵکی مەدەنی ئەفغان ئەنجامدا، ڕێگرییان لە گەیشتنی خۆراکی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ خەڵکی مەدەنی برسی کرد، و سیاسەتی [[زەویی سووتاو]]ـیان جێبەجێ کرد، کە تێیدا ڕووبەرێکی فراوانی زەوی کشتوکاڵییان سووتاند و دەیان ھەزار ماڵیان وێران کرد.{{efn|بەپێی چەندین سەرچاوە: <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rashid|یەکەم=Ahmed|سەردێڕ=Taliban: Islam, Oil and the New Great Game in Central Asia|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=I.B.Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٨٣٠-٤|پەڕە=٢٥٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/2001/10/12/taliban-massacres-outlined-for-un/|سەردێڕ=Taliban massacres outlined for UN|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ئیش=Chicago Tribune|یەکەم=Edward A|دوایین=Gargan|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110916074935/http://articles.chicagotribune.com/2001-10-12/news/0110120312_1_taliban-fighters-massacres-in-recent-years-mullah-mohammed-omar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.papillonsartpalace.com/massacre.htm |سەردێڕ=Confidential UN report details mass killings of civilian villagers |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ئیش=Newsday |ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=newsday.org |ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021118162327/http://www.papillonsartpalace.com/massacre.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=APAB&d_place=APAB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F8B4F98500EA0F8&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |agency=[[Associated Press]]|سەردێڕ=U.N. says Taliban starving hungry people for military agenda |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180913121938/http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=APAB&d_place=APAB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F8B4F98500EA0F8&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Goodson|یەکەم=Larry P.|سەردێڕ=Afghanistan's Endless War: State Failure, Regional Politics and the Rise of the Taliban|ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistansendl00good|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=University of Washington Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٨١١١-٦|پەڕە=[https://archive.org/details/afghanistansendl٠٠good/page/١٢١ ١٢١]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.npr.org/programs/morning/features/2002/aug/afghanistan/ |بڵاوکەرەوە=[[NPR]]|سەردێڕ=Re-Creating Afghanistan: Returning to Istalif |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131023072254/http://www.npr.org/programs/morning/features/2002/aug/afghanistan/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref>}} [[شەڕی کابول (١٩٩٢-١٩٩٦)|دوای کەوتنی کابول]] بە دەستی تاڵیبان، [[ئەحمەد شا مەسعوود]] و [[عەبدولڕەشید دۆستوم]] [[ھاوپەیمانی باکوور]]ـیان پێکھێنا، کە دواتر کەسانی تریش چوونە پاڵیان، بۆ بەرەنگاربوونەوەی تاڵیبان. ھێزەکانی دۆستوم لەلایەن تاڵیبانەوە تێکشکێنران لە کاتی [[شەڕەکانی مەزاری شەریف (١٩٩٧-١٩٩٨)|شەڕەکانی مەزاری شەریف]] لە <bdi>1997</bdi> و <bdi>1998</bdi>؛ سوپاسالاری پاکستان، [[پەروێز موشەڕەف]]، دەستی کرد بە ناردنی ھەزاران چەکداری پاکستانی بۆ یارمەتیدانی تاڵیبان لە تێکشکاندنی ھاوپەیمانی باکوور.{{efn|بەپێی چەندین سەرچاوە: <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Marcela Grad |سەردێڕ=Massoud: An Intimate Portrait of the Legendary Afghan Leader |edition=1 March 2009 |پەڕە=٣١٠|بڵاوکەرەوە=Webster University Press}}</ref><ref name="George Washington University" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٠|ناونیشان=http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=ahmed_shah_massoud |سەردێڕ=Ahmed Shah Massoud |بڵاوکەرەوە=[[History Commons]] |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140125130822/http://www.historycommons.org/entity.jsp?entity=ahmed_shah_massoud |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Maley |یەکەم=William |سەردێڕ=The Afghanistan wars |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٢١٣١٣-٥|پەڕە=٢٨٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/1340244/Afghanistan-resistance-leader-feared-dead-in-blast.html |سەردێڕ=Afghanistan resistance leader feared dead in blast |ئیش=[[The Daily Telegraph]]|شوێن=London |ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠١|یەکەم=Ahmed |دوایین=Rashid|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131108225950/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/1340244/Afghanistan-resistance-leader-feared-dead-in-blast.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref>}} تا ساڵی <bdi>2000</bdi>، ھاوپەیمانی باکوور تەنھا کۆنترۆڵی <bdi>10%</bdi>ی خاکی وڵاتەکەی دەکرد، و لە باکووری ڕۆژھەڵات گەمارۆ درابوون. لە <bdi>9</bdi>ی ئەیلولی <bdi>2001</bdi>، مەسعوود تیرۆر کرا لەلایەن دوو ھێرشبەری [[خۆکوژی|خۆکوژی]] عەرەبەوە لە [[دۆڵی پەنجشێر]]. نزیکەی <bdi>400,000</bdi> ئەفغانی مردن لە ململانێ ناوخۆیییەکان لە نێوان ساڵانی <bdi>1990</bdi> و <bdi>2001</bdi>.<ref>"[https://www.csmonitor.com/2001/0920/p1s3-wosc.html/(page)/4 Life under Taliban cuts two ways]". ''[[The Christian Science Monitor|CSM]]''. 20 September 2001 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131230233031/http://www.csmonitor.com/2001/0920/p1s3-wosc.html/(page)/4 | date=30 December 2013 }}</ref> === داگیرکاریی ئەمریکا و کۆماری ئیسلامی === {{further|4=کەوتنی کابول (٢٠٢١)}} لە تشرینی یەکەمی <bdi>2001</bdi>، [[داگیرکاریی ئەمریکا بۆ سەر ئەفغانستان|ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەفغانستانی داگیرکرد]] بۆ لابردنی تاڵیبان لە دەسەڵات دوای ئەوەی ڕەتیانکردەوە [[ئوسامە بن لادەن]] ڕادەست بکەن، کە گومانلێکراوی سەرەکیی [[ھێرشەکانی ١١ی سێپتەمبەر]] بوو، کە وەک "میوان"ی تاڵیبان بوو و تۆڕەکەی [[قاعیدە|ئەلقاعیدەی]] لە ئەفغانستانەوە بەڕێوەدەبرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Grugy2txSvc |سەردێڕ=Brigade 055 |بڵاوکەرەوە=CNN|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130729101159/https://www.youtube.com/watch?v=Grugy2txSvc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Rory McCarthy |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2001/oct/17/afghanistan.terrorism11 |سەردێڕ=New offer on Bin Laden |newspaper=[[The Guardian]] |ڕێکەوت= ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٢|شوێن=London|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130628053351/http://www.guardian.co.uk/world/2001/oct/17/afghanistan.terrorism11|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref><ref>[https://edition.cnn.com/2017/08/21/politics/trump-afghanistan-pakistan-india/index.html 'Trump calls out Pakistan, India as he pledges to 'fight to win' in Afghanistan]. CNN, 24 August 2017. Retrieved 1 September 2017.</ref> زۆرینەی ئەفغانییەکان پاڵپشتی داگیرکارییەکەی ئەمریکایان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=WPO Poll: Afghan Public Overwhelmingly Rejects al-Qaeda, Taliban|ناونیشان=http://drum.lib.umd.edu/bitstream/handle/1903/10127/Afghanistan_Jan06_art2.pdf;jsessionid=51A568EB80A658471A265A1D06EF8ADB?sequence=3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170102172723/http://drum.lib.umd.edu/bitstream/handle/1903/10127/Afghanistan_Jan06_art2.pdf;jsessionid=51A568EB80A658471A265A1D06EF8ADB?sequence=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[University of Maryland Libraries]]|وتەگێڕانەوە=Equally large percentages endorse the US military presence in Afghanistan. Eighty-three percent said they have a favorable view of "the US military forces in our country" (39% very favorable). Just 17% have an unfavorable view.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Afghan Futures: A National Public Opinion Survey|ناونیشان=http://acsor-surveys.com/wp-content/uploads/2015/01/Afghan-Futures-Wave-6-Analysis_FINAL-v2.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170329093740/http://acsor-surveys.com/wp-content/uploads/2015/01/Afghan-Futures-Wave-6-Analysis_FINAL-v2.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=[[Afghan Center for Socio-economic and Opinion Research]]|پەڕە=٤|وتەگێڕانەوە=Seventy-seven percent support the presence of U.S. forces; 67 percent say the same of NATO/ISAF forces more generally. Despite the country's travails, eight in 10 say it was a good thing for the United States to oust the Taliban in 2001. And much more blame either the Taliban or al Qaeda for the country's violence, 53 percent, than blame the United States, 12 percent. The latter is about half what it was in 2012, coinciding with a sharp reduction in the U.S. deployment.}}</ref> لە کاتی داگیرکارییە سەرەتاییەکەدا، ھێزەکانی ئەمریکا و بەریتانیا کەمپەکانی مەشقی ئەلقاعیدەیان بۆردومان کرد، و دواتر، بە ھاوکاری لەگەڵ ھاوپەیمانی باکوور، ڕژێمی تاڵیبان کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2001/10/08/world/nation-challenged-attack-us-britain-strike-afghanistan-aiming-bases-terrorist.html |سەردێڕ=A Nation challenged: The attack; U.S. and Britain strike Afghanistan, aiming at bases and terrorist camps; Bush warns 'Taliban will pay a price' |دوایین=Tyler |یەکەم=Patrick |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠١|newspaper=[[The New York Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140411134316/http://www.nytimes.com/2001/10/08/world/nation-challenged-attack-us-britain-strike-afghanistan-aiming-bases-terrorist.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> [[File:Inbound Choppers in Afghanistan 2008.jpg|thumb|ھێزەکانی ئەمریکا و ھێلیکۆپتەرەکانی [[بۆینگ سی ئێچ-٤٧ شینۆک|شینۆک]] لە ئەفغانستان، <bdi>2008</bdi>]] لە کانوونی یەکەمی <bdi>2001</bdi>، دوای ئەوەی حکوومەتی تاڵیبان ڕووخێنرا، [[ئیدارەی کاتیی ئەفغانستان]] لەژێر سەرکردایەتی [[حامید کارزای]] پێکھێنرا. [[ھێزی نێودەوڵەتیی ھاوکاریی ئەمنی]] (ISAF) لەلایەن [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]]ـەوە دامەزرا بۆ یارمەتیدانی [[سەرۆکایەتی حامید کارزای|ئیدارەی کارزای]] و دابینکردنی ئاسایشی بنەڕەتی.<ref>{{UN document |docid=S-RES-1386(2001) |type=Resolution|body=Security Council|year=2001|resolution_number=1386 |access-date=21 September 2007| date=31 May 2001}}&nbsp;– ([[s:United Nations Security Council Resolution 1386|UNSCR 1386]])</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nato.usmission.gov/ |سەردێڕ=United States Mission to Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Nato.usmission.gov|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101021065112/http://nato.usmission.gov/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەو کاتەدا، دوای دوو دەیە لە جەنگ و ھەروەھا بوونی [[قاتوقڕی|برسێتی]]یەکی توند، ئەفغانستان یەکێک لە بەرزترین ڕێژەکانی مردنی [[مردنی کۆرپە|کۆرپە]] و منداڵانی لە جیھاندا ھەبوو، و نزمترین ڕێژەی تەمەنی پێشبینیکراو، بەشێکی زۆری دانیشتووان بەدەست برسێتی و بەدخۆراکییەوە دەیانناڵاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://merip.org/2001/09/afghanistans-refugee-crisis/|سەردێڕ=Afghanistan's Refugee Crisis|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠١|وێبگە=MERIP|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200616143702/https://merip.org/2001/09/afghanistans-refugee-crisis/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.doctorswithoutborders.org/what-we-do/news-stories/research/afghanistan-civilians-risk|سەردێڕ=Afghanistan: Civilians at Risk|وێبگە=Doctors Without Borders – USA|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200616134107/https://www.doctorswithoutborders.org/what-we-do/news-stories/research/afghanistan-civilians-risk|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://monthlyreview.org/2001/11/01/limbs-of-no-body/|وێبگە=Monthly Review|سەردێڕ=Limbs of No Body: The World's Indifference to the Afghan Tragedy|یەکەم=Mohsen|دوایین=Makhmalbaf|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110407231857/https://monthlyreview.org/2001/11/01/limbs-of-no-body/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ژێرخانی وڵات وێران ببوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro|سەردێڕ=Rebuilding Afghanistan|وێبگە=Return to Hope|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210814144505/http://www.returntohope.com/inDepth/RebuildingAfghanistan#intro|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە وڵاتانی بەخشەری بیانی دەستیان کرد بە پێشکەشکردنی یارمەتی و ھاوکاری بۆ ئاوەدانکردنەوەی ئەو وڵاتە وێرانبووە بەھۆی جەنگەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related|سەردێڕ=Japan aid offer to 'broke' Afghanistan|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021119080524/https://edition.cnn.com/2002/WORLD/asiapcf/east/01/15/japan.aid.gen/index.html?related|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.stanford.edu/class/intnlrel193/readings/week6/afghan.html|سەردێڕ=Rebuilding Afghanistan: The U.S. Role|وێبگە=Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140820000226/https://web.stanford.edu/class/intnlrel193/readings/week6/afghan.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ چوونە ناوەوەی ھێزەکانی ھاوپەیمانان بۆ ئەفغانستان بۆ یارمەتیدان لە [[پرۆسەی ئاوەدانکردنەوەی ئەفغانستان|پرۆسەی ئاوەدانکردنەوە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Julie|دوایین=Fossler|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/index.aspx|سەردێڕ=USAID Afghanistan|بڵاوکەرەوە=[[USAID]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101017104214/http://afghanistan.usaid.gov/en/Index.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx?lang=eng |سەردێڕ=Canada's Engagement in Afghanistan: Backgrounder |بڵاوکەرەوە=Afghanistan.gc.ca |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101215180833/http://www.afghanistan.gc.ca/canada-afghanistan/news-nouvelles/2010/2010_07_09.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> تاڵیبان [[یاخیبوونی تاڵیبان|یاخیبوونێکیان دەستپێکرد]] بۆ گەڕاندنەوەی کۆنترۆڵ. ئەفغانستان وەک یەکێک لە ھەژارترین وڵاتانی جیھان مایەوە بەھۆی نەبوونی وەبەرھێنانی بیانی، [[گەندەڵی لە ئەفغانستان|گەندەڵیی حکوومەت]]، و یاخیبوونی تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&tab=9482931&section=8865284&page=1|بڵاوکەرەوە=ABC News|شوێن=United States |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Pakistan Accused of Helping Taliban|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131221050959/http://abcnews.go.com/Video/video?id=5484891&tab=9482931&section=8865284&page=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|ئیش=[[The Daily Telegraph]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|سەردێڕ=Wikileaks: Pakistan accused of helping Taliban in Afghanistan attacks |ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٠|شوێن=London|یەکەم١=Rob|دوایین١=Crilly|یەکەم٢=Alex |دوایین٢=Spillius|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140129073942/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/afghanistan/7910687/Wikileaks-Pakistan-accused-of-helping-Taliban-in-Afghanistan-attacks.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> حکوومەتی ئەفغانستان توانی ھەندێک پێکھاتەی دیموکراسی دابمەزرێنێت، و دەستوورێکی لە ساڵی <bdi>2004</bdi> بە ناوی [[کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان]] پەسەند کرد. ھەوڵ درا، زۆرجار بە پاڵپشتی وڵاتانی بەخشەری بیانی، بۆ باشترکردنی ئابووریی وڵاتەکە، تەندروستی، پەروەردە، گواستنەوە، و کشتوکاڵ. ھێزەکانی ISAF ھەروەھا دەستیان کرد بە مەشقپێکردنی [[ھێزە ئەمنییەکانی نیشتمانیی ئەفغانستان]]. دوای ساڵی <bdi>2002</bdi>، نزیکەی پێنج ملیۆن [[ڕەوەندی ئەفغانی|ئەفغانی]] گەڕێنرانەوە بۆ وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Howard Adelman|سەردێڕ=Protracted Displacement in Asia: No Place to Call Home|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oLYFDAAAQBAJ&pg=PT167|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٠٧٤٠٧-٦|پەڕە=١٦٧}}</ref> ژمارەی ھێزەکانی ناتۆ کە لە ئەفغانستان ئامادە بوون لە ساڵی <bdi>2011</bdi> گەیشتە لوتکە بە <bdi>140,000</bdi> سەرباز،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11371138|سەردێڕ=The foreign troops left in Afghanistan|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819084124/https://www.bbc.com/news/world-south-asia-11371138|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە ساڵی <bdi>2018</bdi> دابەزی بۆ نزیکەی <bdi>16,000</bdi> سەرباز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.forces.net/operations/afghanistan/how-many-troops-are-currently-afghanistan|سەردێڕ=How Many Troops Are Currently in Afghanistan?|نووسەر=((18 May 2018 at 11:38&nbsp;am))|وێبگە=Forces Network|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200316023620/https://www.forces.net/operations/afghanistan/how-many-troops-are-currently-afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەیلوولی <bdi>2014</bdi>، [[ئەشڕەف غەنی]] بوو بە سەرۆک کۆمار دوای [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ئەفغانستان (٢٠١٤)|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ساڵی 2014]]، کە تێیدا، بۆ یەکەمجار لە مێژووی ئەفغانستاندا، دەسەڵات بە شێوەیەکی دیموکراسیانە گوازرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Huge security as Afghan presidential election looms|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021190735/https://www.bbc.com/news/world-asia-26880022|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan votes in historic presidential election|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181021152941/https://www.bbc.com/news/world-asia-26893972|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Harooni |یەکەم١=Mirwais |دوایین٢=Shalizi |یەکەم٢=Hamid |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Landmark Afghanistan Presidential Election Held Under Shadow of Violence |ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303225603/http://www.huffingtonpost.com/2014/04/04/landmark-afghan-election-_n_5095143.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|newspaper=[[HuffPost]] |agency=[[Reuters]]}}</ref> لە <bdi>28</bdi>ی کانوونی یەکەمی <bdi>2014</bdi>، ناتۆ بە فەرمی کۆتایی بە ئۆپەراسیۆنە جەنگییەکانی ISAF ھێنا و بە تەواوی بەرپرسیارێتی ئاسایشی ڕادەستی حکوومەتی ئەفغانی کرد. [[ئەرکی پاڵپشتیی یەکلاکەرەوە|ئۆپەراسیۆنی پاڵپشتیی یەکلاکەرەوە]] (Resolute Support) بە سەرکردایەتیی ناتۆ لە ھەمان ڕۆژدا پێکھێنرا وەک جێنشینی ISAF.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=U.S. formally ends the war in Afghanistan|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|agency=[[Associated Press]]|issue=online|بڵاوکەرەوە=CBA News|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nato ends combat operations in Afghanistan|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|newspaper=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|شوێن=Kabul|نووسەر=Sune Engel Rasmussen in Kabul|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150102134349/http://www.theguardian.com/world/2014/dec/28/nato-ends-afghanistan-combat-operations-after-13-years|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەزاران سەربازی ناتۆ لە وڵاتەکەدا مانەوە بۆ مەشقپێکردن و ڕاوێژدان بە ھێزەکانی حکوومەتی ئەفغانی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=U.S. formally ends the war in Afghanistan|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|بڵاوکەرەوە=[[CBS News]]|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141228152651/http://www.cbsnews.com/news/america-formally-ends-the-war-in-afghanistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و بەردەوامبوون لە شەڕەکەیان دژی تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/|سەردێڕ=TSG IntelBrief: Afghanistan 16.0|وێبگە=The Soufan Group|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180809184149/http://www.soufangroup.com/tsg-intelbrief-afghanistan-16-0/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> ڕاپۆرتێک بە ناوی ''Body Count'' دەرەنجامی دا کە <bdi>106,000–170,000</bdi> مەدەنی کوژراون لە ئەنجامی شەڕ لە ئەفغانستان لەسەر دەستی ھەموو لایەنەکانی ململانێکە.<ref>*[http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf "Body Count – Casualty Figures after 10 Years of the 'War on Terror' – Iraq Afghanistan Pakistan"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150430175027/http://www.ippnw.de/commonFiles/pdfs/Frieden/Body_Count_first_international_edition_2015_final.pdf |date=30 April 2015 }} (PDF), by [[IPPNW]], [[Physicians for Global Survival|PGS]] and [[Physicians for Social Responsibility|PSR]], First international edition (March 2015) *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Gabriela Motroc |ناونیشان=http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/ |سەردێڕ=U.S. War on Terror has reportedly killed 1.3&nbsp;million people in a decade |ئیش=Australian National Review |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150505004045/http://www.australiannationalreview.com/war-terror-reportedly-killed-13-million-people-decade/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٥}} *{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report |سەردێڕ=220,000 killed in US war in Afghanistan 80,000 in Pakistan: report |ئیش=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]] |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150505055409/http://www.dailytimes.com.pk/national/30-Mar-2015/220-000-killed-in-us-war-in-afghanistan-80-000-in-pakistan-report |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠١٥}} </ref> [[File:2021 Taliban Offensive.png|thumb|نەخشەیەکی ئەفغانستان کە ھێرشەکانی [[ھێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|٢٠٢١ی تاڵیبان]] نیشان دەدات]] لە <bdi>19</bdi>ی شوباتی <bdi>2020</bdi>، [[ڕێککەوتننامەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و تاڵیبان|ڕێککەوتنی نێوان ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و تاڵیبان]] لە قەتەر واژۆ کرا. ئەم ڕێککەوتنە یەکێک بوو لەو ڕووداوە گرنگانەی کە بووە ھۆی داڕمانی ھێزە ئەمنییەکانی نیشتمانیی ئەفغانستان (ANSF)؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Borger|یەکەم=Julian|سەردێڕ=US withdrawal triggered catastrophic defeat of Afghan forces, damning watchdog report finds|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/may/18/afghanistan-us-withdrawal-defeat-watchdog-report-sigar|ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521122933/https://www.theguardian.com/world/2022/may/18/afghanistan-us-withdrawal-defeat-watchdog-report-sigar|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای واژۆکردنی ڕێککەوتنەکە، ئەمریکا بە شێوەیەکی بەرچاو ژمارەی ھێرشە ئاسمانییەکانی کەمکردەوە و ANSFـی بێبەش کرد لە خاڵێکی گرنگ لە شەڕکردن دژی [[یاخیبوونی تاڵیبان]]، کە ئەمەش بووە ھۆی دەستبەسەرداگرتنی کابول لەلایەن تاڵیبانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=US withdrawal prompted collapse of Afghan army: Report|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/5/18/us-withdrawal-prompted-collapse-of-afghan-army-report|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220620140206/https://www.aljazeera.com/news/2022/5/18/us-withdrawal-prompted-collapse-of-afghan-army-report|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === سەردەمی دووەمی تاڵیبان === سکرتێری گشتی ناتۆ [[جێنس ستۆڵتێنبێرگ]] لە <bdi>١٤</bdi>ی نیسانی <bdi>٢٠٢١</bdi> ڕایگەیاند کە ھاوپەیمانییەکە ڕەزامەندی دەربڕیوە لەسەر دەستپێکردنی [[کشانەوەی هێزەکانی ئەمریکا لە ئەفغانستان ٢٠٢٠–٢٠٢١|کشانەوەی ھێزەکانی لە ئەفغانستان]] تا <bdi>١</bdi>ی ئایار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=NATO to Cut Forces in Afghanistan, Match US Withdrawal |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/usa_nato-cut-forces-afghanistan-match-us-withdrawal/6204555.html |ئیش=[[VOA News]] |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210415000426/https://www.voanews.com/usa/nato-cut-forces-afghanistan-match-us-withdrawal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ماوەیەکی کەم دوای ئەوەی ھێزەکانی ناتۆ دەستیان بە کشانەوە کرد، تاڵیبان [[ھێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|ھێرشێکی فراوانی دەستپێکرد دژی حکوومەتی ئەفغانستان]] و بە خێرایی لە بەرامبەر ھێزە ڕووخاوەکانی حکوومەتی ئەفغانیدا پێشڕەویی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Robertson |یەکەم١=Nic |سەردێڕ=Afghanistan is disintegrating fast as Biden's troop withdrawal continues |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709190124/https://edition.cnn.com/2021/06/24/asia/afghanistan-taliban-offensive-intl-cmd/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan stunned by scale and speed of security forces' collapse |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2021/jul/13/afghanistan-stunned-by-scale-and-speed-of-security-forces-collapse |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210815063215/https://www.theguardian.com/world/2021/jul/13/afghanistan-stunned-by-scale-and-speed-of-security-forces-collapse |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تاڵیبان لە <bdi>١٥</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi> [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|پایتەختی وڵات، شاری کابولی گرت]]، دوای ئەوەی کۆنترۆڵی زۆرینەی ڕەھای ئەفغانستانیان بەدەستھێنایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢١|editor1-last=Cruickshank |editor1-first=Paul |editor2-last=Hummel |editor2-first=Kristina |سەردێڕ=An Assessment of Taliban Rule at Three Months |ناونیشان=https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=[[CTC Sentinel]] |شوێن=West Point, New York |بڵاوکەرەوە=[[Combating Terrorism Center]] |بەرگ=١٤|issue=9 |پەڕەکان=١–١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211129104726/https://ctc.usma.edu/wp-content/uploads/2021/11/CTC-SENTINEL-092021.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|author-last=Watkins |author-first=Andrew H.}}</ref> چەندین دیپلۆماتکاری بیانی و بەرپرسی حکوومەتی ئەفغانی، لەوانە سەرۆک کۆمار [[ئەشڕەف غەنی]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=President Ashraf Ghani Flees Afghanistan, Taliban Take Over Kabul: Report |ئیش=NDTV.com |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/taliban-enter-afghan-capital-kabul-news-agency-afp-2510885 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210815081516/https://www.ndtv.com/world-news/taliban-enter-afghan-capital-kabul-news-agency-afp-2510885 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> لە وڵاتەکە گوازرانەوە دەرەوە، ھاوکات لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە ھاووڵاتیانی مەدەنی ئەفغانی کە ھەوڵیان دەدا لەگەڵیاندا ھەڵبێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Afghan government's collapse is a humiliation for the US and Joe Biden |ناونیشان=https://www.newstatesman.com/world/asia/2021/08/afghan-government-s-collapse-humiliation-us-and-joe-biden |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[New Statesman]] |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816164152/https://www.newstatesman.com/world/asia/2021/08/afghan-government-s-collapse-humiliation-us-and-joe-biden |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>١٧</bdi>ی ئابدا، جێگری یەکەمی سەرۆک کۆمار [[ئەمروڵڵا ساڵح]] خۆی وەک سەرۆک کۆماری کاربەڕێکەر ڕاگەیاند و پێکھێنانی [[بەرەی بەرگریی نەتەوەیی ئەفغانستان|بەرەیەکی دژە-تاڵیبانی]] ڕاگەیاند بە بەشداریی زیاتر لە <bdi>٦،٠٠٠</bdi> چەکدار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Operations|ناونیشان=https://www.nrfafg.org/operations|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=The National Resistance Front: Fighting for a Free Afghanistan|بڵاوکەرەوە=National Resistance Front of Afghanistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906001614/https://www.nrfafg.org/operations}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anti-Taliban forces say they've taken three districts in Afghanistan's north|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/anti-taliban-forces-say-theyve-taken-three-districts-afghanistans-north-2021-08-21/|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210823164227/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/anti-taliban-forces-say-theyve-taken-three-districts-afghanistans-north-2021-08-21/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە [[دۆڵی پەنجشێر]]، لەگەڵ [[ئەحمەد مەسعوود]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An anti-Taliban front forming in Panjshir? Ex top spy Saleh, son of 'Lion of Panjshir' meet at citadel|ناونیشان=https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=The Week|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210817065524/https://www.theweek.in/news/world/2021/08/17/an-anti-taliban-front-forming-in-panjshir-ex-top-spy-saleh-son-of-lion-of-panjshir-meet-at-citadel.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghan Vice President Saleh Declares Himself Caretaker President; Reaches Out To Leaders for Support|ناونیشان=https://www.news18.com/news/world/afghan-vice-president-saleh-declares-himself-caretaker-president-reaches-out-to-leaders-for-support-4097117.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=News18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210817224511/https://www.news18.com/news/world/afghan-vice-president-saleh-declares-himself-caretaker-president-reaches-out-to-leaders-for-support-4097117.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام تا <bdi>٦</bdi>ی ئەیلوول، تاڵیبان کۆنترۆڵی زۆربەی [[پارێزگای پەنجشێر]]ی کرد، و چەکدارەکانی بەرگری پاشەکشەیان کرد بۆ شاخەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ft.com/content/5b4b7b58-1edf-4510-ad15-813487f3c80e |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221210/https://www.ft.com/content/5b4b7b58-1edf-4510-ad15-813487f3c80e |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Taliban says it has captured last Afghan region of resistance|دوایین١=Kazmin|یەکەم١=Amy|دوایین٢=Findlay|یەکەم٢=Stephanie|دوایین٣=Bokhari|یەکەم٣=Farhan|ئیش=[[Financial Times]]|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> پێکدادانەکان لە دۆڵەکەدا لە ناوەڕاستی ئەیلوولدا وەستان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/09/17/world/asia/panjshir-resistance-taliban-massoud.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/17/world/asia/panjshir-resistance-taliban-massoud.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |سەردێڕ=In Panjshir, Few Signs of an Active Resistance, or Any Fight at All |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|دوایین١=Huylebroek |یەکەم١=Jim |دوایین٢=Blue |یەکەم٢=Victor J.}}{{cbignore}}</ref> بەپێی [[پڕۆژەی تێچووەکانی جەنگ]]، لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٠١</bdi> و <bdi>٢٠٢١</bdi>دا <bdi>١٧٦،٠٠٠</bdi> کەس لە ململانێکاندا کوژراون، کە <bdi>٤٦،٣١٩</bdi> کەسیان مەدەنی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human and Budgetary Costs to Date of the U.S. War in Afghanistan, 2001–2022 {{!}} Figures {{!}} Costs of War|ناونیشان=https://watson.brown.edu/costsofwar/figures/2021/human-and-budgetary-costs-date-us-war-afghanistan-2001-2022|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The Costs of War|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906010357/https://watson.brown.edu/costsofwar/figures/2021/human-and-budgetary-costs-date-us-war-afghanistan-2001-2022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی [[پرۆگرامی داتای ململانێی ئوپسالا]]، لانیکەم <bdi>٢١٢،١٩١</bdi> کەس لە ململانێکاندا کوژراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ucdp.uu.se/country/700|سەردێڕ=UCDP – Uppsala Conflict Data Program|وێبگە=ucdp.uu.se|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819054652/https://www.ucdp.uu.se/country/700|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە دۆخی شەڕ لە وڵاتەکەدا لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> کۆتایی ھات، بەڵام ململانێی چەکداری لە ھەندێک ناوچەدا بەردەوامە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=One year later, Austin acknowledges lasting questions over Afghanistan war's end |ناونیشان=https://www.stripes.com/theaters/us/2022-08-30/lasting-questions-afghanistan-withdrawal-7156882.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Stars and Stripes |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221001113942/https://www.stripes.com/theaters/us/2022-08-30/lasting-questions-afghanistan-withdrawal-7156882.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Karzai says while the war has ended, unity has not yet been achieved {{!}} Ariana News |ناونیشان=https://www.ariananews.af/karzai-says-while-the-war-has-ended-unity-has-not-yet-been-achieved/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=ariananews.af|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221001113942/https://www.ariananews.af/karzai-says-while-the-war-has-ended-unity-has-not-yet-been-achieved/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Briefing by Special Representative Deborah Lyons to the Security Council |ناونیشان=https://unama.unmissions.org/briefing-special-representative-deborah-lyons-security-council-10 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UNAMA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221004064300/https://unama.unmissions.org/briefing-special-representative-deborah-lyons-security-council-10 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەھۆی [[شەڕی دەوڵەتی ئیسلامی و تاڵیبان|شەڕوپێکدادانەکانی نێوان تاڵیبان و لقی ناوخۆیی دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)]]، ھەروەھا [[یاخیبوونی کۆمارییەکان لە ئەفغانستان|یاخیبوونی کۆمارییەکان]]ی دژە-تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hamid Karzai stays on in Afghanistan — hoping for the best, but unable to leave|بڵاوکەرەوە=[[NPR]] |ناونیشان=https://www.npr.org/2022/08/08/1115674232/afghanistan-taliban-hamid-karzai-us-withdrawal |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230119174316/https://www.npr.org/2022/08/08/1115674232/afghanistan-taliban-hamid-karzai-us-withdrawal |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Taliban Humvee in Kabul, August 2021 (cropped).png|thumb|left|چەکدارانی تاڵیبان لە کابول لەسەر ئۆتۆمبێلێکی گیراوی جۆری [[ھەمڤی]] دوای [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|کەوتنی کابول لە ٢٠٢١]]]] حکوومەتی تاڵیبان لەلایەن [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ڕێبەری باڵا]] [[ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Zucchino|یەکەم=David|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Shifting to Governing, Taliban Will Name Supreme Afghan Leader|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/09/01/world/asia/afghanistan-taliban-government-leader.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/01/world/asia/afghanistan-taliban-government-leader.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}{{cbignore}}</ref> و سەرۆک وەزیرانی کاربەڕێکەر [[حەسەن ئاخوند]] سەرپەرشتی دەکرێت، کە لە <bdi>٧</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا دەستبەکار بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=گروه طالبان حکومت جدید خود را با رهبری ملا حسن اخوند اعلام کرد |بڵاوکەرەوە=BBC News فارسی |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/afghanistan-58477769 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907202525/https://www.bbc.com/persian/afghanistan-58477769 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Taliban announce new government for Afghanistan|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907212403/https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئاخوند یەکێکە لە چوار دامەزرێنەری تاڵیبان<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Profile: Who is Afghanistan's new caretaker prime minister?|ناونیشان=https://tribune.com.pk/story/2319144/profile-who-is-afghanistans-new-caretaker-prime-minister|newspaper=The Express Tribune|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210908140526/https://tribune.com.pk/story/2319144/profile-who-is-afghanistans-new-caretaker-prime-minister|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و پێشتر جێگری سەرۆک وەزیران بوو لە ئیماراتی پێشوودا؛ دانانی ئەو وەک سازشێک لە نێوان میانڕەوەکان و توندڕەوەکاندا بینرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|سەردێڕ=Hardliners get key posts in new Taliban government|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907212403/https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کابینەی ئەفغانستان|کابینەیەکی نوێی پیاوانە]] پێکھێنرا، کە [[عەبدول حەکیم حەقانی]] وەک وەزیری دادی تێدابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban Announces Head of State, Acting Ministers |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|newspaper=[[TOLOnews]] |ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan-174556 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907182414/https://tolonews.com/afghanistan-174556 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban Name Their Deputy Ministers, Doubling Down On An All-Male Team |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[NPR]] |ناونیشان=https://www.npr.org/2021/09/21/1039232797/taliban-women-all-male-government-cabinet-ministers |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211010123846/https://www.npr.org/2021/09/21/1039232797/taliban-women-all-male-government-cabinet-ministers |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>٢٠</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>، [[سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[ئەنتۆنیۆ گۆتێرێس]] نامەیەکی لە وەزیری دەرەوەی کاربەڕێکەر [[ئەمیر خان موتەقی]] پێگەیشت بۆ ئەوەی بە فەرمی داوای کورسییەکەی ئەفغانستان وەک دەوڵەتێکی ئەندام بکات بۆ گوتەبێژی فەرمییان لە [[دەوحە]]، [[سوھەیل شاھین]]. نەتەوە یەکگرتووەکان دانی بە حکوومەتی پێشووی تاڵیباندا نەنابوو و بڕیاریدا لەبری ئەوە لەگەڵ حکوومەتی ئەوکاتی لە دەربەدەریدا کار بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/economy/2021/9/24/who-will-speak-for-afghanistan-at-the-united-nations|سەردێڕ=Who will speak for Afghanistan at the United Nations?|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211014060240/https://www.aljazeera.com/economy/2021/9/24/who-will-speak-for-afghanistan-at-the-united-nations|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتانی ڕۆژئاوا زۆربەی یارمەتییە مرۆییەکانیان بۆ ئەفغانستان ھەڵپەسارد دوای ئەوەی تاڵیبان لە ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا دەستی بەسەر وڵاتەکەدا گرت؛ [[بانکی نێونەتەوەیی]] و [[سندووقی نێونەتەوەییی دراو]] پێدانەکانی خۆیان ڕاگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=China urges World Bank, IMF to help Afghanistan |ناونیشان=https://www.news24.com/news24/world/news/china-urges-world-bank-imf-to-help-afghanistan-20211028 |ئیش=News24 |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220602222034/https://www.news24.com/news24/world/news/china-urges-world-bank-imf-to-help-afghanistan-20211028 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan: Can the Taliban avert a food crisis without foreign aid? |ناونیشان=https://www.dw.com/en/afghanistan-can-the-taliban-avert-a-food-crisis-without-foreign-aid/a-59790464 |بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221226203615/http://www.dw.com/en/afghanistan-can-the-taliban-avert-a-food-crisis-without-foreign-aid/a-59790464 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زیاتر لە نیوەی <bdi>٣٩</bdi> ملیۆن دانیشتووانی ئەفغانستان لە تشرینی یەکەمی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا ڕووبەڕووی [[ئاسایشی خۆراک|کەمیی خۆراکی]] توند بوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Countdown to catastrophe': half of Afghans face hunger this winter – UN |ناونیشان=https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220609005548/https://www.theguardian.com/global-development/2021/oct/25/countdown-to-catastrophe-half-of-afghans-face-hunger-this-winter-un |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ لە <bdi>١١</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا ڕایگەیاند کە ئەفغانستان بەھۆی قەیرانی ئابووری و بانکییەوە ڕووبەڕووی [[قاتوقڕی|برسێتییەکی]] بەربڵاو بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan Facing Famine: UN, World Bank, US Should Adjust Sanctions, Economic Policies |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2021/11/11/afghanistan-facing-famine |بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch |ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220512115310/https://www.hrw.org/news/2021/11/11/afghanistan-facing-famine |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تاڵیبان لە سەرەتادا بە شێوەیەکی بەرچاو ڕووبەڕووی گەندەڵی بووەوە، و ئاستی وڵاتەکەیان لە [[پێوەرەکانی هەستکردن بە گەندەڵی|پێوەری ھەستکردن بە گەندەڵی]] لە <bdi>١٧٤</bdi>ەمەوە بۆ <bdi>١٥٠</bdi>یەم لە نێوان <bdi>١٨٠</bdi> وڵات لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠٢١</bdi> بۆ <bdi>٢٠٢٢</bdi> باشتر کرد،<ref name=":0" /> بەڵام لە ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا دابەزی بۆ <bdi>١٦٢</bdi>یەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=2023 Corruption Perceptions Index: Explore the results |ناونیشان=https://www.transparency.org/en/cpi/2023 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Transparency.org |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230204001659/https://www.transparency.org/en/cpi/2023 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا دەوترێت کە تاڵیبان بەرتیل و باج سەندنی نایاسایی لە بوارەکانی خزمەتگوزاری گشتیدا کەمکردووەتەوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Can the Taliban Tackle Corruption in Afghanistan? |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/can-the-taliban-tackle-corruption-in-afghanistan-/6942205.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=VOA |وتەگێڕانەوە=Taliban-ruled Afghanistan is ranked 150th, a remarkable status upgrade from its 174th ranking in 2021. In 2011, at the height of U.S. military and developmental engagement in Afghanistan, the country was ranked 180th, next to North Korea and Somalia. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230816235333/https://www.voanews.com/a/can-the-taliban-tackle-corruption-in-afghanistan-/6942205.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Iran vs Afghanistan.jpg|thumb|بەرپرسێکی تاڵیبان لەگەڵ وەزیری دەرەوەی ئێران [[حوسێن ئەمیرعەبدوڵڵاھیان]] لە ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>]] لە ھەمان کاتدا، دۆخی مافەکانی مرۆڤ لە وڵاتەکەدا بەرەو خراپتر چووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Taliban blasted for 'shocking oppression' of women |وێبگە=Arab News |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/2372216/world |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230912213450/https://www.arabnews.com/node/2372216/world |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای داگیرکاریی ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi>، زیاتر لە <bdi>٥٫٧</bdi> ملیۆن پەنابەر گەڕانەوە ئەفغانستان؛<ref>Afghan Refugees, Costs of War, {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://costsofwar.org/article/afghan-refugees |سەردێڕ=Afghan Refugees &#124; Costs of War |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130310001659/http://costsofwar.org/article/afghan-refugees |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠١٣}}, 2012</ref> بەڵام، لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا، <bdi>٢٫٦</bdi> ملیۆن ئەفغانی وەک پەنابەر مانەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی لە ئێران و پاکستان، و <bdi>٤</bdi> ملیۆن کەسی دیکەش لە ناوخۆی وڵاتەکەدا ئاوارە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In numbers: Life in Afghanistan after America leaves |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-57767067 |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210823133602/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-57767067 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە تشرینی یەکەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>، حکوومەتی پاکستان بڕیاری [[دەرکردنی پەنابەرە ئەفغانییەکان لە پاکستان|دەرکردنی ئەفغانییەکانی لە پاکستانەوە]] دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='What's wrong?': The silence of Pakistanis on expulsion of Afghan refugees |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/whats-wrong-the-silence-of-pakistanis-on-expulsion-of-afghan-refugees |بڵاوکەرەوە=Al Jazeera |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126111459/https://www.aljazeera.com/news/2023/11/22/whats-wrong-the-silence-of-pakistanis-on-expulsion-of-afghan-refugees |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئێرانیش بڕیاری دا ھاووڵاتییە [[ئەفغانییەکان لە ئێران|ئەفغانییەکان]] دیپۆرتی ئەفغانستان بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghans Banned From 16 Provinces In Iran As Forced Exodus Continues |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/iran-afghans-banned-provinces/32713320.html |بڵاوکەرەوە=Radio Free Europe/Radio Liberty |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126112954/https://www.rferl.org/a/iran-afghans-banned-provinces/32713320.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەسەڵاتدارانی تاڵیبان دیپۆرتکردنەوەی ئەفغانییەکانیان وەک "کردەوەیەکی نامرۆڤانە" ئیدانە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban: Iran Deports Almost 350,000 Afghans Within 3 Months |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/taliban-iran-deports-almost-350-000-afghans-within-3-months/7392705.html |ئیش=VOA News |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126101758/https://www.voanews.com/a/taliban-iran-deports-almost-350-000-afghans-within-3-months/7392705.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەفغانستان لە کۆتاییەکانی ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا ڕووبەڕووی قەیرانێکی مرۆیی بووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Over 1 mn Afghan children facing severe malnutrition, says WHO chief |ناونیشان=https://www.business-standard.com/world-news/over-1-mn-afghan-children-facing-severe-malnutrition-says-who-chief-123122200080_1.html |ئیش=Business Standard |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240101131416/https://www.business-standard.com/world-news/over-1-mn-afghan-children-facing-severe-malnutrition-says-who-chief-123122200080_1.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>١٠</bdi>ی تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢٤</bdi>، وەزارەتی دەرەوەی ئەفغانستان پشتڕاستی کردەوە کە نوێنەرانی تاڵیبان بەشداری لە [[کۆنفرانسی گۆڕانی کەشوهەوای نەتەوە یەکگرتووەکان ٢٠٢٤|کۆنفرانسی گۆڕانی کەشووھەوای نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ساڵی ٢٠٢٤]] دەکەن، کە ئەمەش یەکەمجارە ئەو وڵاتە بەشداری بکات لەوەتەی تاڵیبان لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> گەڕاوەتەوە بۆ دەسەڵات. ئەفغانستان لە لوتکەکانی پێشوو بێبەش کرابوو بەھۆی نەبوونی دانپێدانانی جیھانی بۆ ڕژێمی تاڵیبان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan's Taliban send delegation to COP climate summit |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.dw.com/en/afghanistans-taliban-send-delegation-to-cop-climate-summit/a-70746139 |وێبگە=DW News |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241111055530/https://www.dw.com/en/afghanistans-taliban-send-delegation-to-cop-climate-summit/a-70746139 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئایاری <bdi>٢٠٢٥</bdi>، ئێران فەرمانی دەرکرد بۆ [[دیپۆرتکردنەوەی ئەفغانییەکان لە ئێران ٢٠٢٥|دیپۆرتکردنەوەی بەکۆمەڵی نزیکەی ٤ ملیۆن کۆچبەر و پەنابەری ئەفغانی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='They threw us out like garbage': Iran rushes deportation of 4 million Afghans before deadline |ناونیشان=https://www.theguardian.com/global-development/2025/jul/07/iran-rushes-deportation-4-million-afghans-deadline-women-repression |ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> [[قەیرانی برسێتیی ئەفغانستان لە ٢٠٢٥-٢٠٢٦|قەیرانی برسێتی لە ساڵانی ٢٠٢٥-٢٠٢٦ لە ئەفغانستان]] یەکێکە لە سەختترینەکانی جیھان، کە تێیدا زیاتر لە <bdi>١٧</bdi> ملیۆن کەس—کە دەکاتە یەک لەسەر سێی دانیشتووان—پێویستیان بە ھاوکارییەکی خێرای خۆراک ھەیە. بەھۆی بەردەوامیی [[وشکەساڵی لە ئەفغانستان|وشکەساڵی]]، داڕمانی ئابووری، و گەڕانەوەی بەکۆمەڵی پەنابەران، ئەم قەیرانە وایکردووە زیاتر لە <bdi>٤٫٩</bdi> ملیۆن منداڵ و ژن پێویستیان بە چارەسەری بەدخۆراکی ھەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan |ناونیشان=https://www.wfp.org/emergencies/afghanistan |ئیش=[[World Food Programme]]}}</ref> == جوگرافیا == {{Main|جوگرافیای ئەفغانستان}} ئەفغانستان لە ناوەڕاست و باشووری ئاسیا ھەڵکەوتووە.<ref>* {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |سەردێڕ=U.S. maps |بڵاوکەرەوە=Pubs.usgs.gov |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.worldbank.org/en/region/sar |سەردێڕ=South Asia: Data, Projects, and Research |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150301035209/http://www.worldbank.org/en/region/sar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |سەردێڕ=Maps Showing Geology, Oil and Gas Fields and Geological Provinces of South Asia (Includes Afghanistan) |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131225134851/http://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-470/OF97-470C/asiaGmap.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jsis.washington.edu/advise/catalog/soasia-b.html |سەردێڕ=University of Washington Jackson School of International Studies: The South Asia Center |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402100846/http://jsis.washington.edu/advise/catalog/soasia-b.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/programs/sac/ |سەردێڕ=Syracruse University: The South Asia Center |ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150326065054/http://www.maxwell.syr.edu/moynihan/programs/sac/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ii.umich.edu/csas |سەردێڕ=Center for South Asian Studies (CSAS) |وێبگە= U-M LSA |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211204817/http://www.ii.umich.edu/csas/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#asia |سەردێڕ=Composition of macro geographical (continental) regions, geographical sub-regions, and selected economic and other groupings |بڵاوکەرەوە=[[UNdata]] |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110713041240/http://millenniumindicators.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan |title=Afghanistan |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |access-date=17 March 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100225235842/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/7798/Afghanistan |archive-date=25 February 2010 |url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Tan |یەکەم١=Anjelica |سەردێڕ=A new strategy for Central Asia |ناونیشان=https://thehill.com/opinion/international/483511-a-new-strategy-for-central-asia |ئیش=[[The Hill (newspaper)|The Hill]] |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|وتەگێڕانەوە=, as Afghan President Ashraf Ghani has noted, Afghanistan is itself a Central Asian country. |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816055841/https://thehill.com/opinion/international/483511-a-new-strategy-for-central-asia |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan {{!}} meaning in the Cambridge English Dictionary |بڵاوکەرەوە=Cambridge University |ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٦١٩٥٠-٠|ناونیشان=https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191006145913/https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/afghanistan |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو ناوچەیەی کە ئەفغانستان دەکەوێتە چەقیەوە بە "ڕێڕەوی ئاسیا" دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GB-JV2eOr2UC&pg=PA257|سەردێڕ=Early Buddhist Transmission and Trade Networks: Mobility and Exchange Within and Beyond the Northwestern Borderlands of South Asia|یەکەم=Jason|دوایین=Neelis|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨١٥٩-٥}}</ref> و وڵاتەکە نازناوی "دڵی ئاسیا"ی ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/afgh01.html |سەردێڕ=Afghanistan: Cultural Crossroad at the Heart of Asia |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830013605/https://www.cemml.colostate.edu/cultural/09476/afgh01.html}}</ref> شاعیری بەناوبانگی [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] [[عەللامە ئیقبال]] جارێک لەسەر وڵاتەکەی نووسیوە: {{Blockquote|ئاسیا جەستەیەکی ئاو و خاکە، کە تێیدا نەتەوەی ئەفغان دڵیەتی. لە ئاژاوەکەی ئەوەوە، ئاژاوەی ئاسیا دروست دەبێت؛ و لە ڕێککەوتنەکەیەوە، ڕێککەوتنی ئاسیا.}} بە ڕووبەری زیاتر لە {{convert|<bdi>652864</bdi>|km2|abbr=on}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Land area (sq. km) |ناونیشان=http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.TOTL.K2 |ئیش=World Development Indicators |بڵاوکەرەوە=World Bank |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029185313/http://data.worldbank.org/indicator/AG.LND.TOTL.K2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> ئەفغانستان <bdi>٤١</bdi>ەمین وڵاتە لە [[پێرستی وڵاتان و ناوچەکانی پاشکۆ بەپێی ڕووبەر|گەورەترین وڵاتانی جیھان]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html#af |سەردێڕ=CIA Factbook – Area: 41 |بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ١٩٩١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140131115000/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەمێک گەورەترە لە فەڕەنسا و بچووکترە لە میانمار، و نزیکەی بە قەبارەی تێکساسە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. ھیچ کەناراوێکی نییە، چونکە ئەفغانستان [[وڵاتانی دەورەدراو بە وشکانی|دەورەدراوە بە وشکانی]]. ئەفغانستان درێژترین سنووری وشکانی (کە [[ھێڵی دیورەند]]ە) لەگەڵ پاکستاندا ھەیە لە ڕۆژھەڵات و باشوورەوە، بەدوایدا سنوورەکانی لەگەڵ تاجیکستان لە باکووری ڕۆژھەڵات، ئێران لە ڕۆژئاوا، تورکمانستان لە باکووری ڕۆژئاوا، ئۆزبەکستان لە باکوور، و چین لە دووریی باکووری ڕۆژھەڵات دێت؛ ھیندستان بانگەشەی بوونی سنوورێک لەگەڵ ئەفغانستان دەکات لە ڕێگەی [[کەشمیر]]ـی ژێر بەڕێوەبردنی پاکستانەوە.<ref>[https://www.mha.gov.in/sites/default/files/BMIntro-1011.pdf "International Land Border."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210308124901/https://www.mha.gov.in/sites/default/files/BMIntro-1011.pdf |date=8 March 2021 }} India Ministry of Home Affairs. Retrieved 13 November 2021.</ref> بە ئاراستەی میلی کاتژمێر لە باشووری ڕۆژئاواوە، ئەفغانستان ھاوسنوورە لەگەڵ [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|پارێزگاکانی سیستان و بەلۆچستان]]، پارێزگای خۆراسانی باشوور، و [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خۆراسانی ڕەزەوی]] لە ئێران؛ [[پارێزگای ئاھال]]، [[پارێزگای ماری]]، و [[پارێزگای لێباپ]] لە تورکمانستان؛ [[پارێزگای سورخۆندەریۆ]] لە ئۆزبەکستان؛ [[پارێزگای خەتلۆن]] و [[گۆرنۆ-بەدەخشان|ھەرێمی ئۆتۆنۆمی گۆرنۆ-بەدەخشان]] لە تاجیکستان؛ [[سینجیانگ|ھەرێمی ئۆتۆنۆمی سینجیانگی ئویغور]] لە چین؛ و [[گیلگیت-بالتستان|ناوچەی گیلگیت-بالتستان]]، [[خەیبەر پختونخوا|پارێزگای خەیبەر پەختونخوا]]، و [[بەلۆچستان، پاکستان|پارێزگای بەلۆچستان]] لە پاکستان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Cary Gladstone|سەردێڕ=Afghanistan Revisited|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aH_KCWVB6W0C&pg=PA121|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Nova Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠٣٣-٤٢١-٨|پەڕە=١٢١}}</ref> [[File:FrontLines Environment Photo Contest Winner -5 (5808476109).jpg|thumb|کشتوکاڵی دەشتایییەکانی لافاو لە [[ڕێڕەوی واخان]]، [[چیاکانی پامیر]]]] جوگرافیای ئەفغانستان ھەمەچەشنە، بەڵام زیاتر شاخاوی و سەختە، کە ھەندێک زنجیرەچیای نائاسایی تێدایە بە یاوەریی بان و حەوزی ڕووبارەکان.<ref name="Fisher-2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|chapter-url=https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA59|سەردێڕ=The Far East and Australasia 2003|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Psychology Press|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٤٣-١٣٣-٩|chapter=Afghanistan: Physical and Social Geography|دوایین=Fisher|یەکەم=W. B.|پەڕەکان=٥٩–٦٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250628041355/https://books.google.com/books?id=LclscNCTz9oC&pg=PA59|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە زۆری زنجیرەچیای [[ھیندووکوش]] تێیدا باڵادەستە، کە درێژکراوەی ڕۆژئاوای [[ھیمالایا]]یە و دەگاتە ڕۆژھەڵاتی [[تیبت]] لە ڕێگەی [[چیاکانی پامیر]] و چیاکانی [[قەرەقورم]] لە دووریی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان. زۆربەی بەرزترین خاڵەکان لە ڕۆژھەڵاتدان، کە لە دۆڵە شاخاوییە بەپیتەکان پێکدێن و زۆرجار بە بەشێک لە "[[سەقفی جیھان]]" دادەنرێن. ھیندووکوش لە بەرزاییەکانی ڕۆژئاوای ناوەڕاست کۆتایی دێت، و دەشتەکان لە باکوور و باشووری ڕۆژئاوا دروست دەکات، کە بریتین لە دەشتەکانی [[تورکستان]] و [[حەوزی سیستان]]؛ ئەم دوو ناوچەیە بەڕیز لە دەشتاییە گیاوی و نیمچە بیابانەکان، ھەروەھا بیابانە گەرم و باویەکان پێکدێن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=l_AdBQAAQBAJ&pg=PT26|سەردێڕ=Afghanistan|یەکەم=Kim|دوایین=Whitehead|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Simon and Schuster|ژپنک=٩٧٨-١-٦٣٣٥٥-٩٨٩-٩}}</ref> دارستانەکان لەو ڕێڕەوەدان کە دەکەوێتە نێوان پارێزگاکانی [[پارێزگای نورستان|نورستان]] و [[پارێزگای پکتیکا|پکتیکا]] (بڕوانە [[دارستانە کۆنیفەرییەکانی شاخەکانی ڕۆژهەڵاتی ئەفغان]]),<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cropwatch.unl.edu/documents/Forests%20of%20Afghanistan.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cropwatch.unl.edu/documents/Forests%20of%20Afghanistan.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Forests of Afghanistan |وێبگە=cropwatch.unl.edu |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> و [[توندرا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتدایە. بەرزترین خاڵی وڵاتەکە لوتکەی [[نۆشاخ]]ـە، کە {{convert|<bdi>7492</bdi>|m|abbr=on}} لە ئاستی دەریاوە بەرزە.<ref name="Factbook">{{Cite CIA World Factbook|country=Afghanistan|access-date=24 September 2022|year=2022}}</ref> نزمترین خاڵیش کەوتووەتە [[پارێزگای جەوزجان]] لە کەناری ڕووباری ئاموو، بە بەرزیی {{convert|<bdi>258</bdi>|m|abbr=on}} لە ئاستی دەریاوە. [[File:Afghan topo en.jpg|thumb|upright=1.5|[[تۆپۆگرافیا|تۆپۆگرافیای]] شاخاویی ئەفغانستان]] سەرەڕای ھەبوونی چەندین ڕووبار و [[پێڕستی بەنداوەکانی ئەفغانستان|بەنداو]]، بەشێکی زۆری وڵاتەکە وشکە. [[حەوزی سیستان]] کە حەوزێکی [[ئەندۆرھیك]]ـە، یەکێکە لە وشکترین ناوچەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://postconflict.unep.ch/publications/sistan.pdf |سەردێڕ=History of Environmental Change in the Sistan Basin 1976–2005 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807214557/http://postconflict.unep.ch/publications/sistan.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ڕووباری ئاموودەریا|ئاموودەریا]] لە باکووری ھیندووکوشەوە ھەڵدەقوڵێت، لەکاتێکدا [[ڕووباری ھەریرود|ڕووباری ھەری]] لە نزیکەوە بەرەو ڕۆژئاوا بە ئاراستەی [[ھیرات]] دەڕوات، و [[ڕووباری ئەرغەنداب]] لە ناوچەی ناوەڕاستەوە بەرەو باشوور دەڕوات. بەرەو باشوور و ڕۆژئاوای ھیندووکوش چەندین چەم دەڕژێن کە لقەکانی [[ڕووباری ئیندوس]]ـن،<ref name="Fisher-2002"/> وەک [[ڕووباری ھێلمەند]]. [[ڕووباری کابول]] بە ئاراستەی ڕۆژھەڵات بەرەو ئیندوس دەڕوات و لە ئۆقیانووسی ھیندی کۆتایی دێت.<ref name="afghanistans.com-1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/RiversLakes.htm|سەردێڕ=Afghanistan Rivers Lakes – Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210815172309/https://www.afghanistans.com/Information/RiversLakes.htm}}</ref> ئەفغانستان بەفرێکی قورس دەبینێت لە زستاندا لە شاخەکانی ھیندووکوش و پامیر، و توانەوەی بەفر لە وەرزی بەھاردا دەچێتە ناو [[پێڕستی ڕووبارەکانی ئەفغانستان|ڕووبارەکان، دەریاچەکان و چەمەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=16066 |سەردێڕ=Snow in Afghanistan: Natural Hazards |بڵاوکەرەوە=NASA |ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230235107/http://earthobservatory.nasa.gov/NaturalHazards/view.php?id=16066 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://in.reuters.com/article/afghanistan-snow-idINDEE80H0BR20120118 |ئیش=Reuters |سەردێڕ=Snow may end Afghan drought, but bitter winter looms |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230233432/http://in.reuters.com/article/2012/01/18/afghanistan-snow-idINDEE80H0BR20120118 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> بەڵام، دوو لەسەر سێی ئاوی وڵاتەکە دەچێتە ناو وڵاتە دراوسێیەکانی وەک ئێران، پاکستان و [[تورکمانستان]]. وەک لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا ڕاپۆرت کراوە، دەوڵەت پێویستی بە زیاتر لە <bdi>$٢</bdi> ملیار ھەیە بۆ چاککردنەوەی سیستەمەکانی ئاودێری بۆ ئەوەی ئاوەکە بە باشی بەڕێوە ببرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2010/0615/Afghanistan-s-woeful-water-management-delights-neighbors |سەردێڕ=Afghanistan's woeful water management delights neighbors |ئیش=The Christian Science Monitor |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101114131338/http://www.csmonitor.com/World/Asia-South-Central/2010/0615/Afghanistan-s-woeful-water-management-delights-neighbors |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەفغانستان، [[ڕووبەری دارستان]] نزیکەی <bdi>٢٪</bdi>ی کۆی ڕووبەری وشکانی پێکدەھێنێت، کە یەکسانە بە <bdi>١،٢٠٨،٤٤٠</bdi> ھێکتار دارستان لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا، کە لەوەتەی ساڵی <bdi>١٩٩٠</bdi>ەوە گۆڕانکاری بەسەردا نەھاتووە. لەو دارستانانەی کە بە شێوەیەکی سروشتی خۆیان نوێ دەکەنەوە، <bdi>٠٪</bdi> ڕاپۆرت کراوە کە [[دارستانی سەرەتایی]] بن (کە پێکھاتووە لە جۆرە ڕەسەنەکانی درەخت کە ھیچ نیشانەیەکی ڕوونی چالاکیی مرۆڤیان پێوە دیار نییە)، و نزیکەی <bdi>٠٪</bdi>ی ڕووبەری دارستانەکان لە ناوچە پارێزراوەکاندایە. بۆ ساڵی <bdi>٢٠١٥</bdi>، ڕاپۆرت کراوە کە <bdi>١٠٠٪</bdi>ی ڕووبەری دارستانەکان لەژێر [[خاوەندارێتیی دەوڵەت]]ـدان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |سەردێڕ=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |بڵاوکەرەوە=Food and Agriculture Organization of the United Nations |ساڵ=٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911122341/https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Forest Resources Assessment 2020, Afghanistan |ناونیشان=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/AFG/home/overview |وێبگە=Food Agriculture Organization of the United Nations |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240910130107/https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/AFG/home/overview/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زنجیرەچیای ھیندووکوش لە باکووری ڕۆژھەڵات، کە دەکەوێتە ناو و دەوروبەری [[پارێزگای بەدەخشان]]ـی ئەفغانستان، لە ناوچەیەکی [[ژینگەی سروشتی#چالاکیی جیۆلۆجی|چالاكی جیۆلۆجی]]دایە کە بوومەلەرزە نزیکەی ھەموو ساڵێک ڕوودەدات.<ref>{{cite tech report |last=Crone |first=Anthony J. |title=Earthquakes Pose a Serious Hazard in Afghanistan |url=https://pubs.usgs.gov/fs/2007/3027/pdf/FS07-3027_508.pdf |publisher=[[US Geological Survey]] |access-date=14 October 2011 |id=Fact Sheet FS 2007–3027 | date=April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727072311/http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3027/pdf/FS07-3027_508.pdf |archive-date=27 July 2013 }}</ref> دەکرێت کوشندە و وێرانکەر بن، کە دەبێتە ھۆی [[ھەرەسی زەوی]] لە ھەندێک بەش یان [[ھەرەسی بەفر لە ئەفغانستان ٢٠٠٩|ھەرەسی بەفر]] لە کاتی زستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Earthquake Hazards |ناونیشان=https://afghanistan.cr.usgs.gov/earthquake-hazards |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111004040745/http://afghanistan.cr.usgs.gov/earthquake-hazards |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ئیش=USGS Projects in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=US Geological Survey |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١١}}</ref> لە حوزەیرانی <bdi>٢٠٢٢</bdi>، [[بوومەلەرزەی حوزەیرانی ٢٠٢٢ی ئەفغانستان|بوومەلەرزەیەکی وێرانکەری بە ھێزی ٥٫٩]] لە نزیک سنووری پاکستان ڕوویدا، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی لانیکەم <bdi>١،١٥٠</bdi> کەس و ترسی لە قەیرانێکی گەورەی مرۆیی دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Noroozi |یەکەم١=Ebrahim |سەردێڕ=Deadly quake a new blow to Afghans enervated by poverty |ناونیشان=https://www.ctvnews.ca/world/article/deadly-quake-a-new-blow-to-afghans-enervated-by-poverty/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|agency=[[Associated Press]] |بڵاوکەرەوە=[[CTV News]] |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220703044828/https://www.ctvnews.ca/world/deadly-quake-a-new-blow-to-afghans-enervated-by-poverty-1.5963026 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە <bdi>٧</bdi>ی تشرینی یەکەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>، [[بوومەلەرزەی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ی ئەفغانستان|بوومەلەرزەیەکی بە ھێزی ٦٫٣]] لە باکووری ڕۆژئاوای ھیرات ڕوویدا، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زیاتر لە <bdi>١،٤٠٠</bdi> کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-earthquakes-herat-province-health-situation-report-no-12-november-2023|وێبگە=reliefweb.int|سەردێڕ=Afghanistan: Earthquakes in Herat Province, Health Situation Report No. 12, November 2023|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240405192018/https://reliefweb.int/report/afghanistan/afghanistan-earthquakes-herat-province-health-situation-report-no-12-november-2023|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کەشووھەوا === [[File:Koppen-Geiger Map v2 AFG 1991–2020.svg|thumb|[[پۆلێنکردنی کەشووھەوای کۆپن|نەخشەی کەشووھەوای کۆپن]]ـی ئەفغانستان<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Beck |یەکەم١=Hylke E. |دوایین٢=Zimmermann |یەکەم٢=Niklaus E. |دوایین٣=McVicar |یەکەم٣=Tim R. |دوایین٤=Vergopolan |یەکەم٤=Noemi |دوایین٥=Berg |یەکەم٥=Alexis |دوایین٦=Wood |یەکەم٦=Eric F.|بەستەری نووسەر٦=Eric Franklin Wood |سەردێڕ=Present and future Köppen-Geiger climate classification maps at 1-km resolution |journal=Scientific Data |ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|بەرگ=٥|article-number=180214 |doi=10.1038/sdata.2018.214 |pmid=٣٠٣٧٥٩٨٨|pmc=٦٢٠٧٠٦٢|bibcode=2018NatSD...580214B}}</ref>]] ئەفغانستان خاوەنی [[کەشی کیشوەری|کەشووھەوایەکی کیشوەرییە]] لەگەڵ زستانی زۆر سارد لە [[هەزارەجات|بەرزاییەکانی ناوەڕاست]]، باکووری ڕۆژھەڵاتی سەھۆڵبەندان (لە دەوروبەری [[نورستان]])، و [[ڕێڕەوی واخان]]، کە تێیدا تێکڕای پلەی گەرما لە مانگی کانوونی دووەمدا لە خوار {{convert|<bdi>-15</bdi>|C}}ـەوەیە و دەتوانێت بگاتە {{convert|<bdi>-26</bdi>|C}}،<ref name="Fisher-2002"/> و ھاوینی گەرم لە ناوچە نزمەکانی [[حەوزی سیستان]] لە باشووری ڕۆژئاوا، حەوزی [[جەلال ئاباد]] لە ڕۆژھەڵات، و دەشتەکانی [[تورکستانی ئەفغانی|تورکستان]] بەدرێژایی [[ڕووباری ئاموودەریا|ئاموودەریا]] لە باکوور، کە تێیدا تێکڕای پلەی گەرما لە سەرووی {{convert|<bdi>35</bdi>|C}}ـەوەیە لە مانگی تەممووزدا<ref name="Factbook"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan {{!}} History, Map, Flag, Capital, Population, & Languages|ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Afghanistan|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopædia Britannica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211111113403/https://www.britannica.com/place/Afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و دەتوانێت بگاتە سەرووی {{convert|<bdi>43</bdi>|C}}.<ref name="Fisher-2002"/> وڵاتەکە بە شێوەیەکی گشتی لە ھاویندا [[وشکانی|وشکە]]، و زۆربەی بارانبارین لە نێوان کانوونی یەکەم و نیساندا دەبارێت. ناوچە نزمەکانی باکوور و ڕۆژئاوای ئەفغانستان وشکترین ناوچەن، و بارانبارین لە ڕۆژھەڵاتدا باوترە. ھەرچەندە نزیکە لە ھیندستانەوە، ئەفغانستان بە شێوەیەکی سەرەکی لە دەرەوەی ناوچەی [[وەرزی گەرما و باران|وەرزی گەرما و باران (مۆنسوون)]]دایە،<ref name="Fisher-2002"/> جگە لە [[پارێزگای نورستان]]، کە ھەندێک جار بارانی مۆنسوونی ھاوینەی لێ دەبارێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=69V7DwAAQBAJ&pg=PA31|سەردێڕ=Terraced Landscapes|یەکەم=Drago|دوایین=Kladnik|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Založba ZRC|ژپنک=٩٧٨-٩٦١-٠٥-٠٠١٩-٣}}</ref> ھەرچەندە ئەفغانستان بە ڕێژەیەکی کەم بەشداری لە دەردانی [[گازی خانووی شووشەیی|گازە دەردراوەکانی خانووی شووشەیی]] جیھانیدا کردووە، بەڵام یەکێکە لە ھەستیارترین وڵاتان بەرامبەر بە [[گۆڕانی کەشوهەوا|گۆڕانی کەشووھەوا]] و کەمترین ئامادەکاری ھەیە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ کاریگەرییەکانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Notre Dame Global Adaptation Initiative |سەردێڕ=Country Index Rankings |ناونیشان=https://gain.nd.edu/our-work/country-index/rankings/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250303150416/https://gain.nd.edu/our-work/country-index/rankings/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[گۆڕانی کەشوهەوا لە ئەفغانستان|گۆڕانی کەشووھەوا لە ئەفغانستان]] دەبێتە ھۆی وشکەساڵی زۆرتر و سەختتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan: The alarming effects of climate change {{!}} OCHA |ناونیشان=https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unocha.org |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204072850/https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clark |یەکەم=Kate |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Global Warming and Afghanistan: Drought, hunger and thirst expected to worsen |ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/global-warming-and-afghanistan-drought-hunger-and-thirst-expected-to-worsen/ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English |زمان=ps-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241203223701/https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/global-warming-and-afghanistan-drought-hunger-and-thirst-expected-to-worsen/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بارودۆخی وشکەساڵی سەخت کاریگەری لەسەر <bdi>٢٥</bdi> لە کۆی <bdi>٣٤</bdi> پارێزگای وڵاتەکە داناوە، و کاریگەری لەسەر زیاتر لە نیوەی دانیشتووانەکەی ھەیە.<ref name=":43">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=United Nations Office for the Coordination of Humanitarian Affairs (OCHA) |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Afghanistan: The alarming effects of climate change {{!}} OCHA |ناونیشان=https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unocha.org |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204072850/https://www.unocha.org/news/afghanistan-alarming-effects-climate-change |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم وشکەساڵییانە دەبنە ھۆی [[بەبیابانبوون]]،<ref name=":43"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Socio-Economic Impacts of Climate Change in Afghanistan. A Report to the Department for International Development |ناونیشان=https://www.weadapt.org/sites/weadapt.org/files/legacy-new/placemarks/files/5345354491559sei-dfid-afghanistan-report-1-.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200628173538/https://www.weadapt.org/sites/weadapt.org/files/legacy-new/placemarks/files/5345354491559sei-dfid-afghanistan-report-1-.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> کەمبوونەوەی [[ئاسایشی خۆراک|خۆراک]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=World Food Programme |سەردێڕ=Afghanistan |ناونیشان=https://www.wfp.org/emergencies/afghanistan-emergency |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.wfp.org |زمان=en}}</ref> و [[ئاسایشی ئاو]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Akhundzadah |یەکەم١=Noor Ahmad |دوایین٢=Soltani |یەکەم٢=Salim |دوایین٣=Aich |یەکەم٣=Valentin |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Impacts of Climate Change on the Water Resources of the Kunduz River Basin, Afghanistan |journal=Climate |زمان=en |بەرگ=٨|issue=10 |پەڕە=١٠٢|doi=10.3390/cli8100102 |doi-access=free |bibcode=2020Clim....8..102A |issn=2225-1154}}</ref> تێکچوونی کشتوکاڵ، و دەبنە ھۆی [[ئاوارەبوونی ناوخۆیی|ئاوارەبوونی ناوخۆیی]].<ref name="actionaid.org">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Women and children most at risk as climate change and conflict drive migration in Afghanistan {{!}} ActionAid International |ناونیشان=https://actionaid.org/news/2021/women-and-children-most-risk-climate-change-and-conflict-drive-migration-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=actionaid.org |زمان=en}}</ref> بارانبارینی سەخت لە ماوەیەکی کورتدا ھەروەھا ئەگەری ڕوودانی زیاترە، کە مەترسییەکانی [[لافاو]] و [[هەرەسی زەوی]] زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan's impending climate disaster – DW – 08/30/2021 |ناونیشان=https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=dw.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907131158/https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەھۆی بەرزبوونەوەی پلەی گەرما، نزیکەی <bdi>١٤٪</bdi>ی ڕووبەری سەھۆڵبەندانەکانی ئەفغانستان لە نێوان ساڵانی <bdi>١٩٩٠</bdi> و <bdi>٢٠١٥</bdi> لەدەستچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bjelica |یەکەم=Jelena |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Shrinking, Thinning, Retreating: Afghan glaciers under threat from climate change |ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/shrinking-thinning-retreating-afghan-glaciers-under-threat-from-climate-change/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English |زمان=ps-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210904173007/https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/shrinking-thinning-retreating-afghan-glaciers-under-threat-from-climate-change/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە ئەمەش مەترسی [[لافاوی دەرچوونی دەریاچەی سەهۆڵبەندان|لافاوی دەرچوونی دەریاچەی سەھۆڵبەندانی]] زیادکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=International Centre for Integrated Mountain Development |ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Learning from a disaster event: Investigating the 2018 Panjshir flood in Afghanistan |ناونیشان=https://www.icimod.org/success-stories/learning-from-a-disaster-event-investigating-the-2018-panjshir-flood-in-afghanistan/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=ICIMOD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241204074349/https://www.icimod.org/success-stories/learning-from-a-disaster-event-investigating-the-2018-panjshir-flood-in-afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا ساڵی <bdi>٢٠٥٠</bdi>، گۆڕانی کەشووھەوا دەتوانێت ببێتە ھۆی ئاوارەبوونی <bdi>٥</bdi> ملیۆن کەسی دیکە لە ناوخۆی ئەفغانستاندا.<ref name="actionaid.org"/><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welle (www.dw.com) |یەکەم=Deutsche |سەردێڕ=Amid Taliban takeover, climate change could drive conflict {{!}} DW {{!}} 30 August 2021 |ناونیشان=https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907131158/https://www.dw.com/en/amid-taliban-takeover-climate-change-could-drive-conflict/a-59025446 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=DW.COM |زمان=en-GB}}</ref> === فرەچەشنیی زیندەیی === [[File:Schneeleopard- P1020498.jpg|thumb|[[بەورەبەفرینە]] ئاژەڵی نیشتمانیی فەرمیی ئەفغانستانە.]] چەندین جۆری مەمکدار لە سەرتاسەری ئەفغانستاندا دەژین. [[بەورەبەفرینە|پڵنگی بەفرین]] و [[ورچی قاوەیی]] لە ناوچە بەرزەکانی [[توندرا|توندرای ئەلپین]]دا دەژین. [[مەڕی مارکۆ پۆلۆ]] تەنھا لە ناوچەی ڕێڕەوی واخان لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان دەژی. ڕێوی، [[گورگ]]، [[سەگی ئاو|ئۆتەر]]، [[ئاسک]]، [[مەڕی کێوی]]، [[وشەک|لینکس]] و پشیلە گەورەکانی تر لە ناوچەی دارستانی شاخاویی ڕۆژھەڵات دەژین. لە دەشتە نیمچە-بیابانییەکانی باکووردا، ژیانی کێوی پێکھاتووە لە چەندین جۆری باڵندە، [[ژیشک|ژیژک]]، [[مشکی خاکی|گۆفەر]]، و گۆشتخۆرە گەورەکانی وەک [[چەقەڵی زێڕین|چەقەڵ]] و [[کەمتیاری خێزدار|کەمتیار]].<ref name="Gritzner-2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=q5QY3vCg338C&pg=PA22|سەردێڕ=Afghanistan, Second Edition|یەکەم١=Jeffrey A.|دوایین١=Gritzner|یەکەم٢=John F.|دوایین٢=Shroder|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٠٤٨٠-٥}}</ref> [[مامز]]، [[بەرازی کێوی|بەرازی کێوی]] و چەقەڵەکان لە دەشتە [[ستێپ|ستێپەکانی]] باشوور و ڕۆژئاوادا دەژین، لە کاتێکدا [[مونگووس]] و چیتەکان لە باشووری نیمچە-بیابانیدا دەژین.<ref name="Gritzner-2009"/> [[مارمۆت]] و [[کێوی شاخدار|ئایبێکس]] ھەروەھا لە شاخە بەرزەکانی ئەفغانستاندا دەژین، و [[قەرقاوڵ]] لە ھەندێک بەشی وڵاتەکەدا ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/PlantAnimal.htm|سەردێڕ=Afghanistan Plant and Animal Life – Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711065504/http://www.afghanistans.com/information/PlantAnimal.htm}}</ref> [[تەجەی ئەفغانی|سەگی ئەفغانی]] ڕەگەزێکی ڕەسەنی سەگە کە ناسراوە بە خێرایییەکەی و مووە درێژەکەی؛ بە ڕێژەیەک لە ڕۆژئاوادا ناسراوە.<ref name="Wahab-2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=y20MTE0C9kwC&pg=PA10|سەردێڕ=A Brief History of Afghanistan|یەکەم١=Shaista|دوایین١=Wahab|یەکەم٢=Barry|دوایین٢=Youngerman|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Infobase Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٨١-٠٨١٩-٣}}</ref> ئاژەڵە [[خۆماڵی|ڕەسەنەکانی]] ئەفغانستان بریتین لە [[کەروێشکی باڵداری ئەفغانی]]، [[بەفری ئەفغانی]]، ''Paradactylodon'' (یان "سەلەمەندی شاخاویی [[پەغمان]]")، ''Stigmella kasyi''، ''Vulcaniella kabulensis''، [[مارمێلکەی پڵنگی ئەفغانی]]، ''Wheeleria parviflorellus''، و ئەوانی تر. ڕووەکە ڕەسەنەکان بریتین لە ''[[زەمبەقی ئەفغانی|Iris afghanica]]''. ئەفغانستان جۆرەھا باڵندەی ھەیە سەرەڕای کەشووھەوا تا ڕادەیەک وشکەکەی - کە بە <bdi>٤٦٠</bdi> جۆر خەمڵێندراوە کە <bdi>٢٣٥</bdi> جۆریان لە ناوخۆدا زاوزێ دەکەن.<ref name="Wahab-2007"/> ناوچەی دارستانیی ئەفغانستان ڕووەکی وەک درەختی [[سنەوبەر]]، درەختی [[قەزوان|سپروس]]، درەختی [[كاژ|فیر]] و [[سمر|لارچ]]ـی تێدایە، لە کاتێکدا ناوچە گیایییەکانی ستێپ پێکھاتوون لە درەختی [[گەڵاپان]]، گیای کورت، ڕووەکی [[هەمیشەسەوز]] و [[پێدەشت|دەوەنزارەکان]]. ناوچە بەرزە ساردەکان پێکھاتوون لە گیای بەرگەگر و ڕووەکی گوڵداری بچووک.<ref name="Gritzner-2009"/> چەندین ناوچە وەک [[پێڕستی ناوچە پارێزراوەکانی ئەفغانستان|ناوچەی پارێزراو]] دیاری کراون؛ سێ [[پارکی نیشتمانی]] ھەیە: [[بەند ئەمیر]]، [[پارکی نیشتمانیی واخان|واخان]] و [[پارکی نیشتمانیی نورستان|نورستان]]. ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا لە [[پێوەرەکانی یەکپارچەیی دیمەنی دارستان|پێوەری یەکپارچەیی دیمەنی دارستان]] تێکڕای خاڵی <bdi>٨٫٨٥</bdi> لە <bdi>١٠</bdi>ی ھەبوو، کە لە پلەی <bdi>١٥</bdi>ەمین بوو لەسەر ئاستی جیھان لە کۆی <bdi>١٧٢</bdi> وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Grantham|یەکەم١=H. S.|دوایین٢=Duncan|یەکەم٢=A.|دوایین٣=Evans|یەکەم٣=T. D.|دوایین٤=Jones|یەکەم٤=K. R.|دوایین٥=Beyer|یەکەم٥=H. L.|دوایین٦=Schuster|یەکەم٦=R.|دوایین٧=Walston|یەکەم٧=J.|دوایین٨=Ray|یەکەم٨=J. C.|دوایین٩=Robinson|یەکەم٩=J. G.|دوایین١٠=Callow|یەکەم١٠=M.|دوایین١١=Clements|یەکەم١١=T.|دوایین١٢=Costa|یەکەم١٢=H. M.|دوایین١٣=DeGemmis|یەکەم١٣=A.|دوایین١٤=Elsen|یەکەم١٤=P. R.|دوایین١٥=Ervin|یەکەم١٥=J.|دوایین١٦=Franco|یەکەم١٦=P.|دوایین١٧=Goldman|یەکەم١٧=E.|دوایین١٨=Goetz|یەکەم١٨=S.|دوایین١٩=Hansen|یەکەم١٩=A.|دوایین٢٠=Hofsvang|یەکەم٢٠=E.|دوایین٢١=Jantz|یەکەم٢١=P.|دوایین٢٢=Jupiter|یەکەم٢٢=S.|دوایین٢٣=Kang|یەکەم٢٣=A.|دوایین٢٤=Langhammer|یەکەم٢٤=P.|دوایین٢٥=Laurance|یەکەم٢٥=W. F.|دوایین٢٦=Lieberman|یەکەم٢٦=S.|دوایین٢٧=Linkie|یەکەم٢٧=M.|دوایین٢٨=Malhi|یەکەم٢٨=Y.|دوایین٢٩=Maxwell|یەکەم٢٩=S.|دوایین٣٠=Mendez|یەکەم٣٠=M.|دوایین٣١=Mittermeier|یەکەم٣١=R.|دوایین٣٢=Murray|یەکەم٣٢=N. J.|دوایین٣٣=Possingham|یەکەم٣٣=H.|دوایین٣٤=Radachowsky|یەکەم٣٤=J.|دوایین٣٥=Saatchi|یەکەم٣٥=S.|دوایین٣٦=Samper|یەکەم٣٦=C.|دوایین٣٧=Silverman|یەکەم٣٧=J.|دوایین٣٨=Shapiro|یەکەم٣٨=A.|دوایین٣٩=Strassburg|یەکەم٣٩=B.|دوایین٤٠=Stevens|یەکەم٤٠=T.|دوایین٤١=Stokes|یەکەم٤١=E.|دوایین٤٢=Taylor|یەکەم٤٢=R.|دوایین٤٣=Tear|یەکەم٤٣=T.|دوایین٤٤=Tizard|یەکەم٤٤=R.|دوایین٤٥=Venter|یەکەم٤٥=O.|دوایین٤٦=Visconti|یەکەم٤٦=P.|دوایین٤٧=Wang|یەکەم٤٧=S.|دوایین٤٨=Watson|یەکەم٤٨=J. E. M.|سەردێڕ=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|بەرگ=١١|issue=1|ساڵ=٢٠٢٠|پەڕە=٥٩٧٨|issn=2041-1723|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|pmid=٣٣٢٩٣٥٠٧|pmc=٧٧٢٣٠٥٧|bibcode=2020NatCo..11.5978G |doi-access=free}}</ref> == حکوومەت و سیاسەت == [[File:200229-D-AP390-1529 (49603221753).jpg|thumb|[[ئەرگ (کابول)|ئەرگ]] (کۆشکی سەرۆکایەتی) لە کابول، لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi> وێنەی گیراوە]] دوای داڕمانی خێرای [[کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستان]] لە کاتی [[ھێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|ھێرشەکانی تاڵیبان لە ٢٠٢١]]، تاڵیبان وڵاتەکەی وەک ئیماراتێکی ئیسلامی ڕاگەیاند. حکوومەتێکی نوێی کاربەڕێکەر لە <bdi>٧</bdi>ی ئەیلوولدا ڕاگەیەندرا.<ref name="BBCHardliners"/> تا تەممووزی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، تەنھا [[کۆنفیدراسیۆنی ڕووسیا]] [[دانپێدانانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|دانی بە ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستاندا ناوە]] وەک حکوومەتی ''[[دی جۆر]]''ـی ئەفغانستان.<ref name="Trevelyan">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Trevelyan |یەکەم١=Mark |دوایین٢=Trevelyan |یەکەم٢=Mark |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Russia becomes first country to recognise Taliban government of Afghanistan |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/russia-becomes-first-country-recognise-taliban-government-afghanistan-2025-07-03/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> لە [[پێوەرەکانی دیموکراسی ڤی-دێم|پێوەرەکانی دیموکراسی ڤی-دێم]]دا، ئەفغانستان لە نزمترین ئاستەکاندایە وەک "[[ئۆتۆکراسیی داخراو]]"، کە لە پلەی <bdi>١٧٦</bdi>ەم و <bdi>١٧٧</bdi>ەم دایە لە کۆی <bdi>١٧٩</bdi> وڵات لە پێوەرەکانی دیموکراسیی ھەڵبژاردن و دیموکراسیی لیبڕاڵیدا بە ڕیزبەندی.<ref name="j496">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Democracy Report 2026, Unraveling The Democratic Era?|ناونیشان=https://v-dem.net/documents/75/V-Dem_Institute_Democracy_Report_2026_lowres.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=[[V-Dem Institute]]}}</ref> ئەفغانستان لەسەر بنەمای [[دەوڵەتی یەکگرتوو|شێوەیەکی یەکگرتووی (مەرکەزی) ناوەندی لە حکوومەت]] کار دەکات.<ref name="Unitary">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=INTERNATIONAL RELATIONS AND WATER MANAGEMENT BETWEEN THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN AND THE ISLAMIC EMIRATE OF AFGHANISTAN |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/382438045_INTERNATIONAL_RELATIONS_AND_WATER_MANAGEMENT_BETWEEN_THE_REPUBLIC_OF_UZBEKISTAN_AND_THE_ISLAMIC_EMIRATE_OF_AFGHANISTAN |نووسەر=Javohir Makhmatkulov |بڵاوکەرەوە=[[ResearchGate]] |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٤|وتەگێڕانەوە=Afghanistan's unitary nation is primarily governed by the Islamic Emirate of Afghanistan, also referred to as the Afghan administration. The supreme leader and its religious consultants, whom they refer to as the Leadership together, possess concentrated political control in the Taliban-run emirate and theocracy that rules Afghanistan.}}</ref> ئامرازێکی نەریتیی حوکمڕانی لە ئەفغانستاندا بریتییە لە ''[[لۆیا جیرگە]]'' (کۆبوونەوەی گەورە)، کە کۆبوونەوەیەکی ڕاوێژکاری پەشتونە و بە شێوەیەکی سەرەکی بۆ ھەڵبژاردنی [[سەرۆکی دەوڵەت]]ێکی نوێ، پەسەندکردنی دەستوورێکی نوێ، یان چارەسەرکردنی پرسێکی نیشتمانی یان ناوچەیی وەک شەڕ ڕێکدەخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1782079.stm |بڵاوکەرەوە=BBC News |سەردێڕ=Q&A: What is a loya jirga? |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190523165931/http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1782079.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لۆیا جیرگەکان لانیکەم لە ساڵی <bdi>١٧٤٧</bdi>ەوە بەڕێوەچوون،{{sfn|Barfield|2012|page=295}} کە [[گردبوونەوەی زانایانی ئەفغانستان|نوێترین کۆبوونەوەیان]] لە حوزەیران تا تەممووزی <bdi>٢٠٢٢</bdi> بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Taliban meet tribal leaders, minority reps in first loya jirga since takeover |ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/2114061/world |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Arab News]] |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250125224255/https://www.arabnews.com/node/2114061/world |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Xu |یەکەم=Weiwei |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Loya Jirga appeals for recognition of Taliban |ناونیشان=https://global.chinadaily.com.cn/a/202207/03/WS62c197a5a310fd2b29e6a0cf.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=[[China Daily]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Khan |یەکەم=Omer Farooq |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Taliban convene 'Loya Jirga' in Kabul |ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/taliban-convene-loya-jirga-in-kabul/articleshow/92500437.cms |ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Times of India]] |issn=0971-8257 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220704070505/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/taliban-convene-loya-jirga-in-kabul/articleshow/92500437.cms |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === گەشەسەندنی حکوومەتی تاڵیبان === {{multiple image | total_width = 270 | perrow = 2 | direction = horizontal | caption_align = center | image1 = Hasan Akhund.png | caption1 = [[حەسەن ئاخوند]]<br /><small>[[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیران]]</small> | image2 = Sirajuddin Haqqani 2026.jpg | caption2 = [[سیراجەدین حەقانی]]<br /><small>یەکەم [[جێگری ڕێبەری ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|جێگری ڕێبەر]] و [[وەزیری ناوخۆی ئەفغانستان|وەزیری ناوخۆ]]</small> | image3 = Mullah Yaqoob in January 2022.png | caption3 = [[مەلا یەعقووب]]<br /><small>دووەم جێگری ڕێبەر و [[وەزارەتی بەرگری (ئەفغانستان)|وەزیری بەرگری]]</small> | image4 = Abdul_Ghani_Baradar.jpg | caption4 = [[عەبدول غەنی بەرادەر]]<br /><small>سێیەم جێگری ڕێبەر و یەکەم [[جێگری سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|جێگری سەرۆک وەزیران]]</small> }} لە <bdi>١٧</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi>دا، سەرکردەی حزبی ئیسلامیی گومەددین سەر بە تاڵیبان، [[گوڵبەدین حیکمەتیار]]، چاوی بە ھەردوو [[حامید کارزای]]، [[سەرۆک کۆماری ئەفغانستان|سەرۆک کۆماری پێشوو]]، و [[عەبدوڵڵا عەبدوڵڵا]]، سەرۆکی پێشووی ئەنجومەنی باڵای ئاشتەوایی نیشتمانی و [[سەرۆکی جێبەجێکار (ئەفغانستان)|سەرۆکی جێبەجێکاری پێشوو]] کەوت، لە [[دەوحە]]، قەتەر، بە ئامانجی پێکھێنانی [[حکوومەتی یەکڕیزیی نیشتمانی]]یەکی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan's Hekmatyar says heading for Doha with Karzai, Abdullah Abdullah to meet Taliban – Al Jazeera|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/afghanistans-hekmatyar-says-heading-doha-with-karzai-abdullah-abdullah-meet-2021-08-16/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=Reuters|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816202122/https://www.reuters.com/world/asia-pacific/afghanistans-hekmatyar-says-heading-doha-with-karzai-abdullah-abdullah-meet-2021-08-16/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AFP|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Taliban met ex-Afghan leader Karzai, Abdullah Abdullah|ناونیشان=https://www.brecorder.com/news/40114270|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Brecorder|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210818215958/https://www.brecorder.com/news/40114270|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرۆک کۆمار ئەشڕەف غەنی، کە لە کاتی پێشڕەوییەکانی تاڵیباندا لە وڵات ھەڵاتبوو بۆ تاجیکستان یان [[ئۆزبەکستان]]، لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان دەرکەوت و گوتی کە پشتگیری لە گفتوگۆی لەو شێوەیە دەکات و لە دانوستاندابووە بۆ گەڕانەوە بۆ ئەفغانستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Macias|یەکەم٢=Natasha |دوایین٢=Turak|یەکەم١= Amanda|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ousted Afghan President Ashraf Ghani resurfaces in UAE after fleeing Kabul, Emirati government says|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/08/18/afghan-president-ashraf-ghani-is-in-uae-after-fleeing-afghanistan.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[CNBC]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210818141114/https://www.cnbc.com/2021/08/18/afghan-president-ashraf-ghani-is-in-uae-after-fleeing-afghanistan.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ghani says he backs talks as Taliban meet with Karzai, Abdullah|ناونیشان=https://www.newagebd.net/article/146741/ghani-says-he-backs-talks-as-taliban-meet-with-karzai-abdullah|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=New Age|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210818215958/https://www.newagebd.net/article/146741/ghani-says-he-backs-talks-as-taliban-meet-with-karzai-abdullah|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆر کەسایەتی لە ناو تاڵیباندا بە گشتی کۆک بوون لەسەر ئەوەی کە بەردەوامیدان بە [[دەستووری ٢٠٠٤ی ئەفغانستان]] ڕەنگە، ئەگەر بە دروستی جێبەجێ بکرێت، گونجاو بێت وەک بنەمایەک بۆ دەوڵەتە ئایینییە نوێیەکە چونکە ناڕەزایەتییەکانیان بەرامبەر بە حکوومەتی پێشوو سیاسی بوون، نەک ئایینی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Osman|یەکەم١=Borhan|ناونیشان=https://cic.nyu.edu/sites/default/files/taliban_future_state_final.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://cic.nyu.edu/sites/default/files/taliban_future_state_final.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Taliban Views on a Future State|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[New York University]]|پەڕە=٧}}</ref> چەند کاتژمێرێک دوای ئەوەی کۆتا گەشتی فڕۆکەی ھێزەکانی ئەمریکا لە کابولەوە ڕۆیشت لە <bdi>٣٠</bdi>ی ئابدا، بەرپرسێکی تاڵیبان لە چاوپێکەوتنێکدا گوتی کە ئەگەری ھەیە حکوومەتێکی نوێ زووتر لە ڕۆژی ھەینی <bdi>٣</bdi>ی ئەیلوول دوای [[نوێژی هەینی]] ڕابگەیەندرێت. ھەروەھا گوتی کە ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە بە فەرمی وەک [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ئەمیر]] دەستنیشان دەکرێت، لەگەڵ ئاشکراکردنی وەزیرەکانی کابینە لە [[ئەرگ (کابول)|ئەرگ]] لە ڕێوڕەسمێکی فەرمیدا. عەبدول غەنی بەرادەر دەبێتە [[سەرۆکی حکوومەت]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان|سەرۆک وەزیران]]، لەکاتێکدا پۆستە گرنگەکانی تر دەدرێن بە [[سیراجەدین حەقانی]] و [[مەلا یەعقووب]]. لە ژێر ڕێبەری باڵادا، بەڕێوەبردنی ڕۆژانەی وڵات دەسپێردرێت بە [[کابینەی ئەفغانستان#ئیماراتی ئیسلامی (٢٠٢١-ئێستا)|کابینە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Taliban expected to announce new government|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2021/sep/02/afghanistan-taliban-expected-to-announce-new-government|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210902115607/http://www.theguardian.com/world/2021/sep/02/afghanistan-taliban-expected-to-announce-new-government|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی کەناڵی CNN-News18، سەرچاوەکان گوتیان حکوومەتە نوێیەکە ھاوشێوەی ئێران بەڕێوەدەبرێت کە تێیدا ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە ڕێبەری باڵا دەبێت ھاوشێوەی ڕۆڵی [[عەلی خامنەیی|سەید عەلی خامنەیی]]، و ناوەندەکەی لە [[قەندەھار]] دەبێت. بەرادەر یان یەعقووب دەبنە سەرۆکی حکوومەت وەک سەرۆک وەزیران. وەزارەتەکان و ئاژانسەکانی حکوومەت لەژێر سەرپەرشتی کابینەیەکدا دەبن کە سەرۆک وەزیران سەرۆکایەتی دەکات. ڕێبەری باڵا سەرۆکایەتی [[دەسەڵاتی جێبەجێکردن|دەستەیەکی جێبەجێکار]] دەکات کە پێی دەوترێت ئەنجومەنی باڵا بە بەشداریی <bdi>١١</bdi> بۆ <bdi>٧٢</bdi> ئەندام. پێدەچێت [[عەبدول حەکیم حەقانی]] پلەی بەرزبکرێتەوە بۆ [[سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەری]]. بەپێی ڕاپۆرتەکە، حکوومەتە نوێیەکە لە چوارچێوەی ھەموارکردنەوەی [[دەستووری ١٩٦٤ی ئەفغانستان]]ـدا پێکدەھێنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Taliban to Follow Iran Model in Afghanistan; Reclusive Hibatullah Akhundzada to be Supreme Leader|ناونیشان=https://www.news18.com/news/world/talibans-govt-in-afghanistan-on-iran-model-reclusive-hibatullah-akhundzada-to-be-supreme-leader-4149431.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=News18|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210831155248/https://www.news18.com/news/world/talibans-govt-in-afghanistan-on-iran-model-reclusive-hibatullah-akhundzada-to-be-supreme-leader-4149431.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێکھێنانی حکوومەت دواخرا بەھۆی نیگەرانییەکان سەبارەت بە پێکھێنانی حکوومەتێکی بنکە فراوان کە بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی قبوڵکراو بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban again postpone Afghan govt formation announcement|ئیش=The Economic Times|ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/taliban-again-postpone-afghan-govt-formation-announcement/articleshow/85923976.cms?from=mdr|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210904171526/https://economictimes.indiatimes.com/news/international/world-news/taliban-again-postpone-afghan-govt-formation-announcement/articleshow/85923976.cms?from=mdr|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە دواتر زیادکرا کە ئەنجومەنی سەرکردایەتی تاڵیبان (ڕەھبەری شوورا) دابەش ببوو لە نێوان تۆڕی حەقانی توندڕەو و عەبدول غەنی بەرادەری میانڕەو سەبارەت بەو دامەزراندنانەی کە پێویست بوون بۆ پێکھێنانی حکوومەتێکی "گشتگیر". ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بەوە کرد کە ئەمە گەیشتە ئاستی پێکدادانێک کە بووە ھۆی برینداربوونی بەرادەر و چارەسەرکردنی لە پاکستان، ھەرچەندە ئەمە لەلایەن خودی بەرادەرەوە ڕەتکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=New 'inclusive' Afghanistan government to be announced soon: Taliban|ناونیشان=https://www.livemint.com/news/world/new-inclusive-afghanistan-government-to-be-announced-soon-taliban-11630841282911.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=mint|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906081415/https://www.livemint.com/news/world/new-inclusive-afghanistan-government-to-be-announced-soon-taliban-11630841282911.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Taliban deputy denies reports of leadership row in new video |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58555234 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210915224224/https://www.bbc.com/news/world-asia-58555234 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا سەرەتای ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>، تاڵیبان پلانی دانابوو کابینەکە تەنھا بۆ پیاوان بێت. ڕۆژنامەنووسان و چالاکوانانی تری مافی مرۆڤ، زۆربەیان ژنان، لە ھیرات و کابول [[خۆپیشاندانەکانی ئەفغانستان ٢٠٢١|خۆپیشاندانیان کرد]] و داوایان کرد ژنان بەشداری پێبکرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Women protest against all-male Taliban government|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58490819|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210908223524/https://www.bbc.com/news/world-asia-58490819|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[کابینەی ئەفغانستان#ئیماراتی ئیسلامی (٢٠٢١-ئێستا)|کابینەی کاربەڕێکەر]] کە لە <bdi>٧</bdi>ی ئەیلوول ڕاگەیەندرا تەنھا لە پیاوان پێکھاتبوو، و [[وەزارەتی کاروباری ژنان (ئەفغانستان)|وەزارەتی کاروباری ژنان]] ھەڵوەشێنرایەوە.<ref name="BBCHardliners">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Hardliners get key posts in new Taliban government|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210907212403/https://www.bbc.com/news/world-asia-58479750|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا تەممووزی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، تەنھا [[ڕووسیا]] دانی بە حکوومەتی تاڵیباندا ناوە وەک دەسەڵاتدارانی شەرعی ئەفغانستان.<ref name="Trevelyan"/> نەتەوە یەکگرتووەکان ڕایگەیاندووە کە دانپێدانان مەحاڵە تا ئەو کاتەی سنووردارکردنەکانی سەر پەروەردە و کارکردنی ژنان بەردەوام بێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Taliban confirm they will attend a UN-led meeting in Qatar on Afghanistan |ناونیشان=https://apnews.com/article/taliban-delegation-doha-meeting-d3af51909b06aa7b086e44b25c464c77 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=AP News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kumar |یەکەم=Ruchi |سەردێڕ=Why has China recognised Taliban's envoy to Beijing? |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/14/is-chinas-recognition-of-afghanistan-envoy-a-diplomatic-win-for-taliban |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> لە <bdi>١٦</bdi>ی ئەیلوولی <bdi>٢٠٢٤</bdi>، تاڵیبان ھەڵمەتەکانی کوتانی ئیفلیجی منداڵانی لە ئەفغانستان ڕاگرت، وەک لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە ڕاپۆرت کرا، کە مەترسییەکی گەورە بۆ سەر ھەوڵە جیھانییەکان بۆ نەھێشتنی ئیفلیجی منداڵان دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban have suspended polio vaccination campaigns in Afghanistan, the UN says|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/wireStory/taliban-suspended-polio-vaccination-campaigns-afghanistan-113720519|newspaper=ABC News|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240917013143/https://abcnews.go.com/International/wireStory/taliban-suspended-polio-vaccination-campaigns-afghanistan-113720519|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە فەرمانێکدا لەلایەن ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادەوە لە <bdi>١٥</bdi>ی ئابی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، وەسفکردنی حکوومەت وەک کاربەڕێکەر لادرا، و ھەموو وەزیرەکان لە پۆستەکانیاندا مانەوە، بەڵام لەسەر بنەمایەکی ھەمیشەیی نەک کاتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban Leader Removes 'Acting' Designation From All Government Posts |ناونیشان=https://www.afintl.com/en/202508152035 |ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[Afghanistan International]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Malikzada |یەکەم١=Natiq |سەردێڕ=Taliban Officials Are No Longer 'Acting' |ناونیشان=https://thediplomat.com/2025/08/taliban-officials-are-no-longer-acting/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=[[The Diplomat (magazine)|The Diplomat]] |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250826001009/https://thediplomat.com/2025/08/taliban-officials-are-no-longer-acting/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === دابەشکارییە کارگێڕییەکان === {{Main|پارێزگاکانی ئەفغانستان|قەزاکانی ئەفغانستان}} ئەفغانستان لە ڕووی کارگێڕییەوە دابەشکراوە بۆ <bdi>٣٤</bdi> پارێزگا (''ویلایەت'').<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ariananews.co/en/afghanistan-provinces/|سەردێڕ=Afghanistan Provinces|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Ariana News|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704210454/https://ariananews.co/en/afghanistan-provinces/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەر پارێزگایەک پارێزگارێکی ھەیە و پایتەختێکی ھەیە. وڵاتەکە دابەشکراوە بۆ نزیکەی <bdi>٤٠٠</bdi> [[قەزاکانی ئەفغانستان|قەزای پارێزگاکان]]، کە زۆربەی کات ھەر یەکەیان شارێک یان چەندین گوند دەگرێتەوە. ھەر قەزایەک لەلایەن قایمقامێکی قەزاکەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. [[پێڕستی پارێزگارەکانی ئێستای ئەفغانستان|پارێزگارەکانی پارێزگاکان]] ئێستا لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان]]ەوە دەستنیشان دەکرێن، و قایمقامی قەزاکانیش لەلایەن پارێزگارەکانەوە ھەڵدەبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2012/12/09/world/asia/for-afghan-officials-prospect-of-death-comes-with-territory.html|سەردێڕ=For Afghan Officials, Prospect of Death Comes With Territory|دوایین=Ahmed|یەکەم=Azam|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠١٧|issn=0362-4331|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019103603/http://www.nytimes.com/2012/12/09/world/asia/for-afghan-officials-prospect-of-death-comes-with-territory.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگارەکانی پارێزگاکان نوێنەری حکوومەتی ناوەندیین لە کابول و بەرپرسیارن لە ھەموو پرسە کارگێڕی و فەرمییەکان لە ناو پارێزگاکانیاندا. ھەروەھا ئەنجومەنی پارێزگاکان ھەن کە لە ڕێگەی ھەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ و گشتییەوە بۆ ماوەی چوار ساڵ ھەڵدەبژێردرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iec.org.af/eng/content.php?id=5&cnid=24 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100827204439/http://www.iec.org.af/eng/content.php?id=5&cnid=24 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Explaining Elections, Independent Election Commission of Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Iec.org.af |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> ئەرکەکانی ئەنجومەنی پارێزگاکان بەشداریکردنە لە پلاندانانی پەرەپێدانی پارێزگا و بەشداریکردن لە چاودێریکردن و ھەڵسەنگاندنی دامەزراوەکانی تری فەرمانڕەوایەتی پارێزگاکە. بەپێی ماددەی <bdi>١٤٠</bdi>ی دەستوور و فەرمانی سەرۆکایەتی لەسەر یاسای ھەڵبژاردن، سەرۆک شارەوانییەکانی شارەکان دەبێت لە ڕێگەی ھەڵبژاردنی ئازاد و ڕاستەوخۆوە بۆ ماوەی چوار ساڵ ھەڵبژێردرێن. بەڵام لە پراکتیکدا، سەرۆک شارەوانییەکان لەلایەن حکوومەتەوە دادەمەزرێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=An Assessment of Afghanistan's Municipal Governance Framework|ناونیشان=http://webarchive.urban.org/UploadedPDF/412448-An-Assessment-of-Afghanistans-Municipal-Governance-Framework.pdf|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Urban Institute Center on International Development and Governance|نووسەر١=Jamie Boex|نووسەر٢=Grace Buencamino|نووسەر٣=Deborah Kimble|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704193403/http://webarchive.urban.org/UploadedPDF/412448-An-Assessment-of-Afghanistans-Municipal-Governance-Framework.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Afghanistan provinces numbered.png|thumb|upright=1.5|ئەفغانستان دابەش کراوە بەسەر [[پارێزگاکانی ئەفغانستان|٣٤ پارێزگا]]، کە ئەوانیش زیاتر دابەش دەبن بەسەر [[قەزاکانی ئەفغانستان|ژمارەیەک قەزادا]].]] ئەو <bdi>٣٤</bdi> پارێزگایە بە ڕیزبەندی ئەلفوبێیی بریتین لە: {{colbegin|colwidth=15em}} # [[پارێزگای بەدەخشان|بەدەخشان]] # [[پارێزگای بادغیس|بادغیس]] # [[پارێزگای بەغلان|بەغلان]] # [[پارێزگای بەڵخ|بەڵخ]] # [[پارێزگای بامیان|بامیان]] # [[پارێزگای دایکوندی|دایکوندی]] # [[پارێزگای فەراھ|فەراھ]] # [[پارێزگای فاریاب|فاریاب]] # [[پارێزگای غەزنی|غەزنی]] # [[پارێزگای غوور|غوور]] # [[پارێزگای ھێلمەند|ھێلمەند]] # [[پارێزگای ھیرات|ھیرات]] # [[پارێزگای جەوزجان|جەوزجان]] # [[پارێزگای کابول|کابول]] # [[پارێزگای قەندەھار|قەندەھار]] # [[پارێزگای کاپیسا|کاپیسا]] # [[پارێزگای خۆست|خۆست]] # [[پارێزگای کونەر|کونەر]] # [[پارێزگای قوندوز|قوندوز]] # [[پارێزگای لەغمان|لەغمان]] # [[پارێزگای لۆگەر|لۆگەر]] # [[پارێزگای نەنگەھار|نەنگەھار]] # [[پارێزگای نیمروز|نیمروز]] # [[پارێزگای نورستان|نورستان]] # [[پارێزگای ئورووزگان|ئورووزگان]] # [[پارێزگای پাক্তیا|پাক্তیا]] # [[پارێزگای پکتیکا|پکتیکا]] # [[پارێزگای پەنجشێر|پەنجشێر]] # [[پارێزگای پەروان|پەروان]] # [[پارێزگای سەمەنگان|سەمەنگان]] # [[پارێزگای سەرپێڵ|سەرپێڵ]] # [[پارێزگای تەخار|تەخار]] # [[پارێزگای وەردەک|وەردەک]] # [[پارێزگای زابول|زابول]] {{colend}} === پەیوەندییە دەرەکییەکان === ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>١٩٤٦</bdi> بووە ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان.{{sfn|Dupree|1997|page=642}} لە ڕووی مێژووییەوە، ئەفغانستان پەیوەندی بەھێزی لەگەڵ ئەڵمانیا ھەبوو، کە یەکێک بوو لە یەکەمین وڵاتەکان کە دانی بە سەربەخۆیی ئەفغانستاندا نا لە ساڵی <bdi>١٩١٩</bdi>؛ لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت، کە یارمەتی زۆری پێشکەش کرد لەگەڵ مەشقی سەربازی بۆ ھێزەکانی ئەفغانستان و واژۆکردنی پەیماننامەی دۆستایەتی لە ساڵانی <bdi>١٩٢١</bdi> و <bdi>١٩٧٨</bdi>؛ و ھیندستان، کە پەیماننامەیەکی دۆستایەتی لە ساڵی <bdi>١٩٥٠</bdi> لەگەڵدا واژۆ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Treaty of Friendship|ناونیشان=https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6584/Treaty+of+Friendship|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=mea.gov.in|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119135256/https://www.mea.gov.in/bilateral-documents.htm?dtl/6584/Treaty+of+Friendship|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیوەندییەکانی لەگەڵ پاکستان زۆرجار گرژ بووە بەھۆی چەندین ھۆکاری وەک کێشەی سنووری ھێڵی دیورەند و تێوەگلانی گومانلێکراوی پاکستان لە گرووپە یاخیبووەکانی ئەفغانستان. ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستانی ئێستا لە ئێستادا بە [[دانپێدانانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|نیوە دانپێدانراوە]]، بەڵام پەیوەندی نافەرمیی دیاری لەگەڵ چین، پاکستان و قەتەردا ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-08-16/china-enters-high-stakes-relationship-with-post-u-s-afghanistan|سەردێڕ=China Embraces High-Stakes Taliban Relationship as U.S. Exits|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ئیش=[[Bloomberg News]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210820193617/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-08-16/china-enters-high-stakes-relationship-with-post-u-s-afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2021/10/7/taliban-afghanistan-international-recognition|سەردێڕ=Taliban still struggling for international recognition|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera Media Network]]|یەکەم=Ali M|دوایین=Latifi|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211013140538/https://www.aljazeera.com/news/2021/10/7/taliban-afghanistan-international-recognition|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەردەمی کۆماری ئیسلامیی ئەفغانستانی پێشوودا، پەیوەندییەکی دۆستانەی لەگەڵ چەندین وڵاتی [[ناتۆ]] و ھاوپەیمانان ھەبوو، بەتایبەتی [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-کەنەدا|کەنەدا]]، [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-شانشینی یەکگرتوو|شانشینی یەکگرتوو]]، [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]، ئوسترالیا و [[پەیوەندییەکانی ئەفغانستان-تورکیا|تورکیا]]. لە ساڵی <bdi>٢٠١٢</bdi>دا، ویلایەتە یەکگرتووەکان و کۆماری ئەوکاتی ئەفغانستان [[ڕێککەوتننامەی هاوبەشیی ستراتیژیی ئەمریکا-ئەفغانستان|ڕێککەوتننامەی ھاوبەشیی ستراتیژی]]یان واژۆ کرد کە تێیدا ئەفغانستان بوو بە [[هاوپەیمانی سەرەکیی دەرەوەی ناتۆ|ھاوپەیمانێکی سەرەکیی دەرەوەی ناتۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hillary Clinton says Afghanistan 'major non-Nato ally'|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18750732|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190705181134/https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-18750732|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو نازناوە لە تەممووزی <bdi>٢٠٢٢</bdi> لەلایەن سەرۆکی ئەمریکا [[جۆ بایدن]]ـەوە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Mizelle |یەکەم١=Shawna |دوایین٢=Fossum |یەکەم٢=Sam |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Biden will rescind Afghanistan's designation as a major non-NATO ally |ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/07/06/politics/afghanistan-major-non-nato-ally-designation-biden-rescind/index.html |بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220810104553/https://www.cnn.com/2022/07/06/politics/afghanistan-major-non-nato-ally-designation-biden-rescind/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ھێزە سەربازییەکان === [[هێزە چەکدارەکانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|ھێزە چەکدارەکانی ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان]] دەستیان بەسەر بڕێکی زۆر لە چەک، کەلوپەل، ئۆتۆمبێل، فڕۆکە و پێداویستییەکانی تری ھێزە ئەمنییەکانی نیشتمانیی ئەفغانستاندا گرت دوای [[هێرشەکانی تاڵیبان (٢٠٢١)|ھێرشی ٢٠٢١ی تاڵیبان]] و [[کەوتنی کابول (٢٠٢١)|کەوتنی کابول]]. بەھای گشتیی کەلوپەلە گیراوەکان بە <bdi>$٨٣</bdi> ملیار خەمڵێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=White House defends letting billions in military equipment fall into Taliban hands |ئیش=Yahoo News |ناونیشان=https://news.yahoo.com/white-house-defends-letting-billions-192700107.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211012095525/https://news.yahoo.com/white-house-defends-letting-billions-192700107.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andrzejewski |یەکەم=Adam |سەردێڕ=Staggering Costs – U.S. Military Equipment Left Behind In Afghanistan |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/adamandrzejewski/2021/08/23/staggering-costs--us-military-equipment-left-behind-in-afghanistan/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=Forbes |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011181932/https://www.forbes.com/sites/adamandrzejewski/2021/08/23/staggering-costs--us-military-equipment-left-behind-in-afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === مافەکانی مرۆڤ === ھاوجنسخوازی لە کۆمەڵگەی ئەفغانیدا بابەتێکی [[تابوو|قەدەغەکراوە]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ahmadzai |یەکەم=Aria |ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=The LGBT community living under threat of death |بڵاوکەرەوە=BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-36884732 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221121132953/https://www.bbc.com/news/world-asia-36884732 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی یاسای سزادان، پەیوەندی ھاوجنسخوازی سزای تا یەک ساڵ زیندانی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan &#124; Human Dignity Trust |ناونیشان=https://www.humandignitytrust.org./country-profile/afghanistan/ |وێبگە=humandignitytrust.org. |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414225749/https://www.humandignitytrust.org/country-profile/afghanistan/ |ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> لەژێر [[شەریعەت|یاسای شەریعەت]] سەرپێچیکاران دەکرێت [[سزای لەسێدارەدان بۆ هاوڕەگەزخوازی|سزای مەرگیان بەسەردا بسەپێنرێت]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Fake Life': Being Gay in Afghanistan |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-being-gay-fake-life/28731934.html |وێبگە=RadioFreeEurope/RadioLiberty |دوایین١=Bezhan |یەکەم١=Frud |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210819061502/https://www.rferl.org/a/afghanistan-being-gay-fake-life/28731934.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٦|سەردێڕ=LGBT relationships are illegal in 74 countries, research finds |ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190614095346/https://www.independent.co.uk/news/world/gay-lesbian-bisexual-relationships-illegal-in-74-countries-a7033666.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ئیش=[[The Independent]]}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، نەریتێکی کۆن کە پەیوەندی بە کردەوەی ھاوجنسخوازی نێوان منداڵان و پیاوانی بەتەمەنەوە ھەیە (بەزۆری لۆردەکانی جەنگی دەوڵەمەند یان کەسانی نوخبە) کە پێی دەوترێت ''[[بەچە بازی]]'' بەردەوامە، ھەرچەندە سزای [[سزای لەسێدارەدان|لەسێدارەدانی]] ھەیە بەپێی یاسای تاڵیبان.<ref name="DS">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bacha bazi: Afghanistan's darkest secret|ناونیشان=https://humanrights.brightblue.org.uk/blog-1/2017/8/18/bacha-bazi-afghanistans-darkest-secret|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210822052916/https://humanrights.brightblue.org.uk/blog-1/2017/8/18/bacha-bazi-afghanistans-darkest-secret|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Human Rights and discrimination|زمان=en-US}}</ref> کەمینە ئایینییەکانی وەک سیخەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kumar |یەکەم=Ruchi |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=For Afghan Sikhs, it's between violence and exodus|ئیش=[[The Hindu]] |ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/for-afghan-sikhs-its-between-violence-and-exodus/article31194107.ece |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0971-751X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220403202634/https://www.thehindu.com/news/international/for-afghan-sikhs-its-between-violence-and-exodus/article31194107.ece |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھیندووەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mashal |یەکەم١=Mujib |دوایین٢=Abed |یەکەم٢=Fahim |ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=India Offers Escape to Afghan Hindus and Sikhs Facing Attacks|ئیش=The New York Times |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2020/07/19/world/asia/india-afghanistan-sikh-hindu.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220403195219/https://www.nytimes.com/2020/07/19/world/asia/india-afghanistan-sikh-hindu.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و مەسیحییەکان بەپێی ڕاپۆرتەکان ڕووبەڕووی چەوساندنەوە بوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Lyons |یەکەم١=Kate |دوایین٢=Blight |یەکەم٢=Garry |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Where in the world is the worst place to be a Christian? |ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2015/jul/27/where-in-the-world-is-it-worst-place-to-be-a-christian |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220425220001/https://www.theguardian.com/world/ng-interactive/2015/jul/27/where-in-the-world-is-it-worst-place-to-be-a-christian |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Afghan clerics call for Christian convert to be killed despite Western outrage |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=SY0IM-ZvDtM |بڵاوکەرەوە=[[AP Archive]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220426074158/https://www.youtube.com/watch?v=SY0IM-ZvDtM |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئایاری <bdi>٢٠٢٢</bdi>ەوە، ھەموو ژنان لە ئەفغانستان بەپێی یاسا داوایان لێکراوە کە جەستەیان بە تەواوی دابپۆشن لە شوێنە گشتییەکاندا (بە [[بورقە]] یان [[عەبا|عەبایەک]] لەگەڵ [[نیقاب]]، کە تەنھا چاوەکان بە کراوەیی دەھێڵێتەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=George |یەکەم=Susannah |سەردێڕ=Taliban orders head-to-toe coverings for Afghan women in public |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/2022/05/07/taliban-orders-head-toe-coverings-afghan-women-public/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220507171800/https://www.washingtonpost.com/world/2022/05/07/taliban-orders-head-toe-coverings-afghan-women-public/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Graham-Harrison |یەکەم=Emma |سەردێڕ=Taliban order all Afghan women to cover their faces in public |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/may/07/taliban-order-all-afghan-women-to-wear-burqa |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220514020908/https://www.theguardian.com/world/2022/may/07/taliban-order-all-afghan-women-to-wear-burqa |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم [[جێگری ڕێبەری ئیماراتی ئیسلامیی ئەفغانستان|جێگری ڕێبەر]] [[سیراجەدین حەقانی]] ڕایگەیاند کە فەرمانەکە تەنھا ڕاوێژکارییە و ھیچ جۆرێک لە [[حیجاب]] لە ئەفغانستاندا ناچاری نییە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Shelley |یەکەم١=Jo |دوایین٢=Popalzai |یەکەم٢=Ehsan |دوایین٣=Mengli |یەکەم٣=Ahmet |دوایین٤=Picheta |یەکەم٤=Rob |سەردێڕ=Top Taliban leader makes more promises on women's rights but quips 'naughty women' should stay home |ناونیشان=https://www.cnn.com/2022/05/18/asia/amanpour-haqqani-taliban-women-interview-intl/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|شوێن=Kabul, Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220520015009/https://www.cnn.com/2022/05/18/asia/amanpour-haqqani-taliban-women-interview-intl/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەرچەندە ئەمە پێچەوانەی واقیعەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Zucchino |یەکەم١=David |دوایین٢=Akbary |یەکەم٢=Yaqoob |سەردێڕ=The Taliban Pressure Women in Afghanistan to Cover Up |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2022/05/21/world/asia/taliban-afghanistan-women-hijab.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|شوێن=Kabul, Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220522011038/https://www.nytimes.com/2022/05/21/world/asia/taliban-afghanistan-women-hijab.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت کە دابەشبوونێکی ڕاستەقینەی ناوخۆیی ھەبێت لەسەر سیاسەتی مافەکانی ژنان لە نێوان توندڕەوەکان، لەوانەش ڕێبەر ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە، و پراگماتیکەکاندا، ھەرچەندە ئەوان بە ئاشکرا بەرەیەکی یەکگرتوو نیشان دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gannon |یەکەم١=Kathy |سەردێڕ=Taliban divisions deepen as Afghan women defy veil edict |ناونیشان=https://apnews.com/article/afghanistan-religion-kabul-taliban-aec1a4bb5dc2a91fc19954093a5595e0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=[[Associated Press News]] |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٢|شوێن=Kabul, Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220520015011/https://apnews.com/article/afghanistan-religion-kabul-taliban-aec1a4bb5dc2a91fc19954093a5595e0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فەرمانێکی تر ماوەیەکی کەم دوای یەکەمین دەرچوو، کە تێیدا داوا لە پێشکەشکارە مێینەکانی تەلەڤیزیۆن دەکات دەموچاویان دابپۆشن لە کاتی پەخشکردندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Fraser |یەکەم١=Simon |سەردێڕ=Afghanistan's female TV presenters must cover their faces, say Taliban |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-61508072 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220520005817/https://www.bbc.com/news/world-asia-61508072 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای گەڕانەوەی تاڵیبان، خۆکوژی لە نێوان ژناندا باوتر بووە، و ڕەنگە وڵاتەکە ئێستا یەکێک بێت لەو کەمە وڵاتانەی کە ڕێژەی خۆکوژی ژنان تێیدا لە پیاوان زیاترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nader |یەکەم=Zahra |سەردێڕ='Despair is settling in': female suicides on rise in Taliban's Afghanistan |وێبگە=The Guardian |ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/28/despair-is-settling-in-female-suicides-on-rise-in-talibans-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thoms |یەکەم=Silja |سەردێڕ=How the Taliban are violating women's rights in Afghanistan |وێبگە=DW |ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.dw.com/en/how-the-taliban-are-violating-womens-rights-in-afghanistan/a-66143514 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230828120349/https://www.dw.com/en/how-the-taliban-are-violating-womens-rights-in-afghanistan/a-66143514 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئایاری <bdi>٢٠٢٢</bdi>، تاڵیبان کۆمیسیۆنی مافەکانی مرۆڤی ئەفغانستانی ھەڵوەشاندەوە لەگەڵ چوار فەرمانگەی تری حکوومەت، بە بیانووی کورتیھێنانی بوودجەی وڵات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban dissolves Afghanistan's human rights commission as 'unnecessary' |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2022/may/17/taliban-dissolves-afghanistans-human-rights-commission-as-unnecessary |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|agency=Reuters |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220521122935/https://www.theguardian.com/world/2022/may/17/taliban-dissolves-afghanistans-human-rights-commission-as-unnecessary |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە کانوونی دووەمی <bdi>٢٠٢٥</bdi>، [[دادگای تاوانی نێونەتەوەیی]] دوو فەرمانی گرتنی دژی [[ڕێبەری باڵای ئەفغانستان|ڕێبەری باڵای تاڵیبان]] ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادە و [[سەرۆکی دەسەڵاتی دادوەریی ئەفغانستان|سەرۆکی دادوەری]]، عەبدول حەکیم حەقانی دەرکرد، بە تاوانی ئەنجامدانی [[تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی]] بەھۆی سەرکوتکردن و چەوساندنەوەی ژنان و کچانی ئەفغانی، و بێبەشکردنیان لە ئازادیی ھاتوچۆ، مافی کۆنترۆڵکردنی جەستەیان، پەروەردە، و ژیانێکی تایبەت و خێزانی، لە کاتێکدا بەرگری و ئۆپۆزسیۆنی گومانلێکراو بە شێوەیەکی دڕندانە سەرکوت کرابوون بە کوشتن، زیندانیکردن، ئەشکەنجەدان، دەستدرێژیی سێکسی، و جۆرەکانی تری توندوتیژی سێکسی، لەوەتەی ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi>ەوە. دەوڵەتانی ئەندام لە دادگای تاوانی نێودەوڵەتی پابەندن بە دەستگیرکردنی ئەو کەسانەی داواکراون ئەگەر بێنە ناو خاکەکەیانەوە.<ref name="Taliban_warrent">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Internationaler Strafgerichtshof beantragt Haftbefehl gegen Taliban-Anführer |trans-title=International Criminal Court requests arrest warrant against Taliban leaders |ناونیشان=https://www.spiegel.de/ausland/afghanistan-internationaler-strafgerichtshof-beantragt-haftbefehl-gegen-taliban-anfuehrer-a-c79606bd-0a95-4b5b-b9db-d6cd1e8481df |newspaper=[[Der Spiegel]] |زمان=de |شوێن=[[The Hague]], Netjherlands |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == ئابووری == {{Main|ئابووریی ئەفغانستان}} [[File:Afghan pomegranate processing.jpg|thumb|کرێکاران سەرقاڵی پرۆسێسکردنی [[بەرھەمھێنانی هەنار لە ئەفغانستان|ھەنار]] (''ئەنار'')ن، کە ئەفغانستان پێی بەناوبانگە لە ئاسیادا]] تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی) ئەفغانستان لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا <bdi>$٢٠٫١</bdi> ملیار بووە، یان <bdi>$٨١</bdi> ملیار بەپێی [[یەکسانیی ھێزی کڕین]] (PPP).<ref name="imf2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|سەردێڕ=Afghanistan|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230501160206/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/April/weo-report?c=512,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2020&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پێرستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (یەکەی کڕین) بۆ هەر تاکێک|داھاتی تاکەکەسی]] بەپێی PPP دەگاتە <bdi>$٢،٤٥٩</bdi> و <bdi>$٦١١</bdi> بە نەوی.<ref name="imf2"/> سەرەڕای ئەوەی کە <bdi>$١</bdi> ترلیۆن یان زیاتر لە یەدەگی کانزاکانی ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-12-15/karzai-tells-investors-u-s-will-meet-his-security-pact-demands|سەردێڕ=Karzai Woos India Inc. as Delay on U.S. Pact Deters Billions|یەکەم=Kartikay|دوایین=Mehrotra|بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg News]]|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011222703/https://www.bloomberg.com/news/articles/2013-12-15/karzai-tells-investors-u-s-will-meet-his-security-pact-demands|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک یەکێک لە [[وڵاتانی کەمتر گەشەسەندوو|وڵاتە کەمتر گەشەسەندووەکانی]] جیھان دەمێنێتەوە. بەرھەمی ئابووری سەبارەت بە ھەر تاکێک لە نێوان [[پێرستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی)|نزمترینەکانە لە ھەر وڵاتێکدا]] تا ساڵی <bdi>٢٠٢٦</bdi>. جوگرافیای فیزیکی سەختی ئەفغانستان و پێگەی بێدەرچوویی وەک ھۆکارێک بۆ ئەوەی کە وڵاتەکە ھەمیشە لە نێوان کەمترین گەشەسەندووەکاندابووە لە سەردەمی مۆدێرندا ئاماژەی پێکراوە – ھۆکارێک کە پێشکەوتنیش خاو بووەتەوە بەھۆی ململانێ ھاوچەرخەکان و ناسەقامگیری سیاسی.<ref name="Fisher-2002"/> وڵاتەکە زیاتر لە <bdi>$٧</bdi> ملیار کاڵا ھاوردە دەکات بەڵام تەنھا <bdi>$٧٨٤</bdi> ملیۆن ھەناردە دەکات، کە بە شێوەیەکی سەرەکی میوە و [[چەرەسات|چەرەساتەکانن]]. <bdi>$٢٫٨</bdi> ملیار [[قەرزی دەرەکی]] ھەیە.<ref name="Factbook"/> کەرتی خزمەتگوزاری زۆرترین بەشداری لە GDPدا ھەبووە (<bdi>٥٥٫٩٪</bdi>) بەدوایدا کشتوکاڵ (<bdi>٢٣٪</bdi>) و پیشەسازی (<bdi>٢١٫١٪</bdi>).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/214.html|سەردێڕ=Field Listing :: GDP – composition, by sector of origin – The World Factbook|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111214540/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/214.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[بانکی ناوەندی ئەفغانستان]] وەک بانکی ناوەندیی نەتەوەکە کار دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Interest Rate Cut in Place, Says Central Bank|ئیش= TOLOnews|ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان= https://www.tolonews.com/business/interest-rate-cut-place-says-central-bank|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190704193402/https://www.tolonews.com/business/interest-rate-cut-place-says-central-bank|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] (AFN) دراوی نیشتمانییە، بە تێکڕای گۆڕینەوەی نزیکەی <bdi>٧٥</bdi> ئەفغانی بەرامبەر بە <bdi>١</bdi> دۆلاری ئەمریکی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghani Falls Against Dollar By 3% In A Month|ناونیشان=https://www.tolonews.com/business/afghani-falls-against-dollar-3-month|بڵاوکەرەوە=TOLOnews|ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190419141610/https://www.tolonews.com/business/afghani-falls-against-dollar-3-month|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەندین بانکی ناوخۆیی و بیانی لە وڵاتەکەدا کار دەکەن، لەوانە [[بانکی نێونەتەوەییی ئەفغانستان]]، [[کابول بانکی نوێ]]، [[عەزیزی بانک]]، [[پەشتەنی بانک]]، [[ستاندارد چارتەرد بانک]]، و [[یەکەمین بانکی مایکرۆفاینانس-ئەفغانستان]]. [[File:Afghan carpets being sold.jpg|thumb|upright=1.35|[[مافوورەی ئەفغانی]] یەکێکن لە ھەناردە سەرەکییەکانی ئەفغانستان.]] لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا، یەکێک لە پاڵنەرە سەرەکییەکانی بوژانەوەی ئابووری گەڕانەوەی زیاتر لە <bdi>٥</bdi> ملیۆن [[ڕەوەندی ئەفغانی|کۆچبەر]] بوو، کە لەگەڵ خۆیاندا کارامەییەکانی دروستکردنی سامانیان ھێنا و ھەروەھا پارەی زۆر پێویستیان ھێنا بۆ دەستپێکردنی کارە بازرگانییەکان. زۆرێک لە ئەفغانییەکان بەشدارییان لە بواری بیناسازیدا کرد، کە یەکێک بوو لە گەورەترین پیشەسازییەکانی وڵاتەکە لەو کاتەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/07/08/world/asia/08contract.html |سەردێڕ=Afghan Companies Say U.S. Did Not Pay Them |ئیش=The New York Times|یەکەم=Carlotta |دوایین=Gall |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130402005151/http://www.nytimes.com/2010/07/08/world/asia/08contract.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> ھەندێک لە پڕۆژە گەورەکانی بیناسازی نیشتمانی بریتین لە شاری نوێی کابول بە بڕی <bdi>$٣٥</bdi> ملیار لە تەنیشت پایتەخت، پڕۆژەی ئاینۆ مێنا لە قەندەھار، و [[شارۆچکەی غازی ئەمانوڵڵا خان]] لە نزیک جەلال ئاباد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dcda.gov.af/ |سەردێڕ=DCDA {{!}} Welcome to our Official Website |بڵاوکەرەوە=dcda.gov.af |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230233634/http://www.dcda.gov.af/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.najeebzarab.af/town_main.php |سەردێڕ=Welcome to Ghazi Amanullah Khan Website |ساڵ=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=najeebzarab.af |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130429180506/http://www.najeebzarab.af/town_main.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina |سەردێڕ=Case study: Aino Mina |بڵاوکەرەوە=Designmena |یەکەم١= Oliver |دوایین١=Ephgrave |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140106003655/http://www.designmena.com/portfolio/aino-mina|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> پڕۆژەی ھاوشێوەی گەشەپێدان ھەروەھا لە [[هیرات]]، [[مەزاری شەریف]]، و شارەکانی تر دەستیان پێکردووە.<ref>"[https://www.forbes.com/2009/09/02/mazar-i-sharif-khaled-amiri-opinions-21-century-cities-09-ann-marlowe.html A Humane Afghan City?]" by Ann Marlowe. ''[[Forbes]]''. 2 September 2009. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131231001216/http://www.forbes.com/2009/09/02/mazar-i-sharif-khaled-amiri-opinions-21-century-cities-09-ann-marlowe.html | date=31 December 2013 }}.</ref> مەزەندە دەکرێت ساڵانە <bdi>٤٠٠،٠٠٠</bdi> کەس بێنە ناو بازاڕی کارەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Michael Sprague |سەردێڕ=Afghanistan country profile |ناونیشان=https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/1871/01%20Country%20Profile%20FINAL%20July%202016.pdf |وێبگە=USAID |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170501062352/https://www.usaid.gov/sites/default/files/documents/1871/01%20Country%20Profile%20FINAL%20July%202016.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> چەندین کۆمپانیای بچووک و کارگە لە ناوچە جیاوازەکانی وڵاتەکەدا دەستیان بە کارکردن کردووە، کە نەک تەنھا داھات بۆ حکوومەت دابین دەکەن بەڵکو ھەلی کاری نوێش دروست دەکەن. باشترکردنی ژینگەی کارکردن بووەتە ھۆی ئەوەی کە زیاتر لە <bdi>$١٫٥</bdi> ملیار وەبەرھێنان لە بواری [[پەیوەندییەکان|پەیوەندییەکان]] بکرێت و زیاتر لە <bdi>١٠٠،٠٠٠</bdi> ھەلی کار لە ساڵی <bdi>٢٠٠٣</bdi>ەوە دروست بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth#Tab=Description |سەردێڕ=Economic growth |بڵاوکەرەوە=USAID Afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130929082351/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/economic_growth |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> [[مافوورەی ئەفغانی]] جارێکی تر بەناوبانگ دەبێتەوە، کە ڕێگە بە زۆرێک لە فرۆشیارانی مافوورە لە سەرانسەری وڵاتەکەدا دەدات کرێکاری زیاتر دابمەزرێنن؛ لە <bdi>٢٠١٦-٢٠١٧</bdi>دا چوارەمین زۆرترین گرووپی ھەناردەکراوی کاڵاکان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://uk.reuters.com/article/us-afghanistan-carpets-idUKKBN1HI2VL|سەردێڕ=Sales of Afghanistan's renowned carpets unravel as war intensifies |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٨|دوایین١=Nickel |یەکەم١=Rod |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200612214646/https://uk.reuters.com/article/us-afghanistan-carpets-idUKKBN1HI2VL |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> ئەفغانستان ئەندامە لە [[ڕێکخراوەی بازرگانیی جیهانی|WTO]]، [[کۆمەڵەی باشووری ئاسیا بۆ هاوکاریی ناوچەیی|SAARC]]، [[ڕێکخراوی هاوکاریی ئابووری|ECO]]، و [[ڕێکخراوی هاوکاریی ئیسلامی|OIC]]. پێگەی چاودێری لە [[ڕێکخراوەی هاوکاریی شانگهای|SCO]]دا ھەیە. لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا، زۆرینەی ھاوردەکان لە ئێران، چین، پاکستان و کازاخستانەوە دێن، لە کاتێکدا <bdi>٨٤٪</bdi>ی ھەناردەکان بۆ پاکستان و ھیندستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wits.worldbank.org/CountryProfile/en/Country/AFG/Year/LTST/TradeFlow/EXPIMP/Partner/by-country |سەردێڕ= Afghanistan trade balance, exports and imports by country 2019 |وێبگە=World Integrated Trade Solution |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> لەوەتەی دەستبەسەرداگرتنی وڵاتەکە لەلایەن تاڵیبانەوە لە ئابی <bdi>٢٠٢١</bdi>، ویلایەتە یەکگرتووەکان [[سامانە بەستووەکانی ئەفغانستان|نزیکەی $٩ ملیار سامانەکانی بەستووە]] کە ھی [[بانکی ناوەندی ئەفغانستان]]ن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban blames U.S. as 1 million Afghan kids face death by starvation |ناونیشان=https://www.cbsnews.com/news/afghanistan-taliban-blames-us-as-1-million-kids-face-starvation/ |بڵاوکەرەوە=[[CBS News]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230712011202/https://www.cbsnews.com/news/afghanistan-taliban-blames-us-as-1-million-kids-face-starvation/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٣}}</ref> و ڕێگری لە تاڵیبان کردووە بۆ دەستڕاگەیشتن بە ملیاران دۆلار کە لە ھەژمارەکانی بانکی ئەمریکادان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Is the United States Driving Afghanistan Toward Famine? |ناونیشان=https://messaging-custom-newsletters.nytimes.com/template/oakv2?campaign_id=30&emc=edit_int_20211029&instance_id=44044&nl=the-interpreter&productCode=INT&regi_id=57806557&segment_id=72971&te=1&uri=nyt%3A%2F%2Fnewsletter%2Fde4d3c8a-f805-5843-bf23-d2fd9a6bcf70&user_id=9aa4b6ac6a6bfa9626d966e353fed48b |ئیش=The Interpreter |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|یەکەم١=Max |دوایین١=Fisher |یەکەم٢=Amanda |دوایین٢=Taub |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230326032707/https://messaging-custom-newsletters.nytimes.com/template/oakv2?campaign_id=30&emc=edit_int_20211029&instance_id=44044&nl=the-interpreter&productCode=INT&regi_id=57806557&segment_id=72971&te=1&uri=nyt%3A%2F%2Fnewsletter%2Fde4d3c8a-f805-5843-bf23-d2fd9a6bcf70&user_id=9aa4b6ac6a6bfa9626d966e353fed48b |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan's hunger crisis is a problem the U.S. can fix |ناونیشان=https://www.msnbc.com/opinion/afghanistan-s-hunger-crisis-problem-u-s-can-fix-n1283618 |بڵاوکەرەوە=[[MSNBC]] |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> مەزەندە دەکرێت کە بەرھەمی ناوخۆیی ئەفغانستان بە ڕێژەی <bdi>٢٠٪</bdi> دابەزیبێت دوای گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ دەسەڵات. دوای ئەمە، دوای چەندین مانگ لە کەوتنی ئازاد، ئابووری ئەفغانستان دەستی بە سەقامگیربوون کرد، وەک دەرەنجامێک بۆ کۆتوبەندەکانی تاڵیبان لەسەر ھاوردەی قاچاغ، سنووردارکردنی مامەڵە بانکییەکان، و [[یارمەتییەکانی دەرەوە بۆ ئەفغانستان|یارمەتییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان]]. لە ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، ئابووری ئەفغانستان دەستی بە بینینی نیشانەکانی بووژانەوە کرد. ئەمەش بەدوایدا ھات بە ڕێژەی ئاڵوگۆڕی جێگیر، ھەڵاوسانی نزم، کۆکردنەوەی داھاتی جێگیر، و بەرزبوونەوەی بازرگانی لە ھەناردەکردندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Two Years into Taliban Rule, New Shocks Weaken Afghan Economy |ناونیشان=https://www.usip.org/publications/2023/08/two-years-taliban-rule-new-shocks-weaken-afghan-economy |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230811071034/https://www.usip.org/publications/2023/08/two-years-taliban-rule-new-shocks-weaken-afghan-economy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=United States Institute of Peace}}</ref> لە سێیەمی ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، [[ئەفغانی (دراو)|ئەفغانی]] بەرزبووەوە بۆ باشترین دراوی جیھان، کە زیاتر لە <bdi>٩٪</bdi> بەرزبووەوە بەرامبەر بە [[دۆلاری ئەمریکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Taliban Controls the World's Best Performing Currency This Quarter|ئیش=Bloomberg.com |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2023-09-25/taliban-controls-world-s-best-performing-currency-this-quarter |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> === کشتوکاڵ === [[File:Afghan Saffron.jpg|thumb|[[زەعفەران]]ـی ئەفغانی]] بەرھەمھێنانی کشتوکاڵی بڕبڕەی پشتی ئابووریی ئەفغانستانە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |سەردێڕ=Agriculture |بڵاوکەرەوە=USAID |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130929082220/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/agriculture |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> و بە شێوەیەکی نەریتی زاڵ بووە بەسەر ئابووریدا، کە نزیکەی <bdi>٤٠٪</bdi>ی ھێزی کار لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا تێیدا کاریان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/afghanistan/publication/unlocking-potential-of-agriculture-for-afghanistan-growth |سەردێڕ=Unlocking the Potential of Agriculture for Afghanistan's Growth|بڵاوکەرەوە=World Bank}}</ref> وڵاتەکە ناسراوە بە بەرھەمھێنانی [[بەرھەمھێنانی هەنار لە ئەفغانستان|ھەنار]]، ترێ، قەیسی، کاڵەک، و چەندین میوەی تری تازە و وشک. ئەفغانستان ھەروەھا بووە گەورەترین بەرھەمھێنەری جیھان بۆ [[گراس|حەشیش]] لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-afghanistan-cannabis-idUSTRE62U0IC20100331|سەردێڕ=Afghanistan now world's top cannabis source: U.N. |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|دوایین=Burch |یەکەم=Jonathon}}</ref> بەڵام لە ئازاری <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، بەرھەمھێنانی حەشیش قەدەغە کرا بە فەرمانێک لەلایەن ھەیبەتوڵڵا ئاخوندزادەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sultan |یەکەم=Abid |سەردێڕ=Taliban leader bans cannabis cultivation in Afghanistan |ناونیشان=https://www.trtworld.com/asia/taliban-leader-bans-cannabis-cultivation-in-afghanistan-66283 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Taliban leader bans cannabis cultivation in Afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240701030117/https://www.trtworld.com/asia/taliban-leader-bans-cannabis-cultivation-in-afghanistan-66283}}</ref> [[زەعفەران]]، کە گرانترین بەھاراتە، لە ئەفغانستاندا دەڕوێت، بەتایبەتی لە [[پارێزگای هیرات]]. لە ساڵانی دواییدا، بەرھەمھێنانی زەعفەران بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینیوە، کە دەسەڵاتداران و جوتیاران بەکاری دەھێنن بۆ ئەوەی ھەوڵبدەن جێگەی چاندنی خەشخاش بگرێتەوە. لە نێوان ساڵانی <bdi>٢٠١٢</bdi> و <bdi>٢٠١٩</bdi>، ئەو زەعفەرانەی کە لە ئەفغانستان دەچێنرا و بەرھەم دەھێنرا بەدوای یەکدا لەلایەن پەیمانگای نێودەوڵەتی تام و کواڵیتییەوە وەک باشترین لە جیھاندا پلەبەندی دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.arabnews.com/node/1602281/world|سەردێڕ=Afghanistan's red gold 'saffron' termed world's best|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=Arab News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan/28053-afghan-saffron-worlds-best|سەردێڕ=Afghan Saffron, World's Best|وێبگە=TOLOnews}}</ref> بەرھەمھێنان گەیشتە بەرزترین ئاستی مێژوویی خۆی لە ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi> (<bdi>١٩،٤٦٩</bdi> کیلۆگرام لە زەعفەران)، و یەک کیلۆگرام لە ناوخۆدا لە نێوان <bdi>$٦٣٤</bdi> و <bdi>$١١٤٧</bdi> دەفرۆشرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/25/c_138657013.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228193104/http://www.xinhuanet.com/english/2019-12/25/c_138657013.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Saffron production hits record high in Afghanistan|agency=Xinhua News Agency}}</ref> بەردەستبوونی پەمپی ئاوی دیزڵی ھەرزان کە لە چین و پاکستانەوە ھاوردە دەکران، و لە دەیەی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا، ھەرزانیی وزەی خۆر بۆ پەمپکردنی ئاو، بووە ھۆی فراوانبوونی کشتوکاڵ و دانیشتووان لە بیابانەکانی باشووری ڕۆژئاوای ئەفغانستان لە پارێزگاکانی [[پارێزگای قەندەهار|قەندەھار]]، [[پارێزگای هێلمەند|ھێلمەند]] و [[پارێزگای نیمروز|نیمروز]] لە دەیەی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا. بیرەکان وردە وردە قووڵتر کراونەتەوە، بەڵام سەرچاوەکانی ئاو سنووردارن. خەشخاش (ئەفیون) بەرھەمە سەرەکییەکەیە، بەڵام تا ساڵی <bdi>٢٠٢٢</bdi>، لەژێر ھێرشی حکوومەتی نوێی تاڵیباندا بوو کە بۆ سەرکوتکردنی بەرھەمھێنانی ئەفیون، بە شێوەیەکی سیستماتیک پەمپکردنی ئاویان سەرکوت دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=Bryan Denton |نووسەر٢=David Zucchino |نووسەر٣=Yaqoob Akbary |سەردێڕ=Green Energy Complicates the Taliban's New Battle Against Opium: The multibillion-dollar trade has survived previous bans. Now, the Taliban are going after solar-powered water pumps to try to dry up poppy crops in the middle of a national economic crisis. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2022/05/29/world/asia/afghanistan-opium-taliban.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|وتەگێڕانەوە=Do not destroy the fields, but make the fields dry out.... We are committed to fulfilling the opium decree.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=David Mansfield |سەردێڕ=When the Water Runs Dry: What is to be done with the 1.5 million settlers in the deserts of southwest Afghanistan when their livelihoods fail? |ناونیشان=https://areu.org.af/when-the-water-runs-dry/ |وێبگە=areu.org.af |بڵاوکەرەوە=The Afghanistan Research and Evaluation Unit (AREU) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220529220041/https://areu.org.af/when-the-water-runs-dry/}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی ساڵی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، چاندنی خەشخاش لە باشووری ئەفغانستان بە ڕێژەی زیاتر لە <bdi>٨٠٪</bdi> کەمبووەتەوە لە ئەنجامی ھەڵمەتەکانی تاڵیبان بۆ ڕاگرتنی بەکارھێنانی بۆ ئەفیون. ئەمە کەمبوونەوەیەکی <bdi>٩٩٪</bdi>ی گەشەی ئەفیون لە پارێزگای ھێلمەند لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Poppy Cultivation in South of Afghanistan Down by 80%: Report |پەڕە=١|ئیش=ToloNews |ناونیشان=https://tolonews.com/afghanistan-183684 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}}</ref> لە تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، ڕاپۆرتێکی نەتەوە یەکگرتووەکان نیشانیدا کە لە تەواوی ئەفغانستاندا، چاندنی خەشخاش بە ڕێژەی زیاتر لە <bdi>٩٥٪</bdi> دابەزیوە، کە لە پێگەی خۆی وەک گەورەترین بەرھەمھێنەری ئەفیون لە جیھاندا دوورخستووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghan opium poppy cultivation plunges by 95 percent under Taliban: UN |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/5/afghan-opium-poppy-cultivation-plunges-by-95-percent-under-taliban-un |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Opium cultivation declines by 95 per cent in Afghanistan: UN survey {{!}} UN News |ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2023/11/1143232 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=United Nations}}</ref> === کانزاسازی === [[File:Lapis Lazuli from Afghanistan.jpg|thumb|بەردەکانی [[لازوورد]]]] سەرچاوە سروشتییەکانی وڵاتەکە بریتین لە: خەڵووز، مس، ئاسن، [[لیتیۆم]]، [[یۆرانیۆم]]، [[توخمە دەگمەنەکانی زەوی|توخمە دەگمەنەکان]]، [[کرۆمایت]]، زێڕ، [[زینک]]، [[تالک]]، [[بارایت]]، [[گۆگرد]]، قورقوشم، [[مەڕمەڕ]]، بەردە بەنرخەکان و [[بەردە نیمچە بەنرخەکان]]، غازی سروشتی، و نەوت.<ref name="peters2007">{{cite tech report |last=Peters |first=Steven G. |title=Preliminary Assessment of Non-Fuel Mineral Resources of Afghanistan, 2007 |url=https://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |publisher=USGS Afghanistan Project/[[US Geological Survey]]/Afghanistan Geological Survey |access-date=13 October 2011 |id=Fact Sheet 2007–3063 | date=October 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727053445/http://pubs.usgs.gov/fs/2007/3063/fs2007-3063.pdf |archive-date=27 July 2013 }}</ref><ref name="bgs" /> لە ساڵی <bdi>٢٠١٠</bdi>دا، بەرپرسانی ئەمریکا و حکوومەتی ئەفغانی مەزەندەیان کرد کە ئەو یەدەگە کانزاییانەی لە ساڵی <bdi>٢٠٠٧</bdi> لەلایەن [[ڕووپێوی جیۆلۆجی ئەمریکا]]وە دۆزرابوونەوە بەھایان لانیکەم {{nowrap|<bdi>$١</bdi> ترلیۆن}}ە.<ref name="bbcminerals">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghans say US team found huge potential mineral wealth |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/10311752 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130809125352/http://www.bbc.co.uk/news/10311752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> [[مایکل ئۆهانلۆن|مایکل ئی. ئۆھانلۆن]] لە [[پەیمانگای بروکینگز]] مەزەندەی کرد کە ئەگەر ئەفغانستان ساڵانە نزیکەی <bdi>$١٠</bdi> ملیار لە [[کانزاسازی لە ئەفغانستان|یەدەگە کانزاییەکانی]] بەدەست بھێنێت، [[بەرهەمی نەتەوەیی گشتی|بەرھەمی نەتەوەیی گشتی]] وڵاتەکە دوو ھێندە دەبێت و پارەدارکردنی درێژخایەن بۆ پێداویستییە سەرەکییەکان دابین دەکات.<ref>O'Hanlon, Michael E. [http://www.brookings.edu/opinions/2010/0616_afghanistan_minerals_ohanlon.aspx "Deposits Could Aid Ailing Afghanistan"] ({{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923172142/http://www.brookings.edu/opinions/2010/0616_afghanistan_minerals_ohanlon.aspx |date=23 September 2011 }}), [[The Brookings Institution]], 16 June 2010.</ref> [[ڕووپێوی جیۆلۆجیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (USGS) لە ساڵی <bdi>٢٠٠٦</bdi>دا مەزەندەی کرد کە باکووری ئەفغانستان تێکڕا {{convert|<bdi>2.9</bdi>|e9oilbbl|e6m3|abbr=unit|order=flip}} لە [[نەوتی خاو]]، {{convert|<bdi>15.7</bdi>|e12cuft|abbr=unit|order=flip}} لە غازی سروشتی، و {{convert|<bdi>562</bdi>|e6USbbl|e9L|0|abbr=unit|order=flip}} لە [[شلەی غازی سروشتی]] ھەیە.<ref>{{cite tech report|last=Klett |first=T.R. |title=Assessment of Undiscovered Petroleum Resources of Northern Afghanistan, 2006 |url=https://pubs.usgs.gov/fs/2006/3031/pdf/FS-3031.pdf |publisher=USGS-Afghanistan Ministry of Mines & Industry Joint Oil & Gas Resource Assessment Team |access-date=13 October 2011 | date=March 2006 |id=Fact Sheet 2006–3031|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727060903/http://pubs.usgs.gov/fs/2006/3031/pdf/FS-3031.pdf |archive-date=27 July 2013 }}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١١</bdi>دا، ئەفغانستان گرێبەستێکی گەڕان بەدوای نەوتدا لەگەڵ [[کۆمپانیای نیشتمانیی نەوتی چین]] (CNPC) واژۆ کرد بۆ پەرەپێدانی سێ کێڵگەی نەوت بەدرێژایی ڕووباری ئاموودەریا لە باکوور.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://ph.news.yahoo.com/afghanistan-signs-7-bn-oil-deal-china-102107778.html |سەردێڕ=Afghanistan signs '$7 bn' oil deal with China |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230233953/http://ph.news.yahoo.com/afghanistan-signs-7-bn-oil-deal-china-102107778.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> وڵاتەکە بڕێکی بەرچاو لە [[لیتیۆم]]، مس، زێڕ، خەڵووز، ئاسن، و [[کانزا|کانزاکانی]] تری ھەیە.<ref name=peters2007 /><ref name="bgs">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/docs/Gold_A4.pdf#search='gold%20and%20copper%20discovered%20in%20afghanistan'|سەردێڕ=Minerals in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=[[British Geological Survey]] |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726155518/http://www.bgs.ac.uk/AfghanMinerals/docs/Gold_A4.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uvm.edu/ieds/node/568/ |سەردێڕ=Afghanistan's Mineral Fortune |بڵاوکەرەوە=Institute for Environmental Diplomacy and Security Report |ساڵ=٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131212153853/http://www.uvm.edu/ieds/node/568 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> [[کاربۆناتیت]]ـی [[خانەشین]] لە پارێزگای ھێلمەند خاوەنی {{convert|<bdi>1000000</bdi>|t|lk=out}} لە [[توخمە دەگمەنەکانی زەوی|توخمە دەگمەنەکان]]ـە.<ref>{{cite tech report|last=Tucker |first=Ronald D. |title=Rare Earth Element Mineralogy, Geochemistry, and Preliminary Resource Assessment of the Khanneshin Carbonatite Complex, Helmand Province, Afghanistan |url=https://pubs.usgs.gov/of/2011/1207/pdf/ofr2011-1207.pdf |publisher=USGS |access-date=13 October 2011 |year=2011 |id=Open-File Report 2011–1207|archive-url=https://web.archive.org/web/20130727062511/http://pubs.usgs.gov/of/2011/1207/pdf/ofr2011-1207.pdf |archive-date=27 July 2013}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠٠٧</bdi>دا، گرێبەستێکی بەکرێدانی <bdi>٣٠</bdi> ساڵە درا بە کۆمپانیای [[گرووپی میتالورجی چین|China Metallurgical Group]] بۆ کانی مس لە [[مێس ئاینەک|ئاینەک]] بە بڕی <bdi>$٣</bdi> ملیار،<ref>"[http://www.dailyfinance.com/2010/06/14/china-us-afghanistan-mineral-mining/ China, Not U.S., Likely to Benefit from Afghanistan's Mineral Riches]". ''Daily Finance''. 14 June 2010 {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131231001630/http://www.dailyfinance.com/2010/06/14/china-us-afghanistan-mineral-mining/ |date=31 December 2013}}</ref> کە بووە گەورەترین وەبەرھێنانی بیانی و پڕۆژەی بازرگانی تایبەت لە مێژووی ئەفغانستاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2009/12/30/world/asia/30mine.html |سەردێڕ=China Willing to Spend Big on Afghan Commerce |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110731145815/http://www.nytimes.com/2009/12/30/world/asia/30mine.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> [[دەسەڵاتی پۆڵای هیندستان|Steel Authority of India]]ی سەر بە دەوڵەت مافی کانزاسازی بەدەستھێنا بۆ پەرەپێدانی یەدەگی گەورەی ئاسنی [[دەربەندی حاجیگەک|حاجیگەک]] لە ناوەڕاستی ئەفغانستان.<ref>"[http://www.businessweek.com/news/2011-12-06/indian-group-wins-rights-to-mine-in-afghanistan-s-hajigak.html Indian Group Wins Rights to Mine in Afghanistan's Hajigak]" ({{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131010060446/http://www.businessweek.com/news/2011-12-06/indian-group-wins-rights-to-mine-in-afghanistan-s-hajigak.html |date=10 October 2013}}). ''Businessweek''. 6 December 2011</ref> بەرپرسانی حکوومەت مەزەندە دەکەن کە <bdi>٣٠٪</bdi>ی یەدەگە کانزاییەکانی وڵاتەکە بەھایان لانیکەم {{nowrap|<bdi>$١</bdi> ترلیۆن}}ە.<ref name=bbcminerals /> یەکێک لە بەرپرسەکان ڕایگەیاند کە "ئەمە دەبێتە بڕبڕەی پشتی ئابووریی ئەفغانستان" و یاداشتێکی پێنتاگۆن ئاماژەی بەوە کردووە کە ئەفغانستان دەتوانێت ببێتە "عەرەبستانی سعوودیی لیتیۆم".<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Risen|یەکەم=James|بەستەری نووسەر=James Risen|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|سەردێڕ=U.S. Identifies Vast Riches of Minerals in Afghanistan|newspaper=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100617204149/http://www.nytimes.com/2010/06/14/world/asia/14minerals.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> یەدەگی لیتیۆم کە بڕەکەی <bdi>٢١</bdi> ملیۆن تۆنە دەتوانێت بگاتە ئاستی یەدەگەکانی [[بۆلیڤیا]]، کە لە ئێستادا وەک ئەو وڵاتە سەیر دەکرێت کە زۆرترین یەدەگی لیتیۆمی ھەیە.<ref name="Hosp-2021">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Hosp|یەکەم=Gerald|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: die konfliktreichen Bodenschätze|ناونیشان=https://www.nzz.ch/wirtschaft/afghanistan-die-konfliktreichen-bodenschaetze-ld.1642056|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[Neue Zürcher Zeitung]]|زمان=de}}</ref> یەدەگە گەورەکانی تری بریتین لە [[بۆکسایت]] و [[کۆباڵت]].<ref name="Hosp-2021" /> دەستڕاگەیشتن بە [[توانای بایۆلۆژی|توانای بایۆلۆژی]] لە ئەفغانستان لە خوار تێکڕای جیھانییەوەیە. لە ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi>دا، ئەفغانستان <bdi>٠٫٤٣</bdi> ھێکتاری جیھانی<ref name=footprintdata>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.footprintnetwork.org/#/countryTrends?cn=2&type=BCpc,EFCpc|سەردێڕ=Country Trends|بڵاوکەرەوە=Global Footprint Network|ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> توانای بایۆلۆژی ھەبوو بۆ ھەر کەسێک لە ناو خاکەکەیدا، کە زۆر کەمترە لە تێکڕای جیھانی کە <bdi>١٫٦</bdi> ھێکتاری جیھانییە بۆ ھەر کەسێک.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lin|یەکەم١=David|دوایین٢=Hanscom|یەکەم٢=Laurel|دوایین٣=Murthy|یەکەم٣=Adeline|دوایین٤=Galli|یەکەم٤=Alessandro|دوایین٥=Evans|یەکەم٥=Mikel|دوایین٦=Neill|یەکەم٦=Evan|دوایین٧=Mancini|یەکەم٧=MariaSerena|دوایین٨=Martindill|یەکەم٨=Jon|دوایین٩=Medouar|یەکەم٩=FatimeZahra|دوایین١٠=Huang|یەکەم١٠=Shiyu|دوایین١١=Wackernagel |یەکەم١١=Mathis|ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Ecological Footprint Accounting for Countries: Updates and Results of the National Footprint Accounts, 2012–2018|journal=Resources|بەرگ=٧|issue=3|پەڕە=٥٨|doi=10.3390/resources7030058|doi-access=free|bibcode=2018Resou...7...58L}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi> ئەفغانستان <bdi>٠٫٧٣</bdi> ھێکتاری جیھانی توانای بایۆلۆژی بەکارھێناوە بۆ ھەر کەسێک—کە دەکاتە [[شوێنپێی ئیکۆلۆژی|شوێنپێی ئیکۆلۆژی]]ی بەکارھێنانیان. ئەمە بەو مانایە دێت کە ئەوان کەمێک کەمتر لە دوو ھێندەی ئەو توانای بایۆلۆژییە بەکاردەھێنن کە ئەفغانستان ھەیەتی. لە ئەنجامدا، ئەفغانستان لە کورتیھێنانی توانای بایۆلۆژیدایە.<ref name=footprintdata/> لە ئەیلوولی <bdi>٢٠٢٣</bdi>دا، [[تاڵیبان]] گرێبەستی کانزاسازیی بە بەھای {{nowrap|<bdi>$٦٫٥</bdi> ملیار}} واژۆ کرد، بە مەبەستی دەرھێنانی زێڕ، ئاسن، قورقوشم، و زینک لە پارێزگاکانی ھیرات، غوور، لۆگەر، و تەخار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Taliban Sign Multibillion-Dollar Afghan Mining Deals |ناونیشان=https://www.voanews.com/a/taliban-sign-multibillion-dollar-afghan-mining-deals/7249135.html |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Voice of America}}</ref> === وزە === [[File:Afghanistan electricity production.svg|thumb|دابینکردنی کارەبای ئەفغانستان (<bdi>١٩٨٠–٢٠١٩</bdi>)]] بەپێی [[بانکی نێونەتەوەیی|بانکی جیھانی]]، <bdi>٩٨٪</bdi>ی دانیشتووانی گوندەکان لە ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi>دا دەستیان بە کارەبا دەگەیشت، کە ئەمەش بەرزبوونەوەیە لەچاو <bdi>٢٨٪</bdi>ی ساڵی <bdi>٢٠٠٨</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Access to electricity, rural (% of rural population) – Afghanistan {{!}} Data|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.ACCS.RU.ZS?end=2018&locations=AF&start=2005&view=chart|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=World Bank}}</ref> بە گشتی ژمارەکە دەگاتە <bdi>٩٨٫٧٪</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.ACCS.ZS?end=2018&locations=AF&start=2005&view=chart|سەردێڕ=Access to electricity (% of population) – Afghanistan|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]]}}</ref> تا ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi>، ئەفغانستان <bdi>١،٤٠٠</bdi> [[مێگاوات]] کارەبا بەرھەم دەھێنێت، بەڵام ھێشتا زۆربەی کارەباکەی لە ڕێگەی ھێڵەکانی گواستنەوەی کارەباوە لە ئێران و دەوڵەتانی ئاسیای ناوەندییەوە ھاوردە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tolonews.com/business/afghanistan-has-capacity-produce-310000mw-power|سەردێڕ=Afghanistan Has Capacity To Produce 310,000MW Power|وێبگە=TOLOnews}}</ref> زۆربەی بەرھەمھێنانی کارەبا لە ڕێگەی [[هێزی ئاو|ھێزی ئاوەوەیە]]، کە یارمەتی دەدرێت بەو ڕووبار و چەمانەی کە لە شاخەکانەوە ھەڵدەقوڵێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower|سەردێڕ=Afghanistan Resurrects its Largest Hydropower Plant Toward a Brighter Future|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421160657/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەڵام کارەبا ھەمیشە جێگەی متمانە نییە و بڕانی کارەبا ڕوودەدات، تەنانەت لە کابولیشدا.<ref name="Afghanistan Analysts Network – English-2015">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/power-to-the-people-how-to-extend-afghans-access-to-electricity/|سەردێڕ=Power to the People: How to extend Afghans' access to electricity|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> لە ساڵانی دواییدا ژمارەیەکی زیاتر لە وێستگەکانی [[وزەی خۆر|خۆر]]، [[بایۆماس]] و با دروستکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html|سەردێڕ=The Power of Nature: How Renewable Energy is Changing Lives in Afghanistan|وێبگە=UNDP in Afghanistan|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414230313/https://www.af.undp.org/content/afghanistan/en/home/presscenter/IntheNews/renewable-energy-in-afghanistan-atn.html}}</ref> لە ئێستادا پڕۆژەی CASA-1000 لە ژێر پەرەپێداندایە کە کارەبا لە قرغیزستان و تاجیکستانەوە دەگوازێتەوە، ھەروەھا [[بۆری غازی تورکمانستان-ئەفغانستان-پاکستان-هیندستان|بۆری غازی تورکمانستان-ئەفغانستان-پاکستان-ھیندستان]] (TAPI).<ref name="Afghanistan Analysts Network – English-2015"/> کارەبا لەلایەن [[کۆمپانیای دا ئەفغانستان بڕێشنا شێرکەت|دا ئەفغانستان بڕێشنا شێرکەت]] (DABS، کۆمپانیای کارەبای ئەفغانستان)ـەوە بەڕێوەدەبرێت. بەنداوە گرنگەکان بریتین لە [[بەنداوی کەجەکی]]، [[بەنداوی دەهلە]]، و [[بەنداوی سەردە بەند]].<ref name="afghanistans.com-1"/> === گەشتیاری === [[File:Lake in Band-e Amir National Park, March 2008.jpg|thumb|[[پارکی نیشتمانیی بەند ئەمیر]]]] گەشتیاری پیشەسازییەکی بچووکە لە ئەفغانستان بەھۆی کێشەکانی ئاسایشەوە. سەرەڕای ئەوەش، نزیکەی <bdi>٢٠،٠٠٠</bdi> گەشتیاری بیانی ساڵانە سەردانی وڵاتەکە دەکەن تا ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.pajhwok.com/en/2016/09/27/20000-foreign-tourists-visit-afghanistan-annually |سەردێڕ=20,000 foreign tourists visit Afghanistan annually |بڵاوکەرەوە=Pajhwok Afghan News (PAN) |editor=Navid Ahmad Barakzai |ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161123022923/http://www.pajhwok.com/en/2016/09/27/20000-foreign-tourists-visit-afghanistan-annually}}</ref> بەتایبەتی ناوچەیەکی گرنگ بۆ گەشتیاری ناوخۆیی و نێودەوڵەتی دۆڵی جوان و دڵڕفێنی [[بامیان]]ـە، کە دەریاچە، دۆڵ و شوێنەوارە مێژووییەکانی تێدایە، و ئەوەش یارمەتیدەربووە کە لە ناوچەیەکی ئارام و دوور لە چالاکییە یاخیبووەکاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/asia/coronavirus-shatters-tourism-hopes-in-afghanistan-s-bamyan-province-1.1011018|سەردێڕ=Coronavirus shatters tourism hopes in Afghanistan's Bamyan province|وێبگە=The National|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pajhwok.com/en/2017/09/03/more-200000-tourists-visit-bamyan-year|سەردێڕ=More than 200,000 tourists visit Bamyan this year|وێبگە=pajhwok.com|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|دوایین١=Basharat|یەکەم١=Hakim}}</ref> ژمارەیەکی کەمتر سەردانی ناوچەکانی وەک دۆڵی [[واخان]] دەکەن و گەشتی پێی تێدا دەکەن، کە یەکێکە لە دوورەدەستترین کۆمەڵگەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.scmp.com/week-asia/society/article/2154951/where-instagramers-and-taliban-play-afghanistan|سەردێڕ=Where Instagramers and Taliban play|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٨|وێبگە=South China Morning Post}}</ref> لە کۆتایییەکانی شەستەکانەوە، ئەفغانستان وێستگەیەکی بەناوبانگ بوو لەسەر [[ڕێگەی هیپییەکان|ڕێگەی ھیپییەکان]]، کە سەرنجی زۆرێک لە ئەورووپی و ئەمریکییەکانی ڕادەکێشا. بە ھاتن لە ئێرانەوە، ڕێگاکە بە چەندین پارێزگا و شاری ئەفغانستاندا تێدەپەڕی لەوانە [[هیرات]]، [[قەندەهار]] و [[کابول]] پێش ئەوەی بپەڕێتەوە بۆ باکووری پاکستان، باکووری ھیندستان، و [[نیپاڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm|سەردێڕ= Origins of the hippie trail|وێبگە= richardgregory.org.uk|ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20201111215149/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail.htm}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm |سەردێڕ=The hippie trail |وێبگە=richardgregory.org.uk |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308185419/https://www.richardgregory.org.uk/history/hippie-trail-03.htm}}</ref> گەشتیاری لە ساڵی <bdi>١٩٧٧</bdi>دا گەیشتە لوتکە، یەک ساڵ پێش دەستپێکردنی ناسەقامگیری سیاسی و ململانێی چەکداری.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/middle-east/afghanistan/articles/when-afghanistan-was-just-the-laid-back-highlight-on-the-hippie-/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/travel/destinations/middle-east/afghanistan/articles/when-afghanistan-was-just-the-laid-back-highlight-on-the-hippie-/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=When Afghanistan was just a laid-back highlight on the hippie trail|یەکەم=Oliver|دوایین= Smith|وێبگە=[[The Daily Telegraph]]|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨}}{{cbignore}}</ref> [[File:Jam afghanistan ghorprovince islamic architecture.jpg|thumb|upright|[[منارەی جام]]، کە یەکێکە لە شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانیی [[یوونێسکۆ|یونێسکۆ]]]] شاری [[غەزنی]] مێژوو و شوێنەواری مێژوویی بەرچاوی ھەیە، و پێکەوە لەگەڵ شاری [[بامیان]] لە ساڵانی دواییدا وەک پایتەختی کولتووری ئیسلامی و پایتەختی کولتووری باشووری ئاسیا بەڕیز ھەڵبژێردراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/bamyan-first-ever-cultural-capital-of-south-asia-a-big-party-but-what-else/|سەردێڕ=Bamyan, First Ever Cultural Capital of South Asia: A big party, but what else?|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> شارەکانی [[هیرات]]، [[قەندەهار]]، [[بەڵخ]]، و [[زەرەنج]] ھەروەھا زۆر مێژوویین. [[منارەی جام]] لە دۆڵی [[ڕووباری هەریرود|ڕووباری ھەری]] یەکێکە لە شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانیی [[یوونێسکۆ|یونێسکۆ]]. عەبایەک کە دەوترێت [[محەممەد لە ئیسلامدا|پێغەمبەری ئیسلام محەممەد]] پۆشیویەتی لە [[مەزارگەی عەبا]] لە قەندەھار پارێزراوە، کە شارێکە لەلایەن [[ئەلێکساندەری مەزن]]ەوە دامەزراوە و یەکەم پایتەختی ئەفغانستان بووە. [[قەڵای ئەلێکساندەر]] لە شاری ڕۆژئاوای ھیرات لە ساڵانی دواییدا نۆژەن کراوەتەوە و سەرنجڕاکێشییەکی بەناوبانگە. لە باکووری وڵاتەکە [[مەزارگەی عەلی]] ھەیە، کە لەلایەن زۆر کەسەوە بڕوا وایە شوێنی ناشتنی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی]] بێت.{{sfn|Dupree|1997|page=115}} [[مۆزەخانەی نیشتمانیی ئەفغانستان]] لە کابول میوانداری ژمارەیەکی زۆر لە شوێنەوارە دێرینەکانی بوودایی، یۆنانی [[باکتریا|باکتری]] و ئیسلامیی سەرەتایی دەکات؛ مۆزەخانەکە بەھۆی شەڕی ناوخۆوە زیانی زۆری بەرکەوت بەڵام لە سەرەتای ٢٠٠٠ەکانەوە بە ھێواشی نۆژەن دەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/travel/story/20200203-the-afghan-artefacts-that-survived-taliban-destruction|سەردێڕ=The Afghan artefacts that survived Taliban destruction|یەکەم=Ruchi|دوایین=Kumar|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[BBC Travel]]}}</ref> بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو، گەشتیاری لە ئەفغانستان پێشکەوتنی بەخۆیەوە بینیوە لە دوای دەستبەسەرداگرتنی تاڵیبان. ھەوڵە چالاکەکانی تاڵیبان ھانی گەشتیاری دا کە زیاد بکات لە <bdi>٦٩١</bdi> گەشتیار لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi>، بۆ <bdi>٢،٣٠٠</bdi> لە <bdi>٢٠٢٢</bdi>، بۆ <bdi>٥،٢٠٠</bdi> لە <bdi>٢٠٢٣</bdi>، و لەگەڵ ھەندێک خەمڵاندن لە نێوان <bdi>٧،٠٠٠</bdi> بۆ <bdi>١٠،٠٠٠</bdi> کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Taliban are working to woo tourists to Afghanistan |ناونیشان=https://apnews.com/article/afghanistan-taliban-tourism-women-7acb04bb78dd779e763a337790113cec |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=AP News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Photos: Tourist numbers up in post-war Afghanistan |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/gallery/2024/4/2/tourist-numbers-up-in-post-war-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='A remarkable development': How Western tourism is on the rise in this controversial nation |ناونیشان=https://news.sky.com/story/a-remarkable-development-how-western-tourism-is-on-the-rise-in-afghanistan-13087329 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Sky News}}</ref> بەڵام ئەمە ھەڕەشەی لەسەرە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی - پارێزگای خۆراسان|دەوڵەتی ئیسلامی - پارێزگای خۆراسان]]، کە بەرپرسیارێتی ھێرشکردنە سەر گەشتیارانی گرتە ئەستۆ، وەک [[تەقەکردنی بامیان ٢٠٢٤|تەقەکردنەکەی بامیان لە ٢٠٢٤]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=Attack on tourists rocks fledgling Afghanistan tourism sector |ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20240520-attack-on-tourists-rocks-fledgling-afghanistan-tourism-sector |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=France 24}}</ref> === گەیاندن === خزمەتگوزارییەکانی پەیوەندی لە ئەفغانستان لەلایەن کۆمپانیاکانی [[ئەفغان تێلێکۆم]]، [[ئەفغان وایەرلێس]]، [[ئەتیسالات]]، [[گرووپی ئێن تی ئێن]]، و [[رۆشان (کۆمپانیا)|ڕۆشان]] دابین دەکرێن. وڵاتەکە [[مانگی دەستکرد|مانگی دەستکردی]] ئاسمانی خۆی بەکاردەھێنێت کە پێی دەوترێت [[ئەفغانست ١]]، کە خزمەتگوزارییەکانی تەلەفۆن، ئینتەرنێت، و تەلەڤیزیۆن بۆ ملیۆنان بەشداربوو دابین دەکات. تا ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi> دوای ساڵانێک لە شەڕی ناوخۆ، بواری پەیوەندییەکان وەک کەرتێکی نەبوو وابوو، بەڵام تا ساڵی <bdi>٢٠١٦</bdi> گەشەی کردبوو بۆ پیشەسازییەکی <bdi>$٢</bdi> ملیاری، بە ھەبوونی <bdi>٢٢</bdi> ملیۆن بەشداربووی مۆبایل و <bdi>٥</bdi> ملیۆن بەکارھێنەری ئینتەرنێت. کەرتی پەیوەندییەکان لانیکەم <bdi>١٢٠،٠٠٠</bdi> کەس لە سەرتاسەری وڵاتدا کاریان تێدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistanembassy.org.uk/english/3155/|سەردێڕ=Connecting Afghanistan: The rise of technology in governance and society – The Embassy of Afghanistan in London|وێبگە=afghanistanembassy.org.uk|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180121125742/http://afghanistanembassy.org.uk/english/3155/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === گواستنەوە === [[File:Françoise Foliot - Afghanistan 043.jpg|thumb|left|[[توونێلی سالەنگ]]]] بەھۆی جوگرافیای ئەفغانستانەوە، گواستنەوە لە نێوان بەشە جیاوازەکانی وڵاتەکەدا لە ڕووی مێژووییەوە قورس بووە. بڕبڕەی پشتی تۆڕی ڕێگاوبانی ئەفغانستان [[ڕێگای خێرای ١ (ئەفغانستان)|ڕێگای خێرای ١]]ـە، کە زۆرجار پێی دەوترێت "ڕێگای ئەڵقەیی"، کە درێژییەکەی دەگاتە {{convert|<bdi>2210</bdi>|km}} و پێنج شاری گەورە پێکەوە دەبەستێتەوە: کابول، غەزنی، قەندەھار، ھیرات و مەزاری شەریف،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|سەردێڕ=Going in Circles: The never-ending story of Afghanistan's unfinished Ring Road|بڵاوکەرەوە=Afghanistan Analysts Network|نووسەر=Qayoom Suroush|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707120451/https://www.afghanistan-analysts.org/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ لقی ڕێگاکان بۆ قوندوز و جەلال ئاباد و چەندین دەروازەی سنووری، لە کاتێکدا بە دەوری شاخەکانی ھیندووکوشدا دەسوڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=29bg7g1U6coC&pg=PA118|سەردێڕ=The Geography and Politics of Afghanistan|یەکەم=Ramamoorthy|دوایین=Gopalakrishnan|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ١٩٨٢|بڵاوکەرەوە=Concept Publishing Company}}</ref> ڕێگای ئەڵقەیی زۆر گرنگە بۆ بازرگانیی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی و ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/economy-development-environment/going-in-circles-the-never-ending-story-of-afghanistans-unfinished-ring-road/|سەردێڕ=Going in Circles: The never-ending story of Afghanistan's unfinished Ring Road|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> بەشێکی سەرەکی لە ڕێگای ئەڵقەیی [[توونێلی سالەنگ]]ـە، کە لە ساڵی <bdi>١٩٦٤</bdi> تەواو بووە، کە گەشتکردن بە ناو زنجیرەچیای ھیندووکوشدا ئاسان دەکات و باکوور و باشووری ئەفغانستان بەیەکەوە دەبەستێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Cary Gladstone|سەردێڕ=Afghanistan Revisited|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aH_KCWVB6W0C&pg=PA122|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Nova Publishers|ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٠٣٣-٤٢١-٨|پەڕە=١٢٢}}</ref> ئەوە تاکە ڕێگای وشکانییە کە ئاسیای ناوەندی بە [[نیمچەکیشوەری هیندستان|نیمچەکیشوەری ھیندستان]]ەوە دەبەستێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/idINIndia-46016020100209 |سەردێڕ=Afghan avalanches kill dozens, trap hundreds |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٠|ئیش=Reuters |دوایین=Azimy |یەکەم=Yousuf}}</ref> چەندین دەربەندی شاخاوی ڕێگە بە گەشتکردن دەدەن لە نێوان ھیندووکوش لە ناوچەکانی تردا. ڕووداوەکانی ھاتوچۆی مەترسیدار باون لەسەر ڕێگا و بانە خێراکانی ئەفغانستان، بەتایبەتی لەسەر ڕێگای [[ڕێگای خێرای کابول-قەندەهار|کابول-قەندەھار]] و [[ڕێگای کابول-جەلال ئاباد]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2013/apr/26/afghan-bus-crash |سەردێڕ=Afghan bus crash kills 45 |ئیش=[[The Guardian]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141105002154/http://www.theguardian.com/world/2013/apr/26/afghan-bus-crash |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گەشتکردن بە پاس لە ئەفغانستان ھێشتا مەترسیدارە بەھۆی چالاکییە چەکدارییەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Driving in Afghanistan|ناونیشان=http://caravanistan.com/transport/driving/afghanistan/|وێبگە=Caravanistan|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160904001045/http://caravanistan.com/transport/driving/afghanistan/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Ariana Afghan A310-300 F-GEMO.jpg|thumb|فڕۆکەیەکی جۆری [[ئێرباس ئەی ٣١٠]]ـی ھێڵی ئاسمانیی [[ئاریانا ئەفغان ئێرلاینز]] لە ساڵی <bdi>٢٠٠٦</bdi>]] گواستنەوەی ئاسمانی لە ئەفغانستان لەلایەن ھێڵی ئاسمانی نیشتمانییەوە دەکرێت کە [[ئاریانا ئەفغان ئێرلاینز]]ـە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=EU To Impose Ban on Afghan Planes |ناونیشان=http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |بڵاوکەرەوە=Airwise News |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=Kabul-based [[Safi Airways|Safi]] is the country's No. 2 airline after national carrier Ariana Afghan Airlines |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130524011714/http://news.airwise.com/story/view/1290466447.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لەلایەن کۆمپانیای تایبەتی [[کام ئێر]]ەوە. ھێڵە ئاسمانییەکانی چەندین وڵات ھەروەھا گەشتی ئاسمانی بۆ ناوەوە و دەرەوەی وڵاتەکە دابین دەکەن. ئەمانە بریتین لە [[ئێر ئیندیا]]، [[ئیمارات (هێڵی ئاسمانی)|ئیمارات]]، [[گۆڵف ئێر]]، [[هێڵی ئاسمانیی ئاسمان|ئاسمان ئێرلاینز]]، [[هێڵە ئاسمانییە نێونەتەوەییەکانی پاکستان|پاکستانی ئێرلاینز]]، و [[هێڵە ئاسمانییەکانی تورکیا|تورکیش ئێرلاینز]]. وڵاتەکە چوار فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی ھەیە: [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کابول]] (پێشتر فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی حامید کارزای)، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی قەندەهار]]، [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی هیرات]]، و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەزاری شەریف]]. بە لەبەرچاوگرتنی فڕۆکەخانە ناوخۆییەکانیش، <bdi>٤٣</bdi> فڕۆکەخانە ھەن.<ref name="Factbook"/> [[بنکەی ئاسمانیی بەگرام]] فڕۆکەخانەیەکی سەربازیی گەورەیە. وڵاتەکە سێ ھێڵی ئاسنی ھەیە: یەکێکیان، ھێڵێکی {{convert|<bdi>75</bdi>|km|adj=on}} لە [[مەزاری شەریف]]ـەوە بۆ [[پردی دۆستایەتیی ئەفغانستان و ئۆزبەکستان|سنووری ئۆزبەکستان]]؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/railways/hairatan-to-mazar-i-sharif/|سەردێڕ=Hairatan to Mazar-i-Sharif railway – Railways of Afghanistan|وێبگە=andrewgrantham.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171224182253/http://www.andrewgrantham.co.uk/afghanistan/railways/hairatan-to-mazar-i-sharif/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھێڵێکی درێژی {{convert|<bdi>10</bdi>|km|adj=on}} لە [[تۆرغوندی]]ـیەوە بۆ سنووری [[تورکمانستان]] (کە لەوێوە وەک بەشێک لە ھێڵی ئاسنی تورکمانستان بەردەوام دەبێت)؛ و ھێڵێکی کورت لە [[ئەقینە]]وە بەسەر سنووری تورکمانستاندا بۆ [[کێرکی]]، کە بڕیارە زیاتر بەناو ئەفغانستاندا درێژبکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pajhwok.com/en/2016/11/28/afghan-turkmenistan-railroad-inaugurated|سەردێڕ=Afghan-Turkmenistan railroad inaugurated|وێبگە=pajhwok.com|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170512234058/http://www.pajhwok.com/en/2016/11/28/afghan-turkmenistan-railroad-inaugurated|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|دوایین١=Salehai|یەکەم١=Zarghona}}</ref> ئەم ھێڵانە تەنھا بۆ بارھەڵگری بەکاردەھێنرێن و ھیچ خزمەتگوزارییەکی گەشتیاریان نییە. ھێڵێکی ئاسن لە نێوان [[خاف، ئێران|خاف]]ی ئێران و [[هیرات]]ی ڕۆژئاوای ئەفغانستان، کە بۆ ھەردوو بواری بارھەڵگری و گەشتیاری تەرخانکراوە، تا ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi> لە قۆناغی دروستکردندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.azernews.az/region/135859.html |سەردێڕ=Khaf-Herat railroad to be launched in Iran soon |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٨|وتەگێڕانەوە="Iran-Afghanistan railway networks through Khaf-Herat Railroad will be completed in the next few months," Yazdani said, according to Mehr news agency on 3 August |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180928003514/https://www.azernews.az/region/135859.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ifpnews.com/exclusive/iran-strongly-condemns-herat-railway-mine-blast/|سەردێڕ=Iran Strongly Condemns Herat Railway Mine Blast|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Iran Front Page|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190521080709/https://ifpnews.com/exclusive/iran-strongly-condemns-herat-railway-mine-blast/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی {{convert|<bdi>125</bdi>|km}} لە ھێڵەکە دەکەوێتە دیوی ئەفغانستانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-economy/60378/rail-linkup-with-afghanistan-by-march-2018|سەردێڕ=Rail Linkup With Afghanistan by March 2018|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180922112855/https://financialtribune.com/articles/economy-domestic-economy/60378/rail-linkup-with-afghanistan-by-march-2018|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Khaf-Herat railway |ناونیشان=http://www.raillynews.com/2013/khaf-herat-railway/ |وێبگە=RaillyNews {{!}} Dailly Railway News in English |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171220114246/http://www.raillynews.com/2013/khaf-herat-railway/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> خاوەندارێتیی ئۆتۆمبێلی تایبەت بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە لە سەرەتای ٢٠٠٠ەکانەوە. تەکسییەکان زەردن و پێکھاتوون لە ئۆتۆمبێل و [[ڕیکشای ئۆتۆماتیکی|ڕیکشای ئۆتۆماتیکی]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.jstage.jst.go.jp/article/eastsats/5/2/5_292/_pdf/-char/en |سەردێڕ=The Possibility of Introducing a Regular Bus System in Kandahar |دوایین١=Rahmat |یەکەم١=Mohibullah |دوایین٢=Mizokami |یەکەم٢=Shoshi |دوایین٣=Fujiwara |یەکەم٣=Akimasa |journal=Asian Transport Studies |بەرگ=٥|issue=2 |ساڵ=٢٠١٨|پەڕەکان=٢٩٢–٣٠٩}}</ref> لە ناوچە لادێیییەکانی ئەفغانستان، گوندنشینەکان زۆرجار گوێدرێژ، [[هێستر]] یان ئەسپ بەکاردەھێنن بۆ گواستنەوە یان ھەڵگرتنی کاڵا. وشترەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن کۆچەرییەکانی کۆچییەوە بەکاردەھێنرێن.<ref name="Wahab-2007"/> پایسکل لە سەرتاسەری ئەفغانستاندا باوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2UEJDAAAQBAJ&pg=PA23 |سەردێڕ=Mason's World Encyclopedia of Livestock Breeds and Breeding, 2 Volume Pack |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥٩٣-٤٦٦-٨|یەکەم١=Valerie |دوایین١=Porter |یەکەم٢=Lawrence |دوایین٢=Alderson |یەکەم٣=Stephen J.G. |دوایین٣=Hall |یەکەم٤=D. Phillip |دوایین٤=Sponenberg |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٦|پەڕە=٢٣|وتەگێڕانەوە=[Donkeys] are the primary means of transportation in the countryside (along with bicycles) and are sometimes described as the 'Jeeps' of Afghanistan — or even as the country's 'helicopters'.}}</ref> == دیمۆگرافیا == {{Further|ئەفغانییەکان}} [[File:Afghanistan ethnic groups 2005.jpg|thumb|upright=1.3|نەخشەیەکی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی (CIA) لە سەردەمی شەڕی سارد کە ناوچە خێڵەکییە نەریتییەکانی ئەفغانستان نیشان دەدات. [[هۆزە پەشتونەکان]] گەورەترین کۆمەڵگەی خێڵەکیی جیھان پێکدەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ag-afghanistan.de/files/glatzer/tribal_system.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.ag-afghanistan.de/files/glatzer/tribal_system.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=The Pashtun Tribal System |دوایین١=Glatzer |یەکەم١=Bernt |ساڵ=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Concept Publishers |شوێن=New Delhi}}</ref>]] === دانیشتووان === ژمارەی دانیشتووانی ئەفغانستان تا ساڵی <bdi>٢٠٢٤</bdi> بە <bdi>٣٥٫٧</bdi>{{nbsp}}ملیۆن کەس خەمڵێندراوە لەلایەن [[دەسەڵاتی نیشتمانیی ئامار و زانیاری]]ـی ئەفغانستانەوە،<ref name="NSIA pop"/> لە کاتێکدا نەتەوە یەکگرتووەکان بە زیاتر لە <bdi>٤٢٫٠</bdi>{{nbsp}}ملیۆن کەس مەزەندەی دەکات.<ref name="UN pop"/> لە ساڵی <bdi>١٩٧٩</bdi>دا کۆی دانیشتووان بە نزیکەی <bdi>١٥٫٥</bdi>{{nbsp}}ملیۆن کەس ڕاپۆرت کرابوو.<ref>"[https://www.un.org/News/dh/latest/afghan/un-afghan-history.shtml United Nations and Afghanistan]". UN News Centre. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131031084259/https://www.un.org/News/dh/latest/afghan/un-afghan-history.shtml |date=31 October 2013 }}</ref> نزیکەی <bdi>٢٥٫٣٪</bdi> لە [[ناوچەی شارنشین|ناوچە شارنشینەکان]] دەژین، <bdi>٧٠٫٤٪</bdi> لە ناوچە لادێیییەکان دەژین، و <bdi>٤٫٣٪</bdi>ی ماوەش کۆچەرین.<ref name="NSIA pop"/> زیاتر لە <bdi>٣</bdi>{{nbsp}}ملیۆن ئەفغانی دیکە بە کاتی لە وڵاتانی دراوسێی [[ئەفغانییەکان لە پاکستان|پاکستان]] و [[ئەفغانییەکان لە ئێران|ئێران]] نیشتەجێن، کە زۆربەیان لەو دوو وڵاتە لەدایکبوون و گەورەبوون. لە ساڵی <bdi>٢٠١٣</bdi>دا، ئەفغانستان گەورەترین وڵاتی بەرھەمھێنەری پەنابەر بوو لە جیھاندا، کە ئەم نازناوەی بۆ ماوەی <bdi>٣٢</bdi> ساڵ ھەڵگرتبوو. ڕێژەی گەشەی دانیشتووان لە ئێستادا <bdi>٢٫٣٧٪</bdi>ە،<ref name="Factbook"/> کە یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکان لە جیھاندا لە دەرەوەی ئەفریقا. پێشبینی دەکرێت ئەم ژمارەیەی دانیشتووان تا ساڵی <bdi>٢٠٥٠</bdi> بگاتە <bdi>٨٢</bdi>&nbsp;ملیۆن کەس ئەگەر ڕەوتەکانی ئێستای دانیشتووان بەردەوام بن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx |سەردێڕ=Afghanistan&nbsp;– Population Reference Bureau |بڵاوکەرەوە=[[Population Reference Bureau]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131202224051/http://www.prb.org/Countries/Afghanistan.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی ئەفغانستان بەردەوام زیادی دەکرد تا ساڵانی ھەشتاکان، کاتێک شەڕی ناوخۆیی بووە ھۆی ئەوەی ملیۆنان کەس ھەڵبێن بۆ وڵاتانی تری وەکو پاکستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghan Households in Iran: Profile and Impact |ناونیشان=http://www.unhcr.org/455835d92.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180223013910/https://www.unhcr.org/455835d92.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٨|یەکەم١=Piyasiri |دوایین١=Wickramasekara |یەکەم٢=Jag |دوایین٢=Sehgal |یەکەم٣=Farhad |دوایین٣=Mehran |یەکەم٤=Ladan |دوایین٤=Noroozi |یەکەم٥=Saeid |دوایین٥=Eisazadeh |وێبگە=[[United Nations High Commissioner for Refugees]]}}</ref> لەو کاتەوە ملیۆنان کەس گەڕاونەتەوە و بارودۆخی شەڕ بەشداربووە لەوەی کە وڵاتەکە بەرزترین ڕێژەی منداڵبوونی ھەبێت لە دەرەوەی ئەفریقا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Is recent Afghanistan survey data suitable for fertility analysis? A regional investigation based on fertility inhibiting determinants|یەکەم١=Jamal Abdul|دوایین١=Nasir|یەکەم٢=Sohail|دوایین٢=Akhtar|یەکەم٣=Syed Arif Ahmed|دوایین٣=Zaidi|یەکەم٤=Andleeb|دوایین٤=Rani|یەکەم٥=Hina|دوایین٥=Bano|یەکەم٦=Andrew|دوایین٦=Hinde|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|journal=PLOS ONE|بەرگ=١٤|issue=10|article-number=e0223111|doi=10.1371/journal.pone.0223111|pmid=٣١٦١٨٢٧٥|pmc=٦٧٩٥٤٨٩|bibcode=2019PLoSO..1423111N|doi-access=free}}</ref> چاودێری تەندروستی ئەفغانستان لە سەرەتای سەدەی نوێوە باشتر بووە، کە بووەتە ھۆی دابەزینی ڕێژەی مردنی کۆرپە و بەرزبوونەوەی تەمەنی پێشبینیکراو، ھەرچەندە ھێشتا کەمترین تەمەنی پێشبینیکراوی ھەیە لە ھەر وڵاتێک لە دەرەوەی ئەفریقا. ئەمە (لەگەڵ ھۆکارەکانی تری وەکو گەڕانەوەی پەنابەران) بووە ھۆی گەشەی خێرای دانیشتووان لە ٢٠٠٠ەکاندا کە تەنھا لەم دواییانەدا دەستی بە خاوبوونەوە کردووە. [[پێوەری جینی]] لە ساڵی <bdi>٢٠٠٨</bdi>دا <bdi>٢٧٫٨</bdi> بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI/ |سەردێڕ=Gini Index |بڵاوکەرەوە=World Bank |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140511044958/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> ==== ڕێژەی منداڵبوون ==== [[تێکڕای ڕێژەی منداڵبوون]] لە ئەفغانستان بۆ ساڵی <bdi>٢٠٢٤</bdi> بە <bdi>٤٫٤</bdi> خەمڵێندراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-fertility-rate/country-comparison/|سەردێڕ=Total fertility rate Comparison – The World Factbook|وێبگە=www.cia.gov|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241207000103/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/total-fertility-rate/country-comparison|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠٢٢</bdi>دا <bdi>٤٫٥</bdi> بوو، کە نزیکەی دوو ھێندەی تێکڕای جیھانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2022&start=1960&view=chart|سەردێڕ=World Bank Open Data|وێبگە=World Bank Open Data}}</ref> ئەم ڕێژەیە لە سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە ڕووی لە کەمبوونەوە کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SP.DYN.TFRT.IN?end=2022&locations=AF&start=1983&view=chart|سەردێڕ=World Bank Open Data|وێبگە=World Bank Open Data}}</ref> === شارنشینی === {{Main list|پێڕستی شارەکانی ئەفغانستان}} وەک خەمڵاندنی دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی (CIA)، <bdi>٢٦٪</bdi>ی دانیشتووان لە ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا شارنشین بوون. ئەمە یەکێکە لە نزمترین ئاستەکان لە جیھاندا؛ لە ئاسیادا تەنھا لە [[کەمبۆدیا]]، [[نیپاڵ]] و [[سریلانکا]] بەرزترە. شارنشینی بە خێرایی زیادی کردووە، بەتایبەتی لە پایتەخت [[کابول]]، بەھۆی گەڕانەوەی پەنابەران لە پاکستان و ئێرانەوە دوای ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi>، ئاوارە ناوخۆیییەکان، و کۆچبەرانی لادێکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2015/03/20/can-cities-save-afghanistan/|سەردێڕ=Can Cities Save Afghanistan?|یەکەم=Ali|دوایین=Karimi|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> شارنشینی لە ئەفغانستان جیاوازە لە شارنشینیی ئاسایی بەوەی کە تەنھا لە چەند شارێکدا چڕبووەتەوە.<ref name="aljazeera.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/indepth/features/2014/10/unraveling-afghan-art-carpet-weaving-201410917826901821.html|سەردێڕ=Unravelling the Afghan art of carpet weaving|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> کابول گەورەترین شارە، کە ژمارەی دانیشتووانەکەی <bdi>٥</bdi> ملیۆن کەسە.<ref name="NSIA pop"/> شارە گەورەکانی تر بە شێوەیەکی گشتی لە "ئەڵقە"ی دەوروبەری بەرزاییەکانی ناوەڕاستدا ھەڵکەوتوون، وەک [[قەندەهار]] لە باشوور، [[هیرات]] لە ڕۆژئاوا، [[مەزاری شەریف]] و [[قوندوز]] لە باکوور، و [[جەلال ئاباد]] لە ڕۆژھەڵات. === نەتەوە و زمانەکان === {{See also|ئەفغانییەکان}} [[File:US Army ethnolinguistic map of Afghanistan -- circa 2001-09.jpg|thumb|upright=1.3|نەخشەی نەتەوەیی-زمانیی ئەفغانستان (<bdi>٢٠٠١</bdi>)]] [[ئەفغانییەکان]] دابەش بوون بەسەر چەندین گرووپی [[نەتەوە|نەتەوەیی-زمانیدا]]. بەپێی داتای لێکۆڵینەوەکانی چەندین دامەزراوە لە ساڵی <bdi>٢٠١٩</bdi>دا، [[پەشتون]]ەکان گەورەترین گرووپی نەتەوەیین، کە <bdi>٤٢٪</bdi> پێکدەھێنن، بەدوایدا [[تاجیکەکان]] دێن، کە <bdi>٢٧٪</bdi><ref name="Population Matters">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://afghanistan.unfpa.org/en/node/15230 |سەردێڕ=Population Matters |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816021136/https://afghanistan.unfpa.org/en/node/15230}}</ref><ref name="timesofindia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/afghanistans-ethnic-mosaic/articleshow/85552093.cms |سەردێڕ=Afghanistan's ethnic mosaic |وێبگە=[[The Times of India]] |ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210918062710/https://timesofindia.indiatimes.com/world/south-asia/afghanistans-ethnic-mosaic/articleshow/85552093.cms |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/1258799/afghanistan-share-of-population-by-ethnic-group/ |سەردێڕ=Distribution of Afghan population by ethnic group 2020|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref name="reliefweb.int"/>ی دانیشتووانی وڵاتەکە پێکدەھێنن. دوو گرووپە نەتەوەیییە گەورەکەی تر بریتین لە [[هەزارەکان]] و [[ئۆزبەک و تورکمان|ئۆزبەکەکان]]، کە ھەریەکەیان <bdi>٩٪</bdi> پێکدەھێنن. <bdi>١٠</bdi> گرووپی نەتەوەیی تریش بە فەرمی ناسراون و ھەموویان لە [[سروودی نیشتمانیی ئەفغانستان|سروودی نیشتمانیی ئەفغانستاندا]] ئاماژەیان پێکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.economist.com/the-economist-explains/2017/08/31/the-roots-of-afghanistans-tribal-tensions|سەردێڕ=The roots of Afghanistan's tribal tensions|newspaper=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref> [[زمانی دەری|دەری]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]] [[زمانی فەرمی|زمانە فەرمییەکان]]ـی ئەفغانستانن؛ [[دووزمانی]] زۆر باوە لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Constitution of Afghanistan|ناونیشان=https://www.mfa.gov.af/constitution/chapter-one-state.html|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=Ministry of Foreign Affairs of the Islamic Republic of Afghanistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210829115048/https://www.mfa.gov.af/constitution/chapter-one-state.html}}</ref> زمانی دەری، کە وەک فارسیی ڕۆژھەڵاتیش ئاماژەی پێدەکرێت لەبەر ئەوەی شێوەزارێکە لە [[زمانی فارسی|فارسی]] و لەگەڵیدا لێک تێگەیشتنیان ھەیە (و زۆرجار لەلایەن ھەندێک لە ئەفغانییەکانەوە پێی دەوترێت '[[زمانی فارسی|فارسی]]' ھەروەک لە [[ئێران]]دا)، وەک [[زمانی تێگەیشتن|زمانی ھاوبەش]] (lingua franca) لە کابول و ھەروەھا لە بەشێکی زۆری باکوور و باکووری ڕۆژئاوای وڵاتەکەدا بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Article Sixteen of the 2004 Constitution of Afghanistan|ناونیشان=http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html#preamble|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131028065437/http://www.afghan-web.com/politics/current_constitution.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە=Pashto and Dari are the official languages of the state. Uzbek, Turkmen, Baluchi, Pashai, Nuristani and Pamiri are – in addition to Pashto and Dari – the third official language in areas where the majority speaks them}}</ref> ئەو کەسانەی زمانی زگماکیان دەرییە، لە ھەر نەتەوەیەک بن، ھەندێک جار پێیان دەوترێت [[فارسیوان]]ەکان.<ref>The ''Encyc. Iranica'' makes clear in the article on Afghanistan&nbsp;— Ethnography that "The term Farsiwan also has the regional forms Parsiwan and Parsiban. In religion they are Imami Shia. In the literature they are often mistakenly referred to as Tajik." [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/afghanistan-COM_4803 Dupree, Louis (1982) "Afghanistan: (iv.) Ethnography", in ''Encyclopædia Iranica''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211027090802/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/afghanistan-COM_4803 |date=27 October 2021 }} Online Edition 2006.</ref> پەشتۆ زمانی زگماکیی [[پەشتون]]ەکانە، ھەرچەندە زۆرێکیان بە باشی دەری دەزانن و ھەندێک لەو کەسانەشی کە پەشتون نین بە باشی پەشتۆ دەزانن. سەرەڕای ئەوەی کە پەشتونەکان بۆ سەدان ساڵە لە سیاسەتی ئەفغانستاندا باڵادەستن، دەری وەک زمانی پەسەندکراو بۆ حکوومەت و بیرۆکراسی مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages|سەردێڕ=What will happen to Afghanistan's national languages?|یەکەم=Austin|دوایین=Bodetti|وێبگە=alaraby|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414230310/https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی کتابی زانیارییەکانی جیھانی CIA، فارسیی دەری لەلایەن <bdi>٧٨٪</bdi>ی خەڵکەوە قسەی پێدەکرێت ([[زمانی زگماکی|L1]] + [[زمانی دووەم|L2]]) و وەک زمانی ھاوبەش بەکاردێت، لە کاتێکدا پەشتۆ لەلایەن <bdi>٥٠٪</bdi>، [[زمانی ئۆزبەکی|ئۆزبەکی]] <bdi>١٠٪</bdi>، ئینگلیزی <bdi>٥٪</bdi>، [[زمانی تورکمانی|تورکمانی]] <bdi>٢٪</bdi>، [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]] <bdi>٢٪</bdi>، [[زمانەکانی پاشایی|پاشایی]] <bdi>١٪</bdi>، [[زمانەکانی نورستانی|نورستانی]] <bdi>١٪</bdi>، [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] <bdi>١٪</bdi>، و [[زمانی بەلۆچی|بەلووچی]] <bdi>١٪</bdi> قسەی پێدەکرێت (خەمڵاندنی <bdi>٢٠٢١</bdi>). داتاکان نوێنەرایەتی ئەو زمانانە دەکەن کە زۆرترین قسەکەریان ھەیە؛ کۆی ڕێژەکان لە <bdi>١٠٠٪</bdi> تێدەپەڕێت لەبەر ئەوەی دووزمانیی زۆر لە وڵاتەکەدا ھەیە و ڕێگە دراوە بەشداربووان زیاتر لە یەک زمان ھەڵبژێرن. چەندین زمانی ناوچەیی بچووکتر ھەن، لەوانە ئۆزبەکی، تورکمانی، بەلۆچی، پاشایی، و نورستانی.<ref name="Factbook"/> سەبارەت بە زمانە بیانییەکان لە ناو خەڵکدا، زۆر کەس دەتوانن بە [[زمانی هیندوستانی|ھیندوستانی]] ([[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]-[[هیندی]]) قسە بکەن یان لێی تێبگەن، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ گەڕانەوەی [[ئەفغانییەکان لە پاکستان|پەنابەرە ئەفغانییەکان]] لە [[پاکستان]] و ھەروەھا بەناوبانگیی فیلمەکانی [[بۆلیوود]].<ref name="Afroz-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SjYUAgAAQBAJ|سەردێڕ=Afghanistan – Culture Smart!: The Essential Guide to Customs & Culture|یەکەم١=Nazes|دوایین١=Afroz|یەکەم٢=Moska|دوایین٢=Najib|یەکەم٣=Culture|دوایین٣=Smart!|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Kuperard|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٣٣-٦٨٠-١}}</ref> ئینگلیزیش لەلایەن بەشێک لە دانیشتووانەوە لێی تێدەگەندرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2018/12/2018_Afghan-Survey_fullReport-12.4.18.pdf |سەردێڕ= Afghanistan in 2018: A Survey of the Afghan People |نووسەر= Tabasum Akseer |بڵاوکەرەوە= The Asia Foundation |ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190807211241/https://asiafoundation.org/wp-content/uploads/2018/12/2018_Afghan-Survey_fullReport-12.4.18.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٩}} </ref> و لە ساڵانی <bdi>٢٠٠٠</bdi>ەکانەوە بەناوبانگتر بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-34215293|سەردێڕ=Pakistan's confusing move to Urdu|یەکەم=M. Ilyas|دوایین=Khan|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> ھەندێک لە ئەفغانییەکان ھێشتا توانای قسەکردنیان بە زمانی ڕووسی ماوە، کە [[داگیرکاریی سۆڤیەت بۆ سەر ئەفغانستان|لە ماوەی ساڵانی هەشتاکاندا لە قوتابخانە حکومییەکان دەگوتراوە]].<ref name="Afroz-2013"/> === ئایین === {{Main|ئایین لە ئەفغانستان}} [[File:Mazar-e sharif - Steve Evans.jpg|thumb|[[مزگەوتی شین (مەزاری شەریف)|مزگەوتی شین]] لە [[مەزاری شەریف]] گەورەترین مزگەوتە لە ئەفغانستان.]] CIA لە ساڵی <bdi>٢٠٠٩</bdi>دا خەمڵاندی کە <bdi>٩٩٫٧٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەفغانستان موسڵمانن<ref name="Factbook"/> و پێدەچێت زۆربەیان سەر بە مەزھەبی [[سوننە]]ی [[حەنەفی]] بن.<ref name="The Swedish Committee for Afghanistan (SCA)">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://swedishcommittee.org/afghanistan/religion|سەردێڕ=Religion in Afghanistan|وێبگە=The Swedish Committee for Afghanistan (SCA)}}</ref> بەپێی [[ناوەندی توێژینەوەی پیو|سەنتەری توێژینەوەی پیو]]، تا <bdi>٩٠٪</bdi> لە مەزھەبی سوننەن، <bdi>٧٪</bdi> [[ئیسلامی شیعە|شیعەن]] و <bdi>٣٪</bdi>یش [[موسڵمانی بێ مەزهەب|موسڵمانی بێ مەزھەبن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|سەردێڕ=Chapter 1: Religious Affiliation|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٢|ئیش=The World's Muslims: Unity and Diversity|بڵاوکەرەوە=[[Pew Research Center]]'s Religion & Public Life Project|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226113158/http://www.pewforum.org/2012/08/09/the-worlds-muslims-unity-and-diversity-1-religious-affiliation/#identity|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> گۆڕینی ئایین لە ئیسلامەوە قەدەغەیە و ڕووبەڕووی سزادان دەبێتەوە، کە ئەمەش ئازادیی ئایینی سنووردار دەکات.<ref name="m210">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=3.11. Individuals considered to have committed blasphemy and/or apostasy |وێبگە=European Union Agency for Asylum |ناونیشان=https://www.euaa.europa.eu/country-guidance-afghanistan-2024/311-individuals-considered-have-committed-blasphemy-andor-apostasy |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> [[سیخیزم لە ئەفغانستان|سیخەکان]] و [[هیندوویزم لە ئەفغانستان|ھیندووەکانی]] ئەفغانیش لە چەند شارێکی گەورەدا دەژین (وەک کابول، جەلال ئاباد، غەزنی، قەندەھار)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Majumder |یەکەم=Sanjoy |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3138282.stm |سەردێڕ=Sikhs struggle in Afghanistan |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090222132753/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/3138282.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Lavina Melwani |ناونیشان=http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |سەردێڕ=Hindus Abandon Afghanistan |ئیش=Hinduism Today |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070111080626/http://www.hinduismtoday.com/archives/1994/4/1994-4-02.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> کە پەرستگاکانیشیان لەوێ ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.religion.info/2005/08/25/afghanistan-sikhs-rebuilding-gurdwaras/ |سەردێڕ=Afghanistan: Sikhs rebuilding gurdwaras |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٠٥|وێبگە=Religioscope}}</ref> بەپێی ئاژانسی [[دۆیچە ڤێلە]] لە ئەیلوولی <bdi>٢٠٢١</bdi>، تەنھا <bdi>٢٥٠</bdi> کەسیان لە وڵاتەکەدا ماونەتەوە دوای ئەوەی <bdi>٦٧</bdi> کەسیان گواسترانەوە بۆ ھیندستان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Chabba |یەکەم=Seerat |سەردێڕ=Afghanistan: What does Taliban rule mean for Sikhs and Hindus? |ناونیشان=https://www.dw.com/en/afghanistan-what-does-taliban-rule-mean-for-sikhs-and-hindus/a-59122249 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Deutsche Welle |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> پێشتر [[مێژووی جووەکان لە ئەفغانستان|کۆمەڵگەیەکی بچووکی جوو لە ئەفغانستان]] ھەبوون، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ھیرات و کابول دەژیان. بە تێپەڕبوونی ساڵەکان، ئەم کۆمەڵگە بچووکە ناچار بوون بەھۆی دەیان ساڵ شەڕ و چەوساندنەوەی ئایینییەوە وڵاتەکە بەجێبھێڵن. تا کۆتایی سەدەی بیستەم، نزیکەی تەواوی کۆمەڵگەکە کۆچیان کردبوو بۆ ئیسرائیل و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، جگە لە یەک حاڵەتی ناسراو، کە بریتی بوو لە [[زەبلۆن سیمینتۆڤ]] کە لە ھیرات لەدایکبووبوو. ئەو بۆ چەندین ساڵ مایەوە و وەک سەرپەرشتیاری تاکە کەنیسەی جووەکان کە مابووەوە کاری دەکرد. دوای گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ دەسەڵات بۆ جاری دووەم، ئەویش وڵاتەکەی بەرەو ئەمریکا جێھێشت. ژنێک کە ماوەیەکی کەم دوای ئەو وڵاتەکەی جێھێشتووە لەو کاتەوە وەک دوایین جووی ناو ئەفغانستان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A39702-2005Jan26.html |سەردێڕ=Afghan Jew Becomes Country's One and Only |نووسەر=N.C. Aizenman |newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110516090806/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A39702-2005Jan26.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report |سەردێڕ=Last Jew in Afghanistan en route to US: report |ئیش=The New Arab |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210909025955/https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر١=Ben Zion Gad |سەردێڕ='Last Jew in Afghanistan' loses title to hidden Jewish family |ناونیشان=https://www.jpost.com/diaspora/not-the-last-jew-in-afghanistan-after-all-683879 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ئیش=[[The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> [[مەسیحییەکان لە ئەفغانستان|مەسیحییە ئەفغانییەکان]]، کە ژمارەیان لە نێوان <bdi>٥٠٠</bdi> بۆ <bdi>٨،٠٠٠</bdi> کەسدایە، بەھۆی دژایەتییەکی توندی کۆمەڵایەتییەوە بە نھێنی باوەڕەکەیان پەیڕەو دەکەن، و ھیچ کەنیسەیەکی گشتی لە وڵاتەکەدا نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Gebauer |یەکەم١=Matthias |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Christians in Afghanistan: A Community of Faith and Fear |ئیش=[[Der Spiegel]] |ناونیشان=http://www.spiegel.de/international/0,1518,408781,00.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120127030841/http://www.spiegel.de/international/0,1518,408781,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=((USSD Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor))|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=International Religious Freedom Report 2009 |ناونیشان=http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127362.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091130031916/http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2009/127362.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> === پەروەردە === [[File:UNESCO Institute of Statistics Afghanistan Literacy Rate population plus15 1980-2018.png|thumb|upright=1.3|پەیمانگای ئاماری یونێسکۆ: ڕێژەی خوێندەواری لە ئەفغانستان لە ناو دانیشتووانی تەمەن <bdi>١٥</bdi> ساڵ و بەرەو سەرەوە (<bdi>١٩٨٠–٢٠١٨</bdi>)]] [[پەروەردە لە ئەفغانستان|پەروەردە لە ئەفغانستان]] لەلایەن [[وەزارەتی پەروەردە (ئەفغانستان)|وەزارەتی پەروەردە]] و [[وەزارەتی خوێندنی باڵا (ئەفغانستان)|وەزارەتی خوێندنی باڵا]]وە سەرپەرشتی دەکرێت. زیاتر لە <bdi>١٦،٠٠٠</bdi> قوتابخانە لە وڵاتەکەدا ھەیە و نزیکەی <bdi>٩</bdi> ملیۆن قوتابیش ھەیە. لەم ژمارەیە، نزیکەی <bdi>٦٠٪</bdi> نێرن و <bdi>٤٠٪</bdi> مێینەن. بەڵام ڕژێمە نوێیەکە تا ئێستا ڕێگری لە مامۆستایان و قوتابیانی مێینە کردووە کە بگەڕێنەوە بۆ قوتابخانە ئامادەیییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Afghanistan: Girls excluded as Afghan secondary schools reopen|بڵاوکەرەوە=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58607816 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Blue|یەکەم١=Victor J.|دوایین٢=Zucchino|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=A Harsh New Reality for Afghan Women and Girls in Taliban-Run Schools|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2021/09/20/world/asia/afghan-girls-schools-taliban.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20211228/https://www.nytimes.com/2021/09/20/world/asia/afghan-girls-schools-taliban.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|issn=0362-4331}}{{cbignore}}</ref> زیاتر لە <bdi>١٧٤،٠٠٠</bdi> خوێندکار لە [[پێڕستی زانکۆکانی ئەفغانستان|زانکۆ جیاوازەکانی سەرانسەری وڵاتەکەدا]] ناویان تۆمار کردووە. نزیکەی <bdi>٢١٪</bdi>ی ئەمانە مێینەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.usaid.gov/afghanistan/education |سەردێڕ=Education |بڵاوکەرەوە=[[USAID]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181110231403/https://www.usaid.gov/afghanistan/education |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> وەزیری پێشووی پەروەردە [[غولام فارووق وەردەک]] ڕایگەیاندبوو کە پێویستە <bdi>٨،٠٠٠</bdi> قوتابخانە دروست بکرێت بۆ ئەو منداڵانەی کە لە [[خوێندنی فەرمی|فێربوونی فەرمی]] بێبەشن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.pajhwok.com/en/2013/05/18/wardak-seeks-3b-aid-school-buildings |سەردێڕ=Wardak seeks $3b in aid for school buildings |بڵاوکەرەوە=Pajhwok Afghan News |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131230234222/http://www.pajhwok.com/en/2013/05/18/wardak-seeks-3b-aid-school-buildings |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|دوایین١=Adina |یەکەم١=Mohammad Sabir}}</ref> تا ساڵی <bdi>٢٠١٨</bdi> ڕێژەی خوێندەواری دانیشتووانی تەمەن <bdi>١٥</bdi> ساڵ و سەرووتر بریتی بوو لە <bdi>٤٣٫٠٢٪</bdi> (نێر <bdi>٥٥٫٤٨٪</bdi> و مێینە <bdi>٢٩٫٨١٪</bdi>).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNESCO UIS: Afghanistan |ناونیشان=http://uis.unesco.org/ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=UNESCO}}</ref> باشترین زانکۆکانی ئەفغانستان بریتین لە [[زانکۆی ئەمریکیی ئەفغانستان]] (AUAF) کە بەدوایدا [[زانکۆی کابول]] (KU) دێت، کە ھەردووکیان لە کابولن. [[ئەکادیمیای نیشتمانیی سەربازیی ئەفغانستان]]، کە لەسەر شێوازی [[ئەکادیمیای سەربازیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە وێست پۆینت دروست کراوە، دامەزراوەیەکی گەشەپێدانی سەربازیی چوار ساڵە بوو کە تەرخان کرابوو بۆ پێگەیاندنی ئەفسەران بۆ [[هێزە چەکدارەکانی ئەفغانستان]]. [[زانکۆی بەرگریی ئەفغانی]] لە نزیک [[قەرغە]] لە کابول دروست کرابوو. زانکۆ گەورەکانی دەرەوەی کابول بریتین لە [[زانکۆی قەندەهار]] لە باشوور، [[زانکۆی هیرات]] لە باکووری ڕۆژئاوا، [[زانکۆی بەڵخ]] و [[زانکۆی قوندوز]] لە باکوور، [[زانکۆی نەنگەهار]] و [[زانکۆی خۆست]] لە ڕۆژھەڵات. دوای ئەوەی تاڵیبان لە ساڵی <bdi>٢٠٢١</bdi> دەسەڵاتی گرتەوە دەست، ڕوون نەبوو کە تا چ ئاستێک پەروەردەی مێینەکان لە وڵاتەکەدا بەردەوام دەبێت. لە ئازاری <bdi>٢٠٢٢</bdi>، دوای ئەوەی بۆ ماوەیەک داخرابوون، ڕاگەیەندرا کە بەم زووانە قۆناغی ئامادەیی دەکرێتەوە. بەڵام، کەمێک پێش کردنەوەیان، بڕیارەکە ھەڵوەشێنرایەوە و قوتابخانەکانی کچانی گەورەتر بە داخراوی مانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Taliban reverses decision, barring Afghan girls from attending school beyond 6th grade|بڵاوکەرەوە=[[NPR]]|ناونیشان=https://www.npr.org/2022/03/23/1088202759/taliban-afghanistan-girls-school |ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> سەرەڕای قەدەغەکردنەکە، شەش پارێزگا، [[پارێزگای بەڵخ|بەڵخ]]، [[پارێزگای قوندوز|قوندوز]]، [[پارێزگای جەوزجان|جەوزجان]]، [[پارێزگای سەرپێڵ|سەرپێڵ]]، [[پارێزگای فاریاب|فاریاب]]، و [[پارێزگای دایکوندی|دایکوندی]]، ھێشتا ڕێگە بە کچان دەدەن لە پۆلی شەشەم و بەرەو سەرەوە بخوێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Afghanistan: Six provinces keep schools open for girls despite nationwide ban |ناونیشان=https://amu.tv/en/30372/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=AmuTV}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Neda Safi |یەکەم=Tooba |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Girls return to high school in some regions of Afghanistan |ناونیشان=https://genevasolutions.news/explorations/dispatches-from-women-in-afghanistan/girls-return-to-high-school-in-some-regions-of-afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Geneva Solutions}}</ref> لە کانوونی یەکەمی <bdi>٢٠٢٣</bdi>، نەتەوە یەکگرتووەکان لێکۆڵینەوەی دەکرد لەسەر ئەو بانگەشەیەی کە گوایە کچانی ئەفغانی لە ھەموو تەمەنەکان ڕێگەیان پێدراوە لە قوتابخانە ئایینییەکاندا بخوێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=UN is seeking to verify that Afghanistan's Taliban are letting girls study at religious schools |ناونیشان=https://www.seattletimes.com/nation-world/nation/un-is-seeking-to-verify-that-afghanistans-taliban-are-letting-girls-study-at-religious-schools/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Seattle Times}}</ref> تا تشرینی دووەمی <bdi>٢٠٢٤</bdi>، ھەندێک بەشی وڵاتەکە ڕێگە بە ژنان دەدەن بچنە قوتابخانە ئایینییەکان بۆ خوێندنی پزیشکیی ددان، پەرستاری، و بابەتەکانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Taliban seeks international aid for Afghanistan's reconstruction |ناونیشان=https://www.scmp.com/news/world/russia-central-asia/article/3286955/taliban-seeks-international-aid-afghanistans-reconstruction |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=South China Morning Post |زمان=en}}</ref> === تەندروستی === [[File:Kabul Military Hospital - panoramio.jpg|thumb|[[نەخۆشخانەی سەربازیی داوود خان]] لە کابول یەکێکە لە گەورەترین [[پێڕستی نەخۆشخانەکانی ئەفغانستان|نەخۆشخانەکانی]] ئەفغانستان.]] بەپێی [[پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی]]، ئەفغانستان [[پێرستی وڵاتان بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|لە ڕیزبەندی ١٥ەمین کەمترین وڵاتی گەشەسەندوودایە لە جیھاندا]]. تێکڕای [[پێرستی وڵاتان بەپێی تەمەنی پێشبینیکراو|تەمەنی پێشبینیکراو]] بە نزیکەی <bdi>٦٠</bdi> ساڵ دەخەمڵێندرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf |سەردێڕ=Afghanistan |بڵاوکەرەوە=[[World Health Organization]] (WHO) |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170722191648/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/136852/1/ccsbrief_afg_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="UNESCO-2016">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=UNESCO |سەردێڕ=Afghanistan |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://uis.unesco.org/en/country/af |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170623093810/http://uis.unesco.org/en/country/af |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> ڕێژەی [[مردنی دایکان]] لە وڵاتەکەدا بریتییە لە <bdi>٣٩٦</bdi> مردن لە ھەر <bdi>١٠٠،٠٠٠</bdi> منداڵبوونی زیندوو و ڕێژەی [[مردنی کۆرپە]] بریتییە لە <bdi>٦٦</bdi><ref name="UNESCO-2016"/> بۆ <bdi>١١٢٫٨</bdi> مردن لە ھەر <bdi>١،٠٠٠</bdi> منداڵبوونی زیندوودا.<ref name="Factbook"/> [[وەزارەتی تەندروستیی گشتی (ئەفغانستان)|وەزارەتی تەندروستیی گشتی]] پلانی ھەبوو ڕێژەی مردنی کۆرپە کەم بکاتەوە بۆ <bdi>٤٠٠</bdi> لە ھەر <bdi>١٠٠،٠٠٠</bdi> لەدایکبوونی زیندوو پێش ساڵی <bdi>٢٠٢٠</bdi>. وڵاتەکە زیاتر لە <bdi>٣،٠٠٠</bdi> [[مامان|مامانی]] ھەیە، کە ساڵانە <bdi>٣٠٠</bdi> بۆ <bdi>٤٠٠</bdi> مامانی دیکە مەشقیان پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html |سەردێڕ=Childbirth and maternal health improve in Afghanistan |یەکەم=Tom A. |دوایین=Peter |newspaper=The Christian Science Monitor |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131231002243/http://news.yahoo.com/childbirth-maternal-health-improve-afghanistan-160657704.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> زیاتر لە <bdi>١٠٠</bdi> [[نەخۆشخانەکانی ئەفغانستان|نەخۆشخانە لە ئەفغانستان ھەن]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaea825.pdf|سەردێڕ=Afghanistan National Hospital Survey|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Afghan Ministry of Health|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190807231748/https://pdf.usaid.gov/pdf_docs/pnaea825.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> کە پێشکەوتووترین چارەسەرەکان لە کابول بەردەستن. [[پەیمانگای پزیشکیی فەڕەنسی بۆ منداڵان]] و [[نەخۆشخانەی منداڵانی ئیندیرا گاندی]] لە کابول پێشەنگترین [[نەخۆشخانەی منداڵان|نەخۆشخانەکانی منداڵانن]] لە وڵاتەکەدا. ھەندێک لە نەخۆشخانە پێشەنگەکانی تری کابول بریتین لە [[نەخۆشخانەی جمهوریات]] و [[نەخۆشخانەی جینناح (کابول)|نەخۆشخانەی جینناح]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.voanews.com/a/pakistan-funded-afghan-hospital-begins-operations/4884454.html|سەردێڕ=Pakistan-funded Afghan Hospital Begins Operations|ئیش=VOA News|یەکەم=Ayaz|دوایین=Gul|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=It opens a new chapter in the friendship of the two countries... This is the second-largest hospital [in Afghanistan] built with your support that will serve the needy," Feroz told the gathering.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423111329/https://www.voanews.com/a/pakistan-funded-afghan-hospital-begins-operations/4884454.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ھەموو ئەمانە، زۆرێک لە ئەفغانییەکان گەشت دەکەن بۆ پاکستان و ھیندستان بۆ وەرگرتنی چارەسەری پێشکەوتوو. لە ساڵی <bdi>٢٠٠٦</bdi>دا ڕاپۆرت کرابوو کە نزیکەی <bdi>٦٠٪</bdi>ی دانیشتووانی ئەفغانستان لە دووری دوو کاتژمێر بەپێ ڕۆیشتن لە نزیکترین ناوەندی تەندروستییەوە دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/health |سەردێڕ=Health |بڵاوکەرەوە=[[United States Agency for International Development]] (USAID) |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130929082306/http://afghanistan.usaid.gov/en/programs/health|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> ڕێژەی [[کەمئەندامی]] لە ئەفغانستان بەرزە بەھۆی دەیان ساڵ لە شەڕ و پێکدادان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Anne-Marie |دوایین=DiNardo |نووسەر٢=LPA/PIPOS |ناونیشان=http://www.usaid.gov/stories/afghanistan/fp_afghan_disabled.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040508140406/http://www.usaid.gov/stories/afghanistan/fp_afghan_disabled.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=Empowering Afghanistan's Disabled Population&nbsp;– 31 March 2006 |بڵاوکەرەوە=[[USAID]] |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> لەم دواییانەدا ڕاپۆرت کراوە کە نزیکەی <bdi>٨٠،٠٠٠</bdi> کەس بەشێک لە جەستەیان لەدەستداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Richard |دوایین=Norton-Taylor |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2008/feb/13/afghanistan |سەردێڕ=Afghanistan's refugee crisis 'ignored' |ئیش=[[The Guardian]] |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|شوێن=London|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101215150225/http://www.guardian.co.uk/world/2008/feb/13/afghanistan |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26520 |سەردێڕ=Afghanistan: People living with disabilities call for integration |ئیش=The New Humanitarian |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110920142752/http://www.irinnews.org/report.aspx?reportid=26520 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> ڕێکخراوە خێرخوازییە ناحکومییەکانی وەکو [[ڕزگارکردنی منداڵان]] و [[بەڵێنی مەحبووبە]] یارمەتی منداڵانی بێسەرپەرشت دەدەن بە ھاوکاری لەگەڵ دامەزراوە حکومییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Virginia |دوایین=Haussegger |سەردێڕ=Mahboba's Promise |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.abc.net.au/7.30/content/2009/s2615472.htm |بڵاوکەرەوە=ABC News|شوێن=Australia |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130726123857/http://www.abc.net.au/7.30/content/2009/s2615472.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> == کولتوور == [[File:CH-NB - Afghanistan, Kulm (Khulm, Kholm)- Menschen - Annemarie Schwarzenbach - SLA-Schwarzenbach-A-5-21-110.jpg|thumb|خێزانێکی ئەفغانی لە نزیک [[خۆلم، ئەفغانستان|خۆلم]]، ساڵی <bdi>١٩٣٩</bdi> – زۆربەی ئەفغانییەکان سەر بە ھۆزەکانن.]] [[ئەفغانییەکان]] خاوەنی تایبەتمەندییە کولتوورییە ھاوبەشەکانن لەگەڵ ئەوانەی کە لە نێوان ناوچەکانی ئەفغانستاندا جیاوازن، کە ھەریەکەیان کولتووری تایبەت بە خۆیان ھەیە کە بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ بەربەستە جوگرافییەکانی کە وڵاتەکە دابەش دەکەن.<ref name="Fisher-2002"/> خێزان کۆڵەکەی سەرەکیی کۆمەڵگەی ئەفغانییە و زۆرجار خێزانەکان لەلایەن [[پیاوسالاری|پیاوێکی بەتەمەنەوە]] سەرپەرشتی دەکرێن.<ref name="afghanistans.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/People/WayofLife.htm|سەردێڕ=Afghanistan Way of Life &#124; Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308140824/https://www.afghanistans.com/Information/People/WayofLife.htm}}</ref> لە ناوچەی باشوور و ڕۆژھەڵات، خەڵکەکە بەپێی [[کولتووری پەشتون]] دەژین بە پەیڕەوکردنی [[پەشتونوالی]] (ڕێبازی پەشتون).<ref>{{citation-attribution |{{cite encyclopedia |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/aftoc.html |title=Afghanistan: a country study |year=1998 |publisher=[[Library of Congress]], [[Federal Research Division]] |editor-last=Blood |editor-first=Peter R. |location=Washington, D.C. |oclc=904447770 |entry=Pashtun |entry-url=https://webharvest.gov/peth04/20041031011222/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+af0037) |access-date=23 January 2021}}}}</ref> بنەما سەرەکییەکانی پەشتونوالی بریتین لە [[میوانداری|میوانداری (مێلمەستیا)]]، دابینکردنی [[پەناگە|پەناگە (نانەواتەی)]] بۆ ئەوانەی پەنا دەخوازن، و تۆڵەسەندنەوە بۆ ڕشتنی خوێن.{{sfn|Dupree|1997|page=126}} پەشتونەکان بە شێوەیەکی فراوان پەیوەندییان بە کولتووری ئاسیای ناوەندی و [[پانییەکانی ئێران|بانەکانی ئێرانەوە]] ھەیە. ئەفغانییەکانی تر لە ڕووی کولتوورییەوە لە ژێر کاریگەریی [[بەفارسیکردن|فارسی]] و [[گەلانی تورک|تورکی]]دان. ھەندێک لەو کەسانەی کە پەشتون نین و لە نزیک پەشتونەکان دەژین پەشتونوالیان وەرگرتووە لە پرۆسەیەکدا کە پێی دەوترێت [[بەپەشتونکردن]]، لە کاتێکدا ھەندێک پەشتون [[بەفارسیکردن|بەفارسی]] کراون. ئەوانەی لە <bdi>٣٠</bdi> ساڵی ڕابردوودا لە پاکستان و ئێران ژیاون زیاتر کەوتوونەتە ژێر کاریگەری کولتووری ئەو نەتەوە دراوسێیانە. خەڵکی ئەفغان بەوە ناسراون کە بە توندی ئایینین.<ref name="The Swedish Committee for Afghanistan (SCA)"/> ئەفغانییەکان، بەتایبەتی پەشتونەکان، ناسراون بە ھاودەنگیی خێڵەکییان و ڕێزگرتنی زۆریان بۆ شەرەفی کەسی.{{sfn|Barfield|2012|page=59}} چەندین [[پێکھاتە نەتەوەیییەکانی ئەفغانستان|ھۆزی ئەفغانی]] جیاواز ھەن، لەگەڵ نزیکەی <bdi>٢–٣</bdi>&nbsp;ملیۆن [[کۆچەرییەکان|کۆچەری]].<ref>"[http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=76794 Afghanistan: Kuchi nomads seek a better deal]". [[The New Humanitarian|IRIN]] Asia. 18 February 2008. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110910205256/http://www.irinnews.org/Report.aspx?ReportId=76794 |date=10 September 2011}}</ref> کولتووری ئەفغانی بە قووڵی پەیوەستە بە [[کولتووری ئیسلامی|ئیسلامەوە]]،{{sfn|Barfield|2012|page=40–41}} بەڵام نەریتەکانی پێش ئیسلامیش ھێشتا بوونیان ھەیە.{{sfn|Dupree|1997|page=104}} [[هاوسەرگیریی منداڵان لە ئەفغانستان|ھاوسەرگیریی منداڵان]] باوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bahgam|یەکەم=S|نووسەر٢=Mukhatari|سەردێڕ=Study on Child Marriage in Afghanistan|journal=Medica Mondiale|ساڵ=٢٠٠٤|پەڕەکان=١–٢٠|ناونیشان=http://www.medicamondiale.org/fileadmin/content/07_Infothek/Afghanistan/Afghanistan_Child_marriage_medica_mondiale_study_2004_e.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120506222217/http://www.medicamondiale.org/fileadmin/content/07_Infothek/Afghanistan/Afghanistan_Child_marriage_medica_mondiale_study_2004_e.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١٧</bdi>دا، [[ڕێکخراوی چاودێری مافەکانی مرۆڤ]] تەمەنی یاسایی ھاوسەرگیریی کچانی بە <bdi>١٦</bdi> ساڵ، یان <bdi>١٥</bdi> ساڵ بە ڕەزامەندیی باوک یان دادوەر وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afghanistan Has a Tougher Law on Child Marriage than Florida|ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2017/10/20/afghanistan-has-tougher-law-child-marriage-florida|بڵاوکەرەوە=Human Rights Watch|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=In Afghanistan girls can marry at 16, or at 15 with permission from their father or a judge.|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725072232/https://www.hrw.org/news/2017/10/20/afghanistan-has-tougher-law-child-marriage-florida|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەسەندترین جۆری ھاوسەرگیری لە کۆمەڵگەی ئەفغانیدا ھاوسەرگیرییە لەگەڵ [[ئامۆزا]]، و زۆرجار چاوەڕێ دەکرێت زاوا [[مارەیی]] بدات.{{sfn|Dupree|1997|page=122, 198}} [[File:Kuchi Village.jpg|thumb|خانوویەک کە خەڵکی ''کۆچی'' تێیدا دەژین لە [[پارێزگای نەنگەهار]]]] لە گوندەکاندا، خێزانەکان بەگشتی لە خانووی [[خشت|خشتی قوڕین]]دا دەژین، یان لە کۆمەڵگەیەکی نیشتەجێبوون کە خانووەکانیان بە خشتی قوڕین یان [[دیواری بەردین|بەرد]] دروستکراون. گوندەکان بەگشتی سەرۆکێک (''مالیک'')، لێپرسراوێکی دابەشکردنی ئاو (''میرئاو'') و مامۆستایەکی ئایینی (''مەلا'')یان ھەیە. پیاوان بەزۆری لە کێڵگەکاندا کاردەکەن و لە کاتی دروێنەدا ژنانیش یارمەتییان دەدەن.<ref name="afghanistans.com"/> نزیکەی <bdi>١٥٪</bdi>ی دانیشتووان بە شێوەی [[کۆچەرییەکان|کۆچەری]] دەژین، کە لە ناوخۆدا پێیان دەوترێت ''[[کۆچییەکان|کۆچی]]''.<ref name="Fisher-2002"/> کاتێک کۆچەرییەکان بە گوندەکاندا تێدەپەڕن، زۆرجار پێداویستییەکانی وەک چا، گەنم و [[نەوتی سپی]] لە گوندنشینەکان دەکڕن؛ گوندنشینەکانیش لە بەرامبەردا [[خوری]] و شیر لە کۆچەرییەکان دەکڕن.<ref name="afghanistans.com"/> [[پۆشاکی ئەفغانی]] بۆ پیاوان و ژنان بە شێوەیەکی گشتی لە جۆرە جیاوازەکانی [[شەڵوار کامیز]] پێکدێت، بەتایبەتی ''[[پێراهان تونبان]]'' و ''[[خەت پەرتووگ]]''. ژنان بە شێوەیەکی ئاسایی ''[[چادر]]'' بەکاردەھێنن بۆ داپۆشینی سەریان؛ ھەندێک لە ژنان، بەتایبەتی لە کۆمەڵگە زۆر پارێزگارەکاندا، ''[[بورقە]]'' لەبەر دەکەن کە تەواوی جەستەیان دادەپۆشێت. ئەم پۆشاکە لەلایەن ھەندێک لە ژنانی کۆمەڵگەی پەشتونەوە لەبەر دەکرا زۆر پێش ئەوەی ئیسلام بێتە ناوچەکە، بەڵام [[تاڵیبان]] ئەم پۆشاکەی بەسەر ژناندا سەپاند کاتێک لە دەسەڵاتدا بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=z7ATBAAAQBAJ&pg=PA61|سەردێڕ=What Is Veiling?|یەکەم=Sahar|دوایین=Amer|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=UNC Press Books|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٩٦-١٧٧٦-٣}}</ref> پۆشاکێکی تری باو ''[[چەپان]]''ە کە وەک پاڵتۆ بەکاردێت. ''[[کەرەکول (کڵاو)|کەرەکول]]'' کڵاوێکە لە فەرووی جۆرە مەڕێکی تایبەتی ناوچەکە دروست دەکرێت. ئەم کڵاوە لەلایەن پاشاکانی پێشووی ئەفغانستانەوە پەسەند دەکرا و لە سەدەی بیست و یەکەمدا لە زۆربەی جیھاندا ناسرا کاتێک بەردەوام لەلایەن سەرۆک [[حامید کارزای]]ەوە لەبەر دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/1956862.stm|سەردێڕ=Karzai heads for hat trouble|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BBC News}}</ref> ''[[پاکول]]'' کڵاوێکی تری نەریتییە کە سەرچاوەکەی لەوپەڕی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەیە؛ بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن سەرکردەی چەکدارەکان [[ئەحمەد شا مەسعوود]]ەوە لەبەر دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghan-web.com/culture/clothes/|سەردێڕ=Traditional Afghan Clothes|ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210813151029/https://www.afghan-web.com/culture/clothes/}}</ref> ''[[کڵاوی مەزاری]]'' سەرچاوەکەی لە باکووری ئەفغانستانەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voanews.com/extremism-watch/hats-proliferate-symbol-pashtun-protest-movement|سەردێڕ=Hats Proliferate as Symbol of Pashtun Protest Movement|بڵاوکەرەوە=Voice of America|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190527134749/https://www.voanews.com/a/hats-symbol-pashtun-protest-movement/4335923.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> === تەلارسازی === {{Main|تەلارسازیی ئەفغانستان}} [[File:Kabul Skyline.jpg|thumb|upright=1.2|دیمەنی ئاسمانی کابول، کە ھەردوو بینای مێژوویی و ھاوچەرخ نیشان دەدات]] نەتەوەکە مێژوویەکی ئاڵۆزی ھەیە کە یان لە کولتوورەکانی ئێستایدا یان لە شێوەی زمان و شوێنەوارە جیاوازەکاندا ماوەتەوە. ئەفغانستان چەندین پاشماوەی ھەموو سەردەمەکانی تێدایە، لەوانە ستوپا، خانەقا، شوێنەوارەکان، پەرستگاکانی [[یۆنانی کۆن|یۆنانی]] و [[بوودیزم|بوودایی]]، و منارە ئیسلامییەکان. لە نێو ناسراوترینەکاندا [[مزگەوتی گەورەی هیرات]]، [[مزگەوتی شین (مەزاری شەریف)|مزگەوتی شین]]، [[منارەی جام]]، [[چهل زینە]]، قەڵای بۆست لە [[لەشکەرگا]]، و شاری کۆنی یۆنانی [[ئای-خانوم]] ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistans.com/Information/People/ArtArchitecture.htm|سەردێڕ=Afghanistan Art and Architecture &#124; Afghanistan's Web Site|وێبگە=afghanistans.com|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307212319/https://www.afghanistans.com/Information/People/ArtArchitecture.htm}}</ref> بەڵام، زۆرێک لە شوێنەوارە مێژووییەکانی لە سەردەمی مۆدێرندا بەھۆی شەڕە ناوخۆیییەکانەوە زیانیان بەرکەوتووە.<ref>G.V. Brandolini. ''Afghanistan [[cultural heritage]]''. Orizzonte terra, [[Bergamo]]. 2007. p. 64.</ref> دوو پەیکەرە بەناوبانگەکەی [[بووداکانی بامیان]] لەلایەن تاڵیبانەوە وێران کران، کە ئەوان وەک [[بتپەرستی|بتپەرستی]] دەیانبینین. بەو پێیەی ھیچ کۆلۆنیالیزمێک لە سەردەمی مۆدێرندا لە ئەفغانستان نەبووە، تەلارسازی شێوازی ئەورووپی دەگمەنە بەڵام بوونی ھەیە: کەوانەی سەرکەوتن لە [[پەغمان]] و [[کۆشکی دارولئەمان]] لە کابول بەم شێوازە لە ساڵانی <bdi>١٩٢٠</bdi> دروستکراون. تەلارسازیی ئەفغانی ھەروەھا کاریگەری [[تەلارسازیی هیندۆ-ئیسلامی|قووڵی لەسەر ھیندستان]] ھەبووە وەک لە شاری [[ئاگرا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=ud-Din |یەکەم=Hameed |ساڵ=١٩٦٠|سەردێڕ=THE AFGHAN ARCHITECTURE OF INDIA: An historical study, 1451–1526 |journal=Rivista degli studi orientali |بەرگ=٣٥|پەڕەکان=١٤٩–١٥٥|jstor=41922907 |issn=0392-4866}}</ref> و گۆڕی شێر شا سوری، کە [[ئیمپراتۆریەتیی سووری|ئیمپراتۆرێکی ئەفغانی ھیندستان]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Medieval India the study of a civilization|یەکەم=Irfan|دوایین=Habib|پەڕە=٢٢٨|بڵاوکەرەوە=National Book Trust, India|ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٣٧-٥٢٥٥-٦|ساڵ=٢٠٠٧}}</ref> === ھونەر و دروستکردنی گۆزە === [[File:Traditional Afghan Embroidery Style.jpg|thumb|نەخشێکی نەریتیی [[چنینی دەستی|چنینی]] ئەفغانی]] [[مافوورەچنی|چنینی مافوورە]] پیشەیەکی کۆنە لە ئەفغانستان، و زۆرێک لەمانە ھێشتا بە [[دەستکرد|دەست]] لەلایەن خەڵکی خێڵەکی و کۆچەرییەکانەوە دروست دەکرێن.<ref name="aljazeera.com"/> مافوورە بۆ ھەزاران ساڵ لە ناوچەکەدا بەرھەم ھێنراوە و بە شێوەیەکی نەریتی لەلایەن ژنانەوە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://khorasanrugs.com/post/1033364869875/in-afghanistan-weaving-ancient-industry|سەردێڕ=In Afghanistan, weaving ancient industry back into global market|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٩|journal=The Christian Science Monitor}}</ref> ھەندێک لە پیشەوەران ھەستەکانیان لە ڕێگەی نەخشی مافوورەکانەوە دەردەبڕن؛ بۆ نموونە دوای ھەڵگیرسانی [[جەنگی سۆڤیەت-ئەفغانستان]]، "[[مافوورەی جەنگ]]"، کە جۆرێکە لە [[مافوورەی ئەفغانی]]، دروست کرا کە نەخشەکانی گوزارشتیان لەو ئازار و نەھامەتییە دەکرد کە جەنگەکە دروستی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speri.dept.shef.ac.uk/2020/01/15/selling-war-commodifying-the-insecurity-of-afghan-women/|سەردێڕ=Selling war: commodifying the (in)security of Afghan women|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=SPERI}}</ref> ھەر پارێزگایەک تایبەتمەندی خۆی ھەیە لە دروستکردنی مافوورەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gounesco.com/weaving-culture-through-the-afghan-rug/|سەردێڕ=Weaving Culture through the Afghan rug|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210830215415/https://www.makeheritagefun.com/weaving-culture-through-the-afghan-rug/}}</ref> لە ھەندێک لە ناوچە تورک نشینەکانی باکووری ڕۆژئاوا، نرخی بووک و ڕێوڕەسمی ھاوسەرگیری بەپێی کارامەیی چنینی بووکەکە دیاری دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanistan-analysts.org/en/reports/context-culture/rug-weavers-and-bride-prices-in-the-northwest-still-expensive-in-spite-of-government-and-taleban-rules/|سەردێڕ=Rug Weavers and Bride Prices in the Northwest: Still expensive in spite of government and Taleban rules|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Afghanistan Analysts Network – English}}</ref> [[گۆزەکاری]] بۆ ھەزاران ساڵە لە ئەفغانستان دروست دەکرێت. گوندی [[ئیستالیف]]، لە باکووری کابول، بەتایبەتی ناوەندێکی سەرەکییە، کە ناسراوە بە گۆزە سەوز و پیرۆزەیییە تایبەتەکەی،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://seretandsons.org/giving-back|سەردێڕ=Giving Back – Seret and Sons|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414225824/http://seretandsons.org/giving-back|url-status=dead}}</ref> و شێوازی دروستکردنیان بۆ سەدان ساڵ وەک خۆی ماوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.khaama.com/the-potter-crafting-afghanistans-future-9899/|سەردێڕ=The Potter: Crafting Afghanistan's future|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=The Khaama Press News Agency}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/08/19/world/asia/afghanistan-istalif-pottery.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220101/https://www.nytimes.com/2016/08/19/world/asia/afghanistan-istalif-pottery.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|سەردێڕ=War and Pillaging Couldn't Break an Afghan Village, but a Tumbling Economy May|یەکەم=Kareem|دوایین=Fahim|newspaper=The New York Times|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٦}}{{cbignore}}</ref> بەشێکی زۆری بەردی ''[[لازوورد]]'' لە ناوچەی ئەفغانستانی ئێستا دەرھێنراوە کە لە [[پۆرسەلینی چینی]]دا وەک [[شینی کۆباڵت]] بەکارھێنراوە، دواتریش لە [[میزۆپۆتامیا]]ی کۆن و تورکیادا بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnn.com/style/article/how-the-color-blue-changed-art-forever/index.html|سەردێڕ=How the quest for the 'perfect blue' changed art forever|یەکەم=Isambard |دوایین=Wilkinson|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> خاکی ئەفغانستان مێژوویەکی دێرینی ھەیە لە ھونەردا، بەوەی کە کۆنترین بەکارھێنانی ناسراوی [[وێنەکێشان بە بۆیەی ڕۆنی|بۆیەی ڕۆنی]] لە جیھاندا لە تابلۆکانی ناو ئەشکەوتەکانی ئەو وڵاتەدا دۆزراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=First-ever oil paintings found in Afghanistan |ناونیشان=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/24/afghanistan.painting/ |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=CNN |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180320110145/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/04/24/afghanistan.painting/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World's Oldest Oil Paintings Found in Afghanistan |ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,352342,00.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080427021547/http://www.foxnews.com/story/0,2933,352342,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Fox News]]}}</ref> شێوازێکی ھونەری دیار کە لە ئەفغانستان و ڕۆژھەڵاتی پاکستان پەرەی سەند [[هونەری گەندهارا]]یە، کە لە تێکەڵبوونی ھونەری [[یۆنانی-ڕۆمانی]] و [[هونەری بوودایی]] لە نێوان سەدەکانی ١ەم و ٧ەمی زایینیدا بەرھەم ھاتووە.<ref>{{cite encyclopedia | url=https://www.britannica.com/art/Gandhara-art |title=Gandhara art |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=22 August 2018}}</ref> سەردەمەکانی دواتر شاھیدی زیادبوونی بەکارھێنانی شێوازی [[وێنەکێشانی وردی فارسی]] بوون، کە [[کەمالەدین بیهزاد]] خەڵکی [[هیرات]] یەکێک بووە لە دیارترین ھونەرمەندەکانی ئەم بوارە لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی تەیمووری|تەیموورییەکان]] و سەرەتای [[سەفەوییەکان|سەفەوییەکان]]دا. لە ساڵانی <bdi>١٩٠٠</bdi>ەکانەوە، نەتەوەکە دەستی کرد بە بەکارھێنانی تەکنیکە ڕۆژئاوایییەکان لە ھونەردا. [[عەبدولغەفوور برێشنا]] وێنەکێشێکی دیاری ئەفغانی بوو خەڵکی کابول لە سەدەی بیستەمدا. === ئەدەبیات === [[ئەدەبیاتی فارسی|ئەدەبیاتی فارسیی کلاسیک]] و [[شیعری پەشتۆ]] بەشێکی بەنرخن لە کولتووری ئەفغانی. شیعر ھەمیشە یەکێک بووە لە کۆڵەکە پەروەردەیییە سەرەکییەکان لە ناوچەکەدا، تا ئەو ئاستەی کە تێکەڵ بە کولتوورەکە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.un.org/en/story/2017/10/567862-feature-western-afghanistan-ancient-love-poetry-thrives-again|سەردێڕ=FEATURE: In Western Afghanistan, an ancient love of poetry thrives again|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=UN News|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210817083556/https://news.un.org/en/story/2017/10/567862-feature-western-afghanistan-ancient-love-poetry-thrives-again|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکێک لە شێوازە شیعرییەکان پێی دەوترێت [[لەندەی (شیعر)|لەندەی]]. بابەتێکی باو لە فۆلکلۆر و ئەفسانەکانی ئەفغانیدا [[دێو (ئەفسانە)|دێوەکانن]]، کە بوونەوەری دڕندەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kXnEDAAAQBAJ&pg=PA4|سەردێڕ=American Myths, Legends, and Tall Tales: An Encyclopedia of American Folklore [3 volumes]: An Encyclopedia of American Folklore (3 Volumes)|یەکەم١=Christopher R.|دوایین١=Fee|یەکەم٢=Jeffrey B.|دوایین٢=Webb|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٦٩-٥٦٨-٨}}</ref> ڕۆژانی پێنجشەممە بە شێوەیەکی نەریتی "شەوی شیعر"ە لە شاری [[هیرات]] کاتێک پیاوان، ژنان و منداڵان کۆدەبنەوە و شیعری کۆن و نوێ دەخوێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan: 10 facts you may not know |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13931608 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180304072803/http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-13931608 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> سێ نووسەری تەسەووف وەک شانازییەکی نیشتمانیی ڕاستەقینە دادەنرێن (ھەرچەندە بە ھەمان شێوە لەلایەن ئێرانیشەوە خاوەندارێتییان دەکرێت)، ئەوانیش: [[خواجە عەبدوڵڵای ئەنساری]] خەڵکی ھیرات، کە عارف و کەسایەتییەکی [[سۆفیگەری|سۆفییە]] لە سەدەی <bdi>١١</bdi>ەمدا، [[سەنائیی غەزنەوی|سەنائی]] خەڵکی [[غەزنی]]، نووسەری شیعرە سۆفیگەرییەکان لە سەدەی <bdi>١٢</bdi>ەمدا، و لە کۆتاییدا، [[مەولانای ڕۆمی|مەولانا]] خەڵکی [[بەڵخ]]، لە سەدەی <bdi>١٣</bdi>ەمدا، کە بە گەورەترین شاعیری عارفی جیھانی ئیسلامی دادەنرێت. ئەدەبیاتی پەشتۆی ئەفغانی، ھەرچەندە لە سەدەی ڕابردوودا لە ڕووی چەندایەتییەوە گەشەیەکی بەرچاوی کردووە، بەڵام ھەمیشە مانا و گرنگییەکی ناوخۆیی ھەبووە، و ھەستی بە کاریگەریی ھەردوو ئەدەبیاتی فارسی و ئەدەبیاتە دراوسێکانی ھیندستان کردووە. ھەردوو ئەدەبیاتە سەرەکییەکە، لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەیەمەوە، کاریگەرییان بەو ژانر و بزووتنەوە و تایبەتمەندییە شێوازییانەوە دیارە کە لە ئەورووپاوە ھاتوون. [[خۆشحاڵ خانی خەتەک]] لە سەدەی <bdi>١٧</bdi>ەمدا وەک شاعیری نیشتمانی دادەنرێت. شاعیرە دیارەکانی تر بریتین لە [[ڕابیعەی بەڵخی]]، [[عەبدولڕەحمان جامی|جامی]]، [[ڕەحمان بابا]]، [[خەلیلولڵا خەلیلی]]، و [[پەروین پەژواک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html |سەردێڕ=Classical Dari and Pashto Poets |بڵاوکەرەوە=Afghan-web.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140412113451/http://www.afghan-web.com/culture/poetry/cpoets.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> === مۆسیقا === [[File:Afghan rubab.jpg|thumb|left|[[روباب]]ـی ئەفغانی]] مۆسیقای کلاسیکی ئەفغانی پەیوەندی مێژوویی نزیکی لەگەڵ [[مۆسیقای کلاسیکی هیندی]] ھەیە و ھەمان زاراوەناسی و تیۆرییەکانی ھیندوستانی وەک [[ڕاگا]] بەکاردەھێنێت. ژانرەکانی ئەم شێوازە مۆسیقایە بریتین لە [[غەزەل]] (مۆسیقای شیعری) و ئامێرەکانی وەک [[تەبلە]]ی ھیندی، [[سیتار]] و [[هارمۆنیۆم]]، و ئامێرە ناوخۆیییەکانی وەک [[زێربەغەلی]]، ھەروەھا [[دایەرە]] و [[تەنبوور]] کە لە ئاسیای ناوەندی، قەوقاز و ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش ناسراون. [[روباب|ڕوباب]] ئامێری نیشتمانیی وڵاتەکەیە و پێشەنگی ئامێری [[سەرۆد]]ـی ھیندییە. ھەندێک لە ھونەرمەندە بەناوبانگەکانی مۆسیقای کلاسیک بریتین لە [[محەممەد حوسێن سەراھەنگ|ئوستاد سەراھەنگ]] و [[عەبدولڕەحیم سەربان|سەربان]].<ref name="Songlines">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan|سەردێڕ=Afghanistan – The Rough Guide to World Music|وێبگە=Songlines|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308143630/https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مۆسیقای پۆپ لە ساڵانی <bdi>١٩٥٠</bdi>ەکاندا لە ڕێگەی [[ڕادیۆی کابول]]ـەوە گەشەی کرد و کاریگەری لەسەر گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان ھەبوو. لەم کاتەدا ھونەرمەندانی مێینەش دەستیان بە دەرکەوتن کرد، کە یەکەمیان [[مەرمۆن پەروین]] بوو.<ref name="Songlines"/> لەوانەیە بەناوبانگترین ھونەرمەندی ئەم ژانرە [[ئەحمەد زاھیر]] بووبێت، کە چەندین ژانری تێکەڵ کرد و بەردەوامە لە ناوبانگ بۆ دەنگەکەی و تێکستە دەوڵەمەندەکانی بۆ ماوەیەکی زۆر دوای مردنی لە ساڵی <bdi>١٩٧٩</bdi>.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://daily.redbullmusicacademy.com/2016/06/ahmad-zahir-the-afghan-elvis|سەردێڕ=Ahmad Zahir: The Voice of Afghanistan|وێبگە=daily.redbullmusicacademy.com}}</ref><ref name="Songlines"/> مامۆستا دیارەکانی تری مۆسیقای نەریتی یان باوی ئەفغانی بریتین لە [[ناشناس (گۆرانیبێژ)|ناشناس]]، [[عوبەیدوڵڵا جان]]، [[مەهوەش]]، [[ئەحمەد وەلی (گۆرانیبێژ)|ئەحمەد وەلی]]، [[فەرهاد دەریا]]، و [[نەغمە (گۆرانیبێژ)|نەغمە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |سەردێڕ=Artist Biographies |بڵاوکەرەوە=Afghanland.com |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130809214750/http://www.afghanland.com/entertainment/music/bio.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> [[عەتەن]] سەمای نیشتمانیی ئەفغانستانە، کە سەمایەکی بەکۆمەڵە و بە شێوەیەکی باو لەلایەن ئەفغانییەکانەوە لە ھەموو پێکھاتەکان ئەنجام دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wadsam.com/arts-culture/afghanistans-traditional-dance-attan-3090/|سەردێڕ=Afghanistan's Traditional Dance-Attan|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414223632/https://wadsam.com/arts-culture/afghanistans-traditional-dance-attan-3090/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەماکە وەک بەشێک لە ناسنامەی ئەفغانی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afghanzariza.com/article/articledetail/attan--the-fascinating-national-dance-of-afghanistan|سەردێڕ=Attan – the fascinating national dance of Afghanistan|وێبگە=Afghan Zariza|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308040731/https://www.afghanzariza.com/article/articledetail/attan--the-fascinating-national-dance-of-afghanistan}}</ref> === میدیا و کات بەسەربردن === ئەفغانستان نزیکەی <bdi>٣٥٠</bdi> [[پێڕستی وێستگەکانی ڕادیۆ لە ئەفغانستان|وێستگەی ڕادیۆیی]] و زیاتر لە <bdi>٢٠٠</bdi> کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ھەیە.<ref name=TOLO-2019>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Suspects Sentenced To Death For Killing Journalist in Kandahar|ناونیشان=https://www.tolonews.com/afghanistan/suspects-sentenced-death-killing-journalist-kandahar|بڵاوکەرەوە=[[TOLOnews]]|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417161248/https://www.tolonews.com/afghanistan/suspects-sentenced-death-killing-journalist-kandahar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی ئەفغانستان]]، کە لە ساڵی <bdi>١٩٢٥</bdi> دامەزراوە، پەخشی گشتی دەوڵەتە. بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ١٩٧٠ەکاندا دەستیان بە پەخشکردن کرد و ئەمڕۆ چەندین کەناڵی تەلەڤیزیۆنی تایبەت ھەن وەک [[تۆلۆ (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی)|تۆلۆ]] و [[شەمشاد تی ڤی]]. یەکەم ڕۆژنامەی ئەفغانی لە ساڵی <bdi>١٨٧٣</bdi> بڵاوکرایەوە،{{sfn|Dupree|1997|page=405}} و ئەمڕۆ سەدان دەزگای چاپکراو بوونیان ھەیە.<ref name="TOLO-2019"/> لە ١٩٢٠ەکاندا، [[ڕادیۆی کابول]] پەخشی ڕادیۆیی ناوخۆیی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Monica Whitlock|سەردێڕ=Land Beyond the River: The Untold Story of Central Asia|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OW1tAwAAQBAJ&pg=PA127|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٢-٢٧٧٢٧-٧|پەڕە=١٢٧}}</ref> دەنگی ئەمریکا، بی بی سی، و [[ڕادیۆ فەردا|ڕادیۆ ئەورووپای ئازاد/ڕادیۆ ئازادی]] (RFE/RL) بە ھەردوو زمانە فەرمییەکەی ئەفغانستان پەخشی ڕادیۆیی دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/afghanistan|سەردێڕ=Freedom of the Press 2016: Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Freedom House|ساڵ=٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170205122939/https://freedomhouse.org/report/freedom-press/2016/afghanistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆتوبەندەکانی سەر ڕۆژنامەگەری بەردەوام کەمکراونەتەوە و میدیای تایبەت فرەچەشن بووە لەوەتەی ساڵی <bdi>٢٠٠٢</bdi>ەوە، دوای زیاتر لە دوو دەیە لە کۆنترۆڵی توند. ئەفغانییەکان مێژوویەکی درێژیان ھەیە لە سەیرکردنی فیلمەکانی [[بۆلیوود]]ی ھیندی و گوێگرتن لە گۆرانییەکانیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.himalmag.com/encounters-bollywood-kabul/|سەردێڕ=Encounters with Bollywood in Kabul|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣|وێبگە=Himal Southasian}}</ref> دەوترێت کە ئەفغانستان یەکێکە لە گەورەترین بازاڕەکان بۆ پیشەسازی فیلمی ھیندی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2019/12/panipat-irks-afghans-founding-father-portrayal-191210053601818.html|سەردێڕ=Bollywood's Panipat irks Afghans over founding father's portrayal|بڵاوکەرەوە=Al Jazeera}}</ref> وێناکردنی باوی [[ئەفغانییەکان لە هیندستان]] (''کابولیوالا'' یان ''پەتانی'') ھەروەھا لە ھەندێک فیلمی بۆلیووددا لەلایەن ئەکتەرەکانەوە بەرجەستە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraphindia.com/entertainment/period-films-like-padmaavat-kesari-and-now-panipat-have-crassly-stereotyped-and-vilified-afghans/cid/1717346|سەردێڕ=Vilifying Afghans in Bollywood|وێبگە=The Telegraph|شوێن=India}}</ref> زۆرێک لە ئەستێرەکانی فیلمی بۆلیوود ڕەگ و ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەفغانستان، لەوانە [[سەلمان خان]]، [[سەیف عەلی خان]]، [[عامر خان]]، [[فیرۆز خان]]، [[کادر خان]]، [[نەسیرەدین شا]]، [[زارین خان]]، [[سێلینا جەیتلی]]، و ژمارەیەکی تریش. چەندین فیلمی بۆلیوود لە ناو ئەفغانستاندا وێنە گیراون، لەوانە ''[[دارماتما]]''، ''[[خودا گەواح]]''، ''[[هەڵاتن لە تاڵیبان]]''، و ''[[کابول ئێکسپرێس]]''. === چێشتلێنان === [[File: Bread of Afghanistan in 2010.jpg|thumb|[[نانی ئەفغانی|نان]]، کە زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە لە ئەفغانستان]] چێشتلێنانی ئەفغانی بە شێوەیەکی سەرەکی پشت بە بەرھەمە سەرەکییەکانی نەتەوەکە دەبەستێت، وەک گەنم، گەنمەشامی، [[جۆ]] و برنج. لەگەڵ ئەم خۆراکە سەرەکییانە میوە و سەوزەی ناوخۆیی ھەروەھا بەرھەمە شیرەمەنییەکانی وەک شیر، [[ماست]]، و [[کەشکی|کەشک]] ھەن. [[کابولی پڵاو]] [[خواردنی نیشتمانیی|خواردنی نیشتمانی]] ئەفغانستانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.foodrepublic.com/2012/07/31/everything-you-need-know-about-afghan-food|سەردێڕ=Everything You Need To Know About Afghan Food |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=foodrepublic |یەکەم=Tanveer |دوایین=Ali|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130213232915/https://www.foodrepublic.com/2012/07/31/everything-you-need-know-about-afghan-food|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> تایبەتمەندییە چێشتلێنانەکانی نەتەوەکە ڕەنگدانەوەی فرەچەشنیی نەتەوەیی و جوگرافییەکەیەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Brittin|یەکەم=Helen|سەردێڕ=The Food and Culture Around the World Handbook|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Prentice Hall|شوێن=Boston|پەڕەکان=٢٠–٢١}}</ref> ئەفغانستان ناسراوە بە [[بەرھەمھێنانی هەنار لە ئەفغانستان|ھەنار]]، ترێ، و کاڵەکە شیرینەکانی کە کواڵیتییان بەرزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rareseeds.com/afghan-honeydew-melon/|سەردێڕ=Rare Heirloom Seeds – Baker Creek Heirloom Seeds|وێبگە=Baker Creek Heirloom Seeds|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304063844/http://www.rareseeds.com/afghan-honeydew-melon/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> چا خواردنەوەیەکی دڵخوازە لە نێوان ئەفغانییەکاندا. ژەمە خواردنی ئاسایی ئەفغانی پێکدێت لە [[نانی ئەفغانی|نان]]، ماست، برنج، و گۆشت.<ref name="afghanistans.com"/> === پشووەکان و فیستیڤاڵەکان === [[File:هفت میوه.jpg|thumb|upright|''حەوت میوە'' (شەربەتی حەوت میوە)، کە بە شێوەیەکی باو لە کاتی نەورۆزدا دەخورێتەوە]] ساڵی نوێی فەرمیی ئەفغانستان بە [[نەورۆز]] دەست پێدەکات (کە لە ناوخۆدا بە "''نەورۆز''" ناسراوە)، کە نەریتێکی دێرینە و وەک ئاھەنگێکی [[زەردەشتی]] دەستی پێکرد لە ئێرانی ئێستادا، و ئاھەنگی ساڵانەی لەگەڵ چەندین وڵاتی تردا ھاوبەشە. ھەموو ساڵێک لە کاتی [[یەکسانبوونی بەهارە|یەکسانبوونی بەھارە]] ڕوودەدات. [[نەورۆز لە ئەفغانستان|لە ئەفغانستان]]، نەورۆز بە شێوەیەکی ئاسایی بە مۆسیقا و سەما ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت، ھەروەھا پاڵەوانێتییەکانی [[بوزکەشی]] تێدا ئەنجام دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/middle-east/afghanistan/festivals-and-events |سەردێڕ=Afghanistan Holidays and Festivals |وێبگە=iexplore.com |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210414224027/https://www.iexplore.com/articles/travel-guides/middle-east/afghanistan/festivals-and-events}}</ref> [[شەوی یەڵدا|یەڵدا]]، نەریتێکی تری کۆن کە لەسەر ئاستی نیشتمانی ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://en.mehrnews.com/news/112907/Yalda-Iranian-celebration-of-winter-solstice |دوایین=Rezaian |یەکەم=Lachin |agency=[[Mehr News Agency]] |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Yalda: Iranian celebration of winter solstice}}</ref> یادی خوداوەندی دێرین [[میترا]] دەکاتەوە و نیشانەی درێژترین شەوی ساڵە لە ئێوارەی [[وەرچەرخانی زستانە]] ({{transliteration|prs|Čilli-yi Zimistān}}؛ کە بەزۆری دەکەوێتە <bdi>٢٠</bdi> یان <bdi>٢١</bdi>ی کانوونی یەکەم)،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yonOicJi5BEC |سەردێڕ=No More "us" and "them": Classroom Lessons and Activities to Promote Peer Respect |دوایین=Roessing |یەکەم=Lesley |ڕێکەوت=٢٠١٢|پەڕە=٨٩|بڵاوکەرەوە=R&L Education |ژپنک=٩٧٨-١-٦١٠٤٨-٨١٢-٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.latimes.com/local/la-me-adv-persian-winter-solstice-20131221-story.html |سەردێڕ=In ancient tradition, Iranians celebrate winter solstice |دوایین=Hamedy |یەکەم= Saba |newspaper=[[Los Angeles Times]] |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> کە لەو کاتەدا خێزانەکان پێکەوە کۆدەبنەوە بۆ خوێندنەوەی شیعر و خواردنی میوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ti24AwAAQBAJ |سەردێڕ=Religions of Iran: From Prehistory to the Present |دوایین=Foltz |یەکەم= Richard |بڵاوکەرەوە=Oneworld Publications |ڕێکەوت=٢٠١٣|پەڕە=٢٩|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٠٧٤-٣٠٧-٣|بەستەری نووسەر=Foltz, Richard}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Alavi |یەکەم=Nasrin |ناونیشان=https://archive.org/details/weareiranpersian0000alav/page/134/mode/2up |سەردێڕ=We Are Iran: The Persian Blogs |ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Soft Skull Press |پەڕە=١٣٥|ژپنک=٩٧٨-١-٥٥١٩٢-٨٧١-٥|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> وەک وڵاتێکی زۆرینە موسڵمان، بۆنە و جەژنە ئیسلامییەکانی وەک [[ڕەمەزان]]، [[جەژنی ڕەمەزان|جەژنی ڕەمەزان]] و [[عاشوورا]] بە شێوەیەکی بەرفراوان ساڵانە لە ئەفغانستان ئاھەنگیان بۆ دەگێڕدرێت. جەژنی سیخی [[ڤایساکی]] لەلایەن کۆمەڵگەی سیخەکانەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.pajhwok.com/en/2013/04/11/sikhs-throng-temples-celebrate-vaisakhi|سەردێڕ=Sikhs throng temples to celebrate Vaisakhi|وێبگە=pajhwok.com|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠١٣|دوایین١=Mahbob|یەکەم١=Mahbob Shah}}</ref> و جەژنی ھیندووی [[دیوالی]] لەلایەن کۆمەڵگەی ھیندووەکانەوە ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/world/asia/afghan-hindus-and-sikhs-celebrate-diwali-without-pomp-and-splendour-amid-fear-1.668735|سەردێڕ=Afghan Hindus and Sikhs celebrate Diwali without 'pomp and splendour' amid fear|وێبگە=The National|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> [[ڕۆژی سەربەخۆییی ئەفغانستان|ڕۆژی سەربەخۆیی نیشتمانی]] لە <bdi>١٩</bdi>ی ئابدا ئاھەنگی بۆ دەگێڕدرێت بۆ یادکردنەوەی [[پەیماننامەی ئینگلیزی-ئەفغانی ساڵی ١٩١٩]] و سەربەخۆیی تەواوەتی وڵاتەکە.<ref name="Factbook"/> چەندین ئاھەنگی نێودەوڵەتیش بە فەرمی لە ئەفغانستان بەڕێوەدەچن، وەک [[ڕۆژی کرێکاران]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=International Workers Day 2024: List of Countries that Celebrate Labor Day on 1st May, Check Here |ناونیشان=https://www.jagranjosh.com/general-knowledge/international-workers-day-1714484773-1 |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Jagranjosh.com}}</ref> و [[ڕۆژی نێونەتەوەییی ژنان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ellingwood |یەکەم=Anselma |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=International Women's Day: Afghan Women Endure Gender Apartheid |ناونیشان=https://feminist.org/news/international-womens-day-afghan-women-endure-gender-apartheid/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Feminist Majority Foundation}}</ref> ھەندێک لە فیستیڤاڵە ناوچەیییەکان بریتین لە [[نەورۆز#ئەفغانستان|فیستیڤاڵی گوڵی سوور]] (لە کاتی نەورۆزدا) لە [[مەزاری شەریف]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Nowruz celebration in Afghanistan |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/184697/Nowruz-celebration-in-Afghanistan |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|agency=Mehr News Agency}}</ref> و فیستیڤاڵی دامبۆرا لە [[پارێزگای بامیان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Traditional Dambora Musical Festival organized in Bamyan province |ناونیشان=https://www.khaama.com/traditional-dambora-musical-festival-organized-in-bamyan-province-05461/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ئیش=Khaama Press}}</ref> === وەرزش === {{Main|وەرزش لە ئەفغانستان}}[[File:Buzkashi game in Afghanistan.jpg|thumb|left|وەرزشی نیشتمانیی دێرینی ئەفغانستان، [[بوزکەشی]]]] وەرزش لە ئەفغانستان لەلایەن فیدراسیۆنی وەرزشی ئەفغانییەوە بەڕێوەدەبرێت. [[کەریکیت]] و تۆپی پێ دوو باوترین وەرزشن لە وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thehindu.com/sport/cricket/%E2%80%98Cricket-is-now-the-biggest-sport-in-Afghanistan%E2%80%99/article13994180.ece|سەردێڕ=Cricket is now the biggest sport in Afghanistan|ئیش=The Hindu|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|نووسەر=Uthra Ganesan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.topendsports.com/world/countries/afghanistan.htm|سەردێڕ=Sport in Afghanistan|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Top End Sports|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180711025603/https://www.topendsports.com/world/countries/afghanistan.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فیدراسیۆنی وەرزشی ئەفغانی برەو دەدات بە کریکێت، تۆپی پێ، باسکە، بالە، گۆڵف، [[تۆپی دەست]]، [[بۆکسێن]]، [[تایکواندۆ]]، [[بەرزکردنەوەی قورساییی ئۆڵۆمپی|بەرزکردنەوەی قورسایی]]، [[لەشجوانی]]، گۆڕەپان و مەیدان، [[خلیسکێنەی سەر سەهۆڵ|خلیسکێنە]]، [[بۆلینگ]]، [[سنووکەر]]، [[شەترەنج]]، و وەرزشەکانی تر. [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی باسکەی ئەفغانستان]] یەکەم نازناوی وەرزشیی بەکۆمەڵی لە [[یارییەکانی باشووری ئاسیای ٢٠١٠]]دا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/South-Asian-Games-Shooters-swimmers-shine-as-India-consolidate-dominance/articleshow/5540143.cms|سەردێڕ=South Asian Games: Shooters, swimmers shine as India consolidate dominance|newspaper=The Times of India|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190613093112/https://timesofindia.indiatimes.com/sports/tournaments/South-Asian-Games-Shooters-swimmers-shine-as-India-consolidate-dominance/articleshow/5540143.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی <bdi>٢٠١٢</bdi>دا، [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی باسکەی ٣ بە ٣ی ئەفغانستان|ھەڵبژاردەی باسکەی ٣ بە ٣]]ی وڵاتەکە میدالیای زێڕی لە [[باسکەی ٣ بە ٣ لە یارییەکانی کەنار دەریای ئاسیای ٢٠١٢|یارییەکانی کەنار دەریای ئاسیای ٢٠١٢]] بەدەستھێنا. لە ساڵی <bdi>٢٠١٣</bdi>دا، [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ئەفغانستان|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی]] ئەفغانستان بەدوایدا ھات کاتێک [[پاڵەوانێتیی ساف]]ـی بردەوە.<ref name="SAFF2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Lyse |یەکەم=Doucet |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24074786 |سەردێڕ=Precious moments of unity touch Afghans after football triumph |بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوت=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130925172338/http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24074786 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی کریکێتی ئەفغانستان]]، کە لە ساڵی <bdi>٢٠٠١</bdi> دامەزرا، [[جامی ئینتەرکۆنتینێنتالاتی ICC ٢٠٠٩-٢٠١٠|جامی ئینتەرکۆنتینێنتالاتی ICCی ٢٠٠٩-٢٠١٠]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2009/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |سەردێڕ=2009–10 Intercontinental Cup |وێبگە=CricketEurope |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130224153614/http://www.cricketeurope4.net/CRICKETEUROPE/DATABASE/2009/TOURNAMENTS/INTERCONTINENTAL/about.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵانی <bdi>٢٠٠٧</bdi>، <bdi>٢٠٠٩</bdi>، <bdi>٢٠١١</bdi> و <bdi>٢٠١٣</bdi>دا [[جامی بیست٢٠ی ACC]]ی بردەوە. تیمەکە بەشداری کرد لە [[مۆندیالی کریکێتی ٢٠١٥|مۆندیالەکانی کریکێتی ٢٠١٥]]، [[مۆندیالی کریکێتی ٢٠١٩|٢٠١٩]]، و [[مۆندیالی کریکێتی ٢٠٢٣|٢٠٢٣]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://globalvoices.org/2015/02/20/afghanistan-makes-history-in-cricket-world-cup-despite-debut-loss-to-bangladesh/|سەردێڕ=Afghanistan Makes History in Cricket World Cup, Despite Debut Loss to Bangladesh|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190528232428/https://globalvoices.org/2015/02/20/afghanistan-makes-history-in-cricket-world-cup-despite-debut-loss-to-bangladesh/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[دەستەی کریکێتی ئەفغانستان]] (ACB) دەزگای فەرمیی بەڕێوەبردنی وەرزشەکەیە و بارەگاکەی لە کابولە. [[یاریگای نێونەتەوەییی کریکێتی ئەلۆکۆزای کابول]] وەک یاریگای سەرەکیی کریکێتی نەتەوەکە کار دەکات. چەندین یاریگای تریش لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا ھەن، لەوانە [[یاریگای نێونەتەوەییی کریکێتی غازی ئەمانوڵڵا خان]] لە نزیک [[جەلال ئاباد]]. لە ناوخۆدا، کریکێت لە نێوان تیمەکانی پارێزگا جیاوازەکاندا یاری دەکرێت. [[هەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ئەفغانستان]] لە ساڵی <bdi>١٩٤١</bdi>ەوە لە کێبڕکێ نێودەوڵەتییەکانی [[تۆپی پێ]] بەشدارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=53|سەردێڕ=Statistics: Iran|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Team Melli|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191103153545/http://www.teammelli.com/matchdata/details/matchdetails.php?id=53|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەڵبژاردەی نیشتمانی یارییە ناوخۆیییەکانی لە [[یاریگای غازی]] لە کابول ئەنجام دەدات، لە کاتێکدا [[تۆپی پێ لە ئەفغانستان]] لەلایەن [[فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەفغانستان]]ەوە بەڕێوەدەبرێت. ھەڵبژاردەی نیشتمانی ھەرگیز بەشداری نەکردووە یان سەرنەکەوتووە بۆ [[جامی جیهانیی فیفا]] بەڵام لە ساڵی <bdi>٢٠١٣</bdi>دا نازناوێکی نێودەوڵەتیی تۆپی پێی بردەوە.<ref name="SAFF2013"/> وڵاتەکە ھەروەھا ھەڵبژاردەیەکی نیشتمانیی ھەیە لە وەرزشی فووتساڵدا، کە جۆرێکی <bdi>٥</bdi>-بە-<bdi>٥</bdi> یاری تۆپی پێیە. وەرزشی نەریتی و نیشتمانیی ئەفغانستان [[بوزکەشی]]یە، کە بەتایبەتی لە باکووردا زۆر باوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.thehindu.com/news/international/afghanistans-buzkashi-horses-prepare-for-the-game-of-courage/article22457652.ece|سەردێڕ=Afghanistan's buzkashi horses prepare for the game of courage|newspaper=The Hindu|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> ھاوشێوەی [[پۆلۆ]]یە، کە لەلایەن سوارچاکەکانەوە لە دوو تیمدا یاری دەکرێت، کە ھەریەکەیان ھەوڵ دەدات لاشەی بزنێک بگرێت و بیھێڵێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Abi-Habib|یەکەم١=Maria|دوایین٢=Fazly|یەکەم٢=Walid|سەردێڕ=In Afghanistan's National Pastime, It's Better to Be a Hero Than a Goat|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703841904576256632384932122|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠١١|newspaper=[[The Wall Street Journal]]|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150526095017/http://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703841904576256632384932122|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[سەگی تازیی ئەفغانی]] (جۆرێک سەگی ڕاکەر) لە ئەفغانستانەوە سەریھەڵداوە و لە ڕاوکردنی [[ڕاوکردنی گورگ بە سەگ|گورگدا]] بەکاردەھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Rory|دوایین=Stewart|بەستەری نووسەر=Rory Stewart|سەردێڕ=The Places in Between|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Nz_2AwAAQBAJ|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=HMH Books|ژپنک=٩٧٨-٠-١٥-٦٠٣٥٩٣-٤|پەڕە=١٠٠}}</ref> == ئەمانەش ببینە == {{Portal|ئەفغانستان|ئاسیا}} * {{Clear}} == تێبینییە ڕوونکردنەوەییەکان == {{Notelist|refs= <!-- {{Efn|name=fn1|The phoneme {{IPA|/f/}} ف occurs only in loanwords in Pashto, it tends to be replaced with {{IPA|/p/}} پ. {{IPA|[b]}} is also an allophone of {{IPA|/p/}} before voiced consonants; {{IPA|[v]}} is an allophone of {{IPA|/f/}} before voiced consonants in loanwords.}}--> }} == سەرچاوەکان == <ref>{{cite thesis |last1=Muhammad Khan |first1=Ashiq |title=THE LAST PHASE OF MUSLIM RULE IN MULTAN (1752–1818) |access-date=4 December 2021 |type=Thesis |publisher=University of Multan, MULTAN |url=http://prr.hec.gov.pk/jspui/handle/123456789/5209 |page=159 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204042026/http://prr.hec.gov.pk/jspui/handle/123456789/5209 |archive-date=4 December 2021 |year=1998 |issue=1}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=155}}{{sfn|Lee|2019|p=158}}{{sfn|Lee|2019|p=162}}{{sfn|Lee|2019|p=166}}{{sfn|Lee|2019|p=172}}{{sfn|Mehta|p=248}}<ref>{{Google books|id=NbUB_ACAR5QC|page=509|title=History of Islam}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=122–123}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Snedden |یەکەم١=Christopher |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=s5KMCwAAQBAJ&q=durrani+capture+kashmir&pg=PA43 |سەردێڕ=Understanding Kashmir and Kashmiris |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٩٠٤-٣٤٢-٧}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=149}}{{sfn|Lee|2019|p=176}}<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ingram |یەکەم١=Edward |ساڵ=١٩٨٠|سەردێڕ=Great Britain's Great Game: An Introduction |ناونیشان=http://pahar.in/wpfb-file/1980-great-britains-great-game-an-introduction-by-ingram-from-intl-hist-rev-v2-s-pdf/ |journal=The International History Review |بەرگ=٢|issue=2 |پەڕەکان=١٦٠–١٧١|doi=10.1080/07075332.1980.9640210 |jstor=40105749 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816181410/http://pahar.in/wpfb-file/1980-great-britains-great-game-an-introduction-by-ingram-from-intl-hist-rev-v2-s-pdf/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦}}</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=Fr9cAgAAQBAJ&pg=PA11 In Defence of British India: Great Britain in the Middle East, 1775–1842] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170106130452/https://books.google.com/books?id=Fr9cAgAAQBAJ&pg=PA11|date=6 January 2017}} By Edward Ingram. Frank Cass & Co, London, 1984. {{ISBN|0714632465}}. p7-19</ref>{{sfn|Lee|2019|p=205}}<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lee |یەکەم=Jonathan L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nYaamE_3kD4C |سەردێڕ=The "Ancient Supremacy": Bukhara, Afghanistan and the Battle for Balkh, 1731–1901 |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٣٩٩-٣|پەڕە=٢٥٧}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=359-366}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Onley |یەکەم١=James |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Raj Reconsidered: British India's Informal Empire and Spheres of Influence in Asia and Africa |ناونیشان=https://socialsciences.exeter.ac.uk/iais/downloads/Onley_Raj_Reconsidered.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://socialsciences.exeter.ac.uk/iais/downloads/Onley_Raj_Reconsidered.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Routledge |id=Page 9 of URL/Page 52 |بەرگ=XL}}</ref>{{sfn|Lee|2019|p=376-383}} === ئاماژەکان === {{Reflist}} === سەرچاوە گشتی و ئاماژەپێکراوەکان === {{Refbegin}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Advanced Study in the History of Modern India 1707–1813|دوایین=Mehta|یەکەم=Jaswant Lal|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٧٠٥-٥٤-٦|بڵاوکەرەوە=Sterling Publishers|ref={{sfnref|Mehta}}}} {{Refend}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{Main|پێڕستی کتێبنامەکانی ئەفغانستان}} {{See also|پێڕستی کتێبنامەکانی مێژووی ئاسیای ناوەندی}} {{Refbegin}} {{Div col|content= * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barfield|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=Afghanistan: A Cultural and Political History|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tg45ygAACAAJ|ڕێکەوت=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٥٤٤١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bleaney |یەکەم١=C. H. |دوایین٢=Gallego |یەکەم٢=María Ángeles |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=qCh41lAvg8oC}} |سەردێڕ=Afghanistan: a bibliography |بڵاوکەرەوە=BRILL |ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٤٥٣٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|editor-last=Cox |editor-first=Michael |سەردێڕ=Afghanistan: Long War, Forgotten Peace |ژپنک=٩٧٨-١-٩١١٧١٢-٠٠-٨|ساڵ=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=LSE Press |ناونیشان=https://doi.org/10.31389/lsepress.afg}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dupree|یەکەم=Louis|بەستەری نووسەر=Louis Dupree (professor)|سەردێڕ=Afghanistan|بڵاوکەرەوە=Oxford Pakistan Paperbacks|edition=2nd|ساڵ=١٩٩٧|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٧٧٦٣٤-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Afghanistan: A Short History of Its People and Politics|دوایین=Ewans|یەکەم=Martin|بڵاوکەرەوە=Curzon Press|ڕێکەوت=٢٠٠٢|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٠٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fowler |یەکەم=Corinne |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=o4IrhX7n66YC}} |سەردێڕ=Chasing Tales: Travel Writing, Journalism and the History of British Ideas About Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Rodopi |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٢٠-٢٢٦٢-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Griffiths |یەکەم=John C |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=M7nMtaXdAS8C}} |سەردێڕ=Afghanistan: a History of Conflict |بڵاوکەرەوە=Carlton Books |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٢٢٢-٥٩٧-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Habibi |یەکەم=Abdul Hai |بەستەری نووسەر=Abdul Hai Habibi |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Afghanistan: An Abridged History |بڵاوکەرەوە=Fenestra Books |ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٧٣٦-١٦٩-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hamilton |یەکەم=Angus |سەردێڕ=Afghanistan |ساڵ=١٩٠٦|بڵاوکەرەوە=William Heinemann |ناونیشان=https://gutenberg.org/ebooks/73258 |شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hopkins |یەکەم=B.D. |ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=FOMUAQAAIAAJ}} |سەردێڕ=The Making of Modern Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ساڵ=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٥٤٢١-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Johnson |یەکەم=Robert |سەردێڕ=The Afghan Way of War: How and Why They Fight |ساڵ=٢٠١١|ناونیشان={{Google books |plainurl=yes |id=lNuH5YQJr6UC}} |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٧٩٨٥٦-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Malleson |یەکەم=George Bruce |بەستەری نووسەر=George Bruce Malleson |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pqNGBEmHUd4C |سەردێڕ=History of Afghanistan, from the Earliest Period to the Outbreak of the War of 1878 |edition=Elibron Classic Replica |بڵاوکەرەوە=Adamant Media Corporation |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٢١-٧٢٧٨-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Olson |یەکەم=Gillia M |ناونیشان=https://archive.org/details/afghanistan0000olso |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |سەردێڕ=Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Capstone Press |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٦٨-٢٦٨٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Omrani |یەکەم١=Bijan |دوایین٢=Leeming |یەکەم٢=Matthew |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VVu_NwAACAAJ|سەردێڕ=Afghanistan: A Companion and Guide |بڵاوکەرەوە=Odyssey Publications |edition=2nd |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٩٦٢-٢١٧-٨١٦-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reddy |یەکەم=L.R. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NubtDf2T3cAC |سەردێڕ=Inside Afghanistan: End of the Taliban Era? |بڵاوکەرەوە=APH Publishing |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٨١-٧٦٤٨-٣١٩-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Runion |یەکەم=Meredith L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aZk9XzqCFGUC |سەردێڕ=The History of Afghanistan |بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group |ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٣٧٩٨-٧}} }} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Library resources box}} * [https://www.ifs.du.edu/ifs/frm_CountryProfile.aspx?Country=AF پێشبینییە سەرەکییەکانی گەشەپێدان بۆ ئەفغانستان] لە [[دواڕۆژە نێونەتەوەیییەکان]]ەوە === حکوومەت === * [https://arg.gov.af/en/home کۆشکی سەرۆکایەتی (ئەرگ)] – ماڵپەڕی فەرمیی کۆشکی سەرۆکایەتیی ئەفغانستان * [https://aop.gov.af/en کاروباری کارگێڕی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260211000908/https://aop.gov.af/en |date=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ }} – ماڵپەڕی فەرمیی نووسینگەی کاروباری کارگێڕیی سەرۆک کۆماری ئەفغانستان * [https://ocs.gov.af/en/home سەرۆک وەزیران] – ماڵپەڕی فەرمیی سەرۆک وەزیرانی ئەفغانستان * [https://supremecourt.gov.af/en دادگای باڵا] – ماڵپەڕی فەرمیی دادگای باڵای ئەفغانستان * [https://nsia.gov.af ئامار و زانیاری] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110093636/https://nsia.gov.af/ |date=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }} – ماڵپەڕی فەرمیی دەسەڵاتی نیشتمانیی ئامار و زانیاری === مێژوو === * [https://cairo.mfa.gov.af/about-afghanistan/ دەربارەی ئەفغانستان] – لە باڵیۆزخانەی ئەفغانستان لە قاھیرە === نەخشەکان === * {{Wikiatlas}} * {{OSM relation|303427}} {{Subject bar|Afghanistan|Asia|Countries|auto=yes|voy=Afghanistan}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ئەفغانستان|جوگرافیا|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Afghanistan}} [[پۆل:ئەفغانستان| ]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی ١٧٠٩ لە ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتانی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:وڵاتانی ئاسیا]] [[پۆل:ئیماراتەکان]] [[پۆل:پانییەکانی ئێران]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وڵاتانی دەورەدراو بە وشکانی]] [[پۆل:وڵاتانی کەمتر گەشەسەندوو]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوی هاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە کۆمەڵەی باشووری ئاسیا بۆ هاوکاریی ناوچەیی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتان و ناوچەکان کە زمانی پەشتۆ تێیاندا فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتان و ناوچەکان کە زمانی فارسی تێیاندا فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتانی باشووری ئاسیا]] [[پۆل:دەوڵەتان و ناوچەکانی دامەزراو لە ١٧٠٩]] [[پۆل:تیۆکراسییەکان]] [[پۆل:دەوڵەتە تۆتالیتارەکان]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی فارسی ئاخێو]] [[پۆل:بانووی ئێرانی]] [[پۆل:دەوڵەتە ئیسلامیەکان]] [[پۆل:وڵاتانی لە حاڵی گەشەکردن]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٠٩]] [[پۆل:دەوڵەتە دیکتاتۆرەکان]] 9oa2ei90s1c20mz0ufgspqcfssfnx79 0 9186 1670047 1509121 2026-09-18T19:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1670047 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} }} [[پەڕگە:Watermelon on from Kurdistan on sulaimani.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|شووتی کوردی بە ڕەگ و گەڵاکەیەوە]] شوتی ناوی تری شامی شمی، شووتی، شه‌به‌ش، شه‌به‌ز، شه‌به‌ژ، شمتی، شمتن، شمتو، جه‌به‌ژ، ژه‌به‌ش، شفتی، هه‌نی، ئه‌م گیایه‌ له‌ تیره‌ی “کوله‌که‌یه‌کان” Cucurbitacéesه‌. میوه‌یه‌کی زلی تۆکڵ ئه‌ستووری هاوینی یه‌، له‌ دیوی نێوه‌وه‌ سووره‌ و تامی زۆر شیرین و خۆش و ئاوداره‌ و ناوکه‌که‌ی ڕه‌ش یان قاوه‌ییه‌ و وه‌کو ده‌نکی کوله‌که‌ و ڕۆزگارپه‌رست له‌ ئاو و خوىدا ده‌یبرژێنن بۆ شه‌وچه‌ره‌، ته‌رزه‌که‌شی له‌ سه‌ر زه‌وی خۆی راده‌کێشێى و گه‌لآکانی بڕاو بڕاون. شامی له‌ زۆر ئه‌ندازه‌ و شکڵی درێژ و خڕدا هه‌یه‌. ئاوی شووتی بۆ ده‌رمانی زگچوونی مندالآن باشه‌، به‌لآم زۆر خواردنی ده‌بێته‌ هۆی گازی نێو زگ. شکرۆک جۆرى شامی یه‌. ئه‌مه‌ش شامی یه‌ به‌ لاتینی Cucurubita citrullus، به‌ فه‌رانسه‌یی Pastéque, melon on d eau. پێئه‌ڵێن.  <ref>http://kurdflora.com/flora/%D8%B4/3583/15 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160711162940/http://kurdflora.com/flora/%D8%B4/3583/15 |date=١١ی تەممووزی ٢٠١٦ }}</ref> == پێکهاته‌کەی == 92% [[ئاو]] + 7% ڕیشاڵ + چه‌وری‌ + [[پرۆتین]] + [[كاربۆ هایدرەیت|کاربۆ هایدرەیت]] + پکتین + که‌مێ‌ خوێی‌ کانزایی‌ + ده‌وڵه‌مه‌نده‌ به‌ [[ڤیامین]] سی و که‌مێ‌ [[ڤیتامین ئی]] . == سووده‌کانی‌ == # ناوسک نه‌رم ده‌کات و پاکی‌ ده‌کاته‌وه‌. # فێنک که‌ره‌وه‌ی‌ له‌شه‌. # بۆ باداری‌ ڕوماتیزمه‌ به‌ سووده‌. # میز هێنه‌ره‌ بۆ [[به‌رد]] و ڕمڵی‌ [[گورچیله‌]] زۆر به‌ سووده‌. # فشاری‌ [[خوێن]] داده‌به‌زێنێ‌. # بۆ [[گه‌ده‌]] و نه‌خۆشیه‌کانی‌ باشه‌. # بۆ [[شه‌و كوێری‌|شه‌و کوێری‌]] به‌سووده‌. # تا داده‌به‌زێنێ‌. == سەبارەت بە شووتی‌ == # بۆ کەسێک [[گەدە]]ی نەخۆش بێت با ئاوەکەی‌ بخوات . # تا تازە و ئاوداربێت باشە . # زۆر کاڵ یان تەپیو نەبێت . # دەتوانی‌ توێکڵە سپیەکەی‌ بکەی‌ بە [[مرەبا]]. # وتراوە شوتی‌ بە برنجەوە زۆر خۆشە . # شووتی‌ خۆماڵی‌ چاکترە لە هی‌ دەرەوه .بەڵام جوانتر نییە == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.kurdmax.com کوردماکس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914232946/http://kurdmax.com/ |date=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ }} {{خۆراکەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|ئەفریقا|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Citrullus lanatus}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:شووتییەکان]] nssr2vgv9r6ziz5oo8ufidltr8rjknx 0 9394 1670086 1607933 2026-09-18T21:38:13Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Family_of_slaves_in_Georgia,_circa_1850.jpg لەگەڵ [[File:Family_of_African_American_picking_cotton_in_Georgia,_circa_1880.jpg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] ( 1670086 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}{{Coord|33|N|83.5|W|region:US-GA_type:adm1st_scale:3000000|display=title}} '''جۆرجیا''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Georgia)یەکێکە لە ویلایەتە باشوورییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، یەکێکە لە ٥٠ ویلایەتەکەی [[ئەمریکا]]، ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ١٠٫٦٠٠٫٠٠٠ کەسە. ناوەندی ئەم ویلایەتە شاری [[ئاتلانتا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wright |یەکەم=Betty |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=GLA Executive Board Meeting Summary January 2023 |ناونیشان=https://doi.org/10.62915/2157-0396.2600 |journal=Georgia Library Quarterly |بەرگ=٦٠|issue=2 |doi=10.62915/2157-0396.2600 |issn=2157-0396}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Table S2: Coordinates of submerged nest-area center point |ناونیشان=https://doi.org/10.7717/peerj.4228/supp-3 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=doi.org}}</ref> ==مێژوو== ===پێش نیشتەجێبوون=== پێش نیشتەجێبوون لەلایەن [[کۆلۆنیکردنی ئەورووپیی ئەمریکاکان|داگیرکەرە ئەورووپییەکان]]، جۆرجیا لەلایەن قەوارە [[گردسازەکان|گردساز]]ەکانی وەک [[ئۆکووتی]] و [[سەرۆکایەتی کۆسا|کۆسا]]وە بەڕێوە دەبرا. ===سەردەمی داگیرکاری و جەنگی شۆڕش=== لە ١٢ی شوباتی ١٧٣٣، ساڵێک دوای ئەوەی جۆرجیا وەک داگیرگەیەکی بەریتانی دامەزرا، [[پارێزگای جۆرجیا]] لە [[ساڤانا، جۆرجیا|ساڤانا]] لەلایەن ژەنەڕاڵی بەریتانی [[جەیمز ئۆگڵتۆرب]]ەوە دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://georgia.gov/georgia-facts-and-symbols|سەردێڕ=Georgia Facts and Symbols |وێبگە=Georgia.gov|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140522161634/http://georgia.gov/georgia-facts-and-symbols|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> لەلایەن [[ئەمیندارانی دامەزراندنی داگیرگەی جۆرجیا لە ئەمریکا]]وە لەژێر میساقێکدا کە لەلایەن [[جۆرجی دووەمی بەریتانیای مەزن|شا جۆرجی دووەم]] دەرچووبوو (و بە ناوی ئەوەوە بوو) بەڕێوە دەبرا. ئەمیندارەکان پلانێکی وردیان بۆ نیشتەجێبوونی داگیرگەکە جێبەجێ کرد، کە بە [[پلانی ئۆگڵتۆرب]] ناسراوە، کە وێنای کۆمەڵگەیەکی کشتوکاڵی لە [[یۆمان|جووتیارانی یۆمان]] دەکرد و کۆیلایەتیی قەدەغە کرد. داگیرگەکە لە ساڵی ١٧٤٢دا، لە کاتی [[جەنگی گوێی جێنکینس]]دا [[داگیرکردنی جۆرجیا (١٧٤٢)|لەلایەن ئیسپانییەکانەوە داگیر کرا]]. لە ساڵی ١٧٥٢دا، دوای ئەوەی حکوومەت نەیتوانی یارمەتییە دارایییەکان نوێ بکاتەوە، ئەمیندارەکان کۆنترۆڵیان ڕادەستی [[پاشایەتیی شانشینی یەکگرتوو|تاج]] کرد. جۆرجیا بوو بە [[داگیرگەی تاج#مێژوو|داگیرگەی تاج]]، لەگەڵ پارێزگارێک کە لەلایەن پاشای [[شانشینی بەریتانیای مەزن|بەریتانیای مەزن]]ەوە دیاری دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-816 |سەردێڕ=Trustee Georgia, 1732–1752 |بڵاوکەرەوە=New Georgia Encyclopedia |یەکەم١=Edward J. |دوایین١=Cashin |ڕێکەوت=٢٧ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100831065402/http://www.georgiaencyclopedia.org/nge/Article.jsp?id=h-816 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پارێزگای جۆرجیا یەکێک بوو لە [[سێزدە داگیرگەکە]] کە لە [[شۆڕشی ئەمریکا]]دا دژی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی|دەسەڵاتی بەریتانی]] ڕاپەڕین. نوێنەرەکانی بۆ [[کۆنگرەی دووەمی کیشوەر]]، کە لە [[تەلاری سەربەخۆیی]] لە [[فیلادێلفیا]]ی ئێستا کۆبووەوە، پەیوەست بوون بە نوێنەرانی ترەوە لە پەسەندکردنی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی]] بە کۆدەنگی، کە سێزدە داگیرگەکەی وەک ئازاد و سەربەخۆ لە دەسەڵاتی داگیرکاریی بەریتانی ڕاگەیاند. ===سەربەخۆیی=== یەکەم دەستووری جۆرجیا لە شوباتی ١٧٧٧دا پەسەند کرا. جۆرجیا ١٠یەمین ویلایەت بوو کە لە ٢٤ی تەممووزی ١٧٧٨دا بڕگەکانی کۆنفیدراسیۆنی پەسەند کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/articles.html |سەردێڕ=The Articles of Confederation: Primary Documents of American History (Virtual Programs & Services) |بڵاوکەرەوە=Library of Congress |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110226111738/http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/articles.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ٤ەمین ویلایەت بوو کە [[دەستووری ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ی لە ٢ی کانوونی دووەمی ١٧٨٨دا پەسەند کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Georgia Constitution |ناونیشان=https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/government-politics/georgia-constitution/ |orig-date=August 12, 2002 |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|یەکەم١=LaVerne W. |دوایین١=Hill |یەکەم٢=Melvin B. |دوایین٢=Hill |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=New Georgia Encyclopedia |زمان=en-US}}</ref> [[پەڕگە:Family of African American picking cotton in Georgia, circa 1880.jpg|وێنۆک|کۆیلەکانی لۆکە لە جۆرجیا، {{Circa|١٨٥٠}}]] دوای [[جەنگی کریک|جەنگی کریک (١٨١٣–١٨١٤)]]، ژەنەڕاڵ [[ئاندرو جاکسۆن]] [[نەتەوەی موسکۆگی|ھۆزەکانی موسکۆگی (کریک)]]ی ناچار کرد زەوی بۆ جۆرجیا چۆڵ بکەن، لەوانە لە [[پەیمانی فۆرت جاکسۆن (١٨١٤)]]دا، کە ٢١ ملیۆن ئەکتەر زەوی لەوەی ئێستا باشووری جۆرجیا و ناوەندی ئەلابامایە ڕادەست کرد، و [[پەیمانی ئیندیان سپرینگز (١٨٢٥)]].<ref name="Remini">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Remini|یەکەم=Robert|سەردێڕ=Andrew Jackson: The Course of American Empire, 1767–1821. Vol. 1|بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press|ساڵ=١٩٩٨|ژپنک=٠٨٠١٨٥٩١١٥|chapter=The Creek War: Victory|orig-year=1977}}</ref> لە ١٨٢٩دا، زێڕ لە [[کێوەکانی باکووری جۆرجیا]] دۆزرایەوە کە بووە ھۆی [[کێبڕکێی زێڕی جۆرجیا]] و دامەزراندنی [[زەربخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان|زەربخانەیەکی فیدراڵی]] لە [[داڵۆنێگا، جۆرجیا|داڵۆنێگا]]، کە تا ساڵی ١٨٦١ بەردەوام بوو لە کارکردن. ئەو لێشاوی [[پێشەنگی ئەمریکی|نیشتەجێبووە ئەمریکییانە]]ی کە بەدوایدا ھات، فشاری خستە سەر [[حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|حکوومەتی فیدراڵیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ئەوەی زەوی لە [[نەتەوەی چێرۆکی|نەتەوەی چێرۆکی (١٧٩٤–١٩٠٧)]] وەربگرێت. لە ١٨٣٠دا، سەرۆک ئاندرو جاکسۆن [[یاسای دوورخستنەوەی ھیندییەکان]]ی واژوو کرد، کە چەندین نەتەوەی ھیندیی ڕۆژھەڵاتی نارد بۆ [[ناوچەی پارێزراوی ھیندییەکان|ناوچە پارێزراوەکان]] لە ئۆکلاھۆمای ئێستا، لەوانە ھەموو ھۆزەکانی جۆرجیا. سەرەڕای بڕیارەکەی دادگای باڵا لە «[[وۆرسێستەر دژی جۆرجیا]]» (١٨٣٢) کە دەیووت ویلایەتەکانی ئەمریکا ڕێگەیان پێنەدراوە سنوورەکانی ھیندییەکان سەرلەنوێ بکێشنەوە، سەرۆک جاکسۆن و ویلایەتی جۆرجیا بڕیارەکەیان پشتگوێ خست. لە ١٨٣٨دا، جێگرەکەی، [[مارتن ڤان بیورێن]]، ھێزە فیدراڵییەکانی نارد بۆ کۆکردنەوەی ھۆزەکان و دیپۆرتکردنیان بۆ ڕۆژاوای [[ڕووباری میسیسیپی|میسیسیپی]]. ئەم ڕاگواستنە زۆرەملێیە، کە بە [[ڕێڕەوی فرمێسکەکان]] ناسراوە، بووە ھۆی گیانلەدەستدانی زیاتر لە چوار ھەزار چێرۆکی. ===شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا=== [[پەڕگە:Battle of Kenesaw Mountian.01850u.jpg|وێنۆک|[[جەنگی کێوی کێنێساو]] لە ١٨٦٤دا]] لە سەرەتای ١٨٦١دا، کاتێک [[شەڕی ناوخۆییی ئەمریکا]] دەستی پێکرد، جۆرجیا بڕیاری دا [[یەکێتی (جەنگی ناوخۆییی ئەمریکا)|یەکێتی]] بەجێبھێڵێت بۆ چوونە پاڵ [[ویلایەتە کۆنفیدراڵییەکانی ئەمریکا|کۆنفیدراڵی]]. پاڵپشتی بۆ جیابوونەوە لە نێو نوێنەرانی ویلایەتەکەدا زۆرینەی ھەبوو، کە لە کاتی دەنگدانە یەکترییەکاندا گەشەی کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/government-politics/georgia-secession-convention-1861|سەردێڕ=Georgia Secession Convention of 1861|وێبگە=New Georgia Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Georgia Humanities|یەکەم١=George |دوایین١=Justice |ڕێکەوت=٢٠٠٦|orig-date=June 6, 2017 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190127205831/https://www.georgiaencyclopedia.org/articles/government-politics/georgia-secession-convention-1861|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> و ویلایەتەکە لە کۆتاییدا بوو بە یەکێک لە [[گۆڕەپانی جەنگ|گۆڕەپانە سەربازییە]] سەرەکییەکان لە کاتی جەنگی ناوخۆدا. جەنگە گەورەکان لە [[جەنگی چیکامۆگا|چیکامۆگا]]، [[جەنگی کێوی کێنێساو|کێوی کێنێساو]]، و [[ئەتڵانتا]] ڕوویان دا. لە کانوونی یەکەمی ١٨٦٤دا، پانتایییەکی گەورەی ویلایەتەکە لە ئەتڵانتاوە تا [[ساڤانا، جۆرجیا|ساڤانا]]، لە کاتی [[ڕێپێوانی شێرمان بەرەو دەریا|ڕێپێوانی شێرمان بەرەو دەریا]]ی ژەنەڕاڵ [[ویلیام تێکومسێ شێرمان]]دا وێران کرا، کە تێیدا ١٨٢٥٣ سەربازی جۆرجی کوژران، کە نوێنەرایەتی نزیکەی یەک لە ھەر پێنج کەسی ئەو کاتەی خزمەتگوزاری کۆنفیدراڵییان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕەوشی ناونیشان=unfit |ناونیشان=http://www1.legis.ga.gov/legis/2011_12/versions/hr989_LC_94_5133_a_2.htm |سەردێڕ=A Resolution |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121030065659/http://www1.legis.ga.gov/legis/2011_12/versions/hr989_LC_94_5133_a_2.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|نووسەر=Georgia General Assembly |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|id=11 LC 94 5133, House Resolution 989}}</ref> یەکێک لە ناودارترین شوێنەکانی جەنگی ناوخۆ لە ویلایەتەکەدا [[بەندیخانەی ئەندەرسۆنڤێڵ]] بوو، کە تێیدا نزیکەی ١٣٠٠٠ [[دیلەکانی جەنگ|دیلی جەنگی]] یەکێتی بەھۆی بارودۆخی نامرۆڤانە و مامەڵەی خراپەوە گیانیان لەدەست دا. دوای جەنگەکە، فەرماندەی کەمپەکە [[ھێنری ویرز]] بەھۆی [[تاوانەکانی جەنگ]]ەوە سزای لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو و لەسێدارە درا، کە بووە بەرزترین بەرپرسی کۆنفیدراڵی کە لەسێدارە درابێت.<ref>{{بیرخستنەوە|نووسەر=Kat Eschner|سەردێڕ=How the Trial and Death of Henry Wirz Shaped Post-Civil War America|وێبگە=Smithsonian Magazine|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.smithsonianmag.com/smart-news/how-trial-and-death-henry-wirz-shaped-post-civil-war-america-180967139/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> == ئابووری == کۆی گشتیی بەرھەمی ناوخۆییی ویلایەتی جۆرجیا لە ساڵی ٢٠١٨دا نزیکەی ٦٠٢ ملیار دۆلار بووە. ویلایەتی جۆرجیا بۆ چەندین ساڵ بەرزترین [[پلەبەندیی متمانەیی]] لەلایەن کۆمپانیای ستاندارد ئەند پوورزەوە پاراستووە، کە پلەی AAAیە، و یەکێکە لە تەنھا ١٥ ویلایەت کە ئەم پلەبەندییەیان بەدەست ھێناوە. داتاکانی ساڵی ٢٠٠٥ ئاماژەیان بەوە کردووە کە ئەگەر ویلایەتی جۆرجیا وڵاتێکی سەربەخۆ بوایە، پلەی ٢٨ەمین گەورەترین ئابووریی جیھانی دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BEA statistics for 2005 GSP—October 26, 2006 |ناونیشان=https://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |بڵاوکەرەوە=Bea.gov |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081030130012/https://www.bea.gov/bea/newsrelarchive/2006/gsp1006.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * کۆی گشتیی ھێزی کار بۆ ساڵی ٢٠٢١ بریتییە لە ٤،٠٣٤،٣٠٩ * کۆی گشتیی دامەزراوە کاراکان بۆ ساڵی ٢٠٢١ بریتییە لە ٢٥٣،٧٢٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts: Georgia |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/GA |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=U.S. Census Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240124000715/https://www.census.gov/quickfacts/GA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ١٦ کۆمپانیا لە پێڕستی فۆرچوون ٥٠٠ و ٢٦ کۆمپانیا لە پێڕستی فۆرچوون ١٠٠٠دا ھەن کە بارەگای سەرەکییان لە جۆرجیایە، لەوانەش [[ھۆم دیپۆ]]، و یوو پی ئێس، و [[کۆکا کۆلا]]، و تی ئێس وای ئێس، و [[ھێڵە ئاسمانییەکانی دێڵتا]]، و ئەفلاک، و کۆمپانیای ساوزێرن، و ئەنسێم.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Tharpe |یەکەم=Jim |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Atlanta Airport Still the "Busiest" |ئیش=[[The Atlanta Journal-Constitution]] |ناونیشان=https://www.ajc.com/news/atlanta-news/atlanta-airport-still-the-busiest/YAYECFH2YVCEJDXKJREVYSUINM/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210604184731/https://www.ajc.com/news/atlanta-news/atlanta-airport-still-the-busiest/YAYECFH2YVCEJDXKJREVYSUINM/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hartsfield–Jackson Atlanta International Airport |ناونیشان=http://news.delta.com/index.php?s=18&item=100 |بڵاوکەرەوە=Delta Air Lines, Inc. |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130706181307/http://news.delta.com/index.php?s=18&item=100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شاری ئەتڵانتا مەڵبەندی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھانە لە ڕووی ھاتوچۆی گەشتیاران و ھاتوچۆی فڕۆکەکانەوە؛ و بەندەری ساڤانا بە چوارەم گەورەترین بەندەری دەریایی و خێراترین بەندەری گەشەسەندووی کۆنتێنەر لە ئەمریکای باکوور دادەنرێت، کە ساڵانە بە کۆی گشتی ٢.٣ ملیۆن کۆنتێنەری ستاندارد ھاوردە و ھەناردە دەکات. کاریگەریی ئەتڵانتا تەنھا لەسەر ویلایەتی جۆرجیا نییە، بەڵکوو ناوچەی باشووری ڕۆژھەڵات بە گشتی و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەرفراوانتر دەگرێتەوە. شارەکە گەشەیەکی بەرچاوی لە کەرتەکانی دارایی، دڵنیایی، تەکنەلۆژیا، پیشەسازی، خانووبەرە، خزمەتگوزارییەکان، خزمەتگوزاریی لۆجستی، گواستنەوە، فیلم، پەیوەندییەکان، کۆنفرانسەکانی بازرگانی و پێشانگە بازرگانییەکان بەخۆیەوە بینیوە، لەگەڵ کەرتی گەشتیاری کە کۆڵەکەیەکی سەرەکیی ئابووریی ناوخۆیییە. [[ئەتڵانتا]] شارێکی جیھانییە، و پێشی دەوترێت «شاری جیھانی» یان ھەندێک جار «شاری سەرەکی» یان «ناوەندی جیھانی»، ئەمەش بەھۆی گرنگییە زۆرەکەی و ڕۆڵە سەرەکییەکەی لە سیستمێکی ئابووریی جیھانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=State of Georgia ranked No. 1 in business |ناونیشان=http://www.cbs46.com/story/33597751/state-of-georgia-ranked-no-1-in-business?autostart=true |بڵاوکەرەوە=WGCL-TV (Meredith Corporation) |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=CBS46.com |دوایین١=Belser |یەکەم١=Briana |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104011241/http://www.cbs46.com/story/33597751/state-of-georgia-ranked-no-1-in-business?autostart=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ویلایەتی جۆرجیای ئەمریکی لەسەر تەختی باشترین ویلایەت بۆ ئەنجامدانی کارە بازرگانییەکان لە ماوەی پێنج ساڵی ڕابردوودا و تا تشرینی دووەمی ٢٠١٧ مایەوە، ویلایەتەکە پلەی یەکەمی لەسەر ئاستی وڵات لە کەش و ھەوای کار و کارکردن بەدەست ھێناوە، و پلەی یەکەم لە کەش و ھەوای بازرگانی لەسەر ئاستی نیشتمانی، و پلەی یەکەم لە ڕاھێنانی ھێزی کار و خاوەندارێتی دەزگای پەرەپێدانی ئابووریی حکوومی «باشترین لە جۆری خۆیدا».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=No. 1 State For Business Georgia Leads in Workforce Training, Global Access and Infrastructure |ناونیشان=http://www.georgia.org/competitive-advantages/pro-business/number-1-for-business/ |بڵاوکەرەوە=Georgia Department of Economic Development |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|وێبگە=georgia.org |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171106081847/http://www.georgia.org/competitive-advantages/pro-business/number-1-for-business/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تێکڕای داھاتی ساڵانەی تاک لە جۆرجیا لە نێوان ٥٠ ھەزار دۆلار و ٥٩،٩٩٩ دۆلاردا بووە لە ساڵی ٢٠١٦دا، ئەمەش بە ڕەچاوکردنی ھەڵاوسانی ساڵی ٢٠١٦. تێکڕای داھاتی ساڵانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ تەواوی نەتەوەکە ٥٧،٦١٧ دۆلار بووە، کە دەکەوێتە چوارچێوەی تێکڕای داھاتی ساڵانەی جۆرجیاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Census map |ناونیشان=https://www.census.gov/content/dam/Census/library/visualizations/2017/comm/income-map-3.pdf |وێبگە=U.S. Census Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718104842/https://www.census.gov/content/dam/Census/library/visualizations/2017/comm/income-map-3.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ئەنجامدراوە، جۆرجیای لە نێوان باشترین ٢٠ ویلایەت لە ڕووی تێچووی گونجاوی ژیانەوە پۆلێن کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Huisache |یەکەم١=Sam M. |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=These are the most affordable states, according to our 2024 study |ئیش=[[یو إس إيه توداي]] |agency=Gannett Satellite Information Network, LLC. |ناونیشان=https://www.usatoday.com/money/homefront/moving/most-affordable-states/ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240606182815/https://www.usatoday.com/money/homefront/moving/most-affordable-states/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> === پیشەسازییەکان === کەرتی قوماش لە دەوروبەری شارەکانی [[ڕۆما، جۆرجیا|ڕۆما]] و [[کۆڵومبس، جۆرجیا|کۆڵومبس]] و ئۆگستا و ماکۆن و بە درێژاییی ڕێڕەوی شاڕێی I-75 کە ئەتڵانتا و چاتانووگا لە ویلایەتی تێنیسی بەیەکەوە دەبەستێتەوە ھەیە، ئەمەش سەرەڕای گواستنەوەی زۆرێک لە پیشەکانی قوماش بۆ دەرەوەی وڵات. ئەم پیشەسازییە مێژوویی لەسەر ھێڵی داکەوتن لە ناوچەی پیدمۆنت دەستی پێکرد، کە کارگەکانی لە ڕێگەی تاڤگەکان و ڕووبارەکانەوە وزەیان بۆ دابین دەکرا، ئەم ناوچەیەش شارەکانی کارتەرزڤیل، کالھۆن، ڕینگۆڵد و [[داڵتۆن، جۆرجیا|داڵتۆن]] دەگرێتەوە.<ref>Lohr, Kathy (September 3, 2013) [https://www.npr.org/2013/09/03/216945303/new-carpet-plants-help-cushion-blows-from-recession-losses "New Carpet Factories Help Cushion Blows From Recession Losses"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215174655/https://www.npr.org/2013/09/03/216945303/new-carpet-plants-help-cushion-blows-from-recession-losses|date=December 15, 2018}}, NPR; Retrieved March 19, 2014.</ref> کۆمپانیای کیای کۆریای باشوور بۆ پیشەسازیی ئۆتۆمبێل لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٩دا دەستی بە بەرھەمھێنان لە جۆرجیا کرد. یەکەم کارگەی کۆمپانیای کیا کە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان دروست کراوە، کە کارگەی کیا مۆتۆرزە لە جۆرجیا، لە وێست پۆینت ھەڵکەوتووە. [[ڕیڤیان بۆ ئۆتۆمبێل|کۆمپانیای ڕیڤیان]]، کە کۆمپانیایەکی بەرھەمھێنەری ئۆتۆمبێلی کارەبایییە، پلانی ھەیە لە ساڵی ٢٠٢٤دا دەست بە بەرھەمھێنان لە دامەزراوەیەکیدا لە سۆشاڵ سێرکڵ بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Rivian to build $5 billion electric truck plant in Georgia, sources say |ئیش=CNBC |ناونیشان=https://www.cnbc.com/2021/12/15/rivian-to-build-5-billion-electric-truck-plant-in-georgia-sources-say.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220110032023/https://www.cnbc.com/2021/12/15/rivian-to-build-5-billion-electric-truck-plant-in-georgia-sources-say.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دابەشکاری سیاسی وڵاتە یەکگرتووەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Georgia (U.S. state)}} [[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:جۆرجیا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٧٨٨]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا]] aswmvf6rs96g45jyep9cbd1ic9di18y 0 9839 1669941 1509059 2026-09-18T13:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669941 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئیسلام |practices}} [[پەڕگە:Shahadah-1.svg|210px|وێنۆک|گەواھیدان]] [[پەڕگە:Shahadah.ogg|210px|وێنۆک|گەواھیدان]] {{پۆلی کۆمنز|Shahada}} '''شایەتمان''' یان '''گەواھیدان''' لە ئیسلامدا، باوەڕھێنانە بەوەی کە ھیچ خوایەک نییە بێجگە لە ﷲﷻ (خوای تاک و تەنیا) و باوەڕھێنان بەوەی [[محەممەد]] پێغەمبەر و نێردراوی خوایە، (و بەپێی شەریعەتی ئیسلامی) کەسێک موسوڵمان دەبێت بە وتنی شایەتمان لەکاتێکدا باوەڕی تەواوی بە واتاکەی ھەبێت. == واتای (شایەتمان) == '''مەبەستی ئیسلام لەو ڕستەیە'''؛ باوەڕھێنانی تەواوە بەوەی کە تەنھا خوا شایەنی ئەوەیە بپەرسترێت و دروستکارە و تەنھا ئەو شایەنی پەرستنی ھەیە، [[محەممەد]] پێغەمبەری خوایە کە ناردوویەتی بۆ مرۆڤایەتی تا [[ئیسلام]] بڵاوبکاتەوە و خەڵک بەدوای پەیامەکەیدا بچن، ھەروەک شایەتمان بە یەکەم پایەی ئیسلام دادەنرێت و موسوڵمانبوون تەواو نابێت بەبێ شایەتمان، و دوو بنەمای بنەڕەتی لەخۆ دەگرێت کە ئیسلام لەسەری دامەزراوە، کە ئەوانیش دڵسۆزی و بەدواداچوونە، واتە؛ دڵسۆزبوون بۆ خوا لە پەرستن و بیروباوەڕ و کاروباردا، و بەدواداچوونی [[سوننەت]]ی پێغەمبەرەکەی. ھەروەک لە پێویستییەکانی شایەتمان گوێڕایەڵبوونە بۆ پێغەمبەر لە فەرمانەکانی و خۆلادان لەوەی ڕێی لێگرتووە. == شایەتمان بنەمای ھەموو شتێکە == شایەتمان بنەمای ھەموو شتێکە بۆ [[موسڵمان]] کە ھەموو باوەڕ دەگرێتەوە، بە بێ ئەو ھیچ ئیشێکی موسڵمان ڕاست نابێت و پاداشتی لەسەر وەرناگرێت و نە [[نوێژ]] و نە [[ڕۆژوو]] ڕاست نابن بەبێ ھاتنەدی بنچینەی ئەو باوەڕەی لە شایەتمان دا ھەیە، وەک خوای گەورە لە [[قورئان]]دا دەڵێت: {{قورئان|محمد|١٩}} واتە: ئەی مرۆڤ!! دەی کەواتا چاک بزانە و دڵنیابە جگە لە خوا، ھیچ خوایەکی دیکە نییە، داوای لێخۆشبوونی گوناھ بۆ خۆت و باوەڕداران لەپیاوان و ژنان ھەر لەو بکە و دڵنیابە کە خوا دەزانێت لە ڕۆژدا بەچییەوە خەریکن و لە شەویشدا لەکوێ دەحەوێنەوە و ئارام دەگرن، یاخود دەزانێت چی دەکەن لە جیھاندا و دەرەنجامەکەشی لە [[زیندووبوونەوە]]شدا چۆنە. == لە وتەکان سەبارەت بە شایەتمان == لە وتەکانی پێغەمبەری [[ئیسلام]]، [[محەممەد]]ﷺ سەبارەت بە گەواھیدان: * عن ابن عمرؓ (رضی ﷲ عنە) قال:قال رسول ﷲﷺ: بنی الاسلام علی خمس: شھادة ان لا الە ﷲ وان محمدا رسول ﷲ، واقام الصلاە وایتاء الزکاة والحج وصوم رمضان) اخرجە البخاری (اللؤلؤ والمرجان: باب قول النبی (بنی الاسلام علی خمس). واتە: ئیسلام لەسەر پێنج پایە دامەزراوە، گەواھیدان بەوەی کەس بەکەڵکی ئەوە نایەت بیکەیتە خودا زاتی پاکی (ﷲﷻ) نەبێت و گەواھیدانیش بەوەی کە محەممەد پێغەمبەری خوایە، نوێژ ڕاگرتن و زەکاتدان و حەجکردن و ڕۆژووگرتنی ڕەمەزان. == مەرجەکانی شایەتمان == ئەو مەرجانەی کە پێویستە لە شایەتمان بێنە دی وەک لە پەرتووکی شایەتمانی [[سەعید حەوا]] دا ھاتووە ئەم مەرجانەی خوارەوەن؛ # باوەڕکردن و بڕواکردن لە ناخی دڵ و دەروون و ژیرییدا بەوەی کە ھیچ شتێک شایەنی پەرستن نییە جگە لە خوای پەروەردگار. # دەربڕین و ئاشکراکردنی ئەو باوەڕ و بڕیارە بە زمان. # دڵنیایی بنوێنێت و دوور بێت لە دوودڵی و ڕاڕایی. و جێگەی ئاماژەیە [[شیعە]] ئەم نیشانەیە بۆ شایەتمان زیاتر دەکەن؛ "علی ولی ﷲ" واتە؛ عەلی وەلیی خوایە، بەگەڕانەوە بۆ ئەم وتەی پێغەمبەر؛ " من کنت مولاە فھذا علی مولاە، اللھم والی من والاە و عادی من عاداە ". == بابەتە پەیوەندیدارەکان == [[کۆڵەکەکانی ئیسلام]] == سەرچاوەکان == * ویکی عەرەبی * [https://web.archive.org/web/20120324031643/http://ibnutaymiyyah.com/ku/index.php?option=com_content&view=article&id=66%3Ashazatman&catid=36%3Aktebaken&Itemid=124 پەرتووکی گەواھیدان] {{تووڵی دەروازە|عەرەبستانی سعوودی|ئایین|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|محەممەد|ئەفغانستان|ئێران}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئەفغانستان]] [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی عەرەبستانی سعوودی]] [[پۆل:کۆڵەکەکانی ئیسلام]] [[پۆل:یەکپەرستی]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:ئیمان و عەقیدەی ئیسلامی]] [[پۆل:بیروباوەڕی ئیسلامی]] [[پۆل:ویرد]] 781c5cue52y0x8nj3ry74mg3sfczopu 0 11000 1670027 1623783 2026-09-18T19:06:22Z مامۆستا 39489 1670027 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{داتابۆکس}}[[پەڕگە:Western and Eastern Roman Empires 476AD(3).svg|وێنۆک|ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی لە ساڵی ٤٧٦ی [[زایینی]]]] '''ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی''' یان '''ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات''' (بە [[یۆنانی]]: Βασιλεία τῶν Ρωμαίων)، ئیمپراتۆرییەکی مێژووییە و پایتەختەکەی [[قوستەنتینە]] (بیزەنتە) بوو، بە فەرمی پێی ئەوترا «ئیمپراتۆریەتی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات»، وشەی «بیزانس-بیزەنتی» لەلایەن مێژوونووسی ئەڵمانی «ھیرۆنیمۆس وۆڵف» دانرا لە ساڵی [[١٥٥٧]] و فەڕەنسییەکان بڵاویان کردەوە لە سەدەی ١٨دا وەک ئاماژەدان بە ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵاتی، ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی زیاتر لە ١١ سەدە بەردەوام بوو ھەتا لە ساڵی ١٤٥٣ز لەسەر دەستی [[سوڵتان محەمەد فاتیح|سوڵتان محەممەد فاتیحی عوسمانی]] فەتحی [[قوستەنتینیە]] کرا و بەمەش ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتی کۆتایی پێھات. ئیمپراتۆرییەتی بێزەنتی ڕێگەی کاروانە بازرگانییەکانی نێوان ڕۆژھەڵات و ڕۆژاوا بوو، لە پێش مردنی ئیمپراتۆر «تیۆدیسیۆس» لەکاتی دابەشبوونی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]]دا ناوچەکانی [[ئەنادۆڵ]]ی لە [[ئاسیا]] ئەگرتەوە لەگەڵ [[یۆنان]] و دوورگەکانی [[دەریای ئیجە]] و [[ئەرمەنستان]] و [[ئاسیای بچووک]] و [[سووریا]] و [[میسڕ]] و برقە، و کاتێک ئیمپراتۆر «جەستنیان» تەختی گرتە دەست، دەستی کرد بە یەکخستنەوەی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]]ی گەورە جارێکی تر، لە نزیکەی سی ساڵدا توانی [[باکووری ئەفریقا]] و باشووری [[ئیسپانیا]] و ھەرێمی دلماشیا و [[ئیتاڵیا]] بگرێت ھاوکات دەستی گرت بەسەر دوورگەکانی [[دەریای ناوین]]دا و بەوەش دەریای ناوین جارێکی تر بوویەوە بە [[دەریای ڕۆمیی|دەریایەکی ڕۆمیی]]. == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژاوا]] {{پۆلی کۆمنز|Byzantine Empire}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سەدەکانی ناوین|ئەورووپا|مەسیحییەت}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:مێژووی تورکیا]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] [[پۆل:ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەفریقا]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئاسیا]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:مێژووی ئەورووپا]] [[پۆل:مێژووی ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی دەریای ناوین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی ١٤٣٥]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٣٣٠]] [[پۆل:ھەڵوەشانەکانی ١٤٥٣]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٨٦]] [[پۆل:دامەزرانەکانی دەیەی ٣٣٠]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] 3l4sjgtjfkxcgpo43kb2jq95od6t6jb 0 11731 1669925 1453549 2026-09-18T13:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669925 wikitext text/x-wiki {{Coord|35.0|46.5|format=dms|region:IR_type:landmark_scale:20000|display=title}} [[پەڕگە:Shaho Mountain (2).jpg|وێنۆک|چەپ|وێنەیێک لە کەژی شاھۆ]] '''چیای شاھۆ''' ناوچەیەکی شاخاوییە لە نێوان دوو پارێزگای [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]] و [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] ھەڵکەوتووە و بەشێکە لە [[زاگرۆس|زنجیرەچیای زاگرۆس]]. لە بەرزترین شوێندا ٣٣٩٠ مەتر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mountainzone.ir/Logs/shahoologfa.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160220065410/http://www.mountainzone.ir/Logs/shahoologfa.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[ئاستی دەریا]] بەرزە. کێوسانی شاھۆ ژینگەی سروشتیی کۆمەڵێک گیانەوەر وەکوو [[پڵنگ]]، [[ورچ]]، [[ڕێوی]]، [[چەقەڵ]]، [[گورگ]]، [[کەو]]، [[کەڵەکێوی]] و [[ئاسک]]ە و لە لایەن ڕێکخراوی ژینگەپارێزی حکوومەتی ئێرانەوە دەپارێزێت.<ref>[http://www.irandeserts.com/content/article/منطقە-حفاظت-شدە-کوسالان-و-شاھو.htm منطقە حفاظت شدە کوسالان و شاھو]{{بەستەری مردوو|url=http://www.irandeserts.com/content/article/%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%DB%95-%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%DB%95-%DA%A9%D9%88%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D8%A7%DA%BE%D9%88.htm |date=ئابی ٢٠٢١ }} {{fa icon}}</ref> ئەشکەوتی قوڕەقەڵا یەکێک لە ئەشکەوتەکانی شاھۆیە. چیای شاھۆ - یەکێک لە بەرزترین چیاکانی کوێستانی زاگرۆسە بە درێژایی ٥٥ کیلۆمەتر و پانایی ١٠ تا ١٥ کیلۆمەتر. بەرزترین لووتکەی بە ناوی شاھۆ (شاکر) کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[شمشێر]]ەوە. ئەم چیایە لە باکووری ڕۆژئاواوە گەیشتووەتە چیای گاول ٢٤٢٥ مەتر، لە ڕۆژھەڵاتەوە چیای قەڵا گۆڕ ٢٧٥٠ مەتر. ڕووباری تەنگور یاخۆد تەنگەبەر، لە دامێنی ئەم چیایە سەرچاوە دەگرێت، پاشان تێکەڵ بە ئاوی [[سیروان]] دەبێت. شاھۆ پێکھاتووە لە چەندین چیای جیاواز ھەر بەو ھۆیەش دەکرێ ناوی کوێستانی لێ بنرێت چیاکانی شاھۆ وەک، گاوڵ، قەڵاگور، نانەوێژە ٢٠٢٠ مەتر، ھۆڵ ئاوەر ١٨٩٩ مەتر، تاقە سەفید ٢٠٥٠ مەتر، شور ٢٠٢٠ مەتر. ڕووبەرەکەی ٨٠٠ کیلۆمەتری چوار گۆشەیە. پلەی گەرمای لە نێوان ١٠–١٥ سانتیگرادە، بارانی ساڵانەی لە بەشەکانی باکووریدا ٨٠٠ ملیمەتر و لە بەشەکانی باشووریش لە نێوان ٥٠٠–٦٠٠ ملیمەتر دەبێت.<ref>جوگرافیای کوردستان، دوکتۆر عەبدوڵا غەفوور</ref> == سەرچاوەکان == {{پەڕاوێزەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaho|شاھۆ}} {{پارێزگای کرماشان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:کێوەکانی کوردستان]] [[پۆل:کێوەکانی ئێران]] [[پۆل:پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:کێوەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 1ekkivom4t6v77zibrfz8ghbzu8h4dk 1670009 1669925 2026-09-18T17:01:17Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:چیاکان|چیاکان]] و [[دەروازە:جوگرافیا|جوگرافیا]] 1670009 wikitext text/x-wiki {{Coord|35.0|46.5|format=dms|region:IR_type:landmark_scale:20000|display=title}} [[پەڕگە:Shaho Mountain (2).jpg|وێنۆک|چەپ|وێنەیێک لە کەژی شاھۆ]] '''چیای شاھۆ''' ناوچەیەکی شاخاوییە لە نێوان دوو پارێزگای [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]] و [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] ھەڵکەوتووە و بەشێکە لە [[زاگرۆس|زنجیرەچیای زاگرۆس]]. لە بەرزترین شوێندا ٣٣٩٠ مەتر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.mountainzone.ir/Logs/shahoologfa.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160220065410/http://www.mountainzone.ir/Logs/shahoologfa.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە [[ئاستی دەریا]] بەرزە. کێوسانی شاھۆ ژینگەی سروشتیی کۆمەڵێک گیانەوەر وەکوو [[پڵنگ]]، [[ورچ]]، [[ڕێوی]]، [[چەقەڵ]]، [[گورگ]]، [[کەو]]، [[کەڵەکێوی]] و [[ئاسک]]ە و لە لایەن ڕێکخراوی ژینگەپارێزی حکوومەتی ئێرانەوە دەپارێزێت.<ref>[http://www.irandeserts.com/content/article/منطقە-حفاظت-شدە-کوسالان-و-شاھو.htm منطقە حفاظت شدە کوسالان و شاھو]{{بەستەری مردوو|url=http://www.irandeserts.com/content/article/%D9%85%D9%86%D8%B7%D9%82%DB%95-%D8%AD%D9%81%D8%A7%D8%B8%D8%AA-%D8%B4%D8%AF%DB%95-%DA%A9%D9%88%D8%B3%D8%A7%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%B4%D8%A7%DA%BE%D9%88.htm |date=ئابی ٢٠٢١ }} {{fa icon}}</ref> ئەشکەوتی قوڕەقەڵا یەکێک لە ئەشکەوتەکانی شاھۆیە. چیای شاھۆ - یەکێک لە بەرزترین چیاکانی کوێستانی زاگرۆسە بە درێژایی ٥٥ کیلۆمەتر و پانایی ١٠ تا ١٥ کیلۆمەتر. بەرزترین لووتکەی بە ناوی شاھۆ (شاکر) کەوتووەتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[شمشێر]]ەوە. ئەم چیایە لە باکووری ڕۆژئاواوە گەیشتووەتە چیای گاول ٢٤٢٥ مەتر، لە ڕۆژھەڵاتەوە چیای قەڵا گۆڕ ٢٧٥٠ مەتر. ڕووباری تەنگور یاخۆد تەنگەبەر، لە دامێنی ئەم چیایە سەرچاوە دەگرێت، پاشان تێکەڵ بە ئاوی [[سیروان]] دەبێت. شاھۆ پێکھاتووە لە چەندین چیای جیاواز ھەر بەو ھۆیەش دەکرێ ناوی کوێستانی لێ بنرێت چیاکانی شاھۆ وەک، گاوڵ، قەڵاگور، نانەوێژە ٢٠٢٠ مەتر، ھۆڵ ئاوەر ١٨٩٩ مەتر، تاقە سەفید ٢٠٥٠ مەتر، شور ٢٠٢٠ مەتر. ڕووبەرەکەی ٨٠٠ کیلۆمەتری چوار گۆشەیە. پلەی گەرمای لە نێوان ١٠–١٥ سانتیگرادە، بارانی ساڵانەی لە بەشەکانی باکووریدا ٨٠٠ ملیمەتر و لە بەشەکانی باشووریش لە نێوان ٥٠٠–٦٠٠ ملیمەتر دەبێت.<ref>جوگرافیای کوردستان، دوکتۆر عەبدوڵا غەفوور</ref> == سەرچاوەکان == {{پەڕاوێزەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaho|شاھۆ}} {{پارێزگای کرماشان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|چیاکان|جوگرافیا}} [[پۆل:کێوەکانی کوردستان]] [[پۆل:کێوەکانی ئێران]] [[پۆل:پارێزگای کوردستان]] [[پۆل:کێوەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:جوگرافیای ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 2bo8iv304jwase8yowauotr11jbxffm 0 12947 1670123 1504520 2026-09-18T22:35:20Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[زمانی ئالبانی]] گواستەوە بۆ [[زمانی ئەلبانی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: ناوی شیاوتر 1504520 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''زمانی ئەلبانی''' ([ʃcip]) [[ھیندوئەورووپی (زمان)|زمانێکی ھیندوئەورووپییە]] کە لە [[ئەلبانیا]] و [[کۆسۆڤۆ]] و ھەندێ شوێنی تری [[بالکان]] قسەی پێدەکرێ. {{زمانەکانی تورکیا}} {{نێوانویکی|code=sq}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Albanian language}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئەلبانیا}} [[پۆل:زمانەکانی بولگاریا]] [[پۆل:زمانی ئالبانی]] [[پۆل:زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان]] [[پۆل:زمانەکانی ئالبانیا]] [[پۆل:زمانەکانی یۆنان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیتالیا]] [[پۆل:زمانەکانی کۆسۆڤۆ]] [[پۆل:زمانەکانی مۆنتینیگرۆ]] [[پۆل:زمانەکانی سربیا]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی کۆماری مەقدوونیا]] [[پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار]] s3jh578dt0ih1adwz31qbbpqb1pehsx 1670130 1670123 2026-09-18T22:36:08Z مامۆستا 39489 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1670130 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''زمانی ئەلبانی''' ([ʃcip]) [[ھیندوئەورووپی (زمان)|زمانێکی ھیندوئەورووپییە]] کە لە [[ئەلبانیا]] و [[کۆسۆڤۆ]] و ھەندێ شوێنی تری [[بەلقان]] قسەی پێدەکرێ. {{زمانەکانی تورکیا}} {{نێوانویکی|code=sq}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Albanian language}} {{تووڵی دەروازە|زمان|ئەلبانیا}} [[پۆل:زمانەکانی بولگاریا]] [[پۆل:زمانی ئالبانی]] [[پۆل:زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان]] [[پۆل:زمانەکانی ئالبانیا]] [[پۆل:زمانەکانی یۆنان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیتالیا]] [[پۆل:زمانەکانی کۆسۆڤۆ]] [[پۆل:زمانەکانی مۆنتینیگرۆ]] [[پۆل:زمانەکانی سربیا]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی کۆماری مەقدوونیا]] [[پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–کار–بەرکار]] 9a3wilc142qd9fsrokk4ewpiyxnjveq 0 12948 1670183 106731 2026-09-19T00:27:19Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی ئەلبانی]] 1670183 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی ئەلبانی]] s0todd4sdf6v0oqi6n86gt7sj4wbuqu 0 13342 1670230 1402442 2026-09-19T01:39:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670230 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی شۆڕش}} '''شۆڕش''' (بە [[ئینگلیزی]]: Revolution وشەکە لە لاتینیدا بەمانەی وەرچەرخان دێ) جگە لە چەمک و واتای کۆمەڵناسی کە بریتیە لەگۆڕینی (ژێرخانی کۆمەڵایەتی = Structure sociale)، لە واتا سیاسیەکەیدا بریتیە لە گۆڕینی دامەزراوەی سیاسی و دەسەڵات. شۆڕش مافی دیاریکردنی دەسەڵات (فەرمانڕەوایی) و بەرپرسیاریەتیە. شۆڕش زۆر جار کاتێک ڕوو ئەدات کە خەڵکانێک هەبن وابزانن یان وادیاربێت ئەچەوسێنرێنەوە (لە ڕووی سیاسی، کۆمەڵایەتی یان ئابووریەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The New Fontana Dictionary of Modern Thought|دوایین=Bullock|یەکەم=Allan|دوایین٢=Trombley|یەکەم٢=Stephen|بڵاوکەرەوە=Trombley, Eds|ساڵ=١٩٩٩|پەڕەکان=٧٥٤-٤٦}}</ref> ئەرستۆ لە کتێبی چواری "پۆلیتیک"دا دوو جۆر شۆڕش دەستنیشان ئەکات:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://classics.mit.edu/Aristotle/politics.5.five.html|سەردێڕ=پۆلیتیک|ڕێکەوت=٣٥٠ پێش زاین|وێبگە=زانکۆی ئێم ئای تی|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502003440/http://classics.mit.edu/Aristotle/politics.5.five.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ١. گۆڕانکاری تەواو لە دامەزراوەیەک بۆ دامەزراوەیەکی تر ٢. گۆڕینی دامەزراوەی ئێستا == سەرچاوە == <references /> {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Revolutions}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:شۆڕش]] [[پۆل:شۆڕشەکان]] [[پۆل:چەمکە کۆمەڵایەتییەکان]] 4ekjuviu1emxllicgqb37hdig455yvh 0 18238 1669921 1509031 2026-09-18T13:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1669921 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{نوێکردنەوە}} }} [[پەڕگە:Schalke 04.png|thumb|لۆگۆی یانە شاڵکە ٤]] '''شاڵکە ٠٤''' یانەیەکی [[تۆپی پێ]] یە لە ٤ی ئایاری [[١٩٠٤]]دامەزراوە لە ووڵاتی [[ئەڵمانیا]] لە ناوچەی گێلسینکیێرچنە یەکێکە لە یانە بەشداربووەکانی [[بۆندسلیگا]] خوولی ی ئەڵمانی و بەشداری لە [[خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] و [[خولی ئەورووپا]] . ==دەستکەوتەکان== * [[بۆندسلیگا]] ٧ جار * جامی ئەڵمانیا ١ جار * جامی سووپەری ئەڵمانی ١ جار لەساڵی [[٢٠١١]] * لیگا پۆکاڵی ئەڵمانی ١ جار لەساڵی [[٢٠٠٥]] * [[خولی ئەورووپا]] ١ جار لەساڵی [[١٩٩٧]] * جامی ڕۆژئاوای ئەڵمانیا ٤ جار * لەگەڵ جۆرەها جامی ناوخۆیی ئەڵمانی {{خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠١٣-١٤}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|تۆپی پێ|وەرزش}} {{پۆلی کۆمنز|FC Schalke 04}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٤]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٤ لە ئەڵمانیا]] f21w1vo2xklhphck4eq6rici59fvimq 0 19320 1670376 1651082 2026-09-19T10:36:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670376 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیناوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیناوة}}<br>{{lang-en| Shinawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.56795| 44.81858}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیناوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56795| 44.81858 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرێ|قەسرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٦٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیناوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرێ]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] 3dnm7sg11yhd1d90kyphrfppa3nvffs 0 19321 1670393 1651072 2026-09-19T10:39:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670393 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیوێ گوڵان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیوي كولان}}<br>{{lang-en| Shiwe Gulan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.56795| 44.81858}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیوێ گوڵان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56795| 44.81858 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرێ|قەسرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیوێ گوڵان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرێ]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] n4ti2mi9fmxakr3u3t04d10avsuowca 0 19388 1669989 1651146 2026-09-18T16:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669989 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شلۆک | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar| شلوك}}<br>{{lang-en| Shlok}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.71197| 44.77953}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شلۆک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.71197| 44.77953 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٣٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شلۆک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی سمیلان]] 68tvju9cnjik1eskmhqsie9h8zi4e9c 0 19390 1669987 1651149 2026-09-18T16:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669987 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شلان | ناوی_فەرمی ='''{{lang-ar| شلان}}<br>{{lang-en| Shlan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 | coord={{Coord| 36.71046| 44.79925}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شلان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.71046| 44.79925 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی سمێلان|سمێلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٣١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 | نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شلان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سمێلان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 | نووسەر = وێبگەی پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 | نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124053955/https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf | نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەولێر|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] [[پۆل:گوندەکانی سمیلان]] 7o8e58pn2ah59huptghp5maqg6r1i0i 0 19860 1670235 1509275 2026-09-19T04:33:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1670235 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Declaration independenceFXD.jpg|alt=تابلۆکەی جۆن ترۆمبۆڵ بەناوی جاڕنامەی سەربەخۆیی، لیژنەی داڕشتنی جاڕنامەی سەربەخۆیی نیشان دەدات کە پێنج پیاو پێکهاتووە و کارەکانیان پێشکەش بە کۆنگرێس کردووە، کۆپییە ڕەسەنەکەی لە بینای کاپیتوڵی ئەمریکا هەڵواسراوە.|وێنۆک|تابلۆکەی جۆن ترۆمبۆڵ بەناوی جاڕنامەی سەربەخۆیی، لیژنەی داڕشتنی جاڕنامەی سەربەخۆیی نیشان دەدات کە پێنج پیاو پێکهاتووە و کارەکانیان پێشکەش بە کۆنگرێس کردووە، کۆپییە ڕەسەنەکەی لە بینای کاپیتوڵی ئەمریکا هەڵواسراوە]] [[پەڕگە:Willard Spirit of 76 original version.jpg|alt=گیانی شۆرش ساڵی ١٧٧٦|وێنۆک|گیانی شۆرش ساڵی ١٧٧٦]] شۆڕشی ئەمریکا شۆڕشێکی [[کۆلۆنیالیزم]] بوو کە لە نێوان ساڵانی ١٧٦٥ بۆ ١٧٨٣ ڕوویدا، نیشتمانپەروەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] لە سێزدە کۆلۆنیەکاندا([[موستەعمەرە]]) لە [[جەنگی گەورەی شۆڕش]] (١٧٧٥-١٧٨٣) بە هاوکاری [[فەڕەنسا|فەرەنسا]] شکستیان بە [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزەکان]] هێنا و سەربەخۆیییان لە [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیا]] بەدەستهێنا و [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]یان دامەزراند. == گۆڕینی ژیان لەڕۆژئاوا و جوگرافیا و ڕامیاری و دامەزراندنی ئەمریکا == ئەو خاکەی ئەمرۆ ناوی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[کەنەدا]]یە لە ڕابردوودا خاکی نەتەوەیەک بووە کە ناویان ([[ھنیدیە سوورەکان]])، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] پێشتر ١٣ ھەرێم بووە کە لە نێوان ئەم ھێزانەدا دابەشکرابوو * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی]] * [[بەریتانیای مەزن|بەڕیتانیا]] * ئیمپراتۆریەتی [[زمانی فەڕەنسی|فەرەنسی]] * [[ھۆڵەندا|ھۆلەندا]] * [[دانمارک]] * [[ئیتالیا]] * [[ساکسۆنیا]] * [[پۆڵەندا]] * [[بەلجیکا]] * [[ئیسپانیا]] * [[پورتوگال]] وە بەشێکی کەمی [[ڕەش پێستەکان]] و [[ھیندییە سوورەکان]] بوو == جەنگی سەربەخۆی ئەمریکا == ئەم جەنگە لە ساڵی ١٧٦٥ ھەڵگیرسا لەلایەن ١٣ کۆلۆنیەکەی بەڕیتانیا دژی سیاسەتی کۆنگرێسی بەریتانیا و پەرلەمانی بەڕیتانیا، سەرەتا پێشبینی ئەوەیان نەدەکرد کە شۆڕشەکەیان جەنگی لێبکەوێتەوە و لەوشکانی و دەریاوە ھێرشبکرێتە سەر ئینگلیز. لە ساڵی ١٧٦٨ بەرەی شۆڕش پێکھێنرا و چەکیان ھەلگرت و چەند شارێکیان گرت بەتایبەت بۆستن و نیۆرک بەرەی شۆڕش لە ١٨ یەکەی سەربازی پێکھاتبوو === یەکەی یەکەم بۆستن ھۆرم === * بەدەست ئەلیکرۆس گریکۆی ئیسپانی بوو کە توانی لە پەنەما دژی ئینگلیز لە دەریاوە شەڕکات و پاکی کاتەوە. === یەکەی دووەم === * بەدەست ژنڕاڵی فەرەنسی گغات فۆنس بوو کە تۆپ خانە و ھێزی پیادەی لەبەر دەست بوو، توانی دەوروبەری بۆستن داگیرکات. === یەکەی سێیەم === * بەدەست بنیامین ئەمریکانۆ بوو کە ھێزی تۆپ خانە و ئەسپ سواری پێ بوو لە دەوروبەری نیوجێرسی شەڕی کرد و داگیری کردن === یەکەی چوارەم === * بەدەست پۆرتگس ھارۆل بوو کە ژنڕاڵێکی پرتوگال بوو، و لە دەریاوە ھێزی وشکانی ئینگلیزی لاواز کرد === یەکەی پێنجەم === * بەدەست مانسۆن گریکۆ ی ئیسپانی بوو کە لە گەڵ ھێزی شۆڕش ی گەل بوو و پاڵپشتیان بوو === یەکەی شەشەمی بۆستن === * بەدەست ژنڕاڵ ماجۆر بنیامین بوو کە جولەکە بوو و بنکە سەربازیەکانی ئینگلیزی داگیرکرد لە دەرەوەی نیۆرک. شۆڕش فراوان بوو تا لە ١٧٧٤ توانیان گشت بەرپرسانی ئینگلیز لە کۆنگرێس دەرکەن، و بەریتانیاش لە ١٧٧٥ جەنگی ڕاگەیاند کە پۆلندا و ھندەسوورەکان ھاوپەیمانی بوون، بەڵام لە ڕووی ھێزەوە بەڕیتانیا زۆر ناوچەی ستراتیژی لە دەستدابوو توانای ڕووبەڕوو بوونەوەی نەمابوو، وە ھەروەھا بەریتانیا دەیزانی کە کۆتایی دێ بەڵام دەیویست ھندە سوورەکان بە کوشتبدات. لە ١٧٧٨ بەڕیتانیا ھێزی دۆزەخ ی دەریا (مارشاڵ)ی داوا کرد کە نیۆرک بگرێتەوە، بەلام مارشاڵ تەنھا توانی لە دووری چەند میلێکەوە تۆپ بارانی نیۆرک کات. ھەر لەم جەنگانەدا بەریتانیا ٢ میلیۆن ھندی سووری جینۆساید کرد ھەر لەو ساڵەدا فەرەنساش جەنگی ڕاگەیاند دژی بەریتانیا. لە ١٧٨١ بەڕیتانیا ٤٥ ھەزار سەربازی ھێزی تایبەتی لەلایەن ژنڕاڵ جۆرج واشنتۆنەوە بە دیل گیران لە ١٧٨٣ بەریتانیا پەیمانی ئاشتی مۆر کرد و ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دامەزرا کە سەرەتا ١٣ ولایەت بوون، ئێستا ٥٢ ولایەتن. وە لەم جەنگەدا نابێ ڕۆڵی بنیامین فرانکلین لەیاد کەین کە ڕێکخراوی ماسۆنی بەکارھێنا بۆ لاوازکردنی ئینگلیز. == سەرچاوەکان == پەیجی جەنگەجیھانیەکان{{پشتڕاست نەکراو}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|شانشینی یەکگرتوو|کەنەدا|مێژوو|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|American Revolution}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:بەریتانیا]] [[پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٧٧٠]] [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٧٧٠]] [[پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٧٨٠]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ١٨یەم]] [[پۆل:سەردەمی ڕووناکبیری]] [[پۆل:شۆڕشی ئەمریکا]] [[پۆل:مێژووی یاساییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] rf94p6gdthpo3ckb72egzm0bm8th3ck 0 25026 1670248 1659234 2026-09-19T04:35:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1670248 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Feb 1917.jpg|وێنۆک|خۆپشاندان لە شوباتی ١٩١٧]] [[پەڕگە:Lenin.gif|وێنۆک|وێنەی جووڵاوی [[لێنین]] لەکاتی وتاردان لە شۆڕشی تشرینی یەکەمی ١٩١٧]] '''شۆڕشی ڕووسیا''' یان '''شۆڕشی تشرینی یەکەم''' یان '''شۆڕشی بەلشەڤیک''' یان '''شۆڕشی لێنین و ترۆتسکی''' ئەو زنجیرە شۆڕشە بوو دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] کە لە ئەنجامدا سیستمی وڵاتەکەی گۆڕی و بۆ سیستمێکی [[کۆمۆنیزم]] و لە ئەنجامدا سنوورەکانی [[ڕووسیا]] گۆڕانکاری بەسەرھات و فراوان بوو و دەوڵەتی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی لەسەر بنیادنرا، یەکەم زنجیرەی شۆڕشەکە لە مانگی شوباتی ١٩١٧ بوو (مانگی [[ئازار]] بە [[ڕۆژژمێری زایینی]]) و دووەمیش لە تشرینی یەکەم بوو لە ھەمان ساڵدا. == ڕۆژی ١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩١٧ == لە ١٧ی تشرینی یەکەمی ساڵی [[١٩١٧]] بە بە بڕیار و پلانێکی نەخشە بۆ داڕێژراوی پێشوەختی [[ڤلادیمیر لێنین]] و زۆرایەتی مەکتەبی سیاسی و کۆمیتەی ناوەندی حیزبی سۆسیال دیموکراتی کرێکاری ڕووسیا ([[بۆلشێڤیک]]) و بە فەرماندەیی [[لیۆن ترۆتسکی]]، کرێکاران و سەربازان و جووتیاران و ژنان و لاوانی ڕێکخراو لە حیزبی بۆلشێڤیک و شووراکاندا لە ھەموو لایەکەوە ھێرشیان بردە سەر حکوومەتی کرنیسکی کادیت و ھاوکارەکانی لە سۆسیال شۆڕشگێڕەکان و مەنشەفییەکان و لە ماوەیەکی کەمدا و بە کەمترین زیانی گیانی، کە لە ژمارەی پەنجەکانی مرۆڤێک تێپەڕی نەدەکرد، دەستیان بەسەر کۆشکی زستانەی حکوومەت لە [[سەنت پیتەرزبورگ]]دا گرت و زۆربەی سەرانی حکوومەتیان دەست بەسەر کرد. ئەمەش بووە چەخماخەیەک بۆ ھیرَش بردنە سەر زۆربەی ھەرە زۆری دام و دەزگاکانی حکوومەتی کرنیسکی لە سەراسەری ڕووسیا بەم شێوە لە کەمترین ماوەدا حیزبی بۆلشێڤیک بۆ یەکجاری کۆتایی بەدەسەڵاتی چەند سەدەی ئیمپراتۆری تزاری و ھەشت مانگەی حکوومەتی بۆرژوایی کرنیسکی ھێنا و لە جێگای دا دەسەڵات و حکوومەتی کۆماری شوورایی کرێکاران و جووتیان و سەربازان، کە ڕێکخراو بوون لە شووراکان و [[ئەرتەشی سوور]]دا، ڕاگەیاند. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|سیاسەت|ڕووسیا|یەکێتیی سۆڤیەت|کۆمۆنیزم|ئەورووپا|شەڕ|جەنگی جیھانیی یەکەم|ژیاننامە|سۆشیالیزم}} {{پۆلی کۆمنز|Russian Revolution of 1917}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا (١٩١٧)]] [[پۆل:کۆمۆنیزم لە ڕووسیا]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩١٧]] [[پۆل:شۆڕشی ڕووسیا]] [[پۆل:ڕووسیا لە ١٩١٧]] [[پۆل:شۆڕشی کۆمۆنیستەکان]] [[پۆل:نیکۆلاسی دووەمی ڕووسیا]] [[پۆل:ڤلادیمیر لێنین]] p9yxcyytw79t37o0fn6ylhagzycacch 4 25122 1670175 1669669 2026-09-19T00:03:15Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1670175 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٧٥٦١٢ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٢١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٣٧ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٦٦ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٤١٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٧٧ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٤٠ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٢٨١ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٢٩٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٥٨ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١١١ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٨٩٦ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠٦٢ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١١٧٨ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٨٢ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٥٦٧ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٦ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٢ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٤٨٧ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٣٧١ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٠٥ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٥٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢١١ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٧٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٩٧ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١٠٥١ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 22992x8pjpp5wg7e6xhjnkl42musob1 4 25128 1670176 1669671 2026-09-19T00:03:25Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1670176 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٧٧ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٤٠ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٢٨١ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١١١ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٨٩٦ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠٦٢ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١١٧٨ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٨٢ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٦ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٢ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٣٧١ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٠٥ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٥٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢١١ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٩٧ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١٠٥١ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٠٠٦ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٠٠٥ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٥ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٣ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٧٩٠ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٦٣٢ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 9ui2ih8cwpnvii1mnvq0et6pauqhphd 0 33713 1670304 1357859 2026-09-19T07:33:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1670304 wikitext text/x-wiki '''شیراز''' شارێکە لە باشووری ڕۆژئاوای [[ئێران|ئێرانەوە]] و ناوەندی [[پارێزگای فارس]]ە. لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا ژمارەی دانیشتوانەکەی ١،٥٦٥،٥٧٢ کەس بوو. شیراز لە دوای شارەکانی [[تاران]]، [[مەشھەد]]، [[ئەسفەھان]]، [[کەرەج]] پێنجەمین شاری گەورەی ئێرانە. {{Infobox settlement <!--See the Table at Infobox Settlement for all fields and descriptions of usage--> <!-- Basic info ---------------->| official_name = شیراز | native_name = | settlement_type = [[شارەکانی ئێران|شار]] | native_name_lang = fa | other_name = | image_skyline = [[پەڕگە:Darvaze Ghoran11.jpg|وێنۆک|چەپ|300px|دیمەنێکی شاری شیراز]] | image_caption = | motto = <!-- maps -----------> | pushpin_map = Iran | pushpin_label_position = <!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_mapsize = <!-- Location ------------------> | pushpin_map_caption = جێگەی شیراز لە [[ایران]]دا | coordinates = {{Coord|29|37|N|52|32|E|region:IR|display=inline,title}} | subdivision_type = [[وڵات]] | subdivision_name = {{ئاڵا|Iran}} | subdivision_type1 = [[پارێزگا]] | subdivision_type2 = [[شارستان]] | subdivision_type3 = | subdivision_name1 = [[پارێزگای فارس|فارس]] | subdivision_name2 = [[شیراز (شارستان)|شیراز]] | subdivision_name3 = <!-- Politics ----------------->| established_title = <!-- Settled --> | established_date = <!-- Area ---240 sq.km-----------------> | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = <!--Enter: Imperial, if Imperial (metric) is desired--> | area_footnotes = | area_magnitude = | area_total_km2 = ٢٤۰ | area_total_sq_mi = ۸٦٫٤۸۷ | area_land_km2 = ۲۴۰ | area_land_sq_mi = ۸٦٫٤۸۷ <!-- Population ----------------------->| elevation_footnotes = <!--for references: use<ref></ref> tags--> | elevation_m = ۱٬٥۰۰ | elevation_ft = ٥٬۲۰۰ <!-- Area/postal codes & others -------->| population_urban = 1,565,572<ref>{{یادکرد وب |url=https://www.amar.org.ir/english |title=نسخه آرشیو شده |accessdate=۱۲ نوامبر ۲۰۱۹ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151015234935/http://www.amar.org.ir/english/ |archivedate=۱۵ اکتبر ۲۰۱۵ |dead-url=no}}</ref> | population_metro = 1,869,001<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وێبگە=citypopulation.de |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180913144137/http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html |ناونیشان=http://citypopulation.de/world/Agglomerations.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Major Agglomerations of the World - Population Statistics and Maps |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> | population_as_of = [[٢٠١٦]] | population_footnotes = | population_density_km2 = ۶٬۶۷۰ | population_density_sq_mi = ۱۸۶۰۰ <!-- General information --------------->| population_blank1_title = ڕیزبەندی شارەکانی ئێران | population_blank1 = پێنجەمین | postal_code_type = <!-- enter ZIP code, Postcode, Post code, Postal code... --> | postal_code = | area_code = ۰۷۱ | website = | image_size = 400px | population_note = | timezone = | utc_offset = +۳:۳۰ | timezone_DST = | utc_offset_DST = | blank_name = }} ==ئەمانەش ببینە== * [[شارەکانی ئێران]] ==سەرچاوەکان== {{ناوەندی پارێزگاکانی ئێران}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shiraz}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ناوەندەکانی پارێزگاکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای فارس]] [[پۆل:شیراز]] [[پۆل:شارستانی شیراز]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای شیراز]] svzrsx6tfjrigwom5duvl2p9h7rw34b 0 36227 1670173 1628497 2026-09-19T00:01:01Z Bahamnd 79191 /* */ پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1670173 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''[[شەریف ئاغا گیژ گوران]]''' <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|هۆزی گێژ=شریف ئاغا}}</ref>شەریف ئاغای گیژ لەدیکبووی 1830 شەریف ئاغا کوڕی یاسین ئاغا کوڕی حامد ئاغا گیژ گوران نەوەی سولتان محمود باپیری گیژ گوران [[شەریف ئاغا گیژ گۆران]] گوندی روڤی لە ناوچەی بادینان لە عشائر السبعة لەدايكبووه و دەبێتە سەرۆک هۆزی گێژ بشتی کۆچی دوایکردنی باوکی لە ساڵی 1846 لە تەمەنی 16 سالیدا دەبێتە سەروک هۆزی گیژ، شەریف ئاغای گێژ لەسالی 1860 پرۆسەی هاوسەرگیری پێک دەهێنیت و لەسالی 1869 ژنی دووەم دەینێت لەسالی 1890 کورێکی دەبێت هاوسەری یەکەم دا بەناوی عبدالواحد شریف ئاغای گێژ گۆران، شەریف ئاغای گێژ خاوەن ئەرز و باخێکی یەکجار زۆر بووە هۆزی گێژ دەولەمەندەترین کەس ناسرابوو لەناوچەی بادینان لەلایان عوسمانیاکەنەوە. خاوەنی 7 گۆند بوو بەپێ تۆمارەکانی عوسمانی. شەریف ئاغا گێژ لە ساڵی 1875 سەردانی موسڵ دەکەت بۆ چارەسەرکردنی کێشایەک کەوە بەڕۆکی هۆزی گێژی گرتبوو بۆ چارەسەکردنی چوو چارەسەری کرد و لەساڵی 1898 کۆچی دوای دەکەت لە گۆندی روڤی بەخاک دەسپێرێت.. == ئەمەش ببینە == * بنەمالەکەی لە ژیاندا ماون خەلکی ناحیا روفیان سەر بەقزای بەردەرەش مێژووی بنەماڵەکەیان بو 700 سال پێش ئیستا دەگەرێتەوە ، بەرەسەن کوردن خەلکی کوردستان بوونە باپیرە گەورەیان سولتان محمود باپیریە ناوی تیرەکەیان گیژ . * ئەم تیرەیە و ئەم بنەمالەیە بەرەسەن کوردن چۆن مێژووی زمانی کورد دەگەرێتەوە بۆ رەسەنی کورد ئەمانەش هەروان زێدی باب و باپیرانیان دەفەری بادینانە کە سەر بەسنجەقی موسل بوون. * ئاغایەتیان دەگەرێتەوە بۆ حسن ئاغا باپیری دەبێتە باپیری شەریف ئاغا ئەم بنەمالەی هەر باپیری ناسراون چۆنکە هەمی لەیەک خێل و تیرەبوونە تۆمی ئەم تیرەی گێژ باپیری دەگەرێتەوە بۆ ئەی بنەمالەیە .. * شەریف ئاغا کۆری یاسین ئاغا گوران ە وشەی گوران لەگەل هاتنی بەدل بوونی لەهەچەتی زمان لەبەر زۆربوونی تیرەکان هەر تیرەو لەهەجەتێکی تایبەتی بەخۆی هەبوو شێوازی قسەکرد و رێزمانی خۆیان هەبوون . == سەرچاوەکان == https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927212352/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا]] [[پۆل:پولا]] syza0y2ykjmzcc7h0xsz5m7dwnp87nk 1670174 1670173 2026-09-19T00:02:48Z Bahamnd 79191 /* */ زیادکردن/لابردنی دەروازە(ەکان) 1670174 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''[[شەریف ئاغا گیژ گوران]]''' شەریف ئاغای گیژ لەدیکبووی 1830 شەریف ئاغا کوڕی یاسین ئاغا کوڕی حامد ئاغا گیژ گوران نەوەی سولتان محمود باپیری گیژ گوران [[شەریف ئاغا گیژ گۆران]] گوندی روڤی لە ناوچەی بادینان لە عشائر السبعة لەدیکبووە و دەبێتە سەرۆک هۆزی گیژ بشتی کۆچی دوایکردنی باوکی لە ساڵی 1846 لە تەمەنی 16 سالیدا دەبێتە سەروک هۆزی گیژ، شەریف ئاغای گێژ لەسالی 1860 پرۆسەی هاوسەرگیری پێک دەهێنیت و لەسالی 1869 ژنی دووەم دەینێت لەسالی 1890 کورێکی دەبێت هاوسەری یەکەم دا بەناوی عبدالواحد شریف ئاغای گێژ گۆران، شەریف ئاغای گێژ خاوەن ئەرز و باخێکی یەکجار زۆر بووە بە دەولەمەندەترین کەس ناسرابوو لەناوچەی بادینان لەلایان عوسمانیاکەنەوە. خاوەنی 7 گۆند بوو بەپێ تۆمارەکانی عوسمانی. شەریف ئاغا گێژ لە ساڵی 1875 سەردانی موسڵ دەکەت بۆ چارەسەرکردنی کێشایەک کەوە بەڕۆکی هۆزی گێژی گرتبوو بۆ چارەسەکردنی چوو چارەسەری کرد و لەساڵی 1898 کۆچی دوای دەکەت لە گۆندی روڤی بەخاک دەسپێرێت.. == ئەمەش ببینە == * بنەمالەکەی لە ژیاندا ماون خەلکی ناحیا روفیان سەر بەقزای بەردەرەش مێژووی بنەماڵەکەیان بو 700 سال پێش ئیستا دەگەرێتەوە ، بەرەسەن کوردن خەلکی کوردستان بوونە باپیرە گەورەیان سولتان محمود باپیریە ناوی تیرەکەیان گیژ . * ئەم تیرەیە و ئەم بنەمالەیە بەرەسەن کوردن چۆن مێژووی زمانی کورد دەگەرێتەوە بۆ رەسەنی کورد ئەمانەش هەروان زێدی باب و باپیرانیان دەفەری بادینانە کە سەر بەسنجەقی موسل بوون. * ئاغایەتیان دەگەرێتەوە بۆ حسن ئاغا باپیری دەبێتە باپیری شەریف ئاغا ئەم بنەمالەی هەر باپیری ناسراون چۆنکە هەمی لەیەک خێل و تیرەبوونە تۆمی ئەم تیرەی گێژ باپیری دەگەرێتەوە بۆ ئەی بنەمالەیە .. * شەریف ئاغا کۆری یاسین ئاغا گوران ە وشەی گوران لەگەل هاتنی بەدل بوونی لەهەچەتی زمان لەبەر زۆربوونی تیرەکان هەر تیرەو لەهەجەتێکی تایبەتی بەخۆی هەبوو شێوازی قسەکرد و رێزمانی خۆیان هەبوون . == سەرچاوەکان == https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927212352/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }} [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا]] [[پۆل:پولا]] rbqkx9jx202vhr684yzb2emkdtva1gg 1670180 1670174 2026-09-19T00:15:17Z Bahamnd 79191 /* */ پۆڵا گۆریم بۆ هۆزی گێژ 1670180 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''[[شەریف ئاغا گیژ گوران]]''' شەریف ئاغای گیژ لەدیکبووی 1830 شەریف ئاغا کوڕی یاسین ئاغا کوڕی حامد ئاغا گیژ گوران نەوەی سولتان محمود باپیری گیژ گوران [[شەریف ئاغا گیژ گۆران]] گوندی روڤی لە ناوچەی بادینان لە عشائر السبعة لەدیکبووە و دەبێتە سەرۆک هۆزی گیژ بشتی کۆچی دوایکردنی باوکی لە ساڵی 1846 لە تەمەنی 16 سالیدا دەبێتە سەروک هۆزی گیژ، شەریف ئاغای گێژ لەسالی 1860 پرۆسەی هاوسەرگیری پێک دەهێنیت و لەسالی 1869 ژنی دووەم دەینێت لەسالی 1890 کورێکی دەبێت هاوسەری یەکەم دا بەناوی عبدالواحد شریف ئاغای گێژ گۆران، شەریف ئاغای گێژ خاوەن ئەرز و باخێکی یەکجار زۆر بووە بە دەولەمەندەترین کەس ناسرابوو لەناوچەی بادینان لەلایان عوسمانیاکەنەوە. خاوەنی 7 گۆند بوو بەپێ تۆمارەکانی عوسمانی. شەریف ئاغا گێژ لە ساڵی 1875 سەردانی موسڵ دەکەت بۆ چارەسەرکردنی کێشایەک کەوە بەڕۆکی هۆزی گێژی گرتبوو بۆ چارەسەکردنی چوو چارەسەری کرد و لەساڵی 1898 کۆچی دوای دەکەت لە گۆندی روڤی بەخاک دەسپێرێت.. == [https://hozi.gizh.com هۆزی گێژ] ببینە == * بنەمالەکەی لە ژیاندا ماون خەلکی ناحیا روفیان سەر بەقزای بەردەرەش مێژووی بنەماڵەکەیان بو 700 سال پێش ئیستا دەگەرێتەوە ، بەرەسەن کوردن خەلکی کوردستان بوونە باپیرە گەورەیان سولتان محمود باپیریە ناوی تیرەکەیان گیژ . * ئەم تیرەیە و ئەم بنەمالەیە بەرەسەن کوردن چۆن مێژووی زمانی کورد دەگەرێتەوە بۆ رەسەنی کورد ئەمانەش هەروان زێدی باب و باپیرانیان دەفەری بادینانە کە سەر بەسنجەقی موسل بوون. * ئاغایەتیان دەگەرێتەوە بۆ حسن ئاغا باپیری دەبێتە باپیری شەریف ئاغا ئەم بنەمالەی هەر باپیری ناسراون چۆنکە هەمی لەیەک خێل و تیرەبوونە تۆمی ئەم تیرەی گێژ باپیری دەگەرێتەوە بۆ ئەی بنەمالەیە .. * شەریف ئاغا کۆری یاسین ئاغا گوران ە وشەی گوران لەگەل هاتنی بەدل بوونی لەهەچەتی زمان لەبەر زۆربوونی تیرەکان هەر تیرەو لەهەجەتێکی تایبەتی بەخۆی هەبوو شێوازی قسەکرد و رێزمانی خۆیان هەبوون . == سەرچاوەکان == https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927212352/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }} [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا]] [[پۆل:پولا]] c7syfxl9g2wtcedy3riexmv2l4o5yrt 1670181 1670180 2026-09-19T00:18:44Z Bahamnd 79191 /* */ 1670181 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''[https://hozi.gizh.com شەریف ئاغا گیژ گوران]''' شەریف ئاغای گیژ لەدیکبووی 1830 شەریف ئاغا کوڕی یاسین ئاغا کوڕی حامد ئاغا گیژ گوران نەوەی سولتان محمود باپیری گیژ گوران [[شەریف ئاغا گیژ گۆران]] گوندی روڤی لە ناوچەی بادینان لە عشائر السبعة لەدیکبووە و دەبێتە سەرۆک هۆزی گیژ بشتی کۆچی دوایکردنی باوکی لە ساڵی 1846 لە تەمەنی 16 سالیدا دەبێتە سەروک هۆزی گیژ، شەریف ئاغای گێژ لەسالی 1860 پرۆسەی هاوسەرگیری پێک دەهێنیت و لەسالی 1869 ژنی دووەم دەینێت لەسالی 1890 کورێکی دەبێت هاوسەری یەکەم دا بەناوی عبدالواحد شریف ئاغای گێژ گۆران، شەریف ئاغای گێژ خاوەن ئەرز و باخێکی یەکجار زۆر بووە بە دەولەمەندەترین کەس ناسرابوو لەناوچەی بادینان لەلایان عوسمانیاکەنەوە. خاوەنی 7 گۆند بوو بەپێ تۆمارەکانی عوسمانی. شەریف ئاغا گێژ لە ساڵی 1875 سەردانی موسڵ دەکەت بۆ چارەسەرکردنی کێشایەک کەوە بەڕۆکی هۆزی گێژی گرتبوو بۆ چارەسەکردنی چوو چارەسەری کرد و لەساڵی 1898 کۆچی دوای دەکەت لە گۆندی روڤی بەخاک دەسپێرێت.. == [https://hozi.gizh.com هۆزی گێژ] ببینە == * بنەمالەکەی لە ژیاندا ماون خەلکی ناحیا روفیان سەر بەقزای بەردەرەش مێژووی بنەماڵەکەیان بو 700 سال پێش ئیستا دەگەرێتەوە ، بەرەسەن کوردن خەلکی کوردستان بوونە باپیرە گەورەیان سولتان محمود باپیریە ناوی تیرەکەیان گیژ . * ئەم تیرەیە و ئەم بنەمالەیە بەرەسەن کوردن چۆن مێژووی زمانی کورد دەگەرێتەوە بۆ رەسەنی کورد ئەمانەش هەروان زێدی باب و باپیرانیان دەفەری بادینانە کە سەر بەسنجەقی موسل بوون. * ئاغایەتیان دەگەرێتەوە بۆ حسن ئاغا باپیری دەبێتە باپیری شەریف ئاغا ئەم بنەمالەی هەر باپیری ناسراون چۆنکە هەمی لەیەک خێل و تیرەبوونە تۆمی ئەم تیرەی گێژ باپیری دەگەرێتەوە بۆ ئەی بنەمالەیە .. * شەریف ئاغا کۆری یاسین ئاغا گوران ە وشەی گوران لەگەل هاتنی بەدل بوونی لەهەچەتی زمان لەبەر زۆربوونی تیرەکان هەر تیرەو لەهەجەتێکی تایبەتی بەخۆی هەبوو شێوازی قسەکرد و رێزمانی خۆیان هەبوون . == سەرچاوەکان == https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220927212352/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }} [[پۆل:شارەکانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی قەراغ ئاو لە کڕۆواتیا]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کرواتیا]] [[پۆل:پولا]] kumd389m17jyxgu5aoizmrvqa060lgw 0 38144 1669938 1572486 2026-09-18T13:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669938 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = شایلۆ |official_name = Shiloh , Alabama |settlement_type = [[شارۆچکە]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |image_seal = |image_map = |mapsize = 250px |map_caption = |image_map1 = |mapsize1 = |map_caption1 = |subdivision_type = [[پێرستی وڵاتەکان|وڵات]] |subdivision_type1 = [[ویلایەتەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ویلایەت]] |subdivision_type2 = [[پێرستی کەرتەکانی ئەلاباما|کەرت]] |subdivision_name = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] |subdivision_name1 = [[ئەلاباما]] |subdivision_name2 = [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|دیکەب]] |government_type = |leader_title = |leader_name = |established_date = |area_magnitude = |area_total_km2 = 4.44 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |elevation_ft = |elevation_m = |population_as_of = [[٢٠١٠]] |population_footnotes = |population_total = ٢٧٤ |population_metro = |population_density_km2 = 61.71 |population_density_sq_mi = |timezone = [[ناوچەی کاتیی ناوەندی (ئەمریکای باکوور)|ناوەندی (CST)]] |utc_offset = -٦ |utc_offset_DST = -٥ |latd = |latm = |lats = |latNS = N |longd = |longm = |longs = |longEW = W |timezone_DST = CDT |postal_code = |area_code = |blank_name = |blank_info = |blank1_name = |blank1_info = |footnotes = |website = }} '''شایلۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Shiloh }}، {{IPA-en|ˈʃaɪ loʊ}}) شارۆچکەیەکە لە [[کەرتی دیکەب، ئەلاباما|کەرتی دیکەب]]، ویلایەتی [[ئەلاباما]]، لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠١٠]]دا ٢٧٤ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alabama: largest cities and towns and statistics of their population|ناونیشان=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756|بڵاوکەرەوە=world-gazetteer|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|زمان=ئینگلیزی}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&geo=-223&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&pt=c&va=&geo=-3756 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> [[ڕووبەر]]ی ٤٫٤٤ کیلۆمەتری دووجایە و [[چڕیی دانیشتووان]]ی ٦١٫٧١ کەس لە کیلۆمەترێکی دووجادایە. ==جوگرافیا== شیلۆ لە ڕۆژاوای ناوەندی کاونتی دیکالب لە {{coord|34|27|56|N|85|52|38|W|display=inline}} لە بەرزایی {{convert|١٢٦٣|ft|m}} ھەڵکەوتووە.<ref name="GR1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.census.gov/geographies/reference-files/time-series/geo/gazetteer-files.html|بڵاوکەرەوە=[[United States Census Bureau]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١١|سەردێڕ=US Gazetteer files: 2010, 2000, and 1990}}</ref> لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ شاری [[ڕەینزڤیل، ئەلاباما|ڕەینزڤیل]] و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ شارۆچکەی [[فایف، ئەلاباما|فایف]] ھاوسنوورە. [[ڕێگای ویلایەتی ئەلاباما ٧٥]] بە شیلۆدا تێپەڕ دەبێت، کە ڕەینزڤیل و فایف بەیەکەوە دەبەستێتەوە. بەگوێرەی [[فەرمانگەی سەرژمێریی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، شیلۆ ڕووبەرێکی گشتی {{convert|٤٫٤|sqkm|order=flip}}ی ھەیە، کە ھەمووی وشکانییە.<ref name="Census 2010">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder2.census.gov/bkmk/table/1.0/en/DEC/10_DP/G001/1600000US0169840 |سەردێڕ=Geographic Identifiers: 2010 Demographic Profile Data (G001): Shiloh town, Alabama |بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau, American Factfinder |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}{{dead link|bot=medic|date=April 2020}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{کەرتی دیکەب، ئەلاباما}} {{پۆلی کۆمنز|Shiloh, DeKalb County, Alabama}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارۆچکەکانی ئەلاباما]] 5ma4dsatp63om4yktaf9zobniqeq5u9 0 43007 1670224 1552172 2026-09-19T01:38:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1670224 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس-فیلم}} [[پەڕگە:Richard Goleszowski.jpg|thumb|دەرھێنەری شۆنی مەڕ لەکاتی داڕشتن]] '''شۆنی مەڕ''' یان '''شۆن زە شیپ''' ({{بە ئینگلیزی|Shaun the Sheep}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی ئەنیمەیشنیی بەریتانییە، لەلایەن کۆمپانیای [[ئاردمان ئەنیمەیشن]]ەوە ساز کراوە. کەناڵی [[بی بی سی]] پەخشکاری سەرەکیی ئەم ئەنیمەیشنەیە.<ref>[http://www.awn.com/news/television/aardman-s-shaun-sheep-munches-his-way-around-world "بی بی سی پەخشکارە"]</ref> بۆ یەکەم جار لە ئازاری ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە بە ٨٠ ئەڵقە لە دوو وەرزدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shaun the Sheep|شۆنی مەڕ}} * {{IMDb title|0983983}} * {{tv.com show|shaun-the-sheep}} *[https://web.archive.org/web/20130707235348/http://www.shaunthesheep.com/ ماڵپەڕی فەرمی] *[http://www.shaunthesheep.com/ Official website] *[http://www.aardman.com/ Aardman Animation official website] [https://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2004/09_september/23/shaun.shtml BBC Press release (animation series)] {{تووڵی دەروازە|فیلم|بی بی سی|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|گیانلەبەران}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئاردمان ئەنیمەیشن]] [[پۆل:پڕۆگرامەکانی بی بی سی]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی منداڵانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی سەگەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەرگیراون بۆ فیلم]] robx326qfepx8ku00mcv40t5rlypsk2 0 44895 1670247 1509292 2026-09-19T04:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1670247 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شۆڕشی چاندی چین''' گۆڕانکاریگەلێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی مەزن بوو لە [[کۆماری گەلی چین]]دا کە بە دەستی [[ماو تسی تۆنگ]] بەڕێوە چوو و دەسەڵاتی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستەکانی]] لە چیندا بە ھێزتر کرد.<ref>http://www-chaos.umd.edu/history/prc2.html {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716180625/http://www-chaos.umd.edu/history/prc2.html |date=١٦ی تەممووزی ٢٠١٢ }}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{تووڵی دەروازە|چین|سۆشیالیزم|مێژوو|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Cultural Revolution}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:شۆڕشی چاندیی چین]] [[پۆل:مێژووی کۆماری گەلی چین]] kmq7be4an3wi8mrapk2usdhmgdhmao8 0 45832 1670184 238885 2026-09-19T00:27:24Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی ئەلبانی]] 1670184 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی ئەلبانی]] s0todd4sdf6v0oqi6n86gt7sj4wbuqu 0 52803 1670185 245860 2026-09-19T00:27:29Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[زمانی ئەلبانی]] 1670185 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی ئەلبانی]] s0todd4sdf6v0oqi6n86gt7sj4wbuqu 0 73329 1670411 1659632 2026-09-19T11:33:04Z Épine 19745 − [[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1670411 wikitext text/x-wiki {{پپ}} {{ڕەوانەکەر|ھاوڕەگەزبازی||ھاوڕەگەزخوازی (ڕوونکردنەوە)}} {{ئاڕاستەی زایەندی}} {{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}} '''ھاوزایەندخوازی''' (پێشووتر '''ھاوڕەگەزخوازی'''؛ {{بە ئینگلیزی|Homosexuality}}) بریتییە لە پەیوەندییەکی [[ڕۆمانس (ئەوین)|ڕۆمانتیکی]] و سێکسی لە نێوان ئەندامانی [[زایەند]]ێکی ھاوبەشدا. ھاوزایەندخوازی «نەخشێکی ھەتاھەتایی سەرنجی سۆزداری و سێکسیی و ڕۆمانسییە» لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند. ھەروەھا «ئاماژەیەکە بۆ ھەستی شوناسی کەسێک لەسەر بنەمای ئەو سەرنج و ڕەفتارە پەیوەندیدارانە و ئەندامییەتی لە [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەیەک]] کە ھەمان ھەست تیایاندا ھاوبەشە.»<ref name=apahelp/><ref name=amici/> لە پاڵ [[جیاڕەگەزخوازی]]{{تێبینی|جیاڕەگەزخوازی بە واتای ھێترۆسێکشواڵتی ھاتووە، واتە کەسێک کە پەیوەندی سۆزداری و سێکسی لەگەڵ [[زایەند]]ێکی جیا لەوەی خۆی دەبەستێت}} و [[دووڕەگەزخوازی]]دا، ھاوزایەندخوازی یەکێکە لە سێ پۆلە سەرەکییەی [[ئاڕاستەی زایەندی]]<ref name="apahelp"/> زاناکان ھۆکاری سەرەکیی ئاڕاستەی زایەندی نازانن، بەڵام پێیان وایە بەھۆی کاریگەرییەکی دوولایەنەی [[جێنەتیک|بۆماوەیی]] و [[ھۆرمۆن]]ییەوە دروست دەبێت، لە پاڵ ئەوانیشدا، کاریگەری کۆمەڵگا لەوانەیە ڕۆڵێک بگێڕێت.<ref name=Frankowski/><ref name=Lamanna/><ref name=Stuart/> زاناکان پێیان وانییە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردەی کەسەکە خۆی بێت.<ref name="Frankowski"/><ref name="Lamanna"/><ref name="Kersey-Matusiak"/> ھەرچەندە ھیچکام لە بیردۆزەکان پاڵپشتییەکی گشتییان نییە، بەڵام زاناکان پشت بەو بیردۆزانە دەبەستن کە لە سایەی [[ژینناسی]]دا ھاتوونەتە ئاراوە<ref name="Frankowski"/> و دەچنەوە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان.<ref name="rcp2007"/><ref name="Långström2010"/> ھیچ بەڵگەیەکی باوەڕپێکراو یان پشتگیراو لەلایەن زانستەوە نییە ئەوە بسەلمێنێت کە خێزان و تەمەنی منداڵی کاریگەرییان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.<ref name="rcp2007"/> ھەرچەندە ھەندێک خەڵک پێیان وایە کە ھاوزایەندخوازی کردارێکی نا-سروشتییە، بەدواداچوونی زانستی سەلماندوێتی کە ھاوزایەندخوازی جیاوازییەکی ئاسایی و سروشتییە و دەرئەنجامێکی خراپ یان نەخۆشیی دەروونی نییە،<ref name="apahelp"/><ref name=PAHO/> خۆیشی لە خۆیدا شتێکی خراپ نییە. بەڵگە و لێکۆڵینەوەی پێویست لەبەردەستدا نییە ئەوە بسەلمێنێت کە دەستێوەردانی دەروونی توانای گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.<ref name="apa2009"/> باوترین ئەو دەستەواژانەی کە بۆ کەسانی ھاوزایەندخواز بەرکاردەھێنرێن [[لێزبیەن|لێزبیان]]{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە مێینەکان لێزبیان بەکاردێت}} و [[گەی]]ن،{{تێبینی|بۆ ھاوزایەندخوازە نێرینەکان گەی بەکاردێت}} بەڵام ''گەی'' بە شێوەیەکی بەرچاو و دیار بۆ ئاماژەکردن بە ھەردوو مێ و نێرە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردەھێنرێت. ئەستەمە زاناکان بتوانن بە وردیی یاخود بە نزیککراوەیی ڕێژەی سەدیی کەسانی ھاوزایەندخواز یاخود ئەوانەی کرداری سێکسییان لەگەڵ ئەندامانی ھەمان دیاری بکەن، لەبەر چەند ھۆکارێک، لەوانە؛ کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام]]ییەکاندا ڕووبەڕوویان ببێتەوە.<ref name="levay"/> ڕەفتاری ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە ئاژەڵانیشدا بینراوە و دیاری کراوە.<ref name=hawragazxwazi271927/><ref name=hawragazxwazi371827/><ref name=hawragazxwazi372937/><ref name=Bagemihl/> زۆرێک لە گەی و لێزبیانەکان، ھەر وەک جیاڕەگەزخوازەکان، لە پەیوەندیی خۆشەویستی و ھاوسەرگیری پاک و دروست دان.{{تێبینی|پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازان، بەتایبەتی پەیوەندی نێوان گەیەکان، ھەر بۆ [[سێکس]] نییە. ئەوانیش ئارەزووی پێکھێنانی پەیوەندی درێژخایەنیان ھەیە.}} ھەرچەندە ماوەیەکی کەمیشە [[سەرژمێریی دانیشتووان]] ئەوان لە ئاماری ھاوسەرگیری و پەیوەندییەکاندا پیشان دەدات. پەیوەندییەکانی نێوان ھاوزایەندخوازان لە ڕووی سایکۆلۆجییەوە ھەر وەک ھی جیاڕەگەزخوازەکان وایە و ھیچ جیاوازییەکیان تێدا بەدی ناکرێت. کرداری ھاوزایەندخوازی بە درێژایی مێژوو ھەبووە و ھەندێک جار پەسەند کراوە و ھەندێک جاری تریش بەپێی ئەو کۆمەڵگەیەی ئەو کەسانەی تێدا ژیاون ئەم دیاردەیە نەفرینی لێکراوە. لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمەوە، جووڵە جیھانییەکان بۆ داواکردنی مافی یاسایی بۆ ھاوزایەندخوازان زیادی کرد. داواکارییەکانیان بریتیبوون لە دەستەبەرکردنی مافی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|شارستانی و ھاوسەرگیری]] و پاراستن و بەخێوکردنی مناڵە بێسەرپەرشتەکان و پاراستنیان لە توندوتیژی. ئێستە ھیچ مافێک لەلایەن حکوومەتی [[عێراق|ئێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانەوە]] بە فەرمی بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە، چەندین ڕاپۆرت و بەڵگەی فەرمی نموونە وەکوو یاسای ژمارە ١٥ی ساڵی ٢٠٢٤ی عێراق<ref>یاسای ژمارە ١٥ی ساڵی ٢٠٢٤: هەموارکردنی یەکەمی یاسای بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی ژمارە ٨ی ساڵی ١٩٨٨</ref> لەسەر ھاوزایەندخوازان ئەمەی دڵنیا کردووەتەوە. لە کۆمەڵگەی کوردیدا، ھاوزایەندخوازان بە ھەڵە لەگەڵ [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Saeed |یەکەم=Zana |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Legal Problems in the First Amendment to the Anti-Prostitution Law (A Critical Analytical Study |ناونیشان=https://doi.org/10.37651/aujlps.2025.160278.1529 |journal=Journal of Anbar University for Law and Political Sciences |بەرگ=١٥|issue=2 part 2 |پەڕەکان=١٠٦–١٢٤|doi=10.37651/aujlps.2025.160278.1529 |issn=2075-2024}}</ref><!--Iraqi state officially changed the title of the legislation to the "Law on Combating Prostitution and Homosexuality", grouping them together under the exact same penal parameters--> و [[مناڵبازی|مناڵباز]]<ref name="Kirchick-2022">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Kirchick |یەکەم١=James |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://nymag.com/intelligencer/2022/05/the-long-sordid-history-of-the-gay-conspiracy-theory.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240921133817/https://nymag.com/intelligencer/2022/05/the-long-sordid-history-of-the-gay-conspiracy-theory.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Intelligencer (website)|Intelligencer]] |سەردێڕ=The Long, Sordid History of the Gay Conspiracy Theory |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[New York (magazine)|New York]]}}</ref><ref name="Grant-2022">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Grant|یەکەم١=Melissa Gira|دوایین٢=Yearwood|یەکەم٢=Lori Teresa|دوایین٣=Yearwood|یەکەم٣=Lori Teresa|دوایین٤=Bacharach|یەکەم٤=Jacob|دوایین٥=Bacharach|یەکەم٥=Jacob|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ="Grooming" Is Republicans' Cruel New Buzzword for Targeting Trans Kids|ناونیشان=https://newrepublic.com/article/165761/republican-governors-grooming-crt-trans-rights|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|magazine=The New Republic|issn=0028-6583}}</ref> و [[کوڕبازی|نێربازاندا]] تێکەڵ دەکرێن، بە تایبەتی ھاوزایەندخوازە نێرەکان یاخود [[گەی|گەیەکان]]،<ref name="CoE-2022">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Center on Extremism|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=What is 'Grooming?' The Truth Behind the Dangerous, Bigoted Lie Targeting the LGBTQ+ Community|ناونیشان=https://www.adl.org/resources/blog/what-grooming-truth-behind-dangerous-bigoted-lie-targeting-lgbtq-community|بڵاوکەرەوە=Anti-Defamation League|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240409030935/https://www.adl.org/resources/blog/what-grooming-truth-behind-dangerous-bigoted-lie-targeting-lgbtq-community|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٤}}</ref> زۆرجار وەک سووکایەتییەک بە «ھەتیوباز» و «دوودەگی» بانگ دەکرێن، بەڵام لەڕاستیدا ھاوزایەندخوازی ھیچ پەیوەندییەکی بە لەشفرۆشی و مناڵبازی و نێربازییەوە نییە و پەیوەندییەکی ڕۆمانسی و سۆزدارانەی نێوان دوو مرۆڤی پێگەیشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The American Psychological Association (APA) Official Consensus Statement on Sexual Orientation |ناونیشان=https://www.apa.org/topics/lgbtq/orientation |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.apa.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Leslie |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Mainstream global mental health, educational, and medical communities state definitively that pedophilia is not a sexual orientation; it is classified as a psychiatric disorder (a paraphilic disorder). |ناونیشان=https://www.wral.com/archive/13762098/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=WRAL.com |زمان=en}}</ref> == وشەڕەتناسی == ===زمانی کوردی === پێشووتر وشەی ھاوڕەگەزخوازی لە زمانی کوردیدا بەکار دەھات، لەبەر نەبوونی وشەیەکی باشتر. ئەم وشەیە لە ڕووی زمانەوانییەوە کێشەی ھەیە، لەبەر ئەوەی وشەی ڕەگەز بەرامبەر بە وشەی (race) بەکارھاتووە، بۆیە ھاوزایەندخواز دەقاودەق بە کەسێک دەوترێت کە ڕەگەزپەرستە (تەنیا ھاوزایەندی خۆی دەخوازێ). وشەی زایەند لە کوردیی باکووردا بەرامبەر بە وشەی (sex) بەکارھاتووە، وشەی (هاوڕەگەزخواز) دەقاودەق مانای ئەوە دەدات کە کەسێک ھاوزایەندی خۆی (same-sex) لە ڕووی جنسییەوە دەخوازێت. === وشەی ھۆمۆسێکسیوال === [[پەڕگە:Erastes eromenos Staatliche Antikensammlungen 1468.jpg|وێنۆک|150px| پارچەیەک وێنەی مێژوویی کە دوو گەی پیشان دەدات، مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٥٤٠ی پێش مەسیح.]] بەپێی زانستی [[وشەڕەتناسی]] وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ''، کە لە زمانە بیانییەکاندا بە واتای ھاوزایەندخواز دێت، تێکەڵەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] و [[زمانی لاتینی|لاتینییە]]، یەکەم پێکھاتەی لە گریکییەوە وەرگیراوە، ὁμός (ھۆمۆس) کە بەواتای «ھەمان» دێت، و بۆ وەسفکردنی کردار و سەرنجی سێکسی لە نێوان ئەندامانی ھەمان ڕەگەزدا بەکاردێت، و لێزبیانیزمیش دەگرێتەوە.<ref name=homodef46198/><ref name=homodef37193/> یەکەم دەرکەوتنی وشەی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' لە نووسیندا لە نامیلکەیییەکی ساڵی ١٨٦٩ی ڕۆماننووسی نەمسایی کارل-ماریا کێرتبێنیدایە، کە نازانرێت کێ بڵاوی کردووەتەوە.<ref name=glbtq/> نامیلکەکە دژی ھەندێک یاسای شانشینی پڕوسیا وەستاوەتەوە کە ھەندێک کرداری سێکسیی قەدەغە کردبوو.<ref name=glbtq/><ref name=homolegal3619/> لە ١٨٨٦دا دەروونناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن لە کتێبەکەیدا بەناوی ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس'' ھەردوو ناوی ''ھۆمۆسێکشواڵ'' و ''ھێترۆسێکشواڵ''ی بەکارھێناوە. کتێبەکەی ئەو ھێندە بەناوبانگ بوو لە نێو خەڵکیدا، بوویە ھۆی ئەوەی ئەم دوو ناوە بە فەرمی بەکاربھێنرێن و ببن بە دوو ناوی گشتی.<ref name=von-kraft3628/><ref name=psexualis/> زۆرێک لە ڕێنیشاندەرەکانی نووسینی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە کە ''ھۆمۆسێکشواڵ'' وەک ناو بۆ کەسێک بەکارنەھێنرێت و لەجێی ئەوە ''گەی'' یان ''لێزبیان'' بەکار بھێندرێت.<ref name=glaad/> ھەندێکی تر پێشنیازیان کردووە کە بە تەواوەتی دەست ھەڵبگیرێت لە بەکارھێنانی ئەو وشەیە لەبەر ئەوەی مێژوویەکی تاریکی ھەیە و وەک سووکایەتییەک وایە، چونکە دەستەواژەکە زیاتر بۆ خووڕەوشتی سێکسی کەسەکە بەکاردێت نەک ھەستە ڕۆمانسییەکانی. گەی و لێزبیان ناودارترین جێگرەوەی وشەکەن کە لە کۆمەڵگەدا بە شێوەیەکی خراپ بەکارنایەن.<ref name=glaad/> پیتی سەرەتای ھەر یەک لە وشەکانی لێزبیان، گەی، بایسێکشواڵ و ترانسسێکشواڵ بۆ دروستکردنی وشەی ''LGBT'' ([[ئێڵ جی بی تی]]) بەکارھێنراون، کە ئاماژەیە بۆ کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ''گەی'' خۆی ئاماژەیە بە ھاوزایەندخوازیی نێرینە،<ref name=haiey3618/> دەشکرێت بۆ ئاماژەکردن بە تەواوی کەسانی ئێڵ جی بی تی بەبێ گوێدان بە زایەندیان بەکاربھێنرێت. بەڵام ''لێزبیان'' تەنھا تایبەتە بە ھاوزایەندخوازانی مێینە. وشەی لێزبیان لە دوورگەی ''لێسبۆسی'' یۆنایییەوە وەرگیراوە، لەوێ ھۆزانڤانی یۆنانی [[سافۆ]] ھۆزانی سەبارەت بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ کچانی گەنجدا دەھۆنییەوە.<ref name=Mj3737/><ref name=hayw26193/> [[پەڕگە:Hyakinthos.jpg|وێنۆک|زێفیرەس و ھاییسنت لەسەر کوپێکی ئاتیکی، ٤٥٠ی پ.م. کارەکە لە مۆزەخانەی ھونەرە جوانەکانی بۆستن دەدۆزرێتەوە|150px]] ھەرچەندە نووسەرانی کۆن دەستەواژەی ''ھۆمۆسێکشواڵیان'' بۆ چوارچێوەیەک بەکارھێناوە کە تەنیا یەک ڕەگەزی تێدا بێت (بۆ نموونە قوتابخانەیەک تەنیا کچی تێدا بێت)، بەڵام ئێستە وشەکە لە ڕێڕەوەکەی لای داوە و تەنھا بۆ ئاڕاستەی زایەندی و ھەستی سێکسیی کەسێک بەرامبەر بە ڕەگەزی خۆی بەکاردێت. بە گشتی لەجێی وشەی ھۆمۆسێکشواڵێتی چەند وشەیەکی دیکە بەکارھێنراون، لەوانە؛ [[گەی|ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن]]، (MSM) کە لە پزیشکیدا بۆ ئاماژەکردن بە چالاکیی سێکسی بەکارھێنراوە. ''ھۆمۆئیرۆتیک،'' بۆ کاری [[ھونەر]]یی بەکاردێت.<ref name=UNAIDS/><ref name=hayiaj261862/> چەند وشەیەکی دیکە کە وەک سووکایەتی بەکاردھاتوون: کویر، فاگێت، فەیری، پووف و ھۆمۆ.<ref name=naown1726/><ref name=haowm19364/><ref>{{harv|Dalzell|2008|p=1104}}</ref><ref name=terms/> لە سەرەتاکانی ١٩٩٠ەکاندا ئەم وشانە لەلایەن کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تییەوە ئاماژە خراپەکانیان لێکرایەوە، وشەی ''کویر'' لە ''لێکۆڵینەوەی کویر'' و ''بیردۆزەی کویر'' و تەنانەت لە زنجیرەی تەلیفیزیۆنی ''چاوێکی کویر بۆ کوڕێکی سترەیت''دا بەکارھاتووە.<ref name=haownsh351937/> (سترەیت بەو کەسانە دەوترێت کە ھاوزایەندخواز نین و جیاڕەگەزخوازن). ھەرچۆنێک بێت، گەر کەسێک مەبەستی خراپ بێت لە بەکارھێنانی ئەم وشەیە بە شێوازی لێدوانەکانیدا دیار دەبێت.<ref name=ajowm36197/> ھەندێک جار، لەبری وشەی «ھاوزایەندخواز» (کە وشە ڕاستەکەیە)، «ھاوزایەندباز» بەکار دەھێندرێت. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی شیاوی پەیوەندیدار بە [[جێندەر]] و [[زایەند]]ەوە دانەندراوە، بۆیە ئەو ناوانەی ئێستا لە جێی ھاوزایەندخوازی بەکاردێن، دروست نین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&Jor=25 |سەردێڕ=ھاوزایەندباز |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804214337/http://speemedia.com/dreja.aspx?Jmare=35775&Jor=25 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == مێژوو == ڕەوشتی کۆمەڵگە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان و مامەڵەکردن لەگەڵیان بەپێی کات و ناوچە جوگرافییاکان گۆڕاوە، شوێن ھەبووە کە ھەموو نێرەکان تێیدا بەشداری پەیوەندی ھاوزایەندیان کردووە، لە ھەندێک شوێنیش دیاردەکە پشتگوێ خراوە و پەسەند کراوە، لە ناوچە ئایینییەکانیش بە کفر ناوبراوە و سزای کوشتنی بۆ داندراوە. [[پەڕگە:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|ڕاست|وێنۆک|تابلۆی ''خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]] لە کۆکراوەیەکی مرۆڤناسی وردی مێژوویی تایبەتە بە وەسفی چاندی گەلانی پێش-پیشەسازیی، «ھاوزایەندخوازی بەبەھێزی پەسەندنەکراوە بە ڕێژەی ٤١٪‏ لە ٤٢ چانددا؛ پەسەند کراوە یانیش پشتگوێ خراوە لەلایەن ٢١٪‏ی خەڵکی و، ١٢٪‏ ئامارێکی وایان نەداوە لەسەر ئەو دیاردەیە. لە ٧٠ گرافی مرۆڤزانیدا، ٧٠٪‏ وا پیشانی دەدەن کە ھاوزایەندخوازی نادیارە یان دەگمەنە. ٤١٪‏ش وای نیشان دەدەن کە ھەیە و شتەکە دەگمەن نییە.<ref>Adolescence and puberty By John Bancroft, June Machover Reinisch, p.162</ref> لەو چاندانەی کە کاریگەری [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]یان لەسەرە، یاسا و کڵێساکان ھاوزایەندخوازیان بە لادان لە ئایین و وەستان دژی یاسا و سروشت ناوبرد. ناپەسەند کردن و خراپ سەیری کردنی سێکسی کۆم لە نێوان دوو پیاودا دەگەڕێتەوە بۆ پێش [[مەسیحییەت]] بەھەرحاڵ. ئەوە شتێکی دیار بووە لە [[یۆنان|یۆنانی کۆندا]]، ناو بردنیشی بە نائاسایی یان ناسروشتی دەگەڕێتەوە بۆ فەیلەسوفی یۆنانی بەناوبانگ [[ئەفلاتوون]].<ref>"... sow illegitimate and bastard seed in courtesans, or sterile seed in males in defiance of nature." Plato in THE LAWS (Book VIII p.841 edition of Stephanus) or p.340, edition of Penguin Books, 1972.</ref> زۆرێک لە کەسایەتییە مێژوویییەکان وەک [[سوقرات]]، [[لۆرد بایرۆن]]، ئێدواردی دووەم و ھادریان<ref>Roman Homosexuality By Craig Arthur Williams, p.60</ref> بە ''دووڕەگەزخواز'' یان ''گەی'' بانگ کراون؛ ھەندێک لە زاناکان، وەک [[میشێل فووکۆ|میشێل فوکۆ]]، ئەمەیان بە پێشەکییەکی نەگونجاوی مێژووی ناوبردووە کە ئاژۆکی ئاڕاستەی زایەندی بیانی دەخاتە مەترسییەوە.<ref name=foucault>{{harv|Foucault|1986}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر= Hubbard Thomas K |سەردێڕ= Review of David M. Halperin, ''How to Do the History of Homosexuality.'' | journal = Bryn Mawr Classical Review |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٣}}</ref> === ئەفریقا === کۆنترین تۆماری دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخواز لە ئەفریقا دەگەڕێتەوە بۆ ٢٤٠٠ ساڵ پێش مەسیح لە لە [[میسر]]، ھەردووک [[:en:Khnumhotep and Niankhkhnum|خاناماوھاتپیو و نیەداناخاناماو]] بە کۆنترین کەپڵی ھاوزایەندخوازی ناوچەی ئەفریقیا داندراون. وێنەکەیان ئەوان پیشان دەدات کە لووتیان ناوە بە لووتی یەکەوە و خەریکە ماچ دەکەن، ئەمە یەکێکە لە ناودارترین ئەو شێوازی وێنانە کە ھونەری میسری پێی ناسراوە. لە وێنەکەدا وادیارە ئەوان دەورووبەریان گیراوە بە میراتگرەکانیان. ھەردوو ئاسترۆپۆلۆجیست ستیڤن مورەی و ویڵ ڕۆسکۆ دەڵێن کە ژنەکانی [[لیسۆتۆ]] پەیوەندی سێکسی و ئیرۆتیکیان بەستووە لەگەڵ یەکتری کە بە ماتزۆێل ناوبراوە.<ref name=murrayroscoe>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Boy Wives and Female Husbands: Studies of African Homosexualities |ناونیشان=https://archive.org/details/boywivesfemalehu00murr |دوایین=Murray |یەکەم=Stephen (ed.) |authorlink=Stephen O. Murray |نووسەر٢=Roscoe, Will (ed.) |ساڵ=١٩٩٨|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press |شوێن=New York |ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٨٢٩-٠}}</ref> لە کۆنگۆی کۆنیش تۆمارکراوە کە شۆڕشگێڕانی ئازاندێ کوڕیان بە کرێ گرتووە بۆ ئەوەی یارمەتیان بدەن لە کاروباری گشتی ماڵەوە لەگەڵ [[سێکس]]کردن لەگەڵیان.<ref name=evanspritchard>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Evans-Pritchard |یەکەم١= E. E. | authorlink = E. E. Evans-Pritchard |ساڵ= ١٩٧٠|سەردێڕ= Sexual Inversion among the Azande |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_american-anthropologist_1970-12_72_6/page/1428| journal = American Anthropologist |بەرگ= ٧٢| issue = 6|پەڕەکان= ١٤٢٨–١٤٣٤| doi=10.1525/aa.1970.72.6.02a00170}}</ref> === ئەمریکاکان === پێش داگیرکردنی لەلایەن [[ئەورووپا]]وە، لەنێوان [[سوورپێستەکان|ئەمریکییە سوورپێستەکاندا]] لە [[ئەمریکاکان]]دا شێوازێکی ھاوزایەندخوازی و سێکسی ھەمانڕەگەز بەرڵاوبووە لەلایەن کەسایەتییەکان. ئەوان کاتێک مناڵەکانیان پەروەردە دەکرد و گەورە دەکرد، لە تەمنێکی لاوێتیدا ھەڵبژاردنێکیان پێ دەدرا لەلایەن باوانەکانیانەوە کە ڕێگەیەک ھەڵبژێرێت تاکو ژیانی پێ بەسەر بەرێت، ئەگەر مناڵەکە ھەر کامێک لە دوو زایەندەکی ھەڵبژاردایە ئەوان بە پەروەردەیەکی تایبەت بەخێویان دەکرد و گەورەیان دەکرد و فێری خووڕەوشتی ئەو زایەندەیان دەکرد کە ھەڵی بژاردووە. ئەم کەسایەتییانە بە گشتی شامان بوون و واش بڵاوبوو کە گوایە ئەوان لە مرۆڤێکی ئاسایی بەھێزتر و باشتر بوون. ھاوزایەندخوازان و ترانسجێندەرەکان لە شارستانێتەکانی تری [[ئەمریکای لاتینی]] زۆربوون پێش داگیرکردنیان، وەک [[ئەزتێک]]، [[شارستانیەتیی مایا|مایا]]، کوێنچاز، مۆچس، زاپۆتێکس و تەپینامبای [[بەڕازیل]].<ref name=glbtqlatinamerica>{{بیرخستنەوە|یەکەم=Ben |دوایین=Pablo |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |سەردێڕ=Latin America: Colonial |periodical=glbtq.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071211012339/http://www.glbtq.com/social-sciences/latin_america_colonial.html |date=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref><ref name=glbtqmex>{{cite encyclopedia|last=Murray |first=Stephen |authorlink=Stephen O. Murray |editor=Claude J. Summers |encyclopedia=glbtq: An Encyclopedia of Gay, Lesbian, Bisexual, Transgender, and Queer Culture |title=Mexico |url=http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |accessdate=1 August 2007 |year=2004 |publisher=glbtq, Inc. |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102132531/http://www.glbtq.com/social-sciences/mexico.html |archivedate=2 November 2007 |df=dmy-all}}</ref> داگیرکەرانی [[ئیسپانیا]] لەو ڕاستییە تۆقی بوون لە کرداری ھاوزایەندخوازی بە کراوەیی ئەنجام دەدرا لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکان، و ھەوڵی لەناوبردنی دیاردەکەیان دا بە ھەڕەشەکردن لەو کەسانە و ڕووبەڕووی کردنەوەیان لەگەڵ سزای سەخت وەک کوشتنی بە سووتان و سەگ تێ بەردان تێیان.<ref name=coello>Mártir de Anglería, Pedro. (1530). ''[http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction Décadas del Mundo Nuevo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100529042703/http://www.udel.edu/LAS/Vol3-2Coello.html#Introduction |date=٢٩ی ئایاری ٢٠١٠}}''. Quoted by Coello de la Rosa, Alexandre. "Good Indians", "Bad Indians", "What Christians?": The Dark Side of the New World in Gonzalo Fernández de Oviedo y Valdés (1478–1557), ''Delaware Review of Latin American Studies'', Vol. 3, No. 2, 2002.</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان یاسایی کرا لە ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Haw. Atty. Gen. Op. No. 13-1 | ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣| ناونیشان=http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131112173620/http://ag.hawaii.gov/wp-content/uploads/2012/11/AG-Opinion-13-1.pdf | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ئاسیا === [[پەڕگە:Suzuki Harunobu Shunga.jpg|وێنۆک|upright|چەپ| دوو [[گەی]] لە وێنەیەکی ژاپۆنیدا.]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، ئەوین و سێکسی ھاوزایەند ئاماژەی پێ کراوە ھەر لە سەرەتای دەستپێکردنی نووسینەوەی مێژووەوە. ھاوزایەندخوازی لە [[چین]] بیندراوە و ئەوان لای خۆیان چەند ناوێکی تایبەتیان بۆ داناوە، چەند حاڵەتێکی لەو شێوەیە تۆمار کراوە لە ٦٠٠ی پێش مەسیحەوە. ھاوزایەندخوازی لە چەندین کاری بەناوبانگی وێژەی چینیدا ناوی ھاتووە. بۆ نموونە، باسی سێکسی ھەمانڕەگەز کراوە لە [[ڕۆمان]]ی کلاسیکی ''خەون لە ھۆبە سوورەکە''، کە ھەر لەو دەمدا کتێبی ھاوشێوە لەسەر پەیوەندییە سێکسییەکان نووسراوەتەوە. [[کۆنفووشیزم]]، کە فەلسەفەیەکی کۆمەڵایەتی و ڕامیاری بوو، زۆر بە کەمی تیشکی خستبووە سەر ئاڕاستەی زایەندی، ئەمە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازیش دەگرێتەوە. وێژەی مینگ دایناستی، وەک ''بیان ئێر چای'' (弁而釵/弁而钗)، بە شێوەیەک پەیوەندی سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان پیشان دەدات کە ئارامتر و خۆشترە وەک لەوەی جیاڕەگەزخوازەکان.<ref>Kang, Wenqing. ''Obsession: male same-sex relations in China, 1900–1950'', Hong Kong University Press. Page 2</ref> دژایەتیکردنی ھاوزایەندخوازی لە دەمی [[ئیمپراتۆرییەتی تانگ|خانەدانی تانگدا]] دەستی پێ کرد (٦١٨–٩٠٧)، کە دراوەتە پاڵ بەرزبوونەوەی کاریگەرییەکانی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]].<ref name="Hinsch, Bret 1990 p. 77-78">Hinsch, Bret. (1990). ''Passions of the Cut Sleeve''. University of California Press. p. 77-78.</ref> لە [[سینگاپوور|سینگاپور]]، لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا ٢٠٬٠٠٠ کەس پشتگیری خۆیان پیشان دا بۆ دامەزرانی مافی تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازەکان. === ئەورووپا === ==== دەمی کلاسیکی ==== کۆنترین دۆکیومێنتی ڕۆژاوایی (لە شێوەی کاری وێژەیی، ھونەریی و شتومەکی میتۆگرافیکی) کە ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت دەگەڕێتەوە بۆ [[یۆنانی کۆن]]. جگە لە ھاوزایەندخوازی، ئەو دۆکیومێنتانە وای پیشان دەدەن کە پەیوەندی سۆزداری لەگەڵ ژنان و گەنجان سەرەکیترین بنیاتنەری ژیانی ئەوینی پیاوێکی ئاسایی ئەو کاتە بووە. پەیوەندی سۆزداری ھەمانڕەگەزەکان دەروازەیەکی کۆمەڵایەتی ئەو کاتە بووە کە بە شێوەیەکی جۆراوجۆر بوونیاتنراوە بە تێپەڕبوونی کات و لە شارێکەوە بۆ ئەوی تر. ھاوزایەندخوازی لە یۆناندا بە نرخ داندراوە بە مەبەستی پارێزگاریکردن لە گەشەسەندنی مرۆڤایەتیی. [[ئەفلاتوون]] لە نووسینە کۆنەکانیدا باسی لە لایەنە باشەکانی کردووە،<ref name=plato1>Plato, Phaedrus in the ''Symposium''</ref> بەڵام لە نووسینە نوێترەکانیشیدا لەگەڵ قەدەغەکردنی بووە.<ref name=plato2>Plato, Laws, 636D & 835E</ref> [[ئەرەستوو|ئەرستۆ]] لە کتێبی ''پۆلیتیکس'' بیرۆکەکەی ئەفلاتوون لە لەناوبردنی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ خستووە (٢٫٤)؛ ئەو ڕوونی دەکاتەوە کە بەڕبەڕی وەک [[کێلتەکان]] بە بۆنەیەکی تایبەت دایان ناوە (٢٫٦٫٦) لەکاتێکدا کە [[کریت]]ەکان بۆ کۆنترۆڵکردنی دانیشتووان بەکاریان ھێناوە.<ref name=boswell1>{{harv|Boswell|1980}}</ref> [[پەڕگە:Lafond Sappho and Homer.jpg|ڕاست|وێنۆک|ژنانی گەنج دەبیندرێن کە دەوری سافۆیان داوە لەم وێنەیەی لافۆند، «سافۆ گۆرانی بۆ ھۆمەر دەڵێت»، ١٨٢٤.]] کەمتر زانراوە لەسەر ھاوزایەندخوازی نێوان ژنان لە یۆنانی کۆندا. [[سافۆ]]، لەدایکبوو لە دوورگەی لێسبۆس، کاریگەری کردووەتە سەر ئەو ناوانەی کە بۆ ژنە ھاوزایەندخوازەکان بەکاردێن، سافیک و لێزبیان بوون بە دووناوی فەرمی بۆ بەکارھێنان لەگەڵ ھاوزایەندە ژنەکاندا لە سەرەتاکانی سەدەی نۆزدەھەمدا.<ref name=lesbian>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|سەردێڕ=Lesbian|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080430141341/http://www.etymonline.com/index.php?term=lesbian|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=sapphic>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|سەردێڕ=Sapphic|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Online Etymology Dictionary|ساڵ=٢٠٠١|نووسەر=Douglas Harper|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170702034948/http://www.etymonline.com/index.php?term=Sapphic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھۆنراوەکانی سافۆ تیشک دەخاتە سەر ئەوین و پەیوەندی سۆزداری بۆ ھەردوو زایەند. خوێنەرەوەکانی ھۆنراوەکانی ئەم ھۆزانڤانە بەناوبانگە باسی خۆشەویستی و پەیوەندییەکەی دەکەن لەگەڵ چەند ژنێک، بەڵام بەڵگە لەسەر پەیوەندی جەستەیی لەگەڵیان کەمە.<ref>Denys Page, ''Sappho and Alcaeus'', Oxford UP, 1959, pp. 142–146.</ref><ref>{{harv|Campbell|1982|p=xi–xii}}</ref> لە [[ڕۆمای کۆن]]دا، جەستەی نێرەکان ناوەندی سەرنجی سێکسی بووە، بەڵام پەیوەندی سۆزداری تەنھا لە نێوان پیاوی ئازادی پێگەیشتوو و کۆیلەکەی یان پیاوێکی گەورەتر و پیاوێکی گەنجی بەرەڵاکراو کە ڕۆڵی وەرگری ھەبووە لەکاتی سێکسدا ڕوویداوە. ئیمپڕاتۆری مەسیح تیۆدۆسییەسی یەکەم یاسایەکی دەرکرد لە ٦ی ئابی ٣٩٠ کە نێرە وەرگرەکان بسووتێندرێن. لە کۆتایی دەسەڵاتەکەی، جوستینیانی یەکەم قەدەغەکردنی ھاوزایەندخوازی زیاتر فراون کرد بەبیانووی ئەوەی کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شارەکان و ئەویش «سزای خوا» دەبێت. دوای نەمانیشی لەسەر دەسەڵات سزادانی ھاوزایەندخوازان ھەر تا ماوەیەک بەردەوام بوو. ==== ڕێنێسانس ==== لە [[ڕینێسانس|ڕێنێسانسدا]]، شارە دەوڵەمەندەکانی [[ئیتاڵیا]] – بەتایبەتی [[فلۆرێنس]] و [[ڤێنیز]] – ناسرابوون بەو ژمارە زۆرەی ھاوزایەندخوازان کە ھەیانە، کە زۆرێک لە نێرەکانی ئەو کاتەی گرتبۆوە و بەردەوامبوون لەو نەخشەی کە ڕۆمانییەکان و یۆنانییەکان بەخشیبوویان بە ھاوزایەندخوازی.<ref>Rocke, Michael, (1996), ''Forbidden Friendships: Homosexuality and male Culture in Renaissance Florence'', ISBN 0-19-512292-5</ref><ref>Ruggiero, Guido, (1985), ''The Boundaries of Eros'', ISBN 0-19-503465-1</ref> ھەرچەندە ڕێژەیەکی زۆری پیاوەکان ھاوزایەندخواز بوون، دەسەڵاتدارەکان بڕیاریان دا کە دەست بکەن بە کوشتن و غەرامەکردنی ڕێژەیەکی ئەو دانیشتووانانە. لە نیوەی دووەمی سەدەی سێزدەھەم، کوشتن سزای ھاوزایەندخوازی بوو لە زۆربەی شوێنەکانی ئەورووپا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| یەکەم = Lester R. | دوایین = Kurtz | سەردێڕ = Encyclopedia of violence, peace, & conflict | ناونیشان = https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&pg=PA140&dq#v=onepage&q=&f=false | بڵاوکەرەوە = Academic Press | ساڵ = ١٩٩٩| پەڕە = ١٤٠| ژپنک = ٠-١٢-٢٢٧٠١٠-X| ڕێکەوتی سەردان = ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161130151621/https://books.google.com/books?id=TG2kN033mDkC&pg=PA140&dq#v=onepage&q=&f=false | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چەند کەسایەتییەکی مێژووی وەک شا جەیمسی یەکەم و دوق بەکینھام لە چەند نامیلکەیەکدا زۆربوونی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانیان باس کردووە. ==== دەمی نوێخواز ==== چەند نامەیەکی خۆشەویستی نێوان پیاوێکی خانەدان و کەسایەتی بەناوبانگ مستەر ویڵسن بڵاوکرانەوە لە ساڵی ١٧٢٣ لە [[ئینگلتەرا]] و لەلایەن چەند زانایەکی نوێخوازەوە ھاندرا تاکو ببێتە [[ڕۆمان]]ێک. ڕۆمانی بەناوبانگی ١٧٤٩ بەناوی ''فانی ھیڵ'' بەشێکی ھاوزایەندخوازی لەخۆ دەگرێت، بەڵام ئەمە لە گۆڕانکاری وەشانی ١٧٥٠کەیدا لابرا.<ref>Gladfelder, Hal (May 2006) ''In Search of Lost Texts: Thomas Cannon's 'Ancient and Modern Pederasty Investigated and Exemplified"'', Institute of Historical Research</ref> ھەروەھا لە ساڵی ١٧٤٩دا یەکەم پەڕتووکی پارێزگاریکردن لە ھاوزایەندخوازان بە [[زمانی ئینگلیزی]] بڵاو کرایەوە، کە لەلایەن تۆماس کانۆن نووسرابوو، بەڵام ھەر یەکسەر بڵاوکردنەوەی ڕاگیرا. لە دەورووبەری ١٧٨٥ەکاندا، جێریمی بێنتامیش پارێزگارییەکی تری نووسییەوە، بەڵام بڵاونەکرایەوە تاکو ساڵی ١٩٧٨.<ref>Journal of Homosexuality (ISSN 0091-8369) Volume: 3 Issue: 4, Volume: 4 Issue: 1</ref> [[سزای مەرگ]]ی ھاوزایەندخوازان بەردەوام بوو لە [[ھۆڵەندا]] تا ساڵی ١٨٠٣، لە ئینگلتەراش تاکو ساڵی ١٨٣٥ ھەر بەردەوام بوو. [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (29).jpg|وێنۆک|کوڕێکی [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] (ناوەڕاست) لەکاتی [[سێکس]]کردن لەگەڵ ژنێک و پیاوێکدا؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]]ە (١٨٤٩–١٩٢٨).]] لە نێوان ١٨٦٤ و ١٨٨٠ {{ئەڵمانی|کارل ھێنریک ئولریش}} زنجیرەیەک لە دوازدە کتێبی بڵاوکردەوە بەناوی ''بەدواداچوون لەسەر مەتەڵی خۆشەویستی پیاو-پیاوانە''. لە ١٨٦٧دا، ئەو بووبە یەکەم ھاوزایەندخواز کە بە کراوەیی بە ڕووی خەڵکدا قسەی کرد و پارێزگاری لە ھاوزایەندخوازەکان کرد کاتێک کە لە کۆنگرەی ئەڵمانی لە مونیک بەشداری کرد بۆ چارەسەرێک بۆ یاسای ئەنتی-ڕەگەزخوازەکان و لابردنی ئەو یاسایانە.<ref name="levay"/> ''ھەڵگەڕانەوەی سێکسی'' کە لەلایەن ھاڤلۆک ئیلیسەوە نووسرابوو لە ساڵی ١٨٩٦دا بڵاوکرایەوە کە بەرەنگاری ئەو بیردۆزانە دەبۆوە کە دەیانوت ھاوزایەندخوازی شتێکی ناسروشتییە، ھەروەھا ھەوڵی شکاندنی پڕوپاگەندە و ستێریۆتایپەکانی دەدا. ئەو سوور بوو لەسەر ئەوەی کە ھاوزایەندخوازی شتێکی سروشتییە و حاڵەتێکی تایبەت بووە و پەیوەندیی ھەبووە بە زیرەکی و داھێنەری مرۆڤەکانەوە.<ref name=sexualinversion>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Inversion |یەکەم=Havelock |دوایین=Ellis |یەکەم٢=John Addington |دوایین٢=Symonds |ساڵ=١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Arno Press |ژپنک=٠-٤٠٥-٠٧٣٦٣-١}} (reprint)</ref> ھەرچەندە خەڵکی کتێبی پزیشکی لەم شێوەیەیان نەدەخوێندەوە بە گشتی، ئەوان بوونە ھۆی دروستبوونی ''ساینتیفیک ھیومانتێریان کۆمیتیی'' ماگنەس ھیرشفیڵد، کە لە ساڵی ١٨٩٧ەوە بۆ ١٩٣٣ دژی سزای ئەنتی-ھاوزایەندخوازی وەستایەوە لە [[ئەڵمانیا]]، لەگەڵ دروستبوونی چەندین جووڵەی گەورە لای ڕۆشنبیران و نووسەرانی بەریتانیا کە لەلایەن ئێدوارد کارپێنتەر و جان ئادینگتن سیمندسەوە نوێنەرایەتی دەکرا. لەگەڵ کتێبێک بە ناوی ''خۆشەویستی ھۆمۆجێنیک'' لە ساڵی ١٨٩٤، توێژەری کۆمەڵایەتی ئێدوارد کارپێنتەر دەستی کرد بە نووسینەوەی زنجیرەیەک لە وتار و نامیلکە لەسەر ھاوزایەندخوازی و لە ساڵی ١٩١٦دا لە کتێبەکەیدا بە ناوی ''ڕۆژەکانم و خەونەکانم'' ڕوونی کردەوە کە ئەو ھاوزایەندخواز بووە. === ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست === [[پەڕگە:Portrait de Shah Abbas Ier et son page - MAO 494 - v5.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|[[شا عەباسی یەکەم|شا عەباسی یەکەمی سەفەوی]] لەگەڵ کوڕێکدا. کێشراوە لەلایەن محەممەد قاسم (١٦٢٧).<ref>Nahavandi and Bomati, illustration opposite p.162</ref>]] چەند کۆچکردنێکی [[عەرەب]] ڕوویداوە لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستەوە]] بەرەو ئەورووپا لە ناوەندی ١٨٠٠کاندا. دوو لەو کۆچکەرانە، ڕافیعە ئەلتەحتاوی و محەممەد ئەلسەفەر سەرسووڕمانی خۆیان پیشان دا کە فەڕەنسییەکان زۆرجار بە ئەنقەست بە ھەڵە ئەو ھۆنراوانەیان وەرگێڕاوە کە لەسەر کوڕ نووسراون و ئەوان لەجێی کوڕ کچیان داناوە بۆ ئەوەی لە پێوەرە ڕەوشتییەکانیان و نەریتیان لانەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=El-Rouayheb|یەکەم=Khaled|سەردێڕ=Before Homosexuality in the Arab-Islamic World, 1500–1800|ناونیشان=https://archive.org/details/beforehomosexual0000elro|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=The University of Chicago Press|ژپنک=٠-٢٢٦-٧٢٩٨٨-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/beforehomosexual٠٠٠٠elro/page/٢ ٢]}}</ref> [[ئیسرائیل]] بە باشترین وڵات ناسراوە لەگەڵ ھاوزایەندخوازان لە ھەموو ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئاسیا]]دا<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ڕێکەوت = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨| ناونیشان = http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| وتەگێڕانەوە = Israel is the only Middle-Eastern country to support gay rights legislation, and the country attracts gay people from Palestine and Lebanon.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= The Independent| سەردێڕ = The five most improved places for gay tolerance|شوێن= London| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170611133449/http://www.independent.co.uk/life-style/love-sex/taboo-tolerance/the-five-most-improved-places-for-gay-tolerance-932635.html| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[تێل ئەڤیڤ]] ناسراوە بە «پایتەختی گەیەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست»،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Was Arafat Gay?|نووسەر=James Kirchick|بڵاوکەرەوە=Out}}</ref> و بە یەکێک لە ئارامترین و باشترین شارەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان داندراوە. نواندنی شانازی ھاوزایەندخوازان ھەموو ساڵێک لە تێل ئەڤیڤ جێ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|سەردێڕ=Gay Tel Aviv|یەکەم=Anthony|دوایین=Grant|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٠|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630125434/http://tmagazine.blogs.nytimes.com/2010/07/02/dispatch-gay-tel-aviv/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی حکوومەتەکانی تری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست زۆرجار دیاردەی ھاوزایەندخوازی پشتگوێ دەخەن و دان بە ھەبوونیدا نانێن، ھەندێک جاریش بەتاوانبوونی دەکەن. ھاوزایەندخوازی لە نزیکەی ھەموو دەوڵەتە ئیسلامییەکان نایاسایییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran 'must stop youth executions' |نووسەر=Steven Eke |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٥|newspaper=BBC News |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170824103849/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/4725959.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جووتبوون لە نێوان ئەندامانی ھاوزایەند لە ھەندێک لە دەوڵەتە ئیسلامییەکان سزای کوشتنی ھەیە، وەک لە [[عەرەبستانی سعوودی]]، [[ئێران]]، [[مۆریتانیا]]، باکووری [[نێجیریا]]، [[سوودان]]، و [[یەمەن]]دا دیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |سەردێڕ=7 countries still put people to death for same-sex acts |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091029185853/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileID=1111&ZoneID=7&FileCategory=50 |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref> سەرۆککۆماری ئێران [[مەحموود ئەحمەدینەژاد]] لە یەکێک لە وتارەکانیدا لە ساڵی ٢٠٠٧دا لە زانکۆی کۆڵۆمبیا، بانگەشەی ئەوەی کرد کە لە ئێراندا کەسی گەی نەبووە. بەھەرحاڵ، ھەرچی ھاوزایەندخوازێکیش ھەبێت بە کراوەیی دان بەوەدا نانێت کە گەیە، لە ترسی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن خێزانەکەیانەوە یانیش دەستدرێژی کردنە سەریان لەلایەن حکوومەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Nazila|دوایین=Fathi|سەردێڕ=Despite Denials, Gays Insist They Exist, if Quietly, in Iran|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&hp&oref=slogin|بڵاوکەرەوە=New York Times|ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630124400/http://www.nytimes.com/2007/09/30/world/middleeast/30gays.html?_r=1&hp&oref=slogin|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== کوردستان ==== [[پەڕگە:Kurdistan LGBT pride flag.svg|وێنۆک|ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و پەلکەزێڕینە لەسەر بەکارهاتووە لەلایەن ڕێکخراوەی ئۆڵ ئاوت کە داوای دادپەروەری بۆ دۆسکی ئازاد دەکات و زیاتر لە ٢٥،٠٠٠ کەس واژووی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠٢١ |سەردێڕ=Justice for Doski Azad |ناونیشان=https://action.allout.org/en/m/6f6bdd63/ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> ئەم ئاڵایە لەلایەن ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردەوە لە [[نمایشی شانازی|نمایشەکانی شانازی]] بەکارهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maurisse |یەکەم=Marie |ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=«Face à la montée du fascisme, il faut célébrer le droit à la différence» |ناونیشان=https://www.24heures.ch/pride-20-000-personnes-defilent-a-lausanne-malgre-la-canicule-916030224060 |وێبگە=24heures}}</ref>]] [[پەڕگە:Rasan mural vandalism.jpg|وێنۆک|نەخشێکی سەردیوار لە [[سلێمانی]]، [[هەرێمی کوردستان]] کە تێیدا هاوزایەندخوازەکان وەک بەشێک لە خێزان وێنا دەکات. وێنەکە لەلایەن [[ڕێکخراوەی ڕاسان]] نەخشێندراوە، دواتر لەلایەن کەسانێک کە دژی ئەم پەیامەن شێوێندرا، دواتر ڕێکخراوەکە وێنەکەی چاککردەوە.]] لە مێژووی [[کوردستان]]دا، وەک ھەموو جیھان، ڕەفتاری ھاوزایەندخوازانە ھەبووە، بەڵام ھەرگیز بە کراوەیی ماف بۆ ھاوزایەندخوازان دانەندراوە و دیاردەکە پشتگوێ خراوە. دەربارەی باشووری کوردستان، ئێستە ھاوزایەندخوازی لە عێراقدا قەدەغە نەکراوە، بەڵام ھێشتا خەڵکی دژی دەوەستن و بە چاوێکی خراپ سەیری دەکرێت. لە ساڵی ٢٠١٠دا بڵاوکرایەوە کە یاسایەکی نوێ دادەندرێت بۆ یەکسانی نێوان زایەندەکان. بەڵام لە کۆمەڵگە ئایینییە ناوخۆیییەکان ناڕەزایی دەربڕدرا و وترا کە ئەمە یاسایەکە بۆ پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازی.<ref name=rudaw>[http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html ''Homosexuality Fears Over Gender Equality in Iraqi Kurdistan''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120124162204/http://www.rudaw.net/english/culture_art/3374.html |date=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> کامیل حاجی عەلی، بەڕێوەبەری ئەوقاف و کاروباری ئایینی لە کوردستان وتی کە ئەم یاسایە «بەدڕەوشتی» بڵاودەکاتەوە و کۆمەڵگەی کوردی «تێک دەدات.» دوای کۆمەڵێک جووڵەی ئایینی، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] کۆنگرەیەکیان بەست و دانیشتووانیان ئاگادار کردەوە کە ئەم یاسایە ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازەکان یاسایی ناکات.<ref name=rudaw/> لە [[ھەرێمی کوردستان]] ئەگەرچی ھاوزایەندخوازی لە یاسادا تاوان نییە، بە نافەرمی ڕووبەڕووی کێشەی زۆر دەبنەوە و لە پێشووشدا لەلایەن چەند لایەنێکە ھەوڵ بۆ تاوانبارکردنی دراوە.<ref>https://76crimes.com/2022/09/07/kurdistan-eyes-crackdown-on-advocates-of-lgbt-rights/</ref> لە ساڵی ٢٠١٧دا، کەناڵی تەلەڤیزیۆنی ناوخۆی کوردستان [[ئێن ئاڕ تی]] [[بەڵگەفیلم]]ێکیان بە ناو کوردستاندا پەخش کرد لەسەر ھاوزایەندخوازی کە بیرۆکەی گشتیی بابەتەکەیان خستە ڕوو، لە بەڵگەفیلمەکەدا چەند ھاوزایەندخوازێکی کورد بانگھێشت کرابوون بۆ ئەوەی قسە لەسەر بابەتەکە بکەن.<ref name=nrtsreport3619/> ساڵی ٢٠٢١ [[بی بی سی]] بەڵگەفیلمێکی کورتی دروست کرد دەربارەی سەختییەکانی ژیانی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە عێراق و [[ھەرێمی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=BBC News - Fear and Survival: Being LGBTQ in Iraq |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/programmes/m0016zg8 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=BBC |زمان=en-GB}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١،[[کۆمەڵەی دادگەریی کوردستان]]، کۆمەڵەیەکی سیاسیی ئیسلامی لە ھەرێمی کوردستان، سکاڵایەکی یاساییان لە [[ڕێکخراوەی ڕاسان]] کرد.<ref>https://www.rudaw.net/english/categories/kurdistan/1054888</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣، بە بڕیاری دادگا ڕێکخراوەکە داخرا. ئادام کووگڵی [[ھیومن ڕایتس وۆچ]] وتی: داخستنی ڕاسان نەک ھەر ھێرشێکە بۆ سەر کۆمەڵەی مەدەنی، بەڵکوو ھەڕەشەیەکی ڕاستەوخۆیە بۆ سەر ئەو کەسانەی کە ڕێکخراوەکە پشتگیری دەکردن.<ref name ="hrw">https://www.hrw.org/news/2023/07/06/kurdistan-region-iraq-lgbt-rights-group-shuttered</ref> بەپێی ھەمان ڕاپۆرت، داخستنی ڕێکخراوەی ڕاسان تەنیا یەکێکە لەو توندوتیژیانەی ئاڕاستەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە کراون، جگە لە ھێرش و توندوتیژی لەلایەن میلیشیاکانی عێراقەوە بەرامبەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکرێن، حکوومەتیش بەشدارە لەو توندوتیژیانە.<ref name="hrw"/> لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵاتی کوردستانیش]] ھاوزایەندخوازان و باقیی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لەژێر زەبر و زۆری حکوومەتدان و چالاکوانانی مافی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە لایەن حکوومەتی [[کۆماری ئیسلامی ئێران|کۆماری ئیسلامی ئێرانەوە]] ڕووبەڕووی حوکمی زیندان و سێدارە دەبنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan Human Right: KHRN Stands with Queer Community Against Oppression, Discrimination |ناونیشان=https://kurdistanhumanrights.org/en/news/rights/lgbt-rights/2024/05/17/khrn-stands-with-queer-community-against-oppression-discrimination}}</ref> یەکێک لەو کەسانەی لە ساڵی ٢٠٢٢دا حوکمی سێدارەی بۆ دەرچوو کەسێکی ژنێکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو کە حکوومەتی ئێران حوکمی "فیساد لەسەر زەویی" بەسەردا سەپاند بۆ بەشداری لە بەڵگەفیلمێکی بی بی سی دەربارەی ھاوزایەندخوازی لە باشووری کوردستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Guardian: Iran condemns two women to death for ‘corruption’ over LGBTQ+ media links |ناونیشان=https://www.theguardian.com/global-development/2022/sep/08/iran-condemns-two-women-to-death-for-corruption-over-lgbtq-media-links}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=BBC: Iran sentences two LGBT activists to death |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-62793573}}</ref> ==== دەمی پێش ئیسلام ==== [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (18).jpg|وێنۆک|وێنەیەکی خەیاڵیی ھادریان و ئەنتینۆس؛ تابلۆکە کاری [[ئێدوارد ھێنری ئاڤریل]] شێوەکاری سەدەی ١٩ و ٢٠ کە زۆربەی کارەکانی دیمەنی ئیرۆتیکن.|230px]] لە ئیمپڕاتۆرێتی ئاشووری کۆندا، ھاوزایەندخوازی ھەبووە و باو بووە؛ قەدەغەنەکراو بوو ھەروەھا بە بێڕەوشتی یان نەخۆشی دا نەئەندرا. ھەندێک لە تێکستە ئایینییەکان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ ھاوزایەندخوازان. چەند کتێب ھەبوون کە بە شێوەیەکی یەکسان پاڕانەوەی تێدابووە بۆ پەیوەندییە سۆزدارییەکانی ھەر سێ ئاڕاستەی زایەندییەکە.<ref>Gay Rights Or Wrongs: A Christian's Guide to Homosexual Issues and Ministry, by Mike Mazzalonga, 1996, p.11</ref><ref>The Nature Of Homosexuality, Erik Holland, page 334, 2004</ref><ref>Pritchard, p. 181.</ref> لە [[ئێرانی مەزن|ئاریانی مەزندا]]، ھاوزایەندخوازی و پەیوەندی سێکسی و ئرۆتیکی نێوان ئەوان ڕێگە پێدراو بووە، تەنانەت لە زۆربەی شوێنە گشتییەکانیشدا. لە سیمینار و بۆنە تایبەتەکانەوە بۆ کامپی سەربازان و گەرماو و کافێخانەکان. لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]دا (١٥٠١–١٧٢٣) تەنانەت خانەی [[لەشفرۆشی|لەشفرۆشی پیاوانیش]] یاسایی بووە.<ref name="Wikipedia">{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Homosexuality#Modern_period|سەردێڕ =Homosexuality |زمان =ئینگلیزی |سەردان =٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> ھەندێک لە زاناکان دەڵێن کە دەتواندرێت نموونەی ھاوزایەندخوازی لە وێژەی کۆندا بەدی بکرێت، وەک لە [[داستانی گلگامێش]] و چێرۆکی دەیڤد و جۆناتانی [[کتێبی پیرۆز|کتێبی پیرۆزی مەسیحییەکان]] دیارە. لە داستانی گلگامێشدا، پەیوەندی نێوان گلگامێش و کەسایەتییەک بە ناوی ئینکیدو ھاوزایەندخوازی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dynes|یەکەم=Wayne|سەردێڕ=Homosexuality in the Ancient World|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٠٥٤٦-٠|پەڕەکان=vii–xv|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&lpg=PP1&dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|chapter=Introduction|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185857/https://books.google.com/books?id=JrpU6O3VnawC&lpg=PP1&dq=homosexuality%20in%20the%20ancient%20world&pg=PP1#v=onepage&q&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Held|یەکەم=George F.|سەردێڕ=Parallels between The Gilgamesh Epic and Plato's Symposium|ساڵ=١٨٣|پەڕەکان=١٩٩–٢٠٧|editor=Wayne R. Dynes & Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kilmer|یەکەم=Anne Draffkorn|سەردێڕ=A Note on an Overlooked Word-Play in the Akkadian Gilgamesh|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٢٦٤|editor=Wayne R. Dynes and Stephen Donaldson}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thorbjørnsrud|یەکەم=Berit|سەردێڕ=What Can the Gilgamesh Myth Tell Us about Religion and the View of Humanity in Mesopotamia?|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Garland Publishing, Inc.|پەڕە=٤٥٢}}</ref> ھەروەک چۆن دەیڤد خۆشەویستییەکی بەھێزی ھەبووە بۆ جۆناتان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ackerman|یەکەم=Susan|بەستەری نووسەر=Susan Ackerman (biblical scholar)|سەردێڕ=When Heroes Love|ناونیشان=https://archive.org/details/whenheroesloveam0000acke|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Columbia University Press|ژپنک=٠-٢٣١-١٣٢٦٠-٣|پەڕەکان=xii}}</ref> == سروشت و کەسایەتی == === کردار و ئارەزووەکان === [[کۆمەڵەی دەروونیی ئەمریکی|کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی]]، [[کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی]]، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندی «تایبەتمەندییەکی کەسیی نییە کە بتواندرێت بە جودایی پێناسە بکرێت، بەڵکو ئاڕاستەی زایەندی جیھانی ئەو کەسە پێناسە دەکات کە ئەگەری دۆزینەوەی پەیوەندییەکی سۆزداری بەچێژی ھەیە تێیدا.»<ref name=amici/> {{دەقی تایبەت|ئاڕاستەی زایەندی بە زۆری وەک خەسڵەتێکی کەسێک باس دەکرێت، وەک [[زایەند|سێکسی ژینناسیی]] و یانیش تەمەن. ئەم تێڕوانینە ناتەواوە لەبەرئەوەی ئاڕاستەی زایەندی بەردەوام بە زاراوەی ژیری پێناسە دەکرێت و پێویست بە پەیوەندی سۆزدارییە لەگەڵ تاکەکەسەکانی تر. کرداری سێکسی و سەرنجی ڕۆمانتیکی بە ھاوزایەندخوازی یان جیاڕەگەزخوازی پۆلێن دەکرێت لەسەر بنەمای زایەندی زیندەیی کەسەکەی کە پێیان ھەڵدەستێت. بە دڵنیایییەوە، پەیوەندی بە کردارەکەوە ھەیە – یان ویستنی کردنی کارەکە – لەگەڵ یەکێکی تر کە جیاڕەگەزخوازی، ھاوزایەندخوازی، یان دووڕەگەزخوازییەکەی خۆی دەنوێنێت. ئەمە کرداری ئاسایی وەک دەست گرتن و ماچکردنیش دەگرێتەوە.<ref name=amici/>}} لە لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٤دا، کە لەسەر ژنان بوو، ھەردووک ژنە لێزبیان و جیاڕەگەزخوازەکانیش لە ڕووی سێکسییەوە کاریگەرییان کرایە سەر کاتێک فیلمی ئیرۆتیکی و سێکسییان پیشاندرا، فیلمەکان لە ژن و ژن و پیا و ژن پێکھاتبوون و ھەردووکیان کاریگەرییان کردە سەر مەبەستەکان. بەڵام کاتێک ھەمان لێکۆڵینەوە لەگەڵ پیاوە جیاڕەگەزخوازەکان کرا، ئەوان تەنھا بە فیلمێک ئارەزووی سێکسییان بەرز دەبۆوە کە ژنی تێدا بوو، گەیەکانیش تەنھا بەوانەی کە پیاویان تێدابوو. نوێنەری لێکۆڵینەوەکە وتی کە ئاڕاستەی زایەندی ژنان کەمتر تیشکی خستووەتە سەر یەک زایەندی دیاری کراو لە چاو پیاوەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Why women are leaving men for other women| ناونیشان = http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوت = ٢٣ی نیسانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ئیش= CNN| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170614055442/http://www.cnn.com/2009/LIVING/personal/04/23/o.women.leave.menfor.women/| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === پەیوەندی سۆزداری === [[پەڕگە:Old Male couple.jpg|وێنۆک|دوو خۆشەویستی ھاوزایەندخوازی پیر – پەیوەندی خۆشەویستی نێوان ھاوزایەندخوازان ھەر وەک ھەموو پەیوەندییەکانی تر دەکرێت درێژخایەن بێت.]] ئەو کەسانەی کە ھاوزایەندخوازن دەتوانن بە چەند شێوەیەکی جیاواز خۆیان دەرببڕن، ئەگەریش ھەیە کە بە ڕەفتارەکانیاندا دیاربێت، وەک شێوازی ھەڵبژاردنی پۆشاک و ڕۆیشتن و قسەکردن، لەوانەشە بەو شتانەدا دیار نەبێت.<ref name=apahelp/> ئەوان لەوانەیە بە ناحەزی پەیوەندی لەگەڵ زایەندێکی جیاوازدا ببەستن (ئەگەر پیاو بوو لەگەڵ ژن و بەپێچەوانەوە)، بە سەرەکی بۆ ئەوەی ھەست نەکرێت بەوەی ئەوان کە ھاوزایەندخوازن، لەوانەشە لە پەیوەندی خۆشەویستی ئاسایی (ھاوزایەندخوازی) خۆیان بن، ھەندێکیشیان لەوانەیە ھیچ خۆشەویستییەک نەکەن بە مەبەستی ئایینی.<ref name=apahelp/> یەکێک لە ڕاپرسییەکان وای پیشان دەدات کە لە بەینی ٤٠٪‏ و ٦٠٪‏ گەیەکان لە پەیوەندی سۆزداریان و لە نێوان ٤٥٪‏ و ٨٠٪‏ لێزبیانەکانیش بە ھەمان شێوە.<ref name=aparesolution>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Resolution on Sexual Orientation and Marriage – Research Summary |ناونیشان=http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130603131046/http://www.apa.org/about/policy/gay-marriage.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> لە زانیارییەکانی ڕاپرسییەکەش دەبیندرێت کە لە بەینی ١٨٪‏ و ٢٨٪‏ی خۆشەویستە گەیەکان و لە بەینی ٨٪‏ و ٢١٪‏ی لێزبیانەکان بۆ ماوەی ١٠ ساڵ پێکەوە ماونەتەوە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]]. زۆرێک لەو بەدواداچوونانەی کە کراوە ڕوونی دەکاتەوە کە پەیوەندییە ھاوزایەندەکان و جیاڕەگەزەکانیش یەکسانن لە ڕووی توندی پەیوەندییەکانەوە و ھیچ جیاوازییەکیان نییە. زاناکان دەڵێن کە تەمەن و زایەند باشترە بۆ کردن بە پێوەر بۆ پێوانی درێژخایەنی پەیوەندییەک نەک ئاڕاستەی زایەندی تاکێک. ئەوانەی لە ناو پەیوەندییە ھاوزایەندخوازی و جیاڕەگەزخوازییەکانن وەک یەک ھەوڵی پاراستنی پەیوەندییەکەیان دەدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |سەردێڕ=Relationship Satisfaction and Commitment |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073038/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2008-01/apa-elo011708.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=Duffy>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1300/J082v12n02_01|سەردێڕ=Satisfaction and commitment in homosexual and heterosexual relationships|journal=Journal of Homosexuality|ساڵ=١٩٨٥|یەکەم=S.M/|دوایین=Duffy|نووسەر٢=C.E. Rusbult|بەرگ=١٢|issue=2|پەڕەکان=١–٢٣|ناونیشان=http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٠٩|pmid=٣٨٣٥١٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171019190212/http://www.labmeeting.com/paper/17688909/duffy-rusbult-1985-satisfaction-and-commitment-in-homosexual-and-heterosexual-relationships|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=Baccman>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Expectations of romantic relationships: A comparison between homosexual and heterosexual men with regard to Baxter's criteria|journal=Social Behavior and Personality|ساڵ=١٩٩٩|یەکەم=Baccman|دوایین=Charlotte|نووسەر٢=Per Folkesson|نووسەر٣=Torsten Norlander|ناونیشان=http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104194406/http://www.sbp-journal.com/index.php/sbp/article/view/976|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === خۆئاشکراکردن === {{وتاری سەرەکی|خۆئاشکراکردن}} [[پەڕگە:Johanna sigurdardottir official portrait.jpg|upright|وێنۆک|یۆھانا سیگیرادۆتیر، [[سەرۆک وەزیران]]ی پێشووی [[ئایسلەند]]ا، یەکەم [[لێزبیەن|لێزبیانی]] ئاشکرای سەری حکوومەت بووە لە سەردەمی نوێدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ئایسلەنداو و پی ئێمە ھاوزایەندخوازەکەی|ئیش=TIME|نووسەر=موودی جۆناس|ناونیشان=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەم، ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەم، ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170717162851/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1875032,00.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|ڕاست]] بە ئینگلیزی پێی دەڵێن ''ھاتنەدەرەوە لە دۆڵابی جلەکە''، دەستەواژەیەکە کە بۆ کەسێک بەکاردەھێندرێت کە ئاشکرای دەکات بۆ دەورووبەرەکەی کە ھاوزایەندخوازە. ئەمە پڕۆسەیەکی سەختی ژیانی ھاوزایەندخوازانە چونکە خەمی ئەوەیان دەبێت کە دەورووبەرەکەیان سروشتی ئەوان پەسەند نەکەن و ھەستان بەم کارە لەڕووی دەروونییەوە فشاریان دەخاتە سەر.<ref name="Coming Out: A Journey">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44 |سەردێڕ=Coming Out: A Journey |بڵاوکەرەوە=Utahpridecenter.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090825202112/http://utahpridecenter.org/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=44 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە گشتی، خۆئاشکراکردن بە سێ قۆناغ دادەندرێت. یەکەم قۆناغ ئەوەیە کە تاک تێیدا خۆی دەناسێت یانیش درک بەوە دەکات کە ھاوزایەندخوازە و چێژ لە پەیوەندی ھاوزایەندەکانی وەردەگرێت و ئەم ڕاستییە قبوڵ دەکات. ئەمە زۆرجار بە خۆئاشکراکردنێکی دەروونی ناو دەبرێت.<ref>In a joint statement with other major American medical organizations, the APA says that "different people realize at different points in their lives that they are heterosexual, gay, lesbian, or bisexual". {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070807205013/http://www.apa.org/pi/lgbc/publications/justthefacts.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Just the Facts About Sexual Orientation & Youth: A Primer for Principals, Educators and School Personnel |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=American Academy of Pediatrics, American Counseling Association, American Association of School Administrators, American Federation of Teachers, American Psychological Association, American School Health Association, The Interfaith Alliance, National Association of School Psychologists, National Association of Social Workers, National Education Association}}</ref> دووەم قۆناغیش بڕیاردانی کەسەکەیە لە ئاگادارکردنەوەی دەورووبەرەکەی (نم. خێزانەکەی و ھاوڕێکان) کە ئەو ھاوزایەندخوازە. سێیەم قۆناغیش تێکەڵبوون و ژیانە لەگەڵ کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی.<ref name=hrccontinuum>{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشان=http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|periodical=Human Rights Campaign |سەردێڕ=The Coming Out Continuum}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102101657/http://dev.hrc.org/issues/3333.htm |date= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> ئێستە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، خەڵکی بە گشتی یان لە تەمەنی ١٥–١٨ خۆیان ئاشکرا دەکەن یان لە تەمەنێکی دواتردا کە دەگەنە کۆلێژ بۆ نموونە. لە کوردستان و عێراق خۆئاشکراکردن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم ھەیە و لەوانەیە خەڵکانی ئێڵ جی بی تی خۆیان ئاشکرا نەکەن چونکە ھیچ یاسایەک نییە بیانپارێزێت و ئەگەر ھەیە ژیانیان بکەوێتە مەترسییەوە. لەو تەمەنەدا لەوانەیە بڕوایان بە دەورووبەرەکەیان نەبێت و ئاگاداریان نەکەنەوە، بە تایبەتی چونکە کۆمەڵگە زۆرینەیان بەھۆی ھەڵە تێگەیشتنەوە بە خراپی دادەنێن؛ ھەندێکجار تەنانەت خێزانەکانی خۆشیان نازانن. درک پێ کردن بە ھاوزایەندخوازی خود پرۆسەیەکی ئاسان نییە و بگرە زۆریش ئاڵۆزە. بە پێچەوانەی کۆمەڵەکانی ترەوە (وەک ئایینەکان بۆ نموونە) ھاوزایەندخوازان لە کۆمەڵگەیەکدا گەورە نابن کە یەکسەر ھەڵی بژێرن کە ھاوزایەندخواز بن وەک کەسانی دەورووبەریان،{{تێبینی|لەکاتێکدا کە ھەر مرۆڤێک دەتوانێت ئایین و خووڕەوشتی کۆمەڵگەکەی ھەڵبگرێ، ھاوزایەندخوازان لەتوانایاندا نییە کە ھەڵی بژێرن و بیگۆڕن.}} چونکە شتێک نییە ھەڵبژاردن بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |سەردێڕ=زانستی مۆدێرن دەڵێت کە ھاوزایەندخوای ھەڵبژاردن نییە |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170606041746/http://www.washingtontimes.com/news/2014/dec/31/modern-science-says-homosexuality-not-choice/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> واتە ھەر تاکێک دەتوانێت بە ئاسانی ھەڵگری ئایین و بیر و باوەڕی باوان و کۆمەڵگەکەی بێت و کەیش ویستی دەتوانێت بیانگۆڕێت، بەڵام لە ھاوزایەندخوازیدا وا نییە و ئەمیان شتێکی درک پێ کردنە نەک ھەڵبژاردن و ھەرگیزیش ناتواندرێت بگۆڕدرێت.<ref>http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured{{بەستەری مردوو|url=http://truth-out.org/archive/component/k2/item/85575:american-psychology-declares-homosexuality-cant-be-cured |date=حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> باشترین بەڵگە لەسەر ئەوە ئەمەیە، ئەگەر پیاوێک جیاڕەگەزخواز بێت، واتە گەی نەبێت، ناتوانێت سێکس لەگەڵ پیاوێکی تردا بکات چونکە دژی سروشتی ئەوە، بە ھەمان شێوە بۆ گەیەک یان لێزبیانێک. ھەندێکجار لە کۆمەڵگەکاندا دەبیسترێت کە کەسێک «گەی بووە بەڵام بووەتەوە بە جیاڕەگەزخواز»، ئەمە لەڕاستیدا مەحاڵە، ئەو کەسە یان ھەر لە سەرەتاوە [[دووڕەگەزخوازی|دووڕەگەزخواز]] بووە یانیش ئێستاش ھەر گەیە. خەڵکانی ئێڵ جی بی (گەی و لێزبیان و دووڕەگەزخوازەکان) زۆرجار لە کۆمەڵگەیەکدا پەروەردە دەکرێن کە کۆنەپەرست و تێنەگەیشتوون بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی.<ref name="Rosario et al.">Rosario, M. , Schrimshaw, E. , Hunter, J. , & Braun, L. (February 2006). Sexual identity development among lesbian, gay, and bisexual youths: Consistency and change over time. ''Journal of Sex Research'', 43(1), 46–58. Retrieved 4 April 2009, from PsycINFO database.</ref> ئەوان کاتێک لە سروشتی خۆیان تێدەگەن کە سەیری کۆمەڵگەکانی تری دەورووبەریان دەکەن.{{تێبینی|چونکە کۆمەڵگەکانی خۆیان پەروەردەیان ناکەن لەسەر شتێکی وا، تا تەمەنێکی گەورەتر نازانن ئەوان بۆ جیاوازن، بەڵام ھەر لە مناڵییەوە ھەست بەم گۆڕانە دەکەن لە خۆیاندا کاتێک کە لەگەڵ کۆمەڵگە تێکەڵ دەبن و سروشتی خەڵکی تر دەزانن}} ھەندێک لە ھاوزایەندخوازان بە گشتی و بە ڕووی جیھاندا خۆیان ئاشکرا دەکەن،<ref name=glbtqouting>{{بیرخستنەوە|دوایین=Neumann |یەکەم=Caryn E |ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |سەردێڕ=Outing |ساڵ=٢٠٠٤|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609220520/http://www.glbtq.com/social-sciences/outing.html |date= ٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref> زۆرێکیش لە کەسایەتی ناودار ھەیە لەو شێوەیە، بۆ نموونە [[لەیدی گاگا]]. خۆئاشکراکردن ئاوا بە کراوەیی دەکرێت چەند ھۆکارێکی لە پشتەوە بێت، وەک سیاسی یان ئاکاریی و، دەکەوێتە ناو مەودایەکی فراوانتری ھۆکارییەوە.<ref name=biasfreeusage>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Dictionary of Bias-Free Usage: A Guide to Nondiscriminatory Language |دوایین=Maggio |یەکەم=Rosalie |ساڵ=١٩٩١|بڵاوکەرەوە=Oryx Press |ژپنک=٠-٨٩٧٧٤-٦٥٣-٨|پەڕە=٢٠٨}}</ref> === لێزبیانزم و ھاوزایەندخوازیی ژنان === {{ھەروەھا ببینە|لێزبیان}} [[پەڕگە:Simeon Solomon - Sappho and Erinna in a Garden at Mytilene.jpg|وێنۆک|ڕاست|[[سافۆ]] و ئیرینا لە باخچەیەک لە میتیلین.]] لێزبیانەکان زۆرجار ئاڕاستەی زایەندییەکەی خۆیان بە شێوەیەکی جیا ڕووندەکەنەوە وەک لە پیاوە گەیەکان، و تێگەیشتنی جیایان ھەیە لەو ئیتۆلۆژیایانەی کە لە لێکۆڵینەوە لەسەر پیاوە گەیەکان ھاتوونەتە بەردەست. ئەوان لەوانەیە بە شێوەیەکی جیاتر بڕواننە ژیان وەک ھاوزایەندخوازێک وەک لە پیاوەکان. کاتێک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ساڵی ١٩٧٠ لێکۆڵینەوەیەک کرا، لێزبیانەکان باسی ژیانی خۆیان کرد وەک ھاوزایەندخوازان. ئەمە تەنھا بەدواداچوونێکی گەورەیە کە لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ژنان کراوە کە ڕوونی دەکاتەوە چۆن ژنەکان دەڕواننە ھاوزایەندخوازی لەوەتەی بەدواداچوونی کینسی کرا لە ١٩٥٣وە. لێکۆڵینەوەکە زانیارییەکی گشتی تێدابوو لەبارەی تێڕوانینی لێزبیانەکان لە پەیوەندی سۆزداری ھاوزایەند و ئاڕاستەی زایەندی ئەوان. لێزبیانەکان ئەو کوالیتییانەیان باس کرد کە لە ژنێکدا ھەیە بەڵام لە پیاوێکدا نییە، ئەوانەش کە وا دەکەن باشتر بن بۆ پەیوەندییەک لەچاو پیاوەکاندا، لەو کوالیتیانە کە ئەوان بەسۆزترن بەرامبەر ھەستی کەسانی تر جگە لە خۆیان وەک لە پیاوان.<ref name="Hite-Rpt">Shere Hite, ''The Hite Report: A Nationwide Study of Female Sexuality'' (N.Y. : Seven Stories Press, 2004 ed. pbk. [1st printing?] © 1976, 1981, 2004), pp. 325–328 & 330 (ISBN 1-58322-569-2).</ref> لێزبیانەکان بە گشتی دوو جۆریان ھەیە، بەچ (پیاوانە) لەگەڵ فێم (ژنانە). بەچەکان وا دەبیندرێن کە قژیان کورتە و پۆشاکی پیاوان لەبەر دەکەن و ژنانەکانیش وەک ھەر خانمێکی ترن. == دێمۆگرافیا == [[پەڕگە:Annise Parker.JPG|وێنۆک|ئانی پارکەر سەرۆکی [[شارەوانی]] شاری ھیوستن بوو لە ٢٠١٠ بۆ ٢٠١٦ و بە کراوەیی ھاوزایەندخوازە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Locke Concedes In Mayor's Race – Politics News Story – KPRC Houston |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091216054340/http://www.click2houston.com/politics/21933862/detail.html |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref>]] داتا و زانیاری لەسەر گەی و لێزبیانەکان پێویستە بۆ ئەوەی ڕێژەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە جێگیری بزانرێت و بەرچاو بکەوێت کە ھاوزایەندخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت لەلایەن کۆمەڵگەوە.<ref name=black/> ئەم داتایانە سوودی زیاتریان دەبێت؛ بۆ نموونە یارمەتی ژماردنی زەرەرەکان و سوودەکانی ئابووری [[پەیوەندیی نافەرمی|پەیوەندی نافەرمی]] دەدات،<ref name=black/> و کاریگەری یاسایی کردنی ڕێگەدان بە بەخێوکردنی ھەتیوەکان لەلایەن ھاوزایەندخوازان دەخاتە ڕوو، ھەروەھا ڕۆڵەکانیان لە نێوان سەربازیی دەوڵەتەکان؛ و لەلایەکی ترەوە، زانینی ڕێژەی «گەی و لێزبیان پەیمان ھەڵدەگرێت لە یارمەتیدانی زانایانی کۆمەڵناسی لە تێگەیشتنی مەودایەکی گەورە لە پرسیاری گرنگ—[وەک] پرسیارەکان لەبارەی ھەڵبژاردەی مارکێتیی گشتییەوە، یەکگرتووی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، خانووبەرە، جیاکاری، لەگەڵ بڕیارەکان [لەبارەی ھەڵبژاردەی] نیشتەجێبوونی جوگرافییەوە.»<ref name=black/> پێوانی دیاردەی ھاوزایەندخوازی کارێکی دژوارە، لەبەر ئەوەی دەبێت بایەخێکی زۆر بدرێت بە یەکەی پێوانەکەی بەکاردێت،<ref name="levay"/> وڵاتەکانی جیھان، کە زۆربەیان ڕەتی دەکەنەوە قسە لەسەر ھاوزایەندخوازی بکەن (ئێران بە نموونە)، زانیاریی زیاتر لەسەر سروشتی [[ئاڕاستەی زایەندی|ئاڕاستەی زایەندیی]] کەسەکانەوە، و ھتد. زۆرێک لە خەڵکی ھەن کە سۆزیان ھەیە بەرامبەر کەسانی تر کە لە ھاوزایەندی خۆیانن، بەڵام ڕەتی دەکەنەوە کە دان بەو ڕاستییەدا بنێن کە یان گەیین یان دووڕەگەزخواز. ئەمەش کێشەیەکی ترە. ھەروەھا شتێکی تر کە خەریکە بەدواداچوونەکە مەحاڵ دەکات، ئەوەیە کە دەبێت چەند خەسڵەتێک کە لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڕاستەی زایەندییەوە نەبێت دەستنیشان بکات لە خەڵکیدا. لەوانەیە زۆرێک لەو کەسانەی کە خۆیان بە جیاڕەگەزخواز ناودەبەن ھاوزایەندخواز دەربچن.<ref name=black/> [[پەڕگە:Tim Cook 2009 cropped.jpg|وێنۆک|[[تیم کووک]]، سەرۆکی بەڕێوەبەری فەرمانبەرانی کۆمپانیای [[ئەپڵ]] پیاوێکی ھاوزایەندخوازە.<ref name=timcook2719/>]] لە ساڵەکانی ١٩٤٨ و ١٩٥٣دا، زیندەزان و پرۆفیسۆری [[وشەڕەتناسی|ئێتیمۆلۆژیا]] ئاڵفرێد کینسی، ڕای گەیاند کە نزیکەی ٤٦٪‏ خەڵکی لە ڕەگەزی نێر کاردانەوەی سێکسییان بەرامبەر بە ھەردوو زایەند ھەبووە لە تەمەنیاندا، و ٣٧٪‏ ئەو کەسانەش بە لایەنی کەمەوە یەک کاردانەوەی ھاوزایەندخوازییان ھەبووە.<ref name=sexualbehavior37287/><ref name="more-or-less-2010-10-01"/> دواتر ڕەوشتناسییەکەی کینسی ڕەخنەی لێ گیرا لەلایەن جان تەکیەوە، لەبەر بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵبژاردوو لەجێی بەکارھێنانی سامپڵی ھەڵکەوتیی.<ref name=idea-creative719/><ref name=idea-creative628/> بەدواداچوونێکی تر کرا بۆ بەدرۆخستنەوەی سامپڵەکانی کینسی، بەڵام لە کۆتاییدا ئەو بەدواداچوونەش بە ھەمان ئەنجامەکەی کینسی گەیشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book Review by Martin Duberman, ''The Nation'', November 3, 1997 |ناونیشان=http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090111215816/http://www.kinseyinstitute.org/publications/duberman.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}} Martin Duberman on Gebhart's "cleaning" of data</ref> سایمن لاڤەی، کو لێکۆڵەرەوەی سروشتی [[مێشک]]ی ھاوزایەندخوازانە، ئەنجامەکانی کینسی بەکارھێنا وەک نموونەیەک بۆ ئەو ئاگادارییەی کە پێویستە لەکاتی بەدواداچوونی دێمۆگرافیکی، لەبەرئەوەی لەوانەیە ئەنجامی بە تەواوەتی بەدەست بێت لەسەر بنەمای ئەو سیاسەتانەی بەکارھێندراوە بۆ بەڕێوەبردنی بەدواداچوونەکە.<ref name=levay/> بەپێی بەدواداچوونە گەورەکان، ٢٪‏ بۆ ١١٪‏ خەڵکی جۆرێک لە کۆنتاکتی ھاوزایەندییان ھەبووە لە ژیانیاندا؛<ref name = Billy1993/><ref name = Binson1995/><ref name = Johnson1992/><ref name = Laumann1994/><ref name = Wellings1994/><ref name = ACSF1992/><ref name = Bogaert2004/><ref name = Fay1989/><ref name = Sell1995/><ref name=SavinWilliams2009/> ئەم ژمارەیە بەرزتر دەبێتەوە بۆ ١٦–٢١٪‏ کاتێک خووڕەوشتی ھەردوو لا خراونەتە ڕوو لەکاتی بەدواداچوونەکە.<ref name=SavinWilliams2009/> لە لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٦دا، ٢٠٪‏ی بەشداربووان بە نەناسراوی دانیان ناوە بە ھەبوونی ھەستی ھاوزایەند تێیان دا، بەڵام تەنھا ٢٪‏ بۆ ٣٪‏ لەو بەشداربووانە خۆیان بە ھاوزایەندخواز ناساندبوو.<ref name="McConaghy et al">McConaghy et al. , 2006</ref> بەدواداچوونێکی تری ١٩٩٢ کە لە بەریتانیا کرا، ئاماژەی بەوە دا کە ٦٫١٪‏ی نێرەکان کردەوەیەکی ھاوزایەندخوازییان کردووە، و لە فەڕەنساش ڕێژەکەی ئەو کەسانە ٤٫١٪‏ بووە.<ref name=gayfeelings2719/> بەپێی ڕاپۆرتێکی ''پەیمانگای ویلیامز'' کە لە ئازاری ٢٠١١ پێشکەش کرا، لە ٩ ملیۆن کەسی پێگەیشتوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، تەنھا ٣٫٥٪‏یان گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخواز بوون.<ref name=statsofusa2719/><ref name=statsofusa3618/> بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٠٠ی ویلایەتە یەکگرتووەکان، نزیکەی ٦٠١٬٢٠٩ خانوو ھەبووە کە کەپڵی ھاوزایەند تێیدا ژیاون.<ref name=moresources2719/> بەدواداچوونێکی تری ساڵی ٢٠١٣ کە لەلایەن سی-دی-سییەوە کرا و ٣٤٬٠٠٠ ئەمریکی تێیدا بەشدارییان کرد، ڕێژەی لێزبیان و گەیەکان بە ١٫٦٪‏ دەخەمڵێنێت، و ڕێژەی دووڕەگەزخوازەکانیش ٠٬٧٪‏ بوون.<ref name="cdc.gov"/> == دەروونناسی == [[دەروونناسی]] یەکێک بووە لە یەکەمین ئەو زانستانەی کە بە شێوەیەکی تایبەت و جیا لە ھاوزایەندخوازی کۆڵیوەتەوە. یەکەم ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناوببرێت لە سەدەی نۆزدەھەم درا لەلایەن چەند سێکسناسێکی تازەپێگەیشتووەوە لە جووڵەیەکی ئەورووپیدا. لە ساڵی ١٨٨٦، سێکسناس ڕیچارد ڤۆن کرافت-ئیبن، ھاوزایەندخوازی لەپاڵ ٢٠٠ بابەتی سێکسیی تر بە سەربەخۆیی باس کرد لە یەکێک لە کتێبەکانیدا لەژێر ناوی ''سایکۆپاتیا سێکسوالیس''. بەپێی کرافت-ئیبن ھاوزایەندخوازی یان لە «قۆناغی دروستبوونی کۆرپەلەدا پەیدا دەبێت»یانیش «دوای لەدایکبوونی.» لە کۆتا دوو دەیەی سەدەی نۆزدەھەمدا، بیرۆکەیەکی جیاواز لەبارەی ھاوزایەندخوازی دەستی گرت بەسەر بوارەکانی [[پزیشکی]] و [[دەروونپزیشکی|دەروونناسیدا]]، کە کردارەکەی بە «شێوەیەکی دروست کە لە کەسێکدا دەبیندرێت بە ئاڕاستەی زایەندییەکی جێگیرەوە» ناوی دەبرت. کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی دەڵێن: {{دەقی تایبەت|لە ١٩٥٢دا، کاتێک کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی یەکەمین پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکانی بڵاوکردەوە، ھاوزایەندخوازیشی لەخۆ گرتبوو. ھەر یەکسەر دوای ئەمە، ئەم پۆلێنکردنە بەدواداچوونی سەختی بۆ کرا بۆ پشتڕاستکردنەوەی لە لێکۆڵینەوەیەکدا کە لەلایەن پەیمانگای نەتەوەیی تەندروستی دەروونییەوە سپۆنسەر کرابوو. بەھەرحاڵ، ئەم لێکۆڵینەوەیە و ھەموو ئەوانەشی کە بەدوایدا ھاتن شکستیان ھێنا لەوەی کە بتوانن بە بەڵگەی زانستییەوە بیسەلمێنن کە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە یان نائاسایییە و یەکێک لە ئاڕاستەی زایەندییە ئاسایییەکانی مرۆڤەکان نییە. لە ئەنجامی کۆکردنەوەی ئەم جۆرە بەدواداچوونانە، پرۆفیشناڵەکانی پزیشکی، تەندروستی دەروونی، و زانستی کۆمەڵایەتی و ڕەفتاری بەو دەرئەنجامە گەیشتن کە ناوبردنی ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی دەروونی نابەجێیە و ئەو پۆلێنکردنەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی خەمڵاندنێکی سەربەخۆیانە بووە و لەسەر بنەمای کۆمەڵایەتی و تێڕوانینی پزیشکیی ھەڵە ھاتووەتە ئاراوە. بەھۆی ئەو بەڵگە زانستیانەی کە ڕووبەڕووی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بوونەوە دەربارەی ھەڵەکەیان، ئەوان ھاوزایەندخوازییان لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان دەرکرد لە ساڵی ١٩٧٣دا. دوای ئەوەی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی بەسەر زانیاری و داتا زانستییەکاندا چوونەوە لەم بارەیەوە، ئەوان ھەمان ڕێیان گرتە بەر لە ١٩٧٥{{تێبینی|کە ھاندانی لابردنی ھاوزایەندخوای بوو لە پێڕستی نەخۆشییەکان}}، ھانی ھەموو پرۆفیشناڵی تەندروستییە دەروونییەکانی دا کە «نوێنەرایەتی لابردنی ئەو نەخۆشییە دەروونییە بدەن کە ماوەیەکی زۆرە دراوەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی.» کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتییش ئێستا لەسەر یاسا و سیاسەتێکی ھاوشێوە کار دەکەن. بۆیە، پرۆفیشناڵان و لێکۆڵەرەوەکانی تەندروستی دەروونی دەمێکە ئەو ڕاستییەیان خستووەتە ڕوو کە ھاوزایەندخوازی ھیچ کۆسپ و بەربەستێک دانانێت لەبەردەم ژیانێکی خۆش و تەندروست و بەپڕشت، و ھەروەھا زۆرینەی ھاوزایەندخوازانی جیھان بە شێوەیەکی دروست لە مەوداکانی کۆمەڵایەتی و پەیوەندییەکان دەبیندرێن.<ref name=amici/>|25px|25px|<ref name="rcp2007"/>}} [[پەڕگە:Richard von Krafft Ebing.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرافت-ئیبن، نووسەری ''سایکۆپاتیا سێکسیوالیس''، ١٨٤٠–١٩٠٢.]] ھەتاکو ئێستاش یەکدەنگی لەلایەن زانایانی تەندروستی بەردەوامە لەسەر ئەوەی کە پەیوەندی سێکسی و سۆزداری نێوان ھاوزایەندخوازان بە تەواوەتی سروشتی و ئاسایی و تەندروستە.<ref name=response>American Psychological Association: [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf Appropriate Therapeutic Responses to Sexual Orientation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100615023708/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/therapeutic-response.pdf |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> ئێستە بەدواداچوونێکی گەورە و قووڵ ھەیە کە دەیسەلمێنێت کە کەسێک گەی، لێزبیان، یانیش دووڕەگەزخواز بێت، دەروونێکی ئاسایی و بێ کێشەی ھەیە و لە توانایدایە بە شێوەیەکی ئاسایی ژیان بباتە سەر.<ref name="rcp2007"/> ڕێکخراوی ''تەندروستیی جیھانی'' لە یەکێک لە پێڕستەکانیدا بەھەمان شێوە سەرەتا ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی ناودەبرت، بەڵام دواتر لە پێڕستەکە لابرا دوای ئەوەی ٤٣ ڕێکخراوی تەندروستیی جیھانی دژی ئەمە وەستان لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |سەردێڕ=Stop discrimination against homosexual men and women |بڵاوکەرەوە=World Health Organisation — Europe |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120709194330/http://www.euro.who.int/en/what-we-do/health-topics/communicable-diseases/hivaids/news/news/2011/6/stop-discrimination-against-homosexual-men-and-women |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |سەردێڕ=The decision of the World Health Organisation 15 years ago constitutes a historic date and powerful symbol for members of the LGBT community |بڵاوکەرەوە=ILGA |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091030051630/http://www.ilga.org/news_results.asp?LanguageID=1&FileCategory=50&FileID=546 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref name=pinknewsstigma>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Homophobic stigma&nbsp;– A community cause |ناونیشان=http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٦|periodical=PinkNews.co.uk |یەکەم=Marc |دوایین=Shoffman |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070419234733/http://www.pinknews.co.uk/news/articles/2005-1496.html |date=١٩ی نیسانی ٢٠٠٧}}</ref> ''کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی چینی'' ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لادا لە ساڵی ٢٠٠١دا دوای پێنج ساڵ لە بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی.<ref>''The New York Times'': [https://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html Homosexuality Not an Illness, Chinese Say] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160722131618/http://www.nytimes.com/2001/03/08/health/08PSYC.html |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> کۆلێژی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان دەڵێت: «ئەم مێژووە بەدبەختە ڕوونی دەکاتەوە کە چۆن کۆمەڵێک لە خەڵکی بە تایبەتمەندییەکی کەسییەوە تووشی لێکۆڵینەوەی پزیشکی زیان بەخش دەبن و دەبنە بنەمای بە-کەم-سەیرکردن لە کۆمەڵگەدا.»<ref name="rcp2007"/> ھەرچەندە کە زانست ئەوەی پشتڕاست کردووەتەوە کە ھاوزایەندخوازی سروشتێکی ئاسایی مرۆڤە، ھاوزایەندخوازان ھێشتا تووشی ڕەتکردنەوە دەبن لەلایەن ھەندێک لە ھاوڕێکانیان و ئەندامانی خێزانەکانیان، کە ئەمەش ڕوونی دەکاتەوە کە کەسانی ئێڵ جی بی تی لە ڕووی دەروونییەوە قورسیی زیاتریان دەخرێتە سەر وەک لە مرۆڤێکی باوی تر. ھەندێک لەو لێزبیان و گەی و دووڕەگەزخوازانەی کە دەست درێژ دەکەن بۆ تێراپی و چارەسەری دەروونی، لەبەر ھەمان ئەو ھۆکارانەیە کە جیاڕەگەزخوازان ڕووی تێدەکەن (فشار و دڵەڕاوکێ، کێشەی پەیوەندی، کێشە لە کار و لەگەڵ ھاوڕێکانیدا، ھتد)؛ ئاڕاستەی زایەندی ئەوان ھیچ پەیوەندییەکی بەم کێشانەوە نییە و ھیچ پزیشکێکی دەروونی لە ئاڕاستەی زایەندی کەس ناپرسێت لەکاتی تیمارکردنیان. ئیتر ھەر کێشەیەکی ھەبێت کەسەکە، چانسێکی زۆر ھەیە کە ڕووبەڕووی [[ھۆمۆفۆبیا]] دەبێتەوە دوای وەرگرتنی تیمارەکەی، بەبیانووی ئەوەی کە ئەو کەسە بۆیە لەڕووی دەروونییەوە فشاری لەسەر بووە چونکە ھاوزایەندخواز بووە.<ref name=textbook>Cabaj, R; Stein, T. eds. ''Textbook of Homosexuality and Mental Health'', p. 421</ref> بەھەرحاڵ، ئاڕاستەی زایەندی کەسێک ھیچ پەیوەندییەکی بە نەخۆشییە دەروونییەکانییەوە نییە. == ھۆکارەکان == === بۆماوەیییەکان بەرامبەر بە ژینگەیییەکان === ھەرچەندە زاناکان فاکتەرە بۆماوەیییەکانیان بەلاوە گرنگترە،<ref name="Frankowski"/> ئەوان ئەگەریان بۆ ئەوە داناوە کە دەکرێت ھاوزایەندخوازی لە ھەردوو بۆماوەیی و ژینگەییشەوە دروست ببێت و باوەڕیان تەنھا بە یەک دانە نییە و ئەوی تریان پشتگوێ خستبێت. ئەوان دەڵێن کە ئاڕاستەی زایەندیی کەسێک ھەر زوو لە تەمەنی لاوێتییەوە دەردەکەوێت و، جێندررخوازی بەھۆی دەستتێوەردانێکی ئاڵۆزی [[:en:Nature versus nurture|سروشت و نەرچەر]] دروست دەبێت.<ref name="apahelp"/><ref name="Lamanna"/><ref name="Stuart"/> فاکتەرە بایۆلۆژییەکان بۆماوەیی و ھۆرمۆنییە، کە ھەردووکیان ڕۆڵی سەرەکییان ھەیە لە پێگەیاندنی مێشک، و فاکتەرە ژینگەیییەکانیش لەوانەیە پەیوەست بە کۆمەڵایەتی و ژینگەی گەورەبوونی ھاوزایەندخوازەکە بێت.<ref name="apahelp"/><ref name="Frankowski"/><ref name="Lamanna"/> ھەر کامێک لەوانە بێت، زاناکان پێیان وانییە کە ھاوزایەندخوازی ھەڵبژاردنی کەسەکەیە.<ref name="Lamanna"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|سەردێڕ=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|بڵاوکەرەوە=Royal College of Psychiatrists' statement on sexual orientation|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170809182830/http://www.rcpsych.ac.uk/pdf/PS02_2014.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیمانگای ئەمریکیی پزیشکیی مناڵان دەڵێت: {{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ھیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە [جەخت لەسەر ئەوە بکاتەوە] کە [[دایک و باوک]]ایەتی نائاسایی، دەستدرێژی سێکسی، یانیش ڕووداوە ناحەزەکانی تری ژیان کاریگەری ھەیە لەسەر [دروستبوونی] ئاڕاستەی زایەندی. ئەو بەڵگانەی ئێستا ھەن پیشانی دەدەن کە زۆرجار ئاڕاستەی زایەندی لە تەمەنی لاوێتیدا سەر ھەڵدەدات.|<ref name="Frankowski"/><ref name="perrin2002">{{بیرخستنەوەی کتێب| دوایین = Perrin | یەکەم = E. C. | سەردێڕ = Sexual Orientation in Child and Adolescent Health Care | ناونیشان = https://archive.org/details/sexualorientatio0000perr_u2r7 | بڵاوکەرەوە = Kluwer Academic/Plenum Publishers | ساڵ = ٢٠٠٢|شوێن= New York | ژپنک = ٠-٣٠٦-٤٦٧٦١-٥}}</ref>}} کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی لە ٢٠٠٦دا وتیان: {{وتە لەگەڵ سەرچاوە|لە ئێستادا، ھیچ بەڵگەیەکی زانستی یەکدەنگ نییە لەسەر فاکتەرێکی دیاری کراو کە وا لە کەسێک دەکات ببێت بە جیاڕەگەزخواز، ھاوزایەندخواز، یانیش دووڕەگەزخواز–بە کاریگەرییە بایالۆژی و دەروونی و کۆمەڵایەتییەکانیشەوە کە لەوانەیە لەسەر باوان ھەیانبووبێت. بەھەرحاڵ، زۆرینەی بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە زۆرینەی گەی و لێزبیانەکان لەلایەن باوانی جیاڕەگەزخوازەوە گەورە کراون و زۆرینەی ئەو مناڵانەشی لەلایەن دایک و باوکی ھاوزایەندخوازە گەورە دەکرێن{{تێبینی|باوانی ھاوزایەندخواز مەبەست لە دوو دایک یان دوو باوکە. ھاوزایەندخوازان چونکە مناڵیان نابێت، ئەوان دەتوانن ھەتیوەکان بەخێوکەن}} لەکاتی گەورەبوونیاندا دەبن بە جیاڕەگەزخواز.|<ref name="apahelp"/>}} بەدواداچوون لەسەر ھاوزایەندخوازی کۆمەڵە دیبەیتێکی زانستی و سیاسی و کۆمەڵایەتی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری زیاتر فەحسکردنی دوو کەس پێش ھاوسەرگیری بەرزتر دەکاتەوە.<ref name=chicagotribune>{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |سەردێڕ=Study of gay brothers may find clues about sexuality |یەکەم=Robert |دوایین=Mitchum |periodical=Chicago Tribune |ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023155659/http://archives.chicagotribune.com/2007/aug/12/news/chi-gaygene_bd12aug12 |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |سەردێڕ=How much is known about the origins of homosexuality? |بڵاوکەرەوە=Church Times |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100406055257/http://www.churchtimes.co.uk/content.asp?id=60752 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> تاکو ئێستا ھیچ «جینێکی گەی» نەدۆزراوەتەوە، ھەرچەندە چەندجارێکیش ھەوڵی دۆزینەوەی دراوە. لەلایەکی ترەوە، چەند بەڵگەیەکی باشی بۆماوەیی ھەن کە لەسەر ھاوزایەندخوازی کراون، بە تایبەتی لە نێرەکاندا، کە لەسەر [[دووانە]]کان کراون. باسەکە دەچێتەوە سەر کرۆمۆسۆم ٨ لەگەڵ جینی XQ28 لەسەر کرۆمۆسۆمی ئێکس.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Ngun |یەکەم١= TC |دوایین٢= Vilain |یەکەم٢= E |ساڵ= ٢٠١٤|سەردێڕ= The biological basis of human sexual orientation: is there a role for epigenetics? | journal = Adv Genet |بەرگ= ٨٦|پەڕەکان= ١٦٧–٨٤| doi = 10.1016/B978-0-12-800222-3.00008-5 | pmid = ٢٥١٧٢٣٥٠}}</ref> ماوەیەک دەبێت کە ئاڕاستەی زایەندی دەدرێتە پاڵ ئێپیجێنێتیکس. === لە ڕووی ئێڤەلوشن و پەرەسەندنەوە === {{multiple image | align = vertical | width1 = 120 | image1 = Double Mars symbol.svg | caption1 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی نێر | width2 = 120 | image2 = Double Venus symbol.svg | caption2 = نیشانەی ھاوزایەندخوازیی مێ }} بەڕێوەبەرانی لێکۆڵینەوەیەکی ساڵی ٢٠٠٨ ڕایان گەیاند کە «بەڵگەی باوەڕپێکراو ھەیە لەسەر ئەوەی کە ئاڕاستەی زایەندی مرۆڤەکان کاریگەری بۆماوەیی لەسەرە، لەبەر ئەوە نازانرێت ھاوزایەندخوازی، کە یارمەتی کەمکردنەوەی [[زاوزێ]] دەدات، چۆن بە ڕێژەیەکی زۆر لە کۆمەڵگەدا دەرکەوتووە.» ئەوان ئاماژەیان بەوە کرد کە لەکاتێکدا جێنەتیکی ھاوزایەندخوازەکان ڕێگرن لەبەردەم زاوزێ لەنێوانیاندا، ئەوان لەوانەیە سوود لە جیاڕەگەزخوازەکانی دەورووبەریان وەرگن بۆ زاوزێ.<ref>Zietsch et al. (2008)</ref> بۆ نموونە، گەیەکان لە ڕێگەی چاندنی سپێرمی یەکێک لە پیاوەکان لە [[ژن]]ێکی دیاریکراودا کە لە تاقیگەدا دەکرێت، مناڵ دروست بکەن، لەوانەشە ھەتیو بەخێو بکەن، لێزبیانەکانیش لە [[ھێلکەدان]]ی یەکێکیان سپێرم دەچێندرێت و یەکێکیان دەبنە ھەڵگری مناڵەکە؛ ئەگەریشی ھەیە کە یەکێک بە کرێ بگرن مناڵێکیان بۆ دروست بکات. لێکۆڵینەوەیەکی ٢٠٠٩ش ئاماژەی دا بە زیادبوون لە دانیشتووانە ھاوزایەندخوازە ژنەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |ناونیشان=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-06_38_3/page/393 |نووسەر١=Iemmola, Francesca |نووسەر٢=Camperio Ciani, Andrea|journal=Archives of Sexual Behavior|بڵاوکەرەوە=Springer Netherlands|ساڵ=٢٠٠٩|بەرگ=٣٨|doi=10.1007/s10508-008-9381-6|pmid=١٨٥٦١٠١٤|پەڕەکان=٣٩٣–٩}}</ref> بەدواداچوونێکی ''بەیڵی و زەک'' دوای لێکۆڵینەوە لەسەر ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵاندا تووانی تەحەدای ئەو بیرۆکەیە بکات کە دەڵێت ھاوزایەندخوازی یارمەتی کەمکردنەوەی دانیشتووان دەدات. ھەروەھا ئەوان پێشنیار دەکەن کە بەدواداچوونەکانی داھاتوو تیشک بخاتە سەر ھۆکارە بۆماوەیییەکان لەجیاتی دەرکەوتن و ئۆریجنەکەی.<ref name="Bailey et al.">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Bailey |یەکەم١= N. W. |دوایین٢= Zuk |یەکەم٢= M. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Same-sex sexual behavior and evolution |ناونیشان= http://www.faculty.ucr.edu/~mzuk/Bailey%20and%20Zuk%202009%20Same%20sex%20behaviour.pdf | format = PDF | journal = Trends In Ecology & Evolution |بەرگ= ٢٤| issue = 8|پەڕەکان= ٤٣٩–٤٤٦| doi = 10.1016/j.tree.2009.03.014 | pmid=١٩٥٣٩٣٩٦}}</ref> === ھەوڵدان بۆ گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی کەسەکان === ھەتاکو ئێستا ھیچ لێکۆڵینەوەیەکی فەرمی زانستی نییە کە ئەوە ڕوونبکاتەوە کە دەکرێت ئاڕاستەی زایەندی کەسێک بگۆڕدرێت، ھەرچەندە ھەوڵی ئەم کردارە دراوە و دەدرێت لەلای ئەو کۆمەڵگایانەی کە لە ڕووی ئایینییەوە توندن و پێوەرێکی ڕەوشتیی جیاوازیان ھەیە وەک لە کۆمەڵگە پێشکەوتووەکان.<ref name="apa2009"/> یەکدەنگی پڕۆفیشناڵەکانی زانستی کۆمەڵایەتی و ڕێکخراوە دەروونی و تەندروستییەکانی تر ئەوەیە کە ھاوزایەندخوازی شتێکی ئاسایییە و یەکێکە لە ئاڕاستەی زایەندییەکانی مرۆڤەکان و ھەتاھەتاییشە، بۆیە نەخۆشییەکی دەروونی نییە و کەواتە چارەسەریشی نییە.<ref name="apa2009"/> کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «زۆربەی کەسەکان ھەست بە ھیچ ھەڵبژاردنێک ناکەن لە ئاڕاستەی زایەندییەکەیان.»<ref name="answers">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |سەردێڕ=Answers to Your Questions. For a Better Understanding of Sexual Orientation & Homosexuality |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140111050857/http://www.apa.org/topics/sexuality/sorientation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.<ref name="apa2009"/> تاکو ئێستا ھیچ ڕێکخراوێکی دەروونی پرۆفیشناڵ و پێشکەوتوو ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان لە ھیچ کەسێکدا نەداوە و بەڵکو دژی ئەوەشن و سیاسەتەکانیان خەڵکی ئاگادار دەکاتەوە لە دوورکەوتنەوە لە شتێکی وا. لەو ڕێکخراوە پزیشکییە پێشکەوتووانەی کە دژی ھەوڵی گۆڕینی ئاڕاستەی زایەندی دەدەن پێکھاتوون لە: یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی، یەکێتی دەروونی ئەمریکی، یەکێتی ڕاوێژکاری ئەمریکی، کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی ویلایەتە یەکگرتووەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5sEshQkXj?url=http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ |سەردێڕ=Expert affidavit of Gregory M. Herek, Ph.D. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100828054600/http://www.glad.org/uploads/docs/cases/2009-11-17-doma-aff-herek.pdf |date=٢٨ی ئابی ٢٠١٠ }}</ref> زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان،<ref name=royal2009>Royal College of Psychiatrists: [http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx Statement from the Royal College of Psychiatrists' Gay and Lesbian Mental Health Special Interest Group] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100527055029/http://www.rcpsych.ac.uk/press/pressreleasearchives/2009/statement.aspx |date=27 May 2010}}</ref> لەگەڵ کۆمەڵگەی دەروونپزیشکی ئوستراڵین.<ref name="aps">Australian Psychological Society: [http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ Sexual orientation and homosexuality] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090717121843/http://www.psychology.org.au/publications/tip_sheets/orientation/ |date=17 July 2009}}</ref> یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی و زانکۆی ڕۆیاڵی دەروونپزیشکان ناڕەزاێتی خۆیان دەربڕی لەبارەی ئەو ڕێکخراوانەی ھەوڵی گۆڕینی ھاوزایەندخوازییان داوە چونکە ئەوان بەبێ ھیچ بەدواداچوونێکی زانستی ئەم ھەوڵانە دەدەن و «بەڵگە» زانستییەکانیان لەسەر ئەوەی کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییە لاوازە و باوەڕپێنەکراوە. ئەوان ڕوونیان کردەوە کە ھەوڵێکی وا بە فیڕۆ دەڕوات و تەنھا کێشەی کۆمەڵایەتی دروست دەکات.<ref name="royal2009"/><ref name="apaexgay">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |سەردێڕ=Statement of the American Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110806095055/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/policy/ex-gay.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی دەڵێت کە «ھاوزایەندخوازی ھەرگیز ھەڵبژاردنێک نییە کە بتواندرێت بگۆڕدرێت، و ئاڕاستەی زایەندی کاریگەرییەکی دوولایەنەی فاکتەرە زیندەیی و ژینگەیییەکانە [...] کە لە تەمەنێکی گەنجدا لە کەسێکدا دەردەکەوێت<ref name="Lamanna"/> [...] و [بەڵگەکان پیشانی دەدەن] کە فاکتەرە زیندەیی و بۆماوەیی و ھۆرمۆنییەکان کاریگەرییەکی مەزنیان لەسەر ئاڕاستەی زایەندی ھەیە.» ئەوان دەڵێن کە «شوناسی زایەندیی{{تێبینی|شوناسی زایەندیی بە sexual identity ھاتووە، ئەمە بیرۆکەی کەسێکە لەسەر ئەوەی کە ئەو ئایا نێرە یان مێیە. ئەمە بە تەواوەتی جیاوازە لە ئاڕاستەی زایەندی کە بەرامبەر بە sexual orientation ھاتووە، ئەمەش ھۆکارێکە کە وادەکات کە بە ھەڵە ھاوزایەندخوازی بە نەخۆشی لەقەڵەم بدرێت، لەبەرئەوەی زۆرجار لەگەڵ شوناسی زایەندیی تێکەڵ دەکرێت.}} – نەک ئاڕاستەی زایەندی – دەتواندرێت لەڕێی سایکۆتێراپییەوە یان ڕووداوەکانی ژیانەوە بگۆڕدرێت»<ref name=apa2009/> واتە ھاوزایەندخوازی وەک شوناسی ڕەگەزیی نییە بگۆڕدرێت. ئەوان ھەروەھا وتوویانە کە «کەسەکان لەوانەیە ئاگاداربنەوە لە ئاستی جیاوازی ژیانیاندا کە ئەوان جیاڕەگەزخواز، گەی، لێزبیان، یان دووڕەگەزخوازن» و «دژی ھەر چارەسەرێکی دەروونی دەبێت، وەک تێراپی دووبارەبووەوە و 'گۆڕین'، کە لەسەر بنەمای ئەو لێکدانەوەیە ھاتووەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا نەخۆشی دەروونییە» یەکێتی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھەروەھا ھانی پرۆفیشناڵەکانی تەندروستی دەدات کە خۆیان لە بە-ھەڵە-بڵاوکردنەوەی زانیارییە پزیشکییەکان دەربارەی ھاوزایەندخوازی بەدوور بگرن و باسی شتێکی وەک ئاڕاستەی زایەندی نەکەن لەکاتی چارەسەرکردنی نەخۆشێکدا.<ref name="apa2009"/> == گەورەکردنی مناڵان == لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان بەتوانان لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون.<ref name=cpa2006>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |سەردێڕ=Marriage of Same-Sex Couples&nbsp;– 2006 Position Statement Canadian Psychological Association |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090419195945/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/Marriage%20of%20Same-Sex%20Couples%20Position%20Statement%20-%20October%202006%20(1).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=apsp>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |سەردێڕ=Elizabeth Short, Damien W. Riggs, Amaryll Perlesz, Rhonda Brown, Graeme Kane: Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender (LGBT) Parented Families&nbsp;– A Literature Review prepared for The Australian Psychological Society |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110304014530/http://www.psychology.org.au/Assets/Files/LGBT-Families-Lit-Review.pdf |date= ٤ی ئازاری ٢٠١١}}</ref><ref name=amici2010>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |سەردێڕ=Brief of the American Psychological Association, The California Psychological Association, The American Psychiatric Association, and the American Association for Marriage and Family Therapy as Amici Curiae in support of plaintiff-appellees |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226182332/http://www.ca9.uscourts.gov/datastore/general/2010/10/27/amicus29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی لێکۆڵینەوە و بەدواداچوونی وێژەی زانستیی، ھیچ بەڵگەیەک نییە کە بەپێچەوانەوە شتەکان نیشان بدات و بڵێت کە ئەو مناڵانەی لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورەکراون ھیچ کێشەیەکیان ھەیە.<ref name="amici"/><ref name=pediatrics>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Pawelski JG, Perrin EC, Foy JM, etal |سەردێڕ=The effects of marriage, civil union, and domestic partnership laws on the health and well-being of children |journal=Pediatrics |بەرگ=١١٨|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٩–٦٤|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|pmid=١٦٨١٨٥٨٥|doi=10.1542/peds.2006-1279}}</ref><ref name="herek2006">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Herek GM |سەردێڕ=Legal recognition of same-sex relationships in the United States: a social science perspective |journal=The American Psychologist |بەرگ=٦١|issue=6 |پەڕەکان=٦٠٧–٢١|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|pmid=١٦٩٥٣٧٤٨|doi=10.1037/0003-066X.61.6.607 |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|df=dmy}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=stacey2010>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www3.interscience.wiley.com/cgi-bin/fulltext/123248173/HTMLSTART?CRETRY=1&SRETRY=0|سەردێڕ=How Does the Gender of Parents Matter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|doi=10.1111/j.1741-3737.2009.00678.x|بەرگ=٧٢|journal=Journal of Marriage and Family|پەڕەکان=٣–٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100610164736/http://psychology.ucdavis.edu/rainbow/html/AP_06_pre.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=cpa2005>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |سەردێڕ=Brief presented to the Legislative House of Commons Committee on Bill C38 by the Canadian Psychological Association – June 2, 2005. |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121013225547/http://www.cpa.ca/cpasite/userfiles/Documents/advocacy/brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەدواداچوونەکان ئەوە پیشان دەدەن کە مناڵەکانی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن کەمتر خەم لە ھاوزایەندخوازی دەخۆن و زیاتر کراوەن بە ڕوویدا.<ref name=ABCNews>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Census 2010: One-Quarter of Gay Couples Raising Children |یەکەم=SUSAN |دوایین=DONALDSON JAMES |ناونیشان=http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |newspaper=ABC News |ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٣|وتەگێڕانەوە="Still, more than 80 percent of the children being raised by gay couples are not adopted, according to Gates." |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھەمان بەدواداچوون ڕوونی دەکاتەوە کە ئەو ھاوزایەندخوازانەی کە پێشووتر [[ھاوسەرگیری]]یان کردووە و مناڵیان لە ڕەگەزی بەرامبەر ھەبووە، مناڵەکانیشیان لەکاتی گەورەبوونیاندا توخمێکی ھاوزایەندخوازییان تێدا دەرکەوتووە، ئەمەش بەھۆی جێنێتیک و بۆماوەیییەوە ڕوودەدات، ھەرچەندە ئەوە حاڵەتێکی زۆر دەگمەنە و ئەو مناڵانەی کە لەلایەن باوانە ھاوزایەندخوازەکانەوە گەورە دەکرێن زۆرینەیان جیاڕەگەزخواز دەردەچن.<ref name="Stacey_Biblarz">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Stacey J, Biblarz TJ |ساڵ= ٢٠٠١|سەردێڕ= (How) Does the Sexual Orientation of Parents Matter? |ناونیشان= http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf | format = PDF | journal = American Sociological Review |بەرگ= ٦٦| issue = 2 |پەڕەکان= ١٥٩–١٨٣|وتەگێڕانەوە= This may be partly due to genetic and family socialization processes, but what sociologists refer to as "contextual effects" not yet investigated by psychologists may also be important...even though children of lesbian and gay parents appear to express a significant increase in homoeroticism, the majority of all children nonetheless identify as heterosexual, as most theories across the essentialistt" to "social constructionist" spectrum seem (perhaps too hastily) to expect. | doi = 10.2307/2657413 |ڕێکەوتی سەردان= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110928195415/http://faculty.law.miami.edu/mcoombs/documents/Stacey_Biblarz.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٥دا، پڕۆفێسۆری دەروونناسی چارلۆت جەی پاترسن، بەدواداچوونێکی ئەنجام دا بۆ کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی و داتاکانیش ئەوەیان پشتڕاست کردەوە کە ڕێژەی ھاوزایەندخوازی لە نێوان مناڵەکانی ئەواندا کەم بووە.<ref name="APAreport">American Psychological Association [http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf Lesbian & Gay Parenting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923221332/http://www.apa.org/pi/lgbt/resources/parenting-full.pdf |date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}</ref> == تەندروستی == === فیزیکی === {{سیاسەتەکانی خوێندانی ھاوزایەندخوازان}} ناوەکانی ''ئەو پیاوانەی سێکس لەگەڵ پیاو دەکەن'' لەگەڵ ''[[لێزبیەن|ئەو ژنانەی سێکس لەگەڵ ژن دەکەن]]'' بەکاردەھێندرێن بۆ ئەو کەسانەی کە سێکس لەگەڵ ھەمان ڕەگەزی خۆیان دەکەن بەبێ گوێدان بە شووناسی زایەندی ئەوان. زۆرێک لە خەڵکی ڕەتی دەکەنەوە کە خۆیان بەو ناوانەوە بگرنەوە کە کۆمەڵگە بۆیان دیاری دەکات و بەکاری بێنن بۆ پێناسەکردنی خۆیان، ناوەکانی وەک گەی و لێزبیان و بایسێکسوال (یان دووڕەگەزخوازی) ش ھەر کۆمەڵێکن لەو ناوانە.<ref name=msmafrica>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?id=5208&nex=5 |سەردێڕ=MSM in Africa: highly stigmatized, vulnerable and in need of urgent HIV prevention |بڵاوکەرەوە=Aidsportal.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070713125016/http://www.aidsportal.org/News_Details.aspx?ID=5208 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧}}</ref><ref name=UNAIDS1>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |format=asp |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080618190907/http://www.unaids.org/en/PolicyAndPractice/KeyPopulations/MenSexMen/default.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|df=dmy}}</ref><ref name=TGHIVINF>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greenwood |یەکەم=Cseneca |نووسەر٢=Mario Ruberte |سەردێڕ=African American Community and HIV (Slide 14 mentions TG women) |بڵاوکەرەوە=East Bay AIDS Education and Training Center |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |format=ppt |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080910171338/http://www.hawaii.edu/hivandaids/African_American_Transgenders_and_HIV.ppt |date=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}}</ref><ref name=MSTSW>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J, Underhill K, Sevelius J |سەردێڕ=Men who have sex with transgender women: challenges to category-based HIV prevention |journal=AIDS Behav |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=١٨–٢٦|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|pmid=١٧٧٠٥٠٩٥|doi=10.1007/s10461-007-9303-y}}</ref><ref name=TGMSMNET>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Operario D, Burton J |سەردێڕ=HIV-related tuberculosis in a transgender network—Baltimore, Maryland, and New York City area, 1998–2000 |journal=MMWR Morb. Mortal. Wkly. Rep. |بەرگ=٤٩|issue=15 |پەڕەکان=٣١٧–٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٠|pmid=١٠٨٥٨٠٠٨|ناونیشان=http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090421103403/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/mm4915a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم دەستەواژانە زۆرجار لە وێژەی پزیشکی و [[زانستە کۆمەڵایەتییەکان|زانستی کۆمەڵایەتی]] بەکاردێن بۆ باسکردنی ئەو کۆمەڵە خەڵکە بۆ بەدواداچوون و لێکۆڵینەوەکان، لەم پڕۆسەیەدا ئەوان گوێ بە شووناسی زایەند نادەن، واتە گوێ بەوە نادەن کە کەسەکە خۆی بە چی دادەنێت. ئەم دەستەواژانە بە کێشاویی دەبیندرێن لەبەرئەوەی «ڕەھەندی کۆمەڵایەتی ئاژۆکی سێکسی دەشارێتەوە؛ خۆ-ناونانەکانی لێزبیان، گەی، و کەسانی دووڕەگەزخواز لاواز دەکات؛ و بە شێوەیەکی تەواو باسی کردارە جنسییەکان و جۆرەکانی ناکات.»<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Young RM, Meyer IH |سەردێڕ=The trouble with "MSM" and "WSW": erasure of the sexual-minority person in public health discourse |journal=Am J Public Health |بەرگ=٩٥|issue=7 |پەڕەکان=١١٤٤–٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٥|pmid=١٥٩٦١٧٥٣|pmc=١٤٤٩٣٣٢|doi=10.2105/AJPH.2004.046714}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، گەیەکان و لێزبیانەکان لەگەڵ یەکدا چالاکن لەبەر چەند ھۆکارێکی جیاواز جیاواز، کە گرنگترینیان چێژی سێکسی و خۆشەویستی و پەیوەندییە. لە پاڵ ئەوەی ئەم کردارانە چەند لایەنێکی باشی ھەیە، دەکرێت نەخۆشی کوشندەشی پێوە بێت. بۆ ئەوەی خود لەم نەخۆشییە کوشندانە بپارێزرێت پێویستە [[کۆندۆم]] و شمەکی بەرگری تر بەکاربێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=STI Epi Update: Oral Contraceptive and Condom Use |ناونیشان=http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |بڵاوکەرەوە=Public Health Agency of Canada |ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927063228/http://www.phac-aspc.gc.ca/publicat/epiu-aepi/std-mts/std511_e.html |date=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}}</ref> بەھەرحاڵ، ئەو نەخۆشییانەی وەک [[ئایدز]] وان ناگوازرێنەوە تاکو لایەنێکیان نەیانبێت. واتە ڤایرۆسی ئێچ-ئای-ڤی لە خۆیەوە دروست نابێت، بەڵکو دەگوازرێتەوە. ئەگەر پەیوەندی بەبێ کۆندۆم یاخود بەرگری تر بەسترا، پێویستە بەردەوام دڵنیا بکرێتەوە کە ئەو کەسەی کرداری سێکسی لەگەڵدا دەکرێت پاکە لەم ڤایرۆسانە. ئێستە لە ھەندێک لە وڵاتەکاندا خوێنی گەیەکان وەرناگیرێت (واتە بەکار ناھێندرێت بۆ کەسێکی تر) لەبەرئەوەی پێیان وایە کە گەیەکان لە مەترسییەکی زیاتردان لە کۆمەڵگەدا بەرامبەر بەو نەخۆشییانە.<ref name=Blood>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Cber / Fda |ناونیشان=http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |سەردێڕ=FDA Policy on Blood Donations from Men Who Have Sex with Other Men |بڵاوکەرەوە=Web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20071011035223/http://www.fda.gov/cber/faq/msmdonor.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> ==== تەندروستی گشتی ==== پزیشکەکان لە سەرانسەری جیھاندا ئەم خاڵانەیان پەسەند کردووە بۆ ئەوەی خانمە لێزبیانەکان و پیاوە گەیەکان ڕەچاوی بکەن لەکاتی [[سێکس]]دا تاکو خۆیان لە نەخۆشی بپارێزن: ===== ژنان ===== * لە خوێنی [[سووڕی مانگانە]] و ھەر برینێکی [[قوز|ئەندامی زاووزێی]] خەڵکی خۆت بەدوور بگرە، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی دوورن. * دڵنیا بەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو [[یاریی سێکسی|یارییە سێکسیانەی]] کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت * بەربەستێک دابنێ لە بەردەم ئەندامی زاووزێی کەسەکەی کە لەگەڵیت لەکاتی سێکسی دەمدا، وەک کۆندۆم یان ھەر شتێکی تر کە ڕێگری لە دەستتێوەدانی ڕاستەوخۆ دەکات * دەستکێشی لەیتکس بەکاربھێنە و دەستکێشەکان بە ڕۆنێکی تەندروستی نازیان بەخش چەور بکە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات.<ref name=mravack>Mravack, Sally A. (July 2006)."Primary Care for Lesbians and Bisexual Women", ''American Family Physician'' '''74''' (2) p. 279–286.</ref> ===== پیاوان ===== * خۆت لە شلەکانی جەستەی ئەو پیاوەی لەگەڵیدای بەدوور بگرە، ئەمە وەک [[تۆو (ژینناسی)|تۆو]]، [[تۆواو]]، و [[خوێن]] یان ھەر برینێکی تر، مەگەر ١٠٠٪‏ زانیت کە ئەوان پاکن و لە نەخۆشی بەدوورن. * [[کۆندۆم]] بەکاربھێنە لەکاتی سێکسی [[دەم]] و [[کۆم]]دا * بەربەست بەکاربھێنە لەکاتی [[کۆم بۆ دەم]]، بۆ ھەر ئەندامێکی جەستەت کۆندۆمێک بەکاربھێنیت باشترە * دڵنیابەرەوە لە بەکارھێنانی کۆندۆم بەسەر ئەو یارییە سێکسییانەی کە دەچێت بە کۆم یان ئەندامی زاووزێی زیاتر لە یەک کەسدا. ھەمیشە یارییە سێکسییەکانی خۆت بۆ خۆت ھەڵبگرە و با ھەر کەسێک دانەیەکی خۆی ھەبێت<ref>Catalyst, Sr. Kitty, Staff of San Francisco City Clinic; "Reading This Might Save Your Ass"; 2001, San Francisco HIV Prevention and STD Prevention and Control.</ref><ref>Men Like Us: The GMHC Complete Guide to Gay Men's Sexual, Physical, and Emotional Well-being; Wolfe, Daniel; Gay Men's Health Crisis, Inc; Published by Ballantine Books, 2000; {{ISBN|0-345-41496-9}}, 9780345414960.</ref> * چەورکەر بەکاربھێنە گەر زانیت خوێنبەربوون ڕوودەدات === دەروونی === لەکاتێکدا کە سەرەتا ھاوزایەندخوازی لەناو وێژەی پزیشکیدا سەری ھەڵدا، ئەوان زۆرجار پێیان وابوو کە نەخۆشییەکی دەروونی بۆماوەیی ڕەگەکەیەتی. زۆرێک لە لێکۆڵینەوەکانی لەسەر ھاوزایەندخوازەکان دەکرا زیادتر تیشکی دەخستە سەر [[خەمۆکی]]، بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر، و خۆکوژی لەواندا. ھەرچەندە ئەم کێشانە ھەن لەناو ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین و بە پێچەوانەوە، وتووێژکردن لەسەر ئەمە بە دراماتیکی کەم بۆوە دوای ئەوەی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان لابرا لە ساڵی ١٩٧٣. لەجێی ئەوانەی کە پێشوو باس کران، نالایەنگیری یاسایی، بەرزکردنەوەی درۆ و دەلەسە و، کەمی پشتگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، بوون بە فاکتەرەکان کە تووشی خەڵکانی ئێڵ جی بی تی دەبێت و زۆرجاریش کاریگەری مەزنیان دەبێت لەسەریان لەڕووی دەروونییەوە،<ref>Schlager, Neil, ed. (1998). ''Gay & Lesbian Almanac''. St. James Press. {{ISBN|1-55862-358-2}}, p. 152.</ref> ھەر ئەمانەش کران بە پێوەری حاڵەتی دەروونی ھاوزایەندخوازان. ئەو شورەیی، نایەکسانی، زوڵم و ستەم و بە-کەم-سەیرکردنەی کە بە ھاوزایەندخوازییەوە لکێنراوە دەبێتە ئەنجامی کێشەی دەروونی بەپێی تێپەڕبوونی کات، بەڵام بەپێچەوانەوە بۆ جیاڕەگەزخوازی چونکە دیاردەیەکی باوترە لە کۆمەڵگەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Meyer, Ilan H. |سەردێڕ=Prejudice, social stress, and mental health in lesbian, gay, and bisexual populations: conceptual issues and research evidence |journal=Psychological Bulletin |بەرگ=١٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٦٧٤–٩٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٣|pmid=١٢٩٥٦٥٣٩|pmc=٢٠٧٢٩٣٢|doi=10.1037/0033-2909.129.5.674}}</ref> بەڵگەکان وای پیشان دەدەن کە ئەم جۆرە کردارانە بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازانی گەنج لە ڕووی دەروونییەوە دەیانخاتە مەترسییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |سەردێڕ=Black gay men, lesbians, have fewer mental disorders than whites, says Mailman School of PH study |بڵاوکەرەوە=Eurekalert.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100507073023/http://www.eurekalert.org/pub_releases/2007-10/cums-bgm100207.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === گەنجانی گەی و لێزبیان === گەنجانی ئێڵ جی بی تی مەترسییەکی زیاتری خۆکوشتن، خوگرتن بە ماددە ھۆشبەرەکان، کێشەی قوتابخانە و گۆشەگیرییان لەسەرە بەھۆی ئەو ژینگە نەیار و گوناھبارکەرانەی کە تێیدا دەژین؛ کە خراپەی زۆریان بەرامبەر دەکرێت تێیدا، وەک بەدڕەفتاری دەروونی و جەستەیی بەرامبەریان، لەگەڵ جیابوونەوە لە خێزان و ھاوڕێکانیان.<ref name=dhhs>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Report of the Secretary's Task Force on Youth Suicide |editor-first=Marcia R. (ed.) |editor-last= Fenleib |ساڵ=١٩٨٩|بڵاوکەرەوە=United States Government Printing Office |ژپنک=٠-١٦-٠٠٢٥٠٨-٧|دوایین=Gibson |یەکەم=P. |contribution=Gay and Lesbian Youth Suicide}}</ref> ھەر لێرەشدا ڕاناوەستێت و گەنجانی ئێڵ جی بی تی بە شێوەیەکی زیاتر لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە لەلایەن باوانیان یاخود ھاوڕێکانیان ئازار دەدرێت و ھەندێک جار تەنانەت [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسییشیان]] دەکرێتە سەر. ھۆکارەکانی ئەم خراپانە بەرامبەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دەگەڕێتەوە بۆ دوو ھۆکاری ''سەرەکی''. ١: ئەوان ھێرشیان دەکرێتە سەر لەبەر شوناسی زایەند و جیاوازییان لە زۆرینەی ئەندامانی کۆمەڵگە، زۆرجار لەبەر شێوازی پۆشاکەکانیان و شتی لاوەکی تر. ٢: لەکاتی ڕەتکردنەوەیان لەلایەن ئەندامانی خێزان و ھاوڕێکانیانەوە، ئەوان دەکرێن بە قوربانی و لەوانەیە ئەو مناڵانەی لە خێزانێکی [[ھۆمۆفۆبیا|ھۆمۆفۆبیدا]] گەورە دەکرێن ھەمان ڕەوشتیان ھەبێت بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان بەبێ ھیچ ھۆکارێک یان ھەڵبژاردنێک. ئەم ڕەتکردنەوانە ئەنجامی خراپیان لێ دەکەوێتەوە و ھاوزایەندخوازی ناگۆڕێت. ئەگەر کەسێک بەو شێوەیە ڕەت بکرێتەوە لەلایەنە کۆمەڵایەتییەکانی ژیان لەوانەیە خوو بداتە خواردنەوە و بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەر و سێکسکردن لەگەڵ چەند کەسێکدا لە ھەمان کاتدا بۆ ئەوەی قەرەبووی بکاتەوە، لەوانەشە ھاوزایەندخوازە ھەرزەکارەکان لە ماڵەوە ڕابکەن بەھۆی ئەم شتانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |سەردێڕ=Victimization Over the Life Span: A Comparison of Lesbian, Gay, Bisexual, and Heterosexual Siblings |یەکەم=Kimberly F. |دوایین=Balsam |نووسەر٢=Esther D. Rothblum |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٥|journal=Journal of Consulting and Clinical Psychology |بەرگ=٧٣|issue=3 |پەڕەکان=٤٧٧–٤٨٧|format=PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070311233920/http://www.apa.org/journals/features/ccp733477.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٠٧|doi=10.1037/0022-006x.73.3.477 |pmid=١٥٩٨٢١٤٥}}</ref> {{وتە لەگەڵ سەرچاوە|ڕەتکردنەوەی زیاتر لەلایەن خێزانەکانەوە دەدرێتە پاڵ تەندروستییەکی خراپتر. [ئەگەر بەراوردیان بکەین]، پێگەیشتووە لێزبیان، گەی، و بایسێسوالەکان کە زیاتر لەلایەن خێزانەکانیانەوە ڕەت کراونەتەوە لە تەمەنی ھەرزەکارییدا ٨٫٤ جار زیاتر مەترسی ھەوڵی خۆکوشتنیان لەسەر بووە، ٥٫٩ جار زیاتر مەترسی خەمۆکی سەختییان لەسەر بووە، ٣٫٤ جار زیاتر مەترسی بەکارھێنانی ماددەی ھۆشبەری قەدەغەکراویان لەسەربووە و ٣٫٤ جاری تریش زیاتر مەترسیی سێکسی بێ بەرگرییان لەسەر بووە بەراورد بەو کەسانەی کە لەلایەن خێزانەکانیانەوە ھەرگیز ڕەت نەکراونەتەوە یاخود زۆر بە کەمی ڕەت کراونەتەوە.|<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.2007-3524 |ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346 |سەردێڕ=Family Rejection as a Predictor of Negative Health Outcomes in White and Latino Lesbian, Gay, and Bisexual Young Adults |یەکەم=Caitlin |دوایین=Ryan |journal=Pediatrics |نووسەر٢=David Huebner |نووسەر٣=Rafael M. Diaz |نووسەر٤=Jorge Sanchez |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=PEDIATRICS |بەرگ=١٢٣|issue=1 |پەڕەکان=٣٤٦–٣٥٢|pmid=١٩١١٧٩٠٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090316103844/http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/123/1/346 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} کارەساتەکان کە بەسەر گەنجانی ئێڵ جی بی تی دێن زیاتر لە شارە گەورەکاندا ڕوو دەدات، بەھۆی ئەمەشەوە [[وێبگە|ماڵپەڕەکانی]] سەر [[ئینتەرنێت]] ھەستاون بۆ ئەوەی یارمەتی گەنجان و پێگەیشتووانی ئێڵ جی بی تی بەن.<ref name=suicideorg>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Gay, Lesbian, Bisexual, and Transgender Suicide |ناونیشان=http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |یەکەم=Kevin |دوایین=Caruso |periodical=Suicide.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070430000229/http://www.suicide.org/gay-and-lesbian-suicide.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پرۆژەی ترێڤەر]]، ھێڵێکی یارمەتی ڕێگریی خۆکوژی بۆ گەنجە گەیەکان، دامەزرا دوای پەخشێکی ئەو فیلمەی کە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بردەوە بەناوی ''ترێڤەر''. ڕێندی ستۆن و جەیمز لیسێزن، کە دروستکەری فیلمەکەن، بە یەکەوە پرۆژەکەیان دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | سەردێڕ=24-hour help for gay youth |ئیش=CNN | ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨| ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٥| نووسەر=Wilson, Jacque | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170614043343/http://www.cnn.com/2008/SHOWBIZ/07/02/trevor.project/index.html?iref=24hours | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == یاسا و سیاسەتەکان == === یاسایییەتی === {{یاساکانی جیھان کە بۆ ھاوزایەندخوازی داندراوە}}ھەندێک لە دەوڵەتەکان پەیوەندی سێکسیی ھاوزایەندخوازییان قەدەغە نەکردووە، بە مەرجێک ھەردوو لایەن لە تەمەنی یاساییدا بن و بە پەسەندکردنی ھەردوولا پەیوەندییەکە پێکھاتبێت. ھەندێک لە دەسەڵاتە دادوەرییەکانی کە لەناو جیھاندا ھەن مافی یەکسان بۆ ھاوزایەندخوازانی کۆمەڵگەکەیان دەستەبەردەکەن و دەیانپارێزن و وەک خێزانە جیاڕەگەزخوازەکان مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت، واتە ڕێگەی [[ھاوسەرگیری]]شیان پێ دەدرێت. ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھانی خەڵکەکەیان دەدەن کە خۆیان بە پەیوەندی جیاڕەگەزەوە بلکێنن و لە ھەندێک لە دەوڵەتەکانی تریش ھاوزایەندخوازی بە تاوان داندراوە. ھاوزایەندخوازەکانی کە لە زۆرینەی ناوچە ئیسلامییەکان جێگیرن مەترسی [[سزای مەرگ]]یان لەسەرە، وەک لە [[ئێران]] و بەشێکی نێجیریا دەبیندرێت. ھەرچەندە ھاوزایەندخوازی لە ھەندێک شوێنەکانی [[جیھانی ڕۆژاوایی]] وەک [[پۆڵەندا]] لە ١٩٣٢، [[دانمارک|دانیمارک]] لە ١٩٣٣، [[سوێد|سوید]] لە ١٩٤٤، و [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ١٩٦٧، یاسایی کرا، [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]] لە ناوەڕاستەکانی ١٩٧٠ ئینجا ھەندێک یاسای شارستانیی و سیاسییان بۆ داندرا، ئەویش تەنھا لە ھەندێک لە وڵاتە پێگەیشتووەکان. گۆڕانکارییەک بەرچاو ڕوویدا کاتێک لە ١٩٧٣دا کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی ھاوزایەندخوازی لە پێڕستی نەخۆشییە دەروونییەکان سڕییەوە و پێناسەیەکی نوێی بۆ ھاوزایەندخوازی دابین کرد. لە ١٩٧٧دا، کیبێک بووبە یەکەم ویلایەت کە بە یاسایی بەدڕەفتاری بەرامبەر بە ئاڕاستەی زایەندییەکان قەدەغە کرد. لە ١٩٨٠ و ١٩٩٠ەکان، زۆرینەی وڵاتە پێگەیشتووەکان یاسای فەرمییان بۆ ھاوزایەندخوازەکان دانا و لە ھەمان کاتدا یاساییان کرد و بەدڕەفتارییان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازان قەدەغە کرد، بەتایبەتی بەرامبەر بە کەپڵە گەیەکان لە خانووبەرە و سێرڤس کارەکانیان، ھتد. لەلایەکی ترەوە، زۆرینەی وڵاتەکانی تر لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و [[ئەفریقا]]، لەگەڵ چەند وڵاتێکی تر لە ئاسیا، و چەند ناوچەیەکی تریش، یان ھاوزایەندخوازییان لە یاساکانیان دەرکردووە و گرنگی پێ نایەن یانیش بە تاوان دەیژمێرن. کوردستان کە ئێستە بەشێکە لە عێراق، بە ھەمان شێوە دیاردەکەی پشتگوێ خستووە، بەڵام بە فەرمیش نایاسایی نییە. لەوانەیە ئەگەر کوردستان ببێت بە دەوڵەت، یاسای تایبەت بۆ ھاوزایەندخوازان دابنرێت. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، ھاوزایەندخوازی کرا بە تاوان لە [[ھیندستان]] لەلایەن بڕیارێکی دادگاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=SHYAMANTHA|یەکەم=ASOKAN|سەردێڕ=India's Supreme Court turns the clock back with gay sex ban|ناونیشان=http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924191626/http://www.reuters.com/article/2013/12/11/us-india-rights-gay-idUSBRE9BA05620131211|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{لابردنی ھاوزایەندخوازی لە کردارە نایاسایییەکان لە جیھاندا}} === یاساکان دژی جیاکاری === ==== ویلایەتە یەکگرتووەکان ==== * {{تۆخ|جیاکاری لە دامەزراندنی کار}} نیشانەیەکە بۆ جیاکاری لەکاتی بە کرێ گرتنی کارمەند و خراپکاری لەکاتی پێدانی شێوازی کارەکان و پلە بەرزکردنەوە و دەرکردن و جیاکاری خراپی زیاتر، لەبەر ھۆکاری سادە، زۆرجار ھاوزایەندخوازیش یەکێکە لەو ھۆکارانە. لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]]، یاسا و سیاسەتێکی زۆر کەم ھەیە کە پشتگیری لە جیاکاری دەکات لەکاتی دامەزراندنی کارمەندەکان.<ref name=soandthelaw>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sexual Orientation and the Law |یەکەم=James M |دوایین=Donovan |نووسەر٢=American Association of Law Libraries Standing Committee on Lesbian and Gay Issues |ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=William S. Hein & Co. |ژپنک=٠-٨٣٧٧-٠١٦٦-X}} § 5:17</ref> ھاوزایەندخوازی شتێکی یاسایییە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، بۆیە ھاوزایەندخوازان مافی ئەوەیان ھەیە کراوە بن لەبارەی ھاوزایەندخوازییەکەیانەوە لە کارەکانیان. بریاری بەڕێوەبەرایەتی ١٣٠٨٧ی سەرۆککۆمار [[بیڵ کڵینتن]] جیاکاریی بەھۆی ئاڕاستەی زایەندی نایاسایی کرد لە خزمەتگوزاریی پێشبڕکێییی ھێزی کاری مەدەنیی فیدیرالی لە ١٩٩٨.<ref name=clintonexecorder>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Executive Order 13087 of May 28, 1998 |ناونیشان=http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&docid=fr02jn98-135.pdf |format=PDF |periodical=Federal Register |بەرگ=٦٣|ژمارە=١٠٥|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ١٩٩٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041118191439/http://frwebgate.access.gpo.gov/cgi-bin/getdoc.cgi?dbname=1998_register&docid=fr02jn98-135.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەوانەیە ئەو کەسانەی کە جیاکاری دەکەن بەھۆی، لەسەر بنەمای، یان دژی ھاوزایەندخوازی لە دامەزراندنی کارمەندان، لەوانەیە ڕووبەڕووی یاسا ببنەوە.<ref name=ashtonciviletti>Ashton v. Civiletti, 613 F.2d 923, 20 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1601, 21 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 30297 (D.C. Cir. 1979)</ref><ref name=kellyoakland>Kelly v. City of Oakland, 198 F.3d 779, 81 Fair Empl. Prac. Cas. (BNA) 1455, 77 Empl. Prac. Dec. (CCH) P 46281 (9th Cir. 1999)</ref> * {{تۆخ|جیاکاری لە خانووبەرە}} ئاماژەیە بۆ جیاکاری و خراپ مامەڵەکردن لەگەڵ کڕیارانی خانووەکان لەلایەن خاوەنەکانییانەوە لەبەر جیاوازی ئەو کەسانەی دەیانەوێت بیکڕن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھیچ یاسایەک نییە دژی ئەم جیاکارییانە کە زۆرجار لەسەر بنەمای شووناسی ئاڕاستەی زایەندیی و ھاوزایەندخوازیی و، ھتد… دروست دبن، بووەستێتەوە. بەڵام ئێستە ١٣ ویلایەت و چەند شارێکی گەورە بە سەربەخۆیی یاسایان داناوە بۆ نەھێشتنی ئەم دیاردەیە.<ref name=findlawrenters>{{بیرخستنەوە|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071210161544/http://realestate.findlaw.com/tenant/tenant-fair-housing/tenant-fair-housing-orientation.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Renter's Rights Against Sexual Orientation Discrimination}}</ref> * {{تۆخ|تاوانی ڕق}} (ھەروەھا ناسراوە بە تاوانی لایەنگیری) پێکھاتووە لە چەند تاوانێک کە ھۆکاری لایەنگر بزواندووێتی بەرامبەر بە گرووپە کۆمەڵایەتییەکان، زۆرجار ئەو گرووپانەی کە لە ڕووی ڕەگەز، [[ئایین]]، ئاڕاستەی زایەندیی، [[کەمتوانی]]، [[گرووپی ڕەگەزی]]، نەتەوە، تەمەن، [[جێندەر]]، شووناسی جێندەر، یان لایەنگیری سیاسیی لەو کەسانەی کە ھەستاون بە تاوانەکە جیاوازن. لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، ٤٥ ویلایەت، لەوان [[واشینگتن دی سی]]، یاسایی بنچینەییان ھەیە کە تاوانی ڕقی ئاوا و ھاوشێوەی یان جیاواز لەمانە نایاسایی دەکات. ھەر یەکە لەم یاسایانە باسی بەدخووی بەرامبەر بە ئایین و زایەند و نەتەوە تێدایە؛ ٣٢دانە لە خاڵەکان لەسەر ئاڕاستەی زایەندییە، ٢٨ دانە لەسەر جێندەرە و، ١١ی تریش لەسەر [[ترانسجێندەر|ترانسجێندەریی]] و شوناسیی جێندەرییە.<ref name=adl>{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |format=PDF |سەردێڕ=State Hate Crime Laws |periodical=Anti-Defamation League |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614124916/http://www.adl.org/99hatecrime/state_hate_crime_laws.pdf |date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩دا، جووڵەی ڕاگرتنی تاوانی ڕق ''ماتیو شێفەرد و جەیمز بیارد جونییەر'' دامەزرا، کە «[...] ھێز بە لقی دادوەری دەدات بە لێکۆڵینەوە و بەلەدادگادانی تاوانە ڕقە توندڕەوییەکان کە تێیدا کەسە جیاکە قوربانییەکەی ھەڵبژاردووە لەبەر زایەند و ڕەنگ و ئایین و نەتەوە و جێندەر و ئاڕاستەی زایەندیی و، شووناسیی جێندەریی یاخود کەمتوانیی بینراو.» ئەمە کرایە ناو قانوونەوە و وای لە تاوانە ڕقییەکان کردووە کە تاوانێکی فیدڕاڵی بێت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrc.org/13699.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091028224353/http://www.hrc.org/13699.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=President Barack Obama Signs Hate Crimes Legislation Into Law |بڵاوکەرەوە=HRC |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> ==== یەکێتیی ئەورووپا ==== لە [[یەکێتیی ئەورووپا]]دا، جیاکاری لە ھەر جۆرێک لەسەر بنەمای ئاڕاستەی زایەندی یان شووناسی جێندەریی نایاسایییە لەژێر بەیاننامەی مافی یەکێتی ئەورووپی سەرەکی.<ref>[[s:Charter of Fundamental Rights of the European Union#CHAPTER III. EQUALITY|Charter of Fundamental Rights of the European Union]]</ref> ==== عێراق ==== لەکاتێکدا کە عێراق لەژێر دەستی بەریتانیادا بوو، ھاوزایەندخوازی تێیدا قەدەغە کرابوو. لەدوای ئەوە، کاتێک کە عێراق کەوتە ژێر دەستی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسەوە]]، ھاوزایەندخوازی لەخۆیدا قەدەغە نەکرابوو. لەژێر یاساکانی ١٩٦٩دا، کاتێک کۆدی تاوانەکان دەرچوو، تەنھا لەکاتێکدا نایاسایی کردبوو ئەگەر دەستدرێژی، تۆلازی، بۆ فیلمی سێکسیی، لەشفرۆشیی، نەتوانین بۆ ڕێگەپێدان بەھۆی تەمەن و نەخۆشی دەروونی بووایە.<ref name="WikiUsers5780">{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/LGBT_rights_in_Iraq |سەردێڕ = «LGBT rights in Iraq» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> ھیچ یاسایەک دژی جیاکاری دانەندرابوو. لە ٢٧ی نیسانی ساڵی ٢٠٢٤ پەڕلەمانی عێڕاق یاسای «بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی و لادانی سێکسی» تێپەڕاند و لە ٢ی تەمووزی ھەمان ساڵیشەوە کەوتە واری جێبەجێکردنەوە، بەمەش وەک لە یاساکەدا ھاتووە ئەو کەسانەی بانگەشە یاخود پڕاکتیزەی ھاوزایەندخوازی دەکەن ڕووبەڕووی سزای یاسایی دەبنەوە و ھەروەھا ئەو دکتۆرەش کە نەشتەرگەری گۆڕینی زایەند دەکات بەھەمان شێوە تووشی سزای یاسایی دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/notfound.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> === چالاکی ڕامیاری === لە ١٩٦٠ەکانەوە، زۆرێک لە خەڵکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە (دەستەواژە)|ئێڵ جی بی تی]] لە ڕۆژاوا، بە تایبەتی ئەوانەی لە شارە گەورەکان نیشتەجێ بوون، چاندێکی ھاوزایەندخوازییان دامەزراندووە. چاندی ھاوزایەندخوازی بە جووڵەی [[شانازیی ھاوزایەندخوازان|شانازی گەی]] ناسراوە لای زۆرێک لە خەڵکی، کە ساڵانە لەناو شارەکاندا ڕوودەدات. زۆرینەی ئەندامانی ئەم چاندە، بە ھاوزایەندخواز و پشتگیرەکانیشیانەوە، بەشداری لە شانازی گەی دەکەن بە لەبەرکردنی پۆشاک و بەرزکردنەوەی ئاڵای [[پەلکەزێڕینە]]، کە نیشانەیەکی ھاوزایەندخوازانە. سەرۆک وەزیری [[کەنەدا]]، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، چەندین جار بەشداری کردووە لە شانازی گەی و پشتگیری خۆی بۆ ھاوزایەندخوازەکان دەربڕیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Swoon-worthy photos: Canadian Prime Minister Justin Trudeau steals hearts at Toronto's Pride parade | ناونیشان = https://www.usatoday.com/story/news/nation-now/2017/06/26/gay-pride-parade-2017-justin-trudeau-steals-hearts-toronto-pride/427773001/ |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووز، ٢٠١٧ | بڵاوکەرەوە = USA Today |زمان = ئینگلیزی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://www.bbc.com/news/av/world-us-canada-36701570/justin-trudeau-joins-canada-gay-pride-march | سەردێڕ =Justin Trudeau joins Canada gay pride march | ڕێکەوتی سەردان =٧ی تەممووزی ٢٠١٧ | بەرھەم = BBC | بڵاوکەرەوە = BBC News | زمان =ئینگلیزی}}</ref> ھەرچۆنێک بێت، ھەموو ھاوزایەندخوازەکان بەشداری ناکەن لە شانازی گەی. زۆرێک لە پیاوە گەی و ژنە لێزبیانەکان پشتگوێی دەخەن. لەگەڵ بەربڵاوبوونەوەی ئەیدز لە ١٩٨٠دا، زۆرێک لە کۆمەڵەکان و خەڵکانی تری ئێڵ جی بی تی ھەستان بە ڕێکخستن و بەرزکردنەوەی ھەڵمەت بۆ پەروەردەکردنی خەڵکی لەسەر ئەیدز و چۆنێتی خۆلادان لەو نەخۆشییە و بەرزکردنەوەی ئاگاداری لەسەر بەکارھێنانی پاراستن لەکاتی سێکسدا. ھەروەھا ئەوان بەدواداچوونیان دەکرد لەسەر دیاردەکە و دەستی یارمەتییان درێژ دەکرد بۆ تووشبووەکان بەو نەخۆشییە و داوایان لە حکوومەت کرد کە گرنگی زیاتر بدات بەم دیاردەیە. {{multiple image | width = 200 | direction = vertical | align = right | image1 = Pride Parade 2016 (28071266173).jpg | alt1 = | image2 = Pride Parade 2016 (28071267343).jpg | alt2 = | footer = سەرۆک وەزیرانی کەنەدا، [[جەستن تروودۆو|جەستن ترودۆ]]، لە کاتی بەشداریکردن لە [[نمایشی شانازی]] لە [[تۆرۆنتۆ]]، [[کەنەدا]]. }} ئەو زیانانەی کە ئەو کاتە ئەیدز نایبۆوە و ڕێژەی کوشتنی زۆر کردبوو، وادیاربوو بووە ھۆی خاوکردنەوەی جووڵە ھاوزایەندخوازییەکان و لایەنەکانی تری ژیان، چونکە تیشک خرابووە سەر چارەسەرکردن و نەھێشتنی دیاردەکە. ھەرچۆنێک بێت، کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لەو کاتەدا لە لایەنی سیاسییەوە چالاکبوونەوە و تەحەدای کۆمەڵگەی جیاڕەگەزخوازانیان کرد کە بە ھەمان شێوەی ئەوان ھەستن لەسەر دیاردەکە و ئەو کارەساتەی ئەیدز نابوویەوە. بەھۆی ئەم جووڵانەوە، زۆرێک لە فیلمەکان ھەستان بە بەرچاوخستنی کێشەکە، لەو فیلمانە: ''بەستنێکی زوو'' (١٩٨٥)، ''دۆستی درێژخایەن'' (١٩٩٠)، ''فێڵەدێڵفیا'' (١٩٩٣)، و ھتد… لە ڕامیارییدا، چەند ڕەگەزخوازێکی زۆر ھەن کە لە سیاسەتدا کار دەکەن، تەنانەت لەو وڵاتانەشی کە یاسایان دژی ھاوزایەندخوازی ھەبوو ئەمە بینراوە. لەم کەسایەتییانە [[:en:Guido Westerwelle|گویدۆ ڤێسترڤل]]، [[:en:Peter Mandelson|پیتەر ماندلسن]] و [[:en:Per-Kristian Foss|پێر-کریستییان فاس]]، کە وەزیری کاروباری ئابووری [[نەرویژ|نەرویج]] بوو. جووڵەکانی ئێڵ جی بی تی لەلایەن چەند کەسایەتی و ڕێکخراوەوە تووشی ڕووبەڕووبوونەوە دەبن و کەسانێک ھەن کە دژی ھاوزایەندخوازی دەوەستنەوە، زۆرجار لەبەر ھۆکاری ئایینی. ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە کە ھەموو پەیوەندییەکی سێکسیی جگە لە لەگەڵ ھاوسەری جیاڕەگەز دژی نەریتیی خێزانییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Salt Lake City, UT |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|سەردێڕ=First Presidency Message on Same-Gender Marriage |بڵاوکەرەوە=Newsroom.lds.org |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080603123925/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/v/index.jsp?vgnextoid=a1312e636369f010VgnVCM100000176f620aRCRD |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref> و پێیان وایە کە مناڵەکان دەبێت لە ماڵێکدا بن کە دایک و باوکێک بەڕێوەی بەرێ.<ref name=DMD>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brownback |یەکەم=Sam |سەردێڕ=Defining Marriage Down&nbsp;– We need to protect marriage. |بڵاوکەرەوە=National Review |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٠٤|ناونیشان=http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080601155703/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040710092937/http://www.nationalreview.com/comment/brownback200407090921.asp |date=١٠ی تەممووزی ٢٠٠٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lds.org/topics/family-proclamation |سەردێڕ=''The Family: A Proclamation to the World'' |بڵاوکەرەوە=Lds.org |ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131208223716/https://www.lds.org/topics/family-proclamation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەندێک لەو کەسانەی کە دژی مافەکانی ھاوزایەندخوازانن پێیان وایە کە ئەم مافانە کێشەی تێکەڵبوون دروست دەکەن لە ڕووی ئازادی تاکەکەسی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=496871&in_page_id=1770 |سەردێڕ=Gay hate law 'threat to Christian free speech' |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|یەکەم=Steve |دوایین=Doughty |بڵاوکەرەوە=Daily Mail |شوێن=London}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770 |سەردێڕ=Christian faces court over 'offensive' gay festival leaflets |یەکەم=Steve |دوایین=Doughty |ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061019212703/http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=403815&in_page_id=1770 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |بڵاوکەرەوە=The Times |سەردێڕ=I'd like to say this, but it might land me in prison |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٢|یەکەم=Michael |دوایین=Gove |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20080918211024/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/columnists/michael_gove/article805241.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |سەردێڕ=Christian group likens Tory candidate review to witch hunt |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=CBC News |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080605082143/http://www.cbc.ca/canada/calgary/story/2007/11/28/chandler-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |سەردێڕ=Conduct unbecoming a free society |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|دوایین=Kempling |یەکەم=Chris |بڵاوکەرەوە=National Post |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140328143153/http://www.lifesitenews.com/news/archive/ldn/2008/apr/08040901 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئازادی ئایینی،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038 |سەردێڕ=Employer's Dilemma: When Religious Expression and Gay Rights Cross |یەکەم=Judith |دوایین=Moldover |بڵاوکەرەوە=New York Law Journal |ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071031184612/http://www.law.com/jsp/ihc/PubArticleIHC.jsp?id=1193735028038 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645 |سەردێڕ=Collision of religious and gay rights in the workplace |بڵاوکەرەوە=Humanist |ڕێکەوت=کانوونی دووەم–شوباتی ٢٠٠٨|یەکەم=Bob |دوایین=Ritter |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120305210524/http://findarticles.com/p/articles/mi_m1374/is_1_68/ai_n24944645/ |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٢ }}</ref> توانای بەڕێوەبردنی کڵێساکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm |سەردێڕ=Bishop loses gay employment case |ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=BBC News |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930123030/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/wales/6904057.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێکخراوە خێرخوازییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html |سەردێڕ=Catholic adoption service stops over gay rights |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Telegraph |یەکەم=Martin |دوایین=Beckford |شوێن=London |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171020151524/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/2080669/Catholic-adoption-service-stops-over-gay-rights.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/ |سەردێڕ=Catholic Charities to halt adoptions over issue involving gays |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٠٦|دوایین=LeBlanc |یەکەم=Steve |بڵاوکەرەوە=Boston Globe |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303212653/http://www.boston.com/news/local/articles/2006/03/11/catholic_charities_stuns_state_ends_adoptions/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و ڕێکخراوی ئایینی تر. بەھەرحاڵ، ئەو کڵێسا و ڕێکخراوانەی کە دژی یاساکانی حکوومەت دەوەستن و جیاکاری دەکەن لەنێوان ھاوزایەندخوازان و بەدڕەفتاری دەکەن بەرامبەرییان، ھەڕەشەی باج لێسەندنیان لێ دەکرێت لەلایەن حکوومەتەوە.<ref name=BannedBoston>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |سەردێڕ=Banned in Boston:The coming conflict between same-sex marriage and religious liberty |یەکەم=Maggie |دوایین=Gallagher |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بەرگ=٠١١|issue=33 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060516000949/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/012/191kgwgh.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠٠٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html |ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Church Group Complains of Civil Union Pressure |یەکەم=Jill |دوایین=Capuzzo |newspaper=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630114638/http://www.nytimes.com/2007/08/14/nyregion/14civil.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html |سەردێڕ=Group Loses Tax Break Over Gay Union Issue |یەکەم=Jill |دوایین=Capuzzo |newspaper=The New York Times |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628033942/http://www.nytimes.com/2007/09/18/nyregion/18grove.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |سەردێڕ=LDS Church expresses disappointment in California gay marriage decision |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٨|یەکەم=Carrie |دوایین=Moore |بڵاوکەرەوە=Deseret News |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1%2C5143%2C700226242%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|df=dmy}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090601193325/http://www.deseretnews.com/article/1,5143,700226242,00.html |date= ١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}</ref> ئێستە کڵێساکان پارەی پێداویستییەکانیان (وەک ئاو، کارەبا، ھتد…) نادەن و لەسەر حکوومەتە. == کۆمەڵگە و کۆمەڵناسی == === بیر و ڕای گشتی === {{کاردانەوە کۆمەڵایەتییەکان بەرامبەر بە ھاوزایەندخوازی}} پەسەند نەکردنی ئەو کەسانەی کە جیاڕەگەزخواز نین، وەک ھاوزایەندخوازان، لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە زیاتر لە وڵاتەکانی ئاسیا و ئەفریقا دەبیندرێت، بە تایبەتی وڵاتە دواکەوتووەکان، و بە شێوەیەکی بەرچاو لە ئەورووپا و [[ئوسترالیا]] و ئەمریکاکان پەسەند دەکرێن. کۆمەڵگەکانی ڕۆژاوا بە گشتی زۆر باشن لە ڕووی پەسەندکردنیانەوە و مافی خۆشیان ھەیە، بە تایبەتی لە کۆتا دەیەکانی ڕابردوودا گرنگی بە مافەکانیان دراوە و کۆمەڵگە فێرکراوە لەسەر دیاردەکە. لە ٢٠١٧دا، پرۆفیسۆر ئەیمی ئەدامچیک ڕوونی کردەوە کە ئەم جیاوازییە جیھانییانە لە پەسەندکردنی ھاوزایەندخوازان دەگەڕێتەوە بۆ سەر سێ فاکتەر کە پێکھاتوون لە: بەھێزی دیموکراسی، پێگەیشتوویی ئابووری، و ئەو ئایینانەی کە لەو شوێنانە بەربڵاون.<ref name="Adamczyk">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adamczyk|یەکەم=Amy|سەردێڕ=Cross-National Public Opinion about Homosexuality: Examining Attitudes across the Globe|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=University of California Press|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170217022835/https://books.google.com/books?id=wly8DQAAQBAJ&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === پەیوەندییەکان === لە ٢٠٠٦دا، کۆمەڵەی دەروونی ئەمریکی، کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکی، لەگەڵ کۆمەڵەی نەتەوەیی کارمەندانی کۆمەڵایەتی، لە دادگای باڵا لە ویلایەتی [[کالیفۆرنیا]] کورتەیەکیان پێشکەش کرد: «خەڵکانی گەی و لێزبیان پەیوەندی پابەندبوو و درێژخایەن دروست دەکەن کە یەکسانن بە پەیوەندییە جیاڕەگەزخوازەکان. [[ھاوسەرگیری]] کە لە ھاوزایەندخوازان دابڕاوە سوودی کۆمەڵایەتی، دەروونی، و تەندروستی دەھێنێت. بە ڕەتکردنەوەی مافی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان، ویلایەتەکە پشتی ئەو ستیگمایانە دەگرێت و ڕێیان پێ دەدات کە بەردەوام بێت کە [بە ھۆکاری مێژوویی] دراونەتە پاڵ ھاوزایەندخوازی. ھاوزایەندخوازی تووشی ستیگما کراوە و ئەم ستیگمایەش ئەنجامی نەرێنیی دەبێت. بەربەستنی [[ھاوسەرگیریی ھاوزایەند|ھاوسەرگیری ھاوزایەندخوازان]] لەلایەن ویلایەتی کالیفۆرنیاوە، شکانەوەیەکی ئەم ستیگمایەیە.» ئەوان ھەروەھا ئاماژەیان بەوە دا کە «ھیچ بنەمایەکی زانستیی نییە بۆ جیاکردنەوە لە نێوان کەپڵە جیاڕەگەزخواز و ھاوزایەندخوازەکان لە بارەی مافی یاسایی، سوودەکان، و [ئەو کێشانەی] کە لە ڕووی ھاوسەرگیری شارستانییەوە دروست دەبن.»<ref name=amici/> ھاوسەرگیری ھاوزایەند لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا یاسایی کرا کاتێک ویلایەتی کالیفۆرنیا بڕوانامەی ھاوسەرگیری بۆ ھاوزایەندخوازان دەرکرد و بەسەر بەربەستەکەدا چۆوە کە دژی یاساکانی ویلایەتەکە بوو.<ref>*{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Same-sex_marriage_in_California |سەردێڕ = «Same-sex marriage in California» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> === ئایین === ھەرچەندە پەیوەندی نێوان ھاوزایەندخوازی و ئایین دەتوانێت بگۆڕێت لە ناوچەیەکەوە و بۆ ناوچەیەکی تر و بەپێی تێپەڕبوونی کات، ئەو ئایینانەی کە ئێستە بەربڵاوترینن لە جیھاندا، کە [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]]ن، ھاوزایەندخوازی و شێوەکانی تری پەیوەندیداری بە نەرێنیی پیشانی کۆمەڵگە دەدەن. ئەم دژ وەستانە دەتوانێت لە مەودایەکی فراوان لە بە کەم سەیرکردنی کردارەکە، تا تەواو بەربەستکردنی و دژ وەستانی لە ھەبوون لە کۆمەڵگەدا درێژ ببێتەوە. ھەندێک لە ئایینەکان وا بانگەشە دەکەن کە ڕووتێکردنی ھاوزایەند لە خۆیدا تاوانە،<ref name=OPCtrial>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|سەردێڕ=Charge #1 and specifications preferred by the Presbytery of Southern California against The Rev. C. Lee Irons|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|format=PDF|بڵاوکەرەوە=Presbytery of Southern California of the Orthodox Presbyterian Church|وتەگێڕانەوە=claiming that homosexuality is an unchosen "condition," rather than a sin of the heart, [...] contradicts the teaching of Scripture that both the desire and the act are sin.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080723194409/http://www.upper-register.com/irons_trial/charges.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەندێکی تر دەڵێن تەنھا کردارە ھاوزایەندییەکان تاوانە،<ref>سێکس و کۆمەڵگە – بەرگی ٣ – پەڕەی ٨٣٤</ref> و ھەندێکی تریان بە تەواوی ھاوزایەندخوازییان پەسەند کردووە،<ref>The Wiley-Blackwell Companion to Religion and Social Justice – Page 543, Michael D. Palmer, Stanley M. Burgess – 2012</ref> لەکاتێکدا ھەندێکی تریش ھەن بە ڕێژەیەکی زۆر کەم کە ھانی ھاوزایەندخوازان دەدەن.<ref>Introduction to New and Alternative Religions in America, Eugene V. Gallagher, W. Michael Ashcraft – 2006</ref> ھەندێک لە خەڵکی پێیان وایە و بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ھەستی ھاوزایەند دەتوانرێت نەھێڵرێت بە باوەڕ بە ئایین. ھەندێک خەڵک کرداری ھاوزایەندخوازییان لەلا پیرۆزە و میتۆلۆجی خۆشەویستی ھاوزایەند دەتوانرێت لە بەشەکانی جیھاندا بدۆزرێتەوە.<ref>Cabezón, p. vii, "Introduction"</ref> == ھاوزایەندخوازیی ئاژەڵانی تر == [[پەڕگە:Males Anas platyrhynchos 2.jpg|وێنۆک|دوو قازی کێوی نێرینە]] [[پەڕگە:Wuppertal - Zoo - Panthera leo 01 (1) ies.webm|وێنۆک|دوو [[شێر]]ی نێر لە کاتی سێکسکردندا]] خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و دووڕەگەزخوازی بە شێوەیەکی بەربڵاو لە نێوان ئاژەڵەکاندا دەبیندرێن. ئەم خووڕەوشتانە لە [[سێکس|چالاکی سێکسییەوە]] درێژ دەبێتەوە بۆ باوانێتیکردن و بوون بە کەپڵ. بەدواداچوونێکی ١٩٩٩ی بڕووس بەیجمێڵ پیشانی دەدات کە کردەوە و خووڕەوشتی ھاوزایەندخوازی و پەیوەندیدار پێوەی لە سەروو ٥٠٠ جۆر لە ئاژەڵانی تردا تۆمار کراوە، ھەر لە [[پریمات]]ەکانەوە تا کرمەکان.<ref name=Bagemihl/><ref name="Biological Exuberance: Animal">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harrold |یەکەم=Max |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity |بڵاوکەرەوە=The Advocate, reprinted in Highbeam Encyclopedia |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ١٩٩٩|ناونیشان=http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520172429/http://www.thefreelibrary.com/Biological+Exuberance:+Animal+Homosexuality+and+Natural+Diversity.-a053877996 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیوەندی سێکسی نێوان ئاژەڵەکان بە شێوەی زۆر جیاواز دەردەکەوێت و دەنوێنرێت. ھەرچەندە چەند بیردۆزەیەک ھەیە، بەڵام لە ڕووی زانستییەوە ھێشتا نازانرێت ھۆکاری جیاوازی ئەم دەربڕینانە چییە لەم جۆرە پەیوەندییانەدا، و لەبەر ئەوەشی ھەموو جۆرێک لە ئاژەڵەکان بەدواداچوونیان لەسەر نەکراوە،<ref name="'Catalogue of Life' reaches">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gordon |یەکەم=Dr Dennis | سەردێڕ='Catalogue of Life' reaches one million species |بڵاوکەرەوە=National Institute of Water and Atmospheric Research |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٧|ناونیشان=http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070713004634/http://www.niwascience.co.nz/pubs/mr/archive/2007-04-10-3 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> بیردۆزەیەک یان وەڵامێکی جێگیر ئەستەمە دەستکەوتنی. وەک بەیجمێڵ دەڵێت: «شانشینی ئاژەڵان [ئەم کردەوەیە] ئەنجام دەدەن بە جیاوازییەکی سێکسیی زۆریشەوە، لەوان ھاوزایەندخوازی، دووڕەگەزخوازی، و سێکسی بێ زاووزێ» وا دیارە لەلای ئاژەڵەکانی تر پەسەندکردنی زۆر زیاترە لە چاو مرۆڤەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |سەردێڕ=Gay Lib for the Animals: A New Look At Homosexuality in Nature – 2/1/1999 – Publishers Weekly |بڵاوکەرەوە=Publishersweekly.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120729131204/http://www.publishersweekly.com/pw/print/19990201/26501-gay-lib-for-the-animals-a-new-look-at-homosexuality-in-nature-.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> لە یەکێک لە جۆرەکانی ئاژەڵان، کە پێکھاتووە لە [[پەز]]ەکان، یان مەڕە ماڵی کراوەکان، ڕووتێکردنی ھاوزایەندخوازی بە شێوەیەکی زۆر دەبیندرێت.<ref name="books.google.ca">''[https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&pg=PA179 Animal Homosexuality: A Biosocial Perspective] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170223053821/https://books.google.com/books?id=EftT_1bsPOAC&pg=PA179 |date=٢٣ی شوباتی ٢٠١٧}}'' By Aldo Poiani, A. F. Dixson, p. 179, 2010, Cambridge University Press</ref><ref name=levay2/> نزیکەی ١٠٪‏ مەڕە نێرینەکان ڕەتی دەکەنەوە کە لەگەڵ مێینەکاندا کردەوەی سێکسیی ئەنجام بدەن، لەکاتێکدا وەڵامی خێرایان دەبێت بۆ ئەنجامدانیی لەگەڵ نێرێکی تردا.<ref name=levay2>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Gay, Straight, and The Reason Why The Science of Sexual Orientation|ناونیشان=https://archive.org/details/gaystraightreaso0000leva|دوایین=Levay|یەکەم=Simon |ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |شوێن=Cambridge, Massachusetts |پەڕەکان=[https://archive.org/details/gaystraightreaso٠٠٠٠leva/page/٧٠ ٧٠]–٧١}}</ref> ھاوزایەندخوازی نێوان ئاژەڵەکان ئەوەمان پیشان دەدەن کە ھاوزایەندخوازی لە ڕاستیدا نەخۆشی نییە و لە ناو سروشتدا بەردەوام ڕوودەدات، و لە ھەمان کاتدا قسەی زۆرینەی کەسایەتییە ئایینییەکان، بە تایبەتی ئەوانەی نێو کۆمەڵگەی ئیسلامی، پووچەڵ دەکاتەوە لەوەی کە دەڵێن ھاوزایەندخوازی لە ئاژەڵدا ڕوو نادات. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|20em|refs= <ref name="apahelp">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sexual orientation, homosexuality and bisexuality|بڵاوکەرەوە=American Psychological Association|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130808032050/http://www.apa.org/helpcenter/sexual-orientation.aspx}}</ref> <ref name=amici>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |پەڕە=٣٠|سەردێڕ=Case No. S147999 in the Supreme Court of the State of California, In re Marriage Cases Judicial Council Coordination Proceeding No. 4365(...) – APA California Amicus Brief&nbsp;— As Filed |format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120118184353/http://www.courts.ca.gov/documents/Amer_Psychological_Assn_Amicus_Curiae_Brief.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref name="Frankowski">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1542/peds.113.6.1827 |نووسەر=Frankowski BL|نووسەر٢=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|سەردێڕ=Sexual orientation and adolescents |journal=Pediatrics|بەرگ=١١٣ |issue=٦ |پەڕەکان=١٨٢٧–٣٢ |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٤|pmid=١٥١٧٣٥١٩|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/113/6/1827.long}}</ref> <ref name="Lamanna">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|وتەگێڕانەوە=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130141623/https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name="Stuart">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=گەیڵ ویسگارز ستوارت|سەردێڕ=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٠-٣٢٣-٢٩٤١٢-X|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٥٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&pg=PA502|وتەگێڕانەوە=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130185850/https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&pg=PA502|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name="Kersey-Matusiak">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gloria Kersey-Matusiak|سەردێڕ=Delivering Culturally Competent Nursing Care|بڵاوکەرەوە=Springer Publishing Company|ژپنک=٠-٨٢٦١-٩٣٨١-١|ساڵ=٢٠١٢|پەڕە=١٦٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&pg=PA169|وتەگێڕانەوە=Most health and mental health organizations do not view sexual orientation as a 'choice.'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130123356/https://books.google.com/books?id=X8O_wGedAYoC&pg=PA169|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name="rcp2007">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|سەردێڕ=Submission to the Church of England's Listening Exercise on Human Sexuality|بڵاوکەرەوە=The Royal College of Psychiatrists|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130502011813/http://www.rcpsych.ac.uk/workinpsychiatry/specialinterestgroups/gaylesbian/submissiontothecofe.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name="Långström2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Långström |یەکەم١= N. |دوایین٢= Rahman |یەکەم٢= Q. |دوایین٣= Carlström |یەکەم٣= E. |دوایین٤= Lichtenstein |یەکەم٤= P. |سەردێڕ= Genetic and Environmental Effects on Same-sex Sexual Behavior: A Population Study of Twins in Sweden | doi = 10.1007/s10508-008-9386-1| journal = Archives of Sexual Behavior |بەرگ= ٣٩| issue = 1|پەڕەکان= ٧٥–٨٠|ساڵ= ٢٠٠٨| pmid = ١٨٥٣٦٩٨٦}}</ref> <ref name=PAHO>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="Therapies" to change sexual orientation lack medical justification and threaten health |ناونیشان=http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |بڵاوکەرەوە=Pan American Health Organization |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120523040848/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content&task=view&id=6803&Itemid=1926 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠١٢|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113141618/http://new.paho.org/hq/index.php?option=com_content |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }} archived here.</ref> <ref name="levay">Simon LeVay (1996). ''[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm Queer Science: The Use and Abuse of Research into Homosexuality] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170317060357/http://www.washingtonpost.com/wp-srv/style/longterm/books/chap1/queerscience.htm |date=١٧ی ئازاری ٢٠١٧}}.'' Cambridge: The MIT Press ISBN 0-262-12199-9</ref> <ref name=hawragazxwazi271927>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|سەردێڕ=Same-sex Behavior Seen In Nearly All Animals, Review Finds|ئیش=ScienceDaily|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110128123637/http://www.sciencedaily.com/releases/2009/06/090616122106.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name=hawragazxwazi371827>[http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx ''1,500 animal species practice homosexuality''. ''The Medical News'', 23 October 2006] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110210172226/http://www.news-medical.net/news/2006/10/23/20718.aspx |date=10 February 2011}}</ref> <ref name=hawragazxwazi372937>Sommer, Volker & Paul L. Vasey (2006), Homosexual Behaviour in Animals, An Evolutionary Perspective. Cambridge University Press, Cambridge. ISBN 0-521-86446-1</ref> <ref name=Bagemihl>{{harv|Bagemihl|1999}}</ref> <ref name="apa2009">American Psychological Association: [http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx Resolution on Appropriate Affirmative Responses to Sexual Orientation Distress and Change Efforts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160101174139/http://www.apa.org/about/governance/council/policy/sexual-orientation.aspx |date= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> <ref name="Committed">*[http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 Census statistics show quarter of California same-sex couples raising kids] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160809145325/http://www.mercurynews.com/census/ci_18334802?nclick_check=1 |date= ٩ی ئابی ٢٠١٦}} *[http://www.starnewsonline.com/article/20110630/ARTICLES/110639995/1004/sitemaps Region Saw Increase In Same-Sex Households] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160329030306/http://www.starnewsonline.com/article/20110630/articles/110639995/1004/sitemaps |date=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦}} *[http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 Census 2010: One Quarter of Gay Couples Raising Children] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630053712/http://abcnews.go.com/Health/sex-couples-census-data-trickles-quarter-raising-children/story?id=13850332 |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}} *[http://www.startribune.com/local/125537288.html Minnesota Sees 50% Rise in Number of Gay Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717123400/http://www.startribune.com/local/125537288.html |date=17 July 2011}} *[http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase Census:Dutchess, Ulster Gay Households Increase] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119045141/http://www.poughkeepsiejournal.com/article/20110714/NEWS01/107140334/Census-Dutchess-Ulster-gay-households-increase |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}} *[http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ Same Sex Couples' Numbers Soar In N.Y, 2010 Census Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430050627/http://westchesterrealestateinformation.com/same-sex-couples-numbers-soar-in-ny-2010-census-finds/ |date=٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}} *[http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&sc=local&sc3=&id=123278 87% Increase in Same-Sex Nevada Households Since 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141026075323/http://www.edgeboston.com/index.php?ch=news&sc=local&sc3=&id=123278 |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}} *[http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c 2010 Census indicates increase among same-sex homeowners in Oklahoma] {{Webarchive|url=https://archive.today/20130130091511/http://www.necn.com/07/14/11/Gay-lesbian-households-increase-in-Okla/landing_politics.html?&apID=aebfe9933c274365a694d062894d773c |date=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}} *[http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ Spike In Number of City's Same-Sex Couples] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727052503/http://www.wnyc.org/blogs/wnyc-news-blog/2011/jul/15/spike-number-same-sex-couples-city/ |date=27 July 2011}}</ref> <ref name=psych2010>[http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx Sexual Orientation] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110726000000/http://healthyminds.org/More-Info-For/GayLesbianBisexuals.aspx |date=26 July 2011}}. ''American Psychiatric Association''.</ref> <ref name="nrtsreport3619">[https://www.facebook.com/NRTTVenglish/videos/1455995347807378/ Homosexuals in the Kurdish Region], NRT Media</ref> <ref name=homodef46198>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Dictionary of True Etymologies|دوایین=Room |یەکەم=Adrian |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٠٢-٠٣٤٠-٣|پەڕە=٨٤}}</ref> <ref name=homodef37193>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Student's Dictionary of Psychology|دوایین=Statt |یەکەم=David A. |ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٦٩-٣٤٢-٢|پەڕە=٩٣}}</ref> <ref name=glbtq>{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |سەردێڕ=Karl-Maria Kertbeny: The Coinage and Dissemination of the Term |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|periodical=glbtq.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927020758/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626100855/http://www.glbtq.com/social-sciences/kertbeny_km.html |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> <ref name=homolegal3619>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Feray Jean-Claude |نووسەر٢=Herzer Manfred |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Homosexual Studies and Politics in the 19th Century: Karl Maria Kertbeny | journal = Journal of Homosexuality |بەرگ= ١٩|پەڕە= ١| doi=10.1300/j082v19n01_02}}</ref> <ref name=von-kraft3628>[http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html Krafft-Ebing, Richard von (1840–1902)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120409220543/http://www.glbtq.com/social-sciences/krafft_ebing_r.html |date=9 April 2012}}. ''glbtq.com''.</ref> <ref name=psexualis>{{بیرخستنەوە|ناونیشان=http://www.kino.com/psychopathia/history.html |سەردێڕ=Psychopathia Sexualis |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|periodical=Kino.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071004223140/http://www.kino.com/psychopathia/history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> <ref name=glaad>[http://www.glaad.org/referenceguide Media Reference Guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823105346/http://www.glaad.org/referenceguide |date=٢٣ی ئابی ٢٠١١}} (citing AP, NY Times, Washington Post style guides), GLAAD. Retrieved 10 May 2007.</ref> <ref name=haiey3618>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|سەردێڕ=gay|وێبگە=Oxford Dictionaries|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٥|وتەگێڕانەوە=(Of a person, especially a man) homosexual.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160827054658/http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/gay|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name=Mj3737>Marguerite Johnson, Terry Ryan: ''Sexuality in Greek and Roman society and literature: a sourcebook'' p.4</ref> <ref name=hayw26193>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |سەردێڕ=Lesbian &#124; Define Lesbian at Dictionary.com |بڵاوکەرەوە=Dictionary.reference.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307135535/http://dictionary.reference.com/browse/lesbian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name=UNAIDS>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UNAIDS: Men who have sex with men |بڵاوکەرەوە=UNAIDS |ناونیشان=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120320001221/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/dataimport/pub/briefingnote/2006/20060801_policy_brief_msm_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> <ref name=hayiaj261862>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Younger|یەکەم=John G.|سەردێڕ=Sex in the ancient world from A to Z|ناونیشان=https://archive.org/details/sexancientworldf00youn|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|شوێن=London [u.a.]|ژپنک=٠-٤١٥-٢٤٢٥٢-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/sexancientworldf٠٠youn/page/n٥٨ ٣٨]|edition=1st published.}}</ref> <ref name=naown1726>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The American Heritage Dictionary of the English Language, Fourth Edition|ناونیشان=https://archive.org/details/americanheritage0000unse_a1o7|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ساڵ=٢٠٠٠|ژپنک=٠-٦١٨-٧٠١٧٢-٩}}</ref> <ref name=haowm19364>{{بیرخستنەوەی وێب| دوایین = Spears | یەکەم = Richard A. | سەردێڕ = Fag |ئیش= Dictionary of American Slang and Colloquial Expressions | ساڵ = ٢٠٠٧| ناونیشان = http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160227014915/http://dictionary.reference.com/browse/faggot | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی شوباتی ٢٠١٦ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name=terms>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sex-lexis.com/ |سەردێڕ=Dictionary of Sexual Terms |بڵاوکەرەوە=Sex-lexis.com |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041015054212/http://www.sex-lexis.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref name=haownsh351937>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Marvin J.|سەردێڕ=Queer Things from Old Closets: Libraries Gay and Lesbian Studies – Queer Theory|ناونیشان=http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|بڵاوکەرەوە=Association of College and Research Libraries|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160116080410/http://rbm.acrl.org/content/rbml/8/1/19.full.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name=ajowm36197>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=eds|یەکەم=Marc Wolinsky ...|سەردێڕ=Gays and the military: Joseph Steffan versus the United States|ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|شوێن=Princeton, NJ|ژپنک=٠-٦٩١-٠٣٣٠٧-٢|پەڕەکان=٤٠–٤٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49&dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&source=bl&ots=GKgHK00BxL&sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&hl=en&sa=X&ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&f=false|edition=[Online-Ausg.].|ڕێکەوتی سەردان= ١ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161130175809/https://books.google.com/books?id=kM8WgQQghwIC&pg=PA49&lpg=PA49&dq=Gays+military+homo+derogatory+epithet&source=bl&ots=GKgHK00BxL&sig=MpmlY0QZHaF2ebPZ3o-phV1IMmo&hl=en&sa=X&ei=xxFuULTrGqP20gH5x4EY&ved=0CC8Q6AEwAw#v=onepage&q=Gays%20military%20homo%20derogatory%20epithet&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <!--========= دێمۆگرافیا ==========--> <ref name=timcook2719>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|سەردێڕ = Apple's CEO Tim Cook Is First Fortune 500 to Come Out as Gay|بڵاوکەرەوە = NBC News|ڕێکەوت = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|وێبگە = www.nbcnews.com|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20170724022131/http://www.nbcnews.com/watch/nightly-news/apple-s-tim-cook-is-first-fortune-500-to-come-out-as-gay-350111811811|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name=black>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١= Black |یەکەم١= Dan |دوایین٢= Gates |یەکەم٢= Gary |دوایین٣= Sanders |یەکەم٣= Seth |دوایین٤= Taylor |یەکەم٤= Lowell |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Demographics of the Gay and Lesbian Population in the United States: Evidence from Available Systematic Data Sources | journal = Demography |بەرگ= ٣٧ | issue = ٢|پەڕەکان= ١٣٩–١٥٤ | doi=10.2307/2648117 | pmid=١٠٨٣٦١٧٣}}</ref> <ref name=sexualbehavior37287>Sexual Behavior in the Human Male, p. 656</ref> <ref name="more-or-less-2010-10-01">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harford|یەکەم=Tim|سەردێڕ=More or Less examines Office for National Statistics figures on gay, lesbian and bisexual people|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151105183125/http://www.bbc.co.uk/programmes/b00tznbk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name=idea-creative719>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=David Leonhardt |سەردێڕ=John Tukey, 85, Statistician; Coined the Word 'Software' |journal=The New York Times |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٠}}</ref> <ref name=idea-creative628>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Biography 15.1, ''John W. Tukey'' (1915–2000) |ناونیشان=http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171105192244/http://www.swlearning.com/quant/kohler/stat/biographical_sketches/bio15.1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} John Tukey criticizes sample procedure</ref> <ref name = Billy1993>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.2307/2136206|vauthors=Billy JO, Tanfer K, Grady WR, Klepinger DH |سەردێڕ=The sexual behavior of men in the United States|jstor=2136206 |journal=Family Planning Perspectives |بەرگ=٢٥|issue=2 |پەڕەکان=٥٢–٦٠|ساڵ=١٩٩٣|pmid=٨٤٩١٢٨٧}}</ref> <ref name = Binson1995>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1080/00224499509551795|یەکەم١=Diane |دوایین١=Binson |یەکەم٢=Stuart |دوایین٢=Michaels |یەکەم٣=Ron |دوایین٣=Stall |یەکەم٤=Thomas J. |دوایین٤=Coates |یەکەم٥=John H. |دوایین٥=Gagnon |یەکەم٦=Joseph A. |دوایین٦=Catania |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Prevalence and Social Distribution of Men Who Have Sex with Men: United States and Its Urban Centers |journal=The Journal of Sex Research |بەرگ=٣٢|issue=3 |پەڕەکان=٢٤٥–٥٤ |jstor=3812794}}</ref> <ref name = Johnson1992>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnson AM, Wadsworth J, Wellings K, Bradshaw S, Field J |سەردێڕ=Sexual lifestyles and HIV risk |journal=Nature |بەرگ=٣٦٠|issue=6403 |پەڕەکان=٤١٠–٢|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|pmid=١٤٤٨١٦٣|doi=10.1038/360410a0}}</ref> <ref name = Laumann1994>Laumann, E. O. , Gagnon, J. H. , Michael, R. T. , & Michaels, S. (1994). ''The social organization of sexuality: Sexual practices in the United States.'' Chicago: University of Chicago Press.{{Page needed|date=September 2010}}</ref> <ref name = Wellings1994>Wellings, K. , Field, J. , Johnson, A. , & Wadsworth, J. (1994). ''Sexual behavior in Britain: The national survey of sexual attitudes and lifestyles.'' London, UK: Penguin Books.{{Page needed|date=September 2010}}</ref> <ref name = ACSF1992>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| doi = 10.1038/360407a0 |نووسەر= Investigators ACSF |ساڵ= ١٩٩٢|سەردێڕ= AIDS and sexual behaviour in France | journal = Nature |بەرگ= ٣٦٠| issue = 6403|پەڕەکان= ٤٠٧–٤٠٩| pmid = ١٤٤٨١٦٢}}</ref> <ref name = Bogaert2004>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Bogaert AF |سەردێڕ=The prevalence of male homosexuality: the effect of fraternal birth order and variations in family size |journal=Journal of Theoretical Biology |بەرگ=٢٣٠|issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٧|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٤|pmid=١٥٢٧٥٩٩٧|doi=10.1016/j.jtbi.2004.04.035}} Bogaert argues that: "The prevalence of male homosexuality is debated. One widely reported early estimate was 10% (e.g. , Marmor, 1980; Voeller, 1990). Some recent data provided support for this estimate (Bagley and Tremblay, 1998), but most recent large national samples suggest that the prevalence of male homosexuality in modern western societies, including the United States, is lower than this early estimate (e.g. , 1–2% in Billy et al. , 1993; 2–3% in Laumann et al. , 1994; 6% in Sell et al. , 1995; 1–3% in Wellings et al. , 1994). It is of note, however, that homosexuality is defined in different ways in these studies. For example, some use same-sex behavior and not same-sex attraction as the operational definition of homosexuality (e.g. , Billy et al. , 1993); many sex researchers (e.g. , Bailey et al. , 2000; Bogaert, 2003; Money, 1988; Zucker and Bradley, 1995) now emphasize attraction over overt behavior in conceptualizing sexual orientation." (p. 33) Also: "...the prevalence of male homosexuality (in particular, same-sex attraction) varies over time and across societies (and hence is a "moving target") in part because of two effects: (1) variations in fertility rate or family size; and (2) the fraternal birth order effect. Thus, even if accurately measured in one country at one time, the rate of male homosexuality is subject to change and is not generalizable over time or across societies." (p. 33)</ref> <ref name = Fay1989>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Fay RE, Turner CF, Klassen AD, Gagnon JH |سەردێڕ=Prevalence and patterns of same-gender sexual contact among men |journal=Science |بەرگ=٢٤٣|issue=4889 |پەڕەکان=٣٣٨–٤٨|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ١٩٨٩|pmid=٢٩١١٧٤٤|doi=10.1126/science.2911744}}</ref> <ref name = Sell1995>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|doi=10.1007/BF01541598|vauthors=Sell RL, Wells JA, Wypij D |سەردێڕ=The prevalence of homosexual behavior and attraction in the United States, the United Kingdom and France: results of national population-based samples |journal=Archives of Sexual Behavior |بەرگ=٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٢٣٥–٤٨|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٩٥|pmid=٧٦١١٨٤٤}}</ref> <ref name=SavinWilliams2009>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| editor1-last = Hope | editor1-first = Debra A |سەردێڕ= Contemporary Perspectives on Lesbian, Gay, and Bisexual Identities | doi = 10.1007/978-0-387-09556-1 |زنجیرە= Nebraska Symposium on Motivation |بەرگ= ٥٤|ساڵ= ٢٠٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٨٧-٠٩٥٥٥-٤}}</ref> <ref name=gayfeelings2719>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE0D91E3EF93BA35751C1A964958260&sec=&spon=&pagewanted=all|سەردێڕ=Sexual Behavior Levels Compared in Studies In Britain and France|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٢|ئیش=nytimes.com}}</ref> <ref name=statsofusa2719>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How Many People are Lesbian, Gay, Bisexual and Transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170721165514/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/research/census-lgbt-demographics-studies/how-many-people-are-lesbian-gay-bisexual-and-transgender/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref name=statsofusa3618>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |format=PDF |نووسەر=Gary Gates |سەردێڕ=How many people are lesbian, gay, bisexual, and transgender? |بڵاوکەرەوە=The Williams Institute |پەڕە=١ |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150425174542/http://williamsinstitute.law.ucla.edu/wp-content/uploads/Gates-How-Many-People-LGBT-Apr-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref name=moresources2719>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gay and Lesbian Families in the United States: Same-Sex Unmarried Partner Households |ناونیشان=http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |دوایین١=Smith |یەکەم١=David M. |دوایین٢=Gates |یەکەم٢=Gary J. |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110107082654/http://www.urban.org/UploadedPDF/1000491_gl_partner_households.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> <ref name="cdc.gov">[http://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf "Sexual Orientation and Health Among U.S. Adults: National Health Interview Survey, 2013."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709014014/https://www.cdc.gov/nchs/data/nhsr/nhsr077.pdf |date= ٩ی تەممووزی ٢٠١٧}} ''CDC''. 15 July 2014. 15 July 2014.</ref> }} {{Refbegin|20em}} === کتێبەکان === ;١٩٨٠کان # Adam, Barry (1987). ''The Rise of a Gay and Lesbian Movement'', G. K. Hall & Co. {{ISBN|0-8057-9714-9}} # {{بیرخستنەوە|یەکەم=John |دوایین=Boswell |ناونیشان=http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |سەردێڕ=Christianity, Social Tolerance, and Homosexuality: Gay People in Western Europe from the Beginning of the Christian Era to the Fourteenth Century |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ساڵ=١٩٨٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٠٦٧١١-٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060928195316/http://www.press.uchicago.edu/cgi-bin/hfs.cgi/00/231.ctl |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٦}} # Dover, Kenneth J. , ''Greek Homosexuality'', Gerald Duckworth & Co. Ltd. 1979, {{ISBN|0-674-36261-6}}(hardcover), {{ISBN|0-674-36270-5}}(paperback) # d'Emilio, John ''Sexual Politics, Sexual Communities: The Making of a Homosexual Minority in the United States, 1940–1970'', University of Chicago Press 1983, {{ISBN|0-226-14265-5}} # {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The History of Sexuality |یەکەم=Michel |دوایین=Foucault |authorlink=Michel Foucault |ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Pantheon Books |ژپنک=٠-٣٩٤-٤١٧٧٥-٥}} # Roth, Norman. ''The care and feeding of gazelles: Medieval Arabic and Hebrew love poetry.'' IN: Lazar & Lacy. ''Poetics of Love in the Middle Ages'', George Mason University Press 1989, {{ISBN|0-913969-25-7}} ;١٩٩٠ەکان # {{بیرخستنەوە|یەکەم١=Bruce |دوایین١=Bagemihl |سەردێڕ=Biological Exuberance: Animal Homosexuality and Natural Diversity|بڵاوکەرەوە=St. Martin's Press|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-١٩٢٣٩-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5CbRGV8AAIQC}} # Bérubé, Allan, ''Coming out under Fire: The History of Gay Men and Women in World War Two'', New York: MacMillan 1990, {{ISBN|0-02-903100-1}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Two spirit people: American Indian, lesbian women and gay men |نووسەر١=Brown, Lester B. |editor1=Lester B. Brown |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٩٠-٠٠٠٣-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AwnQBETJsvEC}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Handbook of medieval sexuality |یەکەم١=Vern L. |دوایین١=Bullough |یەکەم٢=James A. |دوایین٢=Brundage |بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٥٣-٣٦٦٢-٤|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PgSI1gvKhtAC}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Gay New York: Gender, Urban Culture, and the Making of the Gay Male World, 1890–1940 |نووسەر١=Chauncey, George |edition=reprint, illustrated |بڵاوکەرەوە=Basic Books |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٢٦٢١-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QCkEAQAAIAAJ}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٠|سەردێڕ=Encyclopedia of homosexuality (2 Volumes) |یەکەم١=Wayne R. |دوایین١=Dynes |یەکەم٢=Warren |دوایین٢=Johansson |یەکەم٣=William A. |دوایین٣=Percy |یەکەم٤=Stephen |دوایین٤=Donaldson |بڵاوکەرەوە=Garland Pub. |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٤٠-٦٥٤٤-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TYyGAAAAIAAJ}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٣|سەردێڕ=Odd girls and twilight lovers: a history of lesbian life in twentieth-century America |نووسەر١=Faderman, Lillian|edition=4 |بڵاوکەرەوە=Columbia University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧٤٨٨-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=44i96GWYxSQC}} # Hinsch, Bret, ''Passions of the Cut Sleeve: The Male Homosexual Tradition in China'', The University of California Press, 1990, {{ISBN|0-520-06720-7}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Outing: shattering the conspiracy of silence |نووسەر١=Johansson, Warren |نووسەر٢=William A. Percy |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٤١٩-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-lZ903C-dkMC}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ=Sex in America: a definitive survey |نووسەر١=Michael, Robert T. |بڵاوکەرەوە=Little, Brown |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٦-٩١١٩١-٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PkjmGwAACAAJ}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=Pederasty and Pedagogy in Archaic Greece |نووسەر١=Percy, William Armstrong |بڵاوکەرەوە=University of Illinois Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٧٤٠-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=TCvoj1efp8UC}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٨٧|سەردێڕ=Compañeras: Latina lesbians (an anthology) |نووسەر١=Ramos, Juanita |بڵاوکەرەوە=Latina Lesbian History Project |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ElVnAAAAMAAJ}} # Rousseau, George, ''Perilous Enlightenment: Pre- and Post-Modern Discourses—Sexual, Historical'', Manchester University Press 1991, {{ISBN|0-7190-3301-2}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Sexuality and eroticism among males in Moslem societies |نووسەر١=Schmitt, Arno |نووسەر٢=Jehoeda Sofer |editor1=Arno Schmitt |editor2=Jehoeda Sofer |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٤-٠٤٧-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Kw_BVSVmNsUC}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=١٩٩٩|سەردێڕ=An American obsession: science, medicine, and homosexuality in modern society |نووسەر١=Terry, Jennifer |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٩٣٦٧-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=C6pGoWWLfhEC}} ;٢٠٠٠ەکان # {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Regulating sex: the politics of intimacy and identity |یەکەم١=Elizabeth |دوایین١=Bernstein |یەکەم٢=Laurie |دوایین٢=Schaffner |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٤٨٦٩-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YQzW5I2RGNcC}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Before Stonewall: activists for gay and lesbian rights in historical context |نووسەر١=Bullough, Vern L. |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-١-٥٦٠٢٣-١٩٣-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A7x_VnES2esC}} # {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Greeks And Greek Love: A Radical Reappraisal of Homosexuality In Ancient Greece|نووسەر=Davidson, James|ساڵ=٢٠٠٧|ژپنک=٠-٢٩٧-٨١٩٩٧-٦|بڵاوکەرەوە=Weidenfeld & Nicolson}} # {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunther |یەکەم=Scott Eric |ڕێکەوت=٢٠٠٩|سەردێڕ=The Elastic Closet, A History of Homosexuality in France, 1942-present |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-٥٩٥١٠-١}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=The lavender scare: the Cold War persecution of gays and lesbians in the federal government |نووسەر١=Johnson, David K. |بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٤٠٤٨١-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=_FM_hkMdxpIC}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Historical dictionary of the lesbian liberation movement: still the rage |نووسەر١=Myers, JoAnne |بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٤٥٠٦-٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=dzYbAAAAYAAJ}} # {{بیرخستنەوە|ساڵ=٢٠٠٢|سەردێڕ=Queering India: same-sex love and eroticism in Indian culture and society |نووسەر١=Vanita, Ruth |بڵاوکەرەوە=Routledge |ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٩٢٩٥٠-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=I9rrucxQbmEC}} === وتارە ڕۆژنامەیییەکان === # {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=On the Prevalence of Homosexuality and Bisexuality, in a Random Community Survey of 750 Men Aged 18 to 27 |دوایین=Bagley |یەکەم=Christopher |دوایین٢=Tremblay |یەکەم٢=Pierre |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Haworth Press |ساڵ=١٩٩٨|journal=Journal of Homosexuality |بەرگ=٣٦|issue= 2 |issn=0091-8369 |oclc=٩١١٢٩٣٩١|doi=10.1300/j082v36n02_01 |پەڕەکان=١–١٨}} # {{بیرخستنەوە|doi=10.2307/374839 |سەردێڕ=The Homophobic Imagination |دوایین=Crew |یەکەم=Louie |دوایین٢=Norton |jstor=374839 |یەکەم٢=Rictor |شوێن=3, Nov 74 |بەرگ=٣٦|issue=3 |پەڕەکان=٢٧٢–٩٠|journal=College English |issn=0010-0994 |ساڵ=١٩٧٤|oclc=٤٢٧٠٩٢٢١١}} # {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=New Evidence of Genetic Factors Influencing Sexual Orientation in Men: Female Fecundity Increase in the Maternal Line |دوایین=Iemmola |یەکەم=Francesca |دوایین٢=Ciani |یەکەم٢=Andrea Camperio |بڵاوکەرەوە=Springer |format=Article |ساڵ=٢٠٠٩|journal=Archives of Sexual Behavior |پەڕەکان=٣٩٣–٣٩٩|بەرگ=٣٨|شوێن=no. 3 |issn=0004-0002 |oclc=٣٦٠٢٣٢٥٢٦|doi=10.1007/s10508-008-9381-6 |ناونیشان=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |pmid=١٨٥٦١٠١٤}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.springerlink.com/content/l6104277w82137x4 |date=شوباتی ٢٠٢٠}} # {{بیرخستنەوە|doi=10.1126/science.1887219 |سەردێڕ=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men. |دوایین=LeVay |یەکەم=Simon |ساڵ=١٩٩١|journal=Science |پەڕەکان=١٠٣٤–٧|issue=5023 |بەرگ=٢٥٣|issn=0036-8075 |oclc=١٢١٦٥٥٩٩٦|ناونیشان=http://www.sciencemag.org/cgi/content/abstract/253/5023/1034 |pmid=١٨٨٧٢١٩}} # {{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Fraternal Birth Order and Ratio of Heterosexual/Homosexual Feelings in Women and Men |یەکەم٩=N |دوایین٩=Martin |یەکەم٨=J |دوایین٨=Bailey |یەکەم٧=M |دوایین٧=Wright |یەکەم٦=S |دوایین٦=MacGregor |دوایین=McConaghy |یەکەم٥=M |یەکەم=N |دوایین٢=Hadzi-Pavlovic |یەکەم٢=D |دوایین٥=Keller |دوایین٣=Stevens |یەکەم٣=C |دوایین٤=Manicavasagar |یەکەم٤=V | displayauthors = 8|ساڵ=٢٠٠٦|journal=Journal of Homosexuality |پەڕەکان=١٦١–١٧٤|issue=4 |بەرگ=٥١|issn=0091-8369 |oclc=٢٠٢٦٢٩٨٨٥|pmid=١٧١٣٥١٣٣|doi=10.1300/J082v51n04_09 |ناونیشان=http://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1090513808000688}} === وتارەکانی ئینتەرنێت === # Burr, Chandler. [https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/ Homosexuality and biology]. ''The Atlantic'', June 1997, {{ISSN|1072-7825}}. An overview of recent research in layman's language. # [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/55169.stm BBC News (شوبات ١٩٩٨)]: Fingerprints Study # [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/325979.stm BBC News (نیسان ١٩٩٩)]: Doubt cast on 'gay gene' # {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&condition=Home+&+Top+Stories |سەردێڕ=WebMD (March 2000) |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080110000912/http://my.webmd.com/content/article/22/1728_56075?src=Inktomi&condition=Home+&+Top+Stories |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}: Pointing the Finger at Androgen as a Cause of Homosexuality # [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3735668.stm BBC News (تشرینی یەکەم ٢٠٠٤)]: Genetics of homosexuality # James Davidson, ''London Review of Books'', 2 June 2005, [http://www.lrb.co.uk/v27/n11/davi02_.html "Mr and Mr and Mrs and Mrs"]—detailed review of ''The Friend'', by Alan Bray, a history of same-sex marriage and other same-sex formal bonds {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{بەستەری پرۆژە خوشکەکان}} * {{dmoz|Society/Gay,_Lesbian,_and_Bisexual/History/|گەی، لێزبیان و دووڕەگەزخواز/مێژوو}} * [http://plato.stanford.edu/entries/homosexuality/ ئینسایکڵۆپیدیای فەلسەفەی ستانفۆرد – ھاوزایەندخوازی] * [http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&Jimare=12125 ڕاپۆرتی ئێن ئاڕ تی لەسەر ھاوزایەندخوازی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.nrttv.com/En/media-video-detail.aspx?Cor=2&Jimare=12125 |date=ئابی ٢٠٢١}} * ئەم وتارە [[:en:Homosexuality|بە زمانی ئینگلیزی بخوێنەوە]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|پزیشکی|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ژینناسی|سێکسناسی|دەروونناسی|فەلسەفە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٥٣٢٤٥٠|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧}} </span> [[پۆل:ھاوزایەندخوازی| ]] [[پۆل:ئەوین]] [[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] [[پۆل:ئاڕاستەی زایەندی]] [[پۆل:پەیوەندییە کەسییەکان]] [[پۆل:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] f6c2qec48i1jhjg5cpv95lvvow3r4fe 0 80904 1670336 1402476 2026-09-19T07:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670336 wikitext text/x-wiki {{بیروبڕوای ئایینی | بیروبڕوا = شیعەی دوازدە ئیمام | وێنە = [[پەڕگە:Zulfiqar_with_inscription.svg|300px]] | لێدوان = [[زولفەقار]] شمشێری [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]]، بە یەکێک لە گرنگترین ڕەمزەکانی شیعە دادەنرێ. | ئایین = ئیسلام | سەرکردە = سەرچاوە کۆنەکان و فەتواکان | شوێنی دەرکەوتن = | تایبەتمەندییەکان = | لق لێ بۆوە لە = | لقەکان = | شوێنگە = زۆرینە پێک دێنن لە [[ئێران]]، و[[بەحرەین|بەحرێن]] و [[ئازەربایجان]].{{ھن}}ڕێژەیەکی زۆر لە لە [[عێراق]] و [[لوبنان]].{{ھن}}کەمینە لە وڵاتانی [[کەنداوی فارس]] و [[ھیندستان]] و [[پاکستان]] و [[ئەفغانستان]]. | چەندجارەیی = | دامەزرێنەر = | زانستگەکان = *[[کەربەلا]] * [[مزگەوتی حەرام]]، [[مەککە]] * [[مزگەوتی پێغەمبەر]]، [[مەدینە]] * گۆڕی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]]، [[نەجەف]] * [[حەرەمی کازمیە]]، [[بەغدا]]د * گۆڕی [[عەلی کوڕی مووسا]]، [[مەشھەد]] * [[مزگەوتی جەمکەران]] | ھاوشێوەی = [[عەلەویەکان]] {{نقطة لف}} [[زەیدییە]] {{نقطة لف}} [[ئیسماعیلییە]] | بڕوا گەل = [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]] | ھاوشێوەیی = [[عەلەویەکان]]، [[زەیدییە]]، [[ئیسماعیلیە]] | بڕواگەل = [[ئایینە ئیبراھیمییەکان]] }} '''شیعەی دوازدە ئیمام'''، '''جەعفەری''' یان '''شیعەی ئیمامی''' ({{بە عەرەبی|ٱثْنَا عَشَرِيَّة}}، {{بە فارسی|شیعە دوازدەامامی}}) کۆمەڵەیەکن لە ئایینی [[ئیسلام]] و مەزھەبی [[شیعە]]. شیعەی دوازدە ئیمام لە ئەمڕۆدا زۆرترین ژمارەی شیعە پێکدەھێنن لە جیھاندا، لەبەر ئەوە ھەر کاتێک وشەی شیعە بە تەنیایی بەکارھات ئەوە مەبەست لێی شیعەی دوازدە ئیمامییە، ئەوان بڕوایان وایە کە [[محەممەد|پێغه‌مبه‌ر محمدﷺ]] دوای خۆی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیبی]] بۆ ڕێبەرایەتیی موسڵمانان ھەڵبژاردووە و لە دوای ئەویش ھەتا دوازدە نەوەی دیکە ھەر کوڕەکانی عەلی، یەک لە دوای یەک بوون بە پێشەوای موسڵمانان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shi’i {{!}} History & Beliefs|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Shii|وێبگە=Encyclopedia Britannica|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> == ناو == بەھۆی گرینگایەتی ئیمامەت (پێشەوایەتی) لەلایان، کۆڵەکە و بنەمای سەرەکی ئایینە، دەبێت لەلایەن خوداوە ئیمام دیاریبکرێت، مرۆڤەکان دەسەڵاتیان نییە لەو دیاریکردنەدا پێیاندەوترێت ئیمامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم١=ئومێد|دوایین١=عوسمان|سەردێڕ=قوتابخانە ھزری‌و سیاسییەکان لە ئیسلامدا؛ شیعەی ئیمامی (جەعفەری) [بەشی یەکەم]|ناونیشان=http://www.kurdistanc.com/Islamic/details.aspx?jimare=5256&__cf_chl_jschl_tk__=a2ddae172b87c8f6ceb678813d12e9e723402a57-1609370188-0-AXdd-7QTBzE8JdDJ7rcN8H1jKlbcaRlxoRUpyzuWn_OP9SoNazDVsp0O9JGUN3oi9bCqwlzVdQCCqu5vYn6LSRdXByJQq2m1-v6iGt1iTpbhCwaCKS3XnIAvpV9wQO9q-xmia6YTBOuxgAZQA7S-cLazWJBkz2fEIvkQB1hVUWUv-n8sl8pG-z0If1_4qnJbxhxLc1wpv3fkc80ndas0jlTjhlW0lwmg-7mq23BscNP0n-WMKPXRqYKoI9TgPc1BNsEBJIQQ0OUnG9BF916Jp9ahnk3oVYT_mVmsQAW3j-FfjEERS0PV6JMECoEwfMdCA5hTIkp8sjV3PG1NbkYEBigx5KxTzNVLzX7JB5EfL8Y3|وێبگە=www.kurdistanc.com|بڵاوکەرەوە=ناوەندی کوردستان بۆ توێژینەوە لە ململانێ و قەیرانەکان|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> ھەروەھا بە دوازدە ئیمام ناودەبرێن، لەبەر ئەوەی باوەڕیان بە شەرعییەتی دوانزە ئیمام ھەیە بۆ پێشەوایەتی موسوڵمانان، کە بریتین لە: # [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] # [[حەسەن کوڕی عەلی]] # [[حوسێن کوڕی عەلی]] # [[عەلی کوڕی حوسێن زەین ئەلعابدین]] (سەججاد) # [[محەممەدی باقر]] # [[جەعفەری سادق|جەعفەر کوڕی محەممەد]] # [[مووسا کازم|مووسا کوڕی جەعفەر]] # [[عەلی کوڕی مووسا]] # [[محەممەدی جەواد|محەممەد جەواد]] کوڕی عەلی ڕەزا # [[عەلی ھادی]] کوڕی محەممەد جەواد # [[حەسەنی عەسکەری|حەسەنی عەسکەری کوڕی عەلی ھادی]] # [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|محەممەد مەھدی کوڕی حەسەنی عەسکەری]] == بیروباوەڕ == شیعەی ئیمامی بەگشتی لەگەڵ سەرجەم گرووپە ئیسلامییەکانی تردا ھاوڕان لەسەر مەسەلە بنەڕەتییەکانی بیروباوەڕی ئیسلامی، وەک: باوەڕبوون بە تاکوتەنھایی خودا، باوەڕبوون بە پێغەمبەران، بە کتێبە ئاسمانییەکان، بە [[ڕۆژی دوایی لە ئیسلامدا|ڕۆژی دوایی]]. بەڵام لە وردەکارییەکانی ئەم مەسەلانە و ھەندێک بابەتی لاوەکیدا، یان لەگەڵ موعتەزیلەکاندا ھاوڕان، یان لەگەڵ ئەشعەری و ماتوریدییەکاندا، ھاوکات لە ھەندێک بوواردا ڕای تایبەتی خۆیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Maghnīyah|یەکەم١=Muḥammad Jawād|سەردێڕ=Shīʻah va zamāmdārān-i khvudsar|بڵاوکەرەوە=نبوی|شوێن=Tihrān|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٦٤٠٥-٧٠-٧|پەڕەکان=٤٢٣|edition=Nawbat-i chāp: avval|ناونیشان=https://www.goodreads.com/book/show/12275056|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * ویکیپیدیای عەرەبی {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|شیعە|ئێران|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Twelvers}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئیمامانی شیعە]] [[پۆل:شیعە]] [[پۆل:ئیسلام لە بەحرەین]] [[پۆل:ئیسلام لە ئێران]] [[پۆل:ئیسلام لە عێراق]] [[پۆل:ئیسلام لە لوبنان]] [[پۆل:شیعەکان]] cdstr3n83qv3t0qnimv9af83emri7eu 0 85742 1670025 1465249 2026-09-18T19:00:05Z Ziv 45722 ([[c:GR|GR]]) [[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg]] → [[File:Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 1670025 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=شوبات ٢٠٢٠}} [[پەڕگە: Nicolo Machiavelli, Il Principe, 1550, title page.jpg|وێنۆک|«میر»، چاپی ١٥٣٢]] '''میر''' یان '''شالیار''' ({{بە ئیتاڵی|Il principe}}) کتێبی [[نیکۆلۆ مەکیاڤێلی]] بیرمەند و مێژوونووسی [[ئیتاڵی]]یە. ئەو کتێبە لە ساڵی ١٥١٣ نووسراوە، بەڵام ١٥٣٢ ئەوجا بڵاو کرایەوە. لە «میر»دا نووسەر بە وردی خەتوخالی فەرمانڕەوایی دادەڕێژێت، شاڕێی ھەم سەرکەوتن و ھەم شکەستی فەرمانڕەوایەتی پیشان دەدات. لەم بوارەدا «میر» بە شرۆڤەکارییەوە دەربارەی ھێز و ھۆکاری ملکەچبوونی خەڵک بۆ دەسەڵات دەدوێ و بۆ دەسەڵاتیشی ڕوون دەکاتەوە چۆن ئەو ملکەچییەی گەل دابین بکەن. مەکیاڤێللی لەم بەرھەمەدا پەنا دەباتە بەر نموونەی مێژووکرد، ھەم کۆن و ھەم ھاوچەرخ، بۆ نەخشاندنی تابلۆی میری نموونەیی: میر دەبێ دڕندە بێت بەڵام تەنھا ئەو کاتەی ھیچ چارەیەکی دیکەی نییە، بەڵام ھەرگیز نابێت میھرەبانی و بەخشەندەیی خۆی لەدەست بدات.<ref>[http://www.ne.se/fursten, Nationalencyklopedin]{{بەستەری مردوو|url=http://www.ne.se/fursten, |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> == نموونەی مێژوویی == میر لە چاپتەری چوارەمدا، بەدەم ڕوون کردنەوەی ھونەری فەرمانڕەوایی، ئاماژە بە سێ نموونە دەکات دووانیان پەیوەندی بە دونیای کوردستانەوە ھەیە. سەردێڕی چاپتەری چوارەمی «میر» دەڵێ:<ref>«سازمانگەری» ٢٠٠–٢٠٢</ref> <blockquote style="color:#999; background:white; padding:1em; border:1px solid DarkSeaGreen;"> «ھۆکار چییە وەڵاتی [[داریۆش]]، کە [[ئەسکەندەری مەزن|ئەسکەندەر]] داگیری کردبوو، پاش مردنی ئەسکەندەر، بەڕووی جێنشینەکانیدا ڕانەپەڕی؟».<ref>Machiavelli, Niccolò. Fursten. Natur & Kultur. 2009: 59</ref> </blockquote> === دوو جۆر فەرمانڕەوایی === لێرەدا مەکیاڤێللی بۆ شرۆڤەی ئەم دیاردەی نەبزاوتنی میللەتی داگیرکراو، دیدی خۆی بەم جۆرە ڕوون دەکاتەوە: بەگشتی دوو جۆر فەرمانڕەوایی ھەیە، جۆری یەکەم بریتییە لەوەی میر تاکڕەوانە فەرمانڕەوایی میللەتێکی ژێردەستە دەکات و بۆ جێبەجێکردنی ئەم ئەرکەش میر خۆی چەند وەزیر و فەرمانبەرێک دیاری دەکات. داگیرکردنی وڵاتێک خاوەن فەرمانڕەوایی جۆری یەکەم، کارێکی سەختە چونکە گشت پێگەداری ئەو وەڵاتە کەسانی فەرمانبەرن و گوێڕایەڵی میرن؛ بەڵام پاش لەنێو بردنی ئەو میرە و داگیرکردنی وڵات، خۆسەپاندن و بەردەوامبوونی دەسەڵاتی نوێ ئاسانە، دیسان چونکە وڵات کەسی دیکەی تێدا نییە شکۆمەند و سەردار. جۆری دووەم، میر لە ڕێی چەند سەردارێکی شکۆمەندەوە فەرمانڕەوایی دەکات کە سەرچاوەی پێگەیان ناگەڕێتەوە بۆ خێری میر، بەڵکوو بۆ خودی خۆیان. ئەم سەردارانە خاوەن بنگە و پەیڕەوانی وەھان خۆڕسکانە سەردارەتیان لێ دەسەلمێنن. جۆری دووەم داگیرکردنی ئاسانە چونکە سەردارانی جودا، خاوەنی بەرژەوەندی و خواستی جودان و دەکرێ دۆست و لایەنگیریان لە نێودا پەیدا بکەیت؛ بەڵام پاش داگیر کردن، خۆسەپاندن و بەردەوامبوون کارێکی سەختە، چونکە سەرداری خاوەن شکۆ، ھەڵوێست، ویست و خواستی خۆی ھەیە، چە ھاوکار بووبێت لە نەمانی دەسەڵاتی کۆندا، چە نەیار. بنەبڕ کردنی دەسەڵاتداری کۆنیش سوودی نییە، چونکە ھەر سەردارێک بۆ خۆی سەروەرە. ==== دارای ھەخامەنشی ==== بۆ باشتر ڕوون کردنەوەی ئەم بۆچوونە، مەکیاڤێللی دێت فەرمانڕەوایی «دارای ھەخامەنشی» دەکاتە سەرەباس. بە کوشتنی دارا، سەرلەبەری وڵات بۆ ئەسکەندەر و پاشان بۆ جێنشینانی ئەسکەندەر تەخت دەبێت. دارای ھەخامەنشی لە فەرمانڕەوایی خۆیدا کارێکی نەکردبوو میللەت لە داگیرکەری نوێ ڕاپەڕن، پێگەداری سەروەری تێدا نەھێشتبوو. مەکیاڤێللی بەدەم شرۆڤەکارییەوە دەوڵەتی تورک - مەبەست دەوڵەتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]]یە بەڵام مەکیاڤێللی ھەر بە تورک ناوی دەبات- دەکاتە نموونەیەک لە جۆری یەکەمی فەرمانڕەوایی، واتە خونکاری تاکڕەو و فەرمانبەری نۆکەر. بۆ جۆری دووەم - واتە فەرمانڕەوایی میر و دەستەی سەرداران - پەنا دەباتە بەر وڵاتی [[فەڕەنسا]]ی ئەو دەمە. ==== سوڵتانی عوسمانی ==== سوڵتانی عوسمانی وڵاتەکەی کردووەتە چەندین «سەنجەق» و ھەریەکەیانی داوەتە دەست فەرمانبەرێکی گوێڕایەڵ و خزمەتچیی خۆی. زاڵبوون بەسەر ئەمانەدا سەختە، چونکە گشتیان بە یەک فەرمان و یەک ئاڕاستە دەبزوێن؛ بەڵام پاش بنەبڕ کردنی بنەماڵەی سوڵتان، فەرمانبەری کۆیلە ویست و توانای ڕاپەڕینی نییە. گەر دەسەڵاتی کۆن ڕما، بە ئاسانی جڵەوی دەکێشرێت. ==== فەرمانڕەوایی فرانسە ==== وڵاتانی وەک فرانسە سازمانیان جودایە. بە ئاسانی دەگیرێن، چونکە سەرداری دەسەڵاتداری زۆرن، بەڵام پاش داگیرکردن دەسەڵات جێگیر نابێت چونکە ھەر یەک لەم سەردارانە داکۆکی لە ویست و بەرژەوەندیی خۆی دەکات. ڕاپەڕینی بەردەوامی فرانسە، [[ئیسپانیا]] و [[یۆنان]] بەرامبەر ڕۆمانییەکان دەگەڕێتەوە بۆ ھەموو ئەو میرنشینانەی لەو وڵاتانەدا ھەبوون. == وەرگێڕان بە کوردی == کتێبی میری مەکیاڤێللی دوو جار بە کوردیی سۆرانی وەرگێڕاوەتە و بە ناونیشانی خوارەوە چاپ و بڵاو کراوەتەوە: * ''میر''، وەرگێڕان لە عەرەبییەوە [[حسێن عارف]]، لەگەڵ لێکۆڵێنەوەیەک لە [[کەمال مەزھەر|کەمال مەزھەر ئەحمەد]]، بەغدا: چاپخانەی سەمیرامیس، ١٩٨٢. * ''شالیار''، وەرگێڕان لە ئیتاڵییەوە جەمال زەندی، سنە: مادیار، ٢٠٢١. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.ne.se/fursten Nationalencyklopedin] * [http://komak.nu/Kurdi/Kteebkhane/KteebiKOMAK_PDF/Sazmangeri.pdf «سازمانگەری»] * Machiavelli, Niccolò. Fursten. Natur & Kultur. 2009 == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20131014123327/http://plato.stanford.edu/entries/machiavelli/ Machiavelli] * [https://www.gutenberg.org/ebooks/1232 ''The Prince'' by Niccolò Machiavelli Project Gutenberg] {{تووڵی دەروازە|کتێب|مێژوو|سیاسەت|فەلسەفە|زانستی سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Il Principe}} [[پۆل:کتێبەکانی ١٥٣٢]] [[پۆل:مەکیاڤێلیسم]] [[پۆل:کتێبە سیاسییەکان]] [[پۆل:کتێبە مێژوویییەکان]] cmrnawfu76hgrrhj664uhvfscu1u32m 14 85772 1670405 1580755 2026-09-19T11:31:53Z Épine 19745 − [[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1670405 wikitext text/x-wiki {{وتاری سەرەکیی پۆل}} {{پۆلی کۆمنز|Homophobia|ھۆمۆفۆبیا}} [[پۆل:ھاوزایەندخوازی]] p9qzwp3e27pz4smzei2bx5stgdxeqqc 4 90420 1670177 1669672 2026-09-19T00:04:40Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1670177 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٤ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٠٥٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٣٨ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦١ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٧٩ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٢٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩١ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠٨ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٤٨ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٩٧ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> 83u6hxogwsuu309yw6nkma5f5ml509s 4 90421 1670178 1669673 2026-09-19T00:04:50Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1670178 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٤ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٠٥٠ || ٦٥ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ || ٩٧ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٣٨ || ٠ || ٠ || ٧٣٥ || ١٠٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦١ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٧٩ || ٨٩١ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٢٩٦ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩١ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠٨ || ٧٩ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٤٨ || ١٦ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٩٧ || ٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٤٠ || ١١ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> dvl8xzrn2j597m134dyqkr7nrit5xfq 0 99684 1670055 1509128 2026-09-18T19:37:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1670055 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = شوکروڵڵا بابان | وێنە = Shokrolla-baban.jpg | قەبارەی وێنە = 200px | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[١٩٢٣]] | ڕێکەوتی مردن = [[٢٠١٢]] | شوێنی مردن = [[سنە]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = [[مەیدانی گوڵ های تاران]] | شوێنی لەدایکبوون = [[سنە]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[بێژەر]]، [[نووسەر]]، [[شاعیر]] و [[وەرگێر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ، [[سوننە]] | ھاوسەر = فەروخ لقا شێخولئیسلامی | یار = | منداڵەکان = ٨ منداڵ - فواد، بابەک، بەختیار و ... | دایک و باوک = حاجی داوود خان، ئامینه | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''شوکروڵڵا بابان''' [[نووسەر]] و [[شاعیر]]ی به ناوبانگی [[کورد]] ساڵی ١٩٢٣ له شاری [[سنە]] له دایک بووه. == ژیان == باوکی، حاجی داوودخان، ناسراو به "کارگوزاری بابانی سنه" و دایکی، ئامینه، کچی فەخرولعولەما بوو. خوێندنی سەرەتایی، ناوەندی و دواناوەندیی له شاری [[سنە]] تەواو کردووه. ساڵی ١٩٤٢ لەگەڵ فەروخ لقا شێخولئیسلامی، کچی نازم ئەلشریعه، ناسراو به "قازیی کوردستان" زەماوەندی کردووه. ساڵی ١٩٥٢ به ڕاوێژکاریی حاجی سەید محەممەد شێخەلئیسلام، مامۆستای زانکۆ و سەرۆکی کۆلێژی "مەعقوول و مەنقوول"، لەم کۆلێژه سەرقاڵی خوێندن بوو و هەروەها له کۆلێژی ئەدەبیات و مافپەروەری زانکۆی [[تاران]] بەکالۆریۆسی وەرگرتووه. بابان، ساڵی ١٩٥٨ له بەڕێوبەرایەتی ڕادیۆ و تەلەفیزیۆنی [[ئێران]] دادەمەزرێ و بەرپرسی بەرنامەکانی [[زمانی کوردی]] له ئەستۆ دەبێ؛ هەروەها له ڕۆژنامەی کوردی کوردستانیش وتاری دەنووسی. ساڵی ١٩٦٣ بووه به سەرۆکی بەڕێوبەرایەتی [[ڕادیۆ کرماشان]] و چەند ساڵ دواتریش بوو به بەڕێوەبەری گشتیی ڕادیۆ و تەلەفیزیۆنی [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]. پاش سێ ساڵ بووه به بەڕێوەبەری گشتیی ڕادیۆ و تەلەفیزیۆنی [[پارێزگای کوردستان]] له شاری [[سنە]]. ئەم بێژەره ناسراوه له تەواوی سەردەمی ژیانی دا هەوڵی دەدا خزمەتی زمانی کوردی بکا و له ڕادیۆکانی [[تاران]]، [[کرماشان]]، [[سنە]] و [[ورمێ]] به شارەزایی بەرنامەکانی خۆی به زمانی کوردی پێشکەش به هۆگرانی فەرهەنگ، ئەدەب، مێژوو و عیرفانی کوردی دەکرد. == بەرهەمەکان == شوکروڵڵاخان چەندین کتێبی به زمانەکانی [[کوردی]] و [[فارسی]] بڵاو کردووەتەوه : * کورد و کوردستان * فەرهەنگی وشەی کوردی و فارسی * سەلاحەددین ئەییووبی، قارەمانی کورد * کتێبی چوار بەرگی "جوگرافیای کوردستان" == کۆچی دوایی == شوکروڵڵا بابان شەوی شەممه ٢٠١٢/١١/١٧ له تەمەنی ٨٩ ساڵی دا له ماڵی خۆی له "مەیدانی گوڵ"های [[تاران]] کۆچی دوایی کرد. == سەرچاوە == * گۆڤاری مەهاباد، ژمارەی ١٤١ ساڵی ١٣٩١، لاپەڕەی ٦٤ {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:وەرگێڕە کوردەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٢]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] 0429ut7rux2lps1xryppzczuf0xmyuh 0 102011 1670134 1285848 2026-09-18T22:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1670134 wikitext text/x-wiki {{Infobox disease | Name = ئێسک شکان | Image = Broken fixed arm.jpg | Caption = Internal and external views of an arm with a compound fracture, both before and after surgery. | DiseasesDB = 4939 | ICD10 = [http://apps.who.int/classifications/icd10/browse/2010/en#/XIX S'''''x'''''2] (where x=0-9 depending on the location of the fracture) | ICD9 = {{ICD9|829}} | ICDO = | OMIM = | MedlinePlus = 000001 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | MeshID = D050723 }} '''ئێسک شکان''' یان شکانی ئێسک (بە [[ئینگلیسی]] : Bone fracture) بریتییە لە تێکچوونی یەکپارچەیی ئێسک<ref>[http://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C_%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86]</ref>؛ بەشێوەی لێبوونەوەی بەشێک یان پەیدا بوونی درز یا قەڵش لە ئێسکدا.<ref>[[فەرهەنگی فارسی-کوردیی زانستگای کوردستان]]</ref> ==ناسینەوە== [[File:Xraymachine.JPG|thumb|[[ڕادیۆلۆجی]] لە ئەژنۆ بۆ دەسنیشان کردنی شکان.]] بۆ ناسینەوەی شکاوی، پێویستە نەخۆش بخرێتە ژێر نۆڕینی پزیشکی و بە یارمەتی وێنەگری پزیشکی، شوێن و جۆری شکانەکە دەسنیشان بکرێت. سەرەتا [[ڕادیۆلۆجی|وێنەی تیشکی ئێکس]] و دوایی بۆ لێکۆڵینەوەی زۆرتر [[سیتی سکەن]] یان [[ئێم ئاڕ ئای]] بەکار دێت. ==پۆلێن== [[File:612 Types of Fractures.jpg|thumb|Compare healthy bone with different types of fractures: (a) closed fracture, (b) open fracture, (c) transverse fracture, (d) spiral fracture, (e) comminuted fracture, (f) impacted fracture, (g) greenstick fracture, and (h) oblique fracture.]] ===پاتۆلۆجی=== لە ڕووی هۆکاری شکانی ئێسک: *شکانی پاش زەربە: وەک داکەوتن، لێدران و... *شکانی پاتۆلۆجیک: شکانی ئێسک بەهۆی بڕێ نەخۆشی پێشوو، وەک ئێسکپووکی یان مێتاستاز ===[[ئۆرتۆپیدی]]=== [[File:Offene Luxation.jpg|thumb|200px|لەجێ جوون و شکانی بازی مەچەکی پێ]] لە ئۆرتۆپیدی پزیشکیدا، شکانەکان بە شێوەی جۆراوجۆر پۆلێن دەکرێن. بەگشتی : *بەسراو(سادە): شکانی بێ برین. *باز(تێکەڵ): شکان بە برینەوە، کە لەوانەیە برینەکە تووشی [[تەشەنا]] بێ و دەبێ لە ژێر چاودێری بەردەوامی پزیشکیدا بێ. *شکانی گوشاری: زۆرتر لە بڕبڕەکاندا ڕوو دەدات. بۆ وێنە کاتێ کە بەشی پێشەوەی بڕبڕەیەک بە هۆی ئێسکپووکییەوە، دادەڕووخێ. جۆرەکانی تری ئێسک شکان بریتییە لە: *شکاوی تەواو: لەتەکانی ئێسک بەتەواوەتی لێک دابڕاون. *شکاوی ناتەواو: لەتەکانی ئێسکی شکاو بەتەواوەتی لێک دانەبڕاون. *شکاوی درێژایی: هێڵی شکاوی کەوتۆتە باری درێژی ئێسک و لە درێژایی ئێسکدایە. *شکاوی پانایی: هێڵی شکاوی قیت، درێژایی ئێک دەبڕێت. *شکاوی لار: هێڵی شکاوی لارەولار، درێژایی ئێسک دەبڕێت. *شکاوی مارپێچی: بەشێک لە ئێسک بادراوە و سووڕاوە. *شکاوی ورد: لەم جۆرە شکانەدا، ئێسک ورد دەبێ. *شکاوی نهێنی: لەتە ئێسکەکان لە جێی خۆیاندان و نەبزاون. *شکاوی تەڵزمی: لەتێ ئێسک لە تەنەی سەرەکی ئێسک لێ بۆتەوە. ===توێکاری=== ئەم جۆرە پۆلێنە بە پێی شوێنی شکان و [[توێکاری]] لەش، دەکرێت: *شکانی سەر ::*شکاوی [[شەویلکە]] ::*شکاوی [[لووت]] ::*Basilar skull fracture ::*شکاوی کاسوولکەی چاو ::شکاوی ڕوومەت *شکاوی بڕبڕە *شکاوی پەراسوو *شکاوی شانە *شکاوی [[باسک]] *شکاوی [[قۆڵ]] *و... ==نیشانەکان== *[[ئێش]] و [[هەستیاری|هەستۆکی]] شوێنی شکاو *هەڵماسین، شین بوونەوە و گۆڕانی شکڵ و شێوەی ئەندام *جووڵەی ناسایی *تێکچوونی کاری ئەندام *شۆک ==چارەسەری== بۆ چارەسەری شکاوی دەبێ: #هەڵگەڕانەوەی لەتە شکاوەکان بۆ شوێنی خۆی بە نەشتەرگەری سادە یان باز. #دامرکانی ئێش:بەکار هێنانی [[ئایبووپرۆفێن]] یان تێکەڵێک لە [[پانادۆڵ|ئەسێتامینوفێن]] و [[کۆدین]] # بێجووڵە کردن: ڕەوتی چاک بوونەوەی ئێسکی شکاو، ڕەوتێکی سرووشتییە، بەڵام هەر هۆکارێک کە بەر بەم ڕەوتە بگرێ ، پرۆسەی دەرمان تێک دەدات. بۆیە پێویستە ئەندامی شکاو لە جووڵە بخرێت تا لەتە ئێسکەکان لێک نەترازێن و دەرفەتی گرسانەویان هەبێ. بۆ ئەم مەبەست ئەندامی شکاو لە گەچ یان فایبرگلاس (گەچی دەسکرد) دەگرن. ==سەرچاوە== {{پەراوێز}} *[http://en.wikipedia.org/wiki/Bone_fracture] {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Bone fractures}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:پزیشکی]] [[پۆل:نەخۆشییەکان]] 8plx3u4uhrt3zrd6lrt8ozz1l4iqjj1 0 103749 1670360 1509345 2026-09-19T10:34:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چیاکان-کۆلکە) 1670360 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Divlja ruza cvijet 270508.jpg|وێنۆک|گوڵە شیلان]] '''شیلان''' یان '''دلیق''' (بە لاتینی: ''rosa canina'')، دارێکی بچووکی دڕکاوییە کە گوڵی بۆنخۆشی سوور، سپی یا ئاڵ دەگرێت کە بە ڕەواڵەت لە [[گوڵەباخ]] دەچێ بەڵام زۆر بچووکترە و بۆنیشی لە گوڵەباخ کەمتر. ھەر بڕکەیەکی چەندین گوڵ دەگرێت و بڕگەکان پاڵ دەدەن بە یەکەوە و شوێنێکی زۆر داگیر دەکەن. بۆیە ئەم گیایە وەک پەرژینی باخیش بەکار دێت. == ناو == [[پەڕگە:Rosales - Rosa canina - 17.jpg|وێنۆک|مێوەی دلیق]] ناوە لاتینییەکەی شیلان واتە rosa canina بە مەعنای گوڵی سەگە. لە بڕێک ناوچەی کوردەواریشدا وشەی '''ولەسەگانە''' (گوڵە سەگانە) بە کار دەبرێت کە لەو ناوەوە نزیکە. ئینگلیزییەکانیش ناوەکەیان لە ناوە لاتینەکەوە وەرگێڕاوە. لە عەرەبیشدا '''ورد الکلاب'''ی پێ دەوترێ. ئەم گوڵە چەندین ناوی تری ھەیە لە کوردیدا: دلێق، دلیغ، دلق و دلیک. [[کۆلیل]]ی شاعیر لە شێعرێکدا ئاماژەی بە دڕکی ئەم گیایە دەکات: <poem> ئەوەندەت دڵ گوشیم تا دافلیقا لە ژێر پێی تانەدا گیانم تلیقا لەشی ھەستم حەریرێ بوو ئەویندار بە تون کێشاتە سەر دڕکی دلیقا </poem> == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20160305155302/http://kurdflora.com/flora/%D8%B4/3685/127 شیلان لە گوڵنامەی کوردیدا] * [https://web.archive.org/web/20160305025748/http://kurdflora.com/flora/%D8%AF/2476/90 دلیق لە گوڵنامەی کوردیدا] {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|چیاکان}} {{پۆلی کۆمنز|Rosa canina}} {{چیاکان-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئەفریقای باکوور]] [[پۆل:گژوگیاکانی لوبنان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] 9a2z5r0sx2cfdj5y9he4oypvbgw93cv 0 117026 1670020 1562515 2026-09-18T17:27:48Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670020 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''پێکەوەلکانی ناوکی''' ([[ئینگلیزی]]: Nuclear fusion) کردەیەکە کە تێیدا ناوکە بارستە کەمەکان یەکدەگرن بۆ پێکهێنانی ناوکی قورستر و ئارامتر، ناوکە یەکگرتن وزەیەکی زیاتر لە وزەی ناوکە کەرتبوون بەڕەڵا ئەکات، ناوکە یەکگرتن سەرچاوەی وزەی ئەستێرەکەی خۆمان (خۆر) و ئەستێرەکانی ترە کە تێیدا ناوکەکانی هایدرۆجین لە پلەی گەرمی زۆر بەرز و پەستانی زۆر بەرزدا یەکدەگرن بۆ پێکهێنانی ناوکی هیلیۆمی ئارامتر، لەگەڵیا ونکردنی بارستە و بەڕەڵاکردنی وزە ڕووئەدات. کارلێکەکانی ناوکە یەکگرتن وزەیەکی سامناکی بە شێوەی گەرمی و ڕووناکی لێ پەیدا ئەبێت، ئەگەر دەستبگیرێت بەسەر کارلێکەکانی ناوکە یەکگرتندا ئەوا ئەشێت وزەیەک لە هەر گرامێک سووتەمەنی بەرهەم بهێنین کە زۆرتربێت لەو وزەیەی لە هەرگرامێک سووتەمەنی کارلێکەکانی ناوکە کەرتبوون دەستمان ئەکەوێت. == پرۆسە (یان کردار) == [[File:Deuterium-tritium_fusion.svg|وێنۆک|ناوکی یەکگرتنی دیۆتۆریۆم لەگەڵ تریتیۆم کە دەبێتە هۆی دروستبوونی هیلیۆم-4 و ئازادبوونی نێوترۆنێک، هەروەها دەردانی 17.59 MeV وەک وزەی جووڵە بۆ بەرهەمەکان، لە کاتێکدا بڕێکی هاوتا لە بارستایی کەم دەبێتەوە، بەپێی هاوکێشەی وزەی جووڵە E = \Delta mc^2، کە تێیدا \Delta m بریتییە لە کەمبوونەوەی کۆی بارستایی وەستاوی گەردیلەکان.]] دەرچوونی وزە لە کاتی ناوکە یەکگرتنی توخمە سووکەکاندا، بەهۆی کارلێکی نێوان دوو هێزی دژبەیەکەوەیە: هێزی ناوکی، کە دەرهاویشتەیەکی کارلێکی بەهێزە و پڕۆتۆن و نێوترۆنەکان بە توندی لەناو ناوکەی گەردیلەدا بەیەکەوە دەبەستێتەوە؛ هەروەها هێزی کۆڵۆم، کە دەبێتە هۆی دوورکەوتنەوەی (پاڵنانی) ئەو پڕۆتۆنانەی لەناو ناوکەکەدا باری کارەبایییان پۆزەتیڤە ناوکە سووکەکان (ئەو ناوکانەی لە ئاسن و نیکڵ بچووکترن) بە ڕادەی پێویست بچووکن و پڕۆتۆنیان کەمە، ئەمەش ڕێگە دەدات هێزی ناوکی بەسەر هێزی کۆڵۆمدا زاڵ بێت. ئەمەش لەبەر ئەوەیە کە ناوکەکە بە ڕادەی پێویست بچووکە، بە شێوەیەک کە هەموو ناوکەکان (نوکلیۆنەکان) هەست بە هێزی ڕاکێشانی مەودا کورت دەکەن، لانی کەم بە هەمان هێزی هەستکردنیان بە هێزی پاڵنەری کۆڵۆمی مەودا بێپایان. بونیادنانی ناوکە گەورەکان لە ناوکە سووکەکانەوە لە ڕێگەی ناوکە یەکگرتنەوە (fusion)، ئەو وزە زیادەیە ڕادەپەڕێنێت کە لە ئەنجامی ڕاکێشانی نێوان گەردیلەکانەوە پەیدا دەبێت. بەڵام بۆ ناوکە گەورەترەکان، هیچ وزەیەک دەرناچێت، چونکە هێزی ناوکی مەودا کورتە و ناتوانێت لە سەرانسەری ناوکە گەورەکاندا کار بکات.پێویستی بە سەرچاوەیە. ناوکە یەکگرتن وزە دەبەخشێت بە ئەستێرەکان و زۆربەی ئەو توخمانە بەرهەم دەهێنێت کە لە کۆباڵت سووکترن لە ڕێگەی پرۆسەیەکەوە کە پێی دەوترێت دروستبوونی ناوکە خۆر ئەستێرەیەکی زنجیرەی سەرەکییە، هەر بۆیە وزەکەی لە ڕێگەی ناوکە یەکگرتنی ناوکەکانی هایدرۆجین و گۆڕانیان بۆ هیلیۆم بەرهەم دەهێنێت لە ناوکەکەیدا، خۆر چرکەی ٦٢٠ ملیۆن تۆنی مەتری لە هایدرۆجین یەکدەخات و ٦١٦ ملیۆن تۆنی مەتری لە هیلیۆم بەرهەم دەهێنێت. ناوکە یەکگرتنی توخمە سووکەکان لە ئەستێرەکاندا، وزە و ئەو بارستایییەش ڕادەپەڕێنێت کە هەمیشە هاوەڵێتی دەکات. بۆ نموونە، لە ناوکە یەکگرتنی دوو ناوکەی هایدرۆجین بۆ پێکهێنانی هیلیۆم، 0.645%ی بارستایییەکە بە شێوەی وزەی جووڵەی تەنۆلکەی ئەلفا یان شێوەکانی تری وزە، وەک تیشکی کارۆموگناتیسی، دەگوازرێتەوە. [١] وزەیەکی زۆر پێویستە بۆ ناچارکردنی ناوکەکان بۆ یەکگرتن، تەنانەت سووکترین توخمیش کە هایدرۆجینە. کاتێک ناوکەکان بۆ خێرایییەکی پێویست تاودەدرێن، دەتوانن بەسەر ئەم پاڵنەرە کارۆوەستاوەدا (electrostatic repulsion) زاڵ بن و هێندە لەیەکتر نزیک ببنەوە کە هێزی ڕاکێشانی ناوکی گەورەتر بێت لە هێزی پاڵنەری کۆڵۆم هێزی بەهێز بە خێرایی گەشە دەکات کاتێک ناوکەکان بە ڕادەی پێویست لەیەکتر نزیک دەبنەوە، و نوکلیۆنە یەکگرتووەکان دەتوانن بە شێوەیەکی بنەڕەتی "بکەونە" ناو یەکتر و ئەنجامەکەش ناوکە یەکگرتنە؛ ئەمەش پرۆسەیەکی گەرمیدەرە. [١] ئەو وزەیەی لە زۆربەی کارلێکە ناوکییەکاندا ڕادەپەڕێت زۆر گەورەترە لە کارلێکە کیمیایییەکان، چونکە ئەو وزەی بەستنەوەیەی (binding energy) ناوکێک بەیەکەوە ڕادەگرێت، زۆر زیاترە لەو وزەیەی کە ئەلەکترۆنەکان بە ناوکەکەوە دەبەستێتەوە. بۆ نموونە، ئەو وزەی ئایۆناندنەی لە ئەنجامی زیادکردنی ئەلەکترۆنێک بۆ ناوکەی هایدرۆجین دەستدەکەوێت ۱٣.٦ ئەلەکترۆن ڤۆڵتە (13.6 \text{ eV})، کە کەمترە لە یەک لە ملیۆنی ئەو ۱۷.٦ مێگا ئەلەکترۆن ڤۆڵتەی (17.6 \text{ MeV}) لە کارلێکی (D–T)ی دیۆتۆریۆم-تریتیۆمدا ڕادەپەڕێت کە لە دیاگرامە هاوپێچەکەدا نیشان دراوە کارلێکەکانی ناوکە یەکگرتن چڕییەکی وزەیان هەیە کە چەندین جار لە ناوکە کەرتبوون (nuclear fission) گەورەترە؛ کارلێکەکان وزەیەکی زۆر زیاتر بۆ هەر یەکەیەکی بارستایی بەرهەم دەهێنن، هەرچەندە کارلێکە تاکەکانی کەرتبوون بەگشتی وزەیەکی زۆر زیاتریان تێدایە وەک لە کارلێکە تاکەکانی یەکگرتن، کە خۆیان ملیۆنان جار پڕوزەترن لە کارلێکە کیمیایییەکان. بەپێی هاوتای بارستایی-وزە، ناوکە یەکگرتن (fusion) کارایییەکی 0.7%ی هەیە لە گۆڕینی بارستاییی کارلێککەرەکان بۆ وزە. ئەمە تەنها لە حاڵەتە دەگمەنەکانی پرۆسەی کۆبوونەوەی ماددەدا (accretion process) تێدەپەڕێندرێت کە ئەستێرە نێوترۆنییەکان یان کونە ڕەشەکان دەگرێتەوە، کە کارایییەکەی نزیک دەبێتەوە لە 40%، هەروەها لە ناوچوونی دژە-ماددە (antimatter annihilation) کە کارایییەکەی 100%ـە. (لەناوچوونی دژە-ماددە) کە کارایییەکەی 100%ـە. (گۆڕینی تەواوەتی یەک گرام لە ماددە، بڕی 9 \times 10^{13} جۆڵ وزە دەردەپەڕێنێت.) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} http://books.google.com/books?id=G3JA5pYeQcgC&pg=PA202 {{پۆلی کۆمنز|Nuclear fusion}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|وزە|گەردوون}} [[پۆل:گۆڕانی وزە]] [[پۆل:کیمیای ناوکی]] [[پۆل:فیزیکی ناوکی]] [[پۆل:دیاردە فیزیکییەکان]] 7x28nw0x4ij9ryfevexk8dt6c2hsun3 0 117154 1670249 1580104 2026-09-19T04:35:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1670249 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی ڕۆژاوای کوردستان''' ({{بە کوردیی باکووری|Şoreşa Rojava}}، '''شۆڕشی ڕۆژاڤا''') [[سەرھەڵدان]]ێکە کە لە ساڵی ٢٠١٢دا لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] دەستیپێکرد. دەستپێکی شۆڕشەکە بە گرتنەوەدەستی شاری کوردنشینی [[کۆبانی]] لە ڕێکەوتی ١٩ی تەممووزی ٢٠١٢ بوو. دەستەی بڵندی کورد کە ھاوپەیمانی چەندین پارتی کوردی بوو، دوای پەیمانی ھەولێر دامەزرا. [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) وەکو ھێزێک بۆ پاراستنی گەلی ڕۆژاوا دامەزرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Miley|یەکەم=Thomas Jeffrey|ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|سەردێڕ=The Kurdish Freedom Movement, Rojava and the Left|ناونیشان=https://www.cetri.be/The-Kurdish-Freedom-Movement?lang=fr|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=Centre tricontinental|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Six years of YPJ: growing and changing society|ناونیشان=https://anfenglishmobile.com/features/six-years-of-ypj-growing-and-changing-society-part-i-34090?fbclid=IwAR2eWAGM_JeRO3E6mo_WzkV4CHcAezcUKO2zuKA9KypRDsHRQZfJz5DMTFg|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=ANF News|زمان=en}}</ref> لە شوباتی ٢٠١٣ دەستە کوردییەکان زۆرتر لە پێکدادانەکانی سووریا بەشدار بوون و پشتگیریان لە گرووپەکانی تر کرد کە شەڕیان لەگەڵ دەسەڵاتی [[بەشار ئەسەد]] ھەبوو، و چەندین پەیماننامەشیان لەگەڵ واژوو کردن. یەپەگە بەرەی نوسرە و داعشی لە ناوچە ستراتیژییەکانی [[سەری کانی، پارێزگای حەسیچە|سەرێکانی]] لە [[پارێزگای حەسیچە|پارێزگای حەسەکە]] گرت و لە تەممووزی ٢٠١٣ بەرەو باکووری [[پارێزگای ڕەققە]] ھەنگاوی نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Raqqa: IS 'capital' falls to US-backed Syrian forces|ناونیشان=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/news/world-middle-east-41646802.amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM=#amp_tf=From%20%251$s&aoh=17275358678946&referrer=https://www.google.com&ampshare=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-41646802|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|وێبگە=BBC News|زمان=en-gb}}{{بەستەری مردوو|url=https://www-bbc-com.cdn.ampproject.org/v/s/www.bbc.com/news/world-middle-east-41646802.amp?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM= |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|کۆمەڵگا|شەڕ|ئاسیا|سۆشیالیزم|فێمینیزم|سیاسەت|ژن|سووریا|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Rojava Revolution}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:٢٠١٢ لە سووریا]] [[پۆل:سووریا لە ٢٠١٣]] [[پۆل:ناڕەزایییەکان و سەربزێوییەکانی کورد]] [[پۆل:جیاییخوازی لە سووریا]] [[پۆل:بزووتنەوەی سەربەخۆییی کوردستان]] [[پۆل:دیموکراسیی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:پارێزگای ڕەققە]] [[پۆل:پارێزگای حەلەب]] [[پۆل:خۆبەڕێوەبەری لە ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:جوڵانەوە و ئایدۆلۆژیاکانی فێمێنیزم]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا]] 3za3d81mznttg7w9cfw04cx13evwlns 4 117863 1670295 1669889 2026-09-19T06:57:20Z Aza 86 /* Bay laurel یان Laurus nobilis */ وەڵامدانەوە 1670295 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لێشاوبردە، وەک بابردە یا بابردەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] ھەر کریپتۆسیستم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Lamella یان Gill == چی بۆ ئەمە چاکە؟ بەڕێوەبەرێک لە وتارێک دا کێڵگە (farm)ی بۆ داناوە! نازانم ئەم ئیلھامەی لە کوێوە بۆ ھاتووە. کوردستانیکا ئەمانەی پێشنیار کردووە: شانە، تیغە (تیخە) و پەڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥١، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Progenitor == لە ئەستێرەناسی دا ئەو ئەستێرەیەی کە دەبێ بە سووپەرنۆڤا و دەتەقێ progenitorی پێ دەڵێن، چی بۆ ئەمە باشە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85&f=0 بنەتۆم]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:١٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Abrasion == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ لە کتێبەکانی وەزارەتی پەروەردە دا ''کڕاندن'' بە کار ھاتووە و منیش لە وتاری ''[[سماتە]]'' دا ''کڕێنەر''م بۆ abrasive دانا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:١٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Bay laurel یان Laurus nobilis == ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Slug == چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 9plxzvs2qj007w2wdc9oxlaye9d2rn5 1670296 1670295 2026-09-19T07:06:32Z حوسێن 42516 /* Bay laurel یان Laurus nobilis */ وەڵامدانەوە 1670296 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 3 |minthreadstoarchive = 1 }} {{داخوازی بەرامبەری کوردی}} {{ئەرشیڤەکان | auto = short | root = ویکیپیدیا:داخوازی بەرامبەری کوردی | search = yes | search-button-label = ئەرشیڤەکان بگەڕێ | search-width = 20 }} <!-- تکایە دەستکاریی بەشەکانی سەر ئێرە مەکە و پرسیارەکەت ڕاستەوخۆ لەخوارەوەی پەڕەکەوە بنووسە --> == Wikipedia:Service awards/ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٨:٣٩، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٧٧٦٨٧٦٢}}{{Pin message|}} سڵاو دەمانەوێت پەڕەی ([[:en:Wikipedia:Service_awards|Service Awards]]) بھێنینە ویکیپیدیای کوردی، پەڕەکە خەڵات و ستایشکردنە بۆ ئەو بەکارھێنەرانەی بەپێی ئەوەی چەندێکە خۆیان تۆمارکردووە و ژمارەی دەستکارییەکانیان چەندە و چەن خزمەتی ویکیپیدیان کردووە، خەڵاتەکە وەک (ویکی دیاری) وایە، بەڵام خۆت دەیبەخشیتە خۆت، ئەگەر بچن سەیری پەڕەکە بکەن، ھەر بەشێک ناونیشانی تایبەت بەخۆی ھەیە بەپێی تەمەنی ھەژمار و ژمارەی دەستکاری. ھۆکاری کردنەوەی ئەم باسە لێرە ئەوەیە، ناویشانەکان پێویستیان بە وەرگێران ھەیە، بۆ ئەمەش پێویستمان بەو کەسانەیە شارەزان لە زمانەوانی و زمانی کوردی، وە تێبینی: ناونیشانەکانی ئەوێ وەک ناونیشانی سەربازی وایە، ئێمە نامانەوێت ناونیشانی سەربازی بھێینە ویکی سۆرانی، پێویستە ناونیشانەکان پڕ بە پێستی زانستنامەکە بن و گوونجاو بن، نموونەی گوونجاو: (Experienced editor - بەکارھێنەری شارەزا) بەستەری پڕۆژە: [[ ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]] {{collapse top|وشەکان}} {| class="wikitable" |+ |- ! '''°''' !! Award !! Alternative Award !! Minimum number of edits || Length of service |- | 1 || [[#Registered Editor (or Signator)|Registered Editor]] || [[#Registered Editor (or Signator)|Signator]] || align=center|1 || 1 day |- | 2 || [[#Novice Editor (or Burba)|Novice Editor]] || [[#Novice Editor (or Burba)|Burba]] || align=center|200 || 1 month |- | 3 || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Apprentice Editor]] || [[#Apprentice Editor (or Novato)|Novato]] || align=center|1,000 || 3 months |- | 4 || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Journeyman Editor]] || [[#Journeyman Editor (or Grognard)|Grognard]] || align=center|2,000 || 6 months |- | 5 || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Yeoman Editor]] || [[#Yeoman Editor (or Grognard Extraordinaire)|Grognard Extraordinaire]] || align=center|4,000 || 1 year |- | 6 || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Experienced Editor]] || [[#Experienced Editor (or Grognard Mirabilaire)|Grognard Mirabilaire]] || align=center|6,000 || 1.5 years |- | 7 || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Veteran Editor]] || [[#Veteran Editor (or Tutnum)|Tutnum]] || align=center|8,000 || 2 years |- | 8 || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Veteran Editor II]] || [[#Veteran Editor II (or Grand Tutnum)|Grand Tutnum]] || align=center|12,000 || 2.5 years |- | 9 || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Veteran Editor III]] || [[#Veteran Editor III (or Most Perfect Tutnum)|Most Perfect Tutnum]] || align=center|16,000 || 3 years |- | 10 || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Veteran Editor IV]] || [[#Veteran Editor IV (or Tutnum of the Encyclopedia)|Tutnum of the Encyclopedia]] || align=center|20,000 || 3.5 years |- | 11 || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Senior Editor]] || [[#Senior Editor (or Labutnum)|Labutnum]] || align=center|24,000 || 4 years |- | 12 || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Senior Editor II]] || [[#Senior Editor II (or Most Pluperfect Labutnum)|Most Pluperfect Labutnum]] || align=center|28,500 || 4.5 years |- | 13 || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Senior Editor III]] || [[#Senior Editor III (or Labutnum of the Encyclopedia)|Labutnum of the Encyclopedia]] || align=center|33,000 || 5 years |- | 14 || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Master Editor]] || [[#Master Editor (or Illustrious Looshpah)|Illustrious Looshpah]] || align=center|42,000 || 6 years |- | 15 || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Master Editor II]] || [[#Master Editor II (or Auspicious Looshpah)|Auspicious Looshpah]] || align=center|51,000 || 7 years |- | 16 || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Master Editor III]] || [[#Master Editor III (or Most Plusquamperfect Looshpah Laureate)|Most Plusquamperfect Looshpah Laureate]] || align=center|60,000 || 8 years |- | 17 || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Master Editor IV]] || [[#Master Editor IV (or Looshpah Laureate of the Encyclopedia)|Looshpah Laureate of the Encyclopedia]] || align=center|78,000 || 10 years |- | 18 || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grandmaster Editor]] || [[#Grandmaster Editor (or Grand High Togneme Vicarus)|Grand High Togneme Vicarus]]{{efn|name=lord|Before December 2019 these Alternative Awards used "Lord" instead of "Grand", and uses of the original terms may still be seen in the wild. See [[Wikipedia talk:Service awards/Archive 7#Inclusivity? (or, Gender-Neutral Service Award Titles)]].}} || align=center|96,000 || 12 years |- | 19 || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grandmaster Editor First-Class]] || [[#Grandmaster Editor First-Class (or Grand High Togneme Laureate)|Grand High Togneme Laureate]]{{efn|name=lord}} || align=center|114,000 || 14 years |- | 20 || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Vanguard Editor]] || [[#Vanguard Editor (or Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia)|Grand Gom, the Highest Togneme of the Encyclopedia]]{{efn|name=lord}} || align=center|132,000 || 16 years |- | 21 || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Senior Vanguard Editor]] || [[#Senior Vanguard Editor (or Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia)|Supreme Gom, the Most Exalted Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|150,000 || 18 years |- | 22 || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Ultimate Vanguard Editor]] || [[#Ultimate Vanguard Editor (or Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia)|Cardinal Gom, the August Togneme of the Encyclopedia]] || align=center|175,000 || 20 years |- |} {{collapse bottom}} زۆر سپاس بۆ ھاوکاری کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٧، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) سڵاو من ئەو وشانەم بۆیان داناوە واتە پێشنیاریان دەکەم هیوادارم بەکارهێنەرانی تریش ڕای خۆیان دەرببڕن ئەگەر ڕازین یان نا * Registered Editor بەکارهێنەری تازەتۆمارکراو یان هەر تەنیا (تۆمارکراو) * Novice Editor بەکارهێنەر سەرەتایی * Apprentice Editor بەکارهێنەری شاگرد یان (هاوکار) * Journeyman editor بەکارهێنەری مەشق کردوو * Yeoman edior بەکارهێنەری یاریدەدەر * experienced editor بەکارهێنەری شارەزا * veteran editor بەکارهێنەری بەئەزموون * veteran editor İİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە دوو * veteran editor İİİ بەکارهێنەری بەئەزموون پلە سێ * veteran editor İV بەکارهێنەری بەئەزموون پلە چوار * senior editor بەکارهێنەری باڵا * senior editor İİ بەکارهێنەری باڵا پلە دوو * senior editor İİİ بەکارهێنەری باڵا پلە سێ * master editor بەکارهێنەری پسپۆڕ * master editor İİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە دوو * master editor İİİ بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە سێ * master editor İV بەکارهێنەری پسپۆڕ پلە چوار * grandmaster editor بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە * grandmaster editor first class بەکارهێنەری پسپۆڕی گەورە پۆلی یەکەم * vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگ * senior vanguard Editor بەکارهێنەری پێشەنگی باڵا * Ultimate vanguard editor بەکارهێنەری پێشەنگی پلەبەرز یان (پایەبەرز) هەرچەندە هەندێکیان وەرگێرانی پیتیە وەک grandmaster first class بەڵام پێموانیە خراپ بن هیوادارم ڕای خۆتان دەربڕن وە ڕەخنەو پێشنیارەکانتان دەربڕن.سوپاس.[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٨:١٥، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] زۆر زۆر سپاستان دەکەم بۆ گرنگیدان بە بابەتەکە، یارمەتیدەر دەبێت زۆر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٠٥، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::چاو لەوێ چۆن ڕێزی بەشداربووان و بەشدارییەکان دەگرن و لێرەش چ سەرلێشێواوییەک ڕوویدا... &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٠:٢٦، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Épine|Épine]] چی بووە مەبەستت چیە یان چ پەیوەندی بەبابەتەکەوە هەیە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٧:٤٠، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]]: کێشەیەکی بچووک لە ناوەخۆی ویکیپیدیا دا ڕوویداوە، پێم وایە مەبەستی ئەوە بێت، تکایە بەھەڵە تێمەگەن {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن لە پڕۆژەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٦، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::پڕۆژەکە کەمێکی ئامادەکراوە ([[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری]]) چاوەڕێی بەشداربووانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:١٧، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارهێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] کێشە نیە بەهەڵە تێناگەین، ئەی لەبارەی پڕۆژەکە هیچ بەرامبەرێکتان بۆ خەڵاتەکان داناوە؟ [[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏١٢:٣٢، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :تا ئێستا ھیچ دەنگێک نییە، نە لەڕووی دژاییەتی، نە پشتگیری، نە بەشداری، گەر وابێت، پرۆژەکە جێبەجێ دەکەین و بەپێی زانیارییە پێویستییەکانمان وشەکان وەردەگێرێنە سەر زمانی کوردی. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٨، ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::سەرەتا ئەبێ بزانین ئێدیتۆر بە کوردی ئەبێ بە چی. ئێدیتۆر خۆ بەکارھێنەر نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:١١، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: سپاس بەڵام لێرە مانای حەرفی ناکەین و دەمانەوێت شتێک وەک سوپاسگوزاری بگەیەنین بە کۆمەڵگاکە بۆ نموونە بڕوانە [[ویکیپیدیا:خەڵاتی خزمەتگوزاری/خشتە|خشتەکانی پڕۆژەکە]] لێرە گەر سەیر بکەی لە ھەمووی نوووسیمانە بەکارھێنەر کە مەبەستمان بەکارھێنەرانی ویکیپیدیایە بەپێی ئەزموون و دەستکاریان چ ناونیشانێک وەردەگرن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٢٣، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=kurdish-alpha}} == چاکسازی بەرامبەر پۆلەکان == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:١٨، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٥١٢٦٨٤}}{{Pin message|}} {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە|}} سڵاو بەڕێزان ئەم پۆلانە دەھێنمە ئێرە کە لەسەرەتای ھاتنم بۆ ئێرە دروستم کردوون و گوومانی ھەڵەیان لێدەکەم ھیوادارم یارمەتیم بدەن لە ڕاستکردنەوەیان و بمبورن کە ئەم داواکارییەم کەمێک دوروودرێژ دەبێت بەڵام نەم ویست بیکەم بە بەش-بەش بەم شێوەیە ئێرەی تێکدەدا و لەیەک داوادا ھەوڵی جێکردنەوەی ھەمووی دەدەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس ==== ئەنیمی و مانگای ڕۆمانس یان ڕۆمانسی؟ * ژێرپۆلەکان: [[:پۆل:ئەنیمەیشنی_ڕۆمانس]] * ئەنیمی نا ئەنیمێ. ئەمانەش: ئەنیمێ و مانگای ڕۆمانتیک و ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٢٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]: ئەنیمەیشنی ڕۆمانتیک، پێم باشە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase ==== بەستەر: [[:پۆل:وەستێنەرەکانی ئەنزیمی 3β-Hydroxysteroid dehydrogenase]] {{کرا}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٢، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩ ==== ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان ==== * بەستەر: [[:پۆل:ئاسەتەیت ئێستەرەکان]] ====لێدوان ==== بێ کێشەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٣، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <hr> ==== پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان==== *بەستەر: [[:پۆل:دەرمانە پزیشکییەکانی ئاژەڵان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان ==== بەستەر: [[:پۆل:سترۆیدی دژە ئەندرۆجینەکان]] ====لێدوان ==== <hr> دژەئەندرۆجینی ستیرۆیدی نەک ستیرۆیدی دژە ئەندرۆجینی وابزانم.سوپاس[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:١٩، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن ==== بەستەر: [[:پۆل:قوربانیدەرانی سووتانی کیۆتۆ ئەنیمەیشن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵک لە ئەنیمەیشن بەپێی کۆمپانیا]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن ==== بەستەر: [[:پۆل:مردنەکان بەھۆی ئاگر لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان لە ژاپۆن]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات ==== بەستەر: [[:پۆل:ئاگرەکان بەپێی وڵات]] پێشنیارکراو بۆ ئاگر: [[:پۆل:سووتمانەکان]] ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات یان ئاگرەکان بەپێی وڵات؟ ====لێدوان ==== <hr> ئاگرکەوتنەوەکان بەپێی وڵات جوانترە ،وابزانم[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyary27|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٨، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyary27|Diyary27]] منیش پێم باشە، بەڵام سوتمانیشمان ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٩، ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ====پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە ==== بەستەر: [[:پۆل:ئەو ئەنیمێیانەی خەڵاتی کڕەنچیرۆلیان بردۆتەوە]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس ==== بەستەر: [[:پۆل:فیلمەکان لەبارەی سیستیک فایبرۆس]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن) ==== بەستەر: [[:پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩ ==== نوێیە بەڵام ھەر ویستم دڵنیایی لێ بکەمەوە. بەستەر: [[:پۆل:ئەو بەرھەمە تەلەڤیزیۆنیانەی وەستێنراون بەھۆی کۆڤید-١٩]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان==== بەستەر: [[:پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر==== بەستەر:[[:پۆل:داڕێژەکانی جێندەریی بەکارھێنەر]] ==== لێدوان ==== <hr> ====پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن ==== بەستەر:[[:پۆل:ئەو فیلمانەی دەربارەی تڕانسجێندەری کچن]] ==== لێدوانی گشتی ==== سپاس {{rf}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:١٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ==== پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی ==== : بەستەر:[[:پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] : پەیوەندیدار: [[:پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی ==== بەستەر: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک ==== بەستەر:[[:پۆل:خەڵکی جەزائیری بە ڕەسەن تورک]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری ==== [[:پۆل:خەڵکی ئوستڕالی بە ڕەسەن کۆری]] پەیوەندیدار: [[:پۆل:خەڵکی کۆریای باکوور بە ڕەسەن ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی ==== بەستەر:[[:پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن==== بەستەر:[[:پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشن لە ژاپۆن]] ====لێدوان ==== <hr> ====پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون ==== بەستەر:[[:پۆل:شوێنە پەروەردەییەکان کە لە سەدەی ١٤یەم دامەزراون]] ====لێدوان ==== <hr> ==== پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠ ==== بەستەر [[:پۆل:ناساندنەکانی بینین و بیستن لە ١٩٠٠]] ==== لێدوان ==== کرا [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <hr> ==== پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ ==== بەستەر: [[:پۆل:ھونەرمەندانی ئێڵ&ھۆڵدینگ]] ==== لێدوان ==== <hr> === پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری === بەستەر: [[:پۆل:پێشکەشکەرانی خزمەتگوزاری ژمێریاری ھەوری]] ==== لێدوان ==== <hr> == Bumblebee == ناومان بۆ ئەم حەشەرەیە ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنگەگیزە، وەک [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%D9%86%DA%AF%DB%95%D8%A8%DB%86%DA%B5%DB%95&f=0 ھەنگەبۆڵە]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٢٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] خۆت داتڕشتووە یان خۆی ھەیە؟ دیم کاک پیرەھەڵۆ لە [[وتووێژ:مێشھەنگوین]] دا نووسیویەتی کە ''ھەنگەبۆڵە'' بە مانای bumblebee دێ، ئەمە ڕاستە؟ ئەگەر نا، ھەنگەبۆڵە چییە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆم دامڕشتووە. چون مەردۆخ بۆ ھەنگەبۆڵە «سرمان»ی عەرەبی دانابوو و «سرمان»یش ھەمان شەنگەسوورە یا سیرەمۆزەی خۆمانە، زاتم نەبوو بڵێم ھەنگەبۆڵە bumblebee -ە. بەڵام، پرسیارت بۆ دەکەم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣١، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەو وێنەیەی وتاری bumblebee -م نیشانی دوو کەس دا وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە بەڵام ڕەنگی زۆر زەردە. وتیشیان ھەنگەبۆڵە تووکن و کوڵکنە و، بە دەوری گا و مانگا دەخولێتەوە و، ھەنگوێن ناکات و، لە ھەنگ و زەردەواڵە گەورەترە و لەوانەیە بیشیان خوات و، خرپن و قەڵەوە و، ڕەنگیشی زۆرتر قاوەیی بەرەو ڕەشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:١٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] کەوایە ''ھەنگەبۆڵە'' دەبێ bumblebee بێ. دەستت خۆش بێ، زەحمەتت کێشا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٧، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆ دڵنیاییی زیاتر، وێنەکانی bumblebee لە ویکیپیدیا و گووگڵم دا بە نیشانی دوو کەسی تر کە یەکیان خۆی ھەنگەوانە. ھەردووکیان تا چاویان پێ کەوت وتیان ئەوە ھەنگەبۆڵەیە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Flushed Away == ناوێک بۆ وتاری [[فڵەشد ئەوەی]]، چی بێت باشە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لێشاوبردە، وەک بابردە یا بابردەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Cryptosystem == سڵاو هاوڕێیان، ئەمە بە کوردی دەبێتە چی؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٠٥، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] ھەر کریپتۆسیستم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠٢، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Junglefowl == ''مرەجەنگەڵی'' چۆنە؟ وەکوو ''مرەباخی'' (= woodcock) دروست بووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] باشە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Lamella یان Gill == چی بۆ ئەمە چاکە؟ بەڕێوەبەرێک لە وتارێک دا کێڵگە (farm)ی بۆ داناوە! نازانم ئەم ئیلھامەی لە کوێوە بۆ ھاتووە. کوردستانیکا ئەمانەی پێشنیار کردووە: شانە، تیغە (تیخە) و پەڕە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥١، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Progenitor == لە ئەستێرەناسی دا ئەو ئەستێرەیەی کە دەبێ بە سووپەرنۆڤا و دەتەقێ progenitorی پێ دەڵێن، چی بۆ ئەمە باشە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D8%A8%D9%86%DB%95%D8%AA%DB%86%D9%85&f=0 بنەتۆم]. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:١٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Abrasion == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ لە کتێبەکانی وەزارەتی پەروەردە دا ''کڕاندن'' بە کار ھاتووە و منیش لە وتاری ''[[سماتە]]'' دا ''کڕێنەر''م بۆ abrasive دانا. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢١:١٧، ١١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Projectile == ئەمە بکەین بە چی؟ projectile یانی ''ئەوەی کە دەھاوێژرێ''. دەکرێ ھەر شتێ بێ. مەنجەنیق بەرد دەھاوێژێ، بۆیە بەرد projectileە. تیرھاوێژ تیر دەھاوێژێ، بۆیە تیر projectileە. کوردستانیکا ''پلار''ی بۆ داناوە، بەڵام لە ھەنبانەبۆرینە دا ''پلار'' بە مانای ''داردەستێ کە بۆ ھاویشتن دەبێ'' ھاتووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٤، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕاھاویشتە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::ڕاھاوێژە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:١٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] هاوێژراو. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١٣، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Visible == بۆ ئەمە ھەر ''بینراو'' بە کار ھاتووە. ئەمە چاک نییە، چونکە ''بینراو'' یانی ''دیتوو'' یان ''شتێک کە بینراوە''، بەڵام visible بە مانای ''شتێک کە دەکرێ ببینرێ'' دێ. ''دیتەنی'' دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٢٤، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٣٦، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: نابێتە ''دیار''؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٠:٠٢، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] ئەویش دەبێ، بەڵام ''دیار'' لە بنەڕەت دا شێوەی ناوی ''دین'' یان ''دیتن'' نییە؟ دی (ڕەگی ڕابووردووی دین) + ـار (وەک کوشتار و وتار)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Tropical == چی بۆ ئەمە دابنێین؟ بۆ نموونە، tropical climate دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] تاوسووڕگە بۆ tropics و تاوسووڕگەیی بۆ tropical. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] کەشوهەوای ھێڵی کەمەرەیی. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:١١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == is native to == ئەمە چۆن وەربگێڕم؟ بۆ نموونە، Sorrel is native to Eurasia دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :خۆجێی ... ە: Sorrel خۆجێی ئەوراسیایە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:١٩، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] کردم بە ترشۆکە بوومیی ئەوراسیایە. ''بوومی'' لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی دا بە مانای native ھاتووە، [https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/b%C3%BBm#:~:text=b%C3%BBm%C3%AE:%20adjective%20native بنۆڕە]. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: بەداخەوە لەم فەرهەنگانەدا (بەتایبەت مەردووخ و وەهبی) جاروبار کاریگەریی فارسی دەبینرێت. ''بوومی'' بەم مانایە وا وتت بە کوردی نازانم؛ له هەنبانه و خاڵیشدا نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:١٦، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] خۆوڵاتی -ش دەبێ. ھێمن دەڵێ «وەکوو پەروانە دەوری لێ دەدەن لاوانی خۆوڵاتی». [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٣، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بۆچی خۆڕسک بەکارناهێنی؟ دەتوانی بڵێی ترشۆکە خۆڕسکە لە ئەوراسیا. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] خۆڕسک یانی خواکرد یان شتێک کە مرۆو دروستی نەکردبێ و خۆی ڕسکابێ.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=%DA%95%D8%B3%DA%A9%D8%A7%D9%86&f=0#:~:text=%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C:-,%D8%AF%D8%B1%D9%88%D8%B3%D8%AA%20%D8%A8%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C%20%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%88%D8%B4%D8%AA%DB%8C,-%D8%AC%DB%86%D8%B4%20%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%8C%20%D9%BE%DB%95%DB%8C%D9%88%DB%95%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1] بە شێوەیەکی دیکە باسی بکەم، خۆڕسک یانی سروشتی.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=خۆڕسک&f=0] [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Herbaceous plant == مەبەست لە ڕوەکێکە کە ''لاسکی چێوی'' (woody plant)ی نییە. herbaceous ھاواڵناوی herbە و لە ویکیپیدیا دا [[گیای دەرمانی|گیای دەرمانیی]] بۆ دانراوە کە پێم باش نییە. چی بۆ herbaceous و herb دابنێین؟ ئەگەر بەرامبەرێکی چاکمان بۆ herb نییە، ''ڕوەکی ناچێوی'' بۆ herbaceous plant دەبێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٥٣، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەگەر Herbivore گیاخۆر بێ herb دەبێتە گیا. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٢٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕەنگە پووشینە -ش ببێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] گیای داماو بۆ grass، بۆ herb، بۆ plantیش بە کار دێ! لە ویکیپیدیای فارسی دا ''علف'' بە کار ھاتووە کە لە کوردی دا بووە بە ''ئاڵف''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:٠١، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەنبانە دەڵێ [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/%DA%AF%DA%98%D9%88%DA%AF%DB%8C%D8%A7 گژوگیا] واتە «نباتات علفی» یا ھەمان « Herbaceous plants». ئەمە بە ئەڵمانییەکەش دەخوا، Krautige Pflanze یانی ڕوەکی گژ و گڤ، وەکوو کەلەرم. grassیش چیمەن نییە؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ویکیپیدیا دا ''گژوگیا'' بۆ herb بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکان]]) و بۆ floraیش بە کار چووە (وەک [[:پۆل:گژوگیاکانی یۆنان]])، چی لە ئەمانە بکەین؟ :::::من بزانم ''چیمەن'' یانی meadow یان lawn و ''چیم'' یانی grass و ھەردووک تورکین، [https://en.wiktionary.org/wiki/çim#Turkish بنۆڕە]. لە فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبیش دا ''گیا'' بۆ grass ھاتووە،[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/giya#:~:text=noun-,grass,-%2C%20herbage] و خۆمانیش ''[[گیاجاڕ]]''مان بۆ grassland داناوە. :::::بە ڕای تۆ ''گیا'' بۆ چی بە کار بچێ؟ بۆ plant؟ ئەم وشانە ھەن دەبێ بەرانبەریان بۆ دابنێین: :::::plant (ڕوەک یان گیا؟)، flora (گیاکان؟) grass (چیم؟)، herb. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:٣٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەک = plant، فلۆرا = flora، چیمەن = grass، مێرگ = meadow ، مێرگۆڵە یا چیمەنکاری = lawn، گژوگیا = herbs. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''گیا''؟ وشەیەکی باوی وەک ''گیا'' ناکرێ بۆ ھیچ بە کار نەبرێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:١٨، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەرچی کە لە زەوی ئەڕوێ ڕوەکە. ئێستا ئەم ڕوەکە یا ساقەتەی ڕەقە یا نەرمە. ئەوەی کە ساقەتەکەی ڕەقە پێی دەڵێن دار، ئەوەی کە ساقەتەکەی نەرمە پێی دەڵێن گیا. کەوایە گیا لە ئەسڵا ھەمان herb -ە. grass جۆرێکی تایبەت لە herb یا گیایە کە باریک و کێشھاتووە. ھەموو grassەکان herbن، بەڵام ھەموو herbەکان grass نین. تەماتە و گوڵەبەڕۆژە herbن بەڵام grass نین. ئاشکرایە داریش نین، بەڵام گیان. بە کورتی، من وا ئەزانم ھەچ ڕوەکێ کە دار نەبێ، گیایە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٠٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من پێم وایە کە ''ڕوەک'' بۆ plant ڕاستە و نابێ دەستی لێ بدەین. ''[[ھەنار]]'' و ''[[ڕەشەدار]]'' دار (tree) و ڕوەک (plant)ن، بەڵام کەس ''گیا'' بەم دوانە ناڵێ. گیا زیاتر بە ڕوەکی بەژنکورت دەوترێ، ئەمانیش عادەتەن ناچێوی (non-woody)ن. ئەگەر ''گیا'' بۆ herb دابنێین، herbaceous plant بە ئاسانی دەبێ بە ''ڕوەکی گیایی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٣٩، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من ڕوەکی گیایی جوان نییە و بۆ کوردی ناخونجێ. گژوگیا باشترە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٤:٤٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بۆچی خۆت لەگەڵ ''گیا'' بۆ herb نەبووی؟ یان مەبەستت ئەوەیە ''گیایی'' بۆ herbal دەبێ (وەک herbal tea = چای گیایی)، بەڵام بۆ herbaceous نابێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:١٥، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ڕوەکی گیایی حەشوە. ڕوەکی گیایی یا ڕوەکی گیائاسا یانی ئەوەی لە زەوی ئەڕوێت و وەکوو گیا وایە. دەی ئەمە ھەر گیایە، ئیتر ئەو دوورودرێژییەی ناوێ. من جیاوازییەک نابینم لە نێوان herb و herbaceous plant. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لەبەر ئەوەش کە گیا جگە لە herb بۆ plant و grassیش بە کار دێ، بۆ herbaceous plant من گژوگیام زۆرتر بەدڵە. ھەڵبەت خۆت باشتر دەزانی، ئەمانە بواری تایبەتیی من نین و زۆریان لێ نازانم. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٥:٤٤، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] وتارەکانی herb و herbaceous plant -م خوێندەوە، تا ڕادەیەک زانیم چی بە چییە. من بم ئاوای لێ دەکەم: herb ئەکەمە [[گژوگیا (چێشتلێنان و پزیشکی)]] و، herbaceous plant ئەکەمە [[گژوگیا]] یا [[گژوگیا (ڕوەکناسی)]]. گیاش ئەکەمە پەڕەی ڕوونکردنەوە و ئەیبەستمەوە بە ڕوەک و دوو ماناکەی گژوگیاوە، واتە گژوگیا لە چێشتلێنان و دەرماندا و، گژوگیا وەکوو بابەتێکی زانستی ڕوەکناسی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''ڕوەکی گیایی'' بێمانا بێ، herbaceous plantیش بێمانا دەبێ! پێم باش نییە ''گیا'' پەڕەی ڕوونکردنەوە بێ. وەک باسمان کرد، ''دارھەنار'' plantە و کەس ''گیا'' بەمە ناڵێ، بۆیە ''گیا'' ناکرێ plant بێ. قسەم بۆ herbaceous plant نییە، بەڵام پێم باشە ''گیا'' herb بێ. بە تایبەتی کە herbal tea دەبێ بە ''چای گیایی'' و herbal medicineیش دەبێ بە''پزیشکیی گیایی'' یان ''گیادەرمانی''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی herb لە ئینگلیزیدا فەرقی ھەیە لەگەڵ مێژوو و پێشینە و بەکارچوونەکانی گیا لە کوردیدا. بۆیە ڕەنگە بۆ ئەوان herbaceous plant بگونجێ، بەڵام بۆ ئێمە سەرەڕای ئەوە کە herb گیایە، «ڕوەکی گیایی» حەشو و سەیر و نامۆ دێتە گوێ. چای گیایی -ش ھەر تۆزێ سەیرە. چای گژوگیا باشترە. وا نییە کە وشەیەکمان دۆزییەوە وەک ھاوسەنگی وشەیەکی بیانی، ئیتر ئەو وشەیە لە ھەموو حاڵەتەکانا بەکار بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٨:٣٧، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ''چای گیایی'' خۆی ھەیە و داڕێژراوی من نییە. سەیری ئەنجامەکانی گووگڵ بکە. ھەروەھا، ''گژوگیا'' herbaceous plant بێ، a herbaceous flowering plant دەبێ بە چی؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] گژوگیای گوڵدار نابێ؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Vine == ئەمە بە کوردی دەبێ بە چی؟ vine ھەر ڕوەکێکە کە بە دار و دیوار دا ھەڵبگەڕێ. بۆ نموونە، ''[[لاولاو]]'' vineە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٤:٤٤، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ھەڵزن دەبێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٣٢، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] لە ھیچ فەرھەنگێک دا نەمدی، خۆت داتڕشتووە؟ ھەڵ + زن (ڕەگی ڕانەبووردووی زنین)؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] لە چاوگی [https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%87%DB%95%DA%B5%D8%B2%D9%86%DB%8C%D9%86&f=0 ھەڵزنین] لای ئێمە باوە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] وشەیەکی جوانە، لە وتاری [[ڤانیلای گەڵاتات]] دا بە کارم برد. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٥٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Dormancy == ئەمە و dormant بە کوردی دەبن بە چی؟ The plant stays dormant all winter چۆن وەربگێڕین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٩:٢١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەخەوڕاچوون؟ [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] دەکرێ وەک ئاژەڵەکان متبوون بەکاربێت وەک لە کتێبەکانی پەروەردە سوڕی متبوون هەیە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٠:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Cultivation == چی بۆ ئەمە چاکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٨، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Sensationalism == سڵاو هاوڕێیان بۆ ئەمە [https://en.wikipedia.org/wiki/Sensationalism] چ باشە؟ [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٥١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] اثارەی عەرەبی یانی ورروژاندن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٦:٣٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}} لەو ڕستەیەی خوارێدا چۆنی بنووسم؟ The show attracted controversy for adopting an allegedly '''sensationalist''' approach to literature [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٦:٥٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] «نمایشەکە بە ھۆی گرتنەبەری ڕێگایەکی - بڵێین ورووژێنخوازانە - بەرەو  ئەدەب، شەڕەقسەی بۆ خۆی کڕی.» :sensational = ورووژێن، sensationalism = ورووژێنخوازی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٥:٥٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :: زۆر سپاس کاک {{وب|Aza}}، دەستتان خۆش بێت [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٦:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Phloem == چی بە ئەمە ببێژین؟ شانەیەکی ڕوەکییە کە ماکەی خۆراکی دەگوازێ. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٥:٤٥، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Function == بۆ نموونە، گەدە خۆراک تێک دەشکێنێ، ئەمە functionی گەدەیە. چی بۆ ئەمە گونجاوە؟ کار، فەرمان، ئەرک یان شتێکی دیکە؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٦:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] من خۆم ھەندێ جار functionم کردووە بە ئەرک، ھەندێ جاریش بە ئیشوکار. فرمان کارێکە کە ئەوەڵ و ئاخری دیارە و لە کەسێ داوا دەکرێ. «گەلێکم بە تۆ ھەیە فەرمانە، ئەو قاقەزەم بۆ بەرە شاری.» ئەمە بۆ task باشە. ئەرک یانی کاری زۆر، باری سەر شان، زەحمەت، پێویستیی سەر شان، وەزیفە. پێم وایە ئەرک بۆ duty باشە، بەڵام بۆ functionیش دەگونجێ. ئەرکی گەدە تێکشکاندنی خۆراکە. دیومە بە functionalismیش بڵێن ئەرکباوەڕی. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٨:٤٧، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Territorial == گیانلەبەرێک بەرگری لە ناوچەی خۆی بکا و نەھێڵێ گیانلەبەری دیکە (بە تایبەتی ھەمان جۆر) لێی نزیک بێ territorialی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٠:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] سەرزەویپارێز، سەرزەویخواز. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ١٠:٤٨، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Bay laurel یان Laurus nobilis == ئەم دارە بە کوردی ناوی چییە؟ لە [https://aras.bradost.net/files/ferhengy_rueke_aburyekan.pdf کەڵەفەرھەنگی ڕوەکە ئابوورییەکانی] کەمال جەلال غەریب دا ''شاژاڵە'' ھاتووە (پ. ٢٧٢). فەرھەنگی زانستگای کوردستان دەڵێ ''تێروو'' و ''تیروێ'' (بەڵام فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی ئەمەی بۆ chaste tree داناوە[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/têrû]) و کوردستانیکایش دەڵێ ''تاجگەڵا''. بە ھۆی کاریگەریی عەرەبی، من ئەمەم ھەر بە ''غار'' بیستووە. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ئەم دارە بوومیی کوردستان نییە. ھەر «غار»ی پێ دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٥٧، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەی ''تێروو'' دەبێ ناوی چ دارێ بێ؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Slug == چی بە ئەمە ببێژین؟ [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١١:١٨، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) scli5djfss459kgkl1x827n4lekvgwl 0 118369 1669962 1661685 2026-09-18T16:12:32Z ~2026-50451-28 79177 1669962 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }} {{ویکیسازی}} '''عومەر المختار''' محمد بن فەرحات المانیفی (بە عەرەبی: عُمَر الْمُخْتَار مُحَمَّد بِن فَرْحَات الْمَنِفِي؛ ٢٠ی ئابی ١٨٥٨ – ١٦ی ئەیلوولی ١٩٣١)، بە شێری بیابان و شێخێ شەهیدا ناوداره کە لە نێو [[ئیتاڵیا|ئیتالیا]] کۆلۆنیالیزمەکاندا بە ماتاری منیفا ناسرابوو شۆڕشگێڕ و ئیمامێکی لیبی بوو کە سەرکردایەتی بەرخۆدانی ڕەسەنی لە سیرینایکا (لە ئێستادا ڕۆژهەڵاتی [[لیبیا]]) لە سەردەمی سێنوسیدەکاندا دەکرد، دژی کۆلۆنیالیزمی ئیتالیا بۆ لیبیا. عومەر کە مامۆستا بوو بە جەنەڕاڵ، کەسایەتییەکی دیاری بزووتنەوەی سێنوسی بووە و بە پاڵەوانی نەتەوەیی لیبیا و هێمای بەرخۆدان لە جیهانی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] و ئیسلامی دادەنرێت. سەرەتا لە ساڵی ١٩١١ەوە بزووتنەوەی بەرخۆدانی لیبیا لە دژی ئیمپراتۆریەتا ئیتالیا لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕی یەکەم]] و [[جەنگی جیھانیی دووەم|دووەمی]] ئیتالۆ و سێنوسدا ڕێکخست و سەرکردایەتی کرد. هەروەها لە دەرەوەش بەشداری لە ئۆپۆزسیۆنی چەکداریدا کردووە دژی [[فەڕەنسییەکان|فەرەنسییەکان]] لە چاد و ئینگلیزەکان لە میسر.دوای هەوڵی زۆر، هێزە چەکدارەکانی ئیتاڵیا توانیان ئەلموختار لە نزیک سلۆنتا بگرن کاتێک لە شەڕدا لەلایەن سەربازە کۆلۆنیالیەکانی لیبیا بریندار بوو، لە ساڵی ١٩٣١دا هەڵیانواسی دوای ئەوەی ڕەتیکردەوە خۆی ڕادەست بکات. {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناوی خۆماڵی=عومەر ئەلموختار|شوێنی لەدایکبوون=زاویە جەنجور، قەزای تۆبروک، قەزای دێرنە، بنغازی سەنجاک، پارێزگای [[تەرابلوس]] ، [[ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]]|ڕێکەوتی مردن=١٦ی ئەیلوولی ١٩٣١ (٧٣ ساڵ)|شوێنی مردن=سولوق|ڕێکەوتی لەدایکبوون=٢٠ی ئابی ١٨٥٨|نەتەوە=[[عەرەب]]|ناوەکانی تر=شێخی شەهیدان،شێری بیابان|شوێنی مەرگ=بە هەڵواسینی|شوێنی گۆڕ=سولوق|کار=خەباتکاری بەرخۆدان لە دژی داگیرکاری ئیتالیا|ئایین=[[موسڵمان]] * سونه|باوک=موختار كورێ عومەر|منداڵەکان=محمد عومەر ئەلموختار|دایک=عائیشا كچا موحەریب|وێنە=[[پەڕگە:Omar Mukhtar 13.jpg|وێنۆک|عومەر موختار]]}} == سەرچاوە == * ویکیپیدیای عەرەبی {{تووڵی دەروازە|مێژووی ئیسلام|ژیاننامە|ئیسلام|شەڕ|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Omar Mukhtar}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مێژووی لیبیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٨]] [[پۆل:شۆڕشگێڕانی لەسێدارەدراو]] [[پۆل:شەھیدانی موسڵمان]] dmv24df3lox86pxritx46bsqwxg5qk2 0 120463 1669985 1509078 2026-09-18T16:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1669985 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox musical artist | name = شرەیا غوشال | image = Shreya Ghoshal at Carvaan-E-Ghazal.jpg | background = گۆرانیبێژی تاک | birth_name = شرەیا غوشال | birth_date = {{birth date and age|١٩٨٤|٠٣|١٢}} | birth_place = [[بهارامپور]], [[ڕۆژئاوای بەنگال]], [[هیندستان]] | occupation = [[گۆرانیبێژی پلەی باک]] | years_active = ١٩٩٨-تاکوو ئێستا | label = Sagarika | website = {{URL|shreyaghoshal.com}} }} '''شرەیا غوشال''' لەدایکبووی ١٢ی ئازاری ١٩٨٤ (٣١ ساڵ) لە بهارامپور لە ڕؤژئاوای بەنگال لە هیندستان، شرەیا گۆرانیبێژی پلەی باک (playback)ی هیندییە کە گۆرانییەکانی بەزاری [[هیندی]]، بەنگالی، نیپاڵی، کاننادی، مالیالامی، تامیلی، تیلگویی وتووە. لە ئێستادا بەیەکێ لە هەرە گۆرانبێژە دیارەکان و دەنگخۆشەکانی بۆلیوود دادەنرێت. توانیویەتی جەماوەرێکی دیار لەخۆی کۆبکاتەوە هەر لە تۆڕی کۆمەڵایەتی فەیسبووک ٢٣.٥ ملیۆن هەواداری هەیە کە لەو ١٠ کەسایەتییەیە هیندییە کە زۆرترین هەوادارییان هەیە لە فەیسبووک! بەجۆرێک پێشی چەندین ئەکتەر و کەسایەتی هیندی داوەتەوە. گۆڤاری فۆربیسی ئەمریکی بە یەکێ لە ١٠٠ ناودارترین کەسایەتی هیندی داناوە.تاکوو ئێستا شرەیا چەندین خەڵاتی بەدەستهێناوە لەوانە چوار جار خەڵاتی (National Film Awards)بۆ باشترین گۆرانبێژی پلەی باک وە پێنججاریش خەڵاتی فیلم فەیری وەرگرتووە لەگەڵ چەندەها خەڵاتی جۆراوجۆری دی. شرەیا بۆیەکەمینجار لە [[بۆلیوود]] لەساڵی ٢٠٠٢ بۆ فیلمی دیڤداس (Devdas) گۆرانی وت، لە فیلمی دیڤداس لە ٥ گۆرانی بەشداریکرد. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|ژن|ھیندستان|بۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Shreya Ghoshal}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی هیندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵاتی فیلم فەیر براوەی باشوور]] [[پۆل:براوەی خەڵاتی فیلمی ویلایەتی کیرالا]] bbs15157x8jsjdl8am0gah9uou04pqg 0 121553 1670160 1659202 2026-09-18T22:40:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670160 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television | show_name = شۆخە بچووکە درۆزنەکان | image = <!-- include ALT text per [[WP:ALT]] guideline --> File:Pretty Little Liars Logo.png|250px | caption = | show_name_2 = | genre = دراماى لاوان<br /> سەرکێشى<br />نادیار<br />دراما | format = | creator = [[سارە شیپارد]] | developer = [[ئا.مارلین کینگ]] | writer = | director = | creative_director = | presenter = | starring = [[ترۆیان بیلیساریۆ]]<br />[[ئاشلى بێنسۆن]]<br />[[تایلەر بلاکبۆرن]]<br />[[ھۆلى ماریان کۆمبس]]<br />[[لوسى ھێل]]<br />[[ئەین ھاردینگ]] | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | language = [[ئینگلیزی]] | num_seasons = <!-- or num_series --> ٦ | num_episodes =١٢٧ | list_episodes = | executive_producer = [[ئۆلیڤەر گۆڵدستیک]]<br /> [[جۆزێف داوتری]]<br /> [[پۆپ لیڤى]]<br /> [[لێسلى مۆرگەنیستن]] | producer = | editor = | location = [[لۆس ئەنجلۆس]]<br />[[کالیفۆرنیا]]<br />[[کۆلۆمبیا]] | cinematography = | camera = | runtime = ٤١-٤٥ خولەک | company = | distributor = | channel = <!-- or network --> [[HBO]] | picture_format = | audio_format = | first_run = | first_aired = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} --> ٨ى حوزەیرانی ٢٠١٠ | last_aired = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> بەردەوامە | preceded_by = | followed_by = | related = | website = http://abcfamily.go.com/shows/pretty-little-liars | website_title = | production_website = }} '''شۆخە بچووکە درۆزنەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Pretty Little Liars}}) زنجیرە درامایەکی ئەمریکی نەوجەوانانە. لە زنجیرە کتێبکى [[سارە شیپارد]] کە بەھەمان ناوەوە وەرگیراوە. لەبەرھەم ھێنانی [[ئا.مارلین کینگ]]ە. لەسەرەتادا ١٠ ئەڵقەى لێ دروست کرا، بەڵام لەبەر ئەوەى پێشوازییەکی باشى لێکرا، کەناڵى ABC Family داواى کرد کە ١٢ ئەڵقەى تری لێ وێنە بگیرێت، تاوەکو وەرزی یەکەمی پێ تەواو بکرێت. پەخشى یەکەمى لە ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠ بوو، تاوەکو ئێستا ٦ وەرزی بە درێژى ٢٠-٢٥ ئەڵقە بۆ ھەر وەرزێک لێ دروست کراوە. بۆ وەرزى حەوتەمیش نوێ کراوەتەوە. لە تشرینی دووەمى ٢٠١٤ ئەکتەرى دراماکە [[لوسى ھێل]] رایگەیاند کە وەرزى حەوتەم کۆتا وەزرى دراماکە دەبێت. == رووداوەکان == رووداوەکان لە کۆخێکی هاوینەى شارۆچکەى خەیالێ رۆزوود دەست پێدەکات، ئەو کاتەى هەر چوار هاورێ ئاریا مۆنتۆگۆمەرى و هانا مارین و ئیمیلی فیڵدز لەگەڵ سبێنسەر هاستینگز هەواڵى دیار نەمانی هاورێیە نزیک و پێشرەوەکەیان ئاڵیسۆن دیلۆرانتسیان پێدەگات، کە دەبێتە پچرانی ھاورێیەتیان ودابڕان لە یەکتر. <br /> ساڵێک دواى دیارنەمانی ئاڵیسۆن، پۆلیسى شارۆچکە تەرمی ئاڵیسۆن دەدۆزێتەوە، ئەو رووداوەش دەبێتە ھۆى دووبارە کۆکردنەوى چوار ھاورێکە پێکەوە، بەتایبەتی ئەو کاتەى کە چەن نامەیەکی نادیار لەلایەن کەسێک کە ناوى لە خۆى ناوە ئەى پێدەگات. ئەى ھەرەشەى ئاشکرا کردنی نھێنیەکانی کەسى و خێزانیان لێ دەکات، کە ئەو نەھێنیانە زۆربەیان تەنیا ئاڵیسۆنى مردوو دەیزانی. <br /> لەگەڵ ئاڵۆزبوونى رووداوەکان وتێکدانی رەوشى خێزانی کچەکان، کچەکەکان لەھەوڵى دۆزینەوە و ئاشکرا کردنی کەسایەتی نادیارى ئەى دەبن. کە ئەوەش چەندین لاپەرەى تازە لە نھێنی خێزانی وژیانی خۆیان و ئاڵیسۆن ھەڵدەداتەوە. == کەسایەتییەکان == *[[ترۆیان بیلیساریۆ]] لە رۆڵى سبێنسەر ھاستێنگز، زیرەکتریان کچى گرووپەکەیە، بەڵام ئاشکرا کردنی کەسایەتی ئەى چەندین لاپەرى نھێنی و خەمناکی خێزانەکەشى ھەڵدەداتەوە. *[[ئاشلى بێنسۆن]] لە رۆڵى ھانا مارین، قژ زەرد وجوانترین کچى گروپەکەیە، ھانا بە ھۆى ئەیەوە ژیانی دایکیشی دەخاتە ناو مەترسیەوە. *[[تایلەر بلاکبۆرن]] لە رۆڵى ئاڵیسۆن دیلۆرانتیس، سندوقى رەشى کچەکانە، بەڵام دیارنەمان ومردنی نەبووە ھۆکارى شاردنەوەى نھێنیەکانیان. *[[ھۆلى ماریان کۆمبس]] لە رۆڵى ئێمیلی فێلدز. *[[لوسى ھێل]] لە رۆڵى ئاریا مۆنتۆگۆرى، ئاریا پەیوەندی سۆزدارى لەگەڵ مامۆستاکەى ھەیە، ئەى ھەڕەشەى ئاشکراکردن و ئابڕوبردنی لێ دەکات. *[[ئەین ھاردینگ]] لە رۆڵى ئێزرا فیتز، مامۆستاى قوتابخانە، لەگەڵ قوتابیەکەى ئاریا پەیوەندی سۆزدارى کۆیان دەکاتەوە. == ژمارەی بینەران == لەسەرەتادا ١٠ ئەڵقەى لێ دروست کرا، بەڵام لەبەر ئەوەى پێشوازییەکی باشی لێکرا، کەناڵى ABC Family داواى کرد کە ١٢ ئەڵقەى تر لێ وێنە بگیرێت، تاوەکو وەرزی یەکەمی پێ تەواو بکرێت. لەلایەن نەوجەوانان و لاوان پێشوازییەکی باش لە دراماکە کرا، لەبەر ئەوە کەناڵى وەبەرھێنەر بۆ ٧ وەرزى تر، دراماکەى نوێ کردەوە. == خەڵاتەکان == لە کۆى ٤٣ پاڵاوتن لە خەڵاتە جیاوازەکان، ٢٢ خەلأتی لە بەشەکانی باشترین دراماى لاوان و باشترین ئەکتەر و باشترین دەرھێنان بردۆتەوە. لەوانە باشترین دراما لە خەڵاتەکانی [[پیپل چۆیس ئەورۆد]] و [[تین چۆیس ئەورۆد]]. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی == بەستەرەکان بۆ دەرەوە == * [http://www.imdb.com/title/tt1578873/ لاپەرەی زنجیرە لە پێگەی imdb] * [http://abcfamily.go.com/shows/pretty-little-liars پێگەی فەرمی] {{پۆلی کۆمنز|Pretty Little Liars}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١١]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە وروژێنەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە دراما زنجیرەییەکان]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە درامییە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:یەکەم دەرکەوتنی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان دەربارەی ھەرزەکاران]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە گێچەڵپێکردن]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان دەربارەی خێزانە ناکارامەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان سەبارەت بە تۆڵەکردنەوە]] mqb58fkr0ed20jpvfrl5rxjbgchiqv6 0 121701 1669912 1402368 2026-09-18T13:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1669912 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}}{{Infobox television|image=Queen Seondeok-poster.jpg|caption=|alt_name=شاژن سیۆندۆک|genre={{ubl|[[ساگوک |مێژووی]]|[[فیلمی ڕۆمانسی |ڕۆمانسی]]|[[ئەکشن]]}}|creator=لی چانگ-سیۆپ (بەشی درامای ئێم بی سی)|camera=[[فەرە کامێرا]]|picture_format=|runtime=|director={{ubl|کیم گێن-هۆنگ|[[پارک هۆنگ-کیون]]}}|writer={{ubl|[[کیم یۆنگ-هیون]] | پارک سانگ-یۆن}}|executive_producer=لی چانگ سوو (ئێم بی سی)|starring={{ubl|[[لی یۆ-وۆن]] | [[گۆ ھیون-جونگ]] | [[پارک یێ-جین]] | [[ئوم تای-وونگ]] | [[کیم نام-گیل]]}}|narrated=|opentheme=|endtheme=|country=باشوری کۆریا|language=کۆری|network=[[کۆمپانیای پەخشی مانھوا]]|first_aired={{start date|2009|5|25|df=yes}}|last_aired={{end date|2009|12|22|df=yes}}|num_episodes=٦٢|preceded_by=|followed_by=|producer=یۆ هیون-جۆنگ|company=بەرهەمهێنانی تایم بۆکس|distributor=[[کۆمپانیای پەخشی مانھوا]]}}'''شاژن سیۆندیۆک''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: 선덕여왕 بە [[ھانگول|ھانگۆل]]: 선덕여왕؛ بە [[ھانجا]]: 善德女王)، درامایەکی مێژوویی کۆریای باشوورە لە ساڵی ٢٠٠٩ کە لەلایەن کەناڵی [[کۆمپانیای پەخشی مانھوا]] و بەرهەمهێنانی تایم بۆکس بەرهەم هێنراوە بۆ یادی ٤٨ ساڵەی دامەزراندنی یەکەمیان، کە [[لی یۆ-وۆن]]، [[گۆ ھیون-جونگ]]، ئوهم تای وۆنگ، [[کیم نام-گیل]] و [[پارک یێ-جین]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. مێژووی ژیانی [[شاژن سیۆندۆکی شیللا]] دەگێڕێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Han|یەکەم=Sang-hee|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=New Epic Drama to Bring Rivalry, Love to TV|ناونیشان=http://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/07/201_45149.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٣|ئیش=[[The Korea Times]]}}</ref> لە ٢٥ی ئایار تا ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ لە کەناڵی [[کۆمپانیای پەخشی مانھوا]] لە ڕۆژانی دووشەممە و سێشەممە کاتژمێر ٢١:٥٥ بۆ ماوەی ٦٢ ئەڵقە پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yoon|یەکەم=Ina|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=REVIEW: ''Queen Seon-deok'' - Final episode|ناونیشان=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2009123012595690122|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ئیش=10Asia}}</ref> ڕێژەی بینەرانی بەرنامەکە نزیکەی هەموو هەفتەیەک لە ماوەی نمایشکردنیدا لە پلەی یەکەمی چارتەکانی تەلەفزیۆنەکاندا بوو و گەیشتە لوتکە و لەسەدا ٤٣.٦ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kim|یەکەم=Lynn|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=TV series ''Seon-deok'' makes proud exit|ناونیشان=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2009122309474987961|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٣|ئیش=10Asia}}</ref> [[خەڵاتەکانی ئێم بی ئێس دراما]] ساڵی ٢٠٠٩ی بردەوە؛ ڕۆڵی ئەکتەری ناوداری ئەمریکی [[گۆ ھیون-جونگ]] و دواتر خەڵاتی گەورەی بەدەستهێنا، نزیکەی ستایشی گشتگیری بەدەستهێنا.<ref name="daesang">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Park|یەکەم=So-yeon|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Ko Hyun-joung wins grand prize at MBC Acting Awards|ناونیشان=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?sec=ent5&idxno=2009123109141101469|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٣|ئیش=10Asia}}</ref> == کورتەیەک == زنجیرەکە لە کۆتایی سەردەمی شا جینھیۆنگ دەست پێدەکات و تا کۆتایی سەردەمی شاژن سیۆندۆک بەردەوام دەبێت. دیۆکمان وەک یەکێک لە کچە دووانەکانی شا جینپیۆنگ و شاژنە مایا لەدایک بووە، بەڵام بەهۆی پێشبینییەکەوە، شا جینپیۆنگ ناچار بووە کچەکەی بە هاوکاری خزمەتکارە یارمەتیدەرەکەی بەڵام دڵسۆزەکەی سیۆهوا، کچەکەی لە کۆشک دوور بخاتەوە، بۆ ئەوەی شاژن مایا ڕزگار بکات لە دەرکردنی لەلایەن میشیلەوە کە ئاواتەکەی ئەوە بوو ببێتە شاژن. سیۆهوا دیۆکمانی وەک ئەوەی هی خۆی پەروەردە بکات، بەڵام وەرچەرخانێکی ڕووداوەکان لە کۆتاییدا وایکرد دیۆکمان بزانێت ناسنامەی ڕاستەقینەی خۆی - تەنها بۆ ئەوەی جارێکی دیکە لەلایەن خێزانەکەیەوە وازی لێبهێنرێت بۆ ئەوەی تەختەکە لە دەستی میشیل ڕزگار بکات، جگە لە دوانەکەی خوشکەکەی چۆنمیۆن، کە لە کۆتاییدا ژیانی لەدەستدا لەکاتێکدا هەوڵی دەدا یارمەتی دیۆکمان بدات بۆ هەڵهاتن. لە ڕق و کینە، دیۆکمان دەستی کرد بە وەرگرتنەوەی ئەوەی لێی وەرگیرابوو و تۆڵەی خوشکەکەی بکاتەوە بە هێنانە خوارەوەی میشیل و بوون بە یەکەم پاشای مێینەی شیلا بە یارمەتی هاوڕێ متمانەپێکراوەکەی، یوشین، و بیدامی ناپاک و کێشەدار کە خۆشی دەویست، و... لە کۆتاییدا لە نزیک کۆتایی دەسەڵاتەکەیدا سەرکردایەتی یاخیبوونێکی کرد بەهۆی لێکتێگەیشتنێکەوە. == کەسایەتییەکان == [[شاژن سیۆندۆکی شیللا|شاژن سیۆندۆک]] بەرجەستەکردنی لە لایەن [[لی یۆ-وۆن]]'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee|یەکەم=Ga-on|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=INTERVIEW: Actress Lee Yo-won - Part 1|ناونیشان=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011060815320402598|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٣|ئیش=10Asia}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee|یەکەم=Ga-on|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=INTERVIEW: Actress Lee Yo-won - Part 2|ناونیشان=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2011060816242726851|ڕێکەوتی سەردان=١ی نیسانی ٢٠١٣|ئیش=10Asia}}</ref>''' سیۆندۆکی گەنج لەلایەن نام جی هۆن فەرمانڕەوایەکی ژن ، بەڵام تاقانەیە: ئەو وەک یەکەم فەرمانڕەوای ژن لە مێژووی کۆریادا ناسرابوو. دیۆکمان یەک لە خوشکە دووانەکەی شازادە چیۆنمیۆنگ لەدایکبووە و لە تەمەنی ساوادا لە لێواری نزیک لە بووە لە مردن بەهۆی هەوڵی تیرۆرکردنی لەلایەن میشیلەوە کە تەماحی بۆ تەختی پاشایەتی هەبووە. خزمەتکارێکی دڵسۆزی پاشا و شاژن بە ناوی سۆهوا بە هەڵاتنی لە شانشینی شیلا و دیۆکمانی ڕزگارکرد. ئەو زۆر حەزی لەوە بوو کە لەدەوروبەری مرۆڤەکان بسوڕێتەوە، بەڵام دوای ئەوەی بووە بە شاژن، ئازادی لەدەست داوە کە بە دڵسۆزی و بێتاوان متمانەیان پێ بکات وەک جاران. وەک شاژنی دەسەڵاتدار، بە قووڵی تەنیایە و پڕە لە نائومێدی. لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت هەستی ڕاستەقینەی خۆی بشارێتەوە و لەسەر خۆی بوەستێت بۆ ئەوەی وەک پاشایەکی ڕاستەقینە لەدایک بێتەوە<ref name="hancinema.net">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=&#91;Queen Seondeok&#93; Writer Park Sang-yeon says, "Season 3 will focus on the individuals" @ HanCinema :: The Korean Movie and Drama Database|ناونیشان=http://www.hancinema.net/queen-seondeok-writer-park-sang-yeon-says-season-3-will-focus-on-the-individuals-21353.html}}</ref> == ئەمانەش ببینە == *[[شاژن سیۆندۆکی شیللا]] *[[شازادە خاتوون چیۆنگمیۆنگی شیللا]] *[[شیللا]] == سەرچاوە == {{سەرچاوەکان}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Queen_Seondeok_(TV_series) ویکیپییای ئینگلیزی؛ Queen Seondeok, TV series] {{تووڵی دەروازە|مێژوو|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆریای باشوور}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزراوەی پەخشی مونھوا زنجیرە تەلەفیزیۆنییەکان]] [[پۆل:شاژن سیۆندۆکی شیللا]] [[پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کەناڵی ئێم بی سی تیڤی]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٩ دەستیان پێکردووە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور]] [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠٠٩ کۆتایان ھاتووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور]] 8kpsexuvbhr7nyx3eg5v5yahdiqwaj5 0 121730 1670220 1446240 2026-09-19T01:38:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1670220 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''تۆماس شۆن کۆنەری''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Thomas Sean Connery'') ([[٢٥ی ئاب]]ی [[١٩٣٠]]-٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠) ئەکتەر و بەرھەمھێنەرێکی سکۆتلەندییە کە خاوەنی یەک [[خەڵاتی ئۆسکار]] و دوو [[خەڵاتی بافتا]] و سێ خەڵاتی [[گۆڵدن گڵۆب]]ە. لە [[تەممووز]]ی ساڵی ٢٠٠٠دا لەلایەن ئێلیزابێزی II ەوە ڕێزی لێنراوە و ھەروەھا خەڵاتی ڕێزلێنانی [[وێستگەی کەنەدی]] لە [[ئەمریکا]] بەدەستھێناوە.<ref>http://www.seanconnery.com/biography/knighthood</ref> کۆنەری زیاتر ناسراوە بەھۆی نمایش کردنی وەک کاراکتەری ([[جەیمز بۆند]]) کە لە ٧ زنجیرە فیلمی جەمیز بۆنددا لە نێوان ساڵەکانی ١٩٦٢ بۆ ١٩٨٣ بەشداری کردووە.<ref>http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/4799550.stm</ref> لە ساڵی ١٩٨٨ کۆنەری [[خەڵاتی ئۆسکار]]ی وەک باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر بەدەستھێنا بۆ ڕۆڵ بینینی لە فیلمی (The Untouchables). ھەندێک لە فیلمە بەناوبانگەکانی تری کۆنەری بریتین لە لە فیلمەکانی (Marnie, The Name of the Rose, The League of Extraordinary Gentlemen, Indiana Jones and the Last Crusade, The Hunt for Red October, Highlander, Murder on the Orient Express, Dragonheart, and The Rock.)شۆن کۆنەری لە ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ لە تەمەنی ٩٠ ساڵی مرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sean Connery, who brought James Bond to life on film, dies at 90|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/sean-connery-first-james-bond-of-film-dies-at-90/2020/10/31/6cbff0a6-1b75-11eb-82db-60b15c874105_story.html|وێبگە=washingtonpost|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Sean Connery}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە سکۆتلەندییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر]] [[پۆل:جەیمز بۆند]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] [[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی سکۆتلاندی]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:ئەکتەرەکان کە خەڵاتی شوڕشگێڕیان پێبەخشراوە]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] 94j9k3ozwolu4h01tq471wbya91m7un 0 121982 1670310 1402465 2026-09-19T07:34:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670310 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیرڤان | ناوی_خۆماڵی =شێرڤان | ناوەکانی_تر = شێروان | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = چهارطاقی عصر تیموری2.jpg | قەبارەی_وێنە = 250px | شرۆڤەی_وێنە = بینای چوارتاقی شیرڤان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[خۆراسانی باکوور]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شێرڤان (شارستان)|شیرڤان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = نادیار | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = شارەوان | ناوی_سەرۆک = شاھرۆخ شاھرۆخی | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٠٩٧ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] |ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٢،٦٨٩ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[کورمانجی]])، [[فارسی]]، [[زمانە تورکییەکان|تورکی]] ([[زمانی تورکیی خۆراسانی|خۆراسانی]])، [[زمانی تاتی (ئێران)|تاتی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]] و [[سوننە]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٨٤٤٤٣٣٥ | ڕێکەوتی سەردان= | وێبگە= [http://www.shirvan.ir/ www.shirvan.ir] }} '''شێرڤان''' یان '''شێروان''' دووەمین شاری گەورە و گرینگی [[پارێزگای خۆراسانی باکوور]]ە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم شارە لە ساڵی ٢٠٢٠دا نزیکەی ٢٠٠،٠٠٠ کەس بووە.<ref>[https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/shahrestan/jamiat28.xls ناوەندی ئاماری ئێران]</ref> لە سەردەمی [[سەفەوییەکان]]، چل هەزار بنەماڵەی [[کورد]]، بە زۆر بۆ شێرڤان کۆچێنران. لە دوای ئەم کۆچەوە کۆمەڵەیەکی گەورە لە کوردەکان لە ناوچەی شێرڤان و دەڤەری ئەو بوونیان هەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=A. Manafy|سەردێڕ=The Kurdish Political Struggles in Iran, Iraq, and Turkey: A Critical Analysis|بڵاوکەرەوە=University Press of America, 2005|ژپنک=٠-٧٦١٨-٣٠٠٣-٠|پەڕە=٦|edition=illustrated|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=M6gsAQAAIAAJ&q=Guran+Kurds+Turkey&dq=Guran+Kurds+Turkey&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjlr4aP1u7RAhVBMBoKHcJeDE44ChDoAQgnMAE}}</ref><ref name="فرهنگستان زبان کردی">[http://www.akademiyakurdi.org/kurdi/ فەرھەنگستانی زمانی کوردی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210225212422/https://akademiyakurdi.org/kurdi/ |date=٢٥ی شوباتی ٢٠٢١ }}</ref> == پێگەی جوگرافیایی == شێروان بە پانتاییی ٣٧ پلە و ٤٠ خولەک و درێژی جوگرافیایی ٥٧ پلە و ٩٣ خولەک بە بەرزی ١٠٩٧ مەتر لە ئاستی دەریاوە و ڕووبەرەکەی ٣٧٨٩ مەتر چوارگۆشەیە. لە باکوورەوە بە عەشقئابادی پایتەختی [[تورکمانستان]] و لە باشوورەوە بە شاری [[ئێسفەرایێن|ئەسفرەین]] و لە ڕۆژهەڵاتەوە بە شاری [[بوژنۆرد|فارووج]] و لە ڕۆژئاواوە بە شاری بۆجنۆردەوە دەورە دراوە. شاری شێروان دراوسێی ڕووباری ئەتراکە. شێروان بە مەودای 22 کیلۆمەتر نزیکترین شارە بە [[عەشقاباد|عەشقئاباد]]<nowiki/>ی پایتەختی [[تورکمانستان]]. (هەڵبەت هیچ ڕێگایەک نییە لە نێوان شێروان و تورکمانستان) == ناو == ناوی شێروان پەیوەندی بە وێنە یان نەخشی شێرێکەوە هەیە کە شکڵ و شێوەکەی لە بناری چیاکەدا دەبینرێت، کە چەند کیلۆمەترێک لە باشووری شارەکەوە دوورە. ئەم شاخە بە شیرکۆش ناسراوە. ئەو بەردانەی شێوەی شێر پێکدەهێنن، جیاوازن لە بەردەکانی دیکەی شاخەکانی باشووری شارەکە، لە ڕووی ڕەگەز و جۆر و ڕەنگەوە، ئەمەش وا دەکات هەموو بینەرێک ئەم جیاکارییە (شێوەی شێر) بە ڕوونی ببینێت. <ref name="shirvan.ir|عنوان=شهرداری"><cite class="citation web">[http://shirvan.ir «شهرداری شیروان»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221120014258/https://shirvan.ir/ |date=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}.</cite><templatestyles src="Module:Citation/CS1/fa/styles.css"></templatestyles></ref> == ناوی شێروان == ناوی شێروان پەیوەندیی بە وێنە یان نەخشی شێرێکەوە هەیە، لە بناری چیاکەدا دەبینرێت کە چەند کیلۆمەترێک لە باشووری شارەکەوە دوورە. ئەم شاخە بە شێرکۆش ناسراوە. ئەو بەردانەی شێوەی شێرەکە پێکدەهێنن جیاوازن لە بەردەکانی دیکەی شاخەکانی باشووری شارەکە؛ لە ڕووی ڕەگەز و جۆر و ڕەنگەوە، ئەمەش وا دەکات هەموو بینەرێک ئەم جیاکارییە (شێوەی شێر) بە ڕوونی ببینێت. <ref name="shirvan.ir|عنوان=شهرداری"/> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای خۆراسانی باکوور]] * [[شارستانی شیرڤان]] == سەرچاوەکان == <div class="reflist references-small " style=" "> <references></references></div> {{پۆلی کۆمنز|Shirvan, Iran}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] 5pcbyw1w77rsr8x2vk40cz7gzybhyyb 0 122275 1670072 1526092 2026-09-18T20:01:49Z Ziv 45722 ([[c:GR|GR]]) [[File:110904-A-AR883-007.jpg]] → [[File:The Afghan national flag overlooks a valley from an observation post at Paktika province - 110904-A-AR883-007.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless name 1670072 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement | name = Paktika | native_name = پکتیکا | native_name_lang = ps | settlement_type = [[پارێزگاکانی ئەفغانستان|پارێزگا]] | image_skyline = The Afghan national flag overlooks a valley from an observation post at Paktika province - 110904-A-AR883-007.jpg | image_alt = | image_caption = [[ئاڵای نیشتمانیی ئەفغانستان]] دەڕوانێتە سەر دۆڵێک لە بنکەیەکی چاودێری لە پارێزگای پەکتیکا | image_flag = | flag_alt = | image_seal = | seal_alt = | image_shield = | shield_alt = | nickname = | motto = | image_map = Paktika in Afghanistan.svg | map_alt = | map_caption = شوێنی پارێزگای پەکتیکا لە ئەفغانستان | pushpin_map = | pushpin_label_position = | pushpin_map_alt = | pushpin_map_caption = | latd = 32.5 |latm = |lats = |latNS = | longd = 68.8 |longm = |longs = |longEW = | coor_pinpoint = پایتەخت | coordinates_type = type:adm1st_region:AF | coordinates_display = inline,title | coordinates_footnotes = | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{flag|Afghanistan}} | established_title = | established_date = | founder = | seat_type = پایتەخت | seat = [[شەرەنە]] | government_footnotes = | leader_party = | leader_title = Governor | leader_name = [[موحیبوڵڵا سەمیم]] | leader_title1 = | leader_name1 = | unit_pref = Metric<!-- or US or UK --> | area_footnotes = | area_total_km2 = 19482 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | area_note = | elevation_footnotes = | elevation_m = | population_footnotes = | population_total = 413800 | population_as_of = ٢٠١٢ | population_density_km2 = auto | population_demonym = | population_note = | blank_name_sec1 = زمانەکان | blank_info_sec1 = [[پەشتۆ]]<br />[[فارسی]] | timezone1 = UTC+4:30 | utc_offset1 = | timezone1_DST = | utc_offset1_DST = | postal_code_type = | postal_code = | area_code_type = | area_code = | iso_code = AF-PKA | website = | footnotes = }} '''پەکتیکا''' ([[پەشتۆ]]/[[فارسی]]: پکتیکا‎) یەکێکە لە پارێزگاکانی [[ئەفغانستان]]. کەوتووەتە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەو وڵاتە. لە ١٥ قەزا پێکدێت.<ref>ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئابی ٢٠١٥.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Paktika Province|پارێزگای پەکتیکا}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} {{پارێزگاکانی ئەفغانستان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|ئەفغانستان|شەڕ}} [[پۆل:پارێزگاکانی ئەفغانستان|پەکتیکا]] [[پۆل:پارێزگای پەکتیکا]] 7jsr21ms6mtn1k3ba5kdnbu0k59nux2 0 123733 1670112 1534881 2026-09-18T22:27:45Z ~2026-50567-81 79188 خاوەندارێتی فۆلکلۆری کڵاش بۆ هەورامییەکان زیاتر دەگەڕێتەوە وەک لە کوردەکان بۆ پاراستنی مافی خاوەندارێتی دورخستنەوەی وتار لەهەر لایەنگیرییەک 1670112 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kllash Top-Bottom.jpg|وێنۆک|کڵاشی ھەورامی]] '''کڵاش یاخود گیوە''' پێڵاوێکی دەستچنە تایبەت بە [[ھەورامان|هەورامان]] و شاری [[یەزد]] و لوڕەکان . زۆرتر پیاوان کڵاش لە پێ دەکەن بەڵام بۆ ژنانیش کڵاش ھەیە کە خورییەکەی کەمێک جیاوازیی ھەیە و بەشێوەی سۆل و بە شێوەی جۆراوجۆریش دەچنرێ .<ref>http://www.hawler.in/news62975-4.htm{{بەستەری مردوو|url=http://www.hawler.in/news62975-4.htm |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> کڵاش لە دوو بەش پێک د‌ێت، بەشی یەکەمی ژێرەوەیە کە لە پەڕۆ دروست دەکرێت و بەشی دووەمیشی پێی دەگوترێت سەرە کە لە دەزوویەکی ئەستوور لە لۆکە دروست دەکرێت و پەرگی پێ دەگوترێت.<ref>[http://rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/made_in_kurdistan_14072014 بەرهەمهێنانی کڵاش] - مێد ئین کوردستان - [[ڕووداو]]</ref> <gallery> Kllash-Hewrami.JPG| Kllash-Bottom.jpg|ژێرەی کڵاش کە ھێشتا ڕیخۆڵەکەی لێ نەکراوەتەوە و لە پێ نەکراوە. </gallery> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Giveh}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:پێڵاوەکان]] [[پۆل:جلی کوردی]] 27v4avjo35rrcu4492q2k2tcbi86gxd 1670131 1670112 2026-09-18T22:36:11Z گرووپی قوتابخانە 23641 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1670112|1670112]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-50567-81|~2026-50567-81]] ([[User talk:~2026-50567-81|لێدوان]]) 1670131 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kllash Top-Bottom.jpg|وێنۆک|کڵاشی ھەورامی]] '''کڵاش''' پێڵاوێکی دەستچنە کە لە [[کوردستان]] و بە تایبەت [[ھەورامان]]دا بە کاردەھێنرێت. زۆرتر پیاوان کڵاش لە پێ دەکەن بەڵام بۆ ژنانیش کڵاش ھەیە کە خورییەکەی کەمێک جیاوازیی ھەیە و بەشێوەی سۆل و بە شێوەی جۆراوجۆریش دەچنرێ.<ref>http://www.hawler.in/news62975-4.htm{{بەستەری مردوو|url=http://www.hawler.in/news62975-4.htm |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> کڵاش لە دوو بەش پێک د‌ێت، بەشی یەکەمی ژێرەوەیە کە لە پەڕۆ دروست دەکرێت و بەشی دووەمیشی پێی دەگوترێت سەرە کە لە دەزوویەکی ئەستوور لە لۆکە دروست دەکرێت و پەرگی پێ دەگوترێت.<ref>[http://rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/made_in_kurdistan_14072014 بەرهەمهێنانی کڵاش] - مێد ئین کوردستان - [[ڕووداو]]</ref> <gallery> Kllash-Hewrami.JPG| Kllash-Bottom.jpg|ژێرەی کڵاش کە ھێشتا ڕیخۆڵەکەی لێ نەکراوەتەوە و لە پێ نەکراوە. </gallery> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Giveh}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:پێڵاوەکان]] [[پۆل:جلی کوردی]] 6hnj20dlvvpbw2yq38ts8rclke9oaim 1670146 1670131 2026-09-18T22:38:34Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670146 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Kllash Top-Bottom.jpg|وێنۆک|کڵاشی ھەورامی]] '''کڵاش''' پێڵاوێکی دەستچنە کە لە [[کوردستان]] و بە تایبەت [[ھەورامان]]دا بە کاردەھێنرێت. زۆرتر پیاوان کڵاش لە پێ دەکەن بەڵام بۆ ژنانیش کڵاش ھەیە کە خورییەکەی کەمێک جیاوازیی ھەیە و بەشێوەی سۆل و بە شێوەی جۆراوجۆریش دەچنرێ.<ref>http://www.hawler.in/news62975-4.htm{{بەستەری مردوو|url=http://www.hawler.in/news62975-4.htm |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> کڵاش لە دوو بەش پێک د‌ێت، بەشی یەکەمی ژێرەوەیە کە لە پەڕۆ دروست دەکرێت و بەشی دووەمیشی پێی دەگوترێت سەرە کە لە دەزوویەکی ئەستوور لە لۆکە دروست دەکرێت و پەرگی پێ دەگوترێت.<ref>[http://rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/made_in_kurdistan_14072014 بەرهەمهێنانی کڵاش] - مێد ئین کوردستان - [[ڕووداو]]</ref> <gallery> Kllash-Hewrami.JPG| Kllash-Bottom.jpg|ژێرەی کڵاش کە ھێشتا ڕیخۆڵەکەی لێ نەکراوەتەوە و لە پێ نەکراوە. </gallery> ==سەرچاوەکان== {{reflist}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Giveh}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:پێڵاوەکان]] [[پۆل:جلی کوردی]] 36ngw9t0kil2bwqghbfd59zc4p4l03f 0 125312 1670252 1509295 2026-09-19T04:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670252 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئاماژەی زیاتر|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} }} '''شۆڕشەکانی ساڵی ١٨٤٨''' مانگی ئازاری ساڵی ١٨٤٨ نەھاتبوو تەوژمی شۆرشی نەتەوایەتی ھەموو لایەکی ئیتاڵیای گرتەوە لەمیلانۆ دەستیپێکرد. شۆڕشگێران لێرەوە دوای چەند شەڕێک کەچەند ڕۆژێکی خایاند توانیان لەشکری نەمسا بەسەرکردایەتی (ڕادەتسکی) بشکێنن کەئەوکات شاری میلانۆ لەژێر دەستی نەمسا بوو. شۆرشگێڕان توانیان شارەکە ئازاد بکەن. ئیدی لەدوای ئەوە ئاگری شۆڕش ناوچەکانی لۆمباردیا و بووندقییەی گرتەوە. (شاڕل ئەلبرتی) پادشای سەردینیا بانگی شەڕیدا لەدژی نەمسا و سوپاکەی بۆیارمەتی دانی شۆرشگێران نارد. لەمانگی مایس و حوزەیراندا [[ئیتالیا|ئیتاڵیا]] ئەوەندەی نەمابوو کە یەکێتی و سەربەخۆیی بەدەست بھێنێت، بەڵام لەوکاتەدا سوپای نەمسا ھێز و توانای خۆی کۆکردەوە و بەسەرکردایەتی ڕادەتسکی سەرکەوتنێکی باشی بەسەر سوپای شاڕڵ ئەلبرتدا لەشەڕی کەستۆزا کەلە ٢٥ تەممووزی ١٨٤٨ بەرێوەچوو بەدەستھێنا. سوپای شاڕل ئەلبرت لەشەڕی نۆڤارا کەلە ٢٣ ئازاری ١٨٤٩ ئەنجامدرا بەتەواوەتی شکا. لەوکاتەدا شاڕل ئەلبرت لەسەر تەخت ھاتە خوار و بۆ کوڕەکەی (ڤکتۆر ئەمانوێلی دووەم) جێھێشت. ئەوەندەی پێنەچوو نەمسا ناوچەی باکووری ئیتاڵیای گرتەوە. ناوچەکانی یەک لەدوای یەک کۆنتڕۆڵ دەکردەوە ئیدی شۆرش کەرت کەرت بوو ئیتاڵیا گەڕایەوە باری پێشووی. == شۆڕشی ساڵی١٨٤٨ لەئەڵمانیا == ھەرکە لە [[ئەڵمانیا]] دەنگ و باسی شۆڕشی [[پاریس]] و سەرکەوتنەکەی بڵاوبوەوە ئیدی ئازادیخوازان لەئەڵمانیا کەوتنە خۆ داوای ئازادی و یەکێتی نەتەوایەتیان دەکرد. لەمایسی ١٨٤٨دا لە [[فرانکفورت|فرانکفۆرت]] کۆبونەوەیەک بەسترا کەتێیدا نوێنەری ھەموو نیمچە دەوڵەتەکانی ئەڵمانیا تێیدا بەژداربوون. مەبەستیان دانانی دەستوورێک بوو بۆشانشینی ئەڵمانیای یەکگرتوو لەژێرسایەی ڕژێمی پاشایەتی. تاجیان پێشکەش بە (فریدریک ولییەمی چوارەم) کرد تا ببێتە پاشای ئەم یەکێتییە. لەوکاتەدا شۆرشی ئازادیخوازان لەئەڵمانیا دامرکایەوە. ھۆی ئەم دامرکانەوەیەش بۆ ئەوە بوو کەژمارەی شۆرشگێران کەمبوو و خەڵکیش زۆر لەگەڵیان نەبوو. == شۆرشی ساڵی١٨٤٨ لەنەمسا == موتەرنیخ نەیتوانی پەرەسەندنی بیروباوەڕی ئازادیخوازانە لەپایتەختی ئیمپراتۆری [[نەمسا]] کەقەڵای سیاسەتە کۆنە پەرستییەکەی بوو بوەستێنێت چونکە ھەرکە دەنگوباسی شۆرش لە پاریس و ئیتاڵیا گەیشتە ئەم پایتەختە ئازادخوازەکان لەمانگی ئازاری ساڵی ١٨٤٨ شۆرشێکیان لەدژی ڕژێمی کۆنەکە بەرپاکرد بووە ھۆی وازھێنانی موتەرنیخ و ڕاکردنی بۆ بەریتانیا. ئەوکاتە ئیمپراتۆر فەردیناندی یەکەم ئیمپراتۆری نەمسا بەناچاری داواکانی شۆرشگێرەکانی پەسندکرد و چاودێری لەسەر ڕۆژنامە لابرد و پەیمانیدا دەستوورێک بۆ دەوڵەت دابنێت. == شۆرشی ١٨٤٨ لە چیکۆسلۆڤاکیا و مەجەر == [[چێکۆسلۆڤاکیا|چیکۆسلۆڤاکییەکان]] شۆرشێکیان لەدژی نەمسا بەرپاکرد بەئامانجی ڕزگاربونیان لە چنگی نەمسا و بۆخۆیان حکوومەتی نەتەوەیی دابمەزرێنن لەحوزەیرانی ١٨٤٨ کۆنگرەیەک لە[[پراگ|شاری پراگ]] بەسترا بۆلێکۆڵینەوە لەدامەزرندنی حکوومەتێکی سەربەخۆ بۆ چیکۆسلۆڤاکییەکان. بەڵام لەوکاتە سەرکردەیەکی نەمسا بەناوی (ڤندشگراتز) توانی بەخێرایی بەسەر ئەم بزووتنەوە شۆرشگێرە زاڵبێ و سەرکوتیان بکات. بەڵام لەوکاتەدا لە [[بولگاریا]] بزووتنەوەیەکی گەورەی شۆرشگێری پەیدابوو. ھەموو مەجەرییەکان لەدەوری سەرکردەکەیان (لویس کۆشۆت) کۆبونەوە. حکوومەتێکی نەتەوایەتی سەربەخۆیان دامەزراند. بەڵام لەوکاتەدا ڤندشگرتز بەخۆی و سوپایەکەوە لەتشرینی یەکەمی ١٨٤٨ بۆ لەناوبردنی ئەوحکومەتە ئازادیخوازە ڕۆیشت دوای شەڕێکی چەند ڕۆژی توانی شارەکە بگرێتەوە و شۆرشەکە سەرکوت بکات. == سەرچاوەکان == * کتێبی پۆلی ١١ وێژەیی {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|سیاسەت|مێژوو|سۆشیالیزم|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Revolutions of 1848}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:مێژووی سۆسیالیزم]] [[پۆل:لیبرالیزم]] [[پۆل:ڕۆمانتیزم]] io20grfgilkh9cc6mrjb9dd54lx29rs 0 126304 1670398 1513959 2026-09-19T11:20:26Z Bilalinfo 57400 زانیاری زیاتر 1670398 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = لەیلا حاتەمی | وێنە = Lila Hatami at 34th Fajr Festival (cropped).jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٧٢|٨|١}} | شوێنی لەدایکبوون = [[تاران]]، [[ئێران]] | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[ئێرانی]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = خانمەکتەر | ساڵانی چالاکی = ١٩٩٦ – ئێستا | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | باڵا = | کێش = | ھاوسەر = [[عەلی موسەففا]] {{بچووک|(لەوەتەی ١٩٩٨)}} | یار = | منداڵەکان = مانی {{بچووک|(لەدایکبووی ٢٠٠٧)}}{{ھن}}عەسەل {{بچووک|(لەدایکبووی ٢٠٠٨)}} | دایک و باوک = [[عەلی حاتەمی]] {{بچووک|(باوک)}}{{ھن}}[[زەری خوشکام]] {{بچووک|(دایک)}} | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | ماڵپەڕ = [https://web.archive.org/web/20100514011243/http://leila-hatami.com/ ماڵپەڕی نافەرمی] | پەراوێزەکان = }} '''لەیلا حاتەمی''' ([[فارسی]]: [[:fa:لیلا حاتمی|لیلا حاتمی]]؛ لەدایکبووی ١ی ئابی ١٩٧٢ لە [[تاران]]) [[خانمەکتەر]] و [[دەرھێنەر]]ێکی [[ئێران]]ییە. کچی دەرھێنەر [[عەلی حاتەمی]]یە، و ھاوسەری ئەکتەر؛ عەلی موسەففایە. چەندان خەڵاتی فێستیڤاڵە نێوخۆیی و جیھانییەکانی بەدەست ھێناوە. حاتەمی لە فیلمی درامیی ''کەمالولمولوک'' (١٩٨٤) لە ڕۆڵی کەمالولمولوکدا بۆ یەکەم جار لە سینەمادا دەرکەوت. یەکەم ڕۆڵی سەرەکیی خۆی لە فیلمی درامیی ''لەیلا'' (١٩٩٧) وەک ژنێکی [[نەزۆکی|نەزۆک]] گێڕا، کە بەهۆیەوە دیپلۆمی شانازیی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بەدەستھێنا و سەرنجی جەماوەری بۆ لای خۆی ڕاکێشا. بەرجەستەکردنی ڕۆڵی ژنێکی ساویلکە لە فیلمی ''بی‌پولی''(٢٠٠٩) خەڵاتی سیمورغی کریستاڵی بۆ باشترین خانمە ئەکتەر لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ بەدەستھێنا، و دواتر خەڵاتەکەی جارێکی تر بردەوە بۆ بەرجەستەکردنی ڕۆڵی ژنێکی ناجێگیریی سۆزداری لە فیلمی [[ڕەگێ خاب]](٢٠١٧). هەروەها پاڵێوراو بووە بۆ سیمورغی کریستاڵی بۆ ڕۆڵەکانی لە فیلمەکانی ''شەیدا'' (١٩٩٩)، ''وێستگەی چۆڵکراو'' (٢٠٠٢)، ''سالاد فصل'' (٢٠٠٥)، ''چل ساڵان'' (٢٠١٠)، ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' (٢٠١١)، ''نارنجی‌پوش'' (٢٠١٢) و ''کاتی خۆشەویستی'' (٢٠١٥). حاتەمی خەڵاتی باشترین ئەکتەری لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی مۆنتریال بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ''وێستگەی چۆڵکراو'' (٢٠٠٢) بەدەستھێنا. خەڵاتی ورچی زیوینی بۆ باشترین ئەکتەری لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین]] بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی درامیی ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''(٢٠١١) بردەوە. لە ساڵی ٢٠١٧دا، ماڵپەڕی ''ئیندیوایەر'' ستایشی ڕۆڵگێڕانی ئەوی لە فیلمەکەدا کرد وەک یەکێک لە باشترین ڕۆڵگێڕانەکانی سەدەی ٢١ەم و حاتەمی بە شایستەی خەڵاتێکی [[خەڵاتی ئۆسکار|ئۆسکار]] زانی بۆ ڕۆڵگێڕانی لەو فیلمەدا.<ref>{{Cite web |date=2017-09-23 |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/72917/leila-hatami-among-21st-century-best-actresses |access-date=2025-01-21 |website=FinancialTribune |language=en |title=Leila Hatami Among 21st Century Best Actresses}}</ref> هەروەها گۆی کریستاڵی بۆ باشترین خانمە ئەکتەر لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی کارلۆڤی ڤاری وەرگرت بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ''کۆتا هەنگاو'' (٢٠١٢). لە ساڵی ٢٠١٢دا، لەلایەن حکوومەتی فەڕەنساوە پلەی شۆڤالیێی نیشانی ئەدەب و ھونەری پێبەخشرا.<ref>{{Cite web |date=2012-08-02 |url=https://www.bbc.com/persian/arts/2012/08/120802_ka_leyla_hatami_france |access-date=2022-08-04 |language=fa |title=اعطای نشان هنر و ادب فرانسه به لیلا حاتمی |publisher=BBC News}}</ref> ناوی لە ڕیزبەندی جوانترین ژنانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست لەلایەن ماڵپەڕی ''Wonderslist''دا تۆمار کراوە.<ref>{{Cite web |date=2016-11-08 |url=https://www.wonderslist.com/beautiful-middle-eastern-women-top-10/ |access-date=2025-07-08 |website=www.wonderslist.com |language=en-US |title=Most Beautiful Middle-Eastern Women - Top 10 Beautiful Arab Women}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == [[پەڕگە:Leila-hatami-childhood.jpg|227x227پیکسڵ|حاتەمی لە منداڵیدا لەگەڵ دایک و باوکی [[عەلی حاتەمی]] و [[زاری خۆشکام]]]] لیلا حاتەمی لە ١ی تشرینی یەکەمی ١١٩٧٢ لە [[تاران]]، [[ئێران]] لەدایکبووە، کچی دەرھێنەری کاریگەری ئێرانی [[عەلی حاتەمی]] و خانمە ئەکتەر زری خوشکامە. لیلا بۆ یەکەم جار لە تەمەنی ١٠ ساڵیدا لە فیلمێکدا دەرکەوت، کە لە سەردەمی شێوەکاری ئێرانیی سەدەی ١٩ھەم کەمالولمولوکدا بەڕێوەدەچوو. لەو فیلمەدا، ڕۆڵی شێوەکارەکەی لە تەمەنی کوڕێکی گەنجدا گێڕا. دواتر ھەشت ساڵ دواتر لە ساڵی ١٩٩٢، لە فیلمێکی تری باوکیدا بە ناوی ''دڵسووتاو'' دەرکەوت کە تێیدا ڕۆڵی شازادەیەکی نابینای دەگێڕا. بەڵام لە سەرەتادا مەبەستی نەبوو بەردەوام بێت لە ئەکتەری. لە قوتابخانەی ئامادەیی، ڕشتەی فیزیا و بیرکاری خوێندووە.<ref>{{Cite web |url=https://www.iranchamber.com/cinema/lhatami/leila_hatami.php |access-date=2025-07-09 |website=www.iranchamber.com |title=Iran Chamber Society: Iranian Cinema: Leila Hatami}}</ref> دوای تەواوکردنی قوتابخانەی ئامادەیی، ڕووی لە [[لۆزان]] لە [[سویسرا]] کرد و دەستی بە خوێندنی [[ئەندازیاریی میکانیکی|ئەندازیاریی میکانیک]] کرد لە پەیمانگای تەکنەلۆژیی فیدراڵیی سویسرا لە لۆزان (EPFL). دوای دوو ساڵ حاتەمی بەشەکەی گۆڕی بۆ ئەدەبی فەڕەنسی.<ref name="Vick2007">{{cite book|author=Tom Vick|url=https://archive.org/details/asiancinemafield0000vick|title=Asian cinema: a field guide|publisher=Collins|year=2007|url-access=registration}}</ref> خوێندنی [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] تەواو کرد. دواتر باوکی نەخۆش کەوت و گەڕایەوە بۆ ئێران. باوکی لە ساڵی ١٩٩٦ کۆچی دوایی کرد. لە ھەمان ساڵدا، یەکەم ڕۆڵی گەورەسالی خۆی لە فیلمی درامیی ''لەیلا''دا گێڕا کە لە دەرهێنانی دەرهێنەری فیلم داریوش میھرجوویی بوو. لە ناوەوە و دەرەوەی ئێران ستایشێکی زۆری لێکرا.<ref>{{Cite web |url=https://iranwire.com/en/special-features/61308/ |access-date=2025-07-09 |website=iranwire.com |language=en |title=Iranian Women You Should Known: Leila Hatami}}</ref> == ژیاننامە == [[پەڕگە:Jury Cannes 2014.jpg|260px|وێنۆک|چەپ|لەیلا حاتەمی لەگەڵ چەند ئەکتەرێکی تر، لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کەن|فێستیڤاڵی فیلمی کان]] (دووەم کەس لەلای چەپ)]]دوای تەواوکردنی خوێندنی ئامادەیی، دەچێتە [[سویسڕا]] و دەست دەکا بە خوێندنی [[ئەندازیاریی میکانیکی]]. دوای دوو ساڵ خوێندنەکەی گۆڕیوە بۆ ئەدەبی فەڕەنسی، دوای تەواوکردنی خوێندنەکەی گەڕاوەتەوە ئێران. لەپاڵ زمانە زگماکییەکەی کە [[فارسی]]یە، زمانەکانی [[فەڕەنسی]]، [[ئینگلیزی]] و [[ئەڵمانی]] بەتەواوی دەزانێت. دوای ماوەیەک لە وچان، دەچێتە نێو بواری [[سینەما]] بە بەشداریکردنی لە فیلمی لەیلا، ڕۆڵبینیەکەی لەم فیلمە پێشوازیێکی ئەرێنی لێ کرا لەلایەن ڕەخنەگران و بینەرانەوە. لە ساڵی ١٩٩٩ ھاوسەرگیری لەگەڵ عەلی موستەففا کرد، کە ئەویش ئەکتەرێکی سەرەکیی فیلمی لەیلا بوو. دوو مناڵیان ھەیە؛ کوڕێک بە ناوی مانی (لەدایکبووی ٢٠٠٧) و کچێک بە ناوی عەسەل (لەدایکبووی ٢٠٠٨). == کارنامەی ھونەری == حاتەمی لە سەردەمی گەنجیدا لە چەندین بەرھەمی باوکیدا ڕۆڵی بچووکی گێڕاوە، لەوانە لە کۆمەڵەی تلویزیۆنیی ''[[ھەزاردەستان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھەزار دەستان]]'' و فیلمی سینەماییی ''کەمالولمولوک''.<ref name="GinsbergLippard2010">{{cite book|author1=Terri Ginsberg|url=https://books.google.com/books?id=cWs0N_l_o14C&pg=PA175|title=Historical Dictionary of Middle Eastern Cinema|author2=Chris Lippard|date=11 March 2010|publisher=Scarecrow Press|isbn=978-0-8108-7364-3|pages=175–}}</ref> یەکەم دەرکەوتنی وەک ئەکتەری سەرەکی لە سینەمادا لە ڕۆڵی ناو نیشانی فیلمی ''لەیلا'' (١٩٩٧) بوو لە دەرھێنانی داریوش میھرجوویی. لە ١٥یەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] دیپلۆمی شانازیی بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت.<ref>[http://www.fajrfestival.ir/english/fajr/asp/awards.asp?f_number=15 15th Fajr Film Festival Awards] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629041136/http://www.fajrfestival.ir/english/fajr/asp/awards.asp?f_number=15|date=29 June 2009}}. ''Fajr International Film Festival'', Retrieved 25 June 2006.</ref> دوای ئەوە، بە بەردەوامی لە [[سینەمای ئێران|سینەمای ئێراندا]] ڕۆڵی دەگێڕا. لە دەیان فیلمدا بەشداریی کردووە بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ''وێستگەی چۆڵکراو'' (٢٠٠٢)، پاڵێورا بۆ خەڵاتی [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] بۆ باشترین خانمە ئەکتەر. خەڵاتی باشترین خانمە ئەکتەری لە ٢٦ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی مۆنتریال بەدەستھێنا.<ref>{{usurped|[https://web.archive.org/web/20060414200134/http://www.ffm-montreal.org/palmares/en_2002.html Awards 2002]}}. ''World Film Festival'', Retrieved 25 June 2006.</ref> لەو فیلمەی ھاوسەرەکەی وەک دەرھێنەر کاری تێدا کردووە، وەک ''وێنەی ژنێک لە دوورەوە'' (٢٠٠٥) و ''کۆتا ھەنگاو'' (٢٠١٢) دەرکەوتووە. ھەروەھا بەرپرسی دیزاینی سێت و بەرگی فیلمی ''کۆتا ھەنگاو'' بووە و جگە لە وەرگرتنی خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی کارلۆڤی ڤاری بۆ باشترین خانمە ئەکتەر بۆ ڕۆڵگێڕانەکەی، پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی سیمورغی کریستاڵیی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر بۆ باشترین دیزاینی بەرھەمھێنان و دیزاینی جلوبەرگ بۆ کارەکانی لە فیلمەکەدا. [[پەڕگە:Leila_Hatami_Cannes_2013.jpg|274x274پیکسڵ|حاتەمی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٣|فێستیڤاڵی فیلمی کانی ٢٠١٣]]]] لە ساڵی ٢٠١٢دا، حاتەمی سەرنجی نێودەوڵەتی بەرەو خۆی ڕاکێشا بەھۆی ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی [[ئەسغەر فەرھادی]]، ''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]''، کە دەیان خەڵاتی بردەوە، لەوانە [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی]].<ref>{{cite web |date=24 September 2017 |url=http://ifpnews.com/exclusive/irans-leila-hatami-among-best-actresses-21st-century/ |website=IFPNews |title=Iran's Leila Hatami among Best Actresses of 21st Century}}</ref> ڕۆڵگێڕانەکەی سەرەنجی ڕەخنەگرانی ڕاکێشا و چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا، لەوانە خەڵاتی ورچی زیوینی بۆ باشترین خانمە ئەکتەر لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین]].<ref name="www.dw.com">{{Cite web |date=20 February 2011 |url=http://www.dw.com/en/gold-and-silver-bears-for-iranian-film-as-berlinale-closes/a-14856453 |access-date=30 January 2018 |website=dw.com |language=en |title=Gold and Silver Bears for Iranian film as Berlinale closes}}</ref> ماڵپەڕی ئیندیوایەر ستایشی ڕۆڵگێڕانی کرد وەک یەکێک لە باشترین ڕۆڵگێڕانی ئەکتەرە ئافرەتەکانی سەدەی ٢١ەم.<ref>{{Cite news|url=http://ifpnews.com/exclusive/irans-leila-hatami-among-best-actresses-21st-century/|title=Iran's Leila Hatami among Best Actresses of 21st Century|date=24 September 2017|work=IFP News|access-date=30 January 2018|language=en-US}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٧دا، [[ئەکادیمیای زانستەکان و ھونەرەکانی وێنەی جوڵاو]] حاتەمی بانگێشت کرد بۆ ئەوەی بێتە ئەندام.<ref>{{Cite web |date=2017-06-30 |url=https://financialtribune.com/articles/art-and-culture/67348/10-iranian-cineastes-among-new-oscar-academy-members |access-date=2024-06-15 |website=Financial Tribune |language=En |title=10 Iranian Cineastes Among New Oscar Academy Members}}</ref> === دادوەری لە فێستیڤاڵەکانی فیلم؛ ناڕەزایەتی ماچکردنی ڕوومەت === [[پەڕگە:Jury_Cannes_2014.jpg|264x264پیکسڵ|حاتەمی (دووەم لە لای ڕاستەوە) لەگەڵ ئەندامانی تری لیژنەی داوەری لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان ٢٠١٤|فێستیڤاڵی فیلمی کانی ٢٠١٤]]]] لە نیسانی ٢٠١٤دا، وەک ئەندامی لیژنەی داوەریی پێشبڕکێی سەرەکی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]]<nowiki/>ی ٢٠١٤ ڕاگەیەندرا.<ref name="2014Cannes">{{cite web |date=28 April 2014 |url=https://www.festival-cannes.com/en/2014/the-jury-of-the-67th-festival-de-cannes/ |access-date= |work=Cannes |title=The Jury of the 67th Festival de Cannes}}</ref> لەوێ، حاتەمی بە ماچکردنی سەر ڕوومەت پێشوازی لە سەرۆکی ٨٣ ساڵەی فێستیڤاڵی فیلمی کان ژیل ژاکۆب کرد، کە شێوازێکی باوی سڵاوکردنە لە فەڕەنسا.<ref name="IBTimes">{{Cite web |last=John |first=Simi |date=2014-05-19 |url=https://www.ibtimes.co.uk/cannes-2014-iran-criticises-leila-hatami-kissing-film-festival-president-1449108 |access-date=2026-01-15 |website=International Business Times UK |language=en |title=Cannes 2014: Iran Criticises Leila Hatami for Kissing Film Festival President}}</ref> جێگری وەزیری ڕۆشنبیریی ئێران حوسێن نەوشئابادی ڕەخنەی لێگرت و گوتی:<blockquote>ئومێدەوارم ئەوانەی وەک ژنانی [[ئێران|ئێرانی]] بەشداری لە گۆڕەپانە نێودەوڵەتییەکاندا دەکەن، ئاگاداری پاکیزەیی و کەرامەتی ئێران ببن تا وێنەی ژنی ئێرانی لەبەردەم جیهانداناشرین نەبێت. «ئەگەر ڕێز لە نەریتە ئیسلامییەکان و کلتوور و باوەڕە نیشتمانییەکانی ئێران بگرن، ئەوە شتێکی دڵخواز دەبێت بۆ ناودارانی ئێرانی کە بچنە دەرەوەی وڵات، بەڵام ئەگەر ئامادەبوونیان بەبێ ڕەچاوکردنی بەھا کۆمەڵایەتییەکان و پێوەرە ئەخلاقییەکان بێت، نەتەوەی ئێران ئەوە قبوڵ ناکات.»<ref name="IBTimes" /></blockquote>لە ئایاری ٢٠١٤دا، دوای وەرگرتنی ڕەخنەی توند بۆ ماچەکە لە ئێران لەوانە داواکاری بۆ زیندانیکردن و قامچیلێدانی حاتەمی دواتر لە نامەیەکدا داوای لێبوردنی بۆ کارەکانی کرد.<ref>{{cite web |date=24 May 2014 |url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/10853504/Iranian-actress-Leila-Hatami-apologises-for-kissing-Cannes-president-on-the-cheek.html |access-date=24 May 2014 |work=The Telegraph |title=Iranian actress Leila Hatami apologises for kissing Cannes president on the cheek}}</ref><ref>{{cite web |date=24 May 2013 |url=https://www.independent.co.uk/news/people/leila-hatami-student-group-calls-for-iranian-actress-to-be-flogged-following-cannes-kiss-9422990.html |title=Leila Hatami: Student group calls for Iranian actress to be flogged following Cannes Film Festival kiss |newspaper=Independent}}</ref> ==== لیستی تەواو ==== * ٢٠٠١ - [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دوبەی]] * ٢٠٠٦ - ٤١ەمین فێستیڤاڵی فیلمی کارلۆڤی ڤاری – پێشبڕکێی سەرەکی * ٢٠١١ - فێستیڤاڵی فیلمی مەڕاکەش * ٢٠١١ - فێستیڤاڵی فیلمی دۆڤیل * ٢٠١٢ - [[فێستیڤاڵی فیلمی ڕۆما]] * ٢٠١٢ - فێستیڤاڵی فیلمی کاستێندۆرف (سەرۆکی لیژنەی داوەری) * ٢٠١٣ - فێستیڤاڵی فیلمی پڕتەقاڵی زێڕینی ئانتالیا * ٢٠١٤ - ٦٧ەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] – پێشبڕکێی سەرەکی * ٢٠٢٢ - فێستیڤاڵی فیلمی ئاسیایی ڤێزول (سەرۆکی لیژنەی داوەری) * ٢٠٢٢ - ٧٩ەمین فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیز – پێشبڕکێی سەرەکی == ژیانی کەسی == حاتەمی لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاوسەرگیریی لەگەڵ عەلی موسەفا، ھاوئەکتەری لە فیلمی ''لەیلا'' (١٩٩٧) کرد. خاوەنی دوو منداڵن: کوڕێک بە ناوی مانی (لەدایکبووی شوباتی ٢٠٠٧) و کچێک بە ناوی عەسەل (لەدایکبووی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨). جگە لە [[زمانی فارسی|زمانی فارسیی]] شارەزای زمانی [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] ڕوانە.<ref>{{Cite web |url=https://en.ifilmtv.ir/News/Content/35599/ |access-date=2025-07-09 |website=ifilm-آیفیلم |language=en |title=Iranian stars who speak multiple languages}}</ref> == فیلم == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان ! scope="col" class="unsortable" |{{کورتکراوە|سەرچاوە.|سەرچاوەکان}} |- !۱۴۰۳ |{{فیلمی داھاتوو|بت}} | |پاش-بەرهەمهێنان | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=«بُت» حمید نعمت‌الله با لیلا حاتمی و محمدرضا فروتن ادامه دارد|نشانی=https://www.isna.ir/news/1403072720845/بت-حمید-نعمت-الله-با-لیلا-حاتمی-و-محمدرضا-فروتن-ادامه-دارد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2024-10-18|بازبینی=2024-12-22|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۴۰۱ |{{فیلمی داھاتوو|زمانی در ابدیت}} |مریەم |ئامادەی نمایش | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=«زمانی در ابدیت» کلید خورد/ همکاری نیکی کریمی و لیلا حاتمی|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5473880/زمانی-در-ابدیت-کلید-خورد-همکاری-نیکی-کریمی-و-لیلا-حاتمی|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=2022-04-24|بازبینی=2025-02-07|کد زبان=fa|archive-date=۳ فوریه ۲۰۲۵|archive-url=https://web.archive.org/web/20250203174047/https://www.mehrnews.com/news/5473880/%D8%B2%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D8%AA-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D9%87%D9%85%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B1%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۴۰۰ |''پیرپسر'' |ڕەعنا مەتین | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=پایان «پیر پسر» بابک حمیدیان|نشانی=https://www.isna.ir/news/1400110200902/پایان-پیر-پسر-بابک-حمیدیان|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2022-01-22|بازبینی=2024-12-22|کد زبان=fa|archive-date=۲۹ دسامبر ۲۰۲۲|archive-url=https://web.archive.org/web/20221229212925/https://www.isna.ir/news/1400110200902/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B1-%D9%BE%D8%B3%D8%B1-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DA%A9-%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86|url-status=live}}</ref> |- |''تصور'' |جۆراوجۆر |حاتەمی ڕۆڵی ۸ کەسایەتی گێڕاوە. | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=داستان مشترک لیلا حاتمی و مهرداد صدیقیان پایان یافت|نشانی=https://borna.news/fa/news/1164417/داستان-مشترک-لیلا-حاتمی-و-مهرداد-صدیقیان-پایان-یافت|وبگاه=خبرگزاری برنا|تاریخ=|بازبینی=2025-03-06|کد زبان=fa|نام خانوادگی=}}</ref> |- !۱۳۹۹ |''نبودن'' |مریەم |فیلمێک لە دەرهێنانی عەلی موسەفا | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=از هفتمین کارگاه سینما روایت تا «نبودن» علی مصفا|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/5980251/از-هفتمین-کارگاه-سینما-روایت-تا-نبودن-علی-مصفا|وبگاه=خبرگزاری مهر {{!}} Mehr News Agency|تاریخ=2023-12-30|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa|archive-date=۳۱ دسامبر ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20231231014012/https://www.mehrnews.com/news/5980251/%D8%A7%D8%B2-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AA%D8%A7-%D9%86%D8%A8%D9%88%D8%AF%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D9%85%D8%B5%D9%81%D8%A7|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۳۹۸ |{{فیلمی داھاتوو|قاتل و وحشی}} |زیبا |ئامادەی نمایش | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=حمید نعمت‌الله «قاتل و وحشی» را کلید زد|نشانی=https://www.isna.ir/news/98061507756/حمید-نعمت-الله-قاتل-و-وحشی-را-کلید-زد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2019-09-06|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa|archive-date=۸ آوریل ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408222531/https://www.isna.ir/news/98061507756/%D8%AD%D9%85%DB%8C%D8%AF-%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D9%82%D8%A7%D8%AA%D9%84-%D9%88-%D9%8–%D8%AD%D8%B4%DB%8C-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF-%D8%B2%D8%AF|url-status=live}}</ref> |-|{{فیلمی داھاتوو|مسیر باد}} |مریەمی مەجدەلی |پاش-بەرهەمهێنان؛ فیلمێکی ئەمریکی | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی در فیلم سینماگر سرشناس آمریکایی|نشانی=https://www.isna.ir/news/1402052213939/لیلا-حاتمی-در-فیلم-سینماگر-سرشناس-آمریکایی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2023-08-13|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa|archive-date=۱۴ اوت ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20230814221046/https://www.isna.ir/news/1402052213939/%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%8C|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="3" |۱۳۹۷ |''مردی بدون سایه'' |سایە تەمەددون | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی با «مردی بدون سایه» از اسپانیا به تهران آمد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/4371065/لیلا-حاتمی-با-مردی-بدون-سایه-از-اسپانیا-به-تهران-آمد|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=2018-08-11|بازبینی=2025-01-24|کد زبان=fa}}</ref> |- |''ما همه با هم هستیم'' |خانمی مەژدەھی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی در فیلم جدید کمال تبریزی|نشانی=https://www.isna.ir/news/97022413499/لیلا-حاتمی-در-فیلم-جدید-کمال-تبریزی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2018-05-14|بازبینی=2025-02-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''آخرین داستان'' |شەھرزاد (دەنگ) |[[فیلمی ئەنیمەیشن]] | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی شهرزاد انیمیشن «آخرین داستان» شد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/4307903/لیلا-حاتمی-شهرزاد-انیمیشن-آخرین-داستان-شد|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=2018-05-28|بازبینی=2024-12-22|کد زبان=|archive-date=۱۹ فوریه ۲۰۲۵|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219175506/https://www.mehrnews.com/news/4307903/%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B2%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B4%D8%AF|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۳۹۶ |''خوک'' |شیوا موھاجیر | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی به فیلم «خوک» مانی حقیقی پیوست|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/699700/لیلا-حاتمی-به-فیلم-خوک-مانی-حقیقی-پیوست|وبگاه=خبرآنلاین|تاریخ=2017-08-22|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa|archive-date=۲ ژانویه ۲۰۲۴|archive-url=https://web.archive.org/web/20240102055923/https://www.khabaronline.ir/news/699700/%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AE%D9%88%DA%A9-%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AD%D9%82%DB%8C%D9%82%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D8%B3%D8%AA|url-status=live}}</ref> |- |''بمب؛ یک عاشقانه'' |میترا | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.irna.ir/news/82561008/بهرام-دهقانی-تدوینگر-بمب-شد|وبگاه=ایرنا|بازبینی=2025-03-02|عنوان=بهرام دهقانی تدوینگر بمب شد}}</ref> |- !۱۳۹۵ |''حکایت دریا'' |پەروانە | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=«حکایت دریا» به جای «دل دیوانه» شد|نشانی=https://www.isna.ir/news/96071608308/حکایت-دریا-به-جای-دل-دیوانه-شد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2017-10-08|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa|archive-date=۲۱ ژوئن ۲۰۱۸|archive-url=https://web.archive.org/web/20180621042905/https://www.isna.ir/news/96071608308/%D8%AD%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D9%84-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D8%AF|url-status=live}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۳۹۴ |''رگ خواب'' |مینا |وەها هەروەها یەکێک لە سەرمایەگوزاران | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=«رگ خواب» کلید خورد/ نقش متفاوت برای لیلا حاتمی|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/2990833/رگ-خواب-کلید-خورد-نقش-متفاوت-برای-لیلا-حاتمی|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=2015-12-04|بازبینی=2025-02-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''من'' |ئازەر میرزایی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=جدیدترین خبر از «من» با بازی لیلا حاتمی + عکس|نشانی=https://www.isna.ir/news/94040200726/جدیدترین-خبر-از-من-با-بازی-لیلا-حاتمی-عکس|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2015-06-22|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۹۳ |''دوران عاشقی'' |بیتا تەمەددون | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=آغاز «دوران عاشقی» با بازی لیلا حاتمی و شهاب حسینی|نشانی=https://www.isna.ir/news/93050301482/آغاز-دوران-عاشقی-با-بازی-لیلا-حاتمی-و-شهاب-حسینی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2014-07-25|بازبینی=2024-12-22|کد زبان=fa|archive-date=۴ دسامبر ۲۰۲۴|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204142239/https://www.isna.ir/news/93050301482/%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%88-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%A8-%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C|url-status=live}}</ref> |- !۱۳۹۲ |''در دنیای تو ساعت چند است؟'' |گولی ئیبتەھاج | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=ادامهٔ فیلمبرداری «در دنیای تو ساعت چند است؟» با بازی لیلا حاتمی|نشانی=https://www.isna.ir/news/92100703602/ادامه-ی-فیلمبرداری-در-دنیای-تو-ساعت-چند-است-با-بازی-لیلا-حاتمی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2013-12-28|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۳۹۱ |''سر به مهر'' |سەبا ئەرجومەندی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=فیلمبرداری &#171;سر به مهر&#187; آغاز شد - تسنیم|نشانی=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1391/09/19/3512/فیلمبرداری-سر-به-مهر-آغاز-شد|وبگاه=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- | scope="row" |''آشنایی با لیلا'' |لیلا | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=عباس کیارستمی برای «آشنایی با لیلا» در ایتالیا|نشانی=https://www.isna.ir/news/91122214681/عباس-کیارستمی-برای-آشنایی-با-لیلا-در-ایتالیا|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2013-03-12|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۳۹۰ |''نارنجی‌پوش'' |نەھال نھاوەندی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=/ مروری بر خبرهای دریافتی هنری / ادامه فیلمبرداری فیلم مهرجویی و…|نشانی=https://www.isna.ir/news/9009-00641/مروری-بر-خبرهای-دریافتی-هنری-ادامه-فیلمبرداری-فیلم-مهرجویی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2011-11-22|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''پله آخر'' |لیلی |وەها هەروەها دیزاینەری دیمەن و جلوبەرگ | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=«پله آخر» با بازی لیلا حاتمی در مراحل نهایی تدوین اولین عکس‌ها و آخرین خبرها از فیلم علی مصفا|نشانی=https://www.isna.ir/news/9005-12307/پله-آخر-با-بازی-لیلا-حاتمی-در-مراحل-نهایی-تدوین-اولین-عکس-ها|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2011-08-09|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۳۸۹ |''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین]]'' |سیمین ڕەفیعی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان="جدایی نادر از سیمین" کلید خورد|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/1141084/جدایی-نادر-از-سیمین-کلید-خورد|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=2010-08-27|بازبینی=2025-02-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''سعادت‌آباد'' |یاسی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=با سپری شدن 30درصد از فیلمبرداری «سعادت آباد» مازیار میری تا شهریور ماه ادامه دارد|نشانی=https://www.isna.ir/news/8905-06705/با-سپری-شدن-30درصد-از-فیلمبرداری-سعادت-آباد-مازیار-میری-تا|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2010-08-03|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- ! rowspan="3" |۱۳۸۸ |''آسمان محبوب'' |ماھنەزەر | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.irna.ir/news/9664363/آسمان-محبوب-در-پایان-راه-تصویربرداری|وبگاه=ایرنا|بازبینی=2025-08-19|تاریخ=۱۳۸۸-۰۹-۲۳|عنوان=آسمان محبوب در پایان راه تصویربرداری}}</ref> |- |''چیزهایی هست که نمی‌دانی'' |خانمی پزیشک | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=با بازی لیلا حاتمی، مهتاب کرامتی و علی مصفا فیلمبرداری «چیزهایی هست که نمی‌دانی» به پایان رسید|نشانی=https://www.isna.ir/news/8808-00043.130547/با-بازی-لیلا-حاتمی-مهتاب-کرامتی-و-علی-مصفا-فیلمبرداری-چیزهایی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2009-11-02|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''پرسه در مه'' |ڕوئیا | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=فیلمبرداری "پرسه در مه" به پایان رسید|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/942685/فیلمبرداری-پرسه-در-مه-به-پایان-رسید|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=2009-09-07|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- ! rowspan="3" |۱۳۸۷ |''چهل سالگی'' |نیگار تەمەددون | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=فیلمبرداری جدیدترین ساختهٔ رئیسیان 5 بهمن ماه آغاز می‌شود تست گریم محمدرضا فروتن و لیلا حاتمی در «چهل‌سالگی» منتشر شد|نشانی=https://www.isna.ir/news/8710-15525/فیلمبرداری-جدیدترین-ساخته-ی-رئیسیان-5-بهمن-ماه-آغاز-می-شود-تست|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2009-01-16|بازبینی=2024-12-22|کد زبان=}}</ref> |- |''شیرین'' |یەکێک لە ئامادەبووان | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=اشک بازیگران زن سینمای ایران را ببینید!|نشانی=https://www.qudsonline.ir/news/23475/اشک-بازیگران-زن-سینمای-ایران-را-ببینید|وبگاه=قدس آنلاین|تاریخ=2011-12-13|بازبینی=2024-12-22|کد زبان=fa|archive-date=۱۹ فوریه ۲۰۲۵|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219175527/https://www.qudsonline.ir/news/23475/%D8%A7%D8%B4%DA%A9-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C%D8%AF|url-status=live}}</ref> |- |''بی‌پولی'' |شکووە | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=فیلمبرداری «بی‌پولی» نعمت‌الله تا پایان تیر ادامه دارد|نشانی=https://www.isna.ir/news/8704-10578/فیلمبرداری-بی-پولی-نعمت-الله-تا-پایان-تیر-ادامه-دارد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2008-07-09|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۸۶ |''هر شب تنهایی'' |عەتییە | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=با حضور لیلا حاتمی و حامد بهداد؛ رسول صدرعاملی "هرشب. تنهایی" را می‌سازد|نشانی=https://www.isna.ir/news/8605-09397/با-حضور-لیلا-حاتمی-و-حامد-بهداد-رسول-صدرعاملی-هرشب-تنهایی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2007-08-07|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۸۴ |''قایق‌های من'' |مریەم (دەنگ) |فیلمی کورت لە دەرهێنانی سەفی یەزدانیان | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=قایق‌های من، لیلا حاتمی و بیست دومین جشنواره ملی فیلم کوتاه تهران|نشانی=https://www.mehrnews.com/news/252122/قایق-های-من-لیلا-حاتمی-و-بیست-دومین-جشنواره-ملی-فیلم-کوتاه-تهران|وبگاه=خبرگزاری مهر|تاریخ=2005-11-13|بازبینی=2025-02-04|کد زبان=fa}}</ref> |- ! rowspan="3" |۱۳۸۳ |''شاعر زباله‌ها'' |ژنی گەنج | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=محمدرضا درویشی، موسیقی «شاعر زباله‌ها» را می‌سازد|نشانی=https://www.isna.ir/news/8310-06676/محمدرضا-درویشی-موسیقی-شاعر-زباله-ها-را-می-سازد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2005-01-05|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''حکم'' |فرووزەندە | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=دهم آبان ماه، “حکم” کلید می‌خورد خسرو شکیبایی، لیلا حاتمی و مجید انتظامی هم آمدند|نشانی=https://www.isna.ir/news/8307-09743/دهم-آبان-ماه-حکم-کلید-می-خورد-خسرو-شکیبایی-لیلا-حاتمی-و|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2004-10-15|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''سالاد فصل'' |لیلا سازگار | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=“سالاد فصل” جیرانی ادامه می‌یابد|نشانی=https://www.isna.ir/news/8212-09271/سالاد-فصل-جیرانی-ادامه-می-یابد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2004-03-14|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۸۲ |''سیمای زنی در دوردست'' |ژنی گەنج | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=“سیمای زنی در دور دست” به نیمه رسید|نشانی=https://www.isna.ir/news/8202-04636/سیمای-زنی-در-دور-دست-به-نیمه-رسید|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2003-05-04|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- ! rowspan="3" |۱۳۸۰ |''هم‌سایه'' |{{بەتاڵ}} |فیلمی کورت لە دەرهێنانی عەلی موسەفا؛ دیزاینەری دیمەن و جلوبەرگ | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=فیلم کوتاه “هم‌سایه” ساخته “علی مصفا” آماده نمایش شد|نشانی=https://www.isna.ir/news/8010-04338/فیلم-کوتاه-هم-سایه-ساخته-علی-مصفا-آماده-نمایش-شد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2002-01-07|بازبینی=2025-02-04|کد زبان=fa}}</ref> |- |''ارتفاع پست'' |نەرگس | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/8011-04716.4696/نقد-وبررسي-فيلم-ارتفاع-پست-در-جشنواره-فيلم-فجر-ابراهيم-حاتمي|وبگاه=ایسنا|بازبینی=2025-08-19|تاریخ=۱۳۸۰-۱۱-۱۹|عنوان=نقد وبررسی فیلم “ارتفاع پست” در جشنواره فیلم فجر ابراهیم حاتمی کیا: امیدوارم وارد شدن به عرصه‌های غیر از جنگ در سینما برایم آغاز مبارکی باشد}}</ref> |- |''ایستگاه متروک'' |مەھتاب | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/8004-05082/ايستگاه-متروك-در-مرحله-ضبط-موسيقي-و-صداگذاري-است|وبگاه=ایسنا|بازبینی=2025-08-19|تاریخ=۱۳۸۰-۰۴-۲۶|عنوان=ایستگاه متروک در مرحله ضبط موسیقی و صداگذاری است}}</ref> |- ! rowspan="2" |۱۳۷۹ |''آب و آتش'' |مریەم شکۆھی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=فریدون جیرانی با فیلم «آب و آتش» در نوزدهمین جشنوارهٔ فیلم فجر حضور دارد|نشانی=https://www.isna.ir/news/7910-02360/فریدون-جیرانی-با-فیلم-آب-و-آتش-در-نوزدهمین-جشنواره-ی-فیلم-فجر|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2001-01-15|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- |''مربای شیرین'' |دایکی جەلال | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=/تا جشنواره/ «مربای شیرین» آماده شرکت در نوزدهمین جشنوارهٔ بین‌المللی فجر است|نشانی=https://www.isna.ir/news/7910-01292/تا-جشنواره-مربای-شیرین-آماده-شرکت-در-نوزدهمین-جشنواره-ی-بین-المللی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2001-01-06|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۷۸ |''میکس'' |خانمی سەلیمی |ئامادەبوونی ڕێزلێنان | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=داریوش مهرجویی با میکس به جشنواره می‌آید|نشانی=https://www.isna.ir/news/7811-00318/داریوش-مهرجویی-با-میکس-به-جشنواره-می-آید|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2000-01-29|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۷۷ |''شیدا'' |شەیدا فاطمی | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=به یاد فیلم عاشقانه ای که لیلا حاتمی «شیدا» شد|نشانی=https://www.isna.ir/news/1401090905570/به-یاد-فیلم-عاشقانه-ای-که-لیلا-حاتمی-شیدا-شد|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2022-11-30|بازبینی=2025-03-09|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۷۵ |''لیلا'' |لیلا | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=«لیلا» دوباره به پرده سینماها می‌آید + واکنش مهرجویی|نشانی=https://www.isna.ir/news/96061910792/لیلا-دوباره-به-پرده-سینماها-می-آید-واکنش-مهرجویی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2017-09-10|بازبینی=2025-03-09|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۷۰ |''دلشدگان'' |لیلا | | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=امین تارخ و لیلا حاتمی در فیلم دلشدگان علی حاتمی+فیلم|نشانی=https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3902551-امین-تارخ-لیلا-حاتمی-در-فیلم-دلشدگان-علی-حاتمی-فیلم|وبگاه=روزنامه دنیای اقتصاد|تاریخ=2025-03-09|بازبینی=2025-03-09|کد زبان=fa|archive-date=۶ اوت ۲۰۲۴|archive-url=https://web.archive.org/web/20240806130553/https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3902551-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D8%AE-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AF%D9%84%D8%B4%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85|url-status=live}}</ref> |- !۱۳۶۲ |''کمال‌الملک'' |[[کەماڵولمولک|کەماڵولمولکی]] منداڵ |حاتەمی ڕۆڵی کوڕێکی گێڕاوە. | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی در 11 سالگی / عکس|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/208032/لیلا-حاتمی-در-11-سالگی-عکس|وبگاه=خبرآنلاین|تاریخ=2012-04-15|بازبینی=2025-02-08|کد زبان=fa|archive-date=۳۰ مارس ۲۰۱۹|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330070445/https://www.khabaronline.ir/news/208032/%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-11-%D8%B3%D8%A7%D9%84%DA%AF%DB%8C-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|url-status=live}}</ref> |} == زنجیرەی تەلەفیزیۆنە == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان ! scope="col" class="unsortable" |{{کورتکراوە|سەرچاوە.|سەرچاوەکان}} |- !۱۳۸۶ |''پریدخت'' |پەریدەخت |ڕۆڵی سەرەکی | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی و علی مصفا در «پریدخت» سامان مقدم|نشانی=https://iqna.ir/fa/news/1597731/ليلا-حاتمی-و-علی-مصفا-در-پريدخت-سامان-مقدم|وبگاه=ایکنا|تاریخ=۱۳۸۶-۰۸-۱۲|بازبینی=2025-08-19|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۷۸ |''کیف انگلیسی'' |مەستانە پیرایش |ڕۆڵی سەرەکی | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.isna.ir/news/97053016009/پخش-دوباره-کیف-انگلیسی-مرحوم-دری-از-تلویزیون|وبگاه=ایسنا|بازبینی=2025-08-19|عنوان=پخش دوباره «کیف انگلیسی» مرحوم دُری از تلویزیون}}</ref> |- !۱۳۶۷ |''[[ھەزاردەستان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ھەزاردەستان]]'' |ئامێنە ئه‌قدەسی منداڵ |بەشی سێیەم | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=ببینید {{!}} سکانسی از بازی لیلا حاتمی و مادرش در هزار دستان|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1907662/ببینید-سکانسی-از-بازی-لیلا-حاتمی-و-مادرش-در-هزار-دستان|وبگاه=خبرآنلاین|تاریخ=2024-05-17|بازبینی=2025-02-08|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۶۲ |''بچه‌ها بیدار، بچه‌ها هوشیار'' |خۆی |بەرنامەی منداڵان | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=ببینید {{!}} لیلا حاتمی و لیلی رشیدی ۳۹ سال پیش|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/676446/ببینید-لیلا-حاتمی-و-لیلی-رشیدی-۳۹-سال-پیش|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2022-05-14|بازبینی=2025-03-06|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۵۶ |''طلاق'' |بەهارە |بەشی: «ئالوودە» | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=لیلا حاتمی خیابان‌های تهران را خلوت کرد! + عکس|نشانی=https://www.etemadonline.com/بخش-فرهنگ-هنر-16/692492-لیلاحاتمی-خیابان-تهران|وبگاه=اعتمادآنلاین|تاریخ=2025-01-04|بازبینی=2025-01-04|کد زبان=fa|archive-date=۱۸ ژانویه ۲۰۲۵|archive-url=https://web.archive.org/web/20250118033411/https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%86%D8%B1-16/692492-%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86|url-status=live}}</ref> |- |} == زنجیرەی نمایشی ماڵەوە (نمایش خانگی) == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان ! scope="col" class="unsortable" |{{کورتکراوە|سەرچاوە.|سەرچاوەکان}} |- !۱۴۰۰ |''شبکه مخفی زنان'' |دڵبەرجان تاجرباشی |۲۵ بەش | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=بازگشت پرتردید لیلا حاتمی به نمایش خانگی/ ستاره سینما در سریال کمدی موفق خواهد شد؟|نشانی=https://www.khabaronline.ir/news/1522135/بازگشت-پرتردید-لیلا-حاتمی-به-نمایش-خانگی-ستاره-سینما-در-سریال|وبگاه=خبرآنلاین|تاریخ=2021-06-09|بازبینی=2025-08-19|کد زبان=fa}}</ref> |- !۱۳۹۷ |''نهنگ آبی'' |ئاناهیتا کاشف |۱۰ بەش | align="center" |<ref>{{یادکرد وب|عنوان=آغاز تولید «نهنگ آبی» در شبکه نمایش خانگی|نشانی=https://www.isna.ir/news/97062211358/آغاز-تولید-نهنگ-آبی-در-شبکه-نمایش-خانگی|وبگاه=ایسنا|تاریخ=2018-09-13|بازبینی=2025-03-02|کد زبان=fa}}</ref> |} == خەڵاتەکان و بەربژێربوونەکان == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" |+لیستی خەڵاتەکان و بەربژێربوونەکانی لەیلا حاتەمی !ڕێکخراوەکان ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆل ! scope="col" |بەرهەم ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" |{{refh}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بەرلین|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بەرلین]] | style="text-align:center;" |شەشەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بەرلین |ورچی زیوینی بۆ باشترین خانمە ئەکتەر |''[[جیابوونەوەی نادر لە سیمین|جیابوونەوە]]''|{{Won}} | align="center" |<ref name="Child 2011 dir=ltr">{{cite web |last=Child |first=Ben |date=February 21, 2011 |url=http://www.theguardian.com/film/2011/feb/21/berlin-film-festival-nader-simin |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324125008/https://www.theguardian.com/film/2011/feb/21/berlin-film-festival-nader-simin |archive-date=March 24, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=[[the Guardian]] |title=Iranian drama wins top prize at Berlin film festival |publisher=}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی کارلۆڤی ڤاری | style="text-align:center;" |٤٧ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی کارلۆڤی ڤاری |باشترین خانمە ئەکتەر |''پێنگاوی کۆتایی''|{{Won}} | align="center" |<ref name="Kiang Kiang 2012">{{cite web |last1=Kiang |first1=Jessica |date=July 14, 2012 |url=https://www.indiewire.com/2012/07/karlovy-vary-film-fest-review-leila-hatami-shines-in-wry-tragicomic-the-last-step-108447/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324200447/https://www.indiewire.com/2012/07/karlovy-vary-film-fest-review-leila-hatami-shines-in-wry-tragicomic-the-last-step-108447/ |archive-date=March 24, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=IndieWire |title=Karlovy Vary Film Fest Review: Leila Hatami Shines In Wry, Tragicomic 'The Last Step'}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی جیھانیی فیلمی مۆنتریال | style="text-align:center;" |٢٠٠٢ |باشترین خانمە ئەکتەر |''وێستگەی چۆڵکراو''|{{Won}} | align="center" |<ref name="Washington Post 2006 dir=ltr">{{cite news|title=10th Annual Iranian Film Fest Starts|newspaper=[[Washington Post]]|date=January 6, 2006|url=https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2006/01/06/10th-annual-iranian-film-fest-starts/2a4ff4b1-1992-4bb7-96af-d32d1b4bde01/|archive-url=https://web.archive.org/web/20190324123145/https://www.washingtonpost.com/archive/lifestyle/2006/01/06/10th-annual-iranian-film-fest-starts/2a4ff4b1-1992-4bb7-96af-d32d1b4bde01/|archive-date=March 24, 2019|url-status=live|access-date=March 24, 2019|publisher=|last=|first=}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی پاڵم سپڕینگس | style="text-align:center;" |٢٠١٢ |فیپڕێسکی بۆ باشترین خانمە ئەکتەر | rowspan="4" |''جیابوونەوە''|{{Won}} | align="center" |<ref name="fipresci 2012">{{cite web |last=Lee |first=Nathan |date=January 16, 2012 |url=http://www.fipresci.org/festival-reports/2012/palm-springs |archive-url=https://web.archive.org/web/20190325103741/http://www.fipresci.org/festival-reports/2012/palm-springs |archive-date=March 25, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=FIPRESCI |title=Palm Springs International Film Festival}}</ref><ref name="IndieWire 2012">{{cite web |last= |first= |date=January 15, 2012 |url=https://www.indiewire.com/2012/01/top-awards-at-the-2012-palm-springs-film-festival-include-starbuck-and-the-house-49790/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324124520/https://www.indiewire.com/2012/01/top-awards-at-the-2012-palm-springs-film-festival-include-starbuck-and-the-house-49790/ |archive-date=March 24, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=[[IndieWire]] |title=Top Awards at the 2012 Palm Springs Film Festival Include 'Starbuck' and 'The House' |url-status=unfit |publisher=}}</ref> |- ! rowspan="2" scope="row" |خەڵاتەکانی فیلمی ئاسیایی | rowspan="2" style="text-align:center;" |شەشەمین خەڵاتەکانی فیلمی ئاسیایی |باشترین خانمە ئەکتەر|{{Nom}} | rowspan="2" align="center" |<ref name="MUBI 2018 dir=ltr">{{cite web |last= |first= |date=July 1, 2018 |url=https://mubi.com/notebook/posts/asian-film-awards-nominations-2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701030624/https://mubi.com/notebook/posts/asian-film-awards-nominations-2012 |archive-date=July 1, 2018 |access-date=March 24, 2019 |website=[[Mubi (streaming service)|Mubi]] |title=Asian Film Awards Nominations 2012 on Notebook |url-status=live |publisher=}}</ref> |- |خانمە ئەکتەری پەسەند|{{Nom}} |- ! scope="row" |کۆمەڵەی نێودەوڵەتیی سینەما دۆستان | style="text-align:center;" |٢٠١٢ |باشترین خانمە ئەکتەری پاڵپشت|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |last=Stevens |first=Beth |date=2012-01-21 |url=https://icsfilm.org/our-yearly-awards/2012-ics-award-nominees/ |access-date=2025-06-17 |website=International Cinephile Society |language=en-US |title=2012 ICS Award Nominees}}</ref> |- ! scope="row" |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی زیمبابوی | style="text-align:center;" |٢٠١٠ |باشترین خانمە ئەکتەر |''هەموو شەوێک، تەنیایی''|{{Won}} | align="center" |<ref name="Mehr News Agency 2010 dir=ltr">{{cite web |last= |first= |date=September 13, 2010 |url=https://en.mehrnews.com/news/41851/Leila-Hatami-wins-Best-Actress-Award-at-Zimbabwe-festival |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324124956/https://en.mehrnews.com/news/41851/Leila-Hatami-wins-Best-Actress-Award-at-Zimbabwe-festival |archive-date=March 24, 2019 |access-date=March 24, 2019 |website=Mehr News Agency |title=Leila Hatami wins Best Actress Award at Zimbabwe festival |publisher=}}</ref> |- ! rowspan="11" scope="row" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] | style="text-align:center;" |١٩٩٧ | rowspan="11" |باشترین خانمە ئەکتەر |''لەیلا'' |{{runner-up}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://mubi.com/en/awards-and-festivals/fajr?year=1997 |access-date=2025-07-06 |website=MUBI |language=en |title=Fajr Film Festival 1997}}</ref> |- | style="text-align:center;" |١٩٩٩ |''شەیدا''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=1999-02-09 |url=https://www.tehrantimes.com/news/29294/17th-International-Fajr-Film-Festival-Winds-Up |access-date=2025-07-06 |website=Tehran Times |language=en |title=17th International Fajr Film Festival Winds Up}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٠٢ |''وێستگەی چۆڵکراو''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2014-06-30 |url=https://www.isna.ir/news/93040904917/%D9%84%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%8BD-%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D9%82%DB%8C-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-07-07 |website=isna |language=fa |title=لیلا حاتمی بازیگر «دوران عاشقی» شد}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٠٥ |''سەڵاتەی وەرز''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/event/ev0000747/2005/1/ |access-date=2025-07-06 |website=IMDb |language=en-US |title=Fajr Film Festival (2005)}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٧ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی فەجر |''بێ نەوا''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2009-02-11 |url=https://en.mehrnews.com/news/32296/Curtain-comes-down-on-Fajr-filmfest-with-wins-for-Hesitation |access-date=2025-07-06 |website=Mehr News Agency |language=en |title=Curtain comes down on Fajr filmfest with wins for “Hesitation”, “About Elly”}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٠ |''چل ساڵان''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/event/ev0000747/2010/1/ |access-date=2025-07-06 |website=IMDb |language=en-US |title=Fajr Film Festival (2010)}}</ref> |- | rowspan="2" style="text-align:center;" |٢٠١١ |''جیابوونەوە''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2011-02-16 |url=https://www.khabaronline.ir/news/130847/%D9%BE%D9%86%D8%AC-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%8BD%D8%A7%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%DB%8C%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B1%D9%85-%D9%85%D8%B3%D8%B9%D9%88%D8%AF-%DA%A9%DB%8C%D9%85%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86 |access-date=2025-07-07 |website=خبرآنلاین |language=fa |title=پنج سیمرغ برای «جدایی نادر از سیمین» / «جرم» مسعود کیمیایی بهترین فیلم جشنواره فجر شد}}</ref> |- |''شتگەلێک ھەن کە نایانزانیت''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2011-02-16 |url=https://www.irna.ir/news/4232375/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%DB%8C%D9%82%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%87%D9%85-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C |access-date=2025-07-07 |website=irna |language=fa |title=برگزیدگان بخش فیلم های اول جشنواره بیست و نهم فیلم فجر معرفی شدند}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٢ |''کەتوفەتی پرتەقاڵی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2012-02-13 |url=https://english.khabaronline.ir/news/181488/The-Winners-of-Crystal-Simorgh-in-30th-FIFF |access-date=2025-07-06 |website=KhabarOnline |language=en |title=The Winners of Crystal Simorgh in 30th FIFF}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٥ |''سەردەمی خۆشەویستی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://www.isna.ir/news/93112011094/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%88%D8%AF%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%85%D8%B1%D8%BA-%D9%81%D8%AC%D8%B1-33-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |access-date=2025-07-06 |website=www.isna.ir |title=نامزدهای "سودای سیمرغ" فجر 33 معرفی شدند}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٧ |''ڕەگی خەو''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2017-02-10 |url=https://www.tehrantimes.com/news/410962/Political-drama-Midday-Event-named-best-at-Fajr-Film-Festival |access-date=2025-07-06 |website=Tehran Times |language=en |title=Political drama “Midday Event” named best at Fajr Film Festival}}</ref> |- ! rowspan="14" scope="row" |خەڵاتەکانی حافظ | style="text-align:center;" |١٩٩٧ | rowspan="11" |باشترین خانمە ئەکتەر– فیلمی سینەمایی |''لەیلا''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-04-12 |url=https://www.hafezawards.com/en/1st-hafez-awards-1997/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=1st Hafez Awards 1997 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |١٩٩٩ |''شەیدا''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-04-12 |url=https://www.hafezawards.com/en/3rd-hafez-awards-1999/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=3rd Hafez Awards 1999 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٠١ |''ئاو و ئاگر''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-04-11 |url=https://www.hafezawards.com/en/5th-hafez-awards-2001/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=5th Hafez Awards 2001 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٠٢ |''بەرزایییە نزمەکان''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-04-10 |url=https://www.hafezawards.com/en/6th-hafez-awards-2002/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=6th Hafez Awards 2002 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٠٦ |''حوکم''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-04-07 |url=https://www.hafezawards.com/en/9th-hafez-awards-2006/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=9th Hafez Awards 2006 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١١ |''بێ نەوا''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-04-04 |url=https://www.hafezawards.com/en/12th-hafez-awards-2011/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=12th Hafez Awards 2011 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٤ |''پێنگاوی کۆتایی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-04-03 |url=https://www.hafezawards.com/en/14th-hafez-awards-2014/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=14th Hafez Awards 2014 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٦ |''سەردەمی خۆشەویستی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-03-31 |url=https://www.hafezawards.com/en/16th-hafez-awards-2016/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=16th Hafez Awards 2016 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٧ |''من''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-03-29 |url=https://www.hafezawards.com/en/17th-hafez-awards-2017/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=17th Hafez Awards 2017 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٨ |''ڕەگی خەو''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-03-28 |url=https://www.hafezawards.com/en/18th-hafez-awards-2018/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=18th Hafez Awards 2018 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٩ |''بۆمب: چیرۆکێکی خۆشەویستی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-03-27 |url=https://www.hafezawards.com/en/19th-hafez-awards-2019/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=19th Hafez Awards 2019 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٢٠ |باشترین خانمە ئەکتەر– کۆمەڵەی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی دراما |''کێوی شین''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2022-03-25 |url=https://www.hafezawards.com/en/20th-hafez-awards-2020/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=20th Hafez Awards 2020 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٢٣ |باشترین خانمە ئەکتەر– فیلمی سینەمایی |''تصور''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2023-10-08 |url=https://www.hafezawards.com/en/22nd-hafez-awards-2023/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=22nd Hafez Awards 2023 - Hafez Awards}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٢٤ |باشترین خانمە ئەکتەر – زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی کۆمیدی |''تۆڕی نهێنی ژنان''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2025-01-28 |url=https://www.hafezawards.com/en/23rd-hafez-awards-2024/ |access-date=2025-07-07 |language=en-US |title=23rd Hafez Awards 2024 - Hafez Awards}}</ref> |- ! rowspan="5" scope="row" |جەژنی سینەمای ئێران | style="text-align:center;" |٢٠٠١ | rowspan="5" |باشترین خانمە ئەکتەر |''ئاو و ئاگر''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://www.khanehcinema.ir/fa/jashn/jashn5-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85 |access-date=2025-07-07 |website=www.khanehcinema.ir |title=دوره پنجم}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠٠٢ |''بەرزایییە نزمەکان''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://irmdb.sourehcinema.com/Festival/AwardSubject.aspx?FestId=138206090100 |access-date=2025-07-07 |website=irmdb.sourehcinema.com |title=.: Iranian Movie DataBase موضوعات جوايز در جشنواره جشن خانه سينما ـ دوره ششم :.}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٠ |''پیاسەیەک لە تەمدا''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |url=https://www.imdb.com/event/ev0006002/2010/1/ |access-date=2025-07-07 |website=IMDb |language=en-US |title=Iran Cinema Celebration (2010)}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٢ |''پێنگاوی کۆتایی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2010-08-24 |url=https://en.mehrnews.com/news/41534/About-Elly-leads-Iran-Cinema-Celebration-s-nominees |access-date=2025-07-07 |website=Mehr News Agency |language=en |title=“About Elly” leads Iran Cinema Celebration's nominees}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٧ |''[[ڕەگێ خاب]]''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2017-09-13 |url=https://cinemawithoutborders.com/salesman-won-7-subdue-5-awards-19th-iran-cinema-celebration/ |access-date=2025-07-07 |website=Cinema Without Borders |language=en |title=The Salesman won 7 and Subdue 5 Awards at the 19th Iran Cinema Celebration}}</ref> |- ! rowspan="9" scope="row" |ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی فیلمی ئێران | style="text-align:center;" |٢٠٠١ | rowspan="9" |باشترین خانمە ئەکتەر |''ئاو و ئاگر''|{{Won}}{{efn|باشترین ئەکتەری ساڵ بە ھەڵبژاردەی نووسەران و ڕەخنەگرانی فیلمی ئێران}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2013-04-02 |url=https://www.yjc.ir/fa/news/4325568/%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A7-%D8%A7%D8%AB%D8%B1%D9%8A-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%83%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%84%D9%8A%D9%84%D8%A7-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%8A |access-date=2025-07-07 |website=باشگاه خبرنگاران جوان |language=fa |title="ليلا" اثري ماندگار در كارنامه ليلا حاتمي}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٠ |''بێ نەوا''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2010-01-19 |url=https://en.mehrnews.com/news/38091/About-Elly-continues-roll-at-Iranian-critics-screenwriters |access-date=2025-07-07 |website=Mehr News Agency |language=en |title=“About Elly” continues roll at Iranian critics, screenwriters festival}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٠ |''پیاسەیەک لە تەمدا''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2011-01-29 |url=https://www.isna.ir/news/8911-04833/%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%D9%8A-%D9%83%D9%8A%D8%A7-%D8%A8%D9%87%D8%AA%D8%B1%D9%8A%D9%86-%D9%83%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%8BD%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |access-date=2025-07-07 |website=isna |language=fa |title=حاتمي‌كيا بهترين كارگردان و «كيفر» بهترين فيلم چهارمين شب منتقدان سينمايي برگزار شد}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٢ |''پێنگاوی کۆتایی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2012-12-23 |url=https://www.irna.ir/news/80988895/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D9%8BD%D9%88%DB%8C%D8%B3%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |access-date=2025-07-07 |website=irna |language=fa |title=نامزدهای ششمين جشن منتقدان سینمای ایران معرفی شدند}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٣ |''ڕازی سەر مۆرکراو''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2014-01-11 |url=https://www.mehrnews.com/news/2211686/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%B4%D8%AF-%D8%B5%D8%AF%D8%B1%D9%86%D8%B4%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%B2%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%D9%85-%D8%B9%D9%85%D9%82 |access-date=2025-07-07 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |title=نامزدهای هفتمین جشن منتقدان معرفی شد/ صدرنشینی "آسمان زرد کم‌عمق"}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٥ |''کاتژمێر چەندە لە دنیای تۆدا؟''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2015-10-06 |url=https://www.mehrnews.com/news/2933114/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2025-07-07 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |title=اعلام نامزدهای نهمین جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٦ |''من''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |last= |first= |date= |url=https://www.asriran.com/fa/news/494625/%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D9%81%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 |access-date=2025-07-07 |website=عصر ایران |language=fa |title=برگزیدگان سینمای ایران در دهمین جشن منتقدان (+عکس)}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٧ |''ڕەگی خەو''|{{Won}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2017-08-17 |url=https://www.khabaronline.ir/news/698394/%D8%B1%DA%AF-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%A8-%D8%B1%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86 |access-date=2025-07-07 |website=خبرآنلاین |language=fa |title=«رگ خواب»‌ رکورددار جشن منتقدان سینما شد/ اسامی کامل برگزیدگان}}</ref> |- | style="text-align:center;" |٢٠١٨ |''بۆمب: چیرۆکێکی خۆشەویستی''|{{Nom}} | align="center" |<ref>{{Cite web |date=2018-12-11 |url=https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%87%D9%8BD%D9%88%D8%B1-6/701919-%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%AF%D9%88%D8%A7%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D9%85%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF%D8%A7%D9%86 |access-date=2025-07-07 |website=خبرگزاری ایلنا |language=fa |title=معرفی نامزدهای جایزه بازیگری جشن دوازدهم منتقدان}}</ref> |} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category}} * {{IMDb name|0368689}} * {{Rotten Tomatoes person|leila_hatami}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|فیلم|ژن|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Leila Hatami}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە وەرگری خەڵاتی ورچی زیو]] a05y789og943z8bqk2yt481pcfd0hcp 0 126333 1670343 1669277 2026-09-19T08:21:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670343 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتەخت و گەورەترین شاری کووبا}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = هاڤانا | settlement_type = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city|lt=پایتەخت}} | native_name = {{native name|es|La Habana}} | native_name_lang = | nickname = شاری ستوونەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Obama's US-Cuba deal could shape Havana's future|ناونیشان=http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> | image_map = | mapsize = 200px | map_caption = | pushpin_map = Cuba#Caribbean#North America | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|23|08|12|N|82|21|32|W|region:CU-03_type:city(2,100,000)|display=inline,title}} | motto = | image_flag = Official flag of Havana, Cuba.svg | flag_border = no | flag_size = 110px | image_shield = Coat_of_arms_of_La_Habana.svg | shield_size = 50px | shield_link = نیشانی هاڤانا | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | perrow = 1/2/2/2 | image1 = DJI 0197 crp wiki.jpg | caption1 = ئاسۆی {{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن}} | image2 = El Capitolio Havana Cuba.jpg | caption2 = {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba}} | image3 = Castillo de la Real Fuerza (Jan 2014).jpg | caption3 = {{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza}} | image4 = Línea, La Habana, Cuba.jpg | caption4 = شەقامی لینیا | image5 = Havana (Cuba, February 2023) - 98.jpg | caption5 = {{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana|lt=گەڕەکی چینییەکان}} | image6 = Comité Central del Partido Comunista - Palacio de la Revolucion (18086011665).jpg | caption6 = {{بنز|کۆشکی شۆڕش|en|Palace of the Revolution}} | image7 = Havana (Cuba, February 2023) - 80.jpg | caption7 = {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes Del Morro|lt=کاستیلۆ دێل مۆرۆ}} }} | image_caption = | imagesize = | subdivision_type = {{بنز|پێڕستی دەوڵەتە سەروەرەکان|en|List of sovereign states|lt=وڵات}} | subdivision_name = {{flag|Cuba}} | subdivision_type2 = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا|en|Provinces of Cuba|lt=پارێزگا}} | subdivision_name2 = {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province|lt=لا هابانا}} | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = ڕۆژاوا | seat_type = | seat = | parts_type = {{بنز|شارەوانییەکانی کووبا#هاڤانا|en|Municipalities of Cuba#Havana|lt=شارەوانییەکان}} | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = [[#Municipalities|١٥]] | government_type = | governing_body = حکوومەتی پارێزگای لا هابانا | leader_title = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا#سەرۆکەکانی مەجلیسە پارێزگاییەکانی دەسەڵاتی گەل|en|Provinces of Cuba#Presidents of the People's Power Provincial Assemblies|lt=پارێزگار}} | leader_name = {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}} | leader_party = {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=PCC}} | established_title1 = گوازرایەوە | established_date1 = ١٦ی تشرینی دووەمی ١٥١٩<br>(شوێنی ئێستا) | established_title = دامەزراوە | established_date =١٥١٤<ref name=poster/> | area_total_km2 = 728.26 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ٢٠٢٢ | population_footnotes = <ref name="h244">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ciudad de la Habana (City, Cuba) |وێبگە=Population Statistics, Charts, Map and Location |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820200815/https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_note = | population_total = 2137847 | population_density_km2 = 2,936 | population_urban = 2,146,237 | population_urban_footnotes = <ref name="j046">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana, Cuba Population (2025) |وێبگە=Population Stat |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://populationstat.com/cuba/havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250804011700/https://populationstat.com/cuba/havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_demonym = هابانێرۆ، -ا | population_rank = {{بنز|پێڕستی شارەکانی باکووری ئەمریکا بەپێی ژمارەی دانیشتووان|en|List of North American cities by population|lt=٨ەم}} لە باکووری ئەمریکا<br />{{بنز|پێڕستی شارەکانی کووبا|en|List of cities in Cuba|lt=١ەم}} لە کووبا | blank3_name = {{بنز|پێوەرەی گەشەپێدانی مرۆیی|en|Human Development Index|lt=HDI}} (٢٠١٩) | blank3_info = ٠.٨٣٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|سەردێڕ= Subnational Human Development Index|بڵاوکەرەوە= Global Data Lab|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200617064237/https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> – <span style="color:#090;">زۆر بەرز</span> <!-- GDP --------------->| demographics_type1 = تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی {{nobold|(نەختینەیی، ٢٠٢٣)}} | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} | demographics1_info1 = $٢١.٤&nbsp;ملیار<ref name="TelluBase">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|بڵاوکەرەوە=Tellusant|سەردێڕ=TelluBase—Cuba Fact Sheet|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240116222857/https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demographics1_title3 = بۆ هەر تاکێک | demographics1_info3 = $٩,٩٠٠ | timezone = [[UTC−05:00]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[UTC−04:00]] | utc_offset_DST = −4 | elevation_m = 59 | elevation_ft = 195 | blank_name_sec1 = پیاوچاکی پارێزەر | blank_info_sec1 = {{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher|lt=سان کریستۆڤاڵ}} | website = {{URL|www.lahabana.gob.cu}} | footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}} و سیستەمی قەڵاکانی | designation1_date = ١٩٨٢ <small>({{بنز|لیژنەی کەلەپووری جیهانی|en|World Heritage Committee|lt=دانیشتنی ٦ەم}})</small> | designation1_type = کلتووری | designation1_criteria = iv, v | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/204 204] | designation1_free1name = هەرێم | designation1_free1value = {{بنز|پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە باکووری ئەمریکا|en|List of World Heritage Sites in North America|lt=کاریبی}} }} | official_name = | other_name = | population_metro = 2,156,350 | population_metro_footnotes = <ref name="j226">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana Population 2025 |وێبگە=World Population Review |ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251008185328/https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} '''هاڤانا''' ({{IPAc-en|h|ə|ˈ|v|æ|n|ə}}، {{IPAc-en|USalso|h|ə|ˈ|v|ɑː|n|ə}}؛ بە ئیسپانی: {{langx|es|La Habana}} {{IPA|es|la‿aˈβana||HAV.ogg}})<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Anagó: vocabulario lucumí: El yoruba que se habla en Cuba|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YAqtDwAAQBAJ&dq=%22ain%C3%A1+yogo%22&pg=PT32|بڵاوکەرەوە=Linkgua|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٨٤-٩٠٠٧-٨٣٤-١|نووسەر=Cabrera, Lydia|زمان=es}}</ref> {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} و گەورەترین شاری {{بنز|کووبا|en|Cuba}}<nowiki/>یە. دڵی {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province}}<nowiki/>یە، هاڤانا بەندەر و سەنتەری سەرەکیی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref name="CIA Factbook">[https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba Cuba]. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref> پڕدانیشتووانترین شارە، و گەورەترینە لە ڕووی ڕووبەرەوە، و {{بنز|پێڕستی ناوچە گەورەشارەکان لە ناوچەی کاریبی|en|List of metropolitan areas in the West Indies|lt=دووەم گەورەترین ناوچەی گەورەشارە}} لە هەرێمی {{بنز|کاریبی|en|Caribbean}}. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢١دا بریتی بوو لە کەس،<ref name= Official_census>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|ئیش=2012 Official Census|سەردێڕ= Población total por color de la piel según provincias y municipios|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20131110011903/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|بڵاوکەرەوە= Oficina Nacional de Estadística e Información}}</ref><ref name="CIA Factbook"/> و ڕووبەرەکەی {{convert|728.26|km2|abbr=on}}<ref name=JJ>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf|سەردێڕ= Demographic Yearbook of Cuba 2021/Anuario Demografico de Cuba 2021 (in Spanish)|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221118211559/http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf}}</ref>ە بۆ شاری پایتەختەکە و ٨,٤٧٥.٥٧&nbsp;کم^٢یە بۆ ناوچەی گەورەشارەکەی.<ref name=Official_census/> لەگەڵ ئەوەشدا، ژمارەی دانیشتووانە فەرمییەکەی تا کۆتاییەکانی ٢٠٢٤ دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس.<ref name=ONEI>[https://www.facebook.com/ONEI.LaHabana/posts/oneilahabana-%EF%B8%8F-le-informa-hoy-sobre-la%EF%B8%8F-poblaci%C3%B3n-total-residente-en-lahabanadet/979087551446790/ #ONEILaHabana le informa hoy sobre la población total residente en #LaHabanaDeTodos y las estadísticas por género en la sección La Habana en Datos ] - Oficina Provincial de Estadística e Información en La Habana</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|سەردێڕ=Population of Havana 2026|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927202343/https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم شارە لەلایەن {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|en|Spanish Empire}}یەوە لە ساڵی ١٥١٩ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=La Habana: Fundación, evolución y papel político en el proceso de las independencias americanas (1514-1825)|ساڵ=٢٠٢١|شوێن=Seville|ناونیشان=https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|بڵاوکەرەوە=[[Universidad Pablo de Olavide]]|journal=Americanía|doi=10.46661/americania.6307|یەکەم=Justo|دوایین=Cuño Bonito|پەڕە=٦٦|doi-access=free|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260415204833/https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦ەمدا توانیبووی پێش {{بنز|سانتیاگۆ دێ کووبا|en|Santiago de Cuba|lt=سانتیاگۆ}} بکەوێت بەهۆی سوودە جیۆستراتیژییەکانی بەندەرەکەیەوە، و لە ساڵی ١٥٥٢دا بوو بە پایتەختی دوورگەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Siglo XVI. Bojeo, conquista y colonización de Cuba. Las primeras villas. Primeras epidemias. Ataques de corsarios y piratas. Primeras noticias médicas de las Actas del Cabildo de La Habana|journal=Cuadernos de Historia de la Salud Pública|issn=0045-9178|issue=96|ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0045-91782004000200006}}</ref> بوو بە شوێنێکی بنەڕەتی بۆ ئیمپراتۆریەتی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی لە ئەمریکاکاندا،{{Sfn|Cuño Bonito|2021|p=64}} و خاڵێکی وەستان بۆ ئەو {{بنز|گالیۆن|en|galleon|lt=گالیۆنانەی}} کە دەگەڕانەوە بۆ نیمچەدوورگەی ئیبیریا، و دیوار و قەڵای بۆ دروست کران بۆ پاراستنی لە هێرشە دەریاییەکان. شارەکە بارەگای {{بنز|حکوومەتی کووبا|en|Government of Cuba}} و چەندین وەزارەتە، بارەگای سەرەکیی چەندین بازرگانی و نیشتمانی زیاتر لە ١٠٠ نووسینگەی دیپلۆماسییە.<ref name="Embassies in Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba – Embassies and Consulates |ناونیشان= https://www.embassypages.com/cuba |بڵاوکەرەوە=Embassypages.com|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20181004144931/https://www.embassypages.com/cuba|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، شارەکە سێیەم بەرزترین داهاتی هەبوو لە وڵاتەکەدا.<ref name="Monthly Income by Province">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Workforce and Salary (Section 4.5) |بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas – Republica de Cuba |زمان=es|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216054154/http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> شارەکە زیاتر بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە {{بنز|کەنداوی هاڤانا|en|Havana Harbor|lt=کەنداوەکەوە}} درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: {{بنز|کەنداوی هاڤانا#دامەزراوەکان|en|Havana Harbour#Facilities|lt=ماریمێلێنا، گواناباکۆا و ئانتارێس}}. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}وە.<ref name="Anuario Estadistico">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anuario Estadistico de Ciudad de La Habana|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE – Oficina Nacional de Estadisticas (National Statistics Office)|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> شارەکە ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت<ref name="Havana Tourism">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Section 15 (Turismo), article 15.7 (Visitantes por mes)|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE- Oficina de Estadisticas de Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> (١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتی لە ٢٠١٠،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە). هاڤانای کۆن لە ساڵی ١٩٨٢دا وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا.<ref name="UNESCO Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Old Havana and its Fortification System|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/204|بڵاوکەرەوە=UNESCO.ORG|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200605025659/http://whc.unesco.org/en/list/204|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە بە {{بنز|مێژووی هاڤانا|en|History of Havana|lt=مێژوو}}، کلتوور، تەلارسازی و مۆنۆمێنتەکانی ناسراوە.<ref>{{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |encyclopedia = Encyclopædia Britannica |title = Havana |first = James Nelson |last = Goodsell |date = 11 April 2017 |access-date = 21 June 2022 |archive-date = 18 May 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150518020801/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |url-status = live }}</ref> وەک شتێکی باو بۆ کووبا، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|سەردێڕ=Havana climate summary|بڵاوکەرەوە=Weatherbase|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220065852/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == وشەناسی == لە ساڵی ١٥١٤دا، {{بنز|دیێگۆ ڤێلاسکێز دێ کوێلار|en|Diego Velázquez de Cuéllar}} شارۆچکەی ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''ی دامەزراند، کە بە واتای '{{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}}ی هابانا' دێت. تیۆری ئەوە هەیە کە ناوەکە لە {{بنز|هاباگوانێکس|en|Habaguanex}}ەوە وەرگیراوە، کە سەرۆکی هۆزێکی ناوخۆییی ئاخێوەری {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} بووە کە زانیارییەکی کەمی لەسەر هەیە. لە زمانی ئیسپانیدا، ناوەکە بە شێوەیەکی باو وەک Havana یان Hauana دەنووسرا، هەروەک لە بەڵگەنامە مێژووییەکاندا دۆزراوەتەوە. ڕێنووسی "Habana" بە پیتی "b" لە دوای ساڵی ١٧٩٨ەوە زیاتر بەکارهێنرا، و تا ساڵی ١٨٢١ بوو بە شێوازی ستاندارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why Is Havana Named Havana? |ناونیشان=https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=CubaHeadlines |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251118041358/https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاتێک وشەی Habana گونجێنرا بۆ ناو زمانی ئینگلیزی، پیتی ⟨b⟩ گۆڕدرا بۆ ⟨v⟩ بەهۆی دیاردەیەکی زمانەوانییەوە کە پێی دەوترێت {{بنز|بیتاسیزم|en|betacism}}، کە لێکچوونێکی دەنگەکانی {{بنز|نەبزوێنی لێوی|en|voiced bilabial plosive}} و {{بنز|نەبزوێنی لێوی-ددانی|en|voiced labiodental fricative}}یە کە لە زۆربەی شێوەزارەکانی ئیسپانیی مۆدێرندا ڕوودەدات. بەکارهێنانی وشەی ''Havana'' لە ئەدەبیاتدا بە شێوەیەکی تێگەیشتراو لە کاتی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}}دا گەیشتە لوتکە، بەڵام هەروەها نوێنەرایەتی جۆرێک لە {{بنز|جگەرە|en|cigar}}، ڕەنگێک، و جۆرێک لە کەروێشکیش دەکات هەروەها وەک شارەکەش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aleksic |یەکەم١=Adam |سەردێڕ=HABAGUANEX |ناونیشان=https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |وێبگە=The Etymology Nerd |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220626115548/https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Havana ئەو ناوە زاڵەیە بۆ شارەکە کە لە فەرهەنگەکانی زمانی ئینگلیزیدا دەدۆزرێتەوە. == مێژوو == {{For timeline}} === سەدەی ١٦ەم === ====سەرەتاکان==== دیێگۆ ڤێلاسکێز لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٥١٤ هاڤانای دامەزراند، لە کەناراوەکەی بەرامبەر، بە دووریی {{convert|69|km|mi|abbr=on}} لە باشووری شوێنەکەی ئێستای. نەخشەیەکی سەرەتایی کووبا کە لە ساڵی ١٥١٤ کێشراوە، دەیکاتە دەمی {{بنز|ڕووباری مایابێک|en|Mayabeque River}}، کە ئێستا شارۆچکەی {{بنز|باتابانۆ، کووبا|en|Batabanó, Cuba|lt=باتابانۆ}}یە.<ref name=poster>{{in lang|es}} [[commons:File:LaHabanaalSur.jpg|Fundación de La Habana a orillas del Río Onicajinal o Mayabeque]]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |سەردێڕ=San Cristóbal de La Habana en el Sur |بڵاوکەرەوە=Mayabeque.blogia.com |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190913141534/http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم نیشتەجێبوونە شکستی هێنا، بە پلەی یەکەم بەهۆی نزم و زۆنگاویی خاکی دەوروبەری ڕووبارەکەوە. هەموو هەوڵەکانی ئیسپانییەکان بۆ دروستکردنی نیشتەجێبوونێک لەم ناوچەیەدا لە کۆتاییدا شکستیان هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|سەردێڕ=Una población que cambia su asiento o lugar|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260317074429/http://guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٥١٤ و ١٥١٩دا، ئیسپانییەکان یەکەمین نیشتەجێبوونەکانیان لەسەر کەناراوەکانی باکووری کووبا لە نزیک هاڤانای ئێستا دامەزراند. یەکێکیان ناوی ''لا چۆرێرا'' بوو، لەسەر شوێنی ئێستای {{بنز|قەڵای چۆرێرا|en|Torreón de la Chorrera|lt=قەڵای لا چۆرێرا}}، لە تەنیشت دەمی {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}}. ئەم نیشتەجێبوونە لە شوێنێکی باشتردا بوو لە چاو یەکەمین نیشتەجێبوون لە کەناراوەکانی باشووردا، چونکە زەویی دەوروبەری بەرزتر بوو و دیمەنەکەش کەمتر زۆنگاوی بوو. لا چۆرێرا لە کۆتاییدا بوو بە گەڕەکەکانی {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}. ئەو شارۆچکەیەی کە بوو بە هاڤانا، لە تەنیشت ئەو شوێنەی کە لەو کاتەدا پێی دەگوترا ''پوێرتۆ دێ کارێناس'' (بە واتای وشەیی، 'بەندەری {{بنز|پاچەوەرکردن|en|Careening}}')، لە ساڵی ١٥١٩ سەرچاوەی گرت. کوالێتیی کەنداوی هاڤانا و کەنداوەکەی دەوروبەری ئەوەیە کە بووە هۆی گۆڕینی شوێنەکەی. {{بنز|پانفیلۆ دێ نارڤایز|en|Pánfilo de Narváez}} ناوەکەی بە هاڤانا بەخشی – کە شەشەمین شارۆچکە بوو لە کووبا دامەزرابێت: ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''. ''سان کریستۆباڵ'' {{بنز|پیاوچاکی پارێزەر|en|patron saint}}ی هاڤانایە. یەکەمین شارەکان کە لە دوورگەکەدا دامەزران، وەک بنکەیەک بوون بۆ داگیرکردنی زەوییەکانی تر. ====هێرشەکان==== [[File:Jacquesdesores.jpg|thumb|{{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs|lt=کۆرسێری فەڕەنسی}} {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}} هاڤانا تاڵان دەکات و دەیسووتێنێت لە ساڵی ١٥٥٥دا]] لەبەر ئەوەی هاڤانا وەک بەندەرێکی بازرگانی لە کاریبی دەستی پێکرد، ڕووبەڕووی هێرشی بەردەوامی {{بنز|چەتەی دەریایی|en|buccaneer|lt=چەتەکانی دەریا}}، {{بنز|چەتەی دەریایی|en|pirate|lt=چەتەکان}}، و {{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs}} بووەوە. یەکەمین هێرش و سووتاندنی شارەکە کە لێی کەوتەوە لەلایەن کۆرسێری فەڕەنسی {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}}ەوە بوو لە ساڵی ١٥٥٥دا. ئەم جۆرە هێرشانە {{بنز|تاجی ئیسپانی|en|Spanish Crown}}یان قایل کرد کە پارە بۆ دروستکردنی یەکەمین قەڵاکان لە شارە سەرەکییەکاندا دابین بکات – نەک تەنها بۆ بەرەنگاربوونەوەی چەتەکان و کۆرسێرەکان، بەڵکو بۆ سەپاندنی کۆنترۆڵی زیاتر بەسەر بازرگانیدا لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا|en|West Indies}} و سنووردارکردنی قاچاغچیێتییە بەرفراوانەکە کە بەهۆی کۆتوبەندە بازرگانییەکانی سەپێنراو لەلایەن {{بنز|کاسا دێ کۆنتراتاسیۆن|en|Casa de Contratación}}ی {{بنز|سێڤیلیا|en|Seville}}ەوە سەریهەڵدابوو (کە ماڵێکی بازرگانیی ژێر کۆنترۆڵی تاج بوو و قۆرخکاریی بەسەر بازرگانییدا هەبوو لە جیهانی نوێ).<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Havana - Colonial, Revolution, Cuba {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کەشتییەکان لە سەرتاسەری {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}}ەوە بەرهەمەکانیان سەرەتا دەهێنایە هاڤانا، بۆ ئەوەی لەلایەن کەشتیگەلەکانەوە ببرێن بۆ ئیسپانیا. ئەو هەزاران کەشتییەی کە لە کەنداوی شارەکەدا کۆدەبوونەوە، وزەیان بە پیشەسازییەکانی کشتوکاڵ و بەرهەمهێنانی هاڤانا دەبەخشی، چونکە دەبوو خۆراک، ئاو، و بەرهەمەکانی تری پێویست بۆ بڕینی زەریایان بۆ دابین بکرێت.<ref name=":1" /> لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٥٩٢دا، {{بنز|فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|en|King Philip II of Spain}} نازناوی شاری بەخشی بە هاڤانا. دواتر، شارەکە بە فەرمی وەک "کلیل بۆ جیهانی نوێ و قەڵغانی دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا" لەلایەن تاجی ئیسپانییەوە دیاریکرا. لەم نێوەندەدا، هەوڵەکان بۆ دروستکردن یان باشترکردنی ژێرخانی بەرگریی شارەکە بەردەوام بوون.<ref name=":1"/> === سەدەی ١٧ەم === [[File:Panorama of La Habana (Amsterdam, 17th century).jpg|thumb|upright=1.15|هاڤانا لە ساڵی ١٦٩٠دا، بەپێی ئەتڵەسی ڤان دێر هاگن. کتێبخانەی بەریتانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|سەردێڕ=Nederlands: Dit niet gesigneerde stadspanorama op Havana|وێبگە=garystockbridge617.getarchive.net|ڕێکەوت=١٧٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227234823/https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] هاڤانا لە ماوەی سەدەی ١٧ەمدا بە شێوەیەکی گەورە فراوان بوو. بینای نوێ دروستکران لە زۆرترین کەرەستەکانی دوورگەکە، بەتایبەتی دار، بە تێکەڵکردنی شێوازە تەلارسازییە جیاوازەکانی {{بنز|نیمچەدوورگەی ئیبیریا|en|Iberian Peninsula|lt=ئیبیری}} هەروەها وەرگرتنی زۆرێک لە تایبەتمەندییەکانی دوورگەکانی {{بنز|دوورگەکانی کەناری|en|Canary Islands|lt=کەناری}}. لەم قۆناغەدا، شارەکە چەندین مۆنۆمێنتی مەدەنی و بینای ئایینیی دروستکرد، لەوانە {{بنز|قەڵای مۆرۆ|en|El Morro Castle}}، دێری سانت ئۆگستین، پەرستگای هومییادێرۆ، فوارەی دۆرۆتیا دێ لا لونین لا چۆرێرا، کڵێسای فریشتەی پیرۆز، {{بنز|نەخۆشخانەی سان لازارۆ، هاڤانا|en|Hospital de San Lazaro, Havana|lt=نەخۆشخانەی سان لازارۆ}}، دێری سانتا تێرێسا، و دێری سان فێلیپێ نێری. لە ساڵی ١٦٤٩دا، پەتایەکی کوشندەی {{بنز|تای زەرد|en|yellow fever}} کە لە {{بنز|کارتاگێنا، کۆلۆمبیا|en|Cartagena, Colombia|lt=کارتاگێنا}}وە هێنرابوو، یەک لەسەر سێی دانیشتووانی هاڤانای کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america|بڵاوکەرەوە=PBS|سەردێڕ=Yellow Fever in America|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251202002244/https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|سەردێڕ=New World Quarantine During the Golden Age of Piracy, Page 6|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251222230429/https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٦٧٤دا، دروستکردنی دیوارەکانی شارەکە دەستی پێکرد وەک بەشێک لە هەوڵەکانی قەڵابەندکردن. ئەمە تا ساڵی ١٧٤٠ تەواو دەبوو. ===سەدەی ١٨ەم=== [[File:Fachada principal de la catedral de la Habana, en La Ilustración Católica.jpg|thumb|right|{{بنز|کڵێسای سەرەکیی هاڤانا|en|Havana Cathedral}}، ١٧٤٨–١٧٧٧]] لە ناوەڕاستی سەدەی ١٨ەمدا، هاڤانا زیاتر لە حەفتا هەزار دانیشتووانی هەبوو، کە وایکرد ببێتە سێیەم گەورەترین شار لە ئەمریکاکاندا، لە دوای {{بنز|لیما|en|Lima}} و {{بنز|مەکسیکۆ سیتی|en|Mexico City}} بەڵام پێش {{بنز|بۆستن|en|Boston}} و {{بنز|نیویۆرک سیتی|en|New York City}}.<ref>Thomas, Hugh: ''Cuba, A pursuit of freedom'', 2nd Edition, p. 1.</ref> لەو کاتەدا، هاڤانا گرنگترین بەندەر بوو لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای ئیسپانی|en|Spanish West Indies}}، چونکە دامەزراوەکانی هەبوو کە تێیدا کەشتییەکان دەکرانە نۆژەن ببنەوە پێش بەردەوامبوونی گەشتەکەیان. تا ساڵی ١٧٤٠، ببووە گەورەترین و چالاکترین {{بنز|کەشتی‌سازی|en|shipyard}}ی ئیسپانیا و تەنها {{بنز|حەوزی وشک|en|drydock}} لە جیهانی نوێدا.<ref>Harbron, John D..''Trafalgar and the Spanish navy'', Lestrange Maritime Press, 2004, {{ISBN|0-87021-695-3}}, pp. 15–17. Havana built nearly 50% more Ships of the Line than any other Spanish dockyard during the 18th century.</ref> ====جەنگی حەوت ساڵە==== [[File:British ships in the Seven Years War before Havana.jpg|thumb|کەشتیگەلی بەریتانی دەچنە ناو هاڤاناوە]] شارەکە لەلایەن بەریتانییەکانەوە گەمارۆدرا لە کاتی {{بنز|گەمارۆدانی هاڤانا|en|Siege of Havana}} لە {{بنز|جەنگی حەوت ساڵە|en|Seven Years' War}}دا. {{بنز|شەڕی هاڤانا (١٧٦٢)|en|Battle of Havana (1762)|lt=ئەڵقە}}کە لە ٦ی حوزەیرانی ١٧٦٢ دەستی پێکرد، کاتێک لە بەرەبەیاندا، کەشتیگەلێکی بەریتانی کە لە زیاتر لە ٥٠ کەشتی و هێزێکی هاوبەشی زیاتر لە ١١,٠٠٠ پیاو لە {{بنز|هێزی دەریاییی شاهانە|en|Royal Navy}} و {{بنز|سوپای بەریتانیا|en|British Army|lt=سوپا}} پێکهاتبوو، چوونە ناو ئاوەکانی کووباوە و هێزێکی وشکانی و دەریاییان لە ڕۆژهەڵاتی هاڤانا دابەزاند.<ref name="Seven Years War">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Pocock |یەکەم= Tom|سەردێڕ= Battle for Empire: The very first world war 1756–63|chapter = Chapter Six|بڵاوکەرەوە=Michael O'Mara Books |ڕێکەوت= ١٩٩٨|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥٤٧٩-٣٩٠-٤}}</ref> دوای گەمارۆکە، بەریتانییەکان دەستبەجێ هاڤانایان کردەوە بۆ بازرگانیکردن لەگەڵ {{بنز|ئەمریکای باکووری بەریتانی|en|British North America}} و {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای بەریتانی|en|British West Indies|lt=داگیرگەلەکانی کاریبی}}یاندا، کە بووە هۆی گۆڕانکارییەکی خێرا لە کۆمەڵگەی کووبادا. کەمتر لە ساڵێک دوای داگیرکردنی هاڤانا، {{بنز|پەیماننامەی پاریس (١٧٦٣)|en|Treaty of Paris (1763)|lt=پەیماننامەی پاریس}} لە ساڵی ١٧٦٣دا لەلایەن سێ هێزە شەڕکەرەکەوە واژۆ کرا، کە کۆتایی بە جەنگەکە هێنا. پەیماننامەکە {{بنز|فلۆریدای ئیسپانی|en|Spanish Florida}}ی دایە بەریتانییەکان لە بەرامبەر گەڕاندنەوەی هاڤانا بۆ ئیسپانیا.<ref name="Siege">Thomas, Hugh: Cuba: The Pursuit of Freedom 2nd edition. Chapter One</ref> دوای گەڕاندنەوەی شارەکە، ئیسپانییەکان هاڤانایان گۆڕی بۆ قەڵابەندترین شار لە ئەمریکاکاندا؛ هاوشێوەی کارتاگێنا، شارێک کە لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|بلاس دێ لێزۆ|en|Blas de Lezo}}دا شکستی بە داگیرکارییەکی بەریتانیی ٣٠,٠٠٠ دەریاوان هێنا لە کاتی {{بنز|شەڕی کارتاگێنا دێ ئیندیاس|en|Battle of Cartagena|lt=شەڕی کارتاگێنا}} لە ساڵی ١٧٤١دا. دروستکردن دەستی پێکرد لەسەر ئەوەی کە دەبوو ببێتە {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}، سێیەم گەورەترین قەڵای ئیسپانی لە جیهانی نوێدا لە دوای {{بنز|کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ (سان خوان)|en|Castillo San Cristóbal (San Juan)|lt=کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ}} و {{بنز|کاستیلۆ سان فێلیپێ دێل مۆرۆ|en|Castillo San Felipe del Morro}}، کە هەردووکیان لە {{بنز|سان خوان، پۆرتۆ ڕیکۆ|en|San Juan, Puerto Rico|lt=سان خوان}}، پۆرتۆ ڕیکۆ هەڵکەوتوون. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٧٩٦دا، پاشماوەکانی {{بنز|کریستۆفەر کۆڵومبس|en|Christopher Columbus}} لە {{بنز|سانتۆ دۆمینگۆ|en|Santo Domingo}}وە گوازرانەوە بۆ کووبا. لەوێ مانەوە تا ساڵی ١٨٩٨، کاتێک گوازرانەوە بۆ {{بنز|کڵێسای سەرەکیی سێڤیلیا|en|Seville Cathedral}} دوای ئەوەی ئیسپانیا کووبای لەدەستدا لە {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish-American War}}دا. ===سەدەی ١٩ەم=== [[File:Havana Harbor entrance (cropped, includes original border).jpg|thumb|right|دەروازەی کەنداوی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن ببیلیۆگرافیشێس ئینستیتووت بۆ مەیێرس یونیڤێرسوم]] بەهۆی زیادبوونی بازرگانی لە نێوان کاریبی و ئەمریکای باکوور لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، هاڤانا بوو بە شارێکی ئاوەدان و گەشەسەندوو. شانۆکانی هاڤانا دیارترین ئەکتەرەکانی سەردەمەکەیان تێدا نمایش دەکرا، و خۆشگوزەرانی لە نێوان چینی ناوەندیی تازە پێگەیشتوودا بووە هۆی دروستکردنی کۆشکی نوێی کلاسیکیی گرانبەها. لەم قۆناغەدا، هاڤانا بە "پاریسی {{بنز|ئەنتێلیز|en|Antilles}}" ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Exciting Story of Cuba|دوایین=Bracker|یەکەم=Hans|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[CreateSpace]]|ژپنک=٩٧٨١٤٨٤٨٠٩٤٥٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٣٧دا، یەکەمین هێڵی ئاسنین لە وڵاتەکەدا لە هاڤانا دروست کرا، کە مەودایەکی {{convert|51|km|abbr=on}} بوو لە نێوان هاڤانا و {{بنز|بێخوکاڵ|en|Bejucal}}، کە بەکاردەهێنرا بۆ گواستنەوەی شەکر لە دۆڵی {{بنز|گوینێس|en|Güines}}ەوە بۆ بەندەری هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Comisión Oficial para la Conmemoración del Primer Centenario del Ferrocarril en España|سەردێڕ=Cien años de ferrocarril en España, 1|بڵاوکەرەوە=Comisión|شوێن=Madrid|ساڵ=١٩٤٨}}</ref> بەمە، کووبا بوو بە حەوتەمین وڵات لە جیهاندا کە هێڵی ئاسنینی هەبێت، و یەکەمین وڵاتی {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}} و {{بنز|ئیسپانیزمان|en|Spanish-speaking}} بوو کە ئەمە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba's Railroad Museum Packed with History|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Havana Times]]|ناونیشان=https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251207002818/https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە درێژایی سەدەکە، هاڤانا بەردەوام بوو لە دروستکردنی دامەزراوەی کلتووریی زیاتر، وەک {{بنز|شانۆی تاکۆن|en|Tacón Theatre}}، کە دواتر بوو بە {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}}. لە ساڵی ١٨٦٣دا، دیوارەکانی شارەکە ڕووخێندران بۆ ئەوەی شارەکە بتوانرێت فراوان بکرێت. {{بنز|کۆیلایەتی لە کووبا|en|Slavery in Cuba}} تا ساڵی ١٨٨٦ یاسایی بوو، کە بووە هۆی دروستبوونی ئارەزوو لەلایەن کۆیلەدارەکانەوە لە {{بنز|باشووری ئەمریکا|en|American South}} کە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕان بۆ پاراستنی {{بنز|ویلایەتی کۆیلەدار|en|slave state}}. {{بنز|سوارچاکانی بازنەی زێڕین|en|Knights of the Golden Circle}} پێشنیاری 'بازنەی زێڕین'یان کرد بە نیوەتیرەی ١٢٠٠ میل کە تێیدا کۆیلایەتی هێشتا ڕێگەپێدراو دەبێت. بازنەکە لەسەر هاڤانا چەق دەبەستێت و بەشێکی زۆری ئەمریکای باکوور دەگرێتەوە. دوای ئەوەی {{بنز|ویلایەتە کۆنفیدڕاڵییەکانی ئەمریکا|en|Confederate States of America}} لە {{بنز|جەنگی ناوخۆییی ئەمریکا|en|American Civil War}}دا لە ساڵی ١٨٦٥ شکستیان هێنا، زۆرێک لە کۆیلەدارەکانی پێشوو بە کەشتی هەڵاتن بۆ هاڤانا، لەوانەش وەزیری دەرەوەی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جودا پی. بێنجامین|en|Judah P. Benjamin}} و جێگری سەرۆک و وەزیری جەنگی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جۆن سی. بڕێکینریج|en|John C. Breckinridge}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heck|یەکەم=Frank H.|ساڵ=١٩٧٦|سەردێڕ=Proud Kentuckian: John C. Breckinridge, 1821–1875|شوێن=Lexington, Kentucky|بڵاوکەرەوە=The University Press of Kentucky|ژپنک=٠-٨١٣١-٠٢١٧-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|سەردێڕ=Confederate Diaspora|نووسەر=Dr. Claire M. Wolnisty|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251206184429/https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە پەنابەرەکان لە کووبا مانەوە تا ئەو کاتەی {{بنز|ئاندرو جۆنسۆن|en|Andrew Johnson}} لێخۆشبوونی گشتی بەخشی بە کۆنفیدڕاڵییەکانی پێشوو لە ساڵی ١٨٦٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Davis|یەکەم=William|سەردێڕ=Breckinridge: Statesman, Soldier, Symbol|بڵاوکەرەوە=University Press of Kentucky|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠٨١٣١٥٩٩٧٣}}</ref> ====سەربەخۆیی کووبا==== [[File:Destruction of "Maine", Havana harbor, Cuba, Spanish-American War 1898 LCCN2013646059.jpg|thumb|right|وێرانبوونی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا]] نوقمبوونی کەشتی جەنگیی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا هۆکاری ڕاستەوخۆی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}} بوو.<ref>{{in lang |en}} [http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ Spanish–American War] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011117054641/http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ |date=17 November 2001 }}, Effects of the Press on Spanish-American Relations in 1898</ref> لە کووبا، جەنگەکە لوتکەی {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆیی لەگەڵ ئیسپانیا}} بوو، کە پێشتر بۆ ماوەی سێ ساڵ بەردەوام بوو. لە ١٢ی ئابی ١٨٩٨دا، ئیسپانیا دەستبەرداری سەروەریی خۆی بوو بەسەر کووبادا، و بەمەش کۆتایی بە بوونی ئیسپانییەکان لە {{بنز|ئەمریکاکان|en|Americas}} هێنا. ===سەدەی ٢٠ەم === [[File:Raising the Cuban flag on the Governor General's Palace at noon on May 20, 1902.gif|thumb|بەرزکردنەوەی ئاڵای کووبا لەسەر کۆشکی پارێزگاری گشتی لە نیوەڕۆی ٢٠ی ئایاری ١٩٠٢دا]] [[File:Paseo del Prado in Havana in 1920.jpg|thumb|[[Paseo del Prado, Havana]] لە ١٩٠٩دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|سەردێڕ=In pictures: Havana celebrates 500 years of foundation|وێبگە=[[BBC News Online]]|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231001181708/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] [[File:Havana - air view (cropped).jpg|thumb|right|ئێل کاپیتۆلیۆ لە ١٩٣٣دا، چاپێکی فۆتۆمیکانیکی (پۆستکارت)]] ====سەردەمی کۆماری==== هاڤانا بوو بە پایتەختی {{بنز|کۆماری کووبا (١٩٠٢-١٩٥٩)|en|Republic of Cuba (1902–1959)|lt=کۆماری کووبا}}ی تازە سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٠٢دا. شارەکە میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆکی کووبا، {{بنز|تۆماس ئێسترادا پالما|en|Tomás Estrada Palma}}ی کرد، کە پێیان وابوو بەرزترین پێوەرەکانی دەستپاکی کارگێڕیی پاراستووە لە سەردەمی کۆمارەکەدا.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia de Cuba: la lucha de un pueblo por cumplir su destino histórico y su vocación de libertad |دوایین=Masó y Vázquez |یەکەم=Calixto |ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Ediciones Universal |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٧٢٩-٨٧٥-٩|edition=2nd|شوێن=Miami, Fla.}}</ref> لە تەممووزی ١٩٤٠دا، لە کاتی {{بنز|جەنگی جیهانیی دووەم|en|World War II}}دا، کووبا میوانداریی {{بنز|کۆنفرانسی هاڤانا (١٩٤٠)|en|Havana Conference (1940)|lt=کۆنفرانسی هاڤانا}}ی کرد، کە تێیدا نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ٢٠ وڵاتی تر لە ئەمریکای لاتین لە هاڤانا کۆبوونەوە و ڕێککەوتن لەسەر سیاسەتێکی بەرگریکردن لە داگیرگە و پاشکۆکانی خاوەندارێتی ئەورووپی لە باکوور و باشووری ئەمریکادا، ئەگەر وڵاتی خاوەندار بکەوێتە دەست {{بنز|هێزەکانی تەوەر|en|Axis powers}}. لە ساڵی ١٩٥٨دا، کووبا وڵاتێکی تا ڕادەیەک دەوڵەمەند بوو بەپێی پێوەرەکانی ئەمریکای لاتین، و لە هەندێک حاڵەتدا تەنانەت بەپێی پێوەرەکانی جیهانیش.<ref name=asce>{{Harvnb|Smith|Llorens|1998}}.</ref> سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی بۆ هەر تاکێک لە ئەمریکای لاتین هەبوو لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە تەنها {{بنز|ڤێنیزوێلا|en|Venezuela}} و {{بنز|ئوروگوای|en|Uruguay}} پێشی کەوتبوون. کووبا لەوانەیە هەندێک لە گەورەترین یاساکانی پاراستنی کاری بۆ کرێکاران لە ئەمریکاکاندا جێبەجێ کردبێت، لەوانەش قەدەغەکردنی دەرکردن لە کار و پاراستن لە دژی {{بنز|میکانیزەکردن|en|mechanization}}. ئەمانە تا ڕادەیەکی زۆر بەدەستهێنران "لەسەر حیسابی بێکاران و جووتیاران"، کە بووە هۆی جیاوازیی ئابووری.<ref>{{Harvnb|Baklanoff|1998}}.</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٣٣ و ١٩٥٨دا، کووبا بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێساکانی ئابووریی فراوان کرد، کە بووە هۆی کێشەی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thomas |یەکەم= Hugh|ساڵ= ١٩٩٨|سەردێڕ=Cuba or the Pursuit of Freedom |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٦-٨٠٨٢٧-٢|پەڕە= ١١٧٣|بڵاوکەرەوە= Da Capo Press}}</ref> بێکاری بوو بە کێشەیەک کاتێک دەرچووانی زانکۆ کە دەچوونە ناو هێزی کارەوە نەیاندەتوانی کار بدۆزنەوە. چینی ناوەندی، کە لەو کاتەدا بەراورد دەکرا لەگەڵ ئەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی سامانەوە، تا دەهات زیاتر ناڕازی دەبوو لە بێکاری و چەوساندنەوەی سیاسی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا سەندیکاکانی کرێکاران بەردەوام بوون لە پشتگیریکردنی {{بنز|فولگێنسیۆ باتیستا|en|Fulgencio Batista|lt=باتیستا}} تا دوا ساتەکان. هەرچەندە کووبا بەرزترین ڕێژەی {{بنز|جێگەی نەخۆشخانە|en|hospital bed}}ی هەبوو بۆ خەڵک لە کاریبیدا (٨٨ قەرەوێڵە بۆ هەر ٣٠٠ کەسێک)، نزیکەی ٨٠٪یان لە هاڤانا بوون. لە دەرەوەی پایتەخت، تەنها یەک نەخۆشخانەی گوندنشین هەبوو، کە بە ١٠ قەرەوێڵە ئامادە کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Report on the Situation of Human Rights in Cuba Inter-Am. C.H.R.|ساڵ=١٩٨٣|ناونیشان=https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251223073536/https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|لەشفرۆشی لە کووبا|en|Prostitution in Cuba}} بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کرد لە نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا، و بە شێوەیەکی سەرەکی لە هاڤانادا چڕببووەوە. ژمارەی لەشفرۆشان لە شارەکەدا لە ٤,٠٠٠ لە ساڵی ١٩١٢ەوە گەشەی کرد بۆ زیاتر لە ١١,٠٠٠ لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە ناوبانگێکی بەخشی بە شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WBvTDQAAQBAJ|سەردێڕ=Inside Cuba: The History, Culture, and Politics of an Outlaw Nation|یەکەم١=John|دوایین١=Miller|یەکەم٢=Aaron|دوایین٢=Kenedi|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Da Capo Press|ژپنک=٩٧٨١٥٦٩٢٤٤٨٤٥}}</ref> ====دوای شۆڕش==== [[File:Paseo de Martí, szemben jobbra a San Lazaro. Fortepan 89075.jpg|thumb|پاسیۆ دێ مارتی لە ١٩٧٨دا]] دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕ بە سەرۆکایەتیی {{بنز|فیدڵ کاسترۆ|en|Fidel Castro}} دەستی کرد بە باشترکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، نیشتەجێکردنی گشتی، و بینا فەرمییەکان. سەرەڕای ئەوەش، دەستبەسەرداگرتنی لەناکاوی هەموو موڵک و پیشەسازییە تایبەتەکان لەلایەن کاسترۆوە (لەژێر مۆدێلێکی {{بنز|مارکسیست-لێنینیزم|en|Marxist-Leninist}}دا)، بەدوایدا {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا}} لە ساڵی ١٩٦٠دا، بووە هۆی کەمایەسییەک کە بە سەختی لێدانی دا لە کووبا و هاڤانا. تا ساڵانی ١٩٦٦-٦٨، حکوومەتی کووبا هەموو قەوارە بازرگانییە تایبەتەکانی لە کووبادا {{بنز|خۆماڵیکردن|en|nationalized|lt=خۆماڵی کرد}}، تا دەگاتە "جۆرە دیاریکراوەکانی فۆرمەکانی بازرگانیی تاکەکەسیی بچووک" وەک لە یاسای ژمارە ١٠٧٦دا هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر= Nigel Hunt |ناونیشان= http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236 |سەردێڕ= Cuba Nationalization Laws |بڵاوکەرەوە= cuba heritage .org |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100916065256/http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236}}</ref> دابەزینێکی ئابووری ڕوویدا دوای {{بنز|هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|en|Dissolution of the Soviet Union|lt=داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت}} لە ساڵی ١٩٩١دا. ئەم دوو وڵاتە {{بنز|پەیوەندییەکانی کووبا و یەکێتیی سۆڤیەت|en|Cuba – Soviet Union relations|lt=پەیوەندییەکی نزیک}}یان هەبوو، و کاتێک یارمەتییە داراییەکانی سۆڤیەت کۆتاییان هات، ملیارەها دۆلار کە کووبا لە یەکێتیی سۆڤیەتەوە وەریدەگرت لەدەست چوون. زۆر کەس پێیان وابوو حکوومەتی شۆڕشگێڕ بەم زووانە دادەڕمێت، هەروەک چۆن بەسەر {{بنز|دەوڵەتی پاشکۆ|en|satellite state|lt=دەوڵەتە پاشکۆکانی}} سۆڤیەتدا هات لە {{بنز|ئەورووپای ڕۆژهەڵات|en|Eastern Europe}}. ===سەدەی ٢١ەم=== {{بنز|گەشتیاری لە کووبا|en|Tourism in Cuba}} وەبەرهێنەرانی بیانی هێناوە بۆ نۆژەنکردنەوەی بینای خۆماڵیکراوی مانزانا دێ گۆمێز و گۆڕینی بۆ {{بنز|هۆتێلی گەورەی مانزانا کێمپینسکی لا هابانا|en|Gran Hotel Manzana Kempinski La Habana}}، هۆتێلێکی {{بنز|پۆلێنکردنی هۆتێل|en|Hotel rating|lt=٥-ئەستێرە}}، کە هەوڵەکان بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی میوانداریی شارەکە پیشان دەدات. لە {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، ژمارەیەک شەقام و گۆڕەپان نۆژەنکراونەتەوە لە هەوڵێکدا بۆ ڕاکێشانی گەشتیاریی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20071012210544/http://granma.cu/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ= Elogian capital humano en restauración de La Habana|ئیش= Digital Granma Internacional|ڕێکەوت= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ناونیشان= http://www.granma.cu/granmad/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html|زمان= es}}</ref> لە شەوی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، گێژەلوولەیەکی توند و وێرانکەری نائاسایی بەناو هاڤانادا تێپەڕی. گێژەلوولەکە هەشت کەسی کوشت و زیاتر لە ١٩٠ کەسی بریندار کرد. پۆلێنکردنێکی فەرمیی EF4ی پێدرا لەسەر {{بنز|پێوەری فووجیتای پێشکەوتوو|en|Enhanced Fujita scale}} لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کەشناسیی کووبا|en|Instituto de Meteorología de Cuba|lt=پەیمانگای کەشناسیی کووبا}}وە، کە وایکرد ئەمە ببێتە یەکەمین گێژەلوولەی F4 یان EF4 لە کووبادا لە دوای ساڵی ١٩٤٠ەوە. == کارگێڕی == ===پارێزگارێتی (١٥٥٠ - ١٦٠١) === ئەنجومەنی شاری هاڤانا بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٥٥٠ دروست کرا، لە سەردەمی {{بنز|پارێزگارێتی کووبا|en|Governorate of Cuba}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=UNESCO recognizes the Acts of the Havana City Council {{!}} Arte por Excelencias |ناونیشان=https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.arteporexcelencias.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003547/https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٥٥٧دا، ئەنجومەنەکە دەنگیدا بە قەدەغەکردنی هەموو پیاوە ڕەشپێستە ئازادکراوەکان لە خاوەندارێتیکردنی مەیخانە، خان، و فرۆشتنی تووتن یان شەراب.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuban history timeline: 1492 thru 1775 |ناونیشان=http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.historyofcuba.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222190050/http://historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کاپتنی گشتی (١٦٠٧ - ١٨٩٨) === لە سەردەمی {{بنز|کاپتنی گشتیی کووبا|en|Captaincy General of Cuba}}، ئەنجومەنی شاری هاڤانا بوونی هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Acts of the Havana City council (colonial period 1550-1898) - Memory of the World |ناونیشان=https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241203232759/https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[File:Habana - Plaza de Armas y Ayuntamiento 01.jpg|thumb|هۆڵی شارەوانی و "پلازا دێ ئارماس"، ١٩٣٧]] === کۆماری کووبا (١٩٠١ - ١٩٥٩) === دوای {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆییی کووبا}}، کووبا دەستوورێکی نوێی لە ساڵی ١٩٠١دا دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Economic History and Economy of Cuba |ناونیشان=https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.sjsu.edu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110913044312/https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنی شاری هاڤانا لە ٢ی تەممووزی ١٩٠١دا دووبارە کرایەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ١٩٠١|سەردێڕ=Havana City Council Inaugurated. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012012044/https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلفرێدۆ زایاس بۆ ماوەیەکی کورت وەک سەرۆک شارەوانی دیاریکرا، بەدوایدا دانانی {{بنز|میگێل خێنێر|en|Miguel Gener|lt=میگێل خێنێر ئی ڕینکۆن}}، وەزیری دادی بەوەکالەتی کووبا هات،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Department |یەکەم=United States War |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |سەردێڕ=Annual Reports of the War Department |ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251123024552/https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بردنەوەی {{بنز|هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی کووبا ١٩٠٠|en|1900 Cuban local elections}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alfredo Zayas |ناونیشان=https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.latinamericanstudies.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Averhoff Purón, Mario. ''Los primeros partidos políticos''. La Habana: Instituto Cubano del Libro, 1971. p. 66</ref><ref name=":3" /> لە ساڵی ١٩٠٢دا، بەهۆی چاوەڕوانیی لێکۆڵینەوەیەکەوە لەلایەن {{بنز|ئێمیلیۆ نونێز|en|Emilio Núñez}}ەوە، خێنێر لە پۆستی سەرۆک شارەوانیی هاڤانا لەلایەن {{بنز|لیۆناردوود|en|Leonard Wood}}ەوە لادرا، دوای ئەوەی کە دەنگدانی بیست و سێ لە کۆی بیست و پێنج ئەندامی ئەنجومەنی شار داوایان لێکرد کە ئەوە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Salt Lake Herald {{!}} 1902-01-09 {{!}} Page 7 {{!}} Mayor of Havana Said to be a Boodler Already |ناونیشان=https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=newspapers.lib.utah.edu |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250529070049/https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ===کۆماری مۆدێرن=== دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی شارەوانیی هاڤانا دووبارە پێکهێنرایەوە وەک بەشێک لە پێکهێنانەوەیەکی بەرفراوانتری دەوڵەتی کووبا لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Toft |یەکەم=Nigel |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Old Havana as an Exemplary Case of World Heritage Protection |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41945926 |journal=International Journal of Cuban Studies |بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٣٢–٤٢|jstor=41945926 |issn=1756-3461 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.jstor.org/stable/41945926 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستووری ساڵی ١٩٧٦ کە {{بنز|ئەنجومەنی نیشتمانیی دەسەڵاتی گەل|en|National Assembly of People's Power}}ی دامەزراند، دەسەڵاتی سیاسیی ناوەندی کرد و حکوومەتی هاڤانای دووبارە گۆڕی. دەستوورەکە پێگەی هەردوو شار (شاری هاڤانا) و پارێزگا (پارێزگای هاڤانا)ی بە هاڤانا بەخشی، بەم شێوەیە هاڤانا وەک هەم شار و هەم پارێزگایەکی کووبا کار دەکات. لەلایەن ئەنجومەنێکی شار-پارێزگاوە بەڕێوەدەبرێت کە پارێزگارێک وەک ئەفسەری باڵا کاری تێدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rodriguez |یەکەم=Andrea |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Cuba elige gobernadores ajustándose a nueva Constitución |زمان=es |ناونیشان=https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221109162110/https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگاری ئێستا {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}}ە، ئەو لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣دا هەڵبژێردرا. شارەکە سەربەخۆیییەکی کەمی هەیە و پشت بە حکوومەتی نیشتمانی دەبەستێت، بەتایبەتی بۆ زۆربەی کۆتوبەندە داراییەکانی و ئاڕاستە سیاسییەکەی. [[File:Comité Central PCC.jpg|thumb|left|لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبا (لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبایی)]] دەنگدەران نوێنەران هەڵدەبژێرن بۆ ئەنجومەنە شارەوانییەکان لە هەڵبژاردنە کێبڕکێکارییەکاندا هەموو پێنج ساڵ جارێک، و ئەنجومەنە شارەوانییەکان بەرپرسیارن لە هەر یەکێک لە ناوچەکانی شارەکە. ئەم ئەنجومەنانە سەرۆک و جێگری سەرۆک ناوچەکان هەڵدەبژێرن، کە هاوتای سەرۆک شارەوانییەکان و جێگرانی سەرۆک شارەوانییەکانن لە پارێزگاکانی تردا. تەنها یەک پارتی سیاسی هەیە، ئەویش {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=پارتی کۆمۆنیست}}ە، بەڵام لەبەرئەوەی دەبێت لایەنی کەم دوو کاندید هەبن، ئەندامانی پارتی کۆمۆنیست زۆرجار کێبڕکێی یەکتر دەکەن. داواکراو نییە کە کاندیدەکان ئەندامی پارتەکە بن. ئەوان ڕاستەوخۆ لەلایەن هاووڵاتیانەوە لە کۆبوونەوە کراوەکاندا لە ناو هەر بازنەیەکی هەڵبژاردندا کاندید دەکرێن. نوێنەرانی ئەنجومەنی شارەوانی لە ناو ناوچەکاندا لە بەرامبەردا ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگا هەڵدەبژێرن (تا ساڵی ٢٠١٩ ئەنجومەنی پارێزگا بوو)، کە لە هاڤانادا نزیکەی وەک ئەنجومەنی شار کار دەکات؛ سەرۆکەکەی پارێزگار و جێگری پارێزگار دیاری دەکات، کە وەک سەرۆک شارەوانی و جێگری سەرۆک شارەوانیی هاڤانا خزمەت دەکەن و دەتوانرێت یان لەلایەن ئەنجومەنەکەوە هەڵبژێردرێن یان لەلایەن سەرۆکەوە دەستنیشان بکرێن بە پەسەندکردنی ئەنجومەنەکە. هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ هەیە بۆ نوێنەرانی شارەکە بۆ ئەنجومەنی نیشتمانی لەسەر بنەمای لیستەکان، و بەشێک لە کاندیدەکان لەسەر ئاستی ناوخۆیی کاندید دەکرێن. ئەنجومەنەکانی گەل (Consejos Populares) لە نوێنەرانی شارە ناوخۆییەکان پێکدێن کە نوێنەرێکی تەواوکات هەڵدەبژێرن بۆ سەرۆکایەتیکردنی دەزگاکە. ئەم ئەنجومەنانە ڕاستەوخۆ بەرپرسیارن لە گەڕەک و ناوچەکانی شارەکە. سەرەڕای ئەوەش، بەشداریی "ڕێکخراوە جەماوەرییەکان" و نوێنەرانی دەزگا حکوومییە ناوخۆییەکان، پیشەسازییەکان و خزمەتگوزارییەکان هەیە. ١٠٥ ئەنجومەنی گەل لە هاڤانادا هەر یەکەیان تێکڕای ٢٠,٠٠٠ دانیشتوو دەگرێتەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} پارێزگای پێشووی {{بنز|پارێزگای لا هابانا (١٩٧٦–٢٠١٠)|en|La Habana Province (1976–2010)|lt=لا هابانا}} (هاڤانا کامپۆ) لە ساڵی ٢٠١٠دا دابەشکرا بۆ {{بنز|پارێزگای ئارتێمیسا|en|Artemisa Province|lt=ئارتێمیسا}} و {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}}. مایابێک سنووری باشوور و ڕۆژهەڵات پێکدەهێنێت، و ئارتێمیسا سنووری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Proponen en Pleno del Partido dos nuevas provincias cubanas: Artemisa y Mayabeque (+ Infografía) |ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424032912/http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == === شوێن === [[File:La_Habana._Fisico.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی هاڤانا]] [[File:La Habana Nasa.jpg|thumb|دیمەنی مانگی دەستکردی هاڤانا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥دا]] [[File:Paseo del Prado, La Habana.jpg|thumb|right|[[Paseo del Prado, Havana]] لە نیسانی ٢٠١٩دا]] هاڤانا دەکەوێتە سەر کەناراوەکانی باکووری کووبا بە درێژایی {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}، لە باشووری {{بنز|کلیلی فلۆریدا|en|Florida Keys}}، لەو شوێنەی کە تێیدا {{بنز|کەنداوی مەکسیک|en|Gulf of Mexico}} بە زەریای ئەتڵەسییەوە دەبەسترێتەوە. شارەکە زۆربەی بەشەکانی بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە کەنداوەکەوە درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: ماریمێلێنا، گواناباکۆا، و ئانتارێس. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو گەرووی فلۆریداوە.{{citation needed|date=March 2024}} شارەکە بە زۆری لەسەر گردە نزمەکان هەڵکەوتووە کە بە نەرمی لە گەرووی فلۆریداوە بەرز دەبنەوە. بەرزبوونەوەیەکی شایەنی سەرنج، زنجیرە بەردە قسڵە بەرزەکەی ٢٠٠ پێ (٦٠ مەتر)یە کە لە ڕۆژهەڵاتەوە لێژ دەبێتەوە و لە بەرزاییەکانی {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña}} و {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=ئێل مۆرۆ}} کۆتایی دێت، کە شوێنی قەڵاکانی ئیسپانییە و بەسەر کەنداوی ڕۆژهەڵاتدا دەڕوانن. بەرزبوونەوەیەکی تری دیار، گردەکەی لای ڕۆژاوایە کە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|en|University of Havana}} و {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}ی لەسەرە.{{citation needed|date=March 2024}} === کەشوهەوا === هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە کە بەهۆی شوێنی دوورگەکەوە لە ناو پشتێنەی {{بنز|بای بازرگانی|en|trade wind}}ەکان و بەهۆی تەوژمە گەرمەکانی دەریاوە هاوسەنگ کراوە.{{clarify|date=December 2021}} بەپێی {{بنز|پۆلێنکردنی کەشوهەوای کۆپن|en|Köppen climate classification}}، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای ساڤانای خولگەیی|en|tropical savanna climate}}یە (''Aw'') کە زۆر نزیکە لە {{بنز|کەشوهەوای دارستانی باراناویی خولگەیی|en|tropical rainforest climate}} (''Af'') و {{بنز|کەشوهەوای مۆنسۆنی خولگەیی|en|tropical monsoon climate}} (''Am''). تێکڕای پلەکانی گەرما لە {{convert|22|°C|°F|abbr=on}} لە کانوونی دووەم و شوباتدا تا دەگاتە {{convert|28|°C|°F|abbr=on}} لە ئابدا دەگۆڕێت. پلەی گەرما دەگمەنە بۆ خوار {{convert|10|°C|°F|abbr=on}} دابەزێت. نزمترین پلەی گەرما {{convert|1|°C|°F|abbr=on}} بووە لە سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس، بۆیێرۆس. نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو لە کووبادا {{convert|0|°C|°F|abbr=on}} بووە لە باینۆا، {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}} (پێش ساڵی ٢٠١١ بەشی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای هاڤانا بوو). بارانبارین قورسترینە لە حوزەیران و تشرینی یەکەمدا و سووکترینە لە کانوونی یەکەمەوە تا نیسان، کە تێکڕای ساڵانەی دەگاتە {{convert|1200|mm|in|abbr=on}}. زریانەکان ناوبەناو لە دوورگەکە دەدەن، بەڵام بە شێوەیەکی ئاسایی لە کەناراوەکانی باشوور دەدەن، و زیانەکان لە هاڤانا کەمتر بووە لە چاو شوێنەکانی تری وڵاتەکەدا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana {{!}} History, Climate, Population, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730102720/https://www.britannica.com/place/Havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تازەترین گەردەلوولی خولگەیی کە لە هاڤانا نزیک بووبێتەوە بە هێزی زریانەوە، {{بنز|گەردەلوولی ئیان|en|Hurricane Ian|lt=ئیان}} بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا. گێژەلوولەکان دەکرێت تا ڕادەیەک دەگمەن بن لە کووبادا. سەرەڕای ئەوەش، لە ئێوارەی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، {{بنز|گێژەلوولەی هاڤانای ٢٠١٩|en|2019 Havana tornado|lt=گێژەلوولەیەکی توندی دەگمەنی EF4 لە لای ڕۆژهەڵاتی هاڤانای دا}}. گێژەلوولەکە زیانێکی زۆری لێکەوتەوە، و لایەنی کەم ٩٠ ماڵی وێران کرد، چوار کەسی کوشت و ١٩٥ کەسیشی بریندار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Havana tornado: Cuba's capital hit by rare twister |ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514093709/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |سەردێڕ=The Latest: Havana hit by Category F3 tornado |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190129181446/http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= StarTribune.com|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|agency = Associated Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|یەکەم= Jack|دوایین= Guy|سەردێڕ= Huge tornado in Cuba kills 4 and injures 195|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= CNN|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191223051119/https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Cappucci |یەکەم١=Matthew |سەردێڕ=A deadly tornado plowed through Havana on Sunday night. Here's how it happened. |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129040901/https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا ٤ی شوبات ژمارەی کوژراوان بۆ شەش کەس بەرزبووەوە، و ١١ کەسیش هێشتا لە دۆخێکی ناجێگیردابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Death Toll Rises to Six From Rare Havana Tornado |ناونیشان=https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=Weather Underground |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190207015253/https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم خشتەیە تێکڕاکانی پلەی گەرما پیشان دەدات: {{Weather box |location = هاڤانا (پارێزگای هاڤانا، وێستگەی کاسا بلانکا) ناوەندییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 33.0 |Feb record high C = 34.5 |Mar record high C = 35.3 |Apr record high C = 37.0 |May record high C = 37.3 |Jun record high C = 35.4 |Jul record high C = 36.6 |Aug record high C = 37.7 |Sep record high C = 38.2 |Oct record high C = 39.6 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 33.2 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 26.5 |Feb high C = 27.2 |Mar high C = 28.5 |Apr high C = 29.8 |May high C = 30.8 |Jun high C = 31.6 |Jul high C = 32.3 |Aug high C = 32.4 |Sep high C = 31.8 |Oct high C = 30.5 |Nov high C = 28.6 |Dec high C = 27.2 |year high C = 29.8 |Jan mean C = 22.2 |Feb mean C = 22.4 |Mar mean C = 23.7 |Apr mean C = 24.8 |May mean C = 26.1 |Jun mean C = 27.0 |Jul mean C = 27.6 |Aug mean C = 27.9 |Sep mean C = 27.4 |Oct mean C = 26.1 |Nov mean C = 24.5 |Dec mean C = 23.0 |year mean C = 25.2 |Jan low C = 19.3 |Feb low C = 19.4 |Mar low C = 20.3 |Apr low C = 21.6 |May low C = 23.0 |Jun low C = 24.1 |Jul low C = 24.4 |Aug low C = 24.5 |Sep low C = 24.1 |Oct low C = 23.4 |Nov low C = 21.8 |Dec low C = 20.3 |year low C = 22.2 |Jan record low C = 6.0 |Feb record low C = 11.9 |Mar record low C = 10.0 |Apr record low C = 15.1 |May record low C = 15.4 |Jun record low C = 20.0 |Jul record low C = 19.0 |Aug record low C = 20.0 |Sep record low C = 20.0 |Oct record low C = 18.0 |Nov record low C = 14.0 |Dec record low C = 10.0 |year record low C = 6.0 |Jan rain mm = 56.4 |Feb rain mm = 58.7 |Mar rain mm = 53.6 |Apr rain mm = 58.4 |May rain mm = 120.3 |Jun rain mm = 168.1 |Jul rain mm = 125.4 |Aug rain mm = 145.2 |Sep rain mm = 175.7 |Oct rain mm = 140.3 |Nov rain mm = 82.5 |Dec rain mm = 57.6 |rain colour = green |Jan humidity = 78 |Feb humidity = 77 |Mar humidity = 76 |Apr humidity = 74 |May humidity = 76 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 79 |Aug humidity = 79 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 80 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 79 |Jan rain days = 6.4 |Feb rain days = 5.8 |Mar rain days = 5.1 |Apr rain days = 5.3 |May rain days = 8.9 |Jun rain days = 12.6 |Jul rain days = 11.4 |Aug rain days = 12.3 |Sep rain days = 14.1 |Oct rain days = 11.8 |Nov rain days = 7.7 |Dec rain days = 6.5 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 217.0 |Feb sun = 203.4 |Mar sun = 272.8 |Apr sun = 273.0 |May sun = 260.4 |Jun sun = 237.0 |Jul sun = 272.8 |Aug sun = 260.4 |Sep sun = 225.0 |Oct sun = 195.3 |Nov sun = 219.0 |Dec sun = 195.3 |year sun = |Jand sun = 7.0 |Febd sun = 7.2 |Mard sun = 8.8 |Aprd sun = 9.1 |Mayd sun = 8.4 |Jund sun = 7.9 |Juld sun = 8.8 |Augd sun = 8.4 |Sepd sun = 7.5 |Octd sun = 6.3 |Novd sun = 7.3 |Decd sun = 6.3 |yeard sun = 7.8 |Jan uv = 6 |Feb uv = 7 |Mar uv = 9 |Apr uv = 11 |May uv = 12 |Jun uv = 12 |Jul uv = 12 |Aug uv = 12 |Sep uv = 11 |Oct uv = 9 |Nov uv = 7 |Dec uv = 6 |source 1 = ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی،<ref name= WMO >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |سەردێڕ=World Weather Information Service – Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cuban Institute of Meteorology |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107070304/http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Climate-Charts.com<ref name = "Relative Humidity" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |سەردێڕ= Casa Blanca, Habana, Cuba: Climate, Global Warming, and Daylight Charts and Data |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110623233609/http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> |source 2 = Meteo Climat (بەرزترین و نزمترینەکانی تۆمارکراو)،<ref name = meteoclimat>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |سەردێڕ= Station La Havane |بڵاوکەرەوە= Meteo Climat |زمان= fr |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220409230418/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خزمەتگوزاری کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر)<ref name = DWD>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |سەردێڕ= Klimatafel von Havanna (La Habana, Obs. Casa Blanca) / Kuba |ئیش= Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |بڵاوکەرەوە= Deutscher Wetterdienst |زمان= de |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190510033409/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |date=August 2010 }} <ref>|سەرچاوەی ١ = پەیمانگای کەشناسی (INSMET) / ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی |سەرچاوەی ٢ = Meteo Climat (توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) / خزمەتگوزاریی کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر و شێ)</ref> {|class="wikitable" |+تێکڕای پلەی گەرمای دەریا |- !کانوونی دووەم !شوبات !ئازار !نیسان !ئایار !حوزەیران !تەممووز !ئاب !ئەیلوول !تشرینی یەکەم !تشرینی دووەم !کانوونی یەکەم |- |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |} === شارەوانییەکان === <!--linked section from "Municipalities of Havana" redirect--> شارەکە دابەشکراوە بۆ ١٥ شارەوانی<ref name=territorios>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111001220152/http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}} Population by Province and Municipality</ref> – یان ''ناوچەکان''، کە ئەوانیش دابەشکراون بۆ ١٠٥ ''consejos populares'' (گەڕەکەکان)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oficial Statistics for Havana|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm|بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas de Cuba (ONE)|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=Spanish|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181226003540/http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm}}</ref> [[File:Cuba May 2014 (14181430042).jpg|thumb|ئەم بینا ڕەنگاوڕەنگە پارێزراوانەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}} دیمەنێکی باون لە سەرتاسەری هاڤانا.]] [[File:CU La Habana 9709 028 (17229424611).jpg|thumb|دەروازەی سەدەی ١٨ەمی {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}، وێنەکە لە ساڵی ١٩٩٧ گیراوە]] # '''{{بنز|پلایا، هاڤانا|en|Playa, Havana|lt=پلایا}}''': {{بنز|سانتا فێ، هاڤانا|en|Santa Fe, Havana|lt=سانتا فێ}}، سیبۆنێی، کووباناکان، ئامپلیاسیۆن ئالمێندارێس، {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}، سیێرا، سێیبا، بوینا ڤیستا. # '''{{بنز|گۆڕەپانی شۆڕش|en|Plaza de la Revolución}}''': ئێل کارمێلۆ، ڤێدادۆ-مالێکۆن، ڕامپا، پرینسیپێ، پلازا، نویڤۆ ڤێدادۆ-پوێنتێس گراندێس، کۆلۆن-نویڤۆ ڤێدادۆ، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}}. # '''{{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana}}''': {{بنز|کایۆ هوێسۆ، هاڤانا|en|Cayo Hueso, Havana|lt=کایۆ هوێسۆ}}، پویبلۆ نویڤۆ، لۆس سیتیۆس، دراگۆنێس، کۆلۆن. # '''{{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana|lt=لا هابانا ڤیێخا}}''': پرادۆ، کاتێدراڵ، {{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}، بێلێن، سان ئیسیدرۆ، خێسووس ماریا، تایاپیێدرا. # '''{{بنز|ڕێگلا|en|Regla}}''': گوایکانیمار، لۆما مۆدێلۆ، {{بنز|کازابلانکا، هاڤانا|en|Casablanca, Havana|lt=کازابلانکا}}. # '''{{بنز|هاڤانای ڕۆژهەڵات|en|Habana del Este|lt=لا هابانا دێل ئێستێ}}''': کامیلۆ سینفوێگۆس، {{بنز|کۆخیمار|en|Cojímar}}، گیتێراس، ئەلتوراس دێ ئالامار، ئالامار ئێستێ، {{بنز|گوانابۆ|en|Guanabo}}، کامپۆ فلۆریدۆ، {{بنز|ئالامار|en|Alamar|lt=ئالامار-پلایا}}. # '''{{بنز|گواناباکۆا|en|Guanabacoa}}''': مانیانا-هابانا نویڤا، ڤییا I، ڤییا II، شیڤاس-رۆبلێ، دێبێچێ-نالۆن، هاتا-نارانخۆ، پێنیالڤێر-باکورانایۆ، میناس-بارێراس. # '''{{بنز|سان میگێل دێل پادرۆن|en|San Miguel del Padrón}}''': ڕۆکافۆرت، لویانۆ مۆدێرنۆ، {{بنز|دیێزمێرۆ|en|Diezmero}}، سان فرانسیسکۆ دێ پاولا، دۆلۆرێس-ڤێراکرۆز، خاکۆمینۆ. # '''{{بنز|دەی تشرینی یەکەم|en|Diez de Octubre}}''': لویانۆ، خێسووس دێل مۆنتێ، لاوتۆن، ڤیستا ئالێگرێ، گۆیلی، سێڤییانۆ، {{بنز|لا ڤیبۆرا، هاڤانا|en|La Víbora, Havana|lt=لا ڤیبۆرا}}، سانتۆس سوارێز، تاماریندۆ. # '''{{بنز|سێرۆ، هاڤانا|en|Cerro, Havana|lt=سێرۆ}}''': لاتینۆئەمێریکانۆ، پیلار-ئاتارێس، سێرۆ، لاس کانییاس، ئێل کەناڵ، پالاتینۆ، ئارمادا. # '''{{بنز|ماریاناو|en|Marianao}}''': CAI-لۆس ئانخێلێس، پۆسیتۆ-پالماس، زامۆرا-کۆکۆسۆلۆ، لیبەرتاد، پۆگۆلۆتی-بێلێن-فینلای، سانتا فێلیسیا. # '''{{بنز|لا لیسا|en|La Lisa}}''': ئەلتوراس دێ لا لیسا، بالکۆن ئاریماو، ئێل کانۆ-ڤالێ گراندێ-بێلۆ ٢٦ ئی مۆرادۆ، {{بنز|پونتا براڤا|en|Punta Brava}}، ئارۆیۆ ئارێناس، سان ئاگۆستین، ڤێرسایێس-کۆرۆنێلا. # '''{{بنز|بۆیێرۆس|en|Boyeros}}''': {{بنز|سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس|en|Santiago de Las Vegas}}، نویڤۆ سانتیاگۆ، بۆیێرۆس، {{بنز|واخای|en|Wajay}}، {{بنز|کالابازار|en|Calabazar}}، ئەلتاهابانا-کاپدێڤیلا، ئارمادا-ئالدابۆ. # '''{{بنز|ئارۆیۆ نارانخۆ|en|Arroyo Naranjo}}''': لۆس پینۆس، پۆی، ڤیبۆرا پارک، مانتییا، پاراگا، کالڤاریۆ-فراتێرنیداد، گینێرا، ئێلێکتریکۆ، ماناگوا، کایێخاس. # '''{{بنز|کۆتۆرۆ|en|Cotorro}}''': سان پێدرۆ-سێنترۆ کۆتۆرۆ، سانتا ماریا دێل ڕۆزاریۆ، لۆتێریا، کواترۆ کامینۆس، ماگدالێنا-تۆریێنتێ، ئەلبێرۆ. == دیمۆگرافیا == {{Historical populations |type = |footnote = |1750 | 70,000 |1907|297,159<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |سەردێڕ=1907 census |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250924000656/https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |1931 | 728,500 |1943 | 868,426 |1953 | 1,139,579 |1970 | 1,786,522 |1981 | 1,929,432 |2002 | 2,171,671 |2012 | 2,106,146 |2018 | 2,131,480 |2024 | 1,749,964 }} لە کۆتایی سەرژمێریی ٢٠١٢دا، ١٩.١٪ی دانیشتووانی کووبا لە هاڤانا دەژیان.<ref name=Official_census />، یان ٢,١٠٦,١٤٦ کەس.<ref name="Official_census" /> شارەکە تێکڕای {{بنز|تەمەنی پێشبینیکراو|en|life expectancy}}ی ٧٦.٨١ ساڵە لە کاتی لەدایکبووندا.<ref name=Official_census /> تا کۆتایی ٢٠٢٤، دوای {{بنز|قەیرانی کۆچبەریی کووبای ٢٠٢١-٢٠٢٣|en|2021–2023_Cuban_migration_crisis|lt=قەیرانی کۆچبەری کووبا}} لە ٢٠٢١-٢٠٢٣ کە تێیدا هاڤانا لەگەڵ پارێزگاکانی {{بنز|پارێزگای کاماگوێی|en|Camagüey Province|lt=کاماگوێی}} و {{بنز|پارێزگای سینفوێگۆس|en|Cienfuegos Province|lt=سینفوێگۆس}} زۆرترین زیانیان بەرکەوت، ژمارەی دانیشتووان دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس، بەپێی نووسینگەی ئامار و زانیاریی لا هابانا.<ref name=ONEI/><ref>[https://eldespertador.com.mx/poblacion-de-cuba-cae-mas-de-1-4-millones-en-4-anos/ Población de Cuba cae más de 1.4 millones en 4 años - El Despertador]</ref> ناوچەی گەورەشاری هاڤانا بە خێرایی گەشەی کرد لە ماوەی نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا و گەیشتە ملیۆنێک دانیشتوو لە سەرژمێریی ١٩٤٣دا. پەرەسەندنی شارنشینی فراوان بوو بۆ دەرەوەی سنوورەکانی شارەوانیی هاڤانا و گەیشتە شارەوانییە دراوسێکانی ماریاناو، ڕێگلا و گواناباکۆا. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکانەوە، دانیشتووانی شارەکە بە هێواشی گەشە دەکات لە ئەنجامی سیاسەتەکانی گەشەپێدانی هاوسەنگ، ڕێژەی کەمی لەدایکبوون، ڕێژەی تا ڕادەیەک بەرزی کۆچکردن بۆ دەرەوەی وڵات، و کۆچبەریی ناوخۆیی کۆنترۆڵکراو. بەهۆی ڕێژەی کەمی لەدایکبوون و بەرزی تەمەنی پێشبینیکراوی شارەکە و وڵاتەکە،<ref name="CIA Factbook" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|سەردێڕ=Millennium Indicators|بڵاوکەرەوە=Mdgs.un.org|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120121152701/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێکهاتەی تەمەنی هاوشێوەی وڵاتێکی پێشکەوتووە، و هاڤانا تەنانەت ڕێژەیەکی بەرزتری کەسانی بەتەمەنی هەیە لە چاو وڵاتەکە بە گشتی.<ref name=Official_census /> ===دابەشبوونی نەتەوەیی=== بەپێی {{بنز|سەرژمێریی کووبا ٢٠١٢|en|2012 Cuba census|lt=سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠١٢}} بۆ دانیشتووانی هاڤانا (سەرژمێریی کووبا و توێژینەوە هاوشێوەکان زاراوەی "ڕەنگی پێست" بەکاردەهێنن لەبری "ڕەگەز").<ref name="Official_census" /> * {{بنز|کووباییە سپیپێستەکان|en|White Cubans|lt=سپیپێست}}: ٥٨.٤٪، (ڕەچەڵەکی ئیسپانی زۆرترین بوون)<ref name="Official_census" /><ref name= immigracion>[http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 Embassy of Cuba in Beijing – History of Immigration in Cuba] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203174406/http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 |date=February 3, 2009 }} "The first (immigrants) came from various regions of Spain, mostly peasants from the Canaries and Galicia, which like those from China, were subjected to conditions of living and working conditions similar to those of slaves."</ref> * ''{{بنز|مەستیزۆ|en|Mestizo}} یان {{بنز|مولاتۆ|en|Mulatto}}'' (ڕەگەزی تێکەڵ): ٢٦.٤٪ * {{بنز|کووباییە ئەفریقییەکان|en|Afro-Cuban|lt=ڕەشپێست}}: ١٥.٢٪ * {{بنز|کووباییە چینییەکان|en|Chinese Cuban|lt=ئاسیایی}}: ٠.٢٪<ref name=immigracion/> هەروەک نەتەوەکانی تری کاریبی، ژمارەیەکی کەم لە مەستیزۆ لە هاڤانادا (و لە کووبا بە گشتی) هەن، بە پێچەوانەی وڵاتانی تری {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}}، چونکە دانیشتووانە ڕەسەنەکانی {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} {{بنز|کۆمەڵکوژیی تاینۆ|en|Taíno genocide|lt=بە شێوەیەکی کردەیی لەناو چوون}} بەهۆی نەخۆشییە ئەوراسیاییەکانەوە لە سەرەتای سەردەمی داگیرکاریی ئیسپانییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= Joseph Patrick|دوایین=Byrne|سەردێڕ= Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=kRAInwEACAAJ|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ= ٢٠٠٨|پەڕە= ٤١٣|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤١٠٢-١}} </ref> حکوومەتی کووبا کۆنترۆڵی هاتوچۆی خەڵک بۆ ناو هاڤانا دەکات لەسەر ئەو بنەمایەی کە ناوچەی گەورەشاری هاڤانا (کە نیشتمانی نزیکەی ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکەیە) فشاری زۆری لەسەرە لە ڕووی بەکارهێنانی زەوی، ئاو، کارەبا، گواستنەوە، و پێکهاتەکانی تری ژێرخانی شارنشینی. دانیشتووانێک لە کۆچبەرانی ناوخۆیی بۆ هاڤانا هەن کە بە ''"پالێستینۆس"'' (فەلەستینییەکان) ناسراون<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Larry Rohter |سەردێڕ=Cuba's Unwanted Refugees Squatters in Havana's Shantytowns |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220605202143/https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە بە زۆری خەڵکی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای ئۆریێنتێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml |سەردێڕ=Castro's Cuba in Perspective |بڵاوکەرەوە=Isreview.org |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100715134448/http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml}}</ref> کەمینەیەکی بەرچاوی چینییەکان لە شارەکەدا، کە زۆربەیان لە ڕەچەڵەکی {{بنز|گەلی کانتۆنی|en|Cantonese people|lt=کانتۆنی}}ن، لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ەمدا لەلایەن دانیشتووە ئیسپانییەکانەوە هێنران لە ڕێگەی {{بنز|فلیپین|en|Philippines}}ەوە بە گرێبەستی کار و، دوای تەواوکردنی گرێبەستە هەشت ساڵییەکان، زۆرێک لە کۆچبەرە چینییەکان بە هەمیشەیی لە هاڤانا نیشتەجێ بوون.<ref name=immigracion/> پێش شۆڕش، ژمارەی دانیشتووانی چینی گەیشتە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠ کەس،<ref>[http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm Havana's Chinatown] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070927004533/http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm |date=27 September 2007 }} – Cuba's Chinese population before the Revolution</ref> و ئەمڕۆ، نەوەی چینییەکان دەکرێت بگاتە ١٠٠,٠٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Cuba|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov}}</ref>{{failed verification|date=June 2020}} چینییە لەدایکبووەکان/ ڕەسەنەکان (کە ئەوانیش زۆربەیان کانتۆنین) لە ئێستادا نزیکەی ٤٠٠ کەسن.<ref>[http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm In Havana there are now about 400 native Chinese, but their presence is being felt like a{{nbsp}}million] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320035737/http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm |date=2012-03-20 }} ("En La Habana quedan hoy unos 400 chinos oriundos, pero su presencia se está haciendo sentir como si fueran un millón".)</ref> نزیکەی ٣,٠٠٠ {{بنز|ڕووسەکان|en|Russians}} لە شارەکەدا دەژین؛ وەک ئەوەی لەلایەن باڵیۆزخانەی ڕووسیاوە لە هاڤانا ڕاپۆرت کراوە؛ زۆربەیان ئەو ژنانەن کە هاوسەرگیرییان لەگەڵ ئەو کووباییانە کردووە کە لە یەکێتیی سۆڤیەت دەیانخوێند.<ref>{{in lang|es}} [http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html Russians in Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101222852/http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html |date=1 November 2011 }} Los rusos que se quedaron en la isla -unos 3.000 actualmente- son en su mayoría mujeres como Marina o Natalia que se casaron con cubanos que habían ido a la URSS a estudiar, indicó la embajada rusa en La Habana.</ref> هاڤانا هەروەها دانیشتووانی تری ناکووبایی لەخۆدەگرێت کە قەبارەیان نەزانراوە. دانیشتووانێکی چەند هەزار کەسی لە پەنابەرە هەرزەکار و پێش-هەرزەکارەکانی باکووری ئەفریقا هەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sahrawi children inhumanely treated in Cuba, former Cuban official |بڵاوکەرەوە=MoroccoTimes.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref> لە سەرژمێریی نیوەی سەدەی ٢٠ەمەوە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٢٠١٨ (تازەترین سەرژمێری)، دانیشتووانی هاڤانا بە ڕێژەی مەزەندەکراوی ٨٧ لەسەدا گەشەی کردووە، کە ڕێژەیەکی گەشەی نموونەیییە بۆ زۆربەی شارەکانی کاریبی. <gallery> File:El zapateado (cropped).jpg|''ئێل زاپاتیادۆ''، هاڤانا، لە ١٨٤٧، لەلایەن فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|سەردێڕ=Frédéric Mialhe|وێبگە=[[British Museum]] website|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230905181331/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="ufdc.ufl">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|سەردێڕ=EARLY LITHOGRAPHED VIEWS OF HAVANA|وێبگە=[[University of Florida]] Digital Collections website|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231012174656/https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> File:El Casero (no caption).jpg|''ئێل کاسێرۆ''، هاڤانا، لە ١٨٥٥، لەلایەن بی. مەی و فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum"/><ref name="ufdc.ufl"/> File:Le Tour du monde-02-p353.jpg|دانیشتووانی هاڤانا لە ١٨٦٠دا کە لەلایەن جۆزێف ناڤلێتەوە کێشراوە File:Alumnos, La Habana, Cuba (9419813189).jpg|قوتابیانی قوتابخانە لە هاڤانا، ٢٠١٢ </gallery> === ئایین === [[File:Havana, Cuba (37585010486).jpg|thumb|{{بنز|کڵێسای سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ، هاڤانا|en|Church Santo Cristo del Buen Viaje, Havana|lt=کڵێسای کۆلۆنیالیزمی سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ}}، کە لە نێوان ساڵانی ١٦٠٤ و ١٦٩٣ دروست کراوە]] کاسۆلیکەکانی ڕۆما ({{بنز|کاسۆلیکی ڕۆمانی|en|Roman Catholic}}) گەورەترین گرووپی ئایینی پێکدەهێنن لە هاڤانادا. هاڤانا یەکێکە لە سێ ئەپقوفییە گەورەشارەکان لە دوورگەکەدا (ئەوانی تر بریتین لە کاماگوێی و سانتیاگۆ)، لەگەڵ دوو ئەپقوفیی پاشکۆ: ماتانزاس و پینار دێل ڕیۆ. پیاوچاکی پارێزەری شارەکە سان کریستۆباڵ ({{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}})ە، کە کڵێسای سەرەکی بۆ ئەو تەرخان کراوە. هەروەها خاوەنی {{بنز|بازیلیکای بچووک|en|minor basilica}}ێکە، بازیلیکای مەزارگەی نیشتمانیی خانمی خێرخوازیی کۆبرێ و دوو مەزارگەی نیشتمانیی تر، خێسووس نازارینۆ دێل ڕێسکاتێ و سان لازارۆ (ئێل ڕینکۆن). سەردانی پاپایی لەلایەن سێ پاپای یەک لە دوای یەکەوە بۆ کراوە: {{بنز|پاپا جۆن پۆڵی دووەم|en|Pope John Paul II}} (کانوونی دووەمی ١٩٩8)، {{بنز|پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم|en|Pope Benedict XVI}} (ئازاری ٢٠١٢) و {{بنز|پاپا فرانسیس|en|Pope Francis}} (ئەیلوولی ٢٠١٥). کۆمەڵگەی جوولەکەکان لە هاڤانادا کەمبووەتەوە دوای شۆڕش لەوەی کە سەردەمانێک زیاتر لە ١٥,٠٠٠ جوولەکەی لەخۆدەگرت،{{Citation needed|date=July 2022}} کە زۆرێکیان لە چەوساندنەوەی نازییەکان هەڵاتبوون و دواتر کووبایان جێهێشت بۆ مەیامی یان ئیسرائیل دوای ئەوەی کاسترۆ دەسەڵاتی گرتە دەست لە ساڵی ١٩٥٩. شارەکە سەردەمانێک پێنج کەنیسەی هەبوو، بەڵام تەنها سێیان ماونەتەوە (یەکێکیان {{بنز|جوولەکایەتیی ئۆرتۆدۆکسی مۆدێرن|en|Modern Orthodox Judaism|lt=ئۆرتۆدۆکس}}ە، و دووانەکەی تریان {{بنز|جوولەکایەتیی پارێزگار|en|Conservative Judaism|lt=پارێزگار}}ن: یەکێکیان پارێزگاری {{بنز|ئەشکەنازی|en|Ashkenazi}}یە و ئەوی تریان پارێزگاری {{بنز|سەفاردی|en|Sephardic}}ە)، {{بنز|پەرستگای بێت شالۆم (هاڤانا، کووبا)|en|Beth Shalom Temple (Havana, Cuba)|lt=کەنیسەی گەورەی بێت شالۆم}} یەکێکیانە و یەکێکی تریش کە تێکەڵەیەکە لە هەر سێکیان پێکەوە. لە شوباتی ٢٠٠٧دا، ''لێ نیویۆرک تایمز'' مەزەندەی کرد کە نزیکەی ١,٥٠٠ جوولەکەی ناسراو لە هاڤانادا دەژین.<ref>[http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A 1,500 Jews who live in Cuba; 1,100 reside in Havana, and the remaining 400 are spread among the provinces.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510211942/http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A |date=2011-05-10 }} In Cuba, Finding a Tiny Corner of Jewish Life.</ref> == ئابووری == [[File:Lonja del Comercio de La Habana vista desde la Avenida del Puerto.jpg|thumb|{{بنز|بینای لۆنجا دێل کۆمێرسیۆ|en|Lonja del Comercio building}}]] ئابووریی شارەکە سەرەتا لەسەر بنەمای شوێنەکەی گەشەی کرد، کە وایکرد ببێتە یەکێک لە سەرەتاییترین سەنتەرە گەورەکانی بازرگانی لە جیهانی نوێدا. شەکر و بازرگانییەکی گەشەسەندووی {{بنز|کۆیلە|en|slave}} سەرەتا سامانیان بۆ شارەکە هێنا، و دواتر، دوای سەربەخۆیی، بوو بە هاوینەهەوارێکی ناسراو. سەرەڕای هەوڵەکانی حکوومەتی فیدڵ کاسترۆ بۆ بڵاوکردنەوەی چالاکییە پیشەسازییەکانی کووبا بۆ هەموو بەشەکانی دوورگەکە، هاڤانا وەک سەنتەری بەشێکی زۆری پیشەسازیی نەتەوەکە دەمێنێتەوە.<ref>{{cite encyclopedia | url=https://www.britannica.com/place/Havana/People | title=Havana - People &#124; Britannica | encyclopedia=Encyclopedia Britannica | access-date=2022-10-05 | archive-date=2022-10-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221005163719/https://www.britannica.com/place/Havana/People | url-status=live }}</ref> ئەمڕۆ هاڤانا ئابوورییەکی هەمەچەشنی هەیە، بە کەرتە نەریتییەکانەوە، وەک بەرهەمهێنان، بیناسازی، گواستنەوە و پەیوەندییەکان، و ئەوانەی نوێن یان بووژاونەتەوە وەک بایۆتەکنەلۆژیا و گەشتیاری.{{Citation needed|date=December 2021}} پیشەسازیی نەریتیی شەکر، کە ئابووریی دوورگەکە بۆ ماوەی سێ سەدە لەسەری دامەزراوە، لە شوێنی تری دوورگەکە چەقی بەستووە و کۆنترۆڵی نزیکەی سێ لەسەر چواری ئابووریی هەناردەکردن دەکات. بەڵام دامەزراوە سووکەکانی بەرهەمهێنان، کارگەکانی ئامادەکردنی گۆشت، و ئۆپەراسیۆنە کیمیایی و دەرمانسازییەکان لە هاڤانادا چڕبوونەتەوە. پیشەسازییەکانی تری دروستکردنی خۆراکیش گرنگن، لەگەڵ کەشتیسازی، دروستکردنی ئۆتۆمۆبیل، بەرهەمهێنانی خواردنەوە کحولییەکان (بە تایبەتی ڕۆم)، ڕستن و چنران، و بەرهەمەکانی تووتن، بە تایبەتی جگەرەکانی {{بنز|هاڤانۆس|en|Habanos S.A.|lt=هاڤانۆس}} کە بەناوبانگی جیهانین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html |سەردێڕ=The economy of Havana |بڵاوکەرەوە=Macalester.edu |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120805052129/http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html}}</ref> هەرچەندە بەندەرەکانی سینفوێگۆس و ماتانزاس، بەتایبەتی، لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی شۆڕشگێڕدا پەرەیان پێدراوە، هاڤانا وەک دامەزراوەی سەرەکیی بەندەری کووبا دەمێنێتەوە؛ ٥٠٪ی هاوردە و هەناردەی کووبا بە هاڤانادا تێدەپەڕێت. بەندەرەکە هەروەها پشتگیریی پیشەسازییەکی بەرچاوی ماسیگرتنیش دەکات.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ساڵی ٢٠٠٠دا، نزیکەی ٨٩٪ی هێزی کاری تۆمارکراوی فەرمیی شارەکە بۆ دەزگا، دامەزراوە یان کۆمپانیا بەڕێوەبراوەکانی حکوومەت کاریان دەکرد. هاڤانا، بە تێکڕا، بەرزترین داهات و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی هەیە لە وڵاتەکەدا. دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت، کووبا دووبارە جەختی لەسەر گەشتیاری کردەوە وەک پیشەسازییەکی سەرەکی کە بووە هۆی بووژانەوەی. گەشتیاری ئێستا سەرچاوەی سەرەکیی ئابووریی هاڤانا و کووبایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |سەردێڕ=Tourism in Cuba during the Special Period |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100725185350/http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref> ئابووریی هاڤانا هێشتا لە گۆڕاندایە، سەرەڕای باوەشکردنەوەی ڕاول کاسترۆ بۆ کۆمپانیا ئازادەکان لە ساڵی ٢٠١١. هەرچەندە لە ساڵی ٢٠١١دا بەرزبوونەوەیەک لە بازرگانییە بچووکەکاندا هەبوو، بەڵام زۆرێکیان لەو کاتەوە شکستیان هێناوە، بەهۆی نەبوونی بازرگانی و داهات لەلایەن دانیشتووانی ناوخۆییەوە، کە تێکڕای مووچەیان ٢٠ دۆلارە لە مانگێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AP|سەردێڕ=Lack of Customers Dooms Many Cuban Businesses|ناونیشان=http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131228034327/http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Weekly Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> === بازرگانی و دارایی === دوای شۆڕش، سیستەمی کۆمپانیای ئازادی سەرمایەداریی نەریتیی کووبا جێگەی گیرایەوە بە سیستەمێکی ئابووریی زۆر بە کۆمەڵایەتی کراو. لە هاڤانا، بازرگانییەکانی خاوەندارێتی کووبایی و ئەمریکی خۆماڵی کران و ئەمڕۆ زۆربەی بازرگانییەکان تەنها لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدا کار دەکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} لە هاڤانای کۆن و سەرتاسەری ڤێدادۆ چەندین بازرگانیی بچووکی تایبەت هەن، وەک دوکانی چاککردنەوەی پێڵاو یان شوێنی دروستکردنی جلوبەرگ. بانکی بە هەمان شێوە لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدایە، و {{بنز|بانکی نیشتمانیی کووبا|en|National Bank of Cuba}}، کە بارەگاکەی لە هاڤانایە، سەنتەری کۆنترۆڵی ئابووریی کووبایە. لقەکانی لە هەندێک حاڵەتدا لەو بینایانەدان کە لە سەردەمی پێش شۆڕشدا نووسینگەی بانکەکانی کووبا یان بیانی بوون.{{Citation needed|date=December 2021}} لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا ڤێدادۆ، کە بە درێژایی کەناراوەکانی زەریای ئەتڵەسییە، دەستی کرد بە نوێنەرایەتیکردنی ناوچەی بازرگانیی سەرەکی. بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٦٠ گەشەی پێدرا، کاتێک هاڤانا وەک شوێنێکی سەرەکی بۆ گەشتیارانی ئەمریکی گەشەی کرد؛ هۆتێلی بەرز، {{بنز|کازینۆ|en|casino}}کان، چێشتخانەکان، و دامەزراوە بازرگانییە ئاست بەرزەکان، کە زۆریان ڕەنگدانەوەی شێوازی ئارت دیکۆ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=De una casa colonial a una mansión del Vedado |ناونیشان=http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041013131209/http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> ڤێدادۆ ئەمڕۆ ناوچەی داراییی هاڤانایە، و بانکە سەرەکییەکان، نووسینگەی کۆمپانیاکانی هێڵی ئاسمانی، دوکانەکان، بارەگای زۆربەی بازرگانییەکان، چەندین شوقەی بەرز و هۆتێلەکان، لەم ناوچەیەدا هەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=britannica.com |ناونیشان=https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012165946/https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> زانکۆی هاڤانا لە ڤێدادۆدایە. === گەشتیاری === [[File:Havana sightseeing bus.jpg|thumb|right|پاسەکانی سەیرانکردن لە {{بنز|گۆڕەپانی ناوەندی، هاڤانا|en|Parque Central, Havana|lt=گۆڕەپانی ناوەندی}}]] شارەکە لە مێژە سەرنجڕاکێشییەکی باو بووە بۆ گەشتیاران. لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ و ١٩٣٠دا، هاڤانا میوانداریی گەشتیاری زیاتری دەکرد لە چاو هەر شوێنێکی تری کاریبی.<ref name="Miguel">{{cite conference |last1=Figueras |first1=Miguel Alejandro |title=International Tourism and the Formation of Productive Clusters in the Cuban Economy |url=http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |conference=[[Latin American Studies Association]], 22nd Congress |access-date=27 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040805035546/http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |archive-date=2004-08-05 |location=Washington, D.C. |date=September 2001 }}</ref> ئەم لێشاوە بەشێکی زۆری بەهۆی نزیکیی کووبا بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تێیدا {{بنز|قەدەغەکردنی مەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|en|Prohibition in the United States|lt=قەدەغەکردنی}} توند بۆ سەر {{بنز|مەی (ماددەی هۆشبەر)|en|alcohol (drug)|lt=مەی}} و کات بەسەربردنەکانی تر جیاوازییەکی گەورەی هەبوو لەگەڵ هەڵوێستی ئارامی نەریتیی دوورگەکە بەرامبەر بە کاتبەسەربردنەکان. نامیلکەیەک کە لەلایەن E.C. Kropp Co., Milwaukee, WI، بڵاوکراوەتەوە لە نێوان ساڵانی ١٩٢١ و ١٩٣٩ کە بانگەشە بۆ گەشتیاری دەکات لە هاڤانا، کووبا، دەکرێت لە کتێبخانەی دیجیتاڵیی زانکۆی هیۆستن بدۆزرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |سەردێڕ=Havana, Cuba: The Summer Land of the World // Digital Collections |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250419155414/https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی کووبا و ویلایەتە یەکگرتووەکان و سەپاندنی گەمارۆی بازرگانی بەسەر دوورگەکەدا لە ساڵی ١٩٦١، گەشتیاری بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی و نەگەڕایەوە بۆ ئاستێک کە نزیک بێت لە ئاستەکانی پێش شۆڕش تا ساڵی ١٩٨٩. حکوومەتی شۆڕشگێڕ بە گشتی، و فیدڵ کاسترۆ بە تایبەتی، دژی هەر پەرەپێدانێکی بەرچاوی گەشتیاری بوون. لە ساڵی ١٩٨٢، حکوومەتی کووبا کۆدێکی وەبەرهێنانی بیانی پەسەند کرد کە چەندین کەرتی بەڕووی سەرمایەی بیانی کردەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ڕێگەی دروستکردنی ئەو کۆمپانیایانەی کە کراوە بوون بۆ ئەم جۆرە وەبەرهێنانە بیانییە (وەک ''Cubanacan'')، کووبا دەستی کرد بە ڕاکێشانی سەرمایە بۆ پەرەپێدانی هۆتێلەکان، و توانیی ژمارەی گەشتیاران لە ١٣٠,٠٠٠ (لە ١٩٨٠دا) بەرزبکاتەوە بۆ ٣٢٦,٠٠٠ (تا کۆتایی ئەو دەیەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wilkinson |یەکەم=Stephen |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Cuba's Tourism 'Boom': A Curse or a Blessing? |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20455086 |journal=Third World Quarterly |بەرگ=٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٩٧٩–٩٩٣|doi=10.1080/01436590802106189 |jstor=20455086 |issn=0143-6597|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> هاڤانا هەروەها جێگەیەکی باوی {{بنز|گەشتیاریی تەندروستی|en|health tourism}} بووە بۆ زیاتر لە ٢٠ ساڵ. نەخۆشە بیانییەکان سەردانی کووبا دەکەن، بەتایبەتی هاڤانا، بۆ کۆمەڵێک چارەسەری فراوان لەوانە {{بنز|نەشتەرگەریی چاو|en|eye-surgery}}، نەخۆشییە {{بنز|دەمارناسی|en|neurological}}یەکانی وەک {{بنز|سکلیڕۆسیسی فرەجۆر|en|multiple sclerosis}} و {{بنز|نەخۆشیی پارکینسۆن|en|Parkinson's disease}}، و {{بنز|ئێسکناسی|en|orthopaedics|lt=ئێسک و شکان}}. زۆرێک لە نەخۆشەکان خەڵکی ئەمریکای لاتینن، هەرچەندە چارەسەری پزیشکی بۆ {{بنز|کۆنیشانی ڕێتینای بۆیاخکراو|en|retinitis pigmentosa}}، کە زۆرجار بە {{بنز|شەوکوێری|en|night blindness}} دەناسرێت، چەندین نەخۆشی لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوورەوە ڕاکێشاوە.<ref>[http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html A Novel Tourism Concept] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100128054658/http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html |date=28 January 2010 }} Caribbean News Net</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|سەردێڕ= Cuba sells its medical expertise|ئیش= BBC News|یەکەم= Tom|دوایین= Fawthrop|ڕێکەوت= ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251117065354/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هاڤانا ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت،<ref name="Havana Tourism"/> سەرژمێریی فەرمی بۆ هاڤانا ڕایدەگەیەنێت کە لە ساڵی ٢٠١٠دا شارەکە لەلایەن ١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتییەوە سەردان کراوە،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە. === هەژاری و گەڕەکە هەژارنشینەکان === {| border="1" style="float:right;" cellpadding="6" cellspacing="0" |+ |- !colspan=9| یەکەکانی نیشتەجێبوون و دانیشتووانی گەڕەکە هەژارنشینەکانی هاڤانا<ref name=Censo_vivienda>INV, Instituto Nacional de la Vivienda (2001a) Boletín Estadístico Anual. 2001. INV, Havana.</ref><ref name=Problemas_socioambientales /> |- ! style="background:#efefef;"|جۆری نیشتەجێبوون ! style="background:#efefef;"|ساڵ ! style="background:#efefef;"|یەکەکان ! style="background:#efefef;"|دانیشتووان ! style="background:#efefef;"|٪ی کۆی دانیشتووان |- | '''''cuartería^(a)''''' || 2001 || 60,754 || 206,564 || 9.4 |- | '''{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}''' || 2001 || 21,552 || 72,986 || 3.3 |- | '''{{بنز|پەناگەی پەنابەران|en|Refugee shelter|lt=پەناگەکان}}''' || 1997 || 2,758 || 9,178 || 0.4 |- |colspan=5|<small>^'''(a)''' '''''کوارتێریایەک''''' (یان '''''سیودادێلا''''', '''''سۆلار''''') کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان<br /> خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە.<ref name=cuarteria_def>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Dick Cluster|نووسەر٢=Rafael Hernández|سەردێڕ=The History of Havana|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6-yxUyss_ycC&pg=PA145|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-٧١٠٧-٤|پەڕە=١٤٥}}</ref></small> |} لە ساڵانی دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا، شارەکە، و کووبا بە گشتی بەدەست دەیان ساڵ تێکچوونی ئابوورییەوە ناڵاندوویانە، لەوانەش قۆناغی تایبەتی ساڵانی ١٩٩٠ەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cuba - Overview|ناونیشان=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html|newspaper=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|یەکەم=Victoria|دوایین=Burnett|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111124054534/http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html?|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەتی نیشتمانی پێناسەیەکی فەرمیی بۆ هەژاری نییە.<ref name=Cub_eco>Angela, Ferriol Maruaga; et al.: ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', La Habana, Cuba : Editorial de Ciencias Sociales, 1998, Champter 1</ref> توێژەرانی حکوومەت دەڵێن کە "هەژاری" بە باوترین واتا قبووڵکراوەکان بەڕاستی لە کووبادا بوونی نییە، بەڵکو ئەوەیە کە کەرتێک لە دانیشتووان هەیە کە دەکرێت بە "لە مەترسیدا" یان "نەپارێزراو" وەسف بکرێت بە بەکارهێنانی پێوەرە قبووڵکراوە نێودەوڵەتییەکان.<ref name=Cub_eco /> دەستەواژەی گشتیی "{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}" دەگمەن لە کووبادا بەکاردێت، نیشتەجێبوونی ژێر-پێوەر بەم شێوەیە وەسف دەکرێت: جۆری نیشتەجێبوون، بارودۆخی نیشتەجێبوون، کەرەستەی بیناسازی، و جۆری نیشتەجێبوون. پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون ئەو یەکانەی لە ''سۆلارێس''دان (کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە)<ref name=cuarteria_def /> و {{بنز|شاری پەڕپووت|en|shanty towns}} بە "خانووبەرەی نالەبار" دادەنێت و ژمارەیان دەژمێرێت. زۆربەی یەکەکانی گەڕەکە هەژارنشینەکان لە شارەوانییەکانی ناوەندی شاری هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا چڕبوونەتەوە، هەروەها لە گەڕەکەکانی وەک ''ئاتارێس'' لە ڕێگلا.<ref name=Problemas_socioambientales>González Rego, R. 1999. "Una Primera Aproximación al Análisis Espacial de los Problemas Socioambientales en los Barrios y Focos Insalubres de Ciudad de La Habana". Facultad de Filosofía e Historia. Departamento de Sociología, Universidad de La Habana. 250 p.</ref> ئەو کەسانەی لە گەڕەکە هەژارنشینەکاندا دەژین دەستڕاگەیشتنیان بە هەمان پەروەردە، چاودێری تەندروستی، هەلی کار و ئاسایشی کۆمەڵایەتی هەیە وەک ئەوانەی لە گەڕەکە پێشتر ئیمتیازدارەکاندا دەژین. شارە پەڕپووتەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە جگە لە چەند ناوچەیەکی ناوەندی نەبێت.<ref name=Problemas_socioambientales /> زیاتر لە ٩٪ی دانیشتووانی هاڤانا لە ''کوارتێرییا'' (''سۆلارێس، سیودادێلا'') دەژین، ٣.٣٪ لە شارە پەڕپووتەکاندا، و ٠.٣٪ لە پەناگەکانی پەنابەراندا دەژین.<ref name=Censo_vivienda /><ref name=Problemas_socioambientales /> ئەمە خەمڵاندنی ژمارەی ئەو کەسانە لەخۆناگرێت کە لە نیشتەجێبوونی بارودۆخ "مامناوەند" یان "خراپ"دا دەژین چونکە لە زۆر حاڵەتدا ئەم یەکانە مەرج نییە ببنە نیشتەجێبوونی گەڕەکی هەژارنشین بەڵکو لە بنەڕەتدا شوێنی نیشتەجێبوونی باشن کە پێویستیان بە چاککردنەوە هەیە. بەپێی ئامارە فەرمییەکانی ''پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون''، لە ساڵی ٢٠٠١دا، ٦٤٪ی ئەو ٥٨٦,٧٦٨ یەکەیەی هاڤانا بە دۆخی "باش" دادەنران، کە لە ساڵی ١٩٩٠دا ٥٠٪ بوو. نزیکەی ٢٠٪ لە دۆخی "مامناوەند"دا بوون و ١٦٪ لە دۆخی "خراپ"دا بوون.<ref name=Problemas_socioambientales /> داڕمانی بەشەکی یان تەواوەتیی بیناکان شتێکی دەگمەن نییە، هەرچەندە ژمارەکە تا کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکان بۆ نیوە کەمببووەوە لە کاتێکدا خراپترین یەکەکان نەمان و ئەوانی تریش چاککرانەوە. بیناکانی هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا بە تایبەتی ڕووبەڕووی هۆکارە سروشتییەکان دەبنەوە: شێی بەرز، کاریگەرییە داخورێنەرەکانی پرژەی خوێ بەهۆی نزیکی لە کەناراوەکانەوە، و لافاوی ناوبەناو. زۆربەی ناوچەکانی شارەکە، بەتایبەتی قەزا پڕدانیشتووانەکان، تووشی {{بنز|داتەپینی شار|en|urban decay}} بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Havana's former grandeur decays and crumbles|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200717113902/https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == گواستنەوە == === فڕۆکەخانەکان === {{Unreferenced section|date=January 2022}} هاڤانا لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی خۆسێ مارتی|en|José Martí International Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت. فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە نزیکەی {{convert|11|km|mi|0|sp=us}} لە باشووری سەنتەری شارەکەوە، لە شارەوانیی بۆیێرۆس، و وێستگەی سەرەکییە بۆ {{بنز|هێڵی ئاسمانیی نیشتمانی|en|flag carrier}} وڵاتەکە {{بنز|کوبانا دێ ئاڤیاسیۆن|en|Cubana de Aviación}}. فڕۆکەخانەکە دەروازەی سەرەکیی نێودەوڵەتی و ناوخۆییی کووبایە، هاڤانا بە بەشەکانی تری کاریبی، ئەمریکای {{بنز|ئەمریکای باکوور|en|North America|lt=باکوور}}، {{بنز|ئەمریکای ناوەندی|en|Central America|lt=ناوەند}} و باشوور، ئەورووپا و یەک شوێن لە ئەفریقاوە دەبەستێتەوە. شارەکە هەروەها لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی پلایا باراکۆا|en|Playa Baracoa Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت، کە فڕۆکەخانەیەکی بچووکە لە ڕۆژاوای شارەکە و بۆ هەندێک گەشتی ناوخۆیی بەکاردەهێنرێت، بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن {{بنز|ئێرۆگاڤیۆتا|en|Aerogaviota}}ەوە. === هێڵی ئاسنین === [[File:Inside train station Havana.jpg|thumb|left|بەشی ناوەوەی {{بنز|وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، هاڤانا|en|Central Railway Station, Havana|lt=وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی}}]] هاڤانا تۆڕێکی هێڵی ئاسنینی دەوروبەری شار، نێوان شارەکان و مەودای درێژی هەیە. هێڵی ئاسنینەکان خۆماڵی کراون و لەلایەن FFCC ({{بنز|هێڵی ئاسنینی کووبا|en|Ferrocarriles de Cuba}})ەوە بەڕێوەدەبرێن. FFCC هاڤانا بە هەموو پارێزگاکانی کووباوە دەبەستێتەوە، و {{بنز|هێڵی ئاسنینی دەوروبەری هاڤانا|en|Havana Suburban Railway}} خزمەتی شارەکە دەکات. وێستگە سەرەکییەکانی شەمەندەفەر بریتین لە: وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، وێستگەی شەمەندەفەری لا کوبرێ، وێستگەی کازابلانکا، و ئیستاسیۆن دێ تولیپان. لە ساڵی ٢٠٠٤دا قەبارەی ساڵانەی سەرنشینان نزیکەی ١١ ملیۆن بوو،<ref name=Censo_transporte>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110822200546/http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١١}} National Statistics Census of Cuba – Transportation p. 6</ref> بەڵام خواست بە دوو هێندە و نیو بۆ سێ هێندەی ئەم بەهایە خەمڵێنراوە، و قەرەباڵغترین ڕێگا لە نێوان هاڤانا و سانتیاگۆ دێ کووبادایە، کە نزیکەی {{convert|836|km|mi|sp=us}} لە یەکترییەوە دوورن بە هێڵی ئاسنین. لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکێتیی هێڵی ئاسنینی کووبا عەرەبانەی پلە یەکی فەڕەنسیی کڕی کە سیستەمی فێنککەرەوەیان هەبوو. عەرەبانەی نوێی دروستکراوی چینی و ڕووسی بۆ شەمەندەفەری مەودای درێژ لە دەیەی ٢٠١٠دا دەستیان بە کارکردن کرد، و هەندێکیان ئێستا خزمەتگوزاریی دەوروبەری شار پێشکەش دەکەن. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پلان هەبوو بۆ سیستەمێکی {{بنز|ترانزێتی خێرا|en|Rapid Transit|lt=سیستەمی مێترۆ}} لە هاڤانا هاوشێوەی مێترۆی {{بنز|مێترۆی مۆسکۆ|en|Moscow Metro|lt=مۆسکۆ}}، لە ئەنجامی کاریگەریی یەکێتیی سۆڤیەت لە کووبا لەو کاتەدا. توێژینەوەکانی جیۆلۆجی و دارایی کە لەلایەن شارەزایانی کووبایی، چیکی و سۆڤیەتییەوە کرابوون لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر پێشکەوتبوون.<ref name=Hav_metro>[http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html Havana Metro] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120119181627/http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html |date=19 January 2012 }} Hace unos años parecía que la capital cubana tendría metro, cuando en la década de 1980 los estudios de geología y finanzas realizados por especialistas cubanos y soviéticos iban muy adelantados.</ref> ڕۆژنامەوانی کووبا پڕۆژەی دروستکردنەکە و ڕێگاکەی پیشان دا، کە شارەوانییەکان و گەڕەکەکانی پایتەختی بە یەکەوە دەبەستەوە.<ref name=Hav_metro/> لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پڕۆژەکە پێشتر دەستی پێکردبوو، هەر میلێک (١.٦ کم) لە هێڵەکە لەو کاتەدا ملیۆنێک دۆلاری تێدەچوو، بەڵام بەهۆی داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا پڕۆژەکە دواتر وازی لێ هێنرا.<ref name=Hav_metro/> === نێوان شارەکان === هێڵێکی نێوان شارەکان،{{efn|ئەم زاراوەیە هاوتای ترام وەسف دەکات.}} کە بە {{بنز|هێڵی ئاسنینی کارەبایی هێرشی|en|Hershey Electric Railway}} ناسراوە و لە ساڵی ١٩١٧ دروست کراوە، لە کازابلانکاوە (لەودیوی کەنداوەکە لە هاڤانای کۆنەوە) دەڕوات بۆ هێرشی و پاشان بۆ {{بنز|ماتانزاس|en|Matanzas}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Conner Gorry|نووسەر٢=David Stanley|سەردێڕ=Cuba|ناونیشان=https://archive.org/details/cuba00gorr|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ژپنک=٩٧٨-١-٧٤٠٥٩-١٢٠-١|پەڕە=[https://archive.org/details/cuba٠٠gorr/page/١٤٢ ١٤٢]}}</ref> === تراموای === [[File:Havana tram surf.jpg|thumb|تۆڕی ترامی هاڤانا لە ساڵی ١٩٥٠دا]] هاڤانا تا ساڵی ١٩٥٢ سیستەمێکی ترامی بەڕێوەدەبرد، کە وەک سیستەمێکی {{بنز|عەرەبانەی ئەسپ|en|horsecar}} بە ناوی Ferro Carril Urbano de la Habana لە ساڵی ١٨٥٨ دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200121091121/http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٨٦٣ لەگەڵ کۆمپانیای ڕکابەری گواستنەوەدا یەکیگرت وەک Empresa del Ferro-Carril Urbano y Omnibus de La Habana و دواتر لە ساڵی ١٩٠٠ لەژێر دەستی خاوەنە بیانییە نوێیەکاندا بەناوی کۆمپانیای هێڵی ئاسنینی کارەبایی هاڤانا کارەبایی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200122140446/http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەمبوونەوەی سەرنشینان بووە هۆی ئیفلاسبوون لە ساڵی ١٩٥٠ و خاوەنی نوێ Autobus Modernos SA وازی لە سیستەمەکە هێنا لە بەرژەوەندیی پاسەکان و عەرەبانە ماوەکانیش لە ساڵی ١٩٥٢ فرۆشران بە ماتانزاس.{{Citation needed|date=December 2021}} === ڕێگاوبانەکان === تۆڕی ڕێگاوبانی شارەکە تا ڕادەیەک بەرفراوانە، و شەقامی فراوان، ڕێگای سەرەکی و ڕێگای گەیشتنی گەورەی بۆ شارەکە هەیە وەک ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ (A1)، {{بنز|کارێتێرا سێنتراڵ (کووبا)|en|Carretera Central (Cuba)|lt=کارێتێرا سێنتراڵ}} و {{بنز|ڤیا بلانکا (کووبا)|en|Via Blanca (Cuba)|lt=ڤیا بلانکا}}. تۆڕی ڕێگاوبانەکان لە سەردەمی ئیسپانییەکانەوە لە قۆناغی دروستکردن و گەشەکردندایە بەڵام بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە ڕووبەڕووی تێکچوونێکی گەورە بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Transporte publico en La Habana|ناونیشان=http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|بڵاوکەرەوە=Mundo Viajero|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110903022831/http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێگا خێراکان ({{بنز|ڕێگای خێرا|en|Controlled-access highway|lt=ئۆتۆپیستاکان}}) بریتین لە: * A1 – ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سانتا کلارا، کووبا|en|Santa Clara, Cuba|lt=سانتا کلارا}} و {{بنز|سانکتی سپیریتوس، کووبا|en|Sancti Spiritus, Cuba|lt=سانکتی سپیریتوس}}، لەگەڵ بەشی کورتی زیادە لە نزیک سانتیاگۆ و گوانتانامۆ * A4 – ئەوتۆپیستا ئێستێ-ئۆستێ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|پینار دێل ڕیۆ|en|Pinar del Río}} * ڤیا بلانکا، بۆ ماتانزاس و {{بنز|ڤارادێرۆ|en|Varadero}} * ڕێگای ئەڵقەیی هاڤانا ({{langx|es|Primer anillo|links=no}})، کە لە {{بنز|تونێلی هاڤانا|en|Havana tunnel|lt=تونێل}}ێکەوە لەژێر دەروازەی کەنداوی هاڤانادا دەست پێدەکات * ئەوتۆپیستا دێل مێدیۆدیا، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سان ئەنتۆنیۆ دێ لاس بانیۆس|en|San Antonio de los Baños}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|مێلێنا دێل سور|en|Melena del Sur}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|ماریێل، کووبا|en|Mariel, Cuba|lt=ماریێل}} == پەروەردە == {{Further|{{بنز|پەروەردە لە کووبا|en|Education in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} [[File:Facultad de Matemáticas y Ciencias de la Computación.JPG|thumb|کۆلێژی بیرکاری و زانستی کۆمپیوتەر، زانکۆی هاڤانا]] حکوومەتی نیشتمانی هەموو بەرپرسیاریەتییەکی پەروەردە لە ئەستۆ دەگرێت، و قوتابخانەی سەرەتایی، ناوەندی، و ڕاهێنانی پیشەیی گونجاو لە سەرتاسەری کووبادا هەن. قوتابخانەکان کوالێتییان جیاوازە و پەروەردە لە هەموو ئاستەکاندا بێبەرامبەر و زۆرەملێیە جگە لە خوێندنی باڵا، کە ئەویش بێبەرامبەرە. زانکۆی هاڤانا، کە لە بەشی ڤێدادۆی هاڤانا هەڵکەوتووە، لە ساڵی ١٧٢٨ دامەزراوە و وەک دامەزراوەیەکی پێشەنگی خوێندنی باڵا لە {{بنز|نیوەگۆی ڕۆژاوا|en|Western Hemisphere}} سەیر دەکرا. ماوەیەکی کورت دوای شۆڕش، زانکۆکە، و هەروەها هەموو دامەزراوە پەروەردەییەکانی تر، خۆماڵی کران. لەو کاتەوە چەندین زانکۆی تریش کراونەتەوە، وەک {{بنز|پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا|en|Polytechnic José Antonio Echeverría|lt=پەیمانگای باڵای پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا}} کە تێیدا زۆرینەی ڕەهای ئەندازیارانی ئەمڕۆی کووبای تێدا دەخوێنن. {{بنز|قوتابخانەی نیشتمانیی بالێی کووبا|en|Cuban National Ballet School}} بە ٤,٣٥٠ قوتابییەوە یەکێکە لە گەورەترین قوتابخانەکانی بالێ لە جیهاندا و بەپڕستیژترین قوتابخانەی بالێیە لە کووبا.<ref>{{in lang|es}} [http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html La Escuela Nacional de Ballet] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090623000202/http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html |date=23 June 2009 }} – La Escuela desarrolla una experiencia única en el mundo, enmarcada en la Batalla de Ideas.</ref> == شوێنەوارەکان و سەنتەرە مێژووییەکان == [[File:James Gay Sawkins - Vista de la Plaza de San Francisco.jpg|thumb|دیمەنی {{بنز|گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ دێ ئاسیس|en|Plaza de San Francisco de Asís|lt=گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ}}ی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن {{بنز|جەیمس جی. ساوکینز|en|James G. Sawkins}}ەوە]] * '''هاڤانای کۆن (Habana Vieja)''': کرۆکی شاری ڕەسەنی هاڤانا لەخۆدەگرێت. وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا. * '''{{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}''': گۆڕەپانێکە لە هاڤانای کۆن، شوێنی لەسێدارەدان، ڕێپێوانەکان، شەڕی گا، و ''{{بنز|فیستیڤاڵ|en|Festival|lt=ڤیستیڤاڵەکان}}'' بووە. * '''{{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}''': قەڵایەکە کە دەکەوێتە لای ڕۆژهەڵاتی کەنداوی هاڤانا، لا کابانیا سەرنجڕاکێشترین قەڵایە لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا، بەتایبەتی دیوارەکانی کە لە کۆتایی سەدەی ١٨ەمدا دروست کراون. * '''{{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba|lt=ئێل کاپیتۆلیۆ ناسیۆناڵ}}''': لە ساڵی ١٩٢٩ وەک ئەنجومەنی پیران و ئەنجومەنی نوێنەران دروست کراوە، ئەم بینا زەبەلاحە بە قوبەکەی دەناسرێتەوە، کە زاڵە بەسەر ئاسۆی شارەکەدا. لە ناوەوەیدا سێیەم گەورەترین پەیکەری ناوماڵ لە جیهاندا هەیە، بە ناوی ''La Estatua de la República''. لەم ڕۆژانەدا، بارەگای {{بنز|ئەنجومەنی زانستیی کووبا|en|Cuban Academy of Sciences}} و مۆزەخانەی نیشتمانیی مێژووی سروشتی لە ناو بیناکەدان و گەورەترین کۆمەڵەی مێژووی سروشتی لە وڵاتەکەدا لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=قەڵای ئێل مۆرۆ}}''': قەڵایەکە کە دەروازەی کەنداوی هاڤانا دەپارێزێت؛ قەڵای مۆرۆ بەهۆی هەڕەشەی چەتەکانی دەریا بۆ سەر بەندەرەکە دروست کرا. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza|lt=قەڵای سان سەلڤادۆر دێ لا پونتا}}''': قەڵایەکی بچووکە کە لە سەدەی ١٦ەمدا دروست کراوە، لە خاڵی چوونەژوورەوەی ڕۆژاوا بۆ بەندەری هاڤانا، ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا لە پاراستنی هاڤانا لە ماوەی سەدەکانی سەرەتای بوونی ئیسپانییەکان. نزیکەی بیست تۆپی کۆن و ئەنتیکەی سەربازی لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|مەسیحی هاڤانا|en|Christ of Havana}}''': پەیکەری مەڕمەڕیی ٢٠ مەتریی مەسیحی هاڤانا (١٩٥٨) لە لای ڕۆژهەڵاتی گردەکەی کەنداوەکەوە شارەکە پیرۆز دەکات، زۆر هاوشێوەی {{بنز|مەسیحی ڕزگارکەر (پەیکەر)|en|Christ the Redeemer (statue)|lt=مەسیحی ڕزگارکەر}}ی بەناوبانگ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ. * '''{{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Great Theatre of Havana}}''': ئۆپێراخانەیەکە کە بە تایبەتی بە خاوەندارێتیی تیپی نیشتمانیی بالێی کووبا بەناوبانگە، هەندێک جار میوانداریی نمایشەکانی ئۆپێرای نیشتمانی دەکات. شانۆکە هەروەها وەک هۆڵی کۆنسێرت ناسراوە، هۆڵی {{بنز|گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}، کە گەورەترینە لە کووبا. * '''{{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن/دیواری دەریا}}''': ئەو شەقامەیە کە بە درێژایی کەناراوەکانی باکووری شارەکە دەڕوات، لە تەنیشت {{بنز|بەربەستی دەریا|en|seawall}}کەوە. مالێکۆن بەناوبانگترین شەقامی هاڤانایە، بە خۆرئاوابوونەکانی ناسراوە. * '''{{بنز|هۆتێل ناسیۆناڵ دێ کووبا|en|Hotel Nacional de Cuba}}''': هۆتێلێکی نیشتمانیی شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|en|Art Deco}}یە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا وەک کۆمەڵگەیەکی قومار و کاتبەسەربردن بەناوبانگ بوو. * '''{{بنز|مۆزەخانەی شۆڕش (کووبا)|en|Museum of the Revolution (Cuba)|lt=مۆزەخانەی شۆڕش}}''': لە ناو {{بنز|کۆشکی سەرۆکایەتی|en|Presidential Palace}}ی پێشوودایە، لەگەڵ یەختی {{بنز|گرانما (یەخت)|en|Granma (yacht)|lt=گرانما}} کە لە پشت مۆزەخانەکەوە نمایش کراوە. * '''{{بنز|گۆڕستانی کۆڵۆن، هاڤانا|en|Colon Cemetery, Havana|lt=گۆڕستانی کریستۆڤاڵ کۆلۆن}}''': گۆڕستانێک و مۆزەخانەیەکی کراوەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |سەردێڕ=Havana's magnificent necropolis tells a story of wealth and freedom |بڵاوکەرەوە=Carilat.de |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20090801201611/http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆڕستانەکانی ئەمریکای لاتین، بە جوانی و شکۆمەندییەکەی ناسراوە. گۆڕستانەکە لە ساڵی ١٨٧٦ دروست کراوە و نزیکەی یەک ملیۆن گۆڕی تێدایە. هەندێک لە بەردی گۆڕەکان بە پەیکەرەکانی ڕامۆس بلانکۆس، لە نێوان ئەوانی تردا، ڕازێنراونەتەوە. == کلتوور == === هێماکان === {{Main|{{بنز|نیشانی هاڤانا|en|Coat of arms of Havana}}}} [[File:Coat of arms of La Habana.svg|thumb|upright|نیشانی لا هابانا]] نیشانی هاڤانا لە سێ قەڵا پێکدێت کە نوێنەرایەتیی ئەو سێ قەڵایە دەکەن کە بەرگرییان لە شارەکە دەکرد: قەڵای فوێرسا، قەڵای مۆرۆ و قەڵای پونتا. کلیلەکە نوێنەرایەتیی ئەوە دەکات کە هاڤانا دەروازەی چوونە ژوورەوەی {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}} بووە. قەڵغانەکە، کە لە لایەکەوە بە لقێکی بەڕوو و لە لایەکی ترەوە بە {{بنز|تاجەگوڵینەی لاورێل|en|laurel wreath}} پشتگیری کراوە، هێمایە بۆ هێزی نەتەوەکە، تاجەگوڵینەی لاورێلیش بۆ شەرەف و شکۆمەندییە. ئەم هێمایانە نوێنەرایەتیی مافەکانی مرۆڤ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|سەردێڕ=El escudo de la villa de La Habana|یەکەم=Alicia Melis|دوایین=Cappa|وێبگە=www.opushabana.cu|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220607193212/http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === تەلارسازی === هاڤانا شێوازی جۆراوجۆری تەلارسازی هەیە، لە قەڵاکانی سەدەی ١٦ەمەوە، تا باڵەخانە بەرزە مۆدێرنەکان. بارودۆخی ئێستای زۆرێک لە پێکهاتەکان لە دوای ساڵی ١٩٥٩ەوە تێکچووە یان ڕووخێندراون، لەوانەش ڕووخاندنی {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|en|Plaza del Vapor, Havana|lt=مەیدانی ڤاپۆر}}، کە لە ساڵی ١٨٣٥ لەلایەن تەلارسازەکەی {{بنز|کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا|en|Palacio de la Marquesa de Villalba}}، یۆجێنیۆ ڕاینێری سۆرێنتینۆ، باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|en|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازەکەی کاپیتۆلیۆی ساڵی ١٩٢٩ دروست کرابوو. مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕەوە ڕووخێندرا.{{efn|مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ ڕووبەڕووی چارەنووسێکی هاوشێوەی بازاڕی خۆراکی پاریس {{بنز|لێ ئال|en|Les Halles}} بووەوە لە ساڵی ١٩٧١دا. لێ ئال، کە نەیدەتوانی کێبڕکێ لە بازاڕی ئابووریی نوێدا بکات و پێویستی بە چاککردنەوەی گەورە هەبوو، ئەو ژینگە ڕەنگاوڕەنگەی کە سەردەمانێک پەیوەست بوو بە ناوچە قەرەباڵغەکەی دوکانەکانی بازرگانانەوە، بە تەواوی نەما کاتێک لێ ئال هەڵوەشێنرایەوە؛ بازاڕی کۆمەڵە گوازرایەوە بۆ دەوروبەری شار لە {{بنز|مەرشێ دێ ئینتێریت ناسیۆناڵ دێ ڕەنجیس|en|Marché d'Intérêt National de Rungis|lt=ڕەنجیس}}. دوو لە کۆشکە شووشە و ئاسنینەکانی بازاڕەکە هەڵوەشێنرانەوە و لە شوێنی تر دووبارە دروستکرانەوە؛ یەکێکیان لە دەوروبەری پاریس لە {{بنز|نۆژەن-سور-مارن|en|Nogent-sur-Marne}}، ئەوی تریان لە {{بنز|یۆکۆهاما|en|Yokohama}}، ژاپۆن.<ref name="auto">Parimage, "Les Halles, The New Heart of Paris". Mairie de Paris and SemPariSeine, July 2012.</ref> لە سەرەتای شۆڕشی ١٩٥٩ فیدڵ کاسترۆ فەرمانی دا بە وەستاندنی هەموو بیناسازییەک لە کووبا، و ڕووخاندنی مەیدانی ڤاپۆر؛ ''وەزارەتی تەندروستیی گشتی'' مەیدانی ڤاپۆری بە ناتەندروست ڕاگەیاند و فرۆشیارەکانی لەسەر زەوییەکانی شەقامی ئامیستاد لە نێوان شەقامەکانی ئێسترێیا و مۆنتێ نیشتەجێ کردەوە کە ئەکادیمیای سەمای مەریخ و بێلۆنای ڕووخێندراو بۆ چەندین ساڵ تێیدا کاری دەکرد. ''پەیمانگای نیشتمانیی پاشەکەوت و نیشتەجێبوون'' (INAV) جێگەی لۆتەری نیشتمانیی باتیستای گرتەوە، کە لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە هەڵوەشێنرابووەوە، و لۆتەرییەکی نوێ بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ بیناسازیی نوێ، و بە سەرپەرشتیی پاستۆریتا نونیێز کە پڕۆژەی ئەوەی کرد کە بینایەکی نوێ و مۆدێرن، نەک جیاواز لەوانەی کە لەلایەن {{بنز|خۆسێپ لویز سێرت|en|Josep Lluís Sert}}ەوە پێشنیار کرابوون ساڵێک پێشتر لە {{بنز|پلان پیلۆتۆی هاڤانا|en|Havana Plan Piloto}}ی ١٩٥٥-١٩٥٨ی خۆیدا ئێستا لە شوێنە بەتاڵەکەدا دروست بکرێت.<ref name="fracasados">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|سەردێڕ=Los proyectos inconclusos o fracasados de Fidel Castro|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200108124810/http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}}{{efn|(INAV) دەزگایەکی دەوڵەتییە کە بە ئامانجی دروستکردنی خانوو بۆ هەموو ئەو کووباییانەی کە نەیانبوو لە ڕێگەی لۆتەرییەوە دروست کرا،<ref name="fracasados"/>}} چەندین داڕمانی بیناکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بووەتە هۆی برینداربوون و گیانلەدەستدان بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|سەردێڕ=Cuba's crumbling buildings mean Havana housing shortage|دوایین=Rainsford|یەکەم=Sarah|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٢|newspaper=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224132501/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.havanatimes.org/?p=112640|سەردێڕ=Old Havana Building Collapse Kills Four - Havana Times.org|وێبگە=www.havanatimes.org|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224141543/http://www.havanatimes.org/?p=112640|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ئیسپانی ==== [[File:Parte lateral del Castillo de la Real Fuerza.jpg|thumb|[[Castillo de la Real Fuerza|قەڵای لا ڕیال فوێرسا]]، ١٥٧٧]] سامانەکان لەلایەن ئیسپانییەکانەوە دەهێنرانە ناو هاڤانا و بەناو هاڤانادا تێدەپەڕین چونکە خاڵێکی سەرەکیی گواستنەوە بوو لە نێوان جیهانی نوێ و جیهانی کۆندا. لە ئەنجامدا، هاڤانا قەڵابەندترین شار بوو لە ئەمریکاکاندا. زۆربەی نموونەکانی تەلارسازیی سەرەتایی دەکرێت لە قەڵا سەربازییەکاندا ببینرێن وەک لا فۆرتالێزا دێ سان کارلۆس دێ لا کابانیا (١٥٥٨-١٥٧٧) کە لەلایەن باتیستا ئەنتۆنێلییەوە دیزاین کرابوو و قەڵای مۆرۆ (١٥٨٩-١٦٣٠). ئەمە دەکەوێتە دەروازەی کەنداوی هاڤانا و تێڕوانینێک دەدات لە باڵادەستی و سامانی ئەوکاتە. هاڤانای کۆن هەروەها بە دیوارێکی بەرگری دەپارێزرا کە لە ساڵی ١٦٧٤ دەستی پێکردبوو بەڵام کاتێک لە ساڵی ١٧٦٧ تەواو بوو پێشتر لە سنوورەکانی تێپەڕیبوو، کە بوو بە گەڕەکی نوێی سێنترۆ هابانا. کاریگەریی شێوازە جیاوازەکان و کلتوورەکان دەکرێت لە تەلارسازیی ئیسپانیی هاڤانادا ببینرێت، لەگەڵ کۆمەڵێک جۆراوجۆر لە {{بنز|هونەری مودیخار|en|Mudéjar art|lt=تەلارسازیی مودیخار}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیتاڵیا|en|Architecture of Italy|lt=ئیتاڵی}}، {{بنز|تەلارسازیی یۆنانیی کۆن|en|Ancient Greek architecture|lt=یۆنانی}} و {{بنز|تەلارسازیی ڕۆمانی|en|Roman architecture|lt=ڕۆمانی}}. {{بنز|سیمیناری سان کارلۆس و سان ئەمبڕۆسیۆ|en|San Carlos and San Ambrosio Seminary}} (سەدەی ١٨ەم) نموونەیەکی باشە لە تەلارسازیی سەرەتاییی ژێر کاریگەریی ئیسپانی. کڵێسای سەرەکیی هاڤانا (١٧٤٨-١٧٧٧) کە زاڵە بەسەر گۆڕەپانی کاتێدراڵدا (١٧٤٩) باشترین نموونەی بارۆکی کووباییە. لە دەوروبەریدا کۆشکەکانی پێشووی کاونت دێ کاسا-بایۆنا (١٧٢٠-١٧٤٦) مارکیس دێ ئارکۆس (١٧٤٦) و مارکیس دێ ئاگواس کلاراس (١٧٥١-١٧٧٥) هەن. {{بنز|کڵێسای ڕۆحی پیرۆز، هاڤانا|en|Iglesia del Espíritu Santo, Havana|lt=کڵێسای ڕۆحی پیرۆز}} لە ساڵی ١٦٣٨دا تەرخان کرا. ڕۆحی پیرۆز چەندین تابلۆی شایەنی سەرنجی تێدایە لەوانەش مەسیحێکی دانیشتووی دوای-لەخاچدان لەسەر دیواری ڕاست، و کاتاکۆمبەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|سەردێڕ=Sacred Destinations_havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181105202757/http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە یەکێک لە کۆنترین پەرستگاکانی هاڤانا دادەنرێت و دەوترێت کە سەرنجڕاکێشیی سەرەکییەکەی لە بنەڕەتدا لە سادەیی بیناسازییە بەردینە جوانەکەیدایە.{{citation needed|date=August 2022}} کڵێساکە لە ساڵی ١٦٤٨ نۆژەنکرایەوە و فراوان کرا و پلەی پەرەشی پێدرا. لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا گرنگییەکی ناوازەی هەبوو، چونکە بەپێی {{بنز|فەرمانی پاپایی|en|Papal Bull}}یەکی ساڵی ١٧٧٢ و بڕوانامەیەکی شاهانەی ساڵی ١٧٧٣، لەلایەن {{بنز|چارلزی سێیەمی ئیسپانیا|en|Charles III of Spain}}ەوە، بە "Única Iglesia inmune en esta ciudad, construida en 1855." ("تاکە کڵێسای پارێزراو لەم شارەدا، کە لە ١٨٥٥ دروست کراوە") ڕاگەیەندرا، کە واتای ئەوە بوو هەر تاکێکی داواکراو دەیتوانی ئەمپارۆ (پەناگە) تێیدا بدۆزێتەوە لە دژی کردەوەی دەسەڵاتداران یان دادپەروەری. تابلۆیەکی کانزایی لە بناری تاوەری زەنگەکەدا شایەدیی ئەم ڕاستییە دەدات.{{citation needed|date=August 2022}} گەورەترین سەرنجڕاکێشیی کڵێسای ڕۆحی پیرۆز لە ڕوانگەی تەلارسازییەوە لە سادەیی بیناسازییە بەردینە مەرجانییەکەی و نەبوونی ڕازاندنەوەی گرانبەهادایە.<ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.spc.int/DigitalLibrary/Doc/FAME/Reports/Anon_52_Coral_Building_Material.pdf|سەردێڕ=Coral as a Building_Material|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121224062446/http:// ۆس، لە ساڵی ١٦٦٤ فەرمانی دا بە دروستکردنی نەخۆشخانەیەک بۆ ژنان و کڵێسایەکی لکێنراو بەخشرابوو بە {{بنز|فرانسیسی پاولا|en|Francis of Paola|lt=قەشە فرانسیسی پاولا}} کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی ڕێبازی کاسۆلیکی ڕۆمانیی {{بنز|مینیمەکان (ڕێبازی ئایینی)|Minim (religious order)|نەخۆشخانەی سان فرانسیسکۆ دێ پاولا بۆ ژنان لە ساڵی ١٦٧٢ دەستی بە کارەکانی کرد، کە بە زۆری لە بارودۆخێکی قەرەباڵغدا پێشوازی لە نەخۆشە دەروونییە ڕەشپێست و سپیپێستەکان دەکرد. دیمەنی خەمۆکی بیناکە و هاواری ژنە نەخۆشەکان وایکردبوو ئەم شوێنە ببێتە شوێنێکی ناسراو لە ناوچەکەدا، بەڵام نەک لەبەر ئەو هۆکارانەی کە نەخۆشخانەکان حەز دەکەن پێی بناسرێن، بەڵکو وەک ئاماژەیەکی خەمناک. لە ڕۆمانی مەزنی کرایۆڵی سەدەی ١٩ەمدا، سێسیلیا ڤالدێس لە نووسینی سیریلۆ ڤییاڤێردێ، کڵێسا-نەخۆشخانەکە چەندین جار ئاماژەی پێدەکرێت چونکە، گوایە، دایکی سێسیلیا لەوێدا بەند کرابوو کاتێک توانای مێشکی لەدەستدا دوای کێشە و نەهامەتییەکانی پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی لەگەڵ دۆن کاندیدۆ گامبۆا.}} هەردوو بیناکە لە ساڵی ١٧٣٠ بەهۆی زریانێکەوە بە تەواوی وێران بوون و لە ساڵی ١٧٤٥ بە شێوازی بارۆکی کە ئەمڕۆ دەبینرێت دووبارە دروستکرانەوە و گەورە کران.<ref name=vieja/> ==== نیۆکلاسیک ==== {{بنز|تەلارسازیی نیۆکلاسیک|Neoclassical architecture|ژان-کلۆد نیکۆلا فۆرێستیێ|Jean-Claude Nicolas Forestier}}، سەرۆکی پلاندانانی شارنشینی لە پاریس بۆ ماوەی پێنج ساڵ گوازرایەوە بۆ هاڤانا بۆ هاریکاریکردن لەگەڵ تەلارسازەکان و دیزاینەرانی دیمەنی سروشتی. لە پلاندانانی سەرەکی شارەکەدا ئامانجی ئەوە بوو کە هاوسەنگییەکی گونجاو لە نێوان فۆرمی بیناسازی کلاسیک و دیمەنی سروشتی خولگەیی دروست بکات. ئەو تۆڕی ڕێگاوبانەکانی شارەکەی لە ئامێز گرت و بەیەکەوەی بەستنەوە لە هەمان کاتدا جەختی لەسەر شوێنەوارە دیارەکان دەکردەوە. کاریگەرییەکەی شوێنەوارێکی گەورەی لەسەر هاڤانا بەجێهێشتووە هەرچەندە زۆرێک لە بیرۆکەکانی بەهۆی {{بنز|قەیرانی ئابووریی مەزن|Great Depression|ڤێدادۆ|Vedado|thumb|left|کۆشکی ڤیلالبا، وێنەی ١٨٩٨]] لە ساڵی ١٨٧٥ دروست کراوە، لە ڕێپارتۆ دێ لاس لاس مورایاس، (شریتێکی زەویی فراوان کە دوای ڕووخاندنی دیوارەکانی شار لە ساڵی ١٨٦٣ مایەوە)، کاری تەلارساز یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ بوو.{{efn|یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازی {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|National Capitol of Cuba}} لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠ کۆشکەکە خاوەندارێتی دەکرا لەلایەن کاونتی کاسا مۆرێ. کارگەی تووتنی "لا فلۆر دێ خۆسێ موریاس" لە بیناکەدا دامەزرا. دواتر، لە ڕێگەی قۆستنەوەی کرێکانەوە، بوو بە خانوویەکی کرێچیانە. لە ساڵی ١٩٥١ هەندێک لە شوێنەکانی تەرخان کران بۆ نیشتەجێبوون. لە نهۆمی سەرەوەیدا، سەنتەری ئیسپانی و سەنتەری ئیسرائیلیی کووبا بارەگایان هەبوو. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا و {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|Plaza del Vapor, Havana|وێبگە=Facebook|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> موڵکەکە، لە دوای {{بنز|کۆشکی ئالداما|Palacio de Aldama}}، بەهێزترین نموونەی نیۆکلاسیزمی کووباییە. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا لەسەر شێوازی نیۆکلاسیکییە، و لەوانەیە تەنها لە هاڤانا بەراورد بکرێت – بەپێی وتەی ئالینا کاستێلانۆس – بە کۆشکی ئالداما. بەڵام لە کاتێکدا ئەمیان ڕازاندنەوەکە سنووردار دەکات بە باریکیی سروشتی کۆڵۆنەکان، بە کلاسیکترین شێوەی پارتێنۆنی یۆنانی، ئەوی تریان وردەکاریی ڕۆمانی و ڕێنێسانس بەکاردەهێنێت، بۆیە، کەوانەکان لەسەر کۆڵەکەکاندان، و بیناکە بە کۆرنیسێکی بەرچاو تاجدار کراوە. ڕازاندنەوە نیۆکلاسیکییەکە هەروەها دەکرێت لە بەرگی پەنجەرەکاندا ببینرێت، کە شێوەی جێگرەوەی پێدیمێنتی سێگۆشە یان نیوە بازنەیی وەردەگرن، و شووشە بەسەر دەرگاکەدا، هاوشێوەی {{بنز|Palacio de Aldama}} کۆشکێکی نیۆکلاسیکییە کە دەکەوێتە بەرامبەری پێچەوانەی {{بنز|کامپۆ دێ مارتێ، هاڤانا|Campo de Marte, Havana|هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم (هاڤانا)، دەروازە، نزیکەی ١٩٣٠]] هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم دەکەوێتە سەر گۆشەی سان ڕافایل و ئیندۆستریا. وەک "ئێدیفیسیۆ لویز. ئی. دێل ڤایێ" کرایەوە، وەک ڕێزێک بۆ گەورە سەرمایەداری شەکر کە خاوەنی بیناکە بوو. هەرچەندە زوو فرۆشرا بە کەسێکی کەنەدی بە ناوی ویڵبێر ئی. تۆدگام، کە گۆڕی بۆ هۆتێلە بەناوبانگەکەی ڕۆیاڵ پاڵم.<ref name="Royal">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بینای باکاردی]] {{بنز|بینای باکاردی (هاڤانا)|Bacardi Building (Havana)|هاڤانای کۆن|Old Havana}}. بیناکە لەسەر شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|art deco}}یە کە لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا باو بوو. بینای باکاردی دیزاین کرابوو بۆ ئەوەی ببێتە بارەگای سەرەکیی کۆمپانیای ڕۆمی {{بنز|باکاردی|Bacardi}}؛ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا لەلایەن حکوومەتەکەی کاسترۆوە خۆماڵی کرا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بیناکە لەلایەن کۆمپانیایەکی بیناسازی ئیتاڵییەوە نۆژەن کرایەوە. بەشی ناوەوەی ڕازاندنەوە ڕەسەنەکانی لە مەڕمەڕ و گڕانیتدا پاراستووە. بە یەکێک لە باشترین بیناکانی {{بنز|Art Deco}} لە ئەمریکای لاتین دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بینای لۆپێز سێرانۆ]] لەلایەن تەلارساز ڕیکاردۆ میرا لە ساڵی ١٩٢٩ دیزاین کراوە، کە لە ساڵی ١٩٤١ کتێبفرۆشیی La Moderna Poesia لەسەر شەقامی ئۆبیسپۆ بۆ هەمان خاوەن دیزاین کرد، {{بنز|بینای لۆپێز سێرانۆ|López Serrano Building}} بەرزترین بینای نیشتەجێبوون بوو لە کووبا تا دروستکردنی {{بنز|بینای فۆکسا|FOCSA Building}} لە ساڵی ١٩٥٦دا. دروستکردنی بیناکە لەلایەن خۆسێ ئەنتۆنیۆ لۆپێز سێرانۆوە پێشنیار کرا، کە بڵاوکەرەوەیەک بوو و La Moderna Poesíaی بەڕێوەدەبرد.<ref name=paseosporlahabana>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Paseos por la Habana .com |تەلارسازیی مۆدێرنیست|modernist architecture}}، کە بە بینا کوالێتی بەرزەکان ناسراوە، بەشێکی زۆری شارەکەی گۆڕی. نموونەکان بریتین لە {{بنز|هۆتێلی هیلتۆن|Hilton Hotel|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ|Radiocentro CMQ Building}} لە ١٩٥٥ لەلایەن {{بنز|مارتین دۆمینگێز ئێستێبان|Martín Domínguez Esteban}} تەلارسازی {{بنز|FOCSA Building}} لە ١٩٥٦، و {{بنز|بینای دڵنیایی پزیشکی، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana|ئەنتۆنیۆ کینتانا سیمۆنێتی|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە.{{citation needed|هۆتێل هابانا لیبرێ دەکەوێتە سەنتەریترین گۆشەی ڤێدادۆوە.]] هۆتێلی {{بنز|تریپ هابانا لیبرێ|Tryp Habana Libre}} یەکێکە لە هۆتێلە گەورەکان لە {{بنز|کووبا|Cuba}}، کە لە {{بنز|Vedado}}، هاڤانا هەڵکەوتووە. هۆتێلەکە ٥٧٢ ژووری هەیە<ref>[http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre Tryp Habana Libre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre |date= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣ }} لە کاردابوون و دروستکردنی بینای زیاتر لە سێ نهۆمیان قەدەغە دەکرد. ئەم یاسایە شەش ساڵ دواتر هەموار کرایەوە بۆ فراوانکردنی بیناسازی تا چوار نهۆم چونکە زۆرێک لە پلاندانەران و خاوەن موڵکەکان داوای پێویستیی ڕێگەپێدانیان دەکرد بۆ دروستکردنی بینای بەرزتر لە ناوچەکەدا.<ref name="Muñoz Hernández_1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Muñoz Hernández |یەکەم=R. |ساڵ= ٢٠١١|journal= Arquitectura y Urbanismo |بەرگ=XXXII|ژمارە=١|پەڕەکان= ٨٨–٨٩}}</ref> [[File:Martín Domínguez Esteban FOCSA.jpg|دیمەنی ئاسمانی بینای فۆکسا لە ڕۆژاواوە، بە ڕاڕەوە هەڵواسراوەکانەوە، نزیکەی ١٩٥٨]] {{بنز|FOCSA Building}} بلۆکێکی نیشتەجێبوونە لە گەڕەکی ڤێدادۆی هاڤانا، کووبا. بە ناوی کۆمپانیای بەڵێندەری ''Fomento de Obras y Construcciones, Sociedad Anónima''ەوە ناونراوە، و تەلارسازەکان بریتی بوون لە ئێرنێستۆ گۆمێز سامپێرا (١٩٢١-٢٠٠٤)، مێرسێدێس دایاز (هاوسەرەکەی)، و {{بنز|Martín Domínguez Esteban}} (١٨٩٧-١٩٧٠)، کە تەلارسازی {{بنز|Radiocentro CMQ Building}} بوو. ئەندازیاری پێکهاتەیی لویز سایێنز دوپلاسێ بوو، لە کۆمپانیای Sáenz, Cancio & Martín، و پرۆفیسۆری ئەندازیاری لە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|University of Havana}}. ئەندازیارە شارستانییەکان بارتۆلۆمێ بێستارد و مانوێل پادرۆن بوون. گوستاڤۆ بێکێر و فێرناندۆ ئێچ. مێنێسێس ئەندازیاری میکانیکی و کارەبایی بوون، بە ڕێککەوت.<ref name=Fox>Fox, Arthur. "Concrete Apartment House 39 Stories High." Engineering News Record 7/1955:34-37. Print.</ref><ref name=Cuevas /> دەکەوێتە سەر شوێنێک کە سنووردارە بە شەقامەکانی ١٧ و M و شەقامەکانی ١٩ و N لە {{بنز|Vedado}}.<ref name=Cuevas>Juan de las Cuevas Toraya, published in 2001.[http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html arquitecturacuba.blogspot.com] {{Webarchive|right|{{بنز|Antonio Quintana Simonetti}} {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana}}، ١٩٥٨]] {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ|Edificio del Seguro Médico}} بینایەکی بازرگانییە لە ئێل {{بنز|Vedado}}، هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە. ==== دیمەنی شار ==== {{Recentism|upright=1.5 |نەخشەی ناوچەکانی هاڤانا]] هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|Old Havana}}، {{بنز|Vedado}}، و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> هاڤانای کۆن، بە شەقامە تەسکەکانی و باڵکۆنە هەڵواسراوەکانیەوە، سەنتەری نەریتیی بەشێکە لە بازرگانی، پیشەسازی، و کاتبەسەربردنی هاڤانا، هەروەها ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیشە. بۆ لای ڕۆژاوا بەشێکی نوێتر هەیە، کە چەقی بەستووە لەسەر ناوچەی سەرەوەی شار کە بە {{بنز|Vedado}} ناسراوە، و بووەتە ڕکابەری هاڤانای کۆن بۆ چالاکییە بازرگانییەکان و ژیانی شەوانە. بینای {{بنز|National Capitol Building (Havana)|کارگەی شاهانەی تووتنی پارتاگاس|Real Fabrica de Tabacos Partagás}}، کە یەکێکە لە کۆنترین کارگەکانی جگەرە لە کووبا، لەم ناوچەیەدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ماریاناو|Marianao}} هەیە، کە یەکێکە لە بەشە نوێیەکانی شارەکە، و مێژووەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٢٠ەکان. هەندێک لە تایبەتمەندیی دەوروبەری شار دوای شۆڕش لەدەستچوو، چونکە زۆرێک لە ماڵەکانی دەوروبەری شار لەلایەن حکوومەتی کووباوە خۆماڵی کران بۆ ئەوەی وەک قوتابخانە، نەخۆشخانە، و نووسینگەی حکوومی خزمەت بکەن. چەندین یانەی تایبەتیی دەرەوەی شار گۆڕدران بۆ سەنتەری کاتبەسەربردنی گشتی. {{بنز|میرامار، هاڤانا|Miramar, Havana|قوتابخانەی نێودەوڵەتیی هاڤانا|International School of Havana}} لە گەڕەکی میراماردایە. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر بەش لە {{بنز|Old Havana}}، لەوانەش پلازا دێ ئارماس، بوون بە بەشێک لە پڕۆژەیەکی نۆژەنکردنەوەی پێشبینیکراوی ٣٥-ساڵەی چەندین ملیۆن دۆلاری، بۆ ئەوەی کووباییەکان قەدری ڕابردوویان بزانن و گەشتیاری بەرز بکەنەوە. لە دە ساڵی ڕابردوودا{{which|واتسۆن و قرشەکە|Watson and the Shark}}}} [[File:1920 Centro Asturiano1.jpg|thumb|left|{{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}}، وێنەی ١٩٢٧]] {{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}} مۆزەخانەیەکی هونەرە جوانەکانە کە هونەری کووبایی و نێودەوڵەتی نمایش دەکات. مۆزەخانەکە یەکێک لە گەورەترین کۆمەڵەکانی تابلۆ و پەیکەر لە ئەمریکای لاتین لەخۆدەگرێت و گەورەترینە لە ناوچەی کاریبیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historia del Museo Nacional|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ئیش=Museonacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718163303/http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لەژێر سەرپەرشتی ''وەزارەتی کلتووری کووبا''دا، دوو شوێن داگیر دەکات لە دەوروبەری ''پاسیۆ دێل پرادۆ''ی هاڤانا، ئەمانەش بریتین لە ''کۆشکی هونەرە جوانەکان''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری کووبایی و ''کۆشکی سەنتەری {{بنز|ئاستوریاس|en|Asturias|lt=ئاستوری}}''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Centro Asturiano|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080212132521/http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٨|ئیش=MuseoNacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> کەلەپوورە هونەرییەکەی لە زیاتر لە ٤٥,٠٠٠ پارچە پێکهاتووە.<ref name="Mario_Muñoz">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(ES) El Alma de la nación no se vende |ناونیشان=http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010822182815/http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ئیش=Cubaweb.cu |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥ەوە پایتەخت میوانداریی بارەگای سەرەکیی {{بنز|دامەزراوەی لودڤیگی کووبا|en|The Ludwig Foundation of Cuba}} دەکات لە ڤێدادۆ، کە لەلایەن کۆکەرەوە ئەڵمانییەکان پیتەر و ئیرێن لودڤیگەوە دامەزراوە، و ڕێکخراوێکی ناحکوومی و قازانج نەویستە بۆ بڵاوکردنەوە و پاراستنی هونەری کووبایی. هونەرمەندە دیارەکانی پەیوەست بە شارەکەوە بریتین لە {{بنز|فێدێریکۆ بێلتران ماسێس|en|Federico Beltrán Masses}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |سەردێڕ=Biografiá |زمان=Spanish |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513073202/http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |سەردێڕ=Federico Beltran Masses |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=...the only child of Luis Beltran Fernandez Estepona, a former Spanish army officer stationed in Cuba, and Dona Mercedes Masses Olives, the daughter of a doctor from Lleida, Catalonia, who himself had married the daughter of a wealthy Spanish Cuban-landowner. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108192925/http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ڤیکتۆر مانوێل گارسیا ڤالدێس|en|Víctor Manuel García Valdés}}،<ref>Cernuda Art: Victor Manuel Garcia; http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304060333/http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ |date=2020-03-04 }}. Retrieved 12 September 2015</ref><ref name = AEX>Art Experts: Victor Manuel Garcia (1897–1969); http://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128132636/https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php |date=28 January 2018 }}. Retrieved 12 August 2015</ref> و {{بنز|ویفرێدۆ لام|en|Wifredo Lam}}.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151018234530/http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|وێبگە=Havana City Guide|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref name="afar.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=www.afar.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212215647/https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === هونەرەکانی نمایش === [[File:Ballet Nacional de Cuba.jpg|thumb|left|بالێی نیشتمانیی کووبا نمایش دەکات لە شانۆی گەورەی هاڤانا]] لە بەرامبەر پارکی ناوەندیی هاڤانادا {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}} هەیە بە شێوازی {{بنز|تەلارسازیی بارۆک|en|baroque architecture|lt=بارۆک}}، کە شانۆیەکە لە ساڵی ١٨٣٧ دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |سەردێڕ=170 Aniversario Gran Teatro |ئیش=#Influence |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190108051006/https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئێستا نیشتمانی {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet}} و {{بنز|فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی بالێ لە هاڤانا|en|International Ballet Festival of Havana}}یە، کە یەکێکە لە کۆنترینەکان لە جیهانی نوێدا. ڕووبەری پێشەوەی بیناکە بە پەیکەرێکی بەرد و مەڕمەڕ ڕازێنراوەتەوە. هەروەها پارچە پەیکەرسازییەکانی تێدایە لەلایەن {{بنز|جوزێپێ مۆرێتی|en|Giuseppe Moretti}}ەوە،<ref>{{in lang|es}} [https://web.archive.org/web/20071020113649/http://www.radiohc.cu/espanol/turismo/kaleidoscopio/granteatro1.htm Radio Havana-Cuba]- Existen también piezas escultóricas en las cuatro cúpulas del techo realizadas por Giuseppe Moretti.</ref> کە نوێنەرایەتیی خوازەکان دەکەن بۆ وێناکردنی خێرخوازی، پەروەردە، مۆسیقا و شانۆ. شانۆ سەرەکییەکە هۆڵی {{بنز|فێدێریکۆ گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}یە، بە جێگەی دانیشتن بۆ ١,٥٠٠ کەس و باڵکۆنەکانەوە. لە شکۆمەندییەکانی مێژووە دەوڵەمەندەکەی؛ گۆرانیبێژی {{بنز|تێنۆر|en|tenor}}ی ئیتاڵی {{بنز|ئێنریکۆ کاروسۆ|en|Enrico Caruso}} تێیدا گۆرانی وتووە، سەماکاری بالێی ڕووسی {{بنز|ئانا پاڤلۆڤا|en|Anna Pavlova}} سەما تێیدا کردووە، و ئەکتەری فەڕەنسی {{بنز|سارا بێرنهارت|en|Sarah Bernhardt}} نواندنی تێدا کردووە. {{بنز|ئالیسیا ئالۆنسۆ|en|Alicia Alonso}} ''{{بنز|پریما بالێرینا ئاسۆلوتا|en|prima ballerina assoluta}}''یەکی کووبایی و کۆریۆگرافەر بوو کە کۆمپانیاکەی لە ساڵی ١٩٥٥دا بوو بە {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet|lt=بالێ ناسیۆناڵ دێ کووبا}}.<ref>Mary Clarke and [[David Vaughan (dance archivist)|David Vaughan]] (eds) 1977. ''The encyclopedia of dance & ballet''. Pitmans, London. p. 16.<!--ISSN/ISBN needed--></ref> ئالۆنسۆ لە ساڵی ١٩٢٠ "لە پەراوێزی" هاڤانا لەدایک بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|سەردێڕ=Alicia Alonso, Prima Ballerina Assoluta of the National Ballet of Cuba dies|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=CUBADEBATE|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191017205533/http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە {{بنز|جیزێل|en|Giselle}} و {{بنز|سوویتی کارمن (بالێ)|en|Carmen Suite (ballet)|lt=وەشانی بالێی ''کارمن''}} ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Alicia-Alonso|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100429041909/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/16956/Alicia-Alonso|سەردێڕ=Alicia Alonso &#124; Cuban dancer &#124; Britannica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=www.britannica.com}}</ref> === ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن === ==== CMQ ==== {{Main|{{بنز|CMQ (کووبا)|en|CMQ (Cuba)}}}} [[File:Radiocentro CMQ logo1950. Havana, Cuba.png|left|thumb|80px]] [[File:Radiocentro CMQ Building. Havana, Cuba.jpg|right|thumb|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ، هاڤانا]] CMQ وێستگەیەکی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کووبایی بوو کە لە هاڤانا، {{بنز|کووبا|en|Cuba}} هەڵکەوتبوو، کە لە ساڵانی ١٩٤٠ەکان و ١٩٥٠ەکاندا دەگەیشتە بینەران، و بینەر و بیسەرێکی زۆری ڕادەکێشا بە بەرنامەیەک کە لە مۆسیقاوە تا بڵاوکردنەوەی هەواڵ لەخۆدەگرت. دواتر فراوان بوو بۆ تۆڕەکانی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. وەک تۆڕێکی ڕادیۆیی ڕکابەرێکی توندی تۆڕی {{بنز|RHC-کادێنا ئازول|en|RHC-Cadena Azul}} بوو. کۆمپانیاکە لە ١٢ی ئازاری ١٩٣٣ لەلایەن میگێل گابریێل و ئانخێل کامبۆوە دامەزرا. دە ساڵ دواتر، لە ١ی ئابی ١٩٤٣، نیوەی لەلایەن گرووپی بازرگانیی {{بنز|گۆار مێسترێ|en|Goar Mestre}}ەوە کڕدرا. لە سەرەتادا، تەنها لە پایتەختدا پەخشی دەکرد و دواتر فراوان بوو بۆ بەشەکانی تری وڵاتەکە. کووبای پێش شۆڕش هەڵگرێکی سەرەتایی تەکنەلۆژیای نوێ بوو، لەوانەش تەلەڤیزیۆن. کووبا یەکەم وڵاتی ئەمریکای لاتین بوو کە تەلەڤیزیۆنی هەبێت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا وێستگەی CM-21P پەخشێکی ڕاستەوخۆی ئەزموونیی فرە-خاڵی ئەنجامدا. پەخشی بازرگانیی ئاسایی لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ بە {{بنز|یونیۆن ڕادیۆ تیڤی|en|Unión Radio TV}}ی گاسپار پومارێخۆ دەستی پێکرد. بەدوای ئەمەدا '''CMQ-TV'''ی گۆار مێسترێ ئیسپینۆسا هات لەسەر کەناڵی ٦ لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٠. CMQ بە فەرمی لە ١١ی ئازاری ١٩٥١ دەستی پێکرد، و دەبوو بە پاشکۆیەکی {{بنز|NBC|en|NBC}}. تا ساڵی ١٩٥٤، CMQ-TV فراوان ببوو بۆ تۆڕێکی حەوت وێستگەیی. بە تۆڕی CMQ، کووبا دووەم وڵات بوو لە جیهاندا، تەنها لە دوای ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی نیشتمانیی هەبێت.<ref name=et>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CFXgj7a55agC&dq=cmq-tv&pg=PA636|سەردێڕ=Encyclopedia of Television |یەکەم١=Horace|دوایین١=Newcomb|یەکەم٢=Museum of Broadcast|دوایین٢=Communications|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٩٥٨-٣٩٤-١|via=Google Books}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|سەردێڕ=Cuba Baseball & TV- 1955 World Series|یەکەم=R.|دوایین=Aranda|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120302035547/http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا بە پەخشکردنی ڕۆمانی ''El Derecho de Nacer''، لەلایەن فێلیکس بی. کانیێتەوە، جێگەی وێستگەی ڕکابەر، RHC Cadena Azul گرتەوە. بەم سەرکردایەتییەوەیە کە دووەمین کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی کووبایی، CMQ TV، کەناڵی ٦ لەدایک دەبێت. لە سەرەتادا لە شەقامی مۆنتێ بوو، لەسەر گۆشەی پاسیۆ دێل پرادۆ. لە ١٢ی ئازاری ١٩٤٨، ستۆدیۆی ڕادیۆکە گوازرایەوە بۆ {{بنز|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ|en|Radiocentro CMQ Building}} لە لا ڕامپا و شەقامی L لە {{بنز|ئێل ڤێدادۆ|en|El Vedado}}.{{citation needed|date=August 2022}} === ڤیستیڤاڵەکان === {{بەرفراوانتر|{{بنز|ڤیستیڤاڵەکان لە هاڤانا|en|Festivals in Havana}}}} ==== ڤیستیڤاڵی فیلم ==== {{Main|{{بنز|ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا|en|Havana Film Festival}}}} ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڤیستیڤاڵێکی کووباییە کە جەخت دەکاتە سەر پێشخستنی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین. هەروەها بە ئیسپانی بە ''Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano de La Habana'' ناسراوە، و بە ئینگلیزیش بە ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینیی هاڤانا.<ref>[https://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ Havana Film Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314235628/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ |date=2009-03-14 }} at the [[Internet Movie Database]].</ref> هەموو ساڵێک لە ماوەی مانگی کانوونی یەکەمدا لە شاری {{بنز|هاڤانا|en|La Havana}}، کووبا بەڕێوەدەچێت. یەکەمین ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینی لە ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ بەڕێوەچوو، و زیاتر لە ٦٠٠ دەرهێنەری فیلمی ئەمریکای لاتین وەڵامی یەکەمین بانگەوازیان دایەوە کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کووبایی بۆ هونەر و پیشەسازیی سینەمایی|en|Cuban Institute of the Cinematographic Art and Industry}} (ICAIC) کرا. دامەزرێنەرەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ICAIC، ئەلفرێدۆ گێڤارا، و سینەماکاران {{بنز|خولیۆ گارسیا ئێسپینۆسا|en|Julio García Espinosa}} و {{بنز|پاستۆر ڤێگا|en|Pastor Vega}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230924174130/http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەک لە بانگەوازی دامەزراندنیدا دەربڕدراوە، ڤیستیڤاڵەکە ئامانجی ئەوە بوو کە "پەرە بە کۆبوونەوەی بەردەوامی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین بدات کە بە کارەکانیان کلتووری هونەریی وڵاتەکانمان دەوڵەمەند دەکەن (...)؛ دڵنیابوون لە پێشکەشکردنی هاوبەشی فیلمە خەیاڵییەکان، دۆکیۆمێنتارییەکان، کارتۆنەکان و ڕووداوەکانی ئێستا (...)، و بەشداریکردن لە بڵاوبوونەوە و سووڕانەوەی نێودەوڵەتیی بەرهەمە سەرەکی و گرنگەکانی سینەماکانمان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/historia/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171227161407/https://habanafilmfestival.com/historia/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڕایگەیاند کە دووبارە ئیڤان گیروود وەک سەرۆکی ڤیستیڤاڵەکە دیاری دەکاتەوە. گیروود پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ تا ٢٠١٠ وەک سەرۆک خزمەتی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |سەردێڕ=Iván Giroud Reappointed Director of the Havana Film Fest |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=Cinema Tropical |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929180742/https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تەندروستی == {{بەرفراوانتر|{{بنز|چاودێریی تەندروستی لە کووبا|en|Healthcare in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} هەموو دانیشتووانی کووبا دەستڕاگەیشتنیان هەیە بە چاودێریی تەندروستی بێبەرامبەر لە نەخۆشخانەکاندا،<ref name="Harvard">[http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Harvard Public Health Review/Summer 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} The Cuban Paradox</ref> پۆلیکلینیکە ناوخۆییەکان، و پزیشکانی خێزانی گەڕەک کە هەر یەکەیان بە تێکڕا خزمەتی ١٧٠ خێزان دەکەن،<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm Medical know-how boosts Cuba's wealth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006055926/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm |date=2022-10-06 }} BBC online.</ref> کە ئەمەش یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکانی پزیشک بۆ نەخۆش لە جیهاندا.<ref>[http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 Commitment to health: resources, access and services] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060718084329/http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 |date=18 July 2006 }} United Nations Human Development report</ref> سەرەڕای ئەوەش، سیستەمی تەندروستی بەدەست کەمیی پێداویستییەکان، ئامێرەکان و دەرمانەکانەوە دەناڵێنێت کە بەهۆی کۆتایی هاتنی یارمەتییەکانی {{بنز|یەکێتیی سۆڤیەت|en|Soviet Union}} لە سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠ەکان و {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا}} دروست بووە.<ref name="US embargo">The effects of the U.S. embargo on medicines in Cuba have been studied in numerous reports.<br /> • '''R Garfield and S Santana'''. Columbia University, School of Nursing, New York; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380757/ "The impact of the economic crisis and the US embargo on health in Cuba"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510111538/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1380757 |date=2020-05-10 }} "this embargo has raised the cost of medical supplies and food Rationing, universal access to primary health services" <br /> • '''American Association for World Health'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8150565&dopt=Abstract Online]. American Association for World Health Report. March 1997. Accessed ''6 October 2006''. Supplementary source : [http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm American Public Health Association website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813155121/http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm |date=13 August 2006 }} "After a year-long investigation, the American Association for World Health has determined that the U.S. embargo of Cuba has dramatically harmed the health and nutrition of large numbers of ordinary Cuban citizens." <br /> • '''Felipe Eduardo Sixto'''; [http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf An evaluation of Four decades of Cuban Healthcare] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619225952/http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf |date=19 June 2010 }}.<br /> "The lack of supplies accompanied by a deterioration of basic infrastructure (potable water and sanitation) resulted in a setback of many of the previous accomplishments. The strengthening of the U.S. embargo contributed to these problems." <br /> • '''Pan American Health organization'''; Health Situation Analysis and Trends Summary [https://www.paho.org/english/sha/prflcub.htm Regional Core Health Data System – Country Profile: CUBA] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016080815/http://www1.paho.org/english/sha/prflcub.htm |date=16 October 2015 }} "The two determining factors underlying the crisis are well known. One is the dissolution of the Soviet Union and the socialist bloc, and the other is the economic embargo the Government of the United States." <br /> • '''Harvard Public Health'''; [http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Review/Summer 2002 : The Cuban Paradox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} "Because its access to traditional sources of financing is seriously hindered by the sanctions, which until recently included all food and medicine, Cuba has received little foreign and humanitarian aid to maintain the vitality of its national programs"<br /> • '''''[[The Lancet]]'' medical journal'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8942780 Role of USA in shortage of food and medicine]. "The resultant lack of food and medicines to Cuba contributed to the worst epidemic of neurological disease this century."</ref> سەرەڕای ئەوەش، {{بنز|ڕێژەی مردنی کۆرپە|en|infant mortality rate}}<nowiki/>ی هاڤانا لە ساڵی ٢٠٠٩دا ٤.٩ بوو بۆ هەر ١,٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو،<ref name=Official_census /> ٥.١٢ لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا، کە کەمترە لە زۆرێک لە {{بنز|وڵاتی پێشکەوتوو|en|Developed country|lt=وڵاتە پێشکەوتووەکان}}،<ref name=United_Nations>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm United Nations World Population Prospects: 2011 revision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603014657/http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm |date=June 3, 2013 }} – 2011 revision</ref><ref name=Cia>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150328230723/https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|سەردێڕ=CIA World Factbook 2009|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> و نزمترینە لە {{بنز|وڵاتانی تازەپێگەیشتوو|en|Developing country|lt=جیهانی تازەپێگەیشتوودا}}.<ref name= United_Nations /><ref name=Cia /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |سەردێڕ=Cuba tiene la menor mortalidad infantil del mundo en desarrollo, según UNICEF |ئیش=Público.es |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Publico.es |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130516083703/http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڕێوەبردنی سیستەمی چاودێریی تەندروستی بۆ وڵاتەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە هاڤانادا چەقی بەستووە. نەخۆشخانەکانی هاڤانا لەلایەن حکوومەتی نیشتمانییەوە بەڕێوەدەبرێن، و هاووڵاتیان نەخۆشخانە و نۆرینگەیان بۆ دیاری دەکرێت کە دەتوانن بۆ چاودێری سەردانیان بکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} == وەرزش == [[File:Latinoamericano02.JPG|thumb|{{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}]] زۆرێک لە کووباییەکان هاندەری سەرسەختی وەرزشن و بە تایبەتی حەزیان لە بەیسبۆڵە. تیمی هاڤانا لە {{بنز|زنجیرەی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Series}} بریتییە لە {{بنز|ئیندۆستریالێس|en|Industriales}}، کە یەکێکە لە سەرکەوتووترین تیمەکان لە پاڵەوانێتییەکەدا. لە ڕابردوودا، هەروەها نوێنەرایەتی کراوە لەلایەن {{بنز|هابانا (خولی کووبایی)|en|Habana (Cuban League)|lt=هابانا}} (لە {{بنز|خولی کووبایی|en|Cuban League}} پێش شۆڕش) هەروەها {{بنز|مێترۆپۆلیتانۆس|en|Metropolitanos}} و لا هابانا لە زنجیرەی نیشتمانیدا. شارەکە چەندین یاریگای وەرزشیی گەورەی هەیە، کە گەورەترینیان {{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}یە، کە ئیندۆستریالێس یاریی تێدا دەکات. چوونە ژوورەوە بۆ بۆنە وەرزشییەکان بە گشتی بێبەرامبەرە، و یارییە کتوپڕەکان لە گەڕەکەکانی سەرتاسەری شارەکەدا ئەنجام دەدرێن. یانە کۆمەڵایەتییەکان لە کەناراوەکان دامەزراوە بۆ وەرزشە ئاوییەکان دابین دەکەن و چێشتخانە و هۆڵی سەمایان تێدایە. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|یارییەکانی پانا ئەمریکانی ١٩٩١|en|1991 Pan American Games|lt=١١ەمین یارییەکانی پانا ئەمریکانی کرد لە ساڵی ١٩٩١}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana '91 Quadro de Medalhas|ناونیشان=http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-Americanos/jogos-pan-Americanos-1991-havana.htm|ئیش=Panamerican Games '91|بڵاوکەرەوە=quadrodemedalhas.com|زمان=pt|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303183434/http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-americanos/jogos-pan-americanos-1991-havana.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> یاریگا و دامەزراوەکان بۆ ئەم مەبەستە لە دەوروبەری ڕۆژهەڵاتی شارەکە کە دانیشتووانیان کەم بوو دروستکران. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|جامی جیهانیی یەکێتیی نێودەوڵەتیی فیدراسیۆنەکانی گۆڕەپان و مەیدان|en|IAAF World Cup|lt=جامی جیهانیی ئای ئەی ئەی ئێف (IAAF)}} لە گۆڕەپان و مەیدان کرد لە ساڵی ١٩٩٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IAAF WORLD CUP IN ATHLETICS|ناونیشان=http://www.gbrathletics.com/ic/wp.htm|بڵاوکەرەوە=gbrathletics.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226115736/http://gbrathletics.com/ic/wp.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * هاڤانا خوازیار بوو بۆ میوانداریکردنی {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨|en|2008 Summer Olympics}} و {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠١٢|en|2012 Summer Olympics}}،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Olympic bids: The rivals|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/3068323.stm|بڵاوکەرەوە=BBC.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090210040857/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/3068323.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام نەخرایە لیستی کۆتاییەوە. * هاڤانا سێ جار میوانداریی {{بنز|سێنترۆباسکێت|en|Centrobasket}}ی کرد، کە بریتی بوون لە ساڵانی ١٩٦٩، ١٩٨٩ و ١٩٩٩. == کەسایەتییە دیارەکان == {{main|{{بنز|پۆل:کەسایەتییەکانی هاڤانا|en|Category:People from Havana}}}} == شارە دەستەخوشکەکان == {{بەرفراوانتر|{{بنز|پێڕستی شارە دەستەخوشکەکانی کووبا#هاڤانا|en|List of twin towns and sister cities in Cuba#Havana}}}} == ئەمانەش ببینە == {{Portal|کاریبی|}} == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{reflist|colwidth=30em}} == کتێبنامە == {{refbegin|26em}} * Eddie Lennon, Julie Napier and Farida Haqiqi. ''Wonderful Havana'' (1st ed.). Cool World Books, updated February 2013. * King, Charles Spencer (2009) ''Havana My Kind of Town''. US: [[CreateSpace]]. {{ISBN|978-1-4404-3269-9}}. * Alicia García Santana. ''Havana: History and Architecture of a Romantic City''. Monacelli, October 2000. {{ISBN|978-1-58093-052-9}}. * Angela, Ferriol Maruaga; ''et al.'': ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', Editorial de Ciencias Sociales, 1998. {{ISBN|978-959-06-0348-8}}. * ''The Rough Guide to Cuba'' (3rd ed.). [[Rough Guides]], May 2005. {{ISBN|978-1-84353-409-9}}. * Barclay, Juliet (1993). ''Havana: Portrait of a City''. London: Cassell. {{ISBN|978-1-84403-127-6}} (2003 paperback edition). گێڕانەوەیەکی گشتگیری مێژووی هاڤانا لە سەرەتای سەدەی ١٦ەمەوە تا کۆتایی سەدەی ١٩ەم. * Carpentier, Alejo. ''La ciudad de las columnas'' (شاری ستوونەکان). پێداچوونەوەیەکی مێژوویی شارەکەیە لەلایەن یەکێک لە گەورەترین نووسەرانی ئەدەبیاتی ئیبیرۆئەمەریکانی، کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم شارەیە. * Cluster, Dick, & Rafael Hernández, ''History of Havana.'' New York: Palgrave-MacMillan, 2006. {{ISBN|978-1-4039-7107-4}}. مێژوویەکی کۆمەڵایەتیی شارەکەیە لە ساڵی ١٥١٩ەوە تا ئێستا، کە بە هاوبەشی لەلایەن نووسەر و سەرنووسەرێکی کووبایی دانیشتووی هاڤانا و ڕۆماننووس و نووسەرێکی مێژووی باوی ئەمریکییەوە نووسراوە. * Eguren, Gustavo. ''La fidelísima Habana'' (هاڤانای زۆر دڵسۆز). پەڕتووکێکی وێنەداری بنەڕەتییە بۆ ئەوانەی دەیانەوێت مێژووی لا هابانا بزانن، کە تۆمارە مێژووییەکان، وتارەکان لە خەڵکی ڕەسەن و نا-ڕەسەن، بەڵگەنامەکانی ئەرشیف، و زیاتریش لەخۆدەگرێت. * United Railways of Havana. ''Cuba: A Winter Paradise''. 1908–1909, 1912–1913, 1914–1915 and 1915–1916 editions. New York, 1908, 1912, 1914 and 1915. نەخشەکان، وێنەکان و وەسفی هێڵە کارەباییەکانی دەوروبەری شار و نێوان شارەکان. * "Electric Traction in Cuba". ''Tramway & Railway World'' (London), 1 April 1909, pp.&nbsp;243–44. نەخشە، وێنەکان و وەسفی هێڵی ئاسنینی ناوەندیی هاڤانا. * "The Havana Central Railroad". ''Electrical World'' (New York), 15 April 1909, pp.&nbsp;911–12. Text, 4 photos. * "Three-Car Storage Battery Train". ''[[Electric Railway Journal]]'' (New York), 28 September 1912, p.&nbsp;501. وێنە و وەسفی ئۆتۆمۆبیلە پاترییەکانی کووبا. * Berta Alfonso Gallol. ''Los Transportes Habaneros. Estudios Históricos''. La Habana, 1991. ڕاپرسییەکی یەکلاکەرەوە (بەڵام بێ وێنە یان نەخشە). * James A. Michener and John Kings. ''Six Days in Havana''. University of Texas Press; first edition (1989). {{ISBN|978-0-292-77629-6}}. چاوپێکەوتن لەگەڵ نزیکەی ٢٠٠ کووبایی لە پاشخان و پێگەی زۆر جیاوازدا، و پەیوەندی بەوەوە هەیە کە وڵاتەکە چۆن پێشکەوتووە دوای ٩٠ ساڵ لە سەربەخۆیی لە ئیسپانیا و لەژێر سەرکردایەتیی ٣٠ ساڵەی کاسترۆدا. * تێبینییەکی تری سەرنجڕاکێش دەربارەی ئەو چاپیەی ''لێ نیویۆرک تایمز'': لە لاپەڕە ٥، کورتە هەواڵێک هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات، "پلانەکە بۆ سازدانی پێشانگایەکی پانا-ئەمریکانی لە بوفالۆ بۆ کاتی ئێستا دواخراوە بەهۆی دۆخی ناسەقامگیری هۆشی گشتی لە ئەنجامی ئاڵۆزییەکانی ئیسپانیا-کووبا." سەرۆک {{بنز|ویلیام مەکینلی|en|William McKinley}} تیرۆر کرا لە پێشانگای پانا-ئەمریکانی کاتێک لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٠١ بەڕێوەچوو. * Cathryn Griffith, ''Havana Revisited: An Architectural Heritage''. W. W. Norton 2010. {{ISBN|978-0-393-73284-9}} * Guadalupe Garcia, ''Beyond the Walled City: Colonial Exclusion in Havana''. 2015, Berkeley: University of California Press. {{ISBN|978-0-520-28604-7}} ([https://web.archive.org/web/20171022224033/https://cubacounterpoints.com/archives/5327 review]). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baklanoff |یەکەم=Eric N. |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Cuba on the Eve of the Socialist Transition: A Reassessment of the Backwardness-Stagnation Thesis |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-31baklanoff.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring,&nbsp;MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٦٠–٢٧٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smith |یەکەم١=Kirby |دوایین٢=Llorens |یەکەم٢=Hugo |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Renaissance and Decay: A Comparison of Socioeconomic Indicators in Pre-Castro and Current-Day Cuba |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-30smith.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring, MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|voy=Havana}} * {{YouTube|jOUTPSnJ_fA|Alameda de Paula, old havana, the first promenade that had the capital of Cuba}} * [https://aap.cornell.edu/news-events/mart-n-dom-nguez-esteban Martín Domínguez Esteban] * [https://elpais.com/elpais/2018/01/05/eps/1515153311_985252.html La sombra del arquitecto Martín Domínguez Esteban] * [https://www.youtube.com/watch?v=su_VxdXN-wE Exploring Havana: The tallest building in Cuba, El Focsa.] * [https://www.nyc10009.com/focsa-havana FOCSA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=12 December 2021 }} * [https://web.archive.org/web/20071219014124/http://concise.britannica.com/ebc/article-9355074/Alicia-Alonso Alicia Alonso entry], Concise Encyclopædia Britannica; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20050306163804/http://www.abt.org/education/archive/ballets/carmen_alonso.html Profile], ABT Original Carmen premiere, abt.org; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20051026100328/http://www.abt.org/education/archive/ballets/theme_and_variations.html ABT Original Theme and Variations], abt.org; accessed 5 May 2014. * ڤیدیۆ: [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/alicia-alonso-erik-bruhn گرتە ڤیدیۆییەکانی ئەرشیف]، ئالۆنسۆ و {{بنز|ئێریک بروون|en|Erik Bruhn}} نمایشکردنی "پا دێ دوو" (Pas de Deux) لە ''جیزێل''، بەشی دووەم (١٩٥٥) لە جەیکۆبس پیلۆ * ڤیدیۆ: [https://www.bbc.co.uk/programmes/p035smnl ''شایەتحاڵ: خانمی یەکەمی بالێی کووبایی'']، چاوپێکەوتن پەخشکراوە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥، لە {{بنز|خزمەتگوزاریی جیهانیی بی بی سی|en|BBC World Service}} {{Wikisource|1911 Encyclopædia Britannica/Havana}} {{Navboxes |title= Articles relating to Havana |list= {{Havana}} {{Havana municipalities}} {{Provinces of Cuba|+capitals}} {{List of North American capitals}} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Pan American Games host cities}} {{World Heritage Sites in Cuba}} {{Cuba topics}} }} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Authority control}} <!--Don't move the STANDARD empty space after pipe in cat:havana--> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:هاڤانا| ]] [[پۆل:پایتەختەکان لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی کاریبی]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان لە کووبا]] [[پۆل:پارێزگاکانی کووبا]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە کووبا]] [[پۆل:ئەو شوێنە دانیشتوواندارانەی لە ساڵی ١٥١٥ دامەزراون]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٦ەم لە کووبا]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور]] i7jxxrpurpgboe8pa1oi7jqp4pyiz9c 0 126574 1670135 1509157 2026-09-18T22:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1670135 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:R-DSC00449-WMC.jpg|وێنۆک|ئاو لەنێو گڵاسێکدا کەتوشی شکانەوە بووە.]] '''شکانەوەی ڕووناکی''' ([[ئینگلیزی]]: Light Refrection) گۆڕانی ئاراستەی بەرەی شەپۆلە کاتێک بەلاری لەناوەندێکەوە دەچێتە ناوەندێکی تری چڕی جیاواز بەھۆی گۆڕانی خێراییەوە. بەڵام کاتێک لاری لە گۆشەی لێدان (۰) بێت ئەوا شکانەوە ڕونادات. [[پەڕگە:GGB reflection in raindrops.jpg|وێنۆک|وێنەیەک لە پردی دەروازەی زێڕینەوە کەلەنێو چەند دڵۆپە ئاوێکدا توشی شکانەوە بووە.]] == شکانەوە و گۆڕان لە خێرایی == "شکانەوەو گۆڕان لەخێرایی ڕوناکیدا" [[شوشە]] و [[ئاو]] و [[ھەوا]] نمونەن لەسەر ناوەندە ڕونەکان کاڕوناکی دەتوانێ پێیاندا تێبپەڕێت، [[خێرایی ڕووناکی]] لەناوەندێکەوە کەمترە لە[[خێرایی ڕووناکی]] لەھەوادا. ھەروەھا خێرایی ڕوناکی لەشوشەدا کەمترە لەخێرایی ڕوناکی لەئاودا. لەکاتی تێپەڕبوونی ڕووناکی لەناوەندێکەوە بۆ ناوەندێکی تر کەخێرایی تێیدا کەمترە وەک باری تێپەڕبوونی ڕووناکی لە ڕوناکی لەھەواوە بۆ شوشە تیشکەکە لادەدات و نزیک دەبێتەوە لەناوەڕاستی ھێڵ کەبە (ئەستونە کێشراو ناسراوە) دەبێت. {{پۆلی کۆمنز|Refraction}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دیاردە فیزیکییەکان]] p8fbnih6mrvdgl47dbgxr8elw8oj9y1 0 126617 1670165 1635665 2026-09-18T23:19:24Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670165 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group | group = تاتارەکان | native_name = {{lang|tt-Cyrl|татарлар}}<br />{{lang|tt-Latn|tatarlar}}<br />{{lang|tt-Arab|تاتارلار}} | flag = | flag_caption = | image = Verbreitungsgebiet der Tataren.PNG | image_caption = | population = * [[تاتارەکانی ڤۆڵگا]]: ٦.٦–٧.٠ ملیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.encyclopedia.com/social-sciences-and-law/anthropology-and-archaeology/people/tatars|سەردێڕ=Tatars |وێبگە=[[Encyclopedia.com]] |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/russia-tatarstan-president-federalism/31519341.html|سەردێڕ=Putin's Power Play? Tatarstan Activists Say Loss Of 'President' Title Would Be An Existential Blow|ئیش=Radio Free Europe|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> * [[تاتارەکانی کریمیا]]: ≈٥٠٠،٠٠٠ – ٦.٧ ملیۆن<ref name= ICCr/> * [[تاتارەکانی ئەفغانستان]]: {{circa|١٠٠،٠٠٠}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bezhan |یەکەم١=Frud |سەردێڕ=Afghanistan Recognizes Long Forgotten Ethnic Tatar Community |ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-recognizes-long-forgotten-ethnic-tatar-community/31180205.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rferl.org |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=کنگره جهانی تاتارها: یک هزار دانشجوی تاتار افغانستان به چین و هند می‌روند |ناونیشان=https://www.afintl.com/202301253774 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=افغانستان اینترنشنال |زمان=fa}}</ref> * [[تاتارەکانی سیبیریا]]: {{circa|١٠٠،٠٠٠–٢٠٠،٠٠٠}} * [[تاتارەکانی لیپکا]]: {{circa|١٠،٠٠٠–١٥،٠٠٠}} | region1 = {{flag|ڕووسیا}} | pop1 = ٥،٥٥٤،٦٠١ | ref1 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://singapore.mid.ru/en/russia_and_singapore/about_russia/population_data/|سەردێڕ=Population Data|وێبگە=singapore.mid.ru|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}}</ref> | region2 = {{flag|تورکیا}} | pop2 = ٤–٦ ملیۆن | ref2 = <ref name= ICCr>[[Henryk Jankowski]]. [http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html "Crimean Tatars and Noghais in Turkey"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190107024320/http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html |date= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }} // a slightly edited version of the paper with the same title that appeared in ''Türk Dilleri Arastirmalari'' [''Studies on the Turkic Languages''] 10 (2000): 113–131, distributed by Sanat Kitabevi, Ankara, Turkey. A Polish version of this paper was published in Rocznik Tatarów Polskich (Journal of Polish Tatars), vol. 6, 2000, 118–126.</ref>{{efn|لە [[تورکیا]]، سەرژمێری ئاماژە بە نەتەوە ناکات، چونکە ھەموو دانیشتووانی تورکیا بە [[تورک]] دادەنرێن، بۆیە مەحاڵە بە لانی کەمەوە ژمارەی نزیکەیی ئەو ھاووڵاتییە تورکانە بنووسرێت کە خۆیان بە تاتاری کریمیا دادەنێن.}} | region3 = {{flag|ئوکراینا}} * ({{tooltip|بە پێکھاتنی|بە پێکھاتنی}} دانیشتووان لە کریمیا و [[تاتارەکانی کریمیا]]) | pop3 = ٣١٩،٣٧٧ | ref3 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://2001.ukrcensus.gov.ua/eng/results/general/nationality/|سەردێڕ=About number and composition population of Ukraine by data All-Ukrainian census of the population 2001|ئیش=Ukraine Census 2001|بڵاوکەرەوە=State Statistics Committee of Ukraine|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> | region4 = {{flag|ئۆزبەکستان}} | pop4 = ≈٢٣٩،٩٦٥ | ref4 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404|سەردێڕ=КРЫМСКИЕ ТАТАРЫ • Большая российская энциклопедия - электронная версия |script-title=ru:Крымские татары |وێبگە=[[Great Russian Encyclopedia]] |زمان=ru |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210308012134/https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404}}</ref><br />([[تاتارەکانی کریمیا]]) | region5 = {{flag|کازاخستان}} | pop5 = ٢٠٨،٩٨٧ | ref5 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=ru:Численность населения Республики Казахстан по отдельным этносам на начало 2021 года|trans-title=The population of the Republic of Kazakhstan by individual ethnic groups at the beginning of 2021|ناونیشان=https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=stat.gov.kz|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210502165841/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397}}</ref> | region6 = {{flag|ئەفغانستان}} | pop6 = ١٠٠،٠٠٠ | ref6 = <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Afghanistan Recognizes Long Forgotten Ethnic Tatar Community|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/afghanistan-recognizes-long-forgotten-ethnic-tatar-community/31180205.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|newspaper=Radio Free Europe/Radio Liberty|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Community leaders estimate there are up to 100,000 ethnic Tatars in Afghanistan.}}</ref> (مەزەندە) | region7 = {{flag|کەنەدا}} | pop7 = ٥٦،٠٠٠ | ref7 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2016/dp-pd/prof/details/page.cfm?Lang=E&Geo1=PR&Code1=01&Geo2=PR&Code2=01&Data=Count&SearchText=Canada&SearchType=Begins&SearchPR=01&B1=Ethnic%20origin&TABID=1|سەردێڕ=Census Profile, 2016 Census – Canada &#91;Country&#93; and Canada &#91;Country&#93;|بڵاوکەرەوە=Statistics Canada|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref><br />({{tooltip|بە پێکھاتنی|بە پێکھاتنی}} ئەوانەی بنەچەی تێکەڵاویان ھەیە) | region8 = {{flag|تورکمانستان}} | pop8 = ٣٦،٦٥٥ | ref8 = <ref name= Asgabat>{{lang|ru|[http://asgabat.net/turkmenistan/itogi-vseobschei-perepisi-naselenija-turkmenistana-po-nacionalnomu-sostavu-v-1995-godu.html "Итоги всеобщей переписи населения Туркменистана по национальному составу в 1995 году"]}}. ''Asgabat.net городской социально-информационный портал</ref> | region9 = {{flag|قرغیزستان}} | pop9 = ٢٨،٣٣٤ | ref9 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=National composition of the population |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> | region10 = {{flag|ئازەربایجان}} | pop10 = ٢٥،٩٠٠ | ref10 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls}}</ref> | region11 = {{flag|ئێران}} | pop11 = ٢٠،٠٠٠–٣٠،٠٠٠ | ref11 = <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://jamestown.org/volga-tatars-in-iran-being-turkmenified/|سەردێڕ=Volga Tatars in Iran Being Turkmenified|یەکەم=Paul |دوایین=Goble|newspaper=Jamestown |ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢}}</ref><br />([[تاتارەکانی ڤۆڵگا]]) | languages = [[زمانەکانی قیپچاق]] | religions = بە شێوەیەکی سەرەکی [[ئیسلامی سوننە]]<br />لەگەڵ کەمینەیەکی [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]] | related = [[گەلانی تورک|گەلانی تری تورک]]، بەتایبەتی ئاخێوەرانی تری [[قیپچاقەکان|زمانەکانی قیپچاق]] | region12 = {{flag|ڕۆمانیا}} | pop12 = ≈٢٠،٠٠٠ | ref12 = <ref name= romania>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/|سەردێڕ=Recensamant Romania 2002|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٠٧|ساڵ=٢٠٠٢|ئیش=Agentia Nationala برای Intreprinderi Mici si Mijlocii|زمان=ro|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠٠٧}}</ref> | region13 = {{flag|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | pop13 = ١٠،٠٠٠ | ref13 = {{citation needed|date=January 2025}} | region14 = {{flag|بولگاریا}} | pop14 = ٥،٠٠٣ | ref14 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nsi.bg/Census_e/Census_e.htm|سەردێڕ=Census 2001 – Final Results |بڵاوکەرەوە=National Statistical Institute |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | region15 = {{flag|چین}} | pop15 = ٣،٥٤٤ | ref15 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|script-title=zh:塔塔尔族 |trans-title=Tatar Nationality |ناونیشان=https://rcenw.lzu.edu.cn/c/202405/1533.html|سەردێڕ=塔塔尔族_兰州大学西北少数民族研究中心 |وێبگە=rcenw.lzu.edu.cn |بڵاوکەرەوە=Center for Studies of Ethnic Minorities in Northwest China of [[Lanzhou University]] |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=zh-Hans-CN |quotation={{lang|zh-Hans-CN|塔塔尔族人口共有3544人（2021年），是我国人口较少的民族之一。}}}}</ref> | region16 = {{flag|بیلاڕووس}} | pop16 = ٣،٠٠٠ | ref16 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Tatars In Belarus|ناونیشان=https://www.rferl.org/a/Tatars_In_Belarus_Hope_For_Help_From_Tatarstan/2126354.html|وێبگە=Radio Free Europe|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> | region17 = {{flag|لیتوانیا}} | pop17 = ٢،٨٠٠–٣،٢٠٠ | ref17 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ru.espreso.tv/article/2017/10/22/yakubauskas|سەردێڕ=Адас Якубаускас: Я всегда говорю крымским татарам не выезжайте, оккупация не вечна|script-title=ru:Адас Якубаускас: Я всегда говорю крымским татарам не выезжайте, оккупация не вечна|trans-title=Adas Jakubauskas: I always tell Crimean Tatars not to leave, the occupation is not forever|وێبگە=Espreso TV |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html|سەردێڕ=Как крымские татары оказались в Литве 600 лет назад? {{!}} Новости и аналитика : Украина и мир : EtCetera |script-title=ru:Как крымские татары оказались в Литве 600 лет назад? |زمان=ru |وێبگە=EtCetera |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812234338/https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html}}</ref><ref>[http://pop-stat.mashke.org/lithuania-ethnic2011.htm "Национальный состав населения Литвы. Перепись 2011"]. ''Pop-stat''.</ref><br />({{tooltip|بە پێکھاتنی|بە پێکھاتنی}} ھەموو بنەچەکانی [[تاتارەکانی لیپکا|لیپکا]]، [[تاتارەکانی کریمیا|کریمیا]] و [[تاتارەکانی ڤۆڵگا|ڤۆڵگا]]) | region18 = {{flag|لاتڤیا}} | pop18 = ٢،٨٠٠ | ref18 = {{citation needed|date=January 2025}} | region19 = {{flag|ئەستۆنیا}} | pop19 = ٢،٠٠٠ | ref19 = <ref name= stat>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=RL0428: Rahvastik rahvuse, soo ja elukoha järgi, 31. detsember 2011 |ناونیشان=https://andmed.stat.ee/et/stat/rahvaloendus__rel2011__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kultویرulised-naitajad__rahvus-emakeel-ja-keelteoskus-murded/RL0428/table/tableViewLayout2 |بڵاوکەرەوە=Statistikaamet |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}{{بەستەری مردوو|url=https://andmed.stat.ee/et/stat/rahvaloendus__rel2011__rahvastiku-demograafilised-ja-etno-kult%D9%88%DB%8C%D8%B1ulised-naitajad__rahvus-emakeel-ja-keelteoskus-murded/RL0428/table/tableViewLayout2 |date=تەممووزی ٢٠٢٦ }}</ref> | region20 = {{flag|پۆڵەندا}} | pop20 = ١،٩١٦ | ref20 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna – NSP 2011|بڵاوکەرەوە=Central Statistical Office|ناونیشان=http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf|زمان=pl-PL |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> | region21 = {{flag|ژاپۆن}} | pop21 = ٦٠٠–٢٠٠٠ | ref21 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hrono.ru/statii/2007/adutov_jap.html|سەردێڕ=ru:Статьи на исторические темы|زمان=ru|وێبگە=www.hrono.ru |ڕێکەوتی سەردان= ٢١ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> | region22 = {{flag|سویسرا}} | pop22 = ١،٠٤٥+ | ref22 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm|سەردێڕ=Rustam Minnikhanov meets representatives of the Tatar Diaspora in Switzerland|وێبگە=President of Republic of Tatarstan |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | region23 = {{flag|فەڕەنسا}} | pop23 = ٧٠٠ | ref23 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Рушан |یەکەم=Лукманов |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Vasil Shaykhraziev met with the Tatars of France |بڵاوکەرەوە=ru:Всемирный конгресс татар |ناونیشان=https://tatar-congress.org/en/news/vasil-shaykhraziev-met-with-the-tatars-of-france/ |وێبگە=tatar-congress.org |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> | region24 = {{flag|فینلەندا}} | pop24 = ٦٠٠–٧٠٠ | ref24 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kirkkojakaupunki.fi/-/tataareja-johtaa-pankkiuran-tehnyt-nainen-suomen-vanhimmalla-muslimiseurakunnalla-on-hyvat-valit-niin-kristittyihin-kuin-juutalaisiin|سەردێڕ= Suomen tataareja johtaa pankkiuran tehnyt ekonomisti Gölten Bedretdin, jonka mielestä uskonnon pitää olla hyvän puolella |زمان=fi |بڵاوکەرەوە=Kirkko ja kaupunki |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> | region25 = {{flag|ئوسترالیا}} | pop25 = ٥٠٠+ | ref25 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.australiantatars.com/tatarsau/default.aspx |سەردێڕ=Welcome to the website of Australian Tatars! |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180816135641/http://australiantatars.com/tatarsau/default.aspx}}</ref> | region26 = {{flag|کۆماری چیک}} | pop26 = ٣٠٠+ | ref26 = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668|سەردێڕ=Президент РТ|script-title=ru:Президент РТ|زمان=ru|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305084220/http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> }} [[پەڕگە:Share of Tatars in regions of Russia, 2010 census.png|وێنۆک|١.٤|ڕێژەی تاتارەکان لە ناوچەکانی [[ڕووسیا]]، سەرژمێریی ٢٠١٠]] '''تاتارەکان''' {{efn|name=:2|زۆرجار لە ئینگلیزیدا بە '''تارتار''' دەنووسرێت بۆ دیاریکردنی گۆکردنی {{IPAc-en|ˈ|t|ɑː|.|-}} و ڕێگریکردن لە لێکدانەوەی ھەڵە وەک {{IPAc-en|t|eɪ|.|-}}.<br /> {{langx|tt-Cyrl|татарлар|translit=tatarlar}}, {{lang|tt-Arab|تاتارلر}}; {{crh|tatarlar}}; {{langx|otk|𐱃𐱃𐰺|tatar}})}} ({{IPAc-en|ˈ|t|ɑː|.|t|ər|z}}, {{respell|TAH|tərz}})<ref name=collins>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Collings Dictionary |سەردێڕ=Tatar |ناونیشان=https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/tatar |وێبگە=CollinsDictionary.com |بڵاوکەرەوە=Collins English Dictionary}}</ref> گرووپێکن لە گەلانی [[زمانە تورکییەکان|تورکئاخێوەر]] کە لە سەرانسەری [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ئاسیای باکوور]]دا دەبینرێنەوە و ناوی «[[تاتار (زاراوە)|تاتار]]»یان ھەڵگرتووە.<ref name="brit">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tatar – people |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Tatar |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730095202/http://global.britannica.com/topic/Tatar |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> لە سەرەتادا، ڕەنگە ناوی نەتەوەیی «[[تاتار (زاراوە)|تاتار]]» ئاماژە بووبێت بۆ [[یەکێتیی تاتار]]. ئەو یەکێتییە لە کۆتاییدا خرایە ناو [[ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل]] کاتێک [[چەنگیز خان]] ھۆزە جیاوازەکانی دەشتاییی یەکخست.<ref name= EB1911>{{EB1911 |inline=y |wstitle=Tatars |volume=26 |pages=448–449 |first=Peter |last=Kropotkin |author-link=Peter Kropotkin |first2=Charles |last2=Eliot |author2-link=Charles Eliot (diplomat)}}</ref> لە مێژوودا، زاراوەی تاتار (یان تارتار) لەلایەن نەخشەسازانی ڕۆژاوایییەوە بۆ ھەر کەسێک بەکار دەھێنرا کە خەڵکی ئەو وشکانییە بەرفراوانەی [[ئاسیای باکوور|باکوور]] و [[ئاسیای ناوەڕاست]] بوون کە ئەوکات بە [[تارتاری]] دەناسرا، زاراوەیەک کە بە ھەڵە لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی مەغۆل تێکەڵ کرابوو. لەم دواییانەدا، زاراوەکە بەرتەسکتر بووەتەوە بۆ ئاماژەدان بە گرووپە نەتەوەیییە پەیوەندیدارەکان کە خۆیان بە «تاتار» ناودەبەن. تا ئێستا گەورەترین گرووپ لە نێوان تاتارەکاندا [[تاتارەکانی ڤۆڵگا]]ن، کە خەڵکی ڕەسەنی [[ناوچەی ڤۆڵگا ئۆرال]] ([[تاتارستان]] و [[باشکۆرتۆستان]]) لە [[ڕووسیا]]ی ئەورووپین، کە لەبەر ئەم ھۆکارە زۆرجار لە ڕووسیدا بە «تاتار» دەناسرێن. ئەوان ٥٣٪ی [[دانیشتووان|دانیشتووانی]] [[تاتارستان]] پێکدەھێنن. زمانەکەیان بە [[زمانی تاتاری]] دەناسرێت. {{As of|٢٠١٠}}، بە مەزەندە ٥.٣ ملیۆن تاتاری نەتەوەیی لە ڕووسیادا ھەبوون. لە کاتێکدا بە زمانێک دەدوێن کە سەر بە ژێرگرووپە جیاوازەکانی [[زمانەکانی قیپچاق|زمانەکانی قیپچاق]]ن، لێکۆڵینەوە بۆماوەیییەکان نیشانیان داوە کە سێ گرووپە سەرەکییەکەی تاتارەکان ([[تاتارەکانی ڤۆڵگا|ڤۆڵگا]]، [[تاتارەکانی کریمیا|کریمیا]]، و [[تاتارەکانی سیبیریا|سیبیریا]]) دیارە پەیوەندییان بە یەکەوە نییە، و بەم شێوەیە دروستبوونیان سەربەخۆ لە یەکتر ڕوویداوە، بەڵام ئەگەری ھەیە کە لانی کەم یەکێک لە گرووپە تاتارەکان کاریگەریی کولتووریی ھەبووبێت بەتایبەتی لە سەردەمی [[ئۆردووگای زێڕین]].<ref name= Lenin>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Татары Евразии: своеобразие генофондов крымских, поволжских и сибирских татар |journal=Вестник Московского Университета. Серия 23. Антропология |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|issue=3 |پەڕەکان=٧٥–٨٥|ناونیشان=https://cyberleninka.ru/article/n/tatary-evrazii-svoeobrazie-genofondov-krymskih-povolzhskih-i-sibirskih-tatar}}</ref><ref name=ucoz>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tartareurasia.ucoz.com/publ/knigi_enikeeva_gr/kniga_quotpo_sledam_chjornoj_legendyquot/prodolzhenie/6-1-0-36|سەردێڕ=Внешний вид (фото), Оглавление (Содержание) книги Еникеева Г.Р. "По следам чёрной легенды". - Книга Еникеева Г.Р. "По следам чёрной легенды" - Книги Еникеева Г.Р. и его соавторов - Каталог статей - Татары Евразии (история)|وێبگە=tartareurasia.ucoz.com}}</ref> زۆرێک لە بنەماڵە خانەدانەکان لە [[سزارێتی ڕووسیا]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] بنەچەیەکی تاتارییان ھەبوو.<ref>Thomas Riha, ''Readings in Russian Civilization, Volume 1: Russia Before Peter the Great, 900–1700'', University of Chicago Press (2009), p. 186</ref><ref>[[:ru:Баскаков, Николай Александрович|Baskakov]]: [https://ru.calameo.com/books/003891456306154af2ea6 Русские фамилии тюркского происхождения (Russian surnames of Turkic origin)] (1979)</ref> == واتای وشەی تاتار == کۆمەڵێک ھۆزی [[مەغۆل|مۆنگۆل]] کە لە سەدەی دوازدە و سێزدەی زایینیدا ھێرشیان کردە سەر ڕۆژھەڵاتی عەرەبی و وڵاتانی تری ئیسلامیی. واتای وشەی تاتار دیاری نەکراوە، بەو پێیەی بۆ چینییەکان واتای کۆچەری ھەیە و لە [[زمانی تورکی]] کۆنیشدا وشەی «تاترای» دەبینینەوە کە بە واتای ئەو سوارە دێت کە خاوەنی پۆستەیە، وا دیارە وشەی تاتار پەیوەست بووە بە سوارچاکی و بوێرییەوە، ئەمەش ھاوتایە لەگەڵ ئەو شێوازە ژیانەی کە ئەم کەسانە لە یەکەم قۆناغەکانی دەرکەوتنیان لەسەر شانۆی [[ڕامیاری]] جیھانیدا ژیاون.<ref>Orekhov، V؛ Poltoraus، A؛ Zhivotovsky، LA؛ Spitsyn، V؛ Ivanov، P؛ Yankovsky، N (1999). "Mitochondrial DNA sequence diversity in Russians". FEBS Lett. 445: 197–201. PMID 10069400.</ref><ref>https://web.archive.org/web/20191214192327/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/j.1744-313X.2012.01117.x</ref><ref>http://www.chinaknowledge.de/History/Altera/tatars.html</ref> == زمانی تاتاری == {{سەرەکی|زمانی تاتاری}} [[پەڕگە:Kazan metro sign.JPG|وێنۆک|تابلۆیەکی مێترۆ بە دوو زمانی تاتاری (لەسەرێ) و ڕووسی (لەخوارە)]] '''زمانی تاتاری''' (tatar tele, tatarça) زمانێکە لە بنەماڵەی [[زمانە تورکییەکان]] و [[زمانی فەرمی]]ی ناوچەی [[تاتارستان]]ی [[ڕووسیا]]یە. ئەم زمانە لەلای تاتارەکان قسەی پێدەکرێت و لە ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٥٬٢٠٠٬٠٠٠ کەس بەم زمانەیان قسە دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ijli.antat.ru/language.html |سەردێڕ=Institute of Language, Literature and Arts of the Academy of Sciences of the Republic of Tatarstan |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120203113119/http://www.ijli.antat.ru/language.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[زمانی تاتاری]] * [[تاتارستان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Tatar people}} {{گەلانی تورک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|ڕووسیا|ئەورووپا|ڕۆژھەڵاتی ناوین|چین|تورکیا}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:تورک]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی داغستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئۆزبەکستان]] [[پۆل:مێژووی تورک]] [[پۆل:تاتارەکان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی بولگاریا]] 0lzfj3m7xy8qncbvjpvnxfgisl94kzt 0 127102 1669927 1402374 2026-09-18T13:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669927 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = شاھین نەجەفی | وێنە = Shahin Najafi (10342456946).jpg | قەبارەی وێنە = 250px | لێدوانی وێنە = شاھین نەجەفی | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{Birth date and age|df=yes|١٩٨٠|٠٩|١٠}} | شوێنی لەدایکبوون = [[بەندەر ئەنزەلی]]، [[پارێزگای گێڵان]]، [[ئێران]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[گیلەکەکان|گیلەک]]-ئێرانی | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = {{ئاڵا|ئێران}}، {{ئاڵا|ئەڵمانیا}} | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = [[گیتارژەن]]، [[گۆرانینووس]]، [[گۆرانیبێژ]] | ساڵانی چالاکی = ٢٠٠٨-ئیستا | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = کۆماری ئیسلامیی ئێران | ئایین = بێ دینی | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = [http://www.shahinnajafimusic.com/ www.shahinnajafimusic.com] | پەراوێزەکان = }} '''شاھین نەجەفی''' (لەدایکبووی ١٠ی ئەیلوولی ١٩٨٠، بەندەر ئەنزەلی) گۆرانیبێژی ئێرانیی دانیشتووی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانە]]. ئەو چالاکیی خۆی لە مۆسیقاوە لە ساڵی ٢٠٠٠وە لە شێوازەکانی پاپ، ڕەپ و [[مۆسیقای ڕۆک|ڕاکەوە]] دەست پێکرد. شاهین نەجەفی بە فارسی گۆرانی دەڵێت، بەڵام چەند گۆرانیی کوردیشی چڕیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=*شاهین نەجەفی* بۆ كۆبانی گۆڕانی دەچڕێت|ناونیشان=http://zagrospost.com/8570|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=زاگرۆس پۆست|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210510022551/http://zagrospost.com/8570|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شاھین نەجەفی تا بەرلە کۆچ بۆ ئەڵمان لە ساڵی ٢٠٠٥ ی زایینیدا، لە [[ئێران]] مووزیکزانێکی ژێرزەمینی و چالاکی [[سیاسەت|ڕامیاری]] بوو. ئەو پاش کۆچکردن بۆ ئەڵمان ھەتا ئێستا بەردەوام بووە لەسەر چالاکیی خۆی لە مووزیکی ڕەپ و ڕاک و بوارەکانی ڕامیاری و کۆمەڵایەتی. == ژیاننامە == کاتێک شەش ساڵان بوو باوکی مرد.{{ژێدەر پێویستە}} ئەو بە نووسینی شیعر دەستی بەکار کرد. ھەر بە ھەرزەکاری فێری گیتار بوو. چوو بۆ کلاسی فێربوونی گیتار بە شێوازی کلاسیک و فلەمینکۆ. لە ئێران ھونەرمەندێکی ژێرزەمینی بوو. == سزای مردن == دوای ئەوەی گۆرانی «نەقی»<ref name="imamnaghi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="Ay Naghi" from Shahin Nafaji (ڤیدیۆ)|ناونیشان=http://imamnaghi.wordpress.com/2012/05/09/شاهین-نجفی-آی-امام-نقی/ |ڕێکەوت= ٧ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> بڵاوکردەوە، کە بڕێک بە سووکایتیکردنیان دانا بە دەیەم ئیمامی شیعەکان، سەرۆکێکی باڵای مەرجەعی ئێران سزای مردنی بۆ شاھین نەجەفی دەرکرد<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sharafedin|یەکەم١=Bozorgmehr|سەردێڕ=Iranian rapper faces death threats for 'insulting' song|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18057402|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=BBC News|agency=BBC|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref> و خەڵاتی بۆ ھەرکەسێک دانا کە بتوانێت بیکوژێت. بەڵام شاھین ئەو کات لە ئەڵمانیا بوو بۆیە داوای لە حوکمەتی ئەڵمان کرد کە بیپارێزن بۆیە بۆ ماوەی شەش مانگ لە ماڵەکەی نەھاتە دەرەوە و پۆلیسی ئەڵمان پارێزگاریی لێدەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=آیت اللە مکارم شیرازی: اھانت بە امامان معێوم موجب ارتداد است|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2012/05/120513_l44_shahin_najafi_fatwa_makarem.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ئیش=BBC News فارسی|agency=BBC News|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژیاننامە|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Shahin Najafi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژەنیارانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕاپی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گیتارژەنانی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:نووسەرانی سیاسی]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گیتارژەنەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی ئیسلام]] qv3x6mx1nmmu2yqbgr2kb46p75xrew3 0 127352 1669903 1508994 2026-09-18T13:33:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە) 1669903 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} [[پەڕگە:Pond-Heron-Ardeola-grayii.jpg|وێنۆک|شاوەی گۆمی]] '''شاوەی گۆمی''' ({{بە ئینگلیزی|Pond herons}}) و (ناوی زانستی: ''Ardeola '') جۆرێک [[شاوە]]<nowiki/>یە قەبارەیەکی بچووکی ھەیە لە چاو جۆرەکانی تری ھێرون ھەروەھا نزیکەی ٤٠ تا ٥٠ سم درێژییەکەی دەبێت و باڵای ٨٠ تا ١٠٠ سم درێژی ھەیە لە کاتی کرانەوەیاندا لەگەل کلکێکی کورت، بە شێوەیەکی گشتی کۆچەرە لە باشووری ئەورووپا و [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و زستان لە [[ئەفریقیا]]، ڕەنگێکی خۆڵەمێشی یان مەیلەو قاوەیی ھەیە و ھەراش (تازە پێگەیشتوو) ڕەنگی باڵەکانی سپییە لەکاتی کردنەوەیاندا، و بەزۆری لە زۆنگاوەکاندا دەژین لە نزیک شارە بچووکەکان، لەسەر سەکۆی دار یان دەوەن ھێلانە دادەنێن و ٢ تا ٥ ھێلکە دەکەن. خواردنی سەرەکی [[ماسی]] و [[مێروولە]] و زیندەوەرە بچووک و مامناوەندەکانە. {{پۆلی کۆمنز|Ardeola}} {{تووڵی دەروازە|ژینناسی|باڵندەکان}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شاوەکان]] 6qw9lqpeqodojk0xacv8tn1ttu3chng 0 129549 1670081 1287221 2026-09-18T21:19:49Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[فیزیا لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی]]ی گواستەوە بۆ [[فیزیک لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی]]: چاککردن: وەک وتارە سەرەکییەکە 1287221 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Alhazen,_the_Persian.gif|وێنۆک|ئیبن ھەیسەم خاوەنی دۆزینەوەکانی ئۆپتیک و ئاشکرا کردنی تایبەتمەندییەکانی ڕووناکی.]] '''فیزیا لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی''' گرنگی دانی موسڵمانان بە [[فیزیا]] دەستی پێکرد دوای چالاکیە وەرگێڕانەکان کە کتێبی [[یۆنانیەکان]] وەرگێڕدرا لەوانە کتێبەکان و بیردۆزەکانی [[ئەرەستوو]] و [[ئارکیمیدز]] و بێجگە لەوانیش، وە یەکێک لەو ھۆکارانەی کە وای کرد لەو سەردەمە فیزیا لە گەشەکردن بێت بریتی بوو لە ھەبوونی ئامێر وەک [[ئیسترلاب|ئیستیرلاب]] و ھەروەھا زانینیان بۆ [[میکانیک]] (علم الحیل).<ref>[http://islamstory.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A1 المسلمون وتطور علم الفيزياء - قصة الإسلام] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009115823/http://islamstory.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A1 |date= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> درەوشانەوەی ئاشکرا کردنی فیزیا لای موسڵمانان دەستی پێکرد لەگەڵ دەرکەوتنی [[ئیبن ھەیسەم]] کە [[ئۆپتیک|ئۆپتیکی]] دامەزراند و تایبەتمەندیەکانی ڕووناکی ئاشکرا کرد گرنگترینیان ئەوە بوو کە ڕووناکی لە تەنەکانەوە دێت بۆ چاو بە پێچەوانەی ئەوەی کە فەیلەسووفە یۆنانیەکان دەیانوت.<ref>[http://articles.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=100557 ابن الهيثم رائد علم الضوء الحديث - إسلام ويب] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719162901/http://articles.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=100557 |date=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧ }}</ref> پاشان داھێنانەکان و زانست گەشەی کرد. == چەند زانایەکی موسڵمان و بەخشینەکانیان بە فیزیا == * [[کیندی]] (٨٠٣-٨٧٣) ئۆپتیک و گەردونناسی.<ref>Œuvres d'Al-Kindi, éd.</ref> * [[عەبباس بن فیرناس]] (٨١٠-٨٨٧) کات و فڕین. * [[سابت بن قوڕڕە]] (٨٣٦-٩٠١) ناساندنی جووڵە و کێش و کێشکردن.<ref>Mohammed Abattouy (2001).</ref> * [[فارابی]] (٨٧٢-٩٥٠) گەردونناسی و توێژینەوە سەبارەت بە [[دەنگ]] و سرووشتی [[بۆشایی]].<ref>Arabic and Islamic Natural Philosophy and Natural Science, Stanford Encyclopedia of Philosophy </ref> * (السیزجی) (٩٤٥-١٠٢٤٠) ھاوسەردەمی [[بیروونی]] بووە، قسەی کردووە سەبارەت بە جووڵەی خۆر و ئیسترلابێکی درووست کرد کە پشت بە ناوەندیی خۆر دەبەستێت.<ref>هاينريش سوتير: Die Mathematiker und Astronomen der Araber und ihre Werke (80-81, 224, 1900). </ref> * ئیبن ھەیسەم (٩٦٥-١٠٣٩) بێجگە لە کارەکانی سەبارەت بە ئۆپتیک و گەردونناسی، یاسای سرەوتنی ئاشکرا کردووە لە [[زانستی جووڵە (فیزیا)|زانستی جووڵە (کینتیکا)]] * بیروونی (٩٧٣-١٠٤٨) دانانی چەند بیرۆکەیەکی سەرەکی لە زانستی جووڵە وەک [[لەز|لەز (خێرابوون)]] و [[لێخشان]] و ھەروەھا دیاری کردنی کێشی جۆری بۆ چەند ماددەیەک.<ref>O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Arrayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics archive. </ref> * ئیبن سینا (٩٨٠-١٠٣٧) یاسای یەکەمی جووڵە "تەنی وەستاو ھەر بە وەستاوی دەمێنێتەوە و تەنی جووڵاویش ھەر بە جووڵاوی دەمێنێتەوە تا ھێزێکی دەرەکی کاری تێ نەکات" کە دەگووترێ [[ئیساک نیوتۆن|ئیسحاح نیوتن]] کردوویەتی بە ھی خۆی.<ref>[http://islamstory.com/ar/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81_%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%AA%D9%86_%D8%A3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86 قوانين الحركة والجاذبية.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161030164152/http://islamstory.com/ar/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81_%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%AA%D9%86_%D8%A3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> * [[کوڕانی مووسا]] لە [[میکانیک]]. * [[ئەلجەزەری|جەزەری]] ١٢٢٦: لە ئەندازەی میکانیکی کە چەند داھینانێکی بەناوبانگی ھەیە لەوانە: ئامێرە خۆبزوێنەکان کە بە ئاو کاردەکەن و کاتژمێرە ئاوییەکان و  ئامێری ھایدرۆلیکی و ھی تریش. == سەرچاوەکان == <div class="reflist reflist-cols reflist-cols2"> <references /></div> {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|فیزیک|گەردوون}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:سەردەمی زێڕینی ئیسلام]] [[پۆل:مێژووی زانستی ئیسلامی]] [[پۆل:مێژووی فیزیک]] rea583tuqrm344g164jb2iy0enfg9dd 1670083 1670081 2026-09-18T21:21:54Z گرووپی قوتابخانە 23641 ڕێکخستن لەگەڵ ناوی وتارەکە 1670083 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Alhazen,_the_Persian.gif|وێنۆک|ئیبن ھەیسەم خاوەنی دۆزینەوەکانی ئۆپتیک و ئاشکرا کردنی تایبەتمەندییەکانی ڕووناکی.]] '''فیزیک لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی''' گرنگیدانی موسڵمانان بە [[فیزیک]] دەستی پێکرد دوای چالاکیە وەرگێڕانەکان کە کتێبی [[یۆنانیەکان]] وەرگێڕدرا لەوانە کتێبەکان و تیۆرییەکانی [[ئەرەستوو]] و [[ئارکیمیدز]] و بێجگە لەوانیش، وە یەکێک لەو ھۆکارانەی کە وای کرد لەو سەردەمە فیزیک لە گەشەکردن بێت بریتی بوو لە ھەبوونی ئامێر وەک [[ئیسترلاب|ئیستیرلاب]] و ھەروەھا زانینیان بۆ [[میکانیک]] (علم الحیل).<ref>[http://islamstory.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A1 المسلمون وتطور علم الفيزياء - قصة الإسلام] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009115823/http://islamstory.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A1 |date= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> درەوشانەوەی ئاشکراکردنی فیزیک لای موسڵمانان دەستی پێکرد لەگەڵ دەرکەوتنی [[ئیبن ھەیسەم]] کە [[ئۆپتیک|ئۆپتیکی]] دامەزراند و تایبەتمەندیەکانی ڕووناکی ئاشکرا کرد گرنگترینیان ئەوە بوو کە ڕووناکی لە تەنەکانەوە دێت بۆ چاو بە پێچەوانەی ئەوەی کە فەیلەسووفە یۆنانیەکان دەیانوت.<ref>[http://articles.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=100557 ابن الهيثم رائد علم الضوء الحديث - إسلام ويب] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719162901/http://articles.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=100557 |date=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧ }}</ref> پاشان داھێنانەکان و زانست گەشەی کرد. == چەند زانایەکی موسڵمان و بەخشینەکانیان بە فیزیک == * [[کیندی]] (٨٠٣-٨٧٣) ئۆپتیک و گەردونناسی.<ref>Œuvres d'Al-Kindi, éd.</ref> * [[عەبباس بن فیرناس]] (٨١٠-٨٨٧) کات و فڕین. * [[سابت بن قوڕڕە]] (٨٣٦-٩٠١) ناساندنی جووڵە و کێش و کێشکردن.<ref>Mohammed Abattouy (2001).</ref> * [[فارابی]] (٨٧٢-٩٥٠) گەردونناسی و توێژینەوە سەبارەت بە [[دەنگ]] و سرووشتی [[بۆشایی]].<ref>Arabic and Islamic Natural Philosophy and Natural Science, Stanford Encyclopedia of Philosophy </ref> * (السیزجی) (٩٤٥-١٠٢٤٠) ھاوسەردەمی [[بیروونی]] بووە، قسەی کردووە سەبارەت بە جووڵەی خۆر و ئیسترلابێکی درووست کرد کە پشت بە ناوەندیی خۆر دەبەستێت.<ref>هاينريش سوتير: Die Mathematiker und Astronomen der Araber und ihre Werke (80-81, 224, 1900). </ref> * ئیبن ھەیسەم (٩٦٥-١٠٣٩) بێجگە لە کارەکانی سەبارەت بە ئۆپتیک و گەردونناسی، یاسای سرەوتنی ئاشکرا کردووە لە [[زانستی جووڵە (فیزیا)|زانستی جووڵە (کینتیکا)]] * بیروونی (٩٧٣-١٠٤٨) دانانی چەند بیرۆکەیەکی سەرەکی لە زانستی جووڵە وەک [[لەز|لەز (خێرابوون)]] و [[لێخشان]] و ھەروەھا دیاری کردنی کێشی جۆری بۆ چەند ماددەیەک.<ref>O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Arrayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics archive. </ref> * ئیبن سینا (٩٨٠-١٠٣٧) یاسای یەکەمی جووڵە "تەنی وەستاو ھەر بە وەستاوی دەمێنێتەوە و تەنی جووڵاویش ھەر بە جووڵاوی دەمێنێتەوە تا ھێزێکی دەرەکی کاری تێ نەکات" کە دەگووترێ [[ئیساک نیوتۆن|ئیسحاح نیوتن]] کردوویەتی بە ھی خۆی.<ref>[http://islamstory.com/ar/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81_%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%AA%D9%86_%D8%A3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86 قوانين الحركة والجاذبية.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161030164152/http://islamstory.com/ar/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81_%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%AA%D9%86_%D8%A3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> * [[کوڕانی مووسا]] لە [[میکانیک]]. * [[ئەلجەزەری|جەزەری]] ١٢٢٦: لە ئەندازەی میکانیکی کە چەند داھینانێکی بەناوبانگی ھەیە لەوانە: ئامێرە خۆبزوێنەکان کە بە ئاو کاردەکەن و کاتژمێرە ئاوییەکان و  ئامێری ھایدرۆلیکی و ھی تریش. == سەرچاوەکان == <div class="reflist reflist-cols reflist-cols2"> <references /></div> {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|فیزیک|گەردوون}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:سەردەمی زێڕینی ئیسلام]] [[پۆل:مێژووی زانستی ئیسلامی]] [[پۆل:مێژووی فیزیک]] 0l2nwnjcdipjl770lt851y8xec6ygws 0 130664 1670000 1569746 2026-09-18T16:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670000 wikitext text/x-wiki {{ویکیسازی}} {{Infobox former country | conventional_long_name = | common_name = | native_name = شوانکارە | image_map = | capital = ئیگ | religion = [[ئیسلام]] | government_type = شانشینی | leader_name2 = ئەردەشیر | status = | year_end = ١٤٢٤ | year_start = ١٠٣٠ | image_map_caption = | common_languages = [[کوردی]]، [[فارسی]] | title_leader = مەلیک/شا/ئەمیر | year_leader1 = ١٠٣٠–١٠٧٨ | leader1 = [[فەزلویە]] | year_leader2 = ١٣١٠–١٣٥٥ | leader2 = ئەردەشیر | event_end = دەستبەسەرداگرتنی تەیموورییەکان | p1 = دەوڵەتی بوەیھی | s1 = دەوڵەتی تەیموورییەکان | flag_p1 = | p2 = | flag_s1 = | s2 = موزەفەرییەکان }} '''شوانکارە''' ({{lang-ar|الشوانکارة}}؛ {{lang-fa|شبانکاره}}) ھۆزێکی فێدراسیۆنی کۆنی [[کورد]] بوو،{{sfn|Büchner|2012}}{{sfn|Spuler|2012}}{{sfn|Oberling|2004}}{{sfn|Qazvini|1915|pp=١٣٧–١٣٨}} ناوی شانشینەکەشیان کە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی فارسیان فەرمانڕەوای دەکرد ھەر بە ناوی شوانکارە بوو.<ref>[http://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes KURDISH TRIBES, Iranicaonline]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=sP_hVmik-QYC&pg=PA241&dq=shabankara&lr=&ei=-V8HSYnhIqfKzATJmPnlAw#v=onepage&q=shabankara%20kurd&f=false SHABANKARA, name of Kurdish tribe]</ref><ref name="decline">The Decline of Iranshahr: Irrigation and Environments in the History of the Middle East, 500 B.C; Peter Christensen, page: 316, Published 1993, Museum Tusculanum Press, 351 pages, ISBN 87-7289-259-5</ref> == نەژاد == ئەوان بە بنەچە لە ناوچەی [[ئەسفەھان|سوپاھان]] و بڵندایەکانی [[حەلەب|ھەلەپ]] بوون، بەڵام لەلایەن شاھنشای [[دەوڵەتی بوەیھی|بوەیھی]] پەنا خۆسرۆ لە کۆتایەکانی سەدەی ١٠ز ڕاگواستران بۆ ڕۆژھەڵاتی ناوچەی فارس.{{sfn|Potts|2014|p=١٦٦}} سەرھۆزەکانی شوانکارە بانگەوازی ئەوەیان دەکرد ڕەچەڵەکیان دەگەڕێتەوە سەر شای ئەفسانەیی ئێران مانوچەھر و دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ئیمپراتۆرییەتی ساسانی]]، [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]] دەکرد.{{sfn|Büchner|2012}} == ناوچە و تیرەکان == پایتەختی خانەدانەکە ئیج (ئیگ) بووە، شانشینی شوانکارە بەسەر شەش ناوچەدا دابەش بووە: زەرکان، ئیشتبانان، بورک تاروم خەیرە، نایریز، کورم ڕوونیز لار و دارابگیرد. ھۆزی شوانکارە دابەش ببوو بۆ سەر چەند تیرەیەک، کە بریتی بوون لە: ئیسماعیلی، ڕامانی، کارزوی، مەسعوودی و شواکانی کە ھەموویان مەڕدار و جەنگاوەر بوون.{{sfn|Büchner|2012}} == مێژوو == [[پەڕگە:Map of Fars and it's surrounding regions.png|وێنۆک|ڕاست|300px|نەخشەی فارس و ناوچەکانی دەوروبەری لە سەدەی ١٠–١١ز.]] تیرەی ڕامانی شوانکارە و سەرھۆزەکەی فەزڵەوەی توانیان دەسەڵاتێکی زۆر لە فارس بگرنە دەست. [[فەزلویە|فەزڵەوی]] کوڕی سەرھۆزی شوانکارە عەلی حەسەنی ڕامانی بوو، لە خزمەتی ساحیبی عادل، وەزیری شای بوەیھیی فارس، پلەی سوپاسالاری پێبەخشرا. ساحیبی عادل لەلایەن دوا فەرمانڕەوای بوەیھی فارس، ئەبو مەنسوور پۆلاد ستون، لەسێدارەدرا و فەزلەوی دوای ئەمە لە یاخیبووندا ھەستایەوە. ئەبو مەنسوور لە ساڵی ١٠٦٢ لەگەڵ دایکیدا شکستی ھێنا و کوژران، بەمەش فەزڵەوی بووە فەرمانڕەوای سەنتانسەری فارس، زۆری نەخایاند لەگەڵ تورکە سەلجوکییەکان تووشی پێکدادان بوو. فەزڵەوی ملکەچی قەورد برای سوڵتان ئەلپ ئەرسلان بوو، بەڵام دوای ئەوە ڕاپەڕی دژی دەسەڵاتی سەلجووکی. دواجار فەدلویا لە ساڵی ١٠٧١ لەلایەن وەزیری سەلجوکییەکان نیزامی مولوک گیرا و لەسێدارەدرا. شوانکارەکان لە پارێزگاکانی کرمان و فارسدا بێزارکەر بوون. لە ساڵی ١٠٩٩ بە ھاوکاری کوڕی قەورد ئێران شا، ئەمیر ئونار والی فارسیان تێکشکاند. لە ساڵی ١١١٦دا، ئەبو حەسەن خۆسرەو، سەرۆکی شوانکارەکان ڕەتیکردەوە ملکەچی فەخرەدین کاولی والی فارس بێت. کاولی گەماڕۆی خۆسرەوی دا لە قەڵاکەی خۆیدا، بەڵام دواتر لەگەڵیدا ڕێککەوت. خۆسرەو لە بانگەشەکانیدا لە کرمان یاوەری پارێزگار بووە. لە سەردەمی سوڵتانی سەکجوکەکان، مەحموودی دووەم (١١١٧–١١٣١)، شوانکارەکان خراپ مامەڵەیان لەگەڵدا کرا و جارێکی دیکە ڕاپەڕینیان کردەوە و زیانێکی زۆریان بە ناوچەکە گەیاند. دامەزرێنەری شانشینی ھەزارئەسپ، ئەبو تاھیری کوڕی محەممەد، شکستی بە شوانکارەکان ھێنا و بەھۆی ئەمەوە شکۆیەکی زۆری بەدەستھێنا. دوای داڕمانی سەلجوکییەکان، شوانکارەکان جارێکی دیکە فەرمانڕەوای ناوچەکەی کردەوە و شاری ئیداج وەک پایتەختیان. لە سەردەمی ئیلخانیدەکاندا فەرمانڕەوایی پارێزگای شوانکارەیان دەکرد کە ناوەندەکەی لە دارابگرد بوو.{{sfn|Büchner|2012}} کوتبەدین موباریز سەرھۆزی شوانکارە و نیزامەدین مەحموودی برای لە ساڵی ١٢٠٠دا کرمانیان لە دەستی تورکە غەزەکان داگیرکرد، بەڵام بە یاخیبوونێکی ناوخۆیی و بەرپەچدانەوەی غەزەکان دۆڕان. لە کۆتاییدا ئەتابەگی فارس، سەد کوڕی زەنگی شکستی بە شەبانکەرە ھێنا.{{sfn|Büchner|2012}} لە ساڵی ١٢٦٠دا داگیرکەری مەغۆل ھۆلاکۆ ئیگی پایتەختی شوانکارەکانی داگیرکرد و ڕووخاندی و موزەفەرەدین محمدی کوڕی موباریز سەرۆھۆزی شوانکارەی کوشت، لە ساڵی ١٣١٢ شوانکارەکان لە ئیلخانەکان یاخی بوون بەڵام شکستیان ھێنا. لە ساڵی ١٣٥٥ فەرمانڕەوای موزەفەرەکان، موباریزەدین کوڕی خۆی دەنێرێت دژی ئەردەشیری سەرھۆزی شوانکارەکان، کە ڕەتیکردەوە فەرمانەکانی جێبەجێ بکات. ئەردەشێر شکستی ھێنا و نیشتمانەکەی لەلایەن موزەفەرییەکان دەستی بەسەردا گیرا. لەوانەیە شوانکارەکان تا ساڵی ١٤٢٤ ھەر بەردەوام بووبن لە فەرمانڕەوای.{{sfn|Büchner|2012}} == سەھۆز و فەرمانڕەواکان == ١٥ سەرھۆزی شوانکارەکان کە تۆمار کراون: {| class="wikitable" |+'''سەرھۆزەکانی شوانکارە''' ! rowspan="2" |زنجیرە ! rowspan="2" |ناوی شا ! colspan="2" |ماوەی فەرمانڕەوای |- !دەستپێک !کۆتای |- |١ |[[فەزلویە|فەزڵەی]] |٤٤٨ھ |٤٥٩ھ |- |٢ |نظام الدین یحیی بن حسن |٤٥٩ھ |؟ |- |٣ |نظام الدین محمود بن نظام الدین یحیی |؟ |؟ |- |٤ |قطب الدین مبارز |؟ |٦٢٤ھ |- |٥ |ملک مظفر الدین محمد بن المبارز |٦٢٤ھ |٦٥٨ھ |- |٦ |قطب الدین مبارز بن ملک مظفر الدین |٦٥٨ھ |٦٥٩ھ |- |٧ |نظام الدین حسن بن محمد مظفر الدین |٦٥٩ھ |٦٦٢ھ |- |٨ |نصرة الدین إبراھیم بن محمد مظفر الدین |٦٦٢ھ |٦٦٤ھ |- |٩ |جلال الدین طیب شاە |٦٦٤ھ |٦٨١ھ |- |١٠ |بھاء الدین إسماعیل أخو طیب شاە |٦٨١ھ |٦٨٨ھ |- |١١ |نظام الدین حسن بن طیب شاە |٦٨٨ھ |٧٢٥ھ |- |١٢ |نصرة الدین إبراھیم بن إسماعیل |٧٢٥ھ |؟ |- |١٣ |ملک ڕکن الدین حسن |؟ |؟ |- |١٤ |جمشید بن إسماعیل |٧٣٥ھ |٧٤٢ھ |- |١٥ |ملک أردشیر |٧٤٢ھ |٧٥٦ھ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == پەرتووکنامە == * {{بیرخستنەوە|دوایین=Ateş|یەکەم=Sabri|سەردێڕ=Ottoman-Iranian Borderlands: Making a Boundary, 1843–1914|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]]|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٢٤٥٠٨-٢|پەڕەکان=١٦٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Babaie|یەکەم=Sussan|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=Iran After the Mongols |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٨٣١-٥٢٨-٩}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Büchner|یەکەم=V. F.|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=S̲h̲abānkāra|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-1/shabankara-SIM_5253?s.num=4&s.rows=50|journal=[[Encyclopaedia of Islam]]|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|doi=10.1163/2214-871X_ei1_SIM_5253|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٠٨٢٦٥٦}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Christensen|یەکەم=Peter|سەردێڕ=The Decline of Iranshahr: Irrigation and Environments in the History of the Middle East, 500 B.C. to A.D. 1500|بڵاوکەرەوە=Museum Tusculanum Press|ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٩٧٨٨٧٧٢٨٩٢٥٩٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ebB_ac13v3UC&q=false|پەڕەکان= ١–٣٥١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gunter|یەکەم=Michael M.|سەردێڕ=The A to Z of the Kurds|بڵاوکەرەوە=[[Scarecrow Press]]|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٣٣٤-٧|پەڕەکان=١٨٣}} * {{cite encyclopedia|year=1986|encyclopedia=The Encyclopaedia of Islam, Vol. III|publisher=E.J. Brill|location=London|url=https://archive.org/stream/EncyclopaediaDictionaryIslamMuslimWorldEtcGibbKramerScholars.13/03.EncycIslam.NewEdPrepNumLeadOrient.EdEdComCon.LewMenPelScha.etc.UndPatIUA.v3.H-Iram.PhotRepr.Leid.EJBrill.1971.1986.#page/n0/mode/2up|pages=1–1304|last2=Co|article=The Encyclopedia of Islam|last1=Luzac}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Oberling|یەکەم=Pierre|سەردێڕ=Kurdish tribes|ڕێکەوت=٢٠٠٤|ناونیشان=https://www.iranicaonline.org/articles/kurdish-tribes|بڵاوکەرەوە=[[Iranica Online]]}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Potts|یەکەم=Daniel T.|سەردێڕ=Nomadism in Iran: From Antiquity to the Modern Era|شوێن=London and New York|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٣٣٠٧٩-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8c3QAgAAQBAJ|پەڕەکان=١–٥٥٨}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Qazvini|یەکەم=Hamdallah Mustawfi|سەردێڕ=The Geographical Part of the Nuzhat Al Qulub|ساڵ=١٩١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٦٧-٢٢٧٣-٤|شوێن=[[Leiden]]|translator-last=Le Strange|translator-first=Guy}} * {{بیرخستنەوە|دوایین=Spuler|یەکەم=B.|ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Faḍlawayh|ناونیشان=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/fadlawayh-SIM_2233|journal=[[Encyclopaedia of Islam]]|بڵاوکەرەوە=[[Brill Publishers]]|doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_2233|ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤١٦١٢١٤}} {{میرنشینە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|کوردستان}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:مێژووی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:ھۆزە کوردییەکان]] 9vtwcs8tr9p7fxvx2nc9pvm97b7two2 0 131753 1669935 1659181 2026-09-18T13:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1669935 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox film | name = لێھاتوو | film_name = | image = Kaabil Movie Poster.jpg | alt = | caption = Theatrical release poster | director = سانجای گوپتا | producer = ڕاکیش ڕۆشان | writer = سانجای ماسوم | screenplay = ڤیجای کومار میشرا | story = ڤیجای کومار میشرا | starring = [[هریتیک رۆشان]]<br>یامی گاوتەم<br>ڕۆنیت ڕۆی<br>ڕۆھیت ڕۆی | music = <small>'''گۆرانیەکان:'''</small><br>[[ڕاجیش رۆشان]]<br><small>'''بنچینە:'''</small><br>[[سەلیم سولەیمان]] | cinematography = [[سوودیپ سێتەجی]]<br>[[ئایەنانکا بوس]] | editing = [[ئاکیڤ عەلی]] | studio = [[فیلم کرافت پڕۆدەکشن]] | distributor = فیلم کرافت پڕۆدەکشن<br>بی فۆر یو مۆشن پیکچەرز | released = ٢٥ی کانونی دووەمی ٢٠١٧ | country = [[ھیندستان]] | language = [[ھیندی]] | budget = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> | gross = <!--Must be attributed to a reliable published source with an established reputation for fact-checking. No blogs, no IMDb.--> }} '''''شایستە''''' ( لە زمانی ئینگلیزی ''Capable'') فیلمێکی لە ٢٠١٧ لە ھیندستان فیلمێکی ئاکشن و ڕۆمانسی ھەستبزوێنە , دەرھێنەرەکەی سانجای گوپتایە , لە نوسینی ڤیجای کومار میشڕایە, بەرھەم ھێن ڕاکیش ڕۆشان , کۆمپانیای پەرھەم ھێنەر فیلمکرافت پڕۆدوکشن , موزیکی ھێمن لە لایەن [[ڕاجیش ڕۆشان]]. یەکەم وێنەگرتنی ئەم فیلمە دەست پێ دەکات لە ٢٠ی ئازاری ٢٠١٦. ئەوەی ئەم فیلمە جیادەکاتەوە [[هریتیک رۆشان]] و [[یامی گاوتەم]] ھەردووکیان ڕۆڵی دوو کوێر دەگێرن کە دەکەونە خۆشەویستی یەکەوە بە ھەر ڕێگەیەک . ==ئەکتەران== * [[هریتیک رۆشان]] ھەروەک ڕۆھان بھاتناگەر * [[یامی گاوتەم]] ھەروەک سوی بھاتناگەر * [[ڕۆنیت ڕۆی]] * [[ڕۆھیت ڕۆی]] ھەروەک ئەمیت * [[نارێندرا جھا]] * [[گیریش کولکارنی]] * [[سورێش مینۆن]] *[[ئورڤشی رۆتیلا]] == چیڕۆک == ڕۆهان (ریتیک ڕۆشان) کوڕێکی دڵخۆشە بەڵام کوێرە، هاوسەرگیری لەگەڵ کچێک دەکات کە ئەویش وەک خۆی کوێرە بەناوی سوپیریا (یامی گاوتەم). ژیانی ئەم دوو ژن و مێردە بەخؤشی دەچێتە سەر تاوەکوو ڕۆژێک سوپریا دەستدرێژی دەکرێتە سەر لەلایەن کۆمەڵێک کەسی بەدەسەڵاتەوە. دوای ئەوەی دەیانەوێت سکاڵا تۆماربکەن لەسەر ئەو ڕووداوە بەڵام ناتوانن بیسەلمێنن و دواتر دووبارە لەلایەن هەمان کەسانەوە دەستدرێژی دەکرێتە سەر سوپریا بەمەش بەناچاری سوپریا خۆی دەکووژێت. ئەم ڕووداوە وا لە ڕؤهان دەکات چیتر چاوەڕێی دادگا نەکات و بەڕێگای خۆی تۆڵەی ژنەکەی بکاتەوە. ===گەشەپێدان=== سانجای گوپتا فیلمەکەی بە شێوەیەکی ڕەسمی ڕاگەیاند لە مانگی کانونی دووەم لەگەل ھیرتک ڕۆشان وەک ڕۆلی پێشەنگ , ڕاکیش ڕۆشان بەرھەمھێنی پرۆژەکەیە و ڕاجیش ڕۆشان دانەری مۆسیقایە. وە ھەروەھا دڵنیا کرایەوە یامی گۆتەم ڕۆڵی سەرەکی ببینێ لە ھەمان کاتیشدا ڕۆنیت و ڕۆھیت ڕۆڵی براکانی بگێرن , فیلمەکە بەرھەم دەھێنرێت لە لایەن ڕاکیش ڕۆشان لەژێر چاودێری کۆمپانیای بەرھەم ھێن FilmKraft Productions Pvt. Ltd. ڕاجیش ڕۆشان دانەری مۆسیقایە و سەلیم سولەیمان دانەری مۆسیقای بنچینەییە و ڕەسول پوکوتی دیزاینەری فیلمەکەیە. وێنەگری سینەمایی لە لایەن سوودیپ چێتەجی تەواو دەکرێت ===فیلم=== وێنەگری سەرەکی لە [[مۆمبای]] لە مانگی ئازاری ٢٠١٦ دەستی پێ کرا, وە لە مانگی تەمووزی ھەمان ساڵ تەواو کرا , لە ٢٥ی کانوونی دووەم نمایش دەکرێت و بە ٧٧ ڕۆژ فیمەکە تەواو کرا. ==ڕێچکەی دەنگ== {{Infobox album | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Albums --> Name = لێھاتوو | Type = [[ڕێچکەی دەنگ]] | Artist = [[ڕاجیش ڕۆشان]] |Cover = |Alt = Album Cover of Kaabil | Released = | Recorded = ٢٠١٦ |Studio = | Genre = [[Film soundtrack|Feature film soundtrack]] | Length = | Label = [[T-Series]] | Producer = [[ڕاکیش ڕۆشان]] |Border = yes |Language = [[ھیندی]] |Director = [[سانجای گوپتا]] |Last album = ''کریش ٣'' <br /> ٢٠١٣ |This album = '''''ھاوسەنگ'''''<br /> ٢٠١٧ |Next album = }} ==بڵاوکردنەوە== فیلمەکە تەواو دەکرێت تا بڵاو بکرێتەوە لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧, یەکەم پۆستەری لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ بڵاو کرایەوە . دانەری مۆسیقای ئەم فیلمە [[ڕاجیش ڕۆشان]]ە. گۆرانیبێژ [[Jubin Nautiyal]] سێ گۆرانی گوتووە لەم فیلمە . ==سەرچاوە== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Kaabil ویکی ئینگلیزی]، دوایین گۆڕانکارییەکانی ١١ی ئابی ٢٠١٧ {{تووڵی دەروازە|فیلم|بۆڵیوود|ھونەرەکان|دەیەی ٢٠١٠|ھیندستان}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمە ھیندی-زمانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھیندییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ھۆشیارەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنەکانی ساڵی ٢٠١٧]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری مومبای وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران]] [[پۆل:ڕیالیزمی کۆمەڵایەتی لە فیلم]] [[پۆل:فیلمەکانی سەبارەت بە خۆکوژی]] 6jciq3vlp8j26xd4zu1swgzvtcxv4j0 0 132913 1670040 1509110 2026-09-18T19:34:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1670040 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} ئەبو بەکر، '''شوعبە بن عەییاش بن سالم ئەلحەننات ئەسدی نەھشەلی کووفی'''، ({{بە عەرەبی|شعبة بن عَیَّاش بن سالم الحنات الأسدي النھشلي الکوفي}})، لە ناوی خۆی چەند ڕای جیاواز ھەیە، ڕاستترینیشیان شوعبەیە. ساڵی ٩٥ی کۆچی لە دایک بووە، [[شەرعزان]] و موحەددیس و گێڕەوەی قورئان لە ئیمام [[عاسم بن ئەبی نجود کووفی|عاسم]]، حەدیسیشی گێڕاوەتەوە لە چەند کەسێک لەوانە ئیمام عاسم و ئەبی ئیسحاقی سەبەیعی و عەبدولمەلیک بن عومەیر و ئیسماعیلی سوددی. زۆر کەس لای ئەو قورئانیان خوێندووە، لەوانەش ئیمامی [[کیسائی]] کە ھەر پێش ئەو مرد، یەحیا عولەیمی و ئەبوو یووسف ئەعشا و عەبدولڕەحمان بن ئەبی حەمادە و یەحیای کوڕی ئادەم. == سەرچاوەکان == * [http://ia902609.us.archive.org/14/items/saanz/08.pdf سیر اعلام النبلاء-بەرگی ھەشتەم-لاپەڕە:٤٩٥] * [https://web.archive.org/web/20170118190614/http://www.iid-quran.com/MenTarajem/Trajeem5.php#IntoQu03 تراجم] * [https://web.archive.org/web/20170530210116/http://www.alukah.net/culture/0/54297 شبکە الالوکە] {{قیڕائاتەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە|عێراق|قورئان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧١٠]] [[پۆل:مردووانی ٨٠٩]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:قیرائات]] eai49e7cd565bgl6fm7alafrheq8l6r 0 133190 1670057 1357789 2026-09-18T19:37:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670057 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شوکێ | ناوی_خۆماڵی = Shuke | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە =گوند | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی شوکێ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[گوند]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٢٠٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''شوکێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی سرۆچک]]، [[قەزای سەید سادق]] و [[پارێزگای سلێمانی|پارێزگای سلێمانیە]] لە [[باشووری کوردستان]]. شوکێ دەکەویتە باکوری رۆژھەڵاتی شاری [[سلیمانی]] لەناوچەی [[شارباژێر]]، ئەم گوندە لە ١٢-٠٢-٢٠٠٧ بە بڕیاری ئەنجومەنی وەزیرانی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لەگەڵ [[ناحیەی سرۆچک]] خراوەتە سەر [[قەزای سەید سادق]].<ref>پەرتوکی کوردستان، پێڕستی گوندەکانی باشور-د. عەبدوڵا غەفور</ref> ==شوێن== ئەم گوندە لە باکورەوە گوندی [[باراو]] و لە باشورەوە گوندی [[گێڵدەرە]] و [[کاژاو]] لە ڕۆژهەڵاتەوە گوندی [[وەندەرێنە]] لە ڕۆژاواوە گوندی [[کانی دڕکە]]ە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20160729172423/http://kasnazan.com/article.php?id=863 ماڵپەڕی کەس نەزان] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx ماڵپەڕی زانکۆی سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20150703183939/http://www.suligov.com/Default.aspx پارێزگای سلێمانی] * [https://web.archive.org/web/20160311062608/http://univsul.org/k_uos.aspx زانکۆی سلێمانی] ==پەراوێزەکان== {{گوندەکانی قەزای سەید سادق}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] j16x8px40x82e3y31j6pjsltpsruktz 0 133334 1670338 1555941 2026-09-19T07:39:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670338 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = شیفا گەردی | وێنە =File:Shifa Gardi, a murdered Iraqi journalist.jpg | ناوی کاتی لەدایکبوون = شیفا زکری ئیبراھیم | شوێنی لەدایکبوون = [[زێوە، ورمێ|زێوە]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١ی تەمموزی ١٩٨٦ | ڕێکەوتی مردن = ٢٥ی شووباتی ٢٠١٧ | شوێنی مردن = [[مووسڵ]]، [[عێراق]] | ھۆکاری مردن = تەقینەوەی بە بۆمبێکی چێندراو | نەتەوە = [[کورد]] | ڕادەی خوێندەواری = دەرچووی ڕاگەیاندن | پیشە = پەیامنێر، ڕۆژنامەنووس، پێشکەشکار }} '''شیفا گەردی''' (ناوی تەواو: شیفا زکری ئیبراھیم؛ ١ی تەمموزی ١٩٨٦ لە [[زێوە، ورمێ|زێوە]] - ٢٥ی شوباتی ٢٠١٧ لە [[مووسڵ]])<ref>[http://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/2502201710 شیفا گەردی لە موسڵ شەھید بوو | ڕووداو]</ref> پەیامنێر و پێشکەشکارێکی تەلەڤیزیۆنی بوو، لە ٢٠١٧ لە کاتی کار بەھۆی مینێکی چێندراو لە ماوەی [[داعش|شەڕی داعش]] لە [[مووسڵ|شاری مووسڵ]] گیانی لەدەست دا.<ref>[http://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=18621&babet=9&relat=1024 بەوێنە؛ ساتی ھێنانەوەی تەرمی رۆژنامەنوسی شەھید شیفا گەردی | خەندان]</ref><ref>[http://www.awene.com/2017/02/25/39290/ شیفا گەردی رۆژنامەنوس شەھید بو|ئاوێنە]{{بەستەری مردوو|url=http://www.awene.com/2017/02/25/39290/ |date=ئابی ٢٠٢١ }}</ref> == خوێندن و کار == شیفا بەشی کۆمپیوتەری پەیمانگای تەکنیکی لە ٢٠٠٦ تەواوکردووە. لە ٢٠١٣ بەشی ڕاگەیاندنی لە کۆلێژی ئادابی [[زانکۆی سەلاحەدین|زانکۆی سەڵاحەدین]] تەواوکردووە. لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٧ - ٢٠١٠ کاری مامۆستایەتی کردووە و لە ساڵی ٢٠٠٦ بووەتە ڕۆژنامەنووس. لەگەڵ [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]] کاری کردووە و بووەتە بەڕێوەبەری ئاوتپووتی کەناڵەکە.<ref>[http://aa.com.tr/ks/سياسەت/رۆژنامەنووس-شیفا-گەردی-شەهید-بوو-/759153 رۆژنامەنووس شیفا گەردی شەھید بوو | AA]</ref> شیفا لە کاتی ڕزگارکردنی شاری مووسڵ بەرنامەیەکی تایبەتی بەناوی (فۆکس موسڵ)ی ھەبوو، و لە قۆناغی کۆتایی ڕزگارکردنی شارەکە وەک پەیامنێر ڕووداوەکانی شەڕی لە بەرەی ڕاستی شارەکە بۆ خەڵک دەگواستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://archive2016.xelk.org/detailnews.aspx?jimare=29443&babet=important&relat=5112| سەردێڕ = شیفا گەردی شەهید بوو| بڵاوکەرەوە = xelk.org| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211016173756/https://archive2016.xelk.org/detailnews.aspx?jimare=29443&babet=important&relat=5112|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مردن == شیفا لە ڕۆژی شەممە ٢٥ی شووباتی ٢٠١٧ لەکاتی رووماڵکردنی شەڕەکانی کۆنترۆڵکردنەوەی گەڕەکی مەئموون لەبەری ڕاستی شاری مووسڵ، لاقی لە تەلی بۆمبێکی چێندراو دەئاڵێت و بۆمبەکە دەتەقێتەوە و گیان لەدەست دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&jmare=958&Jor=1| سەردێڕ = چیرۆكی ئەو چاڵەی شیفا بەدوایدا دەگەڕا| بڵاوکەرەوە = metroo.org| ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20211016173756/https://www.metroo.org/dreja.aspx?=hewal&jmare=958&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rozhnamawany.com/?p=2339| سەردێڕ = ساڵێكی خوێناویی بۆ پیشەی رۆژنامەگەری لە عیراقدا| بڵاوکەرەوە = rozhnamawany.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.speda.net/index.php/ku/news/23936| سەردێڕ = شیفا گەردی رۆژنامەنووسی كه‌ناڵی رووداو گیانى له‌ده‌ستدا| بڵاوکەرەوە = speda.net}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|عێراق|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسە کوردە تیرۆرکراوەکان]] [[پۆل:ژنە نووسەرە عێراقییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی عێراقی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:پێشکەشکارانی پێشووی ڕووداو]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین]] o21mmp6pl1bl6woaemvyj3zw8p84gol 0 133882 1670041 1509111 2026-09-18T19:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1670041 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = شوعلە عەلی سەعید | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٢ی شوباتی ١٩٥٥ | شوێنی لەدایکبوون = گەڕەکی سەرشەقام، [[سلێمانی]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = {{Death date and age|df=yes|٢٠١٧|٣|١٧|١٩٥٥|٢|٢٢}} | شوێنی مردن = [[سلێمانی]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = [[گردی سەیوان]]، [[سلێمانی]] | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = سلێمانی | نەتەوە = کورد | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = دەرچووی کۆلێژی کارگێڕی و ئابووری، [[زانکۆی سلێمانی]] | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەفزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = [[نەوشیروان مستەفا]] | یار = | منداڵەکان = نما، چیا، چرا | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژۆ = | جێگری_واژۆ = | قەبارەی_واژۆ = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''شوعلە عەلی سەعید''' (ماوەی ژیان: [[٢٢ی شوبات|٢٢ی شووبات]]ی [[١٩٥٥]] - [[١٧ی ئازار]]ی [[٢٠١٧]]) ھاوسەری [[نەوشیروان مستەفا]]یە، لە گەڕەکی سەرشەقامی [[شاری سلێمانی]] لەدایکبووە، دەرچووی کۆلێژی کارگێڕی و ئابووریی زانکۆی سلێمانیە. شوعلە عەلی خوشکی شەھید شوان و شێرکۆیە، کە لە خەباتی سیاسیی کوردانی باشوور شەھید بوون، شوان یەکەم سکرتێری [[یەکێتیی خوێندکارانی کوردستان]] و کادری [[کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان]] بووە و لەگوندی قازانقایە شەھید بووە، لەناو شاری سلێمانیش [[ڕژێمی بەعس]] شێرکۆی شەھید کرد. شوعلە عەلی سەرجەم قۆناغەکانی خوێندنی لەشاری سلێمانی تەواو کردووە و دەرچووی کۆلێژی کارگێڕی و ئابووریی [[زانکۆی سلێمانی]]ە. ساڵی [[١٩٧٧]] پەیوەندی بەڕێکخستنەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانەوە دەکات، لەساڵی [[١٩٨١]]دا و لە خڕی ناوەزەنگ، لەگەڵ [[نەوشیروان مستەفا]] ژیانی ھاوسەری پێکدەھێنن. خاوەنی ٢ کوڕ و کچێکە بەناوەکانی نما و چیا و چرا. لە [[١٧ی ئازار]]ی [[٢٠١٧]]، لە نەخۆشخانەیەکی شاری سلێمانی بەھۆی نەخۆشیەوە کۆچی دوایی دەکات و لە [[گردی سەیوان]] لە سلێمانی بەخاک دەسپێردرێت. == سەرچاوەکان == * [http://www.knnc.net/Drejey-hawal.aspx?id=97935 ژیاننامەی شوعلە عەلی سەعید - کەی ئێن ئێن]{{بەستەری مردوو|url=http://www.knnc.net/Drejey-hawal.aspx?id=97935 |date=ئەیلوولی ٢٠١٩ }}{{dead link|date=April 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] kpstztdnuy0fv2vphedad8axardsqlb 0 134157 1670060 1667353 2026-09-18T19:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1670060 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کۆمپانیا |ناو = شوئیشا |لۆگۆ= [[پەڕگە:Shueisha Logo.svg|255px]] |جۆر= کابوشیکی گایدا |بازرگانی_لە = |پیشەسازی = |بوار= [[بڵاوکردنەوە]] |جێگر = |دامەزراندن = * ۱۹۲٥ (دامەزراندن) * ۱۹٤۹ (دەستی بەکار کردۆتەوە) |دامەزرێنەر = نەزانراوە |ناونیشانی_شار = |ناونیشانی_وڵات= |نووسینگەکان = |ئەو وڵاتانەی کە تیایەتی = [[ژاپۆن]] |بەڕێوەبەران = |بەرھەمەکان = [[کۆوار|گۆڤار]]، [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]، [[کۆمیک]]، ڕۆمانی بچووک، کتێبی ئەلیکترۆنی، کتێبە جیاوازەکان، هەروەها [[کتێب]] |خزمەتگوزارییەکان = کارکردن بەردەوامە |داھات = |مایە = |خاوەن = [[شۆگاکوکان]] |ژ.کارمەند = ٨۱۲ (٤۷٥ پیاو، ۳۳۷ ژن) |ماڵپەڕی سەرەکی = [http://www.shueisha.co.jp/ shueisha.co.jp] |پەراوێزەکان = }} [[پەڕگە:Shueisha Jimbocho Building 20230919.jpg|وێنۆک|بینای سەرەکی لە [[چیۆدا (تۆکیۆ)|چیۆدا]]، [[تۆکیۆ]]، [[ژاپۆن]]]] '''کۆمپانیی شوێشای ژاپۆنی''' بۆ بڵاو کردنەوە ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: Shueisha lnc)، ([[زمانی ژاپۆنی|بەژاپۆنی]]: 株式会社集英社) لە جۆری [[شرکەتی سنوورداری تایبەت]]ە بریتییە لە کۆمپانییەکی ژاپۆنی بۆ بەرھەم ھێنانی ھەواڵگیری و چاپکردن، دروست کراوە ساڵی ۱۹۲۲ز وە وەستاوە ساڵی ۱۹٤٥ز، وە لە ساڵی ۱۹٤۹ز دەست دەکاتەوە بە کار و چەند چاپێک ئەنجام دەدات وە چەند بەرنامەیەکی ئەلیکترۆنی بەرھەم دێنێت کە تا ئەمڕۆ بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shueisha.co.jp/history/history4.html|سەردێڕ=集英社 小史｜成長期|بڵاوکەرەوە=Shueisha|ڕێکەوتی سەردان=۲٨ی ئازاری ۲۰۱٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080503101520/http://www.shueisha.co.jp/history/history4.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080503101520/http://www.shueisha.co.jp/history/history4.html |date= ٣ی ئایاری ٢٠٠٨ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Shueisha selling e-novels in English|journal = [[زە جاپان تایمز]]|ڕێکەوت= ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ناونیشان= http://www.japantimes.co.jp/news/2013/06/19/business/shueisha-selling-e-novels-in-english/}}</ref><ref>[http://www.shueisha.co.jp/company_info/ 会社案内]." Shueisha. Retrieved on October 1, 2009. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170722122608/http://www.shueisha.co.jp/company_info/ |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٧ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئەنیمێ و مانگا|کۆمپانیا|ژیاننامە|کایەی ڤیدیۆیی|تۆکیۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Shueisha}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:شوئیشا]] [[پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان]] [[پۆل:بڵاوکەرەوەی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:بڕاندە ژاپۆنییەکان]] [[پۆل:چیۆدا، تۆکیۆ]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشن لە تۆکیۆ]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلمی ژاپۆن]] 96cqt9hxtvmduma5lgua7omm6tuawf7 0 134159 1670222 1402439 2026-09-19T01:38:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە) 1670222 wikitext text/x-wiki '''شۆنن مانگا''' (بە [[ژاپۆنی]]: 少年漫画، ھەروەھا وەک بە '''شۆنێن''' یان '''شوونن''' دەخوێنرێتەوە) بریتین لە [[مانگا (کۆمیک)|کۆمیکی ژاپۆنی]] وە بەگشتی بەکاردێت بۆ ئاماژە کردن بۆ ئەو [[مانگا (کۆمیک)|مانگایانەی]] کە کوڕان دەکاتە ئامانج کە تەمەنیان لە نێوان ۱۰ ساڵ بۆ ۱۷ ساڵە، وە بەپێچەوانەی [[شۆجۆ مانگا|شۆجۆ مانگایە]] کە کچان دەکاتە ئامانج، و [[سێینن مانگا|سینین مانگا]] کە پیاوە پێگەیشتووەکان دەکاتە ئامانج. کارەکتەری کانجی (shōnen -少年) بە واتای «کوڕ» یان «گەنج»ە، و کەسایەتی (漫画- مانگا) واتە «کۆمیک»؛ بەم شێوەیە، دەستەواژە تەواوەکە بە واتای «کۆمیکی کەسێکی گەنج»، یان بە سادەیی «کۆمیکی کوڕ»ە، کە ھاوتای کۆمیکی کچان (shōjo manga)ە. [[شۆجۆ مانگا]] بەناوبانگترین و پڕفرۆشترین شێوەی [[مانگا (کۆمیک)|مانگایە]].<ref name="about.com">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aoki|یەکەم=Deb|سەردێڕ=What is Shonen Manga?|ناونیشان=http://manga.about.com/od/mangacategories/p/shonenintro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130424050145/http://manga.about.com/od/mangacategories/p/shonenintro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=[[About.com]]|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="kamikaze">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kamikaze Factory Studio|سەردێڕ=Shonen Manga|ناونیشان=https://archive.org/details/shonenmangaactio0000unse|بڵاوکەرەوە=HarperCollins|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨٠٠٦٢١١٥٤٧٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/shonenmangaactio٠٠٠٠unse/page/n٩ ٨]}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|کۆمیک|ژاپۆن}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:گرێ و دەستەواژە ژاپۆنییەکان]] kny17vzhcb05mo30g4e3gtjiaonn7lg 0 135545 1670156 1552016 2026-09-18T22:40:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1670156 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەناڵی شۆ تیڤی تورکی''' ([[زمانی ئینگلیزی|بەئینگلیزی]]: show tv) کەناڵێکی نێونەتەوەی [[تورکیا|تورکیایە]]، لەساڵی ۲۰۱۳ بۆتە یەکێکە لە شوێنکەوتەکانی [[کۆمەڵەی سینیار بۆ بڵاوکردنەوە]]، دەستی کردووە بە بڵاو کردنەوەی کارە تورکییەکانی etol aksoy و haldun simavi لە ۱ مارتی ١٩٩١، لە بەناوبانگ ترین ئەو زنجیرانەی پەخشیان کردووە زنجیرەی [[دۆڵی گورگەکان|دۆڵی گورگەکانە]] لە ساڵی ۲۰۰۳ بۆ ۲۰۰٥. == سەرچاوەکان == * [[دەروازە:تورکیا|دەروازەی تورکیا]] * [[دەروازە:تەلەڤیزیون|دەروازەی تەلەڤیزیون]] {{تووڵی دەروازە|تورکیا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Show TV}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} t30ghgfnusebr1g8jai7mjyidsceer8 0 135587 1670409 1593231 2026-09-19T11:32:45Z Épine 19745 − [[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1670409 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Alexandre Isailoff - Sappho.jpg|وێنۆک|تابلۆیەکی ئەلێکساندەر سالفیۆس سافۆ نیشاندەدات لە دوورگەی لێسبۆس]] [[پەڕگە:Lesbian Pride pink flag.svg|وێنۆک|وێنەی ئاڵای شانازی تایبەت بە لێسبیان]] '''لێزبیەن''' بە ئینگلیزی '''(Lesbian) خواستێکی زایەندییە کە''' بە [[ھاوڕەگەزخوازی]] [[ژن|خانمان (مێینە)]] دەوترێت؛ [[ئاوەڵناو|هاوەڵناو]]<nowiki/>ێکە کە بەکاردێت بۆ ئەوانەی هەست و سۆز و ویستی سێکسیان بەرامبەر یەکتر هەیە و هەردووکیان مێینەن. <ref>https://www.britannica.com/topic/lesbianism</ref> <ref>https://www.britannica.com/dictionary/lesbian</ref> {{زانیاریدانی ھاوزایەندخوازی|ڕووتێکردن}} ناوی لێسبیان داتاشراوە لەناوی دورگەی [[لێزبۆس|لێسبۆس]]<nowiki/>ی [[یۆنان|یۆنانی]]، کە [[شاعیر|هۆنەری]] دێرین [[سافۆ]]<nowiki/>ی لێ ژیاوە<ref>وێبگەی دیکشنەری - وشەی لێسبیان https://www.dictionary.com/browse/lesbian</ref> <ref>وێبگەی یکشنەری مریەم - لێسبیان https://www.merriam-webster.com/dictionary/lesbian</ref> لەگەڵ ئەمانەشدا مێژوویەکی کەم نووسراوەتەوە لە بارەی هاوزایەندخوازی مێینەوە کە سەرەتاترین ئاماژەدان بە لێسبیانبوون دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی (٧٠٠ - ٦٠٠)پێش زاین بە هۆنراوەکانی سافۆشەوە.<ref>ئینسایکڵۆپێیای بڕیتانیسیا - لیسبانەتی https://www.britannica.com/topic/lesbianism</ref> <ref>ئینسایکڵۆپێیای بڕیتانیسیا - لیسبانەتی - سافۆ https://www.britannica.com/biography/Sappho-Greek-poet</ref> لە سەدە جیاوازەکان و کلتوورە جیاوازەکانی جیهاندا سەرنجڕاکێشان و پەیوەندی خۆشەویستی لێسبیانی بەشێوەی جیاواز مامەڵەی لەگەڵ کراوە لەکاتێکدا زۆرێک لە هاوبەشە لێسبیانەکان هەڵسووکەوتی شێوازی نەگونجان لەگەڵ ڕەگەزەکەیاندا هەیە بۆ نموونە زۆرێک لە هاوبەشە لێسبیانەکان یەکێکیان یان هەردووکیان زیاتر وەک نێرینە هەڵسووکەوتدەکەن بەڵام لەهەمانکاتدا وەک مێینە خۆیان دادەنێن<ref>کتێبخانەی نەتەوەیی بۆ دەرمانی ئەمریکی https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7646043/</ref>؛ ئەمە لەکاتێکدایە کە لێسبیانیەتی مێژوویەکی دوورودرێژی هەبووە بەڵام جیاکرنەوەی پۆل بۆ خانمانی لێسبیان لە پۆلی خانمانی دیکەدا لەسەەی ١٩دا سەریهەڵدا. ئێستا لە جیهان مافەکانی خانمانی لێسبیان لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی دیکە دەگۆڕێت لە هەندێک شوێن مافیان کەمە یاخود هەر نیانە و لە زۆربەی جیهانیشدا وەک کەسێکی ئاسایی مافیان هەیە و بەتەواوی پارێزراون.<ref>یەکێتی سایکۆلۆجی ئەمریکی - مێژووی تەواوەتی +LGBTQIA https://www.apa.org/topics/lgbtq/history</ref> [[پەڕگە:Gustave Courbet - Sleep - WGA05502.jpg|وێنۆک|جووتبوونی لێسبیانی لە ''تابلۆی خەوتووەکان''، کێشراو لەلایەن گوستاڤ کۆربێرت، ساڵی ١٨٦٦]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (24).jpg|وێنۆک|تابلۆیەکی ئێدوارد هێنری؛ کە سافۆ و هاوبەشەکەی پشاندەدات]] {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|ژن|سێکسناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Lesbians}} [[پۆل:خواستی ڕەگەزی]] [[پۆل:ھاوزایەندخوازی]] [[پۆل:سەرناوەکانی ژنان]] jhvoy48ytaiyyecjxduiwcg0gbf7i63 0 135588 1670406 1546692 2026-09-19T11:32:03Z Épine 19745 − [[پۆل:ھاوزایەندخوازی]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1670406 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Gay Couple Savv and Pueppi 02.jpg|وێنۆک|upright|دوو کەپڵی گەی]] '''گەی''' یان '''ھاوڕەگەزخواز''' ({{بە ئینگلیزی|Gay}}) بە پیاوێکی [[ھاوڕەگەزخوازی|ھاوڕەگەزخواز]] دەوترێت، کە ھەستی سۆزداری و سێکسییان بەرامبەر ئەندامانی ھەمان ڕەگەز ھەیە. گەی زۆرجار بەکاردەھێندرێت بۆ ئاماژەکردن بە ھەموو ئەندامانی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]]. گەی بە واتای دڵخۆش دێت. == ئەمانەش ببینە == * [[لێزبیەن|لێزبیان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gay ویکی ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سێکسناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Homosexuality}} [[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]] haea5wso5m443mswl47v46j91iu0mlu 1670407 1670406 2026-09-19T11:32:10Z Épine 19745 − [[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]، + [[پۆل:ھاوزایەندخوازی]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1670407 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Gay Couple Savv and Pueppi 02.jpg|وێنۆک|upright|دوو کەپڵی گەی]] '''گەی''' یان '''ھاوڕەگەزخواز''' ({{بە ئینگلیزی|Gay}}) بە پیاوێکی [[ھاوڕەگەزخوازی|ھاوڕەگەزخواز]] دەوترێت، کە ھەستی سۆزداری و سێکسییان بەرامبەر ئەندامانی ھەمان ڕەگەز ھەیە. گەی زۆرجار بەکاردەھێندرێت بۆ ئاماژەکردن بە ھەموو ئەندامانی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی]]. گەی بە واتای دڵخۆش دێت. == ئەمانەش ببینە == * [[لێزبیەن|لێزبیان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Gay ویکی ئینگلیزی] {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سێکسناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Homosexuality}} [[پۆل:ھاوزایەندخوازی]] pv4wl6r3dpgkkg57x4p2lctxkut1n6w 0 136147 1669966 1669749 2026-09-18T16:23:37Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:LGBT Pride|LGBT Pride]] بۆ [[:Commons:Category:LGBTQ Pride|LGBTQ Pride]] 1669966 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ھاوڕەگەزخوازی}} '''{{PAGENAME}}''' بریتییە لە شانازیکردنی [[گەی]]ەکان بە خودەوە. ئەمە جووڵەیەکی پۆزەتیڤی کۆمەڵگەی [[ئێڵ جی بی تی]]یە دژی جیاکاریکردن و بەدخوویی بەرامبەر بە گەی، [[لێزبیان]]، [[دووڕەگەزخواز]] و ئەندامانی تری کۆمەڵگەکە. ھەروەھا بریتییە لە پەسەندکردنی سروشتی خود و زیاترکردنی دانپیانان بە ھاوڕەگەزخوازان وەک کۆمەڵگەیەک. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Gay_pride |سەردێڕ = «Gay pride» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٨ی تەممووزی ٢٠١٧}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|LGBTQ Pride}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] oyqow7996ecgkhjwdgcpv3otmk18x4c 0 136524 1670408 1466579 2026-09-19T11:32:26Z Épine 19745 − [[پۆل:ھاوڕەگەزخوازی]]، + [[پۆل:ھاوزایەندخوازی]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1670408 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھاوڕەگەزخوازی}} [[پەڕگە:World_marriage-equality laws.svg|thumb|upright=2|ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەز لەم شوێنانەدا یاساییە.]] '''ھاوسەرگیریی ھاوڕەگەز'''، ھەروەھا ناسراوە بە '''ھاوسەرگیری گەی'''، پێکھاتووە لە ھاوسەرگیری لە نێوان [[ھاوڕەگەزخوازی|ئەندامانی ھەمان زایەند]]. == پشتگیری کردن == لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کەنەدا ڕێکخراوە پسپۆڕییەکانی وەک (یەکێتی مرۆڤناسی ئەمریکی – ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ پزیشکی منداڵان – یەکێتی پزیشکی ئەمریکی – ئەکادیمیای ئەمریکی پەرستاری – یەکێتی دەروونناسی ئەمریکی – یەکێتی ئەمریکی پزیشکانی دەروونی – یەکێتی کەنەدی دەروونناسی – یەکێتی کۆمەڵناسی ئەمریکی – یەکێتی نەتەوەیی کرێکارانی کۆمەڵایەتی – یەکێتی ھەڵسەنگاندی دەروونی ئەمریکی – یەکێتی ھاوسەرگیری و چارەسەری خێزانی ئەمریکی و ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ پزیشکانی خێزانی) لێدوانیان داوە کە بەڵگە زانستییەکان پشتگیریکار و پیشاندەری ئەم دەرئەنجامانەن: ھاوڕەگەزی کردەیەکی سێکسی سروشتی و ئاسایی مرۆڤە، گۆرانی ڕەگەز بژرادە و خۆویستانە نییە، کەسانی ھاوڕەگەز پەیوەندی سۆزداری جێگیر و پتەو بنیاد دەنێن کە بەشێوەیەکی سەرەکی ھاوتا و یەکسانە بە پەیوەندییە سۆزدارییەکانی نێوان ژن و پیاو، بەخێوکەرانی ھاوڕەگەز ھەمان توانای بەخێوکەرە ژن و پیاوەکانیان ھەیە لە پەروەردە و گەورەرکردنی منداڵان دا، ھیچ جۆرە شارستانیەتی و پەیڕەوێکی کۆمەڵایەتی بەند نییە لەسەر سنووردارکردنی ھاوسەرگیری تەنھا بۆ ژن و پیاو و منداڵانی ھاوسەرە ھاوڕەگەزەکان سەرکەوتوون بەھەمان شێوە و ڕێژەی منداڵانی ھاوسەرە ژن و پیاوەکان و تەنانەت باشتریشن.<ref name="science">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Andy Coghlan|ناونیشان=https://www.newscientist.com/article/dn14146-gay-brains-structured-like-those-of-the-opposite-sex|سەردێڕ=Gay brains structured like those of the opposite sex|ئیش=[[New Scientist]]|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٨}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.americananthro.org/ConnectWithAAA/Content.aspx?ItemNumber=2602|سەردێڕ=Statement on Marriage and the Family|بڵاوکەرەوە=[[American Anthropological Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228200229/https://www.americananthro.org/ConnectWithAAA/Content.aspx?ItemNumber=2602|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Mary Ann Lamanna|نووسەر٢=Agnes Riedmann|نووسەر٣=Susan D Stewart|سەردێڕ=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|بڵاوکەرەوە=[[Cengage Learning]]|ژپنک=٩٧٨-١-٣٠٥-١٧٦٨٩-٨|ساڵ=٢٠١٤|پەڕە=٨٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|وتەگێڕانەوە=[T]he APA says that sexual orientation is not a choice [...]. ([[American Psychological Association]], 2010).}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/118/1/349.full|سەردێڕ=The Effects of Marriage, Civil Union, and Domestic Partnership Laws on the Health and Well-being of Children|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=[[American Medical Association]], [[American Academy of Pediatrics]], [[American Psychological Association]], [[American Psychiatric Association]], [[American Association for Marriage and Family Therapy]], [[National Association of Social Workers]], [[American Psychoanalytic Association]], [[American Academy of Family Physicians]]|display-authors=etal|ناونیشان=https://www.supremecourt.gov/ObergefellHodges/AmicusBriefs/14-556_American_Psychological_Association.pdf|سەردێڕ=Brief of [medical organizations] as ''Amici Curiae'' in Support of Petitioners|وێبگە=[[supremecourt.gov]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190412074914/https://www.supremecourt.gov/ObergefellHodges/AmicusBriefs/14-556_American_Psychological_Association.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Annie|دوایین=Davis|ناونیشان=https://www.theguardian.com/australia-news/2017/oct/23/children-raised-by-same-sex-parents-do-as-well-as-their-peers-study-shows|سەردێڕ=Children raised by same-sex parents do as well as their peers, study shows|ئیش=[[گاردیان|The Guardian]]|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Lindsey|دوایین=Bever|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/news/morning-mix/wp/2014/07/07/children-of-same-sex-couples-are-happier-and-healthier-than-peers-research-shows|سەردێڕ=Children of same-sex couples are happier and healthier than peers, research shows|ئیش=[[واشینگتن پۆست|The Washington Post]]|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aamft.org/Consumer_Updates/Same-sex_Parents_and_Their_Children.aspx|سەردێڕ=Same-sex Parents and Their Children|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[American Association for Marriage and Family Therapy]]|وتەگێڕانەوە=Most research studies show that children with two moms or two dads fare just as well as children with heterosexual parents... Where research differences have been found, they have sometimes favored same-sex parents.|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190616203540/https://www.aamft.org/Consumer_Updates/Same-sex_Parents_and_Their_Children.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{indent}}{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mother.ly/news/lesbian-parents-impact-kids-mental-health?rebelltitem=1#rebelltitem1|سەردێڕ=Major long-term study:Kids with lesbian parents grow up to be happy adults|دوایین=Marcoux|یەکەم=Heather|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=The researchers note that the kids in same-sex homes actually reported fewer difficulties than those born to heterosexual couples.}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.mother.ly/news/lesbian-parents-impact-kids-mental-health?rebelltitem=1 |date=شوباتی ٢٠٢٠ }}{{indent}}{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://pediatrics.aappublications.org/content/118/1/349.full|یەکەم٨=Jonathan D.|بەرگ=١١٨|بڵاوکەرەوە=[[American Academy of Pediatrics]]|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|وتەگێڕانەوە=In fact, growing up with parents who are lesbian or gay may confer some advantages to children.|یەکەم١٢=Dennis L.|دوایین١٢=Vickers|یەکەم١١=J. Lane|دوایین١١=Tanner|یەکەم١٠=Sarah|دوایین١٠=Springer|یەکەم٩=Karen|دوایین٩=Smith|دوایین٨=Klein|سەردێڕ=The Effects of Marriage, Civil Union, and Domestic Partnership Laws on the Health and Well-being of Children|یەکەم٧=Miriam|دوایین٧=Kaufman|یەکەم٦=Mark|دوایین٦=Del Monte|یەکەم٥=James E.|دوایین٥=Crawford|یەکەم٤=Carole E.|دوایین٤=Allen|یەکەم٣=Jane M.|دوایین٣=Foy|یەکەم٢=Ellen C.|دوایین٢=Perrin|یەکەم١=James G.|دوایین١=Pawelski|issue=1}}</ref> کۆمەڵەی دەروونناسی ئوستڕالی پشتگیری ھاوسەرگیری ھاوڕەگەزان دەکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.freedomtomarry.org/pages/marriage-101|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100216021129/http://www.freedomtomarry.org/pages/marriage-101#faq3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠١٠|سەردێڕ=Marriage 101|بڵاوکەرەوە=[[Freedom to Marry]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> و کۆمەڵەی دەروونناسی بەڕیتانی پێیان وایە کە ھیچ بنچینەیەکی تاقیکاری بوونی نییە لەسەر ئەو باوەڕانەی پێیان وایە کە دەبێت ھاوسەرگیری قەدەغەبکرێت لە نێوان ھەمان ڕەگەزدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Commission endorses marriage and adoption equality|ناونیشان=http://www.hrc.co.nz/human-rights-environment/sexual-orientation-and-gender-identity/commission-endorses-marriage-and-adoption-equality|بڵاوکەرەوە=Human Right Commission New Zealand|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121202132031/http://www.hrc.co.nz/human-rights-environment/sexual-orientation-and-gender-identity/commission-endorses-marriage-and-adoption-equality|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121202132031/http://www.hrc.co.nz/human-rights-environment/sexual-orientation-and-gender-identity/commission-endorses-marriage-and-adoption-equality |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ }}</ref> == دژایەتی کردن == دژایەتی کردنی ھاسەرگیری ھاوڕەگەزی بەندە لەسەر ئەوەی کە: ھاوڕەگەزخوازی ناسروشتی و نائاساییە لە مرۆڤ دا، ناساندن و دانپێدانان بە یەکێتی ھاوسەرگیریە ھاوڕەگەزەکان دەبێتە ھۆی پاڵپشتی کردن و ھاندانی ھاوڕەگەزخوازی لە کۆمەڵگەدا و ھەروەھا منداڵان پەروەردە و گەشەسەندێکی باشتریان دەبێت لە کاتی بەخێوکردنیان لەلایەن ھاوسەرە ژن و پیاوەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Harper|یەکەم=Robyn|سەردێڕ=When I Get Married, Will It Be a 'Gay Marriage'?|ناونیشان=http://www.huffingtonpost.com/robyn-harper/marriage-equality_b_1572611.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|newspaper=[[Huffington Post]]|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢}}</ref> ھەموو ئەم بۆچوون و بیروڕایانە ڕەتکراونەتەوە بەپێی زانست و پیشاندەری ئەو ڕاستییەیە کە جۆر و گۆرانی ڕەگەز ھەڵبژاردەیەکی کەسی و خۆویستی نییە و ھاوڕەگەزخوازی دیاردەیەکی ئاسایی و سروشتییە. ھەندێک لە دژایەتیکەرانی ھاوسەرگیری ھاوڕەگەزی دەستە و کۆمەڵە ئایینییەکانن وەک (کەنیسەی عیسای مەسیحی پیاوچاکانی قیامەت)، (کەنیسەی کاسۆلیکی) و (کۆمەڵەی پاکیزەکەرانی باشوور) کە ھەموویان ھاوسەرگیریان سنووردار کردووە تەنھا لەنێوان ڕەگەزی ژن و پیاودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Harper|یەکەم=Robyn|سەردێڕ=My Marriage Won't Be a 'Gay Marriage'|ناونیشان=http://voices.yahoo.com/my-marriage-wont-gay-marriage-11514384.html?cat=41|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Yahoo!|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120928202736/http://voices.yahoo.com/my-marriage-wont-gay-marriage-11514384.html?cat=41|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120928202736/http://voices.yahoo.com/my-marriage-wont-gay-marriage-11514384.html?cat=41 |date=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢ }}</ref> == لێکۆڵینەوەکان == یەکێتی مرۆڤناسی ئەمریکی لە ٢٦ شوباتی ساڵی ٢٠٠٤ دا لێدوانیان دا:<blockquote>«ئەنجامی کۆکراوەی زیاد لە سەدەیەک لە لێکۆڵینەوە مرۆڤناسییە ئەنجامدراوەکانی ناو بنەماڵە، پەیوەندی سۆزداری و خێزانەکان بە درێژای کلتوور و کاتە جیاوازەکان ''ھیچ بەڵگەیەک تەرخان ناکەن لەسەر ئەو بۆچوونەی کە شارستانیەتی یان پەیڕەوە کۆمەڵایەتییەکان بەندن لەسەر کردەی ھاوسەرگیری تەنھا بۆ ژن و پیاوان. لێکۆڵینەوە مرۆڤناسییەکان لایەنگری ئەو دەرئەنجامەن کە جۆرێکی فراوان لە خێزانەکان بە خێزانە ھاوڕەگەزەکانیشەوە دەتوانن بەژداری و ھاوکاری کۆمەڵگە جێگیر و مرۆڤدۆستەکان بکەن.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Dictionaries take lead in redefining modern marriage|ناونیشان=http://www.washingtontimes.com/news/2004/may/24/20040524-103201-1169r|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|newspaper=[[The Washington Times]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٤}}</ref>''</blockquote>ئەنجامی لێکۆڵینەوەکان لە نێوان ساڵانی ١٩٩٨ بۆ ٢٠١٥ لەلایەن زانکۆی ڤێرجینیا، زانکۆی ویلایەتی میشگەن، زانکۆی ویلایەتی [[فلۆریدا]]، زانکۆی [[ئەمستەردام|ئەمستردام]]، پەیمانگای پزیشکیی دەروونی ویلایەتی نیوۆرک، زانکۆی ستانفۆرد، زانکۆی کالیفۆرنیا-سان فڕانسیسکۆ، زانکۆی کالیفۆرنیا-لۆس ئەنجلۆس، زانکۆی تەفتس، ناوەندی پزیشکی بۆستن، ئەنجومەنی لایەنە دەروونناسییەکانی تەندروستی منداڵ و خێزان لەگەڵ لێکۆڵەرە سەربەخۆ و بێلایەنەکان ھەموویان لایەنگر و پشتڕاستکەرەوەی ئەنجامەکانی ئەم وتە و ڵێکۆڵینەوەیەن.<ref name="Gough">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gough|یەکەم=Kathleen E.|سەردێڕ=The Nayars and the Definition of Marriage|journal=The Journal of the Royal Anthropological Institute of Great Britain and Ireland|ڕێکەوت=کانوونی دووەم–حوزەیرانی ١٩٥٩|بەرگ=٨٩|issue=1|پەڕەکان=٢٣–٣٤|doi=10.2307/2844434|jstor=2844434}}</ref> [[پەڕگە:Wedding ceremony of Jason Cianciotto and Courter Simmons - 02.jpg|thumb|left|ھاوسەرگیریی دوو ھاوڕەگەز لە حوزەیرانی ٢٠٠٩]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە|سێکسناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Same-sex marriage}} [[پۆل:ھاوزایەندخوازی]] [[پۆل:یاساکانی پەیوەندیدار بە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] [[پۆل:ھاوسەرگیریی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە]] s9demnncxhwwzgpcd1g8shnh41ss5wf 0 136823 1670221 1509261 2026-09-19T01:38:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1670221 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شۆنن جەمپ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Shonen Jump) بریتییە لە [[کۆوار|گۆڤارێکی]] مانگانەی [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] کە چیرۆکی [[شۆنن مانگا|شۆنن]] دەگێڕێتەوە، بڵاوی دەکرێتەوە لەلایەن کۆمپانیای ڤیز میدیا لە [[ئەمریکای باکوور]] لە [[تشرینی دووەم|تشرینی دووەمی]] [[٢٠٠٢]] وە گۆڤارەکە وەرگیراوە لە گۆڤاری [[هەفتانەی شۆنن جەمپ|ویکلی شۆنن جەمپی]] [[ژاپۆن|ژاپۆنی]] کە لەلایەن [[شوئیشا|شۆیشاوە]] بڵاو دەکرێتەوە، کەمێک دەستکاری کراوە بۆ ئەوەی لەگەڵ خوێنەرانی ئەمریکیدا بگونجێت وە ئێستا بە شێوەیەکی مانگانە لە یەکەم تیراژێوە لە [[کانوونی دووەم|کانوونی دووەمی]] [[٢٠٠٣]] بڵاو دەکرێتەوە، گۆڤارەکە حەوت زنجیرەی مانگا بە ڕیزبەندی بڵاو دەکاتەوە وە هەروەها چەند وتارێکی تایبەت بە [[زمانی ژاپۆنی]] و فێربوونی تێدایە لەگەڵ شارستانییەتی [[ژاپۆن]]. == سەرچاوە دەرەکییەکان == * {{ماڵپەڕی فەرمی|http://www.shonenjump.com/e/}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:شۆنن مانگا]] [[پۆل:ڤیز میدیا]] [[پۆل:خەڵاتەکانی ئەنیمێ و مانگا]] jy132aiq4bi31gzhtaneme42q3sektz 0 137041 1670005 1659191 2026-09-18T16:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670005 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:The Great Wall (film).png|وێنۆک]] '''شورا مەزنەکە''' ({{بە ئینگلیزی|The Great Wall}}) فلیمێکی ئەمریکی-چینی یە لە دەرھێنانی (تشانگ یی مو) بەرھەمھێنراوە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٧. چیرۆکی فیلمەکە باس لە چەند بەکرێگیراوێکی ئەورووپی دەکات بە ناوی بازرگانەوە گەشت دەکەن بۆ ناوچەی ڕۆژھەڵات بە مەبەستی زانین و دۆزینەوەی باروت، چونکە تا ئەو سەردەمە باروت لە ڕۆژاوا نەبووە بەڵکو تەنھا گەلی چین ھەیان بووە، و نھێنی بووە و ھەرگیز نھێنییەکەیان نەداوە بە جیھانی دەرەوە. کاتێک دەگەنە سنووری شورا مەزنەکەی چین دەستگیر دەکرێن و سەرەتا بڕیار وایە بکوژرێن بەڵام لەبەر ئەوەی لەو کاتەدا ھێرشی (دڕندە تایبەتەکان) دەستپێدەکات و سوپاکە دەکەونە شەڕەوە کوشتنەکەیان دوا دەخرێت و لەناو شەڕەکەدا ئەو دوو کەسە ڕۆڵێکی زۆر گەورە دەبینن و ئازایانە ڕووبەڕوویان دەبنەوە. بەمەش بڕیاری لێخۆشبوونیان بۆ دەردەچێت و وەک سەربازێکی ئازا لای خۆیان دەیانھێڵنەوە و پاشان لە شەڕەکانی دواتردا بە ئازایی و زیرەکی خۆیان و یارمەتی چیینییەکان بە کێشانی نەخشەیەکی بەھێز دەبنە ھۆی لەناو بردنی ھەموو دڕندەکان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٣}} <references /> {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ترسناک|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|چین|فیلم|تەلەڤیزیۆن|خەیاڵی زانستی|ژاپۆن}} {{پۆلی کۆمنز|The Great Wall (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە چینییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە چینییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنییە زەبەلاحەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی زمانی ماندارین]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی تۆنی گیلرۆی]] [[پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فرە زمانە چینییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەکشنییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە فەنتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە چینییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بەکرێگیراوەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری پەکین وێنەیان گیراوە]] pawpahf4h67yb6t9e9515qvx5r4bloh 0 137170 1670323 1534031 2026-09-19T07:36:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670323 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیرەمەڕ | ناوی_خۆماڵی = Shiramar | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی شیرەمەڕ.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی شیرەمەڕ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای هەڵەبجە|هەڵەبجە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٥٦٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''شیرەمەڕ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خورماڵ]]، [[قەزای ھەڵەبجە]]، [[پارێزگای هەڵەبجە]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== شیرەمەڕ لە باکورەوە هاوسنورە لەگەڵ گوندی [[بانی شار]] و لە باشورەوە لەگەڵ گوندی [[تەکیە]] و لەڕۆژهەڵاتەوە لەگەڵ گوندی [[ھانەوقوڵی]] لەڕۆژاواوە لەگەڵ گوندی [[گێلەک]] .<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پارێزگای ھەڵەبجە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی ھەڵەبجە]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 84w6wzi8xrlof6bx741icm7884dv1co 0 137425 1670383 1534101 2026-09-19T10:37:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670383 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شینکی | ناوی_خۆماڵی = Shinke | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <br /> {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٨٧١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = }} '''شینکی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[قەزای ماوەت]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> ==جوگرافیا== شینکی لە باکوور هاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[باساوێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قامیش]] و لە ڕۆژهەڵات لەگەڵ گوندی [[بەردبەرد]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گەڵاڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای ماوەت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cr0mdegvqk8iyzm6tt1rtki8r5cfe86 1 138015 1670344 1669278 2026-09-19T08:21:42Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670344 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[ھاڤانا]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=538296 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future زیاد کرا بۆ http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٥٥، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=755443 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160325091944/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf بۆ http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٣، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845185 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160325091944/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf بۆ http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=849079 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future بۆ http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٢٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1623623 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20111215120537/http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html لە http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٧، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1624830 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:١٩، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1628866 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢٥، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1630062 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1647127 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1653007 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1656523 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ x گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٢١، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1658156 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٩، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1661037 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1662458 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٥٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1665326 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٩، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1666922 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٤٨، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669277 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٠٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670343 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٢١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) jnomg3sqo6w6icxnhebu63xt51who8u 0 139402 1670258 1509298 2026-09-19T04:37:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670258 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کۆمپانیا |ناو = 小学館 <br/> شۆگاکوکان |لۆگۆ= [[پەڕگە:Shogakukan_logo.png]] |جۆر= کۆمپانیای بڵاوکردنەوە |بازرگانی_لە = |پیشەسازی = |بوار= |جێگر = |دامەزراندن = ٨ ئابی ۱۹۲۲ز، نزیکەی ۹٥ ساڵە |دامەزرێنەر = تاکایو ئۆگا |ناونیشانی_شار = |ناونیشانی_وڵات= |نووسینگەکان = |ئەو وڵاتانەی کە تیایەتی = هەموو جیهان |بەڕێوەبەران = ماساهیرۆ ئۆگا (بەڕێوبەری جێبەجێکار) |بەرھەمەکان = [[کوار|گۆڤار]]، [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]] کتێبی نەخشێندراو، ڕۆمانی کورت، کتێبی فێرکاری، کتێبی سەرچاوەیی |خزمەتگوزارییەکان = |داھات = |مایە = |خاوەن = |ژ.کارمەند = ۷۲٨ (۲۰۱۷) |ماڵپەڕی سەرەکی = [http://www.shogakukan.co.jp www.shogakukan.co.jp] |پەراوێزەکان = }} '''شۆگاکوکان''' ({{بە ژاپۆنی|株式会社小学館}}) بریتییە لە بڵاو کەرەوەیەکی [[ژاپۆن|ژاپۆنی]] بۆ کتێبە وێژەییەکان و [[فەرھەنگ|فەرهەنگ]] و [[مانگا (کۆمیک)|گۆڤارەکانی مانگا]] و فیلەکانی دی ڤی دی. بنکەی فەرمی کۆمپانیاکە دەکەوێتە [[چیۆدا (تۆکیۆ)|چیۆدا، تۆکیۆ]] لە [[ژاپۆن]]. کۆمپانیاکە دامەزراوە لەگەڵ دوو کۆمپانیای تردا کە بریتین لە سوییشا و هاکوسینشا، هەر سێ کۆمپانیاکە بە پاڵ یەکەوەن لە [[چیۆدا، تۆکیۆ]] و بانگ دەکرێن بە کۆمەڵەی هیتۆتسۆباشی. بەناوبانگترین چیرۆکی نەخشێنرداوی (مانگا) پێشبووڕکێی گەورەیە. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.shogakukan.co.jp/ ماڵپەڕی فەرمی شۆگاکوکان] {{پۆلی کۆمنز|Shogakukan}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|تۆکیۆ|کۆمپانیا}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی ژاپۆن]] [[پۆل:کۆمپانیا ئەنیمێیەکان]] nc3c382kky516564jx1y62aytsk8o0t 0 139657 1670118 1659197 2026-09-18T22:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670118 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = شڕێک | وێنە =Shrek (2001 animated feature film).jpg | قەبارەی وێنە =220px | لێدوان =پۆستەری فیلم | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = ئەندرۆ ئادەمسن{{ھن}}ڤیکی جێنسن | بەرھەمھێنەر = | نووسین = تێد ئالیۆت{{ھن}}جو ستیلمان{{ھن}}تێری رۆزیۆ، | سەرچاوەی چیڕۆک= ویڵیام ستێک | چەشن =[[ئەنیمەیشن]]، [[کۆمێدی]]، سەرکێشی، خانەوادەیی، خەیاڵی | کاست = | موزیک = ھاری جریجیسۆن | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = [[دریم وۆرکس]] و [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[یوونیڤەرساڵ ستودیۆز]] و [[پاراماونت پیکچەرز]] | ڕێکەوتی دەرچوون = ١٨ ئایاری ساڵی ٢٠٠١ | ماوەی فیلم = ٩٠ خوولەک | وڵات = {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | زمان = [[ئینگلیزی]] | زنجیرە = (٢، ٣) | تێچوون = ٦٠ میلیۆن دۆلار | داھات = ٤٨٤٫٤ میلیۆن دۆلار | خەڵاتەکان = براوەی ئۆسکار بۆ(باشترین فیلمی ئەنیمەیشن) پالێوراوی ئۆسکار بۆ(باشترین سیناریۆ)نووسین | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر =}} '''شڕێک''' (بە [[ئینگلیزی]]: Shrek) فیلمێکی [[ئەنیمەیشن]]یە، خەڵاتێکی [[ئۆسکار]]ی وەرگرتوە و پاڵێوراوە بۆ وەرگرتنی خەڵاتێکیتری ئۆسکار فیلمی [[ئەنیمەیشن]]ی شڕێک لە لایەن کۆمپانیای [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بڵاوکراوەتەوە و کاری دەرھێنانی بۆ کراوە لە لایەن ئەندرۆ ئادەمسن و ڤیکی جێنسن لە ساڵی ٢٠٠١، فیلم [[ئەنیمەیشن]]ی شڕێک یەکەم فیلمی [[ئەنیمەیشن]]ی بوو کە بتوانێ خەڵاتی ئۆسکار بەدەست بھێنێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/release/rl7439873/|سەردێڕ=بۆکس ئۆفیس.}}</ref> == چیرۆک == دێوێک بە ناوی [[شرێک]] لە زۆنگاوێکی دوورەدەستی دەژیا، لەناکاو زۆنگاوەکەی پردەبێت بوونەوەری خەیاڵی بەھۆی دوورخستنەوەیان لەلایەن گەورە (فارواد) ەوە (شڕێک) دەگاتە رێککەوتنێک لەگەڵ گەورە (فارکواد) بۆ دوورخستنەوەی ئەوو بوونەوەرانە لە زۆنگاوەکەی بەرامبەر ڕزگارکردنی شازادە (فیۆنا). == بەشەکانی تری شرێک == ئەنیمەیشنی شڕێک لەچەند بەشێک پێکهاتووە *شڕێک *[[شڕێک ٢]] *[[شڕێک ٣]] *[[شڕێک ٤]] ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|0126029}} *{{Rotten Tomatoes|shrek}} *{{Metacritic film|shrek}} *{{AllMovie title|242627}} * [https://web.archive.org/web/20171025225922/http://www.cancun-hotels.org/en/dreamworksfansite.html کۆمپانیای بەرھەمھێنەری فیلم ئەنیمێشنی شڕێک] {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Shrek}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیاکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠١]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن]] [[پۆل:باشترین ئەنیمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئەکادیمی]] [[پۆل:باشترین ئەنییمێیە تایبەتمەندەکان لە براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت]] [[پۆل:میمەکانی ئینتەرنێت]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:دووبارە بڵاوکەرەوە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان]] [[پۆل:برایانی گریم]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئەندرۆ ئادەمسۆن]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ئارۆن وارنەر]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی جۆن ئێچ ویلیامز]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان]] [[پۆل:دێوەکان لە فیلمە ئەنیمەیشنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی شڕێک]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە جادووگەری]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] rihy4giz8cfsc0nx7n6p41xso25wg20 0 140466 1670305 1533894 2026-09-19T07:33:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670305 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شێراوێژە | ناوی_خۆماڵی = Shirawezha | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سیتەک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =٩٨٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شێراوێژە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سیتەک]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == شیراوێژە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[خمانێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دۆڵەتوو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سوێڕەڵە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ھەرمن]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] p1wdg74qzcrvkb3xur2xf8eh1njsbip 0 140635 1670392 1534115 2026-09-19T10:39:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670392 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیوی مەڕی | ناوی_خۆماڵی = Shiwi Marri | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای شارباژێڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی زەلان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م =١١٧٨ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شیوی مەڕی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی زەلان]]، [[قەزای شارباژێڕ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == شیوی مەڕی لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چەمیاڵەی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دۆڵپەموو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی خدران]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[چەمیاڵەی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارباژێڕ]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] s6h72tabae1vhrgckrdswl3zegls8ql 0 141184 1670001 1533687 2026-09-18T16:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670001 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شوانکارە | ناوی_خۆماڵی = Shwankara | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای سلێمانی]](ناوەند) | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بازیان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٢٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شوانکارە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بازیان]]، [[قەزای سلێمانی]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == شوانکارە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەڵایی خواروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەپەشوانکارە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی جنە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئەڵایی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای سلێمانی}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] q8tm774w06q8037f1rdys65wcqlpsc5 0 141555 1669980 1533645 2026-09-18T16:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669980 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شروێنە | ناوی_خۆماڵی = Shrwena | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٥٣٥ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شروێنە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == شروێنە لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ھاربڕ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[چوێسە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەرمێ دۆڵ]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی دارۆخان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 172mgtno286pvkw9nx6nb0skcfbut75 0 141573 1669902 1533587 2026-09-18T13:33:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669902 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شاوەڵی | ناوی_خۆماڵی = Shawalli | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٤٦٩ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شاوەڵی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''شاوەڵی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سووراو]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مێشەرۆ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[میراودەلی تازە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شەپاڵ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] mpi18onajyy3pd6r1xpxmnyf3hjiejo 0 141624 1669934 1533615 2026-09-18T13:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669934 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شایان | ناوی_خۆماڵی = Shaian | ناوەکانی_تر = شەھیدان | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی شایان.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی شایان | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پێنجوێن]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی گەرمک]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١٥٠٠ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شایان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی گەرمک]]، [[قەزای پێنجوێن]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''شایان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سپی کانی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[نەرمەڵاسی کۆن]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[میشیاو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[نەرمەڵاسی تازە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پێنجوێن}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 62asvxeza1fyneqm7guj5cqa1v84y41 0 142028 1670391 1534111 2026-09-19T10:39:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670391 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیوی قازی | ناوی_خۆماڵی = Shiwiqazi | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی شیوی قازی.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی شیوی قازی | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای قەرەداغ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٥٣ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شیوی قازی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی قەرەداغ]](ناوەند)، [[قەزای قەرەداغ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> == جوگرافیا == '''شیوی قازی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[میریاسی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گوڵەجۆ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[فەقیرە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئاوایی شێخ مستەفا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای قەرەداغ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] f445721znmfh73pw7jrt43g5x01arfk 0 143124 1670035 1651128 2026-09-18T19:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670035 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شورناخ | ناوی_خۆماڵی = Surnakh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی شورناخ.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی شورناخ | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگرون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ١١٠١ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شورناخ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شورناخ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[عیسابەگی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ئەڵاقوڵی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شیلەخان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەڵەشێرە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] c47jrauzppdyjsw0qls8uf2649n889i 0 143166 1670363 1651083 2026-09-19T10:34:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670363 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیلەخان | ناوی_خۆماڵی = Shilakhan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی پیرەمەگرون]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٩٢ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شیلەخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی پیرەمەگرون]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شیلەخان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەڵاباشی قادربەگ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گولیجە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سوسێی کۆن]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شورناخ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 2l7m8qktth4fdmn0yudgyly3cn4jkef 0 143911 1670039 1651125 2026-09-18T19:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670039 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شوشکە | ناوی_خۆماڵی = Shushka | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی شوشکە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خدران]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٥٢٧ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شوشکە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خدران]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شوشکە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کەلکان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی سپان]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ھەنجیرێ]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کانی مازوو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9jtqdodk9a1qiq00mfy6eb0eym61sux 0 144341 1670129 1651122 2026-09-18T22:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670129 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شکارتە | ناوی_خۆماڵی = Shkarta Collectivet | ناوەکانی_تر = مجمع شکارتة | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:شکارتە.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی کۆمەڵگای شکارتە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بێتواتە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 657 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شکارتە''' کۆمەڵگایەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شکارتە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[دوواوە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[مەمیاوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[دۆڵناران]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەردۆڵ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 5uxwjxtgpzrlfltezpy0r90ekppaiwq 0 144342 1670132 1651121 2026-09-18T22:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670132 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شکارتەی کۆن | ناوی_خۆماڵی = Shkarta Old | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = پەڕگە:گوندی شکارتەی کۆن.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی شکارتەی کۆن | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای ڕانیە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی بێتواتە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 720 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شکارتەی کۆن''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی بێتواتە]]، [[قەزای ڕانیە]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شکارتەی کۆن''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئاندێک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[خەلیفە، حاجیاوا|خەلیفە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مێکۆکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سەردۆڵ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای ڕانیە}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] oxai9vqpfeu03s537gnugyayolwqsa2 0 145376 1670153 1651117 2026-09-18T22:39:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670153 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شڵەمڕە | ناوی_خۆماڵی = Slamra | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھێرۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 883 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شڵەمڕە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھێرۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شڵەمڕە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کانیلان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بێشیر]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[بیکلۆی خواروو]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[پاچکار]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 01sd4z8dpn3s2cp4r1qusr0tacf1yq8 0 145440 1669979 1651155 2026-09-18T16:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669979 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شه روێت | ناوی_خۆماڵی = Sharwet | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ژاراوە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 600 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} ''شه روێت''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ژاراوە]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شه روێت''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[زودانی کۆن]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[زودانی تازە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مام ژیلە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[زورکانی خواروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 448itxz5kmys9molgtei23t09zjbnis 0 145460 1669996 1651139 2026-09-18T16:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669996 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شناوە | ناوی_خۆماڵی = Shnawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ژاراوە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 942 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شناوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ژاراوە]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شناوە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بیکۆس]] لە [[شارستانی پیرانشار]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سورەگڵەی سەروو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حەسەناوا، سەردەشت|حەسەناوا]] لە [[شارستانی سەردەشت]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سپیگڵە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] cc53z10zi22a7vawwfsu087d3yn84ya 0 145622 1670394 1651071 2026-09-19T10:39:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670394 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیوە | ناوی_خۆماڵی = Shiwa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگەسەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 1177 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شیوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگەسەر]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شیوە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[کۆبنکە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[بڕەدێ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[سینەمۆکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[سڵێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ov2ljd235zc89n8qkju4m7dpddg13aq 0 145729 1670161 1651116 2026-09-18T22:41:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670161 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شۆران | ناوی_خۆماڵی = Shoran | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای پشدەر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ھەڵشۆ]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 983 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شۆران''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ھەڵشۆ]]، [[قەزای پشدەر]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شۆران''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەمەرکاکۆڵ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[تەنگژە، ھەڵشۆ|تەنگژە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کانی قوڵکە]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئاڵان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای پشدەر}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] rojyw4u5bpzp51jhg8lqgzqtdwurlyz 0 146021 1670052 1509126 2026-09-18T19:36:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1670052 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شووشەی گۆرێلا''' ({{بە ئینگلیزی|Gorilla Glass}})؛ جۆرە [[شووشە|شووشەیەکی]] پتەوە کە لەلایەن کۆمپانیای کۆرنینگی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکیەوە]] پەرەیپێدەدرێت و بەرھەمدەھێندرێت. شووشەی گۆرێلا وا دیزاین دەکرێت کە تەنکبێت، کێشی کەمبێت و بەرگەی پێکدادان بگرێت. [[پەڕگە:Nokia 7plus.jpg|وێنۆک|بەرگی شووشەی گۆرێلا لەسەر [[نۆکیا ٧ پڵەس]]]] شووشەی گۆرێلا (ئەلیکا-ئەلۆمینۆسلیکەیت) چینێکی شووشەییە بەکاردێت وەک بەرگێکی شووشەیی بۆ ڕووی ئامێرە گەڕۆکە ئەلیکترۆنیەکانی وەک مۆبایل، کۆمپیوتەرە گەرۆکەکان و تابلێت. == مێژوو == لە ساڵی ١٩٦٠ کۆمپانیای کۆرنینگ خەریکی پرۆژەیەک بوو بە ناوی پڕۆژەی ماسولکە (Project Muscle)، کە لەو پڕۆژەیەدا کۆرنینگ خەریکی تاقیکرنەوەی کیمیایی بوو بۆ پتەوکردنی شووشە، دواتر پاش چەندساڵێک پرۆژەکە پەرەی پێدرا و بە بازارگانی کرا بە ناوی (''چیمکۆر Chemcor'')، کە بەرھەمەکانیان تا ساڵانی ١٩٩٠ بەکاردەھێنرا لە بواری ئۆتۆمبێل، فرۆکەوانی و دەرمانسازی. لە ساڵی ٢٠٠٥ تاقیکرنەوەکان گەشەیپێدرا و توانرا شووشەکان زۆر تەنکتر بکرێنەوە و لە ئامێرە ئەلیکترۆنیەکاندا بەکاربھێندرێن، بە جۆرێک کە کۆمپانیای [[ئەپڵ]] داوای لە کۆرنینگ کرد کە شووشەیەکی تەنکی پتەویان بۆ دروستبکەن بۆ [[ئایفۆن|ئایفۆنە]] تازەکەیان. لە ساڵی ٢٠١٧ نزیکەی پێنج میلیار ئامێر لە ھەموو جیھان شووشەی گۆرێلایان لەسەرە. == نەوکانی شووشەی گۆرێلا == شووشەی گۆرێلا لە سەرەتای بەبازرگانی بوونیەوە بەردەوام لەژێر گەشەپێدان و تاقیکرندەوە دایە بۆیە تاکوو ئێستا چەند نەوەیەکی یەک لەدوای یەکی ھەیە: {| class="wikitable" |+ !نەوە !کاتی راگەیاندن !تایبەتمەندێتی |- |١ |شوبات ٢٠٠٨ |توانرا بەرگێکی شووشەی تەنکی پتەو بەرھەمبھێندرێت (کە [[ڤیکەرس ھاردنێسس تێست]] ٦٢٢ - ٧٠٢ بوو) بە توانای بەرگریەکی زۆری دژە شوخت بەبی ھیچ بوونی خالێکی لاواز. |- |٢ |کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |لە ساڵی ٢٠١٢ نەوەی دووەمی شووشەی گۆرێلا ناسێندرا، کە %٢٠ تەنکتربوو لە نەوەی پێش خۆی |- |٣ |کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |نەوەی سێیەم بە گەورەترین نەوەی گۆڕانکاری دادانرێت لە شووشەی گۆرێلا کە لە سالی ٢٠١٣ ناسێندرا تێیدا سوود لە نانۆ تەکنەلۆجێ وەرگیراوە؛ شووشەی گۆرێلا لە نەوەی سێیەم چەندین گۆرانگاری و نوێکاری تێدا بەدی کرا لەوانە سێجار توانای بەرگری زیاتری ھەبوو بۆ شوخت گرتن، بەرگەی زیاتری ھەبوو بۆ شوختە قوڵەکان، کێشی کەمترە، شووشەکە کارداناوەی رووناکی لەسەری کەمترە، شوێنماوەی پەنجە لەسەر شووشەکە دەرناچێت. |- |٤ |تشرینی یەکەم ٢٠١٤ |تەنکتر و بەرگەی زیاتری شکانی ھەیە وەک لەنەوەی پێش خۆی. |- |٥ |تەموز ٢٠١٦ |بۆیەکەمجار لەسەر مۆبایلی [[سامسۆنگ گالاکسی]] [[سامسۆنگ گالاکسی نۆت ٧|نۆت ٧]] بەکارھێندرا. |- |SR+ |ئاب ٢٠١٦ |بۆیەکەمجار لەسەر کاتژمێری زیرەکی سامسۆنگ گیەر ئێس ٣ بەکارھێندرا. |- |٦ |تەمووز ٢٠١٨ |نەوەی شەشەم دووجار لەنەوەی پێنجەم بەھێزترە بە قەبارەیەکی گەورەتر. |- |٧ |تەمووز ٢٠٢٠ |شووشەی گۆرێلا ڤیکتۆس ناسێندرا و بۆ یەکەم جار لەسەر مۆبایلی سامسۆنگ گەلەکسی نۆت ٢٠ دانرا. |} شووشەی گۆرێلا لە بازاری ئۆتۆمبێلیشدا ئاماژەی پێکراوە، کۆمپانیای [[فۆرد]] لە ساڵی ٢٠١٦ رایگەیاند کە شووشەی گۆرێلایان بەکارھێناوە بۆ شووشەی پێشەوە و دواوەی فۆرد جی تی وەرزشی Ford GT Sport. [[:en:List of devices with Gorilla Glass|لیستی ئەو ئامێرانای کە شووشەی گۆرێلایان لەسەرە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Gorilla_Glass|سەردێڕ = Gorilla Glass|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٩ی تەممووزی ٢٠١٨}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.corning.com/gorillaglass/worldwide/en/glass-types/gorilla-glass-6.html|سەردێڕ=ماڵپەری فەرمی کۆرنینگ.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180724094041/http://www.corning.com/gorillaglass/worldwide/en/glass-types/gorilla-glass-6.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{پۆلی کۆمنز|Gorilla Glass}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|تەکنۆلۆژیا|زانستی ماددە}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زانستی ماددە]] [[پۆل:براندە ئەمریکییەکان]] cz2jmg0hri5dqki8rdyqy4se7nm6mcx 0 146180 1670051 1660813 2026-09-18T19:36:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1670051 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''شووشەی پتەو''' ({{بە ئینگلیزی|Tempered glass}}) جۆرێکە لە شووشەی سەلامەتی (Safety Glass) کە لە کاتی دروستکردنی گەرم دەکرێت ( ٥٦٤ پلەی سیلیزی) یا چالاکی کیمیایی لەگەڵ دەکرێت بۆ ئەوەی پتەوییەک بدات بە شووشەکە. [[پەڕگە:Tempered kurdi.png|وێنۆک|رووی شووشەیەکی پتەو، (تەنیشتە بینین)]] ئەم جۆرە شووشەیە لە ڕووی دەرەوەی پەستاوتنی بۆ دەکرێت ([[:en:Compression (physics)|compression]]) و لە ڕووی ناوەوەش ڕاکێشانی بۆ دەکرێت ([[:en:Ultimate tensile strength|tensile]])؛ بەمەش دوو ھێزی ھاوتای دژ بەیەک دروستدەبێت کە وا لە شووشەکە دەکات کە پتەوبێت و لە کاتی بەرکەوتنێکی بەھێز شووشەکە ورد ببێت بۆ پارچەی زۆر وورد کە نەبنێتە ھۆی برینداربوون. [[پەڕگە:Broken phone box.jpg|وێنۆک|ووردبوونی شووشەی پتەو لە کاتی شکاندنیدا لە یەکێک لە کابینەی تەلەفۆنەکانی [[لەندەن]] ]] شووشەی پتەو بەھۆی پتەویی و سەلامەتیەکەی لە زۆر بواردا بەکاردەبرێت؛ ئۆتۆمبێل، شووشەی گەرماوەکان، تەلارسازی، دەرگا، مێز، ڕەفەی ناو بەفرگرەکان، شووشەی گولە نەبڕ، ئامێرە یەلیکترۆنیەکان و زۆر بواری تر وەک شووشەی فڕنی چێشتخانەکان. == لە باشیەکانی شووشەی پتەو == * بەرگریەکی زۆری ھەیە بۆ ھێزی پێکدادان (لایەنی کەم ٦٩ مێگا [[پاسکاڵ]] یاخود ١٠،٠٠٠ [[پاوەند بۆ ھەر ئینچێکی چوارگۆشە|پاوەند بۆ ھەر ئینج چوارگۆشە]]). * لەکاتی شکاندا وورد دەبێت بۆ پارچەی زۆر بچووک کە نابێتە ھۆی برینداربوونی دەوروبەرەکەی . * بەھۆی ئەو دوو تایبەتمەندیانەوە لە زۆر بواری رۆژانەماندا کەڵکی لێ وەرگیراوە : شووشەی ناوە گەرماوەکان . بالکۆنیەکان ، [[حەوزی مەلەکردن|مەلەوانگە]] ، ئۆتۆمبێل ، دەرمانسازی ، چیشتخانەکان ، بیناسازی ، [[خۆراک]] ، [[ئامێرە ئەلیکترۆنیەکان]] و شتی تر . == لەخراپیەکانی شووشەی پتەوو == * شووشەی پتەو نابڕدرێت : شووشەی پتەو وەک شووەشەی ئاسای ناتوانی بیبریت بەو (قیاس) دووریانەی کە تۆ دەتەوێت ، بەڵکو پێش گەرمکردنی ( درووست کردنی) دەبێت دووریەکانی دیاری بکەیت . * ناتوانیت کار لەسەر لێوارەکانی شووشەی پتەو بکەیت : ئەگەر دەتەوێت شووشەکەت لێوارەکانی تیژ نەبێت ، دەبێت پێش بەرھەمھێنانی چارەسەری بۆ بکرێت چونکە دوای گەرم کردن و بەرھەم ھێنان ناتوانیت دەست کاری بکەیت چونکە دەبێتە ھۆی وورد بوونی شووشەکە ؛ بەھۆی ئەو دوو ھێزە ھاوتا پەنگ خواردووەی ناو شووەشەکە . * لە ڕووی سیکیورتی خاڵێکی لاوازی ھەیە : ئەویش بەھۆی ئەوەی شووشەی پتەو لە کاتی شکاندنی دا وورد دەبێت بۆ ھەزارەھا پارچەی وورد کە ھیچ لێوارێکی تیژ بەجێناھێڵێت ؛لەکاتی شکاندنی پەنجەرەیەک رێگا خۆشدەکات بۆی بە ئاسانی بەناویدا تێپەر ببیت. * لەکاتی دروستکردنیدا بە گەرمی بەناو ڕۆلەیەکدا دەروات ، ئەمەش وادەکات شووشەکە روویەکی سافی بێ خەوشی نەبێت . * نرخی بەرھەمھێنانی ئەم جۆرە شووشەیە گرانە . == ئەمانەش ببینە == [[شووشەی گۆرێلا]] [[پاوەند بۆ ھەر ئینچێکی چوارگۆشە]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Tempered_glass|سەردێڕ = Tempered glass|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٨}} {{پۆلی کۆمنز|Tempered glass}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کیمیا|زانستی ماددە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە فەڕەنسییەکان]] m5gspq1qxspfeddka5fsh9f7lmngx8y 0 147568 1670128 1509156 2026-09-18T22:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1670128 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شک''' ئەو دۆخەیە کە [[زەین]] لە نێوان یەک یا چەند وتەی [[ناتەبایی|ناتەبا لەگەڵ یەکدا]] ھەڵواسراو و ڕاگیراو بمێنێتەوە و لە ھیچ کامیان [[دڵنیایی|دڵنیا]] نەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Alfred|دوایین=Sharpe|سەردێڕ=Doubt|ناونیشان=http://www.newadvent.org/cathen/05141a.htm|ئیش=The Catholic Encyclopedia|بەرگ=٥|بڵاوکەرەوە=Robert Appleton|شوێن=New Yorkurl|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> چەشنێک دوودڵی و بێ بڕیارییە لە نێوان [[باوەڕ|باوەڕکردن]] و باوەڕنەکردندا. مرۆڤ لە دۆخی شکدا دوچاری نادڵنیایی و متمانە پێنەبوون و قایل نەبوونە و بۆ ئەوە تووشی ھەڵە نەبێت، ھەر بڕیاردان و دەستبەکاربوون وە دوا دەخات و بەم جۆرە لەوانەیە ھەل و فرسەتەکانی لە دەست بدات. ==لە فەلسەفەدا== [[ڕێنێ دێکارت|دێکارت]]، فەیلەسووفی بەناوبانگی سەدەی حەڤدەیەم، گومانبردن و لە ھەموو شت شککردنی لە گوێن ئامرازێک بە کار گرت بۆ توێژینەوە فەلسەفییە بنەڕەتییەکانی خۆی. ئەم کارەشی، لە دوای خۆی، بە [[شکی دێکارتی]] ناسرا. جگە لەوە، لە [[لۆژیک|لۆژیکیشدا]] ھەوڵێکی زۆر دراوە بۆ لێک ھەڵاواردنی ئەوەی گومانی لەسەرە و ئەوەی ڕێی تێدەچێ و ئەوەی بەدڵنیایییەوە ڕوو دەدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Doubt}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:شک| ]] [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] [[پۆل:گومانکردن]] mqqazhaiiuftln3ef8j7q9apxrlw6vo 0 148294 1670062 1659196 2026-09-18T19:38:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1670062 wikitext text/x-wiki '''شوێندۆزی سەرچاوەی جیھانی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=URL |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100617022329/http://zkurd.org/proje/ferhengdev.pl?penase=URL |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Uniform Resource Locator یان '''URL''')، بە نافەرمیی '''ناونیشانی وێب''' یان '''web address'''{{sfnp|W3C|2009}}، ئاماژەیە بە ھەر [[سەرچاوەی وێب|سەرچاوەیەکی وێب]] کە شوێنی خۆی دیاری دەکات لەسەر [[ڕایەڵەی کۆمپیوتەر|ڕایەڵەیەکی کۆمپیوتەر]] لەگەڵ میکانیزمێک بۆ وەرگرتنەوەی. URL جۆرێکی تایبەتی [[ناسێنەری سەرچاوەی چوونیەک]]ە (URI)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://zzz.buzz/2017/09/19/forward-and-backslashes-in-urls/|سەردێڕ=Forward and Backslashes in URLs|وێبگە=zzz.buzz|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180904050005/https://zzz.buzz/2017/09/19/forward-and-backslashes-in-urls/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{sfnp|RFC 3986|2005}} ئەگەرچی گەلێک کەس لەجێی یەکتر بەکاریان دەھێنێت. زۆربەی جاران URL بەکاردێت بۆ ئاماژەدان بە [[پەڕەی وێب|پەڕەیەکی وێب]] (ئەیچ تی تی پی)، بەڵام بۆ گواستنەوەی پەڕە ([[ئێف تی پی]])، ئیمەیڵ، ([[مەیڵتو]])، دەستپێگەیشتنی بنکەی دراوە ([[جەی دی بی سی]]) و زۆری تر بەکاردێت. زۆربەی [[وێبگەڕەکان]] URL لەسەرە لەنێو [[باڕی ناونیشان]]دا نیشان دەدەن. URLێکی سادە دەکرێت ئەم شێوازەی ھەبێت <code>http://www.example.com/index.html</code>، کە پرۆتۆکۆلێک (<code>http</code>)، ناوی خانەخوێ (<code>www.example.com</code>) و ھەروەھا ناوی پەڕگەیەک (<code>index.html</code>) دەدات بەدەستەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|ژیاننامە|ئینتەرنێت}} {{پۆلی کۆمنز|Uniform Resource Locator}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:شوێندۆزی سەرچاوەی جیھانی]] [[پۆل:پێناسەکەرەکان]] [[پۆل:ناساندنەکانی پەیوەست بە کۆمپیوتەر لە ساڵی ١٩٩٤]] [[پۆل:ناسێنەرەکان]] i8kwlvolgm6uste8v7jwxgv4s2a90ny 0 148401 1669993 1651143 2026-09-18T16:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669993 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شمشێرکوڵ | ناوی_خۆماڵی = Shmsherkul | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی مەیدان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 669 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شمشێرکوڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی مەیدان]]، [[قەزای خانەقین]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''شمشێرکوڵ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ناودێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سۆڵاوە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی [[گڵێجاڵ]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کەوزەناڵی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی خانەقین}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 1q7pxtumh6fvkknzi4k85f3vvnkioco 0 148925 1669999 1357760 2026-09-18T16:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1669999 wikitext text/x-wiki {{ئاماژەی زیاتر}}{{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=شوان عەتووف|نەتەوە=[[کورد]]|پیشە=[[ئەکتەر]]{{ھن}}[[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]]|خزمەکان=|ڕێکەوتی لەدایکبوون=۱٨ی تەممووزی ۱۹۷۲ (٤۹ ساڵ)|شوێنی لەدایکبوون=[[سلێمانی]]،{{ئاڵا|کوردستان}}|وێنە=Shwan Atuf 2022.jpg|کارە ناودارەکان=[[پەیکەری دڵ]]|ساڵانی چالاکی=۱۹٨٨-تا ئێستا|image caption=شوان عەتووف لە کاتی نمایشکردنی فیلمی بێ نیشتیمان لە شاری هەولێر تەممووزی ٢٠٢٢|وێبسایت=https://shwanattoof.net|ھاوسەر=تاڤگە محەممەد ئەمین (ھاوسەرگیری ۱۹۹۷-۲۰۱٥ جیابوونەوە){{ھن}}شیلان کەمال (ھاوسەرگیری ۱۷ی نیسانی ۲۰۱۹)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شوان عەتوف بۆ دووەم جار ژیانی هاوسەریی پێکهێنا - پرس میدیا|ناونیشان=https://www.prsmedia.net/2019/04/blog-post_578.html?m=1|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.prsmedia.net|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210929195058/https://www.prsmedia.net/2019/04/blog-post_578.html?m=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} '''شوان عەتووف''' (لەدایکبووی ١٨ی تەممووزی ١٩٧٢ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]]) دەرھێنەر و ئەکتەرێکی فیلم، زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و [[شانۆی کوردی]]یە.<ref name=":0">[https://shwanattoof.net/about/ دەربارەی شوان عەتووف] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216083229/https://shwanattoof.net/about/ |date=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠}}، ماڵپەڕی فەرمی شوان عەتووف، لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> لە ساڵی ١٩٨٨ ھاتووەتە ناو بواری ھونەرییەوە. شوان دەرچووی بەشی کارەبایە لە ئامادەییی پیشەسازیی سلێمانی. لە ئازاری ٢٠١٩، وەک بەڕێوەبەری سینەمای سلێمانی دەستی بە کارەکانی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pukmedia.com/KS_Direje.aspx?Jimare=136662|سەردێڕ=شوان عەتوف پۆستێکی حکومی وەردەگرێت|دوایین=پیو کەی میدیا|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210517093520/https://www.pukmedia.com/KS_Direje.aspx?Jimare=136662|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == بەرھەمەکان == === سینەما === * زامی کامێرا * گێژاو * بۆنی سێو * [[شوێنێک بۆ یاری]] * ئەو ڕۆژەی بابە نوئێل گریا * [[ھێلانە سووتاوەکان]] * شیرین * گەڕان بە دوای شوناسدا * [[چیرۆکی ئەوینداری]] * [[عاشقەکان بەپێوە دەمرن]] * [[پەیکەری دڵ]] (وەک دەرھێنەر) * [[٠٩ (فیلم)|٠٩]] * [[ئەزموون (فیلم)|ئەزموون]] * [[بێ نیشتیمان]] * ''[[خۆشەویستی لە سەردەمی کۆرۆنا]]'' (وەک دەرھێنەر) === زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی === * وەرزی نوێ * گەردوول === کورتەفیلم === * [[دەلاک و دونیا]] (وەک نووسەر و دەرھێنەر) === شانۆ === * [[تەپڵ و بەرد]] (وەک شانۆگەر و دەرھێنەر) * [[ئەو دەمەی دنیا بێتامە حەیرانێ|ئەو دەمەی دنیا بێتامە، حەیرانێ]] == خەڵاتەکان == شوان عەتووف براوەی چەندین خەڵاتی جۆراوجۆرە و ئەمانەی خوارەوە بەشێکن لە خەڵاتەکانی.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://xelk.org/97800/|سەردێڕ=شوان عەتوف بووە بەڕێوەبەری سینەمای سلێمانی|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=خەڵک|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190504123454/https://xelk.org/97800/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ٢٠٠٨ خەڵاتی ڕێزلێنانی وەزیری ڕۆشنبیریی بۆ فیلمی بۆنی سێو. * ٢٠٠٩ خەڵاتی وەزارەتی ڕۆشنبیری بۆ فیلمی [[شوێنێک بۆ یاری]]. * ٢٠٠٩ نازناوی سوپەر ستاری عێراق لە فێستیڤاڵی (گۆڵف) لە دوبەی. * ٢٠١١ باشترین ئەکتەری لاوی عێراق (یەکێتی ڕۆژنامەنووسانی عێراق). * ٢٠١٢ خەڵاتی باشترین ئەکتەری لاوی کوردستان. * ٢٠١٣ خەڵاتی ڕێزلێنانی خوێندکارانی کورد لە زانکۆی تاران. * ٢٠١٤ باشترین فیلم لە فێستیڤاڵی (جیرۆنا) ی نێودەوڵەتیی لە وڵاتی ئیسپانیا بۆ فیلمی (ماڵ و کلیل). == ئەمانەش ببینە == * [[سینەمای کوردی]] * [[یەڵماز گونەی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://shwanattoof.net/ وێبگەی فەرمی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200216084801/https://shwanattoof.net/ |date=١٦ی شوباتی ٢٠٢٠ }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|کوردستان|پارێزگای سلێمانی|عێراق|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{فیلمی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد]] 49rnw7c0dkooslwk48rujobpxnorlib 0 149221 1670019 1511379 2026-09-18T17:24:17Z گرووپی قوتابخانە 23641 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1670019 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیزیکی ناوکی}} '''فیزیکی ناوکی''' ({{بە ئینگلیزی|Nuclear physics}}) بەشێک لە زانستی فیزیکە کە تەرخان کراوە بۆ توێژینەوە لە تایبەتمەندی و گەوشینی ناوکی ئەتۆم. چەند نموونەیەک لەم تایبەتمەندییانە بریتین لە تایبەتمەندیی وەستاویی ناوکەکان (مەندی، بە ئینگلیزی "Static") وەکوو ھەڵچەرخێنەری موگناتیسی و ئەلەکتریکی، وزەی ھەڵپێکەر (ھەڵپێکان، بەستنەوە. بە ئینگلیزی: binding energy) و ھەروەھا تایبەتمەندیی دینامیکی ناوک وەکوو جۆرەکانی ھەڵوەشانی ناوکی ئەتۆم و تایبەتمەندییەکانی ڕادیۆئەکتیڤی ناوکەکان. ئەم لقەی زانست ئێستاکە بناخەی گەلێک لە زانستە نوێکان وەکوو فیزیکی گەردیلە بنیاتییەکان و ئەندازیاریی ناوەکییە. ھەروەھا بەگشتی ٣٠٠ بواری زانستی - لێکۆڵینەوەیی و دەوروبەری ١٥٠ بواری بەرھەمھێنانی تیکنۆلۆژیی دەکارھاتوو لەخۆ گرتووە. ("دەکارھاتوو" نەک بە مانای بەکارھێنراو، بەڵکوو بەو مانایەی کە بکرێ و توانای ئەوەی ھەبێ یەکسەر بخرێتە بواری کارکردنەوە). پێویستە ڕوون بکرێتەوە کە «[[فیزیکی ئەتۆمی]]» و «[[فیزیکی ناوەکی]]» لێک جیاوازن. فیزیکی ئەتۆمی لە پێکھاتەی ئەتۆم (گەردیلە) ئەکۆڵێتەوە و زۆرتر لە ھەوڵی ئەوەدایە کە پەی بە دەق و ڕیزبەندیی ئەلەکترۆنەکان ببات و ڕێوشوێنی بەکارھێنانی ئەلەکترۆن بۆ ھەر مەبەستێک بدۆزێتەوە؛ لەکاتێکدا کە فیزیکی ناوکی خۆی بۆ لێکۆڵینەوە لە ناوکی ئەتۆم تەرخان دەکا و لە ھەوڵدایە کە لە ناوکی ئەتۆم کە لە نوکلیئۆن (پرۆتۆن و نۆترۆن) و [[کوارک]] (تەنۆلکەی ھەرە بچووکتر کە لەناو پرۆتۆن و نۆترۆندا ھەن) پێکھاتووە، وزە بەرھەم بھێنێت. ھەروەھا ھەندێ کاری دیکەش وەکوو «دیاری کردنی نیوەتەمەن» و… ھەیە کە تایبەتە بە فیزیکزانانی ناوەکی. سەرەڕای ئەمانەش، بەزۆری فیزیکی ئەتۆمی و ناوەکی ھەر بە یەکێک دادەنرێن. یەکەم تاقیکارییەکانی فیزیکی ناوکی لەلایەن ئەرنست ڕادەرفۆرد-ەوە لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجام دران. ڕادەرفۆرد پەڕەیەکی زێڕی بە تیشکی گاما بۆمباران کرد. ئەوەی ئەو لەو تاقیکارییانەدا بەدیی کرد، زانستی ھێنایە سەر ئەو بڕوایەی کە ئەتۆم پێکھاتەیەکی ناوخۆیی بە ناوکێکی زۆر بچووکەوە ھەیە و ئەم ناوکەش دەبێ باری ئەلەکتریکیی پوزیتیڤی ھەبێت. == چالاکیی ناوەکیی فیزیکی == چالاکیی ناوەکیی فیزیکی بەو ڕووداوە دەڵێن کاتێ ناوکی گەردیلە دابەش دەبێت ([[کەرتبوونی ناوکی]]، فیژن، بە ئینگلیسی Fission) و کاتێکیش کە ئەتۆمەکان لەگەڵ یەکدا تێکەل دەبن و دەبن بە یەک ([[ناوکەیەکگرتن|یەکگرتی ناوەکی]]، فیووژن، بە ئینگلیسی: Fusion). == ئەمانەش ببینە == * [[ناوکەیەکگرتن|یەکگرتنی ناوکی]] * [[کەرتبوونی ناوکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/فیزیک_هسته‌ای|سەردێڕ = فیزیک هستەای|زمان = فارسی|سەردان = ٢٨ تشرینی دووەمی ٢٠١٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nuclear physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:فیزیکی ناوکی]] qluxwjnpd0rrbusntacgavdhhzof9c7 0 149316 1670194 1651111 2026-09-19T01:33:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670194 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شۆراوە | ناوی_خۆماڵی = Shorawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ڕزگاری]](سمود) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 439 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شۆراوە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ڕزگاری]]، [[قەزای کەلار]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شۆراوە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[پوقە]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کەواچەرمۆ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[نازێی بچوک]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[تورانی شێخ سەلام]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[شۆراو]] * [[شۆراوی حەمە غەریب]] {{گوندەکانی کەلار}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 3t292elb727fnjcfukklhjz6lc7p0tm 0 149487 1669920 1651173 2026-09-18T13:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669920 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شاکەل | ناوی_خۆماڵی = Shakal | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەرقەڵا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 271 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شاکەل''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەرقەڵا]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شاکەل''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سەعداوا]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[دێ بنە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ شارەدێی [[ڕزگاری]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کاکۆڵی، سەرقەڵا|کاکۆڵی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] b56q7voj9qv3uqbgrjiti4n4ane9wfv 0 149536 1670162 1651115 2026-09-18T22:41:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670162 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شۆراو | ناوی_خۆماڵی = Shoraw | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی نەوجول]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 296 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شۆراو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی نەوجول]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شۆراو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شێخ حەوێزی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[سڵێمان بەگ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[مەحمودبەگ]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[دووزخورماتوو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[شۆراوە]] * [[شۆراوی حەمە غەریب]] {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 6moxk9zr6gbhdw85d9pz66im3acj8gz 0 149537 1670193 1651112 2026-09-19T01:33:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670193 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شۆراوی حەمە غەریب | ناوی_خۆماڵی = Shoraw Hama Gharib | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی نەوجول]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 213 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شۆراوی حەمە غەریب''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی نەوجول]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شۆراوی حەمە غەریب''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چەورگەی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گۆلی تەپە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەڵغانلوی گەورە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شینەد]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[شۆراوە]] * [[شۆراو]] {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] mdmkd1fqkj91q85s7an9zobki7adlqw 0 149588 1670361 1651085 2026-09-19T10:34:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670361 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیلان | ناوی_خۆماڵی = Shilan | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی کۆکس]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 150 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شیلان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی کۆکس]]، [[قەزای کفری]]، [[ئیدارەی گەرمیان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیلان''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چاڵۆخالید]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گزنگ، کۆکس|گزنگ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[حاجی حەسەن، کۆکس|حاجی حەسەن]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[فکە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای کفری}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] t5s9to828noihn0n5oh96ukvlbttnbm 100 150371 1669946 1264724 2026-09-18T13:47:03Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669946 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#CC6; border-style:solid; border-width:1px; border-color:#009;" | width="55%" style="vertical-align:top;padding: 0; margin:0;" | <div> {{دەروازە:فیزیک/بەخێرھاتن}} {{/box-header|<big>فیزیک چییە؟</big>|دەروازە:فیزیک/دەستپێک|}} {{دەروازە:فیزیک/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:فیزیک/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=یاسای ھەڵبژێردراو |ژێرپەڕە=یاسای ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] iwpr4lh5qj2ew78ndgcnn9chtfsxyqh 1669948 1669946 2026-09-18T13:52:29Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669948 wikitext text/x-wiki {{portal styles}} __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#CC6; border-style:solid; border-width:1px; border-color:#009;" | width="55%" style="vertical-align:top;padding: 0; margin:0;" | <div> {{دەروازە:فیزیک/بەخێرھاتن}} {{/box-header|<big>فیزیک چییە؟</big>|دەروازە:فیزیک/دەستپێک|}} {{دەروازە:فیزیک/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:فیزیک/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=8|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=یاسای ھەڵبژێردراو |ژێرپەڕە=یاسای ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] 7id3dzzeg3q340jh9df82g8mq3q5d7t 1670015 1669948 2026-09-18T17:08:03Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670015 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#CC6; border-style:solid; border-width:1px; border-color:#009;" | width="55%" style="vertical-align:top;padding: 0; margin:0;" | <div> {{دەروازە:فیزیک/بەخێرھاتن}} {{/box-header|<big>فیزیک چییە؟</big>|دەروازە:فیزیک/دەستپێک|}} {{دەروازە:فیزیک/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:فیزیک/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=8|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=یاسای ھەڵبژێردراو |ژێرپەڕە=یاسای ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] mgfrrtkvlnqarmj5uyvt8u4y70t39tv 1670349 1670015 2026-09-19T10:03:24Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670349 wikitext text/x-wiki {| style="width: 100%cellpadding="1" cellspacing="1" style="background:#CC6; border-style:solid; border-width:3px; border-color: #009; table-layout:fixed" | style="vertical-align: top; border-spacing: 3px; padding: 0; margin: 0;" | {| sandybrown="3" style="width: 100%; border-style:solid; border-width:1px; border-color: #009; table-layout:fixed" | style="vertical-align: top; border-spacing: 3px; padding: 0; margin: 0;" | <!-- TOPO --> {{دەروازە:فیزیک/بەخێرھاتن}} {{/box-header|<big>فیزیک چییە؟</big>|دەروازە:فیزیک/دەستپێک|}} {{دەروازە:فیزیک/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:فیزیک/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=9|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=یاسای ھەڵبژێردراو |ژێرپەڕە=یاسای ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] tv561tamnoqdlan2uevl0qwy7ux8amx 1670355 1670349 2026-09-19T10:27:53Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670355 wikitext text/x-wiki {| style="width: 100%cellpadding="1" cellspacing="1" style="background:#CC6; border-style:solid; border-width:3px; border-color: #009; table-layout:fixed" | style="vertical-align: top; border-spacing: 3px; padding: 0; margin: 0;" | {| sandybrown="3" style="width: 100%; border-style:solid; border-width:1px; border-color: #cf6; table-layout:fixed" | style="vertical-align: top; border-spacing: 3px; padding: 0; margin: 0;" | <!-- TOPO --> {{دەروازە:فیزیک/بەخێرھاتن}} {{/box-header|<big>فیزیک چییە؟</big>|دەروازە:فیزیک/دەستپێک|}} {{دەروازە:فیزیک/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:فیزیک/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=9|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=یاسای ھەڵبژێردراو |ژێرپەڕە=یاسای ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] m2os22wcf6stlh8wq08d7vjejmsbk52 1670417 1670355 2026-09-19T11:56:50Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670417 wikitext text/x-wiki {| style="width: 100%cellpadding="1" cellspacing="1" style="background:#F0E050; border-style:solid; border-width:3px; border-color: #009; table-layout:fixed" | style="vertical-align: top; border-spacing: 3px; padding: 0; margin: 0;" | {| sandybrown="3" style="width: 100%; border-style:solid; border-width:1px; border-color: #cf6; table-layout:fixed" | style="vertical-align: top; border-spacing: 3px; padding: 0; margin: 0;" | <!-- TOPO --> {{دەروازە:فیزیک/بەخێرھاتن}} {{/box-header|<big>فیزیک چییە؟</big>|دەروازە:فیزیک/دەستپێک|}} {{دەروازە:فیزیک/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:فیزیک/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=9|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر= ئایا زانیوتە؟|ژێرپەڕە=زانیاری||بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=یاسای ھەڵبژێردراو |ژێرپەڕە=یاسای ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{دەروازە:فیزیک/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=3|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:فیزیک/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:فیزیک/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:فیزیک/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] i6fex8h4jjqi1omdrsdeogtn5cr0ykz 100 150375 1669901 921806 2026-09-18T13:31:43Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669901 wikitext text/x-wiki {{بەشەکانی زانست}} ---- {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Lightnings sequence 2 animation-wcag.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |[[Image:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|center|90px]] |} {{Transclude lead excerpt | 1= فیزیک | paragraphs=1}} ---- <center> ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|پۆل: دەروازەی فیزیک/وتارە پەیوەندیدارەکان|text='''{{شین|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە}}'''}} </center> r7g3fgtau7pae3v3ce9dhuwno0n37dz 1669944 1669901 2026-09-18T13:44:01Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669944 wikitext text/x-wiki {{قەدبڕ|دو:فیز}} '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] eviuxm69ycaymtvpk2t2r77fwg0qt4d 1669952 1669944 2026-09-18T14:15:26Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669952 wikitext text/x-wiki {{قەدبڕ|دو:فیز}} '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین یەکێک لە کۆنترین بوارەکانی [[ئەستێرەناسی]] دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] ovu9gzmmvu5qztrcds660h4ao6fuynb 1669955 1669952 2026-09-18T14:38:06Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669955 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین یەکێک لە کۆنترین بوارەکانی [[ئەستێرەناسی]] دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] 739fqx0pchd6nae4b8328wpofs8td1g 1669959 1669955 2026-09-18T15:58:05Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669959 wikitext text/x-wiki {{بەشەکانی زانست}} ---- [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین یەکێک لە کۆنترین بوارەکانی [[ئەستێرەناسی]] دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] hp042kvrs6m4twm5ypctst2g4611db3 1669960 1669959 2026-09-18T16:00:47Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669960 wikitext text/x-wiki {{بەشەکانی زانست}} {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Lightnings sequence 2 animation-wcag.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |} ---- [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین یەکێک لە کۆنترین بوارەکانی [[ئەستێرەناسی]] دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] 220689iillmuibpoc9ktdbyqyuzmxu3 1669961 1669960 2026-09-18T16:02:05Z گرووپی قوتابخانە 23641 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1669960|1669960]] لە لایەن [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] ([[User talk:گرووپی قوتابخانە|لێدوان]]) 1669961 wikitext text/x-wiki {{بەشەکانی زانست}} ---- [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین یەکێک لە کۆنترین بوارەکانی [[ئەستێرەناسی]] دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] hp042kvrs6m4twm5ypctst2g4611db3 1669965 1669961 2026-09-18T16:20:23Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669965 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین یەکێک لە کۆنترین بوارەکانی [[ئەستێرەناسی]] دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] 739fqx0pchd6nae4b8328wpofs8td1g 1670016 1669965 2026-09-18T17:13:37Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670016 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین [[ئەستێرەناسی]] بە یەکێک لە کۆنترین لقەکانی دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] cuj6x94c0qbn0ax5g3q7sqf6xqmubtf 1670070 1670016 2026-09-18T19:42:13Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670070 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین [[ئەستێرەناسی]] بە یەکێک لە کۆنترین لقەکانی دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. لە ماوەی دوو ھەزار ساڵی ڕابردوودا، فیزیک، کیمیا، ژینناسی و ھەندێک بەشی دیاریکراوی ماتماتیک وەک بەشێک لە [[فەلسەفەی سروشتی]] و لە چوارچێوەی ئەو زانستەدا لێکۆڵینەوەیان لێ دەکرا. بەڵام دوای [[شۆڕشی زانستی]] لە سەدەی حەڤدەھەمدا ، ھەر یەک لەم بوارانە بە ھەوڵ و توێژینەوەی سەربەخۆی زانایان، کەم کەم وەک بوارێکی سەربەخۆ و جیاوازی زانست ناسێنران. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] ff2t4w2vxll43zsiwov1750427s9b73 1670071 1670070 2026-09-18T19:42:57Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670071 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|چەپ|90px]] '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک]] و [[کیمیا]] ھەبووە. فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین [[ئەستێرەناسی]] بە یەکێک لە کۆنترین لقەکانی دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە. لە ماوەی دوو ھەزار ساڵی ڕابردوودا، فیزیک، کیمیا، ژینناسی و ھەندێک بەشی دیاریکراوی ماتماتیک وەک بەشێک لە [[فەلسەفەی سروشتی]] و لە چوارچێوەی ئەو زانستەدا لێکۆڵینەوەیان لێ دەکرا. بەڵام دوای [[شۆڕشی زانستی]] لە سەدەی حەڤدەھەمدا، ھەر یەک لەم بوارانە بە ھەوڵ و توێژینەوەی سەربەخۆی زانایان، کەم کەم وەک بوارێکی سەربەخۆ و جیاوازی زانست ناسێنران. <div align="right" style="font-size:100%">[[فیزیک|زیاتر لەبارەی فیزیکەوە...]]</div> ---- {{چینی ناوەند}} ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{ھن}} {{Clickable button|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە|url=https://randomincategory.toolforge.org/پۆل:دەروازەی_فیزیک/وتارە_پەیوەندیدارەکان?site=ckb.wikipedia.org}} </center> {{کۆتایی}} [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] 8sg7xly9hkdjekr96ae44sjetoj75vt 100 150388 1669953 605087 2026-09-18T14:27:56Z گرووپی قوتابخانە 23641 چاکسازیی ژمارەکان، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە 1669953 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:RichardFeynman-PaineMansionWoods1984 copyrightTamikoThiel bw.jpg |بێچوارچێوە|250px|ناوەڕاست]] <center>'''[[ڕیچارد فاینمان]]''' ساڵی ١٩٦٥ خەڵاتی نۆبێلی لە فیزیکدا بەدەست ھێناوە. <center/> rukuf49v408p7r85cfne53z0ox6c3un 100 150390 1670079 699655 2026-09-18T20:53:05Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670079 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Exquisite-kwrite.png|چەپ|100px]] *'''[[فیزیک|پەرە بە وتاری سەرەکی بدە.]]''' *پەرە بە '''[[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/پەرەپێدراو/زانستە فیزیاییەکان|وتارە سەرەکییەکانی فیزیک]]''' بدە. *'''[[:پۆل:فیزیک|پەرە بە وتارەکانی ناو پۆلی فیزیک بدە.]]''' *'''[[داڕێژە:خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|لێرە]]''' کۆمەڵێک وتار ھەن، دەتوانیت بیاننووسیت یان فراوانیان بکەیت. *'''[[:پۆل:وتارە کورتەکانی فیزیک|وتارە کورتەکانی فیزیک فراوان بکە]]''' بۆ ئەوەی وتارەکانی فیزیک دەوڵەمەندتر و بەسوودتر بن. *[[پەڕگە:Crystal Project Ktip.png|بێچوارچێوە|25px|ڕاست]] بیرۆکەت ھەیە؟ ڕەخنەت ھەیە؟ وتارێکی پوخت پێشنیار دەکەیت؟ '''[[دەروازە:فیزیک/بیرۆکە|لێرە پێشنیاری بکە]]''' بۆ زیاتر بەرەوپێشبردنی دەروازەکە. 3vhfdaa73ejb3y8dd0mmc0c2uk2bsho 100 150393 1669898 601777 2026-09-18T12:32:25Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669898 wikitext text/x-wiki <div style="width:100%;text-align:center;"> {{دەقی تایبەت|پرسیارێک کە ھەندێک جار گێژم دەکات: ئاخۆ من شێتم یان خەڵک؟|25px|25px|[[ئەلبەرت ئاینشتاین]]}} </div> <noinclude> <!--- <ref>http://www.goodreads.com/quotes/6346-a-question-that-sometimes-drives-me-hazy-am-i-or</ref> ---> </noinclude> plfg8zgezjr47fcerfv0v9jvoeizs7m 100 150458 1669947 601863 2026-09-18T13:49:56Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669947 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Newtons laws in latin.jpg|چەپ|150px]] '''یاساکانی جووڵەی نیوتن''' یان '''بنەماکانی جووڵەی نیوتن''' ({{بە ئینگلیزی|Newton's laws of motion}}) سێ [[یاسای فیزیکی]]ن کە بناغەی [[میکانیکی کلاسیک]] پێکدێنن. یاساکان ئەمانەن: # '''یاسای یەکەمی نیوتن''' :ھەر [[تەنی فیزیکی]] یان لە وچاندایە یان بە خێرایی‌یەکی نەگۆڕەوە لە جووڵەدایە ئەگەر ھاتوو ھێزێکی دەرەکی کاری تێنەکات. # '''یاسای دووەمی نیوتن''' : تاودانی زەوی راستەوانە دەگۆڕێت لەگەڵ [[ھێز (فیزیک)|ھێز]] و پێچەوانە دەگۆڕێت لەگەڵ [[بارستە|بارستایەوە]] دەکاتە (=بارست جار لەز)؛ '''<math> F = m a </math>'''. # '''یاسای سێھەمی نیوتن''' : ھەموو ھێزێکی کار کاردانەوەی ھەیە بە دوو ئاراستەی جیاواز. <small>'''[[یاساکانی جووڵەی نیوتن|زیاتر...]]'''</small> 5wq5u7ovv4krtelvuz5c3zcuzuun476 0 151413 1670187 621744 2026-09-19T00:27:39Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[غەریزە]] 1670187 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[غەریزە]] 0wkjcx5eszuzkjc6t6x25ezexgmnp5k 0 151534 1670289 1529158 2026-09-19T05:47:46Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670289 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-جوگرافیا}} '''چیای کوادرانت''' ({{بە ئینگلیزی|Quadrant Mountain}}) یەکێکە لە چیاکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کە بەرزییەکەی ٩٩٥٤ پێ (٣٠٣٤ م) و دەکەوێتە ناو یەکێک لە پارکەکانی ئەو وڵاتەوە کە بە [[پارکی نیشتیمانیی بەردە زەردەکان]] ناسراوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Quadrant_Mountain|سەردێڕ = Quadrant Mountain|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠١٩}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کۆلکە}} [[پۆل:چیاکان]] hry1yd7ynckqzugm37z1941pip95k1y 0 152187 1669904 1402367 2026-09-18T13:33:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669904 wikitext text/x-wiki '''شاوەیس قولی''' یان '''شاوەیس قوڵی''' کەسایەتیی گرنگی ئایینی [[یارسان|یارسانە]] کە لە ساڵی ١٤٠٧ (٨١٠ی کۆچی) لە [[کوردستان]] لەدایک بووە. شوێنی لەدایکبوونی گوندی دەرزیانی [[ناوچەی شاھۆ]] دیاری کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=مارف خەزنەدار، مێژووی ئەدەبی کورد، بەرگی یەکەم، ھەولێر: ئاراس ٢٠٠٢.}}</ref> شاوەیس قوڵی ژمارەیەک شێعری کوردیی لێ بەجێ ماوە کە لە دەورەی قرمزیدا تۆمار کراوە. ئەو لەدوای [[سوڵتان سەھاک]] مەزھەری زاتی حەقە لە ئایینی یارساندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cgie.org.ir/fa/article/5592/|سەردێڕ=مرکز دایرەالمعارف اسلامی؛ اھل حق (بە فارسی)}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.cgie.org.ir/fa/article/5592/ |date=تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> == شێعر == شێعرەکانی شاوەیس قوڵی لە دەفتەری قرمزیدا تۆمار کراون. شێوازی شێعرەکانی وەک شێعری باوی بڕگەیی کوردی یا یارسانییە. واتە، وەزنەکەی بڕگەیی و بە شێوازی مەسنەوی نووسراوە. بۆ نموونە لە شێعرێکدا دەڵێت: {{شیعر|ئەسڵمەن جە کورد، ئەسڵمەن جە کورد| بابۆم کوردەنان، ئەسڵمەن جە کورد| من ئەو شێرەنان چەنی دەستەی گورد| سلسلەی سپای زەحاک کەردم ھورد}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژەی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:یارسان]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:یارسانییەکان]] rish5wjf8m1neuaofnt78tojgj2cbnr 0 152305 1670234 1651101 2026-09-19T04:33:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670234 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شۆڕش | ناوی_خۆماڵی = Shorsh | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارەدێ]] | وێنە = پەڕگە:شۆڕش.jpg|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = مۆنۆمێنتی ئەنفال لە شۆڕش | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئازاری ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی شۆڕش]](ناوەند) | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = ٨.٦ | بەرزایی_بە_م = 709 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شۆڕش''' شارەدێیەکە، کەوتووەتە [[ناحیەی شۆڕش]](ناوەند)، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شۆڕش ناوەندی [[ناحیەی شۆڕش]]ە. == ناو == == جوگرافیا == '''شۆڕش''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ شارۆچکەی [[چەمچەماڵ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[عوسمان غەزال]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[پیریادی]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[موزەفەر]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ئەم شارەدێیە سەرەتا دروست کراوە لەلایەن حکومەتی بەعسەوە وەک ئۆردوگا زۆرەملیەکان بۆ دانیشتوانی گوندەکانی ناوچەی [[گەرمیان]] بەتایبەت ئەو گوندانەی بەر [[کارەساتی ئەنفال]] کەوتوون، لەئێستادا زۆرینەی دایشتوانی ئەم شارەدێیە لەقوربانیانی [[کارەساتی ئەنفال|ئەنفالن]]، وە لەسەردەمی حکومەتی ھەرێمی کوردستاندا کراوەتە شارەدێ(ناحیە) کە سەر بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ە و وەک ناوەندی جینۆسایدی ئەنفال ناسراوە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fs66tby6mzi3bw8war7qx5l37cowe1m 1 152427 1670294 1668705 2026-09-19T06:36:57Z Aza 86 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1670294 wikitext text/x-wiki ==ناو== ناوی وتارەکە لە کوێوە ھاتووە؟ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٧:٢٥، ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) : من کە نازانم مانای چییە. لەوە ئەچێ لە [https://ku.wikipedia.org/wiki/Şopparêzî ویکیپیدیای کورمانجییەوە] وەرگیرابێت. وابزانم پێچەوانەکەشی [[پێشکەوتووخوازی]]یە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٥٤، ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) ::{{وب|ئارام بکر}}، شۆپ یانی جێھەنگاو یا ڕچە. شۆپان یانی بەشوێنداچوون. بۆیە ڕەنگە شۆپپارێزیان پێشنیار دابێت بۆ کانسرڤەتیڤیسم. بە ھەرحاڵ باو نییە و من نەمبیستووە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ::: {{وب|Pirehelokan}} کەواسە ھەر ئەمە بێت یان بگوازرێتەوە بۆ ناوێکی تر؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٩، ١٠ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) ::::ڕەنگە بەرامبەرێکی خراپ نەبێ، بەڵام کێشە لەوایە کەس نایڵێت. بەداخەوە نازانم لە فەرھەنگی سیاسیی کوردیدا بە کانسێرڤاتیزم ئەڵێن چی. تەنانەت ئەگەر دڵنیا بین لە کرمانجیشدا باوە با بمێنێەوە، ئەگەرنا بیگۆڕین بە شتێکی باوتر. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٨:٤٧، ١١ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) ::::: ئەمانە: :::::* پارێزگاری :::::* پارێزگار :::::* پارێزكاری :::::* كۆنسێرڤاتیزم ::::: بەکەڵک تێن؟ -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ١١ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) :::::: هاوڕێیان، {{وب|calak}} و {{وب|Aza}} و {{وب|حوسێن}}، {{وب|pirehelokan}} من لەو وتارەدا [[ڕوانگەکانی گەپجاڕێک]]، (بەشی کاردانەوەکان) '''بناژۆخواز'' و ''کۆنەپارێز'''م بەکار هێنا هەڵبەت لێرە [https://lex.vejin.net/ck/search?t=Conservatism&f=0] وەرم گرتن، پێو چۆنن؟ ‎[[بەکارھێنەر:گرووپی قوتابخانە|<span style="font-family:Segoe print; color: #DA1884; font-size:13px;">'''ڕی ڕا'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:گرووپی قوتابخانە|<span style="color:#FBAED2">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٩:٠٥، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] conserve یانی پاراستن یا پارێزران؛ بەستراو بەوە کە تێپەڕ بێ یا تێنەپەڕ. کۆنپارێز باشترە لە بناژۆخوار. لە فەرھەنگی زاراوەی ڕەخنەییی بەختیار سەجادی پارێزکاریخوازی ھاتووە بۆ conservatism. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٦:٣٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) b8rt3qbag0mh19gqtq2c3qzt2ftugih 0 152822 1670191 1651114 2026-09-19T01:33:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670191 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شۆراوا | ناوی_خۆماڵی = Shorawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = [[File:گوندی شۆراوە لە تەکیە.jpg|thumb|وێنەی گوندی شۆراوە لە تەکیە]] | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 870 | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شۆراوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی تەکیەی کاکەمەند]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == شۆراوە ئاوی شۆری زۆرە لەبەر ئەوە ناوی گوندەکە لەوەوە هاتووە == جوگرافیا == '''شۆراوا''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[چۆڵمک]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کانی کەوە، چەمچەماڵ|کانی کەوە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئیبراھیم ئاوا]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[فەریق ئاوا]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == ==خوێندن== لە گوندی شۆراوە لە یەکی سەرەتاییەوە تاکو ٨ی بنەڕەتی خوێندن دەخوێندرێت یەک قوتابخانە هەیە ئەویش *قوتابخانەی شۆراوە == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> * [[شۆراوە]] * [[شۆراوی حەمە غەریب]] * [[شۆراو]] * [[شۆڕاوێ]] {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] ododjjzeqjozxvl2gfpfacwclvkcrt4 4 152900 1670170 1668603 2026-09-18T23:46:51Z Bahamnd 79191 /* هوزي گيژ */ شريف ئاغاي گيژ 1670170 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (جۆراوجۆر)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 2 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=جۆراوجۆر|2= بەشی '''جۆراوجۆر'''ی دیوەخان بۆ ناردنی ئەو پەیامانەن کە لە ھیچ بەشێکی تردا ناگونجن. بۆ بەشەکانی تر بڕوانن [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|سیاسەت]]، [[ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)|تەکنیکی]]، یان [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)|پێشنیارەکان]]، یان - بۆ یارمەتی - لە [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] کەڵک وەربگرن. بۆ پرسیارە گشتییە زانستییەکان تکایە [[ویکیپیدیا:مێزی زانیاری|مێزی زانیاری]] بەکاربھێنن. |3=وپ:دخج|4=وپ:دخ/ج}} __NEWSECTIONLINK__ <span id="below_toc"> __TOC__ </span> {{Clear}} {{anchor|below_toc}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == داواکردنی بۆچوون بەم زوانە لەسەر ھەڵبژاردنی بۆردی ئەمیندارەکان == <section begin="announcement-content /> بۆردی ئەمیندارەکان ئامادەکاری دەکات بۆ داواکردنی بۆ چوون لەسەر ھەڵبژاردنی بۆردەکە بەم زوانە، لە ١٠ی شووبات - ٧ی شووباتی، ٢٠٢٢. لە کاتێکدا کە زانیارییەکان ھەفتەیەک پێش داواکردنەکە ئامادە دەبێت، ئێمە دڵنیایی ئەوەمان کردۆتەوە کە بەلایەنی کەمەوە دوو پرسیار ئامادەیە بۆ پرسین لەم داواکردنەی ئێستا: * * باشترین ڕێگا چییە بۆ دڵنیابوونەوە لە نوێنەرایەتییەکی دادەپەروەرانە بۆ یەکخستنی کۆمەڵگاکان لەنێوان بۆردەکە؟ کاندیدکراوەکان پێویستە چی شتێکیان ھەبێت لە کاتی ھەڵبژاردنەکە؟ لەکاتێکدا لەوانەیە پرسیاری زیاتر دابنرێت، ستراتیژی جوڵانەوەکە و بەڕێوەبەرایەتی تیمەکە دەیانەوێت کات دابین بکەن بۆ ئەندامانی کۆمەڵگاکە و شوێنە پەیوەندیدارەکان بۆ ئەوەی لێکۆلینەوە و بیرۆکەکان ئامادە بکەن لەسەر پرسیارە سەلمێنراوەکان پێش ئەوەی داواکارییەکە بکرێتەوە، ئێمە داوای لێبوردن دەکەین لەسەر ئەوەی لە ئێستادا پێرستێکی تەواوی پرسیارەکانمان ئامادەنەکردووە، پێرستی پرسیارەکان پێویستە تەنھا بە یەک یان دوو پرسیار زیاتر بکرێت، مەبەستەکە ئەوە نییە فشار بخەینە سەر کۆمەڵگاکان بە داواکاری زۆر، بەڵکو بۆ دابینکردنی تێبینی و بۆچوونی پێشوازی لێکراوە لەسەر ئەم پرسیارە گرنگانە. '''دەتەوێت یارمەتی رێکخستنەوەی گفتووگۆییە ناوخۆییەکان بدەیت لەم داوالێکردنەوەی ئێستادا؟''' پەیوەندی بکە بە [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|ستراتیژی جوڵانەوە و تیمی بەڕێوەبەراییەتی]] لەسەر مێتا، یان لە [https://t.me/wmboardgovernancechat تێلێگرامم]، یاخوود لە ڕێگەی ئیمەیڵ msg[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org پەیوەندی بکە ئەگەر ھەر پرسیارێک یان تێبنییەکت ھەبوو، ستراتیژی جوڵانەوە و بەڕێوەبەراییەتی تیمەکە تا ٣ی کانوونی دووەم بەشێوەیەکی کەم ستافی دەبێت، تکایە لەھەر دواکەوتنی وەڵامێک ببورە لەم کاتەدا، وە ئێمە ئەوەش دەزانین کەوا ھەنێک لە ئەندامانی کۆمەڵگا و شوێنە پەیوەندیدارەکان بەردەست نابن لە کاتی پشووی کانوونی یەکەم، داوای لێبوردن دەکەین ئەگەر نامەکەمان لەو کاتە پێت گەیشتووە کەتۆ لە پشوودا بوویت. هیوای سەرکەوتن، ستراتیژی جوڵانەوە و بەڕێوەبەراییەتی<section end="announcement-content" /> {{واژۆنەکراو|Xeno (WMF)}} == Subscribe to the This Month in Education newsletter - learn from others and share your stories == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear community members, Greetings from the EWOC Newsletter team and the education team at Wikimedia Foundation. We are very excited to share that we on tenth years of Education Newsletter ([[m:Education/News|This Month in Education]]) invite you to join us by [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|subscribing to the newsletter on your talk page]] or by [[m:Education/News/Newsroom|sharing your activities in the upcoming newsletters]]. The Wikimedia Education newsletter is a monthly newsletter that collects articles written by community members using Wikimedia projects in education around the world, and it is published by the EWOC Newsletter team in collaboration with the Education team. These stories can bring you new ideas to try, valuable insights about the success and challenges of our community members in running education programs in their context. If your affiliate/language project is developing its own education initiatives, please remember to take advantage of this newsletter to publish your stories with the wider movement that shares your passion for education. You can submit newsletter articles in your own language or submit bilingual articles for the education newsletter. For the month of January the deadline to submit articles is on the 20th January. We look forward to reading your stories. Older versions of this newsletter can be found in the [[outreach:Education/Newsletter/Archives|complete archive]]. More information about the newsletter can be found at [[m:Education/News/Publication Guidelines|Education/Newsletter/About]]. For more information, please contact spatnaik{{@}}wikimedia.org. ------ <div style="text-align: center;"><div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|^{<span style="color:Green"><i>(Talk)</i></span>}]], {{<includeonly>subst:</includeonly>#time:l G:i, d F Y|}} (UTC)</div></div> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ZI Jony@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/Awareness_of_Education_Newsletter/List_of_Village_Pumps&oldid=21244129 --> == گۆڕینی چەند وشەیەکی ویکیپیدیا == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٢:١٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٨٥٤٤١٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> === پارامەتر یان پارامیتەر؟ === سڵاو، وەک دەزانن لەم پرۆژەیە وشەی Parameter زۆرتر بە «پارامەتر» نووسراوە، بەڵام زۆرتر لە خەڵکی دەرەوە بە «پارامیتەر» بیستوومە. چی دەڵێن؟ بیگۆڕین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٤، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو. ئەگەر دەنووسی پارامیتەر دەبێ مەتر-یش بکەیە میتر. تا ئەو جێگایەی دەزانم مەتر و پارامەتر لە کوردیدا ئینگلیزی نین و فەرەنسین (mètre و paramètre).-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٢٣:٠٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::کاک {{وب|Calak}} منیش بیرم لەوە کردەوە و، دەشزانم لە ڕۆژھەڵات دەڵێن میتر نەک مەتر. بزانین ڕای ئەوانی تر چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :زۆر زاڕاوەمان هەیە قسەی لەسەر کراوە و لە فەرهەنگدا هەیە و نوێ نیە، پێویست بە گۆڕینی ناکا. لە فەرهەنگی زانستپەروەرانی کورد [https://ferheng.zkurd.org/?q=parameter وامان نووسیوە] بەبۆچوونی من بابەتێکی لەسەر بنوسرێت، هاوواتاکانی نبنووسرێت باشترە. ئەگەریش سەلیقەی زمان پارامیتەر بێ، ئەوا ڕەوانەکردن دروست بکرێت، تاکو هەردووکیمان هەبێت. سوپاس. [[بەکارھێنەر:ئاراس نوری|ئاراس نوری]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاراس نوری|لێدوان]]) ‏١١:٥٢، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :: کاک {{وب|ئاراس نوری}} وەڵا تا ئەو جێگەیەی من بزانم لە باشوور ھەر پارامیتەر دەڵێن و پارامەتر نامۆیە. دەزانم لەگەڵ وشەی مەتر ڕووبەڕوویان بکەینەوە پارامەتر دروستە، بەس وەکتریش زەحمەتە لە باشوور پارامەتر ھەزم بکەن. بەھەرحاڵ، باسەکە لەسەر وتاری [[:en:Parameter|Parameter]] نییە و لەسەر تەواوی پرۆژەکە بوو. بۆ نموونە بڕوانە [[داڕێژە:ڤەژینبوکس#پارامەترەکان]]. مەبەستمان لەوەیە کە لە تەواوی پرۆژەکە ئەو وشەیە بگۆڕدرێت، بەس مادام دوای ئەو ماوە زۆرە کەس پشتگیریی وشەی پارامیتەری نەکردووە و گەر ھەر واش مایەوە، ئەوا شکست دەھێنێت و ناگۆڕدرێت. زۆر سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٥، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{نەکرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٧، ٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) === بیرخستنەوە یان ئاماژە؟ === سڵاوی دووبارە، لە ویکییەکەمان بۆ وشەی «cite» وشەی «بیرخستنەوە» دانراوە کە پێم وایە لە «یادکرد»ی فارسییەوە مانا کرابێتەوە، بەڵام من پێم وایە بەرامبەرێکی زۆر نەگونجاوە. لە ٢٠١٥ لە [[وتووێژی داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب]] برادەرانی ئەو کاتە وتوویانە کە بیرخستنەوە باش نییە و کاک دیاریش وشەی «ئاماژە»ی پێشنیار کردووە کە خۆم بە باشم زانی بیگۆڕین و بیکەینە ئەوە. ئێوە چی دەڵێن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٢:٠٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :من لەگەڵ ئاماژەم، نموونە: (Cite a source) ئاماژە بە سەرچاوە بدە نەک بیرخستنەوەی سەرچاوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::ھەرخۆشی لە دەستکاری دیداری بەشی (Cite) ی ئینگلیزی کراوە بە (ئاماژە) :) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|Sakura emad}} وایە و بزانین ڕای ئەوانی تر چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::::ئاماژە-ش تەواو نییە. یا شتێکی تەواو دابنرێ یا کاری دووکارەکی نەکەین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٦:٥٧، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: کاک {{وب|Calak}}، کاک ئاراس، کاک دیار، کاک سەرچیا، کاک پیرەھەڵۆکان و، ئەوە من و ساکووراش دەڵێین ئاماژە وشەیەکی باشترە لەو بیرخستنەوە فارسییە کە لەوێ نووسراوە یادکرد. گەر وشەی ترتان پێ شک نایە، ئەوا تکایە با بیکەینە ئاماژە و نەجاتی بەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٢٠، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::منیش لەگەڵ ئاماژە نیم. cite لە فارسیدا کردوویانە بە استناد کە واتە پاڵ دان و پشت بەستن، لە عەرەبیدا پێ ئەڵێن استشهاد کە واتە گەواھێنانەوە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٤٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::: کاک {{وب|Aza}} ئەوە نییە یادکردە. بڕوانە [[:fa:الگو:ویکی‌پدیا:الگوهای یادکرد]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٢٧، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ویکیی فارسی بە تەمایە ھەموو شتێک بکاتە فارسی. ناڵێ استناد چون عەرەبییە. ئێمە فارسی دەزانین لە ویکی بەدەر کەس ناڵێ یادکرد. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٤:٣٧، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::نازانم ویکیپیدیای فارسی بۆ ئەڵێ یادکرد. ئاکادیمیای زمانی فارسی ئەڵێ بڵێن اسنتاد. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Aza|بەشدارییەکان]]) ١٣:٣٥، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)</small> ::: کاک {{وب|Aza}} و کاک {{وب|Calak}} ئاشکرایە کە ئێوە ئاگاتان لە فارسی ھەیە، بەڵام ئێمە باسی ویکیپیدیا دەکەین. بەھەرحاڵ، حەز ناکەم ئەم بەشە زۆر درێژ بکەینەوە. تەنیا ئەوەندەم دەوێت کە ئێستا ئێوە لەگەڵ بیرخستنەوەن؟ زۆرێک وتوویانە ئاماژە کێشەی نییە. ئێستا ئێوە کە دژی ئاماژەن، دەبێت شتێکی باشتریش پێشنیار بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٥٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::من لەگەڵ بیرخستنەوەش نیم. بەڵام ئاماژەش ھەر شتێکە وەکوو بیرخستنەوە، ئەدی بۆ بیگۆڕین؟ ئەگەر بمانەوێ بیگۆڕین ئەبێ بیکەینە شتێکی باشتر. استناد واتە «پشت بەستن بە بەڵگە». بەڵام ئەمە زۆر دوور و درێژە. گەواھێنانەوە کورتترە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٤٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::منیش قسەی خۆم کرد کە شتێکی گونجاو دابنرێ سووی چییە ھەڵە بە ھەڵە بگۆڕین. دەبی بیری لێ بکەینەوە. گەواھێنانەوە-ش نازانم گونجاو بێ یان نا. گەوا کە کوردی نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٩:٠٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: {{وب|Aza}} نازانم چۆناوچۆن ئاماژە و بیرخستنەوە وەک یەکن! تۆ کە بە کەسێک بڵێی سەرچاوە بۆ وتارەکەت زیاد بکە، دەڵێی ئاماژەی پێ بدە یان بیری بخەوە؟ ئەوەتا لە ٢٠٠٩ [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە]] دروست کراوە. دواتر لەبەر کورتییەکەشی ئاماژە شتێکی جوانە. گەواھێنانەوەش شتێکی جوان نییە و وەک بیرخستنەوەکە وایە. دەزانم بەڵگەھێنانەوە ڕەنگە باشتر مانای cite بدات، بەڵام ھێشتا دوورودرێژە و باش نییە. وەختی خۆی کاک [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] لە شوێنێک ئاماژەی نووسیبوو. بزانین ئەو چی دەڵێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:١٥، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::ئەمانە ئەڵێم با تۆزێ بابەتەکە ڕوون بێتەوە و بەشکەم کەسێ پێشنیارێک بگاتە زەینی. citation جۆرێ reference -ە. refer پیت بە پیت کە سەیری بکەی واتە «بردنەوە»، ھەر fer ھاوڕیشەی وشەی «بردن» -ە. reference واتە «بردنەوە بۆ سەرچاوە». cite -یش ھاوڕیشەی وشەی «چوون»ی کوردی و «شدن»ی فارسییە. مەبەست لە citation «چوون بۆ سەرچاوە» -یە. بۆیە ھەم reference و ھەم citation چەشنێ «ئاماژە»ی تیایە. ھەر دوو ئاماژە بە سەرچاوە دەکەن، ئەمانبەنەوە یا ئەمانگەڕێننەوە بۆ سەرچاوە. بەڵام ئەگەر ئەم ئاماژەدانە لە ناو دڵی دەقەکەدا بێ پێی ئەڵێن citation، ئەگەر لە کۆتاییی دەقەکەدا بێ پێی ئەڵێن reference. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) === دەم باش === کاتێک دەچیتە سەر پەڕەی وتووێژیش و بەشی نوێ لێ دەدەی، دیفاڵت نووسراوە دەمباش، کە بەپێی ئەوەیکە خۆی ڕستەیەکە دەبێت جودا بکرێتەوە و دەم باش بنووسرێت؛ تا ڕای هاوڕێیانیش چی بێت.. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٠٠:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :ڕاستە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :: {{کرا}} – سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٢:١٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) === ناوبڕ یان قەدبڕ؟ === لە ویکیپیدیا بۆ وشەی «Shortcut»، وشەی «ناوبڕ» دانراوە، کە ڕێک فارسییەکەیە و، نە لە کوردی بەو مانایە دێ و نە کەسانێکی زۆریش بەکاری دێنن. لە کوردیدا ئەمە پێی دەوترێت «قەدبڕ». ناوبڕ لە ئێستادا وەک ھاوواتای وچان بەکاردێت کە لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆیییەکاندا زۆر بەکارھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::[https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%82%DB%95%D8%AF%D8%A8%DA%95&f=0 قەدبڕ] تەواوە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:١٩، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::: سپاس کاک ئازا! کاک {{وب|Épine}} پێم وا بێت جارێک تۆ وتت ناوبڕ تەواوە. گەر قسەت نییە، پێم وا بێت گۆڕینەکە بکەین باشە. سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٤، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: دەستتان خۆش بۆ دۆزینەوەی وشە تەواوەکە. هیچ لێدوانێکم نییە.—&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢١:٣٤، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::::: {{کرا}} – سپاس بۆ ھەردووکتان! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٥٧، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] نەکرێتە ئەرشیڤ؟ [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٩:٢٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi everyone, The Community Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] is now open. Here are some helpful links to get you the information you need to vote: * Try the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|Election Compass]], showing how candidates stand on 15 different topics. * Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seeks]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]] If you are ready to vote, you may go to [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. '''You may vote from August 23 at 00:00 UTC to September 6 at 23:59 UTC.''' To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best, Movement Strategy and Governance ''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" /> [[User:MNadzikiewicz_(WMF)|MNadzikiewicz (WMF)]] <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23708360 --> == Opportunities open for the Ombuds commission and the Case Review Committee == <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>'' </div> Hi everyone! The Ombuds commission (OC) and the Case Review Committee (CRC) are looking for members. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to do so. There is more information below about the opportunity and the skills that are needed. '''About the Ombuds commission''' The Ombuds commission (OC) works on all Wikimedia projects to investigate complaints about violations of the privacy policy, especially in use of [[m:Special:MyLanguage/CheckUser policy|CheckUser]] and [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|Oversight]] (also known as Suppression) tools. The Commission mediates between the parties of the investigation and, when violations of the policies are identified, advises the Wikimedia Foundation on best handling. They may also assist the General Counsel, the Chief Executive Officer, or the Board of Trustees of the Foundation in these investigations when legally necessary. For more on the OC's duties and roles, '''[[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|see Ombuds commission on Meta-Wiki]]'''. Volunteers serving in this role should be experienced Wikimedians, active on any project, who have previously used the CheckUser/Oversight tools OR who have the technical ability to understand these tools and the willingness to learn them. They must be able to communicate in English, the common language of the commission. They are expected to be able to engage neutrally in investigating these concerns and to know when to recuse when other roles and relationships may cause conflict. Commissioners will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''About the Case Review Committee''' The Case Review Committee (CRC) reviews appeals of eligible Trust & Safety office actions. The CRC is a critical layer of oversight to ensure that Wikimedia Foundation office actions are fair and unbiased. They also make sure the Wikimedia Foundation doesn’t overstep established practices or boundaries. For more about the role, '''[[m:Special:MyLanguage/Case Review Committee|see Case Review Committee on Meta-Wiki]]'''. We are looking for current or former functionaries and experienced volunteers with an interest in joining this group. Applicants must be fluent in English (additional languages are a strong plus) and willing to abide by the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee/Charter|terms of the Committee charter]]. If the work resonates and you qualify, please apply. Committee members will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''Applying to join either of these groups''' Members are required to sign the [[m:Special:MyLanguage/Confidentiality agreement for nonpublic information|Confidentiality agreement for nonpublic information]] and must be willing to comply with the appropriate Wikimedia Foundation board policies (such as the [[m:Special:MyLanguage/Access to nonpublic information policy|access to non-public information policy]] and the [[foundation:Special:MyLanguage/Privacy policy|Foundation privacy policy]]). These positions requires a high degree of discretion and trust. Members must also be over 18 years of age. '''If you are interested in serving in either capacity listed above,''' please write in English to the Trust and Safety team at ca[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the OC) or to the Legal Team at legal[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the CRC) with information about: * Your primary projects * Languages you speak/write * Any experience you have serving on committees, whether movement or non-movement * Your thoughts on what you could bring to the OC or CRC if appointed * Any experience you have with the Checkuser or Oversight tools (OC only) * Any other information you think is relevant '''The deadline for applications is 31 December 2022 in any timezone.''' Please feel free to pass this invitation along to any users who you think may be qualified and interested. Thank you! On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Zabe@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div>: <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:CKoerner (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Looking for your Input: Invitation to interview on using Wikidata in other projects == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&oldid=26048136 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == ئینسایکڵۆپیدیا وشەیەکی کوردی نیه! == {{لێدوانی کۆمەڵگە}} <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٣٨، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٥٠٥٧٣٠٨٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> دروود ، سەرنجی هەمیشەم بۆ ماوەی ڕابردوو لەکاتی پەڕەکردن لەم ماڵپەرە ، ڕستەی (ویکیپیدیا ، ئینسایکڵۆپیدیای زانیاری) کە وشەیەی کوردی نیە 'ئینسایکڵۆپیدیا' ئامانجی ئەم بابەتە هاندانه بۆ بەکارهێنانی وشانی پەتی وە گەڕان بەدوایاندا ، یاخود ڕێکخستنیان هەر لەبەر ئەو هۆکارەش داوای ئەوە دەکەم چاوێک بەسەر بابەتی نازناوی ویکیپیدیای بگۆڕدرێت بۆ (ویکیپیدیا ، زانستنامەی زانیاری) زانستنامە وشەیەکی هاوواتای وشەی encyclopediaـیە ، بەپێی فەرهەنگی کوردی کوردستانیکا ، زۆر سوپاس بۆ کاتتان [[تایبەت:بەشدارییەکان/169.224.64.205|169.224.64.205]] ١٣:١١، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aza|Calak|Gejeluk|Pirehelokan}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٤٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::سپاس بۆ بانگکردنەکەتان. پێشتر زانستنامە بوو. دوایی کرا بە ئینسایکلۆپیدیا. فەرقیان نیە بۆ من. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :ھەرچەنە بانگھێشت نەکراوم، بەس وەکو ڕای خۆم لەگەڵ '''زانستنامە'''م. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٥٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :: زۆر سپاس بۆ لێدوانەکانتان! ویستم قسەی تێدا نەکەم، بەڵام ڕاستی منیش دەڵێم تا بۆمان بکرێ با لە وشەی غەیرە کوردی کەڵک وەرنەگرین؛ چەندین شێوازی نووسینیان ھەیە و ھەر کەسە و بە جۆرێ دەنووسێ. من ئاگام لە وتووێژی کۆن نییە و نازانم بۆچی گۆڕدراوە، بەڵام ئەگەر لاری نەبێ، با بکرێتەوە بە ''زانستنامە''. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:١٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، ئەگەر ڕایەکی ترتان نییە، ئەیگۆڕین بە '''زانستنامە'''. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئینسایکلۆپیدیا باشە، زانستنامەش دەبێ. دژایەتیم نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::منیش پێم وایە بکرێتە زانستنامە باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٣١، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] منیش وشەی کوردیم پێ باشترە، بەڵام نازانم زانستنامە گونجاوە یان نا. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٢١:٣٥، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] لە ویکیپیدیای فارسیدا وشەی دانشنامەیان بەکارھێناوە کە وەک زانستنامە کوردییەکەی خۆمانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::ئەگەر وشەیەکی ترت لە خەیاڵە، ئەتوانی پێشنیاری کەی و گەر نییە، ئەیکەینەوە بە '''زانستنامە'''. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٣٠، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھیچ وشەیەکی تر شک نابەم. ئەگەر پێشنیاری تر نەبوو، با زانستنامە بێت. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٠، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کەس ڕای پێچەوانەی نییە و ھەموویان پێیان باشە. پێم وایە ئەونە بەسە کە وەستاوین، پێشنیار ئەکەم لۆگۆکەی ویکیپیدیا بگۆڕین بۆ ئەو لۆگۆیەی کە وشەی زانستنامە تیایە. ھەر لێرە پێشنیاری ئەکەم تۆ چی ئەڵێی؟ ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٤٦، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] گۆڕینی ئەم وشە ھەندێ ئیشی دەوێ و بۆیە باشترە پەلەشی لێ نەکرێ. ئێمە نازانین ھۆکاری گۆڕینی چی بووە و بۆ ئەوەشی کەس گلەیی نەکات، باشترە تا ھەفتەیە بابەتەکە بە کراوەیی بمێنێتەوە. @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھۆکاری گۆڕینەکەی چی بووە ئەگەر بزانی؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١١:٣٦، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::دواخستنی بەباش نازانم بەس کە یەکلا بۆوە پێشنیاری لۆگە تازە ئەکەم. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٣٩، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::{{وب|Aram}} بەتەواوی بیرم نایە بۆ گۆڕا. بەڵام ئەگەر بمەوێ ڕەخنەی زانستنامە بکەم، زانست بە مەعنای سایەنس شتێکی زۆر بەرتەسکە. فرەیەک لەو شتانەی لە ئیینسایکلۆپیدیایەکدایە سایەنس نین وەک ژیاننامە و مێژوو و... بۆیە وشەکەی پڕبەپێست نیە، بەڵام من دژایەتیشم لەگەڵی نیە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٣٠، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئەوەش قسەیەکە بۆ خۆی. تێدا مان زۆر ناخۆشە! :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::مادەم تا ئێستا ھیچ دژێک نییە، ئەتوانین بیگۆڕین بۆ زانستنامە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٩:٤٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە دژ نییە، بەڵام وەک خۆم ئەو لێدوانەی کۆتاییی Pirehelokan، کەمێ بۆچوونمی گۆڕی. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٣، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::ئاخ ببوورە Pirehelokan، ویستم بانگی @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٣، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::Pirehelokanش کێشەی نییە بگۆڕێ بۆ زانستنامە، قسەکەی تەنیا ڕەخنەیە بوو کە وشەیەکی پڕ بەپێست نییە بەرامبەری. ئەگەر ئاواش بێ لە ئینسایکڵۆپیدیا باشترە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) @[[ب:Pirehelokan|Pirehelokan]]: ئەی '''زانیارینامە''' چۆنە؟ لە {{بەستەری سادە|١=https://lex.vejin.net/ck/def/zkurd-IT/encyclopedia|٢=فەرھەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاریش}} ھاتووە. وشەیەکی گونجاو و فراونترە لە زانستامە، کە زانیاریی مێژوویی و ژیاننامە و زانستیش ئەگرێتەوە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:١٢، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] و @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]. ئەگەر کۆدەنگی لەسەر گۆڕینی ئیسنایکلۆپیدیا ھەیە، تکایە تا زووترە با دەست بە گۆڕینی بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Zemen}} تا ئێستا ھیچ دژێک نییە لەسەر گۆڕینی ناوەکە. منیش چاوەڕێی ئەو بەڕێزانەم کە وتووێژیان کردووە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] وەک لە سەرەوە وتم لێدوانەکەی پیرەھەڵۆ کەمێک بۆچوونمی گۆڕی. باشترە بەکارھێنەری زیاتر بەشداریی تێدا بکەن تا بە ئاکامێکی باشتر بگەین. وشەکە لە زۆر شوێن بە کار براوە و ئێستا بیگۆڕین و دواتر شتێک ڕوو بدات تا وەک خۆی لێ بکەینەوە شتێکی ناخۆشە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٣٦، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئاسایییە وشەکە دەقاودەق ھەموو ماناکان لەخۆ نەگرێت. ئێمە کە دەڵێین دارتاش، خۆ کابرا ھەر دار ناتاشێ، ھەموو ئەو کارانە ئەنجام دەدات کە پەیوەندی بە دار و تەختەوە ھەیە. گەر ئەمەش پەسەند نەبوو، من لەگەڵ '''زانیارینامە''' دەبم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٥٨، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لە کردنی ئەم ئیشە ڕاڕام. دەبێت بەکارھێنەری زیاتر قسەی تێدا بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٥٧، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) {{وب|Aram|Pirehelokan|Gejeluk|Calak|Zemen|Hivja|Aza|-Haryad }}سەلامێکی گەرم و گوڕ لە بەڕێزان. تەواوی بیر و ڕایەکانتانم خێندەوە وابزانم لەبەر ئەوە لەسەر گۆڕینی بۆ زانستنامە ڕاوەستاون کە بەکارهێنەری زیاتر قسەی تێدا بکەن کە بە ڕای من نەدەبا ڕاوەستابان. ئەمن چووکەی هەمووتانم ئەما ئەگەر ئەمن وەکوو قسەی ئاخیر و سەرەکی قەبووڵ بکەن و لەوەی زیاتر لێی ڕانەوەستن زۆر باش دەبێ چونکە کەس دژی بەکارهێنانی ووشەی ڕەسەنی زمانی خۆی نێ. لەنێو کۆمێنتەکاندا کاکە هەڵۆ کوتبوی «زانست بە مەعنای سایەنس شتێکی زۆر بەرتەسکە. فرەیەک لەو شتانەی لە ئیینسایکلۆپیدیایەکدایە سایەنس نین وەک ژیاننامە و مێژوو و... بۆیە وشەکەی پڕبەپێست نیە»، ئازیزان هەڵسەنگاندنی زمان کوردی و ئینگلیزی لەگەڵ یێک زۆر هەڵەیە چونکە ووشەیەک وەکوو زانستنامە کە لە کوردی دا ووشەیەکی ڕەسەن و پڕئێنێرژیە لە ئینگلیزی دا وا نیە، ویکیپیدیای فارسیش گوێی نەداوەتە ئەو شتانە و ڕاست چ ووشەیەک بە زمانی خۆیان مانا و مەفهوومی زۆر هەیە ئەویان داناوە('''دانشنامە'''، کە دەبێتە هەمان زانستنامەی مە). یێک نموونە بۆوەیکە نابێ کوردی لەگەڵ ئینگلیزی هەڵسەنگێنین: ڕەستەی «I was reading a book last night» بە فارسی دەبێتە «دیشب داشتم کتاب میخوندم»، ئەو ڕەستەیە گوزەشتەی ئیستمراریە، بەڵام بە کوردی دەبێتە چی؟! نابێتە هیچ چونکە ئەسلەن لە کوردی دا شتی وامان نە، ئەگەر وەریگێڕینەوە دەبێتە «دوێنێ شەوێ هەمبوو کتێبم دخێندەوە» مانای هیچ نادا، کەواتە بەعزە ووشە و ڕەستەیەک لە زمانێک‌دا تایبەت بەو زمانەیە و ئەو مانایەی کە لەو زمانە دایە شایەد لە زمانێکی دی دا نەبێ. کاکە زەمەنیش دانی بە زانیارینامە دانابوو، زانیارینامە وەکوو زانستنامە وەکی باشووری دەڵێ فەڕمی نیە و باشترین ووشە هەمان زانستنامەیە. بە سوپاسەوە [[بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ١٨:٠٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) @[[User:Tessla|Tessla]] بەڕێز هۆگر جێگات لێرە خاڵیە تکایە جەنابیشت ڕای خۆت بنووسە. سوپاس [[بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ٢١:٢١، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == خراپکاری == {{وب|Aram|مامۆستا|Zemen|Tessla}}، بەڕێوەبەران و باقیی بەکارهێنەرانی خۆشەویست، تکایە ئاگاداری [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%87%D8%B4%D8%A7 بەشدارییەکانی] ئەم بەکارهێنەرە بن. زۆربەی وەرگێڕانی مەکینە و کوردییەکی بێمەعنایە. تاگی سڕینەوەم لە چەند وتاری دا وەک [[مانگی مانگ]] و... سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٤٨، ٦ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] پێم وایە ھەژماری بووکەڵەیە و عەرەبە. یەک دوو ھەژماری تریش ھەبوون ھەمان جۆر جووڵەیان دەکرد و زیاتر لەسەر کەناڵەکان وتاریان بڵاو دەکردەوە. شتەکە دیارە وەرگێڕانی مەکینەیە. ھەموو وتارەکانی بە جارێک بسڕینەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٨، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، بەڵێ، ڕاستە. تکایە گشتی بسڕنەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٣:٠١، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] {{کرا}} ٩ وتار بوون و سڕانەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٤٢، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@{{وب|Aram}} ئەم ئەکاونتەشم بەرچاو کەوت کە بە گڵۆباڵی داخراوە ئیستە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA&target=%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA&offset=&limit=500 لێرە] دەبینی ژمارەیە باش دەستکاریشی لە ویکیی سۆرانیدا کردووە. ئەگەر کاتمان بوو بژارێکی بکەین یا بیانسڕینەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٤:٠١، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئیتر ناتوانێت دەستکاری بکات. [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA/0 ٤٢ وتاری دروست کردووە] کە دووانیان سڕدراوەتەوە و کۆی گشتی ٧٤ دەستکارییان کردووە. نازانم ئەمە کۆمەڵە و شتی وان یان ھەر یەک کەسە کە ئەمەیان ئەگەری زیاترە چونکە جووڵەکانیان لە یەک دەچن و دیارن. بۆ کردەوەی ئێمەش و، بە قسەی من بێت بیانسڕینەوە، بەڵام پێم باشترە ڕای @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] وەرگرین چونکە چەند بەشدارییەکی تێیاندا کردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٠٧، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::ھەرچەندە لەوانەیە زۆریشتان ئەوە بزانن، بەڵام بەکارھێنەر ھشا لەلایەن ستیوارد علاء بەشێوەیەکی سەرانسەری لە گشت پڕۆژەکان بەربەستکراوە و ناتوانێت دەستکاری ویکیپیدیا بکاتەوە چونکە ھەژماری کەسێکە کە بۆ ماوەیەکی زۆر زۆرە خراپکاری دەکات و ناوی لە لیستی خراپکارەکانی پڕۆژەیە بەناوی: "Bakelmuhammad0"، وا دیارە ئەو کەسە یەک ھەژماری نییە و بە چەندین ھەژماری جیاواز بەشداری پڕۆژەکان دەکات... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەت، بەڵام لەسەر کردەوەی بەڕێوەبەری چی دەڵێن؟ بسڕدرێنەوە یان بمێنەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٩، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھەرچی ئێوە بە باشی دەزانن با ئەوە بێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٧، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئێوە چی دەڵێن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٣٩، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::{{وب|Sakura emad}}، سپاس، بەڵێ بینیم داخراوە. ئەگەر کاتی ئەوەتان نیە بەسەر گشت دەستکارییەکاندا بە وردی بچنەوە بە کۆمەڵ بیانسڕنەوە، چون زیاتر لە سپەم دەچن. چەند دانەشیان پێشتر تاگی سخیان لێ درابوو. ئەوە ڕای من. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٢:٢٣، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::سپاس بۆ خوا، ئێستا خەریکی پێداچوونەوەی سەرانسەریم، بۆیە کاتم بۆ ئێرەش ھەیە گەر ویستتان لەسەری ھەیە بەڵێ ئەتوانم بە Nuke تەواوی وتارەکانی بسڕمەوە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر ھەردووکتان لاتان ئاسایییە، با @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] بیانسڕێتەوە. بڕوانە [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/ckb.wikipedia.org/2024-04-22/2025-04-22?actions=delete ئاماری ساڵ]. ڕاستە و بە [[تایبەت:Nuke|Nuke]] بە ئاسانی دەسڕدرێنەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:١٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::منیش لەگەڵ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]دام، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] گەر تۆ بیسڕیتەوە بۆ تۆماری چالاکی بەڕێوەبەرایەتیت باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::::{{وب|Sakura emad}} و {{وب|Aram}}، دەستتان خۆش. خۆم سڕیمەوە. ئەوەش بڵێم بڕوام بەم ژمارانە نیە و لام وایە نابێ کۆمەڵگە بەپێی ئەو ژمارانە بڕیار لەسەر بەکارھێنەران و بەڕێوەبەران بدا. ھۆکارەکەیشی دیارە، چون ئەو ژمارانە دەکرێ گەمەیان پێ بکرێ یان ڕەفتاری بەکارھێنەران بگۆڕێ. وەک نموونە بەڕێوەبەرێ ھان بدا کە وتاری زیاتر بسڕێتەوە (بەجۆرێکی ناسروشتی). ئەمە لە زۆر شوێندا تاقی کراوەتەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٥٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] زۆر سپاس، ھەڵبەتە ھۆکاری سڕینەوەکەت بیرچووبوو داخڵی بکەیت، بەس مادام ھەژماری کابرا قفڵ کراوە، خۆی دەری دەخات ھۆکار چی بووە. لەگەڵتین و ئێمەش ناڵێین بۆ ئەوەی خۆمان داکوتین، با بڕۆین پەڕەکان بسڕینەوە، بەڵام لە کۆتاییدا ھەر دەبێت بەپێی چەند پێوەر و ئامارێکی کردەوەی بەڕێوەبەرایەتی بڕیار لەسەر عاقیبەتی بەڕێوەبەرانیش بدرێت و ئەگەر کۆی گشتیی ژمارەکان (جگە لە سڕینەوە، ١٢ جۆر کردەوەی تری بەڕێوەبەرایەتی ھەیە و) لە ماوەیەکی زۆر ھیچ یان یەک و دوو بێت، نیشانی دەدات کە بەڕێوەبەرێکی ناچالاکە و پێویست ناکات ئەو مافەی ھەبێت لەگەڵ سپاسکردن بۆ خزمەتەکانی پێشووی ھەمووان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر بەڕێوەبەرێک بەجۆرێکی "ناسروشتی" وتار بسڕێتەوە و لێکدانەوەی خراپ بێت لەلایەن ھەر بەکارھێنەرێک بێت ئەتوانرێت لێپرسینەوەی لەگەڵ بکرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٢، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} ڕاستە دەتوانین پرسینەوە بکەین و دەشیکەین، بەڵام گرنگ ئەوەیە ڕێنوێنییەکان و سیاسەتەکانمان وا بێ کە پێویست بە پرسینەوە نەکا. چون کەس کاتی بۆ لێپرسینەوە نیە. پێش بە دەردێک گرتن باشترە لەوە دەرمانی بکەیت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:٢٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەکارھێنەر:Yosf Mstf ھەر ھەمان کەسە و ھەژمارەکەی قفڵ کراوە. [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/Yosf%20Mstf/0 ٦٧ وتاری دروست کردووە و ٣ دانەیان سڕاوەتەوە]. چی دەڵێن؟ بیانسڕینەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٨، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوانەی سوودیان ھەیە با بمێنێتەوە ئەوانەشی لەگەڵ ویکیپیدیا ناگونجێ بێگوومان بسڕدرێنەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٣٠، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|لێدوان]])</bdi> ٢٢:٠٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ١٥:٢٦، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)</bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Udehb-WMF@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ٢٣:٠٠، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٧:٤٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ٢٠:٥٦، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ٢١:٣٥، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ١٩:٤٩، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ABreault (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٤٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١١:٤٢، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ١٤:١٢، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MKaur (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٤:٢٢، ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٢٠، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Tiven2240@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ٢١:٠١، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٥٧، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Codename Noreste@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٧:١٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|لێدوان]])</bdi> ١٧:١١، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Codename Noreste@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٣:٢٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ١٢:٢٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) </bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:DreamRimmer@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == دانانی بۆردی یوزەرگرووپی کوردی == سڵاو و ڕێز، [[ڕێکخراوی ویکیمیدیا]] داوای لە [[m:Kurdish_Wikimedians_User_Group|یوزەرگرووپی کوردی]] کردووە کە بۆردێک دابمەزرێنێت بۆ بەڕێوەبردنی یوزەر گرووپەکە. ئەوە مەرجێکە بۆ ئەوەی لە داهاتوودا بتوانین پشتگیریی دارایی باشتر بەدەستبهێنین. هەرکەسێک حەزدەکات کە خۆی بپاڵێوێت ئەوا لێرە ویستی خۆی ئاشکرا بکات بۆ ئەوەی ئەگەر ژمارەی داواکارییەکان زۆربێت ئەوا بچێتە بواری هەڵبژاردنەوە. بۆ ئەم خۆپاڵاوتنە چەند مەرجێک هەیە # پێویستە کەسەکە چالاکانە بتوانێت دەربکەوێت لە بۆنە و چالاکییەکانی یووزەرگرووپەکە و هەروەها کاتی هەبێت بۆ ڕێکخستنیان. # زمانی ئینگلیزی بزانێت چونکە پێویستە بەشداربێت لە وتووێژ و کۆبوونەوەکانی ئۆنلاین لەگەڵ ڕێکخراوی ویکیمیدیا. # ئامادەیی هەبێت کە لە پڕۆسەی داواکردنی پشتگیریی دارایی بەشداربێت (زمانی ئینگلیزی). # کەسەکە چالاک بێت و هەژماری ویکیپیدیای لانی کەم کۆنتر بێت لە ٣ ساڵ. '''تێبینی گرنگ:''' کاری بۆردەکە خۆبەخشانەیە و دەستەی بۆردەکە هیچ پشتگیرییەکی دارایی وەرناگرن. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سلاو لە تۆش کارێکى باشە بەھیواى بەردەوامى پرۆژە و پێشبرکێکان .بەھۆى ئەو دوو پێشبرکییە وتارەکان تا ئاستێکى باش پێشکەوتن.کە ئەگەر ئەوە نەبوایە باوەرناکەم وا پەریان پێ بدرایە.من پێشنیارى خۆم نارد بۆ گروپەکە سەبارەت بە پێدبرکێى ساڵانە لە بوارێکى دیاریکراو. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سڵاو و زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان، بەڕێزتان لەگەڵ خاتوو شەوین مێژوویەکی زۆر باش و سەرکەوتووتان هەبووە لەو یووزەر-گرووپەکەدا و ھەر شایەنی خۆشتانە، هەروەها هیوادارم ئەگەر کەسانی تریش مەرجەکان لەخۆ دەگرن بێتە ناو بۆردەکەوە. هەر شتێک بوو ئێمە وەک هاوکار لە خزمەتداین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٢، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] ئەگەر خوازیارن و کاتتان هەیە دەتوانن ببن بەشێک لە بۆردی یوزەرگرووپەکە و خۆتان هەڵبژێرن. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٢:٤٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :دەستان خۆش [[بەکارھێنەر:موحەممەد نادم|موحەممەد نادم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موحەممەد نادم|لێدوان]]) ١٠:٠١، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) === خۆپاڵاواتن === لە خوارەوە ناوی بەکارهێنەریت بنووسە ئەگەر ئارەزوومەندیت. *[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٠٩:٣٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٠٦:٣٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == هوزي گيژ == [[Https//hozi.gizh.com|هوزي گيژ]] [[بەکارھێنەر:Bahamnd|Bahamnd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bahamnd|لێدوان]]) ٢٣:٤٦، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) d9457vfbt7wuujfuojdi7lm3pcmwspz 1670345 1670170 2026-09-19T09:16:12Z Aro Salar 50592 /* ئینسایکڵۆپیدیا وشەیەکی کوردی نیه! */ وەڵامدانەوە 1670345 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (جۆراوجۆر)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 2 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=جۆراوجۆر|2= بەشی '''جۆراوجۆر'''ی دیوەخان بۆ ناردنی ئەو پەیامانەن کە لە ھیچ بەشێکی تردا ناگونجن. بۆ بەشەکانی تر بڕوانن [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)|سیاسەت]]، [[ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)|تەکنیکی]]، یان [[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)|پێشنیارەکان]]، یان - بۆ یارمەتی - لە [[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگا]] کەڵک وەربگرن. بۆ پرسیارە گشتییە زانستییەکان تکایە [[ویکیپیدیا:مێزی زانیاری|مێزی زانیاری]] بەکاربھێنن. |3=وپ:دخج|4=وپ:دخ/ج}} __NEWSECTIONLINK__ <span id="below_toc"> __TOC__ </span> {{Clear}} {{anchor|below_toc}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == داواکردنی بۆچوون بەم زوانە لەسەر ھەڵبژاردنی بۆردی ئەمیندارەکان == <section begin="announcement-content /> بۆردی ئەمیندارەکان ئامادەکاری دەکات بۆ داواکردنی بۆ چوون لەسەر ھەڵبژاردنی بۆردەکە بەم زوانە، لە ١٠ی شووبات - ٧ی شووباتی، ٢٠٢٢. لە کاتێکدا کە زانیارییەکان ھەفتەیەک پێش داواکردنەکە ئامادە دەبێت، ئێمە دڵنیایی ئەوەمان کردۆتەوە کە بەلایەنی کەمەوە دوو پرسیار ئامادەیە بۆ پرسین لەم داواکردنەی ئێستا: * * باشترین ڕێگا چییە بۆ دڵنیابوونەوە لە نوێنەرایەتییەکی دادەپەروەرانە بۆ یەکخستنی کۆمەڵگاکان لەنێوان بۆردەکە؟ کاندیدکراوەکان پێویستە چی شتێکیان ھەبێت لە کاتی ھەڵبژاردنەکە؟ لەکاتێکدا لەوانەیە پرسیاری زیاتر دابنرێت، ستراتیژی جوڵانەوەکە و بەڕێوەبەرایەتی تیمەکە دەیانەوێت کات دابین بکەن بۆ ئەندامانی کۆمەڵگاکە و شوێنە پەیوەندیدارەکان بۆ ئەوەی لێکۆلینەوە و بیرۆکەکان ئامادە بکەن لەسەر پرسیارە سەلمێنراوەکان پێش ئەوەی داواکارییەکە بکرێتەوە، ئێمە داوای لێبوردن دەکەین لەسەر ئەوەی لە ئێستادا پێرستێکی تەواوی پرسیارەکانمان ئامادەنەکردووە، پێرستی پرسیارەکان پێویستە تەنھا بە یەک یان دوو پرسیار زیاتر بکرێت، مەبەستەکە ئەوە نییە فشار بخەینە سەر کۆمەڵگاکان بە داواکاری زۆر، بەڵکو بۆ دابینکردنی تێبینی و بۆچوونی پێشوازی لێکراوە لەسەر ئەم پرسیارە گرنگانە. '''دەتەوێت یارمەتی رێکخستنەوەی گفتووگۆییە ناوخۆییەکان بدەیت لەم داوالێکردنەوەی ئێستادا؟''' پەیوەندی بکە بە [[m:Special:MyLanguage/Movement Strategy and Governance|ستراتیژی جوڵانەوە و تیمی بەڕێوەبەراییەتی]] لەسەر مێتا، یان لە [https://t.me/wmboardgovernancechat تێلێگرامم]، یاخوود لە ڕێگەی ئیمەیڵ msg[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org پەیوەندی بکە ئەگەر ھەر پرسیارێک یان تێبنییەکت ھەبوو، ستراتیژی جوڵانەوە و بەڕێوەبەراییەتی تیمەکە تا ٣ی کانوونی دووەم بەشێوەیەکی کەم ستافی دەبێت، تکایە لەھەر دواکەوتنی وەڵامێک ببورە لەم کاتەدا، وە ئێمە ئەوەش دەزانین کەوا ھەنێک لە ئەندامانی کۆمەڵگا و شوێنە پەیوەندیدارەکان بەردەست نابن لە کاتی پشووی کانوونی یەکەم، داوای لێبوردن دەکەین ئەگەر نامەکەمان لەو کاتە پێت گەیشتووە کەتۆ لە پشوودا بوویت. هیوای سەرکەوتن، ستراتیژی جوڵانەوە و بەڕێوەبەراییەتی<section end="announcement-content" /> {{واژۆنەکراو|Xeno (WMF)}} == Subscribe to the This Month in Education newsletter - learn from others and share your stories == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear community members, Greetings from the EWOC Newsletter team and the education team at Wikimedia Foundation. We are very excited to share that we on tenth years of Education Newsletter ([[m:Education/News|This Month in Education]]) invite you to join us by [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|subscribing to the newsletter on your talk page]] or by [[m:Education/News/Newsroom|sharing your activities in the upcoming newsletters]]. The Wikimedia Education newsletter is a monthly newsletter that collects articles written by community members using Wikimedia projects in education around the world, and it is published by the EWOC Newsletter team in collaboration with the Education team. These stories can bring you new ideas to try, valuable insights about the success and challenges of our community members in running education programs in their context. If your affiliate/language project is developing its own education initiatives, please remember to take advantage of this newsletter to publish your stories with the wider movement that shares your passion for education. You can submit newsletter articles in your own language or submit bilingual articles for the education newsletter. For the month of January the deadline to submit articles is on the 20th January. We look forward to reading your stories. Older versions of this newsletter can be found in the [[outreach:Education/Newsletter/Archives|complete archive]]. More information about the newsletter can be found at [[m:Education/News/Publication Guidelines|Education/Newsletter/About]]. For more information, please contact spatnaik{{@}}wikimedia.org. ------ <div style="text-align: center;"><div style="margin-top:10px; font-size:90%; padding-left:5px; font-family:Georgia, Palatino, Palatino Linotype, Times, Times New Roman, serif;">[[m:Education/Newsletter/About|About ''This Month in Education'']] · [[m:Global message delivery/Targets/This Month in Education|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]] · For the team: [[User:ZI Jony|<span style="color:#8B0000">'''ZI Jony'''</span>]] [[User talk:ZI Jony|^{<span style="color:Green"><i>(Talk)</i></span>}]], {{<includeonly>subst:</includeonly>#time:l G:i, d F Y|}} (UTC)</div></div> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ZI Jony@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:ZI_Jony/MassMessage/Awareness_of_Education_Newsletter/List_of_Village_Pumps&oldid=21244129 --> == گۆڕینی چەند وشەیەکی ویکیپیدیا == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٢:١٣، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٨٨٥٤٤١٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> === پارامەتر یان پارامیتەر؟ === سڵاو، وەک دەزانن لەم پرۆژەیە وشەی Parameter زۆرتر بە «پارامەتر» نووسراوە، بەڵام زۆرتر لە خەڵکی دەرەوە بە «پارامیتەر» بیستوومە. چی دەڵێن؟ بیگۆڕین؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٣٤، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو. ئەگەر دەنووسی پارامیتەر دەبێ مەتر-یش بکەیە میتر. تا ئەو جێگایەی دەزانم مەتر و پارامەتر لە کوردیدا ئینگلیزی نین و فەرەنسین (mètre و paramètre).-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٢٣:٠٤، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::کاک {{وب|Calak}} منیش بیرم لەوە کردەوە و، دەشزانم لە ڕۆژھەڵات دەڵێن میتر نەک مەتر. بزانین ڕای ئەوانی تر چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :زۆر زاڕاوەمان هەیە قسەی لەسەر کراوە و لە فەرهەنگدا هەیە و نوێ نیە، پێویست بە گۆڕینی ناکا. لە فەرهەنگی زانستپەروەرانی کورد [https://ferheng.zkurd.org/?q=parameter وامان نووسیوە] بەبۆچوونی من بابەتێکی لەسەر بنوسرێت، هاوواتاکانی نبنووسرێت باشترە. ئەگەریش سەلیقەی زمان پارامیتەر بێ، ئەوا ڕەوانەکردن دروست بکرێت، تاکو هەردووکیمان هەبێت. سوپاس. [[بەکارھێنەر:ئاراس نوری|ئاراس نوری]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاراس نوری|لێدوان]]) ‏١١:٥٢، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) :: کاک {{وب|ئاراس نوری}} وەڵا تا ئەو جێگەیەی من بزانم لە باشوور ھەر پارامیتەر دەڵێن و پارامەتر نامۆیە. دەزانم لەگەڵ وشەی مەتر ڕووبەڕوویان بکەینەوە پارامەتر دروستە، بەس وەکتریش زەحمەتە لە باشوور پارامەتر ھەزم بکەن. بەھەرحاڵ، باسەکە لەسەر وتاری [[:en:Parameter|Parameter]] نییە و لەسەر تەواوی پرۆژەکە بوو. بۆ نموونە بڕوانە [[داڕێژە:ڤەژینبوکس#پارامەترەکان]]. مەبەستمان لەوەیە کە لە تەواوی پرۆژەکە ئەو وشەیە بگۆڕدرێت، بەس مادام دوای ئەو ماوە زۆرە کەس پشتگیریی وشەی پارامیتەری نەکردووە و گەر ھەر واش مایەوە، ئەوا شکست دەھێنێت و ناگۆڕدرێت. زۆر سپاس. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٢:١٥، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{نەکرا}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:١٧، ٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) === بیرخستنەوە یان ئاماژە؟ === سڵاوی دووبارە، لە ویکییەکەمان بۆ وشەی «cite» وشەی «بیرخستنەوە» دانراوە کە پێم وایە لە «یادکرد»ی فارسییەوە مانا کرابێتەوە، بەڵام من پێم وایە بەرامبەرێکی زۆر نەگونجاوە. لە ٢٠١٥ لە [[وتووێژی داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب]] برادەرانی ئەو کاتە وتوویانە کە بیرخستنەوە باش نییە و کاک دیاریش وشەی «ئاماژە»ی پێشنیار کردووە کە خۆم بە باشم زانی بیگۆڕین و بیکەینە ئەوە. ئێوە چی دەڵێن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٢:٠٥، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :من لەگەڵ ئاماژەم، نموونە: (Cite a source) ئاماژە بە سەرچاوە بدە نەک بیرخستنەوەی سەرچاوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::ھەرخۆشی لە دەستکاری دیداری بەشی (Cite) ی ئینگلیزی کراوە بە (ئاماژە) :) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٥٦، ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|Sakura emad}} وایە و بزانین ڕای ئەوانی تر چییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) ::::ئاماژە-ش تەواو نییە. یا شتێکی تەواو دابنرێ یا کاری دووکارەکی نەکەین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٦:٥٧، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: کاک {{وب|Calak}}، کاک ئاراس، کاک دیار، کاک سەرچیا، کاک پیرەھەڵۆکان و، ئەوە من و ساکووراش دەڵێین ئاماژە وشەیەکی باشترە لەو بیرخستنەوە فارسییە کە لەوێ نووسراوە یادکرد. گەر وشەی ترتان پێ شک نایە، ئەوا تکایە با بیکەینە ئاماژە و نەجاتی بەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٢٠، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::منیش لەگەڵ ئاماژە نیم. cite لە فارسیدا کردوویانە بە استناد کە واتە پاڵ دان و پشت بەستن، لە عەرەبیدا پێ ئەڵێن استشهاد کە واتە گەواھێنانەوە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٢:٤٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::: کاک {{وب|Aza}} ئەوە نییە یادکردە. بڕوانە [[:fa:الگو:ویکی‌پدیا:الگوهای یادکرد]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٣:٢٧، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: ویکیی فارسی بە تەمایە ھەموو شتێک بکاتە فارسی. ناڵێ استناد چون عەرەبییە. ئێمە فارسی دەزانین لە ویکی بەدەر کەس ناڵێ یادکرد. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٤:٣٧، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::نازانم ویکیپیدیای فارسی بۆ ئەڵێ یادکرد. ئاکادیمیای زمانی فارسی ئەڵێ بڵێن اسنتاد. <!-- داڕێژە:واژوونەکراو --><small class="autosigned">—&nbsp;ئەم لێدوانە لەلایەن [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] [[ویکیپیدیا:واژوو|واژوونەکراوە]]. ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza#top|لێدوان]] • [[تایبەت:بەشدارییەکان/Aza|بەشدارییەکان]]) ١٣:٣٥، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC)</small> ::: کاک {{وب|Aza}} و کاک {{وب|Calak}} ئاشکرایە کە ئێوە ئاگاتان لە فارسی ھەیە، بەڵام ئێمە باسی ویکیپیدیا دەکەین. بەھەرحاڵ، حەز ناکەم ئەم بەشە زۆر درێژ بکەینەوە. تەنیا ئەوەندەم دەوێت کە ئێستا ئێوە لەگەڵ بیرخستنەوەن؟ زۆرێک وتوویانە ئاماژە کێشەی نییە. ئێستا ئێوە کە دژی ئاماژەن، دەبێت شتێکی باشتریش پێشنیار بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٥:٥٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::من لەگەڵ بیرخستنەوەش نیم. بەڵام ئاماژەش ھەر شتێکە وەکوو بیرخستنەوە، ئەدی بۆ بیگۆڕین؟ ئەگەر بمانەوێ بیگۆڕین ئەبێ بیکەینە شتێکی باشتر. استناد واتە «پشت بەستن بە بەڵگە». بەڵام ئەمە زۆر دوور و درێژە. گەواھێنانەوە کورتترە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٤٦، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::منیش قسەی خۆم کرد کە شتێکی گونجاو دابنرێ سووی چییە ھەڵە بە ھەڵە بگۆڕین. دەبی بیری لێ بکەینەوە. گەواھێنانەوە-ش نازانم گونجاو بێ یان نا. گەوا کە کوردی نییە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١٩:٠٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: {{وب|Aza}} نازانم چۆناوچۆن ئاماژە و بیرخستنەوە وەک یەکن! تۆ کە بە کەسێک بڵێی سەرچاوە بۆ وتارەکەت زیاد بکە، دەڵێی ئاماژەی پێ بدە یان بیری بخەوە؟ ئەوەتا لە ٢٠٠٩ [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە]] دروست کراوە. دواتر لەبەر کورتییەکەشی ئاماژە شتێکی جوانە. گەواھێنانەوەش شتێکی جوان نییە و وەک بیرخستنەوەکە وایە. دەزانم بەڵگەھێنانەوە ڕەنگە باشتر مانای cite بدات، بەڵام ھێشتا دوورودرێژە و باش نییە. وەختی خۆی کاک [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] لە شوێنێک ئاماژەی نووسیبوو. بزانین ئەو چی دەڵێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:١٥، ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::ئەمانە ئەڵێم با تۆزێ بابەتەکە ڕوون بێتەوە و بەشکەم کەسێ پێشنیارێک بگاتە زەینی. citation جۆرێ reference -ە. refer پیت بە پیت کە سەیری بکەی واتە «بردنەوە»، ھەر fer ھاوڕیشەی وشەی «بردن» -ە. reference واتە «بردنەوە بۆ سەرچاوە». cite -یش ھاوڕیشەی وشەی «چوون»ی کوردی و «شدن»ی فارسییە. مەبەست لە citation «چوون بۆ سەرچاوە» -یە. بۆیە ھەم reference و ھەم citation چەشنێ «ئاماژە»ی تیایە. ھەر دوو ئاماژە بە سەرچاوە دەکەن، ئەمانبەنەوە یا ئەمانگەڕێننەوە بۆ سەرچاوە. بەڵام ئەگەر ئەم ئاماژەدانە لە ناو دڵی دەقەکەدا بێ پێی ئەڵێن citation، ئەگەر لە کۆتاییی دەقەکەدا بێ پێی ئەڵێن reference. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٦:٥٨، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) === دەم باش === کاتێک دەچیتە سەر پەڕەی وتووێژیش و بەشی نوێ لێ دەدەی، دیفاڵت نووسراوە دەمباش، کە بەپێی ئەوەیکە خۆی ڕستەیەکە دەبێت جودا بکرێتەوە و دەم باش بنووسرێت؛ تا ڕای هاوڕێیانیش چی بێت.. [[بەکارھێنەر:Keenîî|Keenîî]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keenîî|لێدوان]]) ‏٠٠:٠٣، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :ڕاستە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٢٦، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) :: {{کرا}} – سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٢:١٢، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) === ناوبڕ یان قەدبڕ؟ === لە ویکیپیدیا بۆ وشەی «Shortcut»، وشەی «ناوبڕ» دانراوە، کە ڕێک فارسییەکەیە و، نە لە کوردی بەو مانایە دێ و نە کەسانێکی زۆریش بەکاری دێنن. لە کوردیدا ئەمە پێی دەوترێت «قەدبڕ». ناوبڕ لە ئێستادا وەک ھاوواتای وچان بەکاردێت کە لە بەرنامە تەلەڤیزیۆنی و ڕادیۆیییەکاندا زۆر بەکارھاتووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::[https://lex.vejin.net/ck/search/?t=%D9%82%DB%95%D8%AF%D8%A8%DA%95&f=0 قەدبڕ] تەواوە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١١:١٩، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::: سپاس کاک ئازا! کاک {{وب|Épine}} پێم وا بێت جارێک تۆ وتت ناوبڕ تەواوە. گەر قسەت نییە، پێم وا بێت گۆڕینەکە بکەین باشە. سپاس، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢١:١٤، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: دەستتان خۆش بۆ دۆزینەوەی وشە تەواوەکە. هیچ لێدوانێکم نییە.—&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢١:٣٤، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::::: {{کرا}} – سپاس بۆ ھەردووکتان! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٤:٥٧، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] نەکرێتە ئەرشیڤ؟ [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٩:٢٣، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open == <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open| You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]]'' :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2022/Announcement/The 2022 Board of Trustees election Community Voting period is now open}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div>'' Hi everyone, The Community Voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022|2022 Board of Trustees election]] is now open. Here are some helpful links to get you the information you need to vote: * Try the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Community_Voting/Election_Compass|Election Compass]], showing how candidates stand on 15 different topics. * Read the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|candidate statements]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Affiliate_Organization_Participation/Candidate_Questions|answers to Affiliate questions]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Apply to be a Candidate|Learn more about the skills the Board seeks]] and how the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2022/Candidates|Analysis Committee found candidates align with those skills]] If you are ready to vote, you may go to [[Special:SecurePoll/vote/Wikimedia_Foundation_Board_Elections_2022|SecurePoll voting page]] to vote now. '''You may vote from August 23 at 00:00 UTC to September 6 at 23:59 UTC.''' To see about your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Voter_eligibility_guidelines|voter eligibility page]]. Best, Movement Strategy and Governance ''This message was sent on behalf of the Board Selection Task Force and the Elections Committee''<br /><section end="announcement-content" /> [[User:MNadzikiewicz_(WMF)|MNadzikiewicz (WMF)]] <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23708360 --> == Opportunities open for the Ombuds commission and the Case Review Committee == <section begin="announcement-content" /> <div style="margin:.2em 0 .5em;margin-{{#switch:{{PAGELANGUAGE}}|ar|arc|ary|arz|azb|bcc|bgn|ckb|bqi|dv|fa|fa-af|glk|ha-arab|he|kk-arab|kk-cn|ks|ku-arab|ms-arab|mzn|pnb|prd|ps|sd|ug|ur|ydd|yi=right|left}}:3ex;"> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|''You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.'']] ''<span class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation Legal department/Announcement/2023 OC and CRC appointments process}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</span>'' </div> Hi everyone! The Ombuds commission (OC) and the Case Review Committee (CRC) are looking for members. People are encouraged to nominate themselves or encourage others they feel would contribute to these groups to do so. There is more information below about the opportunity and the skills that are needed. '''About the Ombuds commission''' The Ombuds commission (OC) works on all Wikimedia projects to investigate complaints about violations of the privacy policy, especially in use of [[m:Special:MyLanguage/CheckUser policy|CheckUser]] and [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|Oversight]] (also known as Suppression) tools. The Commission mediates between the parties of the investigation and, when violations of the policies are identified, advises the Wikimedia Foundation on best handling. They may also assist the General Counsel, the Chief Executive Officer, or the Board of Trustees of the Foundation in these investigations when legally necessary. For more on the OC's duties and roles, '''[[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|see Ombuds commission on Meta-Wiki]]'''. Volunteers serving in this role should be experienced Wikimedians, active on any project, who have previously used the CheckUser/Oversight tools OR who have the technical ability to understand these tools and the willingness to learn them. They must be able to communicate in English, the common language of the commission. They are expected to be able to engage neutrally in investigating these concerns and to know when to recuse when other roles and relationships may cause conflict. Commissioners will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''About the Case Review Committee''' The Case Review Committee (CRC) reviews appeals of eligible Trust & Safety office actions. The CRC is a critical layer of oversight to ensure that Wikimedia Foundation office actions are fair and unbiased. They also make sure the Wikimedia Foundation doesn’t overstep established practices or boundaries. For more about the role, '''[[m:Special:MyLanguage/Case Review Committee|see Case Review Committee on Meta-Wiki]]'''. We are looking for current or former functionaries and experienced volunteers with an interest in joining this group. Applicants must be fluent in English (additional languages are a strong plus) and willing to abide by the [[m:Special:MyLanguage/Trust_and_Safety/Case_Review_Committee/Charter|terms of the Committee charter]]. If the work resonates and you qualify, please apply. Committee members will serve '''two-year terms''' (note that this is different from past years, when the terms have been for one year). '''Applying to join either of these groups''' Members are required to sign the [[m:Special:MyLanguage/Confidentiality agreement for nonpublic information|Confidentiality agreement for nonpublic information]] and must be willing to comply with the appropriate Wikimedia Foundation board policies (such as the [[m:Special:MyLanguage/Access to nonpublic information policy|access to non-public information policy]] and the [[foundation:Special:MyLanguage/Privacy policy|Foundation privacy policy]]). These positions requires a high degree of discretion and trust. Members must also be over 18 years of age. '''If you are interested in serving in either capacity listed above,''' please write in English to the Trust and Safety team at ca[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the OC) or to the Legal Team at legal[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org (to apply to the CRC) with information about: * Your primary projects * Languages you speak/write * Any experience you have serving on committees, whether movement or non-movement * Your thoughts on what you could bring to the OC or CRC if appointed * Any experience you have with the Checkuser or Oversight tools (OC only) * Any other information you think is relevant '''The deadline for applications is 31 December 2022 in any timezone.''' Please feel free to pass this invitation along to any users who you think may be qualified and interested. Thank you! On behalf of the Committee Support team,<br /><section end="announcement-content" /> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MNadzikiewicz (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Movement_Strategy_and_Governance/Delivery&oldid=23914777 --> == Global ban for PlanespotterA320/RespectCE == Per the [[m:Global bans|Global bans]] policy, I'm informing the project of this request for comment: [[m:Requests for comment/Global ban for PlanespotterA320 (2) ]] about banning a member from your community. Thank you.--[[User:Lemonaka|Lemonaka]] ([[User talk:Lemonaka|talk]]) 21:40, 6 February 2023 (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Zabe@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Lemonaka/Massmessagelist&oldid=24501599 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2023 promo.png|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|Ministry of Foreign Affairs of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the third edition of writing challenge "'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2023. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2023/Prizes|prizes]].<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[m:CentralNotice/Request/UCDM 2023|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! </div> [[m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) 07:58, 1 March 2023 (UTC) </div>: <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=23942484 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Wikimania 2023 Welcoming Program Submissions</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="wikimania-program-submissions"/>[[File:Wikimania Singapore Logo.svg|right|frameless]]Do you want to host an in-person or virtual session at Wikimania 2023? Maybe a hands-on workshop, a lively discussion, a fun performance, a catchy poster, or a memorable lightning talk? [[wmania:Special:MyLanguage/2023:Program/Submissions|'''Submissions are open until March 28''']]. The event will have dedicated hybrid blocks, so virtual submissions and pre-recorded content are also welcome. If you have any questions, please join us at an upcoming conversation on March 12 or 19, or reach out by email at wikimania@wikimedia.org or on Telegram. More information on-wiki.<section end="wikimania-program-submissions"/> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:CKoerner (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=24390465 --> == Reusing references: Can we look over your shoulder? == ''Apologies for writing in English.'' The Technical Wishes team at Wikimedia Deutschland is planning to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. For our research, we are looking for wiki contributors willing to show us how they are interacting with references. * The format will be a 1-hour video call, where you would share your screen. [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ More information here]. * Interviews can be conducted in English, German or Dutch. * [[mw:WMDE_Engineering/Participate_in_UX_Activities#Compensation|Compensation is available]]. * Sessions will be held in January and February. * [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ Sign up here if you are interested.] * Please note that we probably won’t be able to have sessions with everyone who is interested. Our UX researcher will try to create a good balance of wiki contributors, e.g. in terms of wiki experience, tech experience, editing preferences, gender, disability and more. If you’re a fit, she will reach out to you to schedule an appointment. We’re looking forward to seeing you, [[m:User:Thereza Mengs (WMDE)| Thereza Mengs (WMDE)]] <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Thereza Mengs (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=WMDE_Technical_Wishes/Technical_Wishes_News_list_all_village_pumps&oldid=25956752 --> == Looking for your Input: Invitation to interview on using Wikidata in other projects == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''Note: Apologies for cross-posting and sending in English.'' Hello, the '''[[m:WD4WMP|Wikidata for Wikimedia Projects]]''' team at Wikimedia Deutschland would like to hear about your experiences using Wikidata in the sibling projects. If you are interested in sharing your opinion and insights, please consider signing up for an interview with us in this '''[https://wikimedia.sslsurvey.de/Wikidata-for-Wikimedia-Interviews Registration form]'''.<br> ''Currently, we are only able to conduct interviews in English.'' The front page of the form has more details about what the conversation will be like, including how we would '''compensate''' you for your time. For more information, visit our ''[[m:WD4WMP/AddIssue|project issue page]]'' where you can also share your experiences in written form, without an interview.<br>We look forward to speaking with you, [[m:User:Danny Benjafield (WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[m:User talk:Danny Benjafield (WMDE)|talk]]) 08:53, 5 January 2024 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/WD4WMP/ScreenerInvite2&oldid=26048136 --> == Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024: We are back! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> [[File:UCDM 2024 general.jpg|180px|right]] {{int:please-translate}} Hello, dear Wikipedians!<br/> [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the forth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2024|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from 1st until 31st March 2024. The campaign is dedicated to famous Ukrainian artists of cinema, music, literature, architecture, design and cultural phenomena of Ukraine that are now part of world heritage. We accept contribution in every language! The most active contesters will receive prizes.<br/> We invite you to take part and help us improve the coverage of Ukrainian culture on Wikipedia in your language! Also, we plan to set up a [[:m:CentralNotice/Request/UCDM 2024|banner]] to notify users of the possibility to participate in such a challenge! [[:m:User:ValentynNefedov (WMUA)|ValentynNefedov (WMUA)]] ([[:m:User talk:ValentynNefedov (WMUA)|talk]]) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ValentynNefedov (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=26166467 --> == <span lang="en" dir="ltr">Coming soon: A new sub-referencing feature – try it!</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Sub-referencing"/> [[File:Sub-referencing reuse visual.png|{{#ifeq:{{#dir}}|ltr|right|left}}|400px]] Hello. For many years, community members have requested an easy way to re-use references with different details. Now, a MediaWiki solution is coming: The new sub-referencing feature will work for wikitext and Visual Editor and will enhance the existing reference system. You can continue to use different ways of referencing, but you will probably encounter sub-references in articles written by other users. More information on [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|the project page]]. '''We want your feedback''' to make sure this feature works well for you: * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|Please try]] the current state of development on beta wiki and [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|let us know what you think]]. * [[m:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Sign-up|Sign up here]] to get updates and/or invites to participate in user research activities. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|Technical Wishes]] team is planning to bring this feature to Wikimedia wikis later this year. We will reach out to creators/maintainers of tools and templates related to references beforehand. Please help us spread the message. --[[m:User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[m:User talk:Johannes Richter (WMDE)|talk]]) 10:36, 19 August 2024 (UTC) <section end="Sub-referencing"/> </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/Sub-referencing/massmessage_list&oldid=27309345 --> == ئینسایکڵۆپیدیا وشەیەکی کوردی نیه! == {{لێدوانی کۆمەڵگە}} <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٣٨، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٥٠٥٧٣٠٨٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> دروود ، سەرنجی هەمیشەم بۆ ماوەی ڕابردوو لەکاتی پەڕەکردن لەم ماڵپەرە ، ڕستەی (ویکیپیدیا ، ئینسایکڵۆپیدیای زانیاری) کە وشەیەی کوردی نیە 'ئینسایکڵۆپیدیا' ئامانجی ئەم بابەتە هاندانه بۆ بەکارهێنانی وشانی پەتی وە گەڕان بەدوایاندا ، یاخود ڕێکخستنیان هەر لەبەر ئەو هۆکارەش داوای ئەوە دەکەم چاوێک بەسەر بابەتی نازناوی ویکیپیدیای بگۆڕدرێت بۆ (ویکیپیدیا ، زانستنامەی زانیاری) زانستنامە وشەیەکی هاوواتای وشەی encyclopediaـیە ، بەپێی فەرهەنگی کوردی کوردستانیکا ، زۆر سوپاس بۆ کاتتان [[تایبەت:بەشدارییەکان/169.224.64.205|169.224.64.205]] ١٣:١١، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :{{وب|Aza|Calak|Gejeluk|Pirehelokan}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٤٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::سپاس بۆ بانگکردنەکەتان. پێشتر زانستنامە بوو. دوایی کرا بە ئینسایکلۆپیدیا. فەرقیان نیە بۆ من. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :ھەرچەنە بانگھێشت نەکراوم، بەس وەکو ڕای خۆم لەگەڵ '''زانستنامە'''م. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٥٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :: زۆر سپاس بۆ لێدوانەکانتان! ویستم قسەی تێدا نەکەم، بەڵام ڕاستی منیش دەڵێم تا بۆمان بکرێ با لە وشەی غەیرە کوردی کەڵک وەرنەگرین؛ چەندین شێوازی نووسینیان ھەیە و ھەر کەسە و بە جۆرێ دەنووسێ. من ئاگام لە وتووێژی کۆن نییە و نازانم بۆچی گۆڕدراوە، بەڵام ئەگەر لاری نەبێ، با بکرێتەوە بە ''زانستنامە''. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:١٦، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، ئەگەر ڕایەکی ترتان نییە، ئەیگۆڕین بە '''زانستنامە'''. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئینسایکلۆپیدیا باشە، زانستنامەش دەبێ. دژایەتیم نییە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٢٠:٠٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::منیش پێم وایە بکرێتە زانستنامە باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٣١، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] منیش وشەی کوردیم پێ باشترە، بەڵام نازانم زانستنامە گونجاوە یان نا. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٢١:٣٥، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] لە ویکیپیدیای فارسیدا وشەی دانشنامەیان بەکارھێناوە کە وەک زانستنامە کوردییەکەی خۆمانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::ئەگەر وشەیەکی ترت لە خەیاڵە، ئەتوانی پێشنیاری کەی و گەر نییە، ئەیکەینەوە بە '''زانستنامە'''. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٣٠، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھیچ وشەیەکی تر شک نابەم. ئەگەر پێشنیاری تر نەبوو، با زانستنامە بێت. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٩:١٠، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کەس ڕای پێچەوانەی نییە و ھەموویان پێیان باشە. پێم وایە ئەونە بەسە کە وەستاوین، پێشنیار ئەکەم لۆگۆکەی ویکیپیدیا بگۆڕین بۆ ئەو لۆگۆیەی کە وشەی زانستنامە تیایە. ھەر لێرە پێشنیاری ئەکەم تۆ چی ئەڵێی؟ ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٤٦، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] گۆڕینی ئەم وشە ھەندێ ئیشی دەوێ و بۆیە باشترە پەلەشی لێ نەکرێ. ئێمە نازانین ھۆکاری گۆڕینی چی بووە و بۆ ئەوەشی کەس گلەیی نەکات، باشترە تا ھەفتەیە بابەتەکە بە کراوەیی بمێنێتەوە. @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھۆکاری گۆڕینەکەی چی بووە ئەگەر بزانی؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١١:٣٦، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::دواخستنی بەباش نازانم بەس کە یەکلا بۆوە پێشنیاری لۆگە تازە ئەکەم. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٣٩، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::{{وب|Aram}} بەتەواوی بیرم نایە بۆ گۆڕا. بەڵام ئەگەر بمەوێ ڕەخنەی زانستنامە بکەم، زانست بە مەعنای سایەنس شتێکی زۆر بەرتەسکە. فرەیەک لەو شتانەی لە ئیینسایکلۆپیدیایەکدایە سایەنس نین وەک ژیاننامە و مێژوو و... بۆیە وشەکەی پڕبەپێست نیە، بەڵام من دژایەتیشم لەگەڵی نیە. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٣٠، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئەوەش قسەیەکە بۆ خۆی. تێدا مان زۆر ناخۆشە! :) ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::::::مادەم تا ئێستا ھیچ دژێک نییە، ئەتوانین بیگۆڕین بۆ زانستنامە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٩:٤٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ڕاستە دژ نییە، بەڵام وەک خۆم ئەو لێدوانەی کۆتاییی Pirehelokan، کەمێ بۆچوونمی گۆڕی. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٣، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::ئاخ ببوورە Pirehelokan، ویستم بانگی @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] بکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٣، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::Pirehelokanش کێشەی نییە بگۆڕێ بۆ زانستنامە، قسەکەی تەنیا ڕەخنەیە بوو کە وشەیەکی پڕ بەپێست نییە بەرامبەری. ئەگەر ئاواش بێ لە ئینسایکڵۆپیدیا باشترە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٩، ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) @[[ب:Pirehelokan|Pirehelokan]]: ئەی '''زانیارینامە''' چۆنە؟ لە {{بەستەری سادە|١=https://lex.vejin.net/ck/def/zkurd-IT/encyclopedia|٢=فەرھەنگی تەکنۆلۆژیای زانیاریش}} ھاتووە. وشەیەکی گونجاو و فراونترە لە زانستامە، کە زانیاریی مێژوویی و ژیاننامە و زانستیش ئەگرێتەوە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:١٢، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) :بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] و @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]. ئەگەر کۆدەنگی لەسەر گۆڕینی ئیسنایکلۆپیدیا ھەیە، تکایە تا زووترە با دەست بە گۆڕینی بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٧:٢٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Zemen}} تا ئێستا ھیچ دژێک نییە لەسەر گۆڕینی ناوەکە. منیش چاوەڕێی ئەو بەڕێزانەم کە وتووێژیان کردووە. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٥، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] وەک لە سەرەوە وتم لێدوانەکەی پیرەھەڵۆ کەمێک بۆچوونمی گۆڕی. باشترە بەکارھێنەری زیاتر بەشداریی تێدا بکەن تا بە ئاکامێکی باشتر بگەین. وشەکە لە زۆر شوێن بە کار براوە و ئێستا بیگۆڕین و دواتر شتێک ڕوو بدات تا وەک خۆی لێ بکەینەوە شتێکی ناخۆشە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٣٦، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئاسایییە وشەکە دەقاودەق ھەموو ماناکان لەخۆ نەگرێت. ئێمە کە دەڵێین دارتاش، خۆ کابرا ھەر دار ناتاشێ، ھەموو ئەو کارانە ئەنجام دەدات کە پەیوەندی بە دار و تەختەوە ھەیە. گەر ئەمەش پەسەند نەبوو، من لەگەڵ '''زانیارینامە''' دەبم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٥٨، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لە کردنی ئەم ئیشە ڕاڕام. دەبێت بەکارھێنەری زیاتر قسەی تێدا بکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٥٧، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) {{وب|Aram|Pirehelokan|Gejeluk|Calak|Zemen|Hivja|Aza|-Haryad }}سەلامێکی گەرم و گوڕ لە بەڕێزان. تەواوی بیر و ڕایەکانتانم خێندەوە وابزانم لەبەر ئەوە لەسەر گۆڕینی بۆ زانستنامە ڕاوەستاون کە بەکارهێنەری زیاتر قسەی تێدا بکەن کە بە ڕای من نەدەبا ڕاوەستابان. ئەمن چووکەی هەمووتانم ئەما ئەگەر ئەمن وەکوو قسەی ئاخیر و سەرەکی قەبووڵ بکەن و لەوەی زیاتر لێی ڕانەوەستن زۆر باش دەبێ چونکە کەس دژی بەکارهێنانی ووشەی ڕەسەنی زمانی خۆی نێ. لەنێو کۆمێنتەکاندا کاکە هەڵۆ کوتبوی «زانست بە مەعنای سایەنس شتێکی زۆر بەرتەسکە. فرەیەک لەو شتانەی لە ئیینسایکلۆپیدیایەکدایە سایەنس نین وەک ژیاننامە و مێژوو و... بۆیە وشەکەی پڕبەپێست نیە»، ئازیزان هەڵسەنگاندنی زمان کوردی و ئینگلیزی لەگەڵ یێک زۆر هەڵەیە چونکە ووشەیەک وەکوو زانستنامە کە لە کوردی دا ووشەیەکی ڕەسەن و پڕئێنێرژیە لە ئینگلیزی دا وا نیە، ویکیپیدیای فارسیش گوێی نەداوەتە ئەو شتانە و ڕاست چ ووشەیەک بە زمانی خۆیان مانا و مەفهوومی زۆر هەیە ئەویان داناوە('''دانشنامە'''، کە دەبێتە هەمان زانستنامەی مە). یێک نموونە بۆوەیکە نابێ کوردی لەگەڵ ئینگلیزی هەڵسەنگێنین: ڕەستەی «I was reading a book last night» بە فارسی دەبێتە «دیشب داشتم کتاب میخوندم»، ئەو ڕەستەیە گوزەشتەی ئیستمراریە، بەڵام بە کوردی دەبێتە چی؟! نابێتە هیچ چونکە ئەسلەن لە کوردی دا شتی وامان نە، ئەگەر وەریگێڕینەوە دەبێتە «دوێنێ شەوێ هەمبوو کتێبم دخێندەوە» مانای هیچ نادا، کەواتە بەعزە ووشە و ڕەستەیەک لە زمانێک‌دا تایبەت بەو زمانەیە و ئەو مانایەی کە لەو زمانە دایە شایەد لە زمانێکی دی دا نەبێ. کاکە زەمەنیش دانی بە زانیارینامە دانابوو، زانیارینامە وەکوو زانستنامە وەکی باشووری دەڵێ فەڕمی نیە و باشترین ووشە هەمان زانستنامەیە. بە سوپاسەوە [[بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ١٨:٠٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) @[[User:Tessla|Tessla]] بەڕێز هۆگر جێگات لێرە خاڵیە تکایە جەنابیشت ڕای خۆت بنووسە. سوپاس [[بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Cizr|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ٢١:٢١، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لە هەمووان هەرچەندە بانگێشت نەکراوم، بەڵام بینیم وتم با زانیاری خۆم دەربارەی بڵێم، هەندێک گەڕانم کرد، بۆچیوونی ئێوە دەربارەی زانیاری نامە ڕاستە، بەڵام بەپێی سیستەمی ڕاستی کە شاعیرانی کورد و پڕۆفیسۆرانی کورد لەبواری زانیاریدا و وەک خۆم لە کتێبخانەم و دەمەوێت پێتان بڵێم چۆن کار لەسەر ئینسکۆپیدیا دەکەین، لای ئێمە کتێبێک وەک ئینسکۆلۆپیدیا دەچێتە بەشی ٠٠٠ واتا ئەمە دەکەوێتە بواری گشتی، لێرەوە دەمەوێت بپیرسم لەڕاستی وشەی نامە کە دەینێن بە کۆتای وشەی زانیاری بەواتای چی دێت وشەیەکە بۆ کردنی شتەکان گشتی یاخود تایبەتە بە بواری ئەدەن، گەر تایبەتبێت بە بواری ئەدەب ئەوکاتە ئێمە لە کتێبخانە وەک ٨٠٠ کاری لەگەڵ دەکەین و لە بواری گشتی دەردەچێت، ئێ ویکیپیدیاش گشتییە، من وەک خۆم واتاکەی نازانم و بەکاریشم نەهێناوە، لە عەرەبیدا پێیدەڵێن ناوەندی زانیاری یاخود تۆڕی زانیاری، گەر بزانین پاشگری نامە بەواتای چی دێت ئەو کاتە دەتوانین بەکاریبهێنین، سوپاس.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٩:١٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == خراپکاری == {{وب|Aram|مامۆستا|Zemen|Tessla}}، بەڕێوەبەران و باقیی بەکارهێنەرانی خۆشەویست، تکایە ئاگاداری [https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%87%D8%B4%D8%A7 بەشدارییەکانی] ئەم بەکارهێنەرە بن. زۆربەی وەرگێڕانی مەکینە و کوردییەکی بێمەعنایە. تاگی سڕینەوەم لە چەند وتاری دا وەک [[مانگی مانگ]] و... سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٤٨، ٦ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] پێم وایە ھەژماری بووکەڵەیە و عەرەبە. یەک دوو ھەژماری تریش ھەبوون ھەمان جۆر جووڵەیان دەکرد و زیاتر لەسەر کەناڵەکان وتاریان بڵاو دەکردەوە. شتەکە دیارە وەرگێڕانی مەکینەیە. ھەموو وتارەکانی بە جارێک بسڕینەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٨، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، بەڵێ، ڕاستە. تکایە گشتی بسڕنەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٣:٠١، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] {{کرا}} ٩ وتار بوون و سڕانەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٤٢، ٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::@{{وب|Aram}} ئەم ئەکاونتەشم بەرچاو کەوت کە بە گڵۆباڵی داخراوە ئیستە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D8%A8%DB%95%D8%B4%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA&target=%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA&offset=&limit=500 لێرە] دەبینی ژمارەیە باش دەستکاریشی لە ویکیی سۆرانیدا کردووە. ئەگەر کاتمان بوو بژارێکی بکەین یا بیانسڕینەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٤:٠١، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئیتر ناتوانێت دەستکاری بکات. [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/%D9%8A%D8%A8%D9%84%D8%BA/0 ٤٢ وتاری دروست کردووە] کە دووانیان سڕدراوەتەوە و کۆی گشتی ٧٤ دەستکارییان کردووە. نازانم ئەمە کۆمەڵە و شتی وان یان ھەر یەک کەسە کە ئەمەیان ئەگەری زیاترە چونکە جووڵەکانیان لە یەک دەچن و دیارن. بۆ کردەوەی ئێمەش و، بە قسەی من بێت بیانسڕینەوە، بەڵام پێم باشترە ڕای @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] وەرگرین چونکە چەند بەشدارییەکی تێیاندا کردووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:٠٧، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::ھەرچەندە لەوانەیە زۆریشتان ئەوە بزانن، بەڵام بەکارھێنەر ھشا لەلایەن ستیوارد علاء بەشێوەیەکی سەرانسەری لە گشت پڕۆژەکان بەربەستکراوە و ناتوانێت دەستکاری ویکیپیدیا بکاتەوە چونکە ھەژماری کەسێکە کە بۆ ماوەیەکی زۆر زۆرە خراپکاری دەکات و ناوی لە لیستی خراپکارەکانی پڕۆژەیە بەناوی: "Bakelmuhammad0"، وا دیارە ئەو کەسە یەک ھەژماری نییە و بە چەندین ھەژماری جیاواز بەشداری پڕۆژەکان دەکات... [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:٤٣، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکەت، بەڵام لەسەر کردەوەی بەڕێوەبەری چی دەڵێن؟ بسڕدرێنەوە یان بمێنەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٩، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ھەرچی ئێوە بە باشی دەزانن با ئەوە بێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٧، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ئێوە چی دەڵێن؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٣٩، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::{{وب|Sakura emad}}، سپاس، بەڵێ بینیم داخراوە. ئەگەر کاتی ئەوەتان نیە بەسەر گشت دەستکارییەکاندا بە وردی بچنەوە بە کۆمەڵ بیانسڕنەوە، چون زیاتر لە سپەم دەچن. چەند دانەشیان پێشتر تاگی سخیان لێ درابوو. ئەوە ڕای من. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٢:٢٣، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::سپاس بۆ خوا، ئێستا خەریکی پێداچوونەوەی سەرانسەریم، بۆیە کاتم بۆ ئێرەش ھەیە گەر ویستتان لەسەری ھەیە بەڵێ ئەتوانم بە Nuke تەواوی وتارەکانی بسڕمەوە @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:١٠، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر ھەردووکتان لاتان ئاسایییە، با @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] بیانسڕێتەوە. بڕوانە [https://xtools.wmcloud.org/adminstats/ckb.wikipedia.org/2024-04-22/2025-04-22?actions=delete ئاماری ساڵ]. ڕاستە و بە [[تایبەت:Nuke|Nuke]] بە ئاسانی دەسڕدرێنەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:١٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::منیش لەگەڵ بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]دام، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] گەر تۆ بیسڕیتەوە بۆ تۆماری چالاکی بەڕێوەبەرایەتیت باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::::{{وب|Sakura emad}} و {{وب|Aram}}، دەستتان خۆش. خۆم سڕیمەوە. ئەوەش بڵێم بڕوام بەم ژمارانە نیە و لام وایە نابێ کۆمەڵگە بەپێی ئەو ژمارانە بڕیار لەسەر بەکارھێنەران و بەڕێوەبەران بدا. ھۆکارەکەیشی دیارە، چون ئەو ژمارانە دەکرێ گەمەیان پێ بکرێ یان ڕەفتاری بەکارھێنەران بگۆڕێ. وەک نموونە بەڕێوەبەرێ ھان بدا کە وتاری زیاتر بسڕێتەوە (بەجۆرێکی ناسروشتی). ئەمە لە زۆر شوێندا تاقی کراوەتەوە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٥٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] زۆر سپاس، ھەڵبەتە ھۆکاری سڕینەوەکەت بیرچووبوو داخڵی بکەیت، بەس مادام ھەژماری کابرا قفڵ کراوە، خۆی دەری دەخات ھۆکار چی بووە. لەگەڵتین و ئێمەش ناڵێین بۆ ئەوەی خۆمان داکوتین، با بڕۆین پەڕەکان بسڕینەوە، بەڵام لە کۆتاییدا ھەر دەبێت بەپێی چەند پێوەر و ئامارێکی کردەوەی بەڕێوەبەرایەتی بڕیار لەسەر عاقیبەتی بەڕێوەبەرانیش بدرێت و ئەگەر کۆی گشتیی ژمارەکان (جگە لە سڕینەوە، ١٢ جۆر کردەوەی تری بەڕێوەبەرایەتی ھەیە و) لە ماوەیەکی زۆر ھیچ یان یەک و دوو بێت، نیشانی دەدات کە بەڕێوەبەرێکی ناچالاکە و پێویست ناکات ئەو مافەی ھەبێت لەگەڵ سپاسکردن بۆ خزمەتەکانی پێشووی ھەمووان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٩، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] ھەر بەڕێوەبەرێک بەجۆرێکی "ناسروشتی" وتار بسڕێتەوە و لێکدانەوەی خراپ بێت لەلایەن ھەر بەکارھێنەرێک بێت ئەتوانرێت لێپرسینەوەی لەگەڵ بکرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٢، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} ڕاستە دەتوانین پرسینەوە بکەین و دەشیکەین، بەڵام گرنگ ئەوەیە ڕێنوێنییەکان و سیاسەتەکانمان وا بێ کە پێویست بە پرسینەوە نەکا. چون کەس کاتی بۆ لێپرسینەوە نیە. پێش بە دەردێک گرتن باشترە لەوە دەرمانی بکەیت. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:٢٤، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەکارھێنەر:Yosf Mstf ھەر ھەمان کەسە و ھەژمارەکەی قفڵ کراوە. [https://xtools.wmcloud.org/pages/ckb.wikipedia.org/Yosf%20Mstf/0 ٦٧ وتاری دروست کردووە و ٣ دانەیان سڕاوەتەوە]. چی دەڵێن؟ بیانسڕینەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٨، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوانەی سوودیان ھەیە با بمێنێتەوە ئەوانەشی لەگەڵ ویکیپیدیا ناگونجێ بێگوومان بسڕدرێنەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٣٠، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Call for Candidates for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> The results of voting on the Universal Code of Conduct Enforcement Guidelines and Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) Charter is [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2025#Results|available on Meta-wiki]]. You may now [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025/Candidates|submit your candidacy to serve on the U4C]] through 29 May 2025 at 12:00 UTC. Information about [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|eligibility, process, and the timeline are on Meta-wiki]]. Voting on candidates will open on 1 June 2025 and run for two weeks, closing on 15 June 2025 at 12:00 UTC. If you have any questions, you can ask on [[m:Talk:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2025|the discussion page for the election]]. -- in cooperation with the U4C, </div><section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|لێدوان]])</bdi> ٢٢:٠٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == RfC ongoing regarding Abstract Wikipedia (and your project) == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> ''(Apologies for posting in English, if this is not your first language)'' Hello all! We opened a discussion on Meta about a very delicate issue for the development of [[:m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]]: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. Since some of the hypothesis involve your project, we wanted to hear your thoughts too. We want to make the decision process clear: we do not yet know which option we want to use, which is why we are consulting here. We will take the arguments from the Wikimedia communities into account, and we want to consult with the different communities and hear arguments that will help us with the decision. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. You can read the various hypothesis and have your say at [[:m:Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|<span class="signature-talk">{{int:Talkpagelinktext}}</span>]]) ١٥:٢٦، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28768453 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 Selection & Call for Questions</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Selection announcement}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear all, This year, the term of 2 (two) Community- and Affiliate-selected Trustees on the Wikimedia Foundation Board of Trustees will come to an end [1]. The Board invites the whole movement to participate in this year’s selection process and vote to fill those seats. The Elections Committee will oversee this process with support from Foundation staff [2]. The Governance Committee, composed of trustees who are not candidates in the 2025 community-and-affiliate-selected trustee selection process (Raju Narisetti, Shani Evenstein Sigalov, Lorenzo Losa, Kathy Collins, Victoria Doronina and Esra’a Al Shafei) [3], is tasked with providing Board oversight for the 2025 trustee selection process and for keeping the Board informed. More details on the roles of the Elections Committee, Board, and staff are here [4]. Here are the key planned dates: * May 22 – June 5: Announcement (this communication) and call for questions period [6] * June 17 – July 1, 2025: Call for candidates * July 2025: If needed, affiliates vote to shortlist candidates if more than 10 apply [5] * August 2025: Campaign period * August – September 2025: Two-week community voting period * October – November 2025: Background check of selected candidates * Board’s Meeting in December 2025: New trustees seated Learn more about the 2025 selection process - including the detailed timeline, the candidacy process, the campaign rules, and the voter eligibility criteria - on this Meta-wiki page [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025|[link]]]. '''Call for Questions''' In each selection process, the community has the opportunity to submit questions for the Board of Trustees candidates to answer. The Election Committee selects questions from the list developed by the community for the candidates to answer. Candidates must answer all the required questions in the application in order to be eligible; otherwise their application will be disqualified. This year, the Election Committee will select 5 questions for the candidates to answer. The selected questions may be a combination of what’s been submitted from the community, if they’re alike or related. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates|[link]]] '''Election Volunteers''' Another way to be involved with the 2025 selection process is to be an Election Volunteer. Election Volunteers are a bridge between the Elections Committee and their respective community. They help ensure their community is represented and mobilize them to vote. Learn more about the program and how to join on this Meta-wiki page [[m:Wikimedia_Foundation_elections/2025/Election_volunteers|[link].]] Thank you! [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2022/Results [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Committee:Elections_Committee_Charter [3] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Resolution:Committee_Membership,_December_2024 [4] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections_committee/Roles [5] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/FAQ [6] https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Questions_for_candidates Best regards, Victoria Doronina Board Liaison to the Elections Committee Governance Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28618011 --> == <span lang="en" dir="ltr"> Upcoming Deployment of the CampaignEvents Extension</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Hello everyone, ''(Apologies for posting in English if English is not your first language. Please help translate to your language.)'' The Campaigns Product Team is planning a global deployment of the '''[[:mw:Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]]''' to all Wikipedias, including this wiki, during the '''week of June 23rd'''. This extension is designed to help organizers plan and manage events, WikiProjects, and other on-wiki collaborations - and to make these efforts more discoverable. The three main features of this extension are: * '''[[:m:Event_Center/Registration|Event Registration]]''': A simple way to sign up for events on the wiki. * '''[[:m:CampaignEvents/Collaboration_list|Collaboration List]]''': A global list of events and a local list of WikiProjects, accessible at '''[[:m:Special:AllEvents|Special:AllEvents]]'''. * '''[[:m:Campaigns/Foundation_Product_Team/Invitation_list|Invitation Lists]]''': A tool to help organizers find editors who might want to join, based on their past contributions. '''Note''': The extension comes with a new user right called '''"Event Organizer"''', which will be managed by administrators on this wiki. Organizer tools like Event Registration and Invitation Lists will only work if someone is granted this right. The Collaboration List is available to everyone immediately after deployment. The extension is already live on several wikis, including '''Meta, Wikidata, English Wikipedia''', and more ( [[m:CampaignEvents/Deployment_status#Current_Deployment_Status_for_CampaignEvents_extension| See the full deployment list]]) If you have any questions, concerns, or feedback, please feel free to share them on the [[m:Talk:CampaignEvents| extension talkpage]]. We’d love to hear from you before the rollout. Thank you! <section end="message"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Udehb-WMF|Udehb-WMF]] ([[User talk:Udehb-WMF|لێدوان]]) ١٦:٤٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC)</bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Udehb-WMF@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Udehb-WMF/sandbox/deployment_audience&oldid=28803829 --> == Vote now in the 2025 U4C Election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}} Eligible voters are asked to participate in the 2025 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2025|2025 Election information page]]. The vote closes on 17 June 2025 at [https://zonestamp.toolforge.org/1750161600 12:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 1 July 2025. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ٢٣:٠٠، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28848819 --> == <span lang="en" dir="ltr">Wikimedia Foundation Board of Trustees 2025 - Call for Candidates</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''<div class="plainlinks">[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates|{{int:interlanguage-link-mul}}]] • [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Wikimedia Foundation elections/2025/Announcement/Call for candidates}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]</div> Hello all, The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|call for candidates for the 2025 Wikimedia Foundation Board of Trustees selection is now open]] from June 17, 2025 – July 2, 2025 at 11:59 UTC [1]. The Board of Trustees oversees the Wikimedia Foundation's work, and each Trustee serves a three-year term [2]. This is a volunteer position. This year, the Wikimedia community will vote in late August through September 2025 to fill two (2) seats on the Foundation Board. Could you – or someone you know – be a good fit to join the Wikimedia Foundation's Board of Trustees? [3] Learn more about what it takes to stand for these leadership positions and how to submit your candidacy on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidate application|this Meta-wiki page]] or encourage someone else to run in this year's election. Best regards, Abhishek Suryawanshi<br /> Chair of the Elections Committee On behalf of the Elections Committee and Governance Committee [1] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Call_for_candidates [2] https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Bylaws#(B)_Term. [3] https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_elections/2025/Resources_for_candidates<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٧:٤٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=28866958 --> == <span lang="en" dir="ltr">Sister Projects Task Force reviews Wikispore and Wikinews</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="message"/> Dear Wikimedia Community, The [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee|Community Affairs Committee (CAC)]] of the Wikimedia Foundation Board of Trustees assigned [[m:Wikimedia Foundation Community Affairs Committee/Sister Projects Task Force|the Sister Projects Task Force (SPTF)]] to update and implement a procedure for assessing the lifecycle of Sister Projects – wiki [[m:Wikimedia projects|projects supported by Wikimedia Foundation (WMF)]]. A vision of relevant, accessible, and impactful free knowledge has always guided the Wikimedia Movement. As the ecosystem of Wikimedia projects continues to evolve, it is crucial that we periodically review existing projects to ensure they still align with our goals and community capacity. Despite their noble intent, some projects may no longer effectively serve their original purpose. '''Reviewing such projects is not about giving up – it's about responsible stewardship of shared resources'''. Volunteer time, staff support, infrastructure, and community attention are finite, and the non-technical costs tend to grow significantly as our ecosystem has entered a different age of the internet than the one we were founded in. Supporting inactive projects or projects that didn't meet our ambitions can unintentionally divert these resources from areas with more potential impact. Moreover, maintaining projects that no longer reflect the quality and reliability of the Wikimedia name stands for, involves a reputational risk. An abandoned or less reliable project affects trust in the Wikimedia movement. Lastly, '''failing to sunset or reimagine projects that are no longer working can make it much harder to start new ones'''. When the community feels bound to every past decision – no matter how outdated – we risk stagnation. A healthy ecosystem must allow for evolution, adaptation, and, when necessary, letting go. If we create the expectation that every project must exist indefinitely, we limit our ability to experiment and innovate. Because of this, SPTF reviewed two requests concerning the lifecycle of the Sister Projects to work through and demonstrate the review process. We chose Wikispore as a case study for a possible new Sister Project opening and Wikinews as a case study for a review of an existing project. Preliminary findings were discussed with the CAC, and a community consultation on both proposals was recommended. === Wikispore === The [[m:Wikispore|application to consider Wikispore]] was submitted in 2019. SPTF decided to review this request in more depth because rather than being concentrated on a specific topic, as most of the proposals for the new Sister Projects are, Wikispore has the potential to nurture multiple start-up Sister Projects. After careful consideration, the SPTF has decided '''not to recommend''' Wikispore as a Wikimedia Sister Project. Considering the current activity level, the current arrangement allows '''better flexibility''' and experimentation while WMF provides core infrastructural support. We acknowledge the initiative's potential and seek community input on what would constitute a sufficient level of activity and engagement to reconsider its status in the future. As part of the process, we shared the decision with the Wikispore community and invited one of its leaders, Pharos, to an SPTF meeting. Currently, we especially invite feedback on measurable criteria indicating the project's readiness, such as contributor numbers, content volume, and sustained community support. This would clarify the criteria sufficient for opening a new Sister Project, including possible future Wikispore re-application. However, the numbers will always be a guide because any number can be gamed. === Wikinews === We chose to review Wikinews among existing Sister Projects because it is the one for which we have observed the highest level of concern in multiple ways. Since the SPTF was convened in 2023, its members have asked for the community's opinions during conferences and community calls about Sister Projects that did not fulfil their promise in the Wikimedia movement.[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:WCNA_2024._Sister_Projects_-_opening%3F_closing%3F_merging%3F_splitting%3F.pdf <nowiki>[1]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Community_Affairs_Committee/Sister_Projects_Task_Force#Wikimania_2023_session_%22Sister_Projects:_past,_present_and_the_glorious_future%22 <nowiki>[2]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[3]</nowiki>] Wikinews was the leading candidate for an evaluation because people from multiple language communities proposed it. Additionally, by most measures, it is the least active Sister Project, with the greatest drop in activity over the years. While the Language Committee routinely opens and closes language versions of the Sister Projects in small languages, there has never been a valid proposal to close Wikipedia in major languages or any project in English. This is not true for Wikinews, where there was a proposal to close English Wikinews, which gained some traction but did not result in any action[https://meta.wikimedia.org/wiki/Proposals_for_closing_projects/Closure_of_English_Wikinews <nowiki>[4]</nowiki>][https://meta.wikimedia.org/wiki/WikiConvention_francophone/2024/Programme/Quelle_proc%C3%A9dure_pour_ouvrir_ou_fermer_un_projet_%3F <nowiki>[5]</nowiki>, see section 5] as well as a draft proposal to close all languages of Wikinews[https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Proposals_for_closing_projects/Archive_2#Close_Wikinews_completely,_all_languages? <nowiki>[6]</nowiki>]. [[:c:File:Sister Projects Taskforce Wikinews review 2024.pdf|Initial metrics]] compiled by WMF staff also support the community's concerns about Wikinews. Based on this report, SPTF recommends a community reevaluation of Wikinews. We conclude that its current structure and activity levels are the lowest among the existing sister projects. SPTF also recommends pausing the opening of new language editions while the consultation runs. SPTF brings this analysis to a discussion and welcomes discussions of alternative outcomes, including potential restructuring efforts or integration with other Wikimedia initiatives. '''Options''' mentioned so far (which might be applied to just low-activity languages or all languages) include but are not limited to: *Restructure how Wikinews works and is linked to other current events efforts on the projects, *Merge the content of Wikinews into the relevant language Wikipedias, possibly in a new namespace, *Merge content into compatibly licensed external projects, *Archive Wikinews projects. Your insights and perspectives are invaluable in shaping the future of these projects. We encourage all interested community members to share their thoughts on the relevant discussion pages or through other designated feedback channels. === Feedback and next steps === We'd be grateful if you want to take part in a conversation on the future of these projects and the review process. We are setting up two different project pages: [[m:Public consultation about Wikispore|Public consultation about Wikispore]] and [[m:Public consultation about Wikinews|Public consultation about Wikinews]]. Please participate between 27 June 2025 and 27 July 2025, after which we will summarize the discussion to move forward. You can write in your own language. I will also host a community conversation 16th July Wednesday 11.00 UTC and 17th July Thursday 17.00 UTC (call links to follow shortly) and will be around at Wikimania for more discussions. <section end="message"/> </div> -- [[User:Victoria|Victoria]] on behalf of the Sister Project Task Force, ٢٠:٥٦، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Sister_project_MassMassage_on_behalf_of_Victoria/Target_list&oldid=28911188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Temporary accounts will be rolled out soon</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="body"/> Hello, we are the Wikimedia Foundation [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity|Product Safety and Integrity]] team. We would like to announce that '''we plan to enable [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] for this wiki in the week of September 1'''. Temporary accounts are successfully live on 30 wikis, including many large ones like German, Japanese, and French. The change they bring is especially relevant to logged-out editors, who this feature is designed to protect. But it is also relevant to community members like mentors, patrollers, and admins – anyone who reverts edits, blocks users, or otherwise interacts with logged-out editors as part of keeping the wikis safe and accurate. '''Why we are building temporary accounts''' Our wikis should be safer to edit by default for logged-out editors. Temporary accounts allow people to continue editing the wikis without creating an account, while avoiding publicly tying their edits to their IP address. We believe this is in the best interest of our logged-out editors, who make valuable contributions to the wikis and who may later create accounts and grow our community of editors, admins, and other roles. Even though the wikis do warn logged-out editors that their IP address will be associated with their edit, many people may not understand what an IP address is, or that it could be used to connect them to other information about them in ways they might not expect. Additionally, our moderation software and tools rely too heavily on network origin (IP addresses) to identify users and patterns of activity, especially as IP addresses themselves are becoming less stable as identifiers. Temporary accounts allow for more precise interactions with logged-out editors, including more precise blocks, and can help limit how often we unintentionally end up blocking good-faith users who use the same IP addresses as bad-faith users. '''How temporary accounts work''' [[File:Temporary account banner and empty talk page.png|thumb]] Any time a logged-out user publishes an edit on this wiki, a cookie will be set in this user's browser, and a temporary account tied with this cookie will be automatically created. This account's name will follow the pattern: <code dir=ltr>~2025-12345-67</code> (a tilde, current year, a number). On pages like Recent Changes or page history, this name will be displayed. The cookie will expire 90 days after its creation. As long as it exists, all edits made from this device will be attributed to this temporary account. It will be the same account even if the IP address changes, unless the user clears their cookies or uses a different device or web browser. A record of the IP address used at the time of each edit will be stored for 90 days after the edit. However, only some logged-in users will be able to see it. '''What does this mean for different groups of users?''' '''For logged-out editors''' * This increases privacy: currently, if you do not use a registered account to edit, then everybody can see the IP address for the edits you made, even after 90 days. That will no longer be possible on this wiki. * If you use a temporary account to edit from different locations in the last 90 days (for example at home and at a coffee shop), the edit history and the IP addresses for all those locations will now be recorded together, for the same temporary account. Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the relevant requirements]] will be able to view this data. If this creates any personal security concerns for you, please contact talktohumanrights at wikimedia.org for advice. '''For community members interacting with logged-out editors''' * A temporary account is uniquely linked to a device. In comparison, an IP address can be shared with different devices and people (for example, different people at school or at work might have the same IP address). * Compared to the current situation, it will be safer to assume that a temporary user's talk page belongs to only one person, and messages left there will be read by them. As you can see in the screenshot, temporary account users will receive notifications. It will also be possible to thank them for their edits, ping them in discussions, and invite them to get more involved in the community. '''For users who use IP address data to moderate and maintain the wiki''' * '''For patrollers''' who track persistent abusers, investigate violations of policies, etc.: Users who [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Access_to_temporary_account_IP_addresses|meet the requirements]] will be able to reveal temporary users' IP addresses and all contributions made by temporary accounts from a specific IP address or range ([[Special:IPContributions]]). They will also have access to useful information about the IP addresses thanks to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Info]] feature. Many other pieces of software have been built or adjusted to work with temporary accounts, including AbuseFilter, global blocks, Global User Contributions, and more. (For information for volunteer developers on how to update the code of your tools – see the last part of the message.) * '''For admins blocking logged-out editors''': ** It will be possible to block many abusers by just blocking their temporary accounts. A blocked person won't be able to create new temporary accounts quickly if the admin selects the [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblock]] option. ** It will still be possible to block an IP address or IP range. * Temporary accounts will not be retroactively applied to contributions made before the deployment. On Special:Contributions, you will be able to see existing IP user contributions, but not new contributions made by temporary accounts on that IP address. Instead, you should use Special:IPContributions for this. '''Our requests for you, and next steps''' * If you know of any tools, bots, gadgets etc. using data about IP addresses or being available for logged-out users, you may want to test if they work on [[testwiki:Main_Page|testwiki]] or [[test2wiki:Main_Page|test2wiki]]. If you are a volunteer developer, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|read our documentation for developers]], and in particular, the section on [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers#How should I update my code?|how your code might need to be updated]]. * If you want to test the temporary account experience, for example just to check what it feels like, go to testwiki or test2wiki and edit without logging in. * Tell us if you know of any difficulties that need to be addressed. We will try to help, and if we are not able, we will consider the available options. * Look at our [[m:Meta:Babel#Temporary_Accounts:_access_to_IP_addresses_and_next_steps|previous message]] about requirements for users without extended rights who may need access to IP addresses. To learn more about the project, check out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/FAQ|our FAQ]] – you will find many useful answers there. You may also [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|look at the updates]] (we have just posted one) and [[mw:Newsletter:Product Safety and Integrity|subscribe to our new newsletter]]. If you'd like to talk to me (Szymon) off-wiki, you will find me on Discord and Telegram. Thank you!<section end="body" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:user:NKohli (WMF)|NKohli (WMF)]], [[m:user:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]]</bdi> ٢١:٣٥، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Quiddity_(WMF)/sandbox6&oldid=29181713 --> == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> ١٩:٤٩، ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ABreault (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2025-10-06_Wikipedias&oldid=29381387 --> == <span lang="en" dir="ltr">Have your say: vote for the 2025 Board of Trustees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Hello all, The voting period for the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025|2025 Board of Trustees election]] is now open. Candidates are running for two (2) seats on the Board. To check your voter eligibility, please visit the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Voter eligibility guidelines|voter eligibility page]]. Learn more about them by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation elections/2025/Candidates|reading their application statements and watch their candidacy videos]]. When you are ready, go to the [[m:Special:SecurePoll/vote/405|SecurePoll voting page to vote]]. '''The vote is open from October 8 at 00:00 UTC to October 22 at 23:59 UTC.''' Best regards, Abhishek Suryawanshi<br />Chair, Elections Committee<section end="announcement-content" /> </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٤٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:RamzyM (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29360896 --> == <span lang="en" dir="ltr">Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function1"/> {{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere). There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function1"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١١:٤٢، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29432175 --> == <span lang="en" dir="ltr">Seeking volunteers to join several of the movement’s committees</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. Read more about the committees on their Meta-wiki pages: * [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]] * [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]] * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]] Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have. For the Committee Support team, <section end="announcement-content" /> </div> -[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] ١٤:١٢، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:MKaur (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29517125 --> == <span lang="en" dir="ltr">Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="function2"/> {{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki</span>. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki. {{Int:Feedback-thanks-title}} <section end="function2"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٤:٢٢، ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29583860 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٣:٢٠، ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Tiven2240@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> ٢١:٠١، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Request for comment (global AI policy) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٥٧، ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Codename Noreste@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٧:١٤، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|لێدوان]])</bdi> ١٧:١١، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Codename Noreste@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == <span lang="en" dir="ltr">Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="Message"/> '''Legal & Safety Contacts''' Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[wmf:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contact Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Wikimedia Foundation Legal and Safety Contacts FAQ|talk page]]. <section end="Message"/> </div> -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٣:٢٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=30731267 --> == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) ١٢:٢٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) </bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:DreamRimmer@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == دانانی بۆردی یوزەرگرووپی کوردی == سڵاو و ڕێز، [[ڕێکخراوی ویکیمیدیا]] داوای لە [[m:Kurdish_Wikimedians_User_Group|یوزەرگرووپی کوردی]] کردووە کە بۆردێک دابمەزرێنێت بۆ بەڕێوەبردنی یوزەر گرووپەکە. ئەوە مەرجێکە بۆ ئەوەی لە داهاتوودا بتوانین پشتگیریی دارایی باشتر بەدەستبهێنین. هەرکەسێک حەزدەکات کە خۆی بپاڵێوێت ئەوا لێرە ویستی خۆی ئاشکرا بکات بۆ ئەوەی ئەگەر ژمارەی داواکارییەکان زۆربێت ئەوا بچێتە بواری هەڵبژاردنەوە. بۆ ئەم خۆپاڵاوتنە چەند مەرجێک هەیە # پێویستە کەسەکە چالاکانە بتوانێت دەربکەوێت لە بۆنە و چالاکییەکانی یووزەرگرووپەکە و هەروەها کاتی هەبێت بۆ ڕێکخستنیان. # زمانی ئینگلیزی بزانێت چونکە پێویستە بەشداربێت لە وتووێژ و کۆبوونەوەکانی ئۆنلاین لەگەڵ ڕێکخراوی ویکیمیدیا. # ئامادەیی هەبێت کە لە پڕۆسەی داواکردنی پشتگیریی دارایی بەشداربێت (زمانی ئینگلیزی). # کەسەکە چالاک بێت و هەژماری ویکیپیدیای لانی کەم کۆنتر بێت لە ٣ ساڵ. '''تێبینی گرنگ:''' کاری بۆردەکە خۆبەخشانەیە و دەستەی بۆردەکە هیچ پشتگیرییەکی دارایی وەرناگرن. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:١٣، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سلاو لە تۆش کارێکى باشە بەھیواى بەردەوامى پرۆژە و پێشبرکێکان .بەھۆى ئەو دوو پێشبرکییە وتارەکان تا ئاستێکى باش پێشکەوتن.کە ئەگەر ئەوە نەبوایە باوەرناکەم وا پەریان پێ بدرایە.من پێشنیارى خۆم نارد بۆ گروپەکە سەبارەت بە پێدبرکێى ساڵانە لە بوارێکى دیاریکراو. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٠٧، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سڵاو و زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان، بەڕێزتان لەگەڵ خاتوو شەوین مێژوویەکی زۆر باش و سەرکەوتووتان هەبووە لەو یووزەر-گرووپەکەدا و ھەر شایەنی خۆشتانە، هەروەها هیوادارم ئەگەر کەسانی تریش مەرجەکان لەخۆ دەگرن بێتە ناو بۆردەکەوە. هەر شتێک بوو ئێمە وەک هاوکار لە خزمەتداین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٢، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەڕێزان @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] ئەگەر خوازیارن و کاتتان هەیە دەتوانن ببن بەشێک لە بۆردی یوزەرگرووپەکە و خۆتان هەڵبژێرن. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٢:٤٤، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :دەستان خۆش [[بەکارھێنەر:موحەممەد نادم|موحەممەد نادم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موحەممەد نادم|لێدوان]]) ١٠:٠١، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) === خۆپاڵاواتن === لە خوارەوە ناوی بەکارهێنەریت بنووسە ئەگەر ئارەزوومەندیت. *[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٠٩:٣٢، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٤٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ravan|لێدوان]]) ٠٩:٤١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٠٦:٣٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == هوزي گيژ == [[Https//hozi.gizh.com|هوزي گيژ]] [[بەکارھێنەر:Bahamnd|Bahamnd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bahamnd|لێدوان]]) ٢٣:٤٦، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) bhwk6arojoaf69g9118ouxz6ssldnig 0 153106 1670228 1651103 2026-09-19T01:39:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670228 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شۆڕجە | ناوی_خۆماڵی = Shorja | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی ئاغجەلەر]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 486 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شۆڕجە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شۆڕجە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بۆڵقامیش]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حەیدەرەبەگ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شێخان سورقاوشان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[گۆپتەپە]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] 9v390jp9u5bz6zsmmp3lzt3zzn5r0gw 0 153376 1670395 1651070 2026-09-19T10:39:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670395 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شیوەباز | ناوی_خۆماڵی = Shiwabaz | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای چەمچەماڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی سەنگاو]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = 980 | دانیشتووان_لە = ٢٠١٥ |ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''شیوەباز''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی سەنگاو]]، [[قەزای چەمچەماڵ]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیوەباز''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[گۆشان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەڵاگە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[تەکیە، قەرەداغ|تەکیە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[کارێزەی ڕەبات]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای چەمچەماڵ}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] fgrsh831frgy9uf0rvfwoobzuguxyyv 0 154354 1670188 621741 2026-09-19T00:27:44Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[غەریزە]] 1670188 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[غەریزە]] 0wkjcx5eszuzkjc6t6x25ezexgmnp5k 1 154355 1670186 621743 2026-09-19T00:27:34Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[وتووێژ:غەریزە]] 1670186 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:غەریزە]] fwnzwrx8xidksyehtlp0jbr9k4fcpa1 0 156434 1670316 1651091 2026-09-19T07:35:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670316 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرین بوڵاغ | ناوی_فەرمی = Shirin Bolagh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Şirinbulaq - شیرین‌بلاغ | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو ={{ئاڵا|کوردستان}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[نەغەدە (شارستان)|نەغەدە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی محەمەدیار|محەمەدیار]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی حەسەنلو|حەسەنلو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1330 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 92 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە|شیعەی دوانزەئیمامی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرین بوڵاغ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی حەسەنلو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە]]، [[نەغەدە (شارستان)|شارستانی نەغەدە]]، [[پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەدووری (٩کم) دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[نەغەدە]]وە. == ناو == == جوگرافیا == '''شیرین بوڵاغ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[حاجی باغلو]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شیروان شەلی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == پێکھاتەی دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩٢) کەس و (٢٣)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتووانی ئەم گوندە تەواوی لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]]یە [[قەرەپاپاق]]ەکانن. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی نەغەدە]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی نەغەدە}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] di9cno70n921nzjmanty7m2ghdv20l9 0 156438 1670307 1651093 2026-09-19T07:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670307 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیروان شەلی | ناوی_فەرمی = Shura Kandi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Şura kəndi - شوراکندی | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[نەغەدە (شارستان)|نەغەدە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی محەمەدیار|محەمەدیار]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی حەسەنلو|حەسەنلو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1414 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 173 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە]] و [[سوننە|سونی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیروان شەلی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی حەسەنلو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە]]، [[نەغەدە (شارستان)|شارستانی نەغەدە]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیروان شەلی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریاچەی ورمێ]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کارێزی عەجەم]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شیرین بوڵاغ]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[وەزنێ، نەغەدە|وەزنێ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == پێکھاتەی دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٧٣) کەس و (٣٣)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]]ە [[قەرەپاپاق]]ەکان و [[کورد]]ە [[موکری]]ەکانن. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[موکریانی]]) دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی نەغەدە]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی نەغەدە}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] qdra1rg2gydlz8yzupvqfjdw20mrpmt 0 156451 1670044 1651124 2026-09-18T19:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670044 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شونقاڕ | ناوی_فەرمی = Shunqar | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Şunqar - شونقار | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[نەغەدە (شارستان)|نەغەدە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی محەمەدیار|محەمەدیار]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی حەسەنلو|حەسەنلو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1292 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 134 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە|شیعەی دوانزەئیمامی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شونقاڕ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی حەسەنلو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی نەغەدە]]، [[نەغەدە (شارستان)|شارستانی نەغەدە]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شونقاڕ''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[بەنداوی حەسەنلو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[ڕاھدانە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گۆل، نەغەدە|گۆل]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[حاجی فەیروز]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == پێکھاتەی دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣٤) کەس و (٣٤)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە تەواوی لە [[ئازەربایجانی|ئازەری]]یە [[قەرەپاپاق]]ەکانن. * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی نەغەدە]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی نەغەدە}} {{تووڵی دەروازە|موکریان|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی نەغەدە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 91gs73iu37khcmgki3u10s6ueajcpx8 0 156469 1670299 1668879 2026-09-19T07:23:47Z گرووپی قوتابخانە 23641 /* کاردانەوەکان */ 1670299 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | <!-- See Wikipedia:WikiProject_Novels or Wikipedia:WikiProject_Books --> | name = ڕوانگەکانی گەپجاڕێک | image = The Clown.jpg | caption = First edition | author = [[ھاینریش بۆل]] | country = [[ئەڵمانیا]] | language = [[ئەڵمانی]] | publisher = [[Kiepenheuer & Witsch]] | pub_date =۱ی کانوونی دووەمی ١٩٦٣ | media_type = Print ([[Paperback]]) | pages = 303 pp | isbn =}} '''ڕوانگەکانی گەپجاڕێک''' ({{بە ئاڵمانی|Ansichten eines Clowns}})، [[ڕۆمان|ڕۆمانێکە]] لەلایەن [[ھاینریش بۆڵ]] نووسەری [[ئەڵمانی]] لە ساڵی [[١٩٦٣]] نووسراوە. ھاینریش بۆڵ بەھۆی نووسینی ئەم ڕۆمانە [[خەڵاتی نۆبێل|خەڵاتی نۆبێلی وێژەی]] لە ساڵی ١٩٧٢ پێ بەخشرا.<ref>https://www.thoughtco.com/nobel-prize-in-literature-winners-4084778</ref> [[ڤۆیتێخ یاسنی]] دەرھێنەرێکی [[کۆماری چیک]] لە ساڵی ١٩٧٦ فیلمێکی بە ھەمان ناونیشانی ڕۆمانەکە دروست کرد.<ref>https://www.imdb.com/title/tt0072650/</ref> == کورتە == چیرۆکەکە لە زمانی [[گەپجاڕ]]ێک بە ناوی ھانس دەگێڕدرێتەوە کە خۆشەویستەکەی ماری بەھۆی جیاوازیی ئایینی لە نێوانیانەوە لێی جیا بووەتەوە و پەیوەندی لەگەڵ پیاوێکی [[کاتۆلیک]]ی بەناوی ھێربێرت زۆپفینێر بەستووە. ھانس لەبەر ئەمە تووشی [[خەمۆکی]] بووە و نەخۆشییەکانی مالیخولیا و سەرئێشە کە پێشتریش ھەیبوون و لە دەستیان ئازاری دەکێشا، خراپتر بوون. ھانس ناتوانێت ماری لەبیر بکات و بۆ کەمکردنەوەی ئازارەکانی پەنای بردووە بۆ خواردنەوەی ئەلکۆڵ و پێی وایە تەنیا دوو شت دەرمانی زامەکانیەتی، ماری و ئەڵکۆڵ. ھەموو ڕووداوەکانی چیرۆکەکە لە ماوەی چەند کاتژمێردا ڕوو دەدەن. == کاردانەوەکان == دوای بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکە لە ساڵی ١٩٦٣، ڕوانگەی نەرێنیی ڕۆمانەکە بەرامبەر [[کڵێسای کاتۆلیک]] بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕ و ناکۆکییەکی زۆر لەنێوان ڕۆژنامەوانان و میدیاکاندا. ڕوانگەی ئازادیخوازانەی بۆڵ سەبارەت بە ئایین و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان، ناڕەزایی و تووڕەیی ڕۆژنامەوانە کۆنپارێزەکانی لێ کەوتەوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350">1. ^ Jump up to: a b Frank N. Magill (2013) The 20th Century A-GI: Dictionary of World Biography, Volume 7, p.350</ref> تەنانەت لە ساڵی ١٩٧٢، کۆنپارێزەکان ڕەخنەیان گرت لە خەڵاتی نۆبێلی بۆل و بانگەشەیان دەکرد کە ئەم خەڵاتە تەنیا بە چەپە ڕادیکاڵەکان و [[لیبرالیزم|ئازادیخوازان]] بەخشراوە.<ref name="Frank N. Magill 2013 p.350"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * فرانک ن. ماگیل (٢٠١٣) سەدەی بیستەم: فەرھەنگی ژیاننامەی جیھان، بەرگی ٧، ل٣٥٠ {{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|کتێب|وێژە}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٦٣]] 6gj91bprtujdmiq9cncwquxnxd0fulb 0 156929 1670018 1287224 2026-09-18T17:21:42Z گرووپی قوتابخانە 23641 ڕێکخستن لەگەڵ ناوی وتارەکە 1670018 wikitext text/x-wiki '''فیزیکی دۆخی ڕەق''' یان '''فیزیای دۆخی گرس''' ({{بە ئینگلیزی|Solid State Physics}}) لێکۆڵینەوە لە سیفاتی ماددەی ڕەق بەشێوە [[مێکانیک کوانتۆم]]، ناسینی [[پەیکەری بلووری]]، [[کانزا]] ناسی و [[کارۆموگناتیسی]] دەکات.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Solid-state_physics</ref> ئەم زانستە لقێکی بەرفراوانی [[فیزیکی ماددەی چڕ]] پێک دێنێت.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Condensed_matter_physics</ref> [[پەڕگە:Fcc lattice 4.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی نموونەیی لە پەیکەری بلوورینی ماددە]] فیزیکی دۆخی ڕەقی ئەوەمان بۆ دەردەخات کە چۆن سیفاتی مایکڕۆسکۆپی ماددە بەندە لەسەر سیفاتی مایکڕۆسکۆپی. ئەم زانستە بنچینەیەک فەراھەم دەکات بۆ [[زانستی ماددە]]. ھەروەھا ڕاستەوخۆ پەیوەستە بە تەکنۆلۆژیای [[نیمچەگەیەنەر]] و [[ترانزیستەر]]. == سەرەتایەک == ماددەی ڕەق بریتییە کە کۆمەڵێک گەرد یا گەردیلە کە بەندێکی پتەویان دروست کردوە. جۆری بەندەکە دەبێتە ھۆی پێدانی سیفاتی فیاواز بە ماددەکە. چوار بەندی سەرەکی ھەیە کە بریتین لە: [[بەندی کوالانسی]] (Covalent bond)، [[بەندی کانزایی]] (Metalic Bond)، [[بەندی ئایۆنی]] (Ionic Bond) و [[بەندی ڤان دەر ڤۆلس]] (van der Waals bonds). ماددە لە فیزیکی دۆخی ڕەقدا دابەش دەبن بەسەر [[گەیەنەری کارەبایی]]، [[نەگەیەنەر کارەبایی]]، [[نیمچەگەیەنەر]] و [[گەیەنەری ڕەھا]].<ref>https://fa.wikipedia.org/wiki/فیزیک_حالت_جامد</ref> == مێژووی فیزیکی دۆخی ڕەق == ئەم بابەتە لە فیزیک، ماوەیەکی زۆری خایاندوە، بەڵام بە فەرمی لە چلەکانی سەدەی بیست لەلایەن [[کۆمەڵگەی فیزیکی ئەمریکی]] (American Physical Society) بەم ناوەوە ناسێنرا. بەھۆی ئەوەی ئەم بابەتە پەیوەندییەکی بەھێزی ھەبوو لەگەڵ تەکنەلۆژیا، لە دەیەی شەستی سەدەی بیست زۆرێک لە فیزیکیییەکان توێژینەوەکەنیان چڕ کردەوە لەسەری. ھەروەھا لە دوای [[شەڕی جیھانی دووەم]] زۆرێک لە وڵاتانی وەک [[بەریتانیا]]، [[ئەڵمانیا]] و [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ڕوویان کردە ئەم زانستە. لە سەردەمی [[شەڕی سارد]] و بەتایبەت لە دەیەکانی ھەفتا و ھەشتای سەدەی ڕابردوو، لە ئامانجی لێکۆڵینەوەکان [[فیزیکی ماددەی چڕ]] ھاتە کایەوە. == پەیکەری بلووری == [[پەڕگە:Ice Ih Crystal Lattice.png|وێنۆک|پەیکەری بلووری سەھۆڵی ئاو کە بچووکترین بلۆکی پێکھێنەری بریتییە لە گەردی ئاو (H₂O)]] '''[[پەیکەری بلووری]]''' (Crystal stracture) کاریگەری دەخەنە سەر زۆرێک لە تایبەتمەندییە فیزیکییەکانی ماددە. بەھۆی چەند تەکنیکێکەوە دەشێ پەیکەری بلووری ماددە بزانرێت کە بریتین لە: [[بلوورناسی تیشکی ئێکس]] (X-ray crystallography),<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/X-ray_crystallography</ref> [[پەرشی نیۆتڕۆنی]] (neutron diffraction)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Neutron_diffraction</ref> و [[پەرشی ئەلێکتڕۆنی]] (electron diffraction).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Electron_diffraction</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Solid state physics|فیزیکی دۆخی ڕەق}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانستی ماددە|کیمیا}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:زانستی ماددە]] [[پۆل:کانزاناسی]] 9l8a7xgczq7zjh6yz0d5us7gc743flv 0 157202 1670207 1509188 2026-09-19T01:36:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670207 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |official_name = شۆش{{ھن}}شووش |native_name = شوش |settlement_type = [[شار]] |image_skyline = {{Photomontage | photo1a =Choqa Zanbil 3.jpg{{!}} |photo2a = قلعه شوش 01.jpg{{!}} |photo2b =Bull capital Apadana Louvre AOD1 (1).jpg{{!}} | photo3a =Archers frieze Darius palace Louvre AOD487.jpg{{!}} | photo3b =Sphinx Darius Louvre.jpg{{!}} |photo4a =Lion Darius Palace Louvre Sb3298.jpg{{!}} | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = '''چەند دیمەنێکی شاری شۆش''' }} |imagesize = |image_caption = |image_map = |coordinates_region = Iran |pushpin_map = Iran |mapsize =150px |subdivision_type = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] |subdivision_name = {{ئاڵا|ئێران}} |subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] |subdivision_name1 = [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] |subdivision_type2 = [[شارستان]] |subdivision_name2 = [[شۆش (شارستان)|شۆش]] |leader_title = [[شارەوانی]] شۆش |leader_name = عەلی قوربانی |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = ٢٠١٦ |population_total = ٧٧،١٤٨<ref name="ئامار ١">[https://www.amar.org.ir/english ناوەندی ئاماری ئێران: ''سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦''؛] سەردان لە ٢٧ی ئابی ٢٠١٩.</ref> |population_metro = |timezone = IRST |utc_offset = +3:30 |timezone_DST = IRDT |utc_offset_DST = +4:30 |coordinates = {{coord|32|11|39|N|48|14|37|E|region:IR|display=inline,title}} |elevation_m = |website = {{URL|http://shoushcity.blog.ir}} |area_code = ٠٦١ |footnotes = }} '''شۆش''' یان '''شووش''' ({{بە فارسی|شوش}}) شارێک لە [[ئێران]] و ناوەندی [[شارستانی شۆش]] لە [[پارێزگای خووزستان]]ی ئەو وڵاتەیە. لە ساڵی ٢٠١٦دا، حەشیمەتی شارەکە ٧٧،١٤٨ کەس بووە. شۆشی ھەنووکەیی لە پاڵی [[شۆش (شاری کۆنینە)|شاری کۆنینەی شۆش]] سازراوەتەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای خووزستان]] * [[شارستانی شۆش]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shush, Iran}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارۆچکەی شووش]] 9dly06npsjaj76aa3e0whml4uegrpeq 100 157243 1670095 825432 2026-09-18T22:03:34Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Stalin_Full_Image.jpg لەگەڵ [[File:Joseph_Stalin_in_1937_with_his_pipe_smoking.jpg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) · less ambig 1670095 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Joseph Stalin in 1937 with his pipe smoking.jpg|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|200px]] <center> [[جۆزێف ستالین]]<center/> 71hx6ds3qvuj7v1oys7esy7a404wvan 0 158003 1669988 1659187 2026-09-18T16:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1669988 wikitext text/x-wiki [[File:Helium-II-creep.svg|چەپ|وێنۆک|ھێلیۆم دوو (Helium II) کە بەسەر لێواری دەفرەکەدا بازدەدات و دەچێوە ناو دەفرەکە. پاش ماوەیەک ئاستی ھەردووک لا وەک یەکسان دەبن.]] '''شلگازی باڵا''' ({{بە ئینگلیزی|Superfluidity}}) تایبەتمەندییەکی ماددەیە کە تێیدا شلگاز بەھۆی نەبوونی لینجی دەتوانێ بە بێسنوور و بە بێ لەدەستدانی جووڵە ووزە لە شوێنێکەوە بۆ شوێنێکی تر جوڵڵە بکات.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Superfluidity</ref> ئەم دیاردەیە لە دوو ئایزۆتۆپی ھێلیۆم ('''ھێلیۆم سێ''' و '''ھێلیۆم چوار''') ڕوو دەدات کاتێک ئەوپەڕی پلەی گەرمیەکە دادەبەزێنرێت. ئەم بابەتە تاوتوێ دەکرێ لە [[ئەستێرەناسی]] و بیردۆزی [[مێکانیکی کوانتۆم|کوانتۆم]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/advanced.html|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physics 1996 - Advanced Information|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1996/advanced.html|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physics 1996 - Advanced Information|وێبگە=www.nobelprize.org|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> [[File:Liquid_helium_Rollin_film.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|ھێلیۆمی شل کە لە دۆخی شلی دایە. وەک تێبینی دەکرێ دڵۆپەیەکی گەورە لە پەتێکەوە ھەڵواسراوە.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|فیزیک|زانستی ماددە|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Superfluidity}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:دۆخەکانی ماددە]] [[پۆل:چەمکە فیزیکییەکان]] [[پۆل:زانستی ماددە]] [[پۆل:دیاردە فیزیکییەکان]] [[پۆل:دینامیکی شلگاز]] rx592oxc564439qsdk1355co8jho5oa 0 158099 1670033 1651130 2026-09-18T19:33:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670033 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوربوڵاغی خواروو | ناوی_فەرمی = Shurbolagh-e Sofla | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Aşağı Şorbulaq - شوربلاغ سفلی | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت|ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات|چایپاساری ڕۆژھەڵات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٤٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥١٦ | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوربوڵاغی خواروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شوربوڵاغی خواروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شتلی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گینگور]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[کۆلوس]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەخەند]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥١٦) کەس و (٩٧) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی پۆلدەشت}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ac3z41aag3w4f5p15dda5f1b4twuqam 0 158100 1670034 1651129 2026-09-18T19:33:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670034 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوربوڵاغی سەروو | ناوی_فەرمی = Shurbolagh-e Olya | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Yuxarı Şorbulaq - شوربلاغ علیا | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت|ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات|چایپاساری ڕۆژھەڵات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 870 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 499 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوربوڵاغی سەروو''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شوربوڵاغی سەروو''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[شتلی]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قەرەباخ]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[پیزیک]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[مەخەند]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٩٩) کەس و (٨٢) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 27a571a9u17tji9g0du8myz3a98jtbj 0 158109 1669943 1651161 2026-09-18T13:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669943 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شتلی | ناوی_فەرمی = Shotlu | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Şotlu - شطلو | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت|ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات|چایپاساری ڕۆژھەڵات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 791 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 630 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شتلی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شتلی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[تازەکەند، پۆلدەشت|تازەکەند]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[شیدی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[موغانلی]] لە [[کۆماری ئۆتۆنۆمی ناخچەوان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[قەرەبوڵاغ، ماکۆ|قەرەبوڵاغ]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٦٣٠) کەس و (١٣٦) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] o7akgx6d1fsdcbzj318zv1stxv4ae4v 0 158110 1670273 1651096 2026-09-19T04:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670273 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیدی | ناوی_فەرمی = Shidi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Şidi - شیدی | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت|ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات|چایپاساری ڕۆژھەڵات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 803 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 820 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیدی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری ڕۆژھەڵات]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پۆلدەشت]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیدی''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[ئەلی شار]] لە [[کۆماری ئۆتۆنۆمی ناخچەوان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[گرە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[ئەرەب یەنگیجە]] لە [[کۆماری ئۆتۆنۆمی ناخچەوان]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[ئیلان قەرەی سەروو]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٨٢٠) کەس و (١٦٧) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] s9u7p9jgh8z5383gwrrjwz80mcfbdgi 0 158155 1670301 1651095 2026-09-19T07:33:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670301 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیر محەمەد | ناوی_فەرمی = شیرمحمد - Şirməhəmməd | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Shir Mohammad | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ئاراس|ئاراس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا|گەچلەراتی ڕۆژاوا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1185 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 49 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە]] و [[سوننە|سونی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیر محەمەد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژاوا]]، [[ناوچەی ئاراس]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیر محەمەد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[نازکی سەروو]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[کامیل ئاوا]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[قەرەتەپە، چایپارە|قەرەتەپە]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[میرزاحیسام]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٩) کەس و (١١) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە ھەردوو نەتەوەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[کورد]]ەکانن. * بە ھەردوو زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] و [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 7jkhj166wmm0h034279gxijahv09ljb 0 158179 1670267 1651098 2026-09-19T04:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670267 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیبلوی کورد | ناوی_فەرمی = Sheybluy-e Sofla | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Aşağı Şəbli - شیبلوی سفلی | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ئاراس|ئاراس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات|گەچلەراتی ڕۆژھەڵات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 787 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 317 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیبلوی کورد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات]]، [[ناوچەی ئاراس]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیبلوی کورد''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[بەنداوی ئاراس]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[عادل کەندی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ [[بەنداوی ئاراس]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شیبلوی عەجەم]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣١٧) کەس و (٦٢) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] nul2tum5u93ei34oawnmkb31hjbfpiq 0 158180 1670266 1651099 2026-09-19T04:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670266 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیبلوی عەجەم | ناوی_فەرمی = Sheybluy-e Olya | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Yuxarı Şəbli - شیبلوی علیا | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی پۆلدەشت|پۆلدەشت]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ئاراس|ئاراس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات|گەچلەراتی ڕۆژھەڵات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 796 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 276 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[شیعە|شیعەی دوانزەئیمامی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیبلوی عەجەم''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی گەچلەراتی ڕۆژھەڵات]]، [[ناوچەی ئاراس]]، [[شارستانی پۆلدەشت]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیبلوی عەجەم''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ [[بەنداوی ئاراس]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[عادل کەندی]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[شیبلوی کورد]] لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[میلاد شار]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٧٦) کەس و (٦٤) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[ئازەربایجانی|ئازەری]]ن. * بە زمانی [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی پۆلدەشت]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{شارستانی پۆلدەشت}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی پۆلدەشت]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] a8bqk44qe6wte3fzgox8h8tndynvod5 0 159045 1669908 1508997 2026-09-18T13:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کەنەدا-کۆلکە) 1669908 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Shoppers drug mart north york.jpg|وێنۆک|یەکێک لە دەرمانخانەکانی شاپەرز درەگ مارت لە نۆرس یۆرک تۆرەنتۆ]] '''شاپەرز درەگ مارت''' ({{بە ئینگلیزی|Shoppers Drug Mart}}) بریتییە لە زنجیرە دەرمانخانەیەک لە [[کەنەدا]] بارەگای سەرەکیان لە [[تۆرنتۆ|تۆرەنتۆ]] ،[[ئانتاریۆ|ئەنتاریۆ]] کەنەدا یە، زیاتر لە ١٣٠٠فڕۆشگای ھەیە لەھەموو کەنەدا دا لە یازدە ھەرێم لقیان ھەیە، تەنھا لە ھەرێمی [[کێبێک]] لەژێرناوی Pharmaprix بازرگانی دەکەن. دەرمانخانەکە دامەزراوە لەلایەن خێزانی مۆرای کۆفلەر Koffler کە پێشتر خاوەنداریەتی دەرمانخانەی سوپەر فارمیان دەکرد، دەرمانخانەی سوپەرSuper-Pharm پێشتر (٢٠٠٥–٢٠١١)لە ھەریەکە لە [[کۆماری گەلی چین|چین]] و [[پۆڵەندا|پۆلۆنیا]] و [[ئیسرائیل]] خزمەتگوزاریەکانیان پێشکەش دەکردن، نیشانی بازرگانی Shoppers Drug Mart لەلایەن ھونەرمەند سیلڤان لیۆ نەخشێندراوە. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Shoppers_Drug_Mart|سەردێڕ = Shoppers Drug Mart|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|http://www.shoppersdrugmart.ca/}} {{پۆلی کۆمنز|Shoppers Drug Mart|شاپەرز درەگ مارت}} {{تووڵی دەروازە|کەنەدا}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:کەنەدا]] [[پۆل:تۆرەنتۆ]] [[پۆل:دەرمانەکان]] [[پۆل:دەرمانخانە]] [[پۆل:یەکگرتنەوە و دەستکەوتن ساڵی ٢٠١٤]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی کۆلبێرگ کراڤیس ڕۆبەرتس]] gcwx19eg9yvwe0sn3zgo07ubo6rxnrn 0 160235 1669919 1464684 2026-09-18T13:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669919 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = شاکر فەتاح ئەحمەد |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩١٤ز |شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]] |ڕێکەوتی مردن = ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨٨ |شوێنی مردن = |ھۆکاری مردن = گوللە بارانکراوە بە دەست حکوومەتی بەعس |نیشتەجێ = [[باشووری کوردستان]] |نەتەوە = کورد |نەژاد = کورد |ڕادەی خوێندەواری = ماستەر لە ماف |پیشە = [[نووسەر]]، [[وەرگێڕ]] و قایمقام |image=شاكر فەتاح.jpg}} '''شاکر فەتاح ئەحمەد''' نووسەر، وەرگێڕ و قایمقامێکی کورد بوو. لە ساڵی ١٩١٤ لە شاری [[سلێمانی]] لەدایکبووە. لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨٨ لەلایەن حکوومەتی [[بەعس]] گوللە بارانکراوە. == ژیان == لە بنەماڵەیەکی خوێندەوار پەروەردەکراوە لە سەرەتایی منداڵیدا چووەتە بەر خوێندن لە حوجرەی فەقێیان. سەردەمی منداڵی گوندەکانی شارباژێڕ و شاری سلێمانی بەسەربردووە و خوێندنی سەرەتایی لەوێ تەواوکردووە. خوێندنی دواناوەندی و کۆلێژی مافی لە بەغدا تەواوکردوە. دوای ئەمە ماوەیەک لە [[لوبنان]] و [[فەڵەستین]] ماوەتەوە، ئینجا گەڕاوەتەوە بەغدا و لەوێ کۆلێژی مافی تەواو کردووە. لە دوای سێ مانگ بووەتە مووچەخۆری میری و لە گەلێک لە ناوچەکانی [[باشووری کوردستان]] خزمەتی کردووە، تا گەیشتووەتە پلەی سەرۆکی [[شارەوانی]] و قایمقامیەتی.<br> لە ناوەڕاستی حەفتاکاندا (١٩٧٥) کە ئاواتەکانی شۆڕشی ئەیلوولی ١٩٦١ی کورد بەدی نەھاتن، دەسەڵاتی بەغدا یەک لایی ئیدارەی ئۆتۆنۆمی کوردستانی عێراقی دامەزراند و ھەولێر کرا بەناوەندی بەڕێوەبەرایەتی ھەرێمی کوردستانی عێراق. شاکر فەتاح لەم دامودەزگایەدا بەشداری کرد. دوا کاری لێرەدا جێگری سەرۆکی ئەنجومەنی یاسادانان بوو. لە یادی [[ڕێکەوتننامەی ١١ی ئازار]] ڕۆژانی ١٢ و ١٣ی ئازاری ١٩٨٨ لە ھەولێر سیمینارێک بەناوی (سیمینارێکی زانستی لە بابەت کوردەوە لە بیری سەرکردە [[سەدام حوسێن]])دا ساز کرا. شاکر فەتاح بەئاشکرا لەناو سیمینارەکەدا ووتی: <blockquote> باشترین چارەسەر بۆ مەسەلەی نەتەوایەتی کورد ئەوەیە دەسەڵاتی دەوڵەت لەگەڵ تێکۆشەرانی بزووتنەوەی ڕزگاری کورد لە عێراق ڕووبەڕوو دابنیشێ و بکەوێتەوە وتووێژەوە، بەمە نەبێ چاک نابێ، چەک و سیلاح مەسەلەکە ناگەیێنێتە ئەنجام. </blockquote> ئیتر لە دوای کۆتایی ھاتنی سیمینارەکە ھۆڵەکەی بەجێھێشت و گەڕایەوە سلێمانی پاش ھەفتەیەک شاکر فەتاح گیراوە و ھێناویانە ئەمنی ھەولێر، دوای سێ مانگ [[ئەشکەنجەدان]] کوشتویانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پەنجەمۆر- سەباح حەمدانی رائیدی پێشووی ئەمن لە حیزبی بەعس|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=R1Rfx7eiXg8&t=1918s|وێبگە=Youtube|بڵاوکەرەوە=RUDAW}}</ref> == نووسەری == [[پەڕگە:شاکر فەتاح 1.jpg|وێنۆک|شاکر فەتاح ئەمەی لە پشتکەکەی‌دا نووسیوە: ١٩٣٢/١/٢ بابە گیان، دایە گیان، ئەمەم حەلێک گرتووە کە لە بەغدا خەریکی ڕۆیین بووم بۆ سەفەر. من لە ناوەڕاستدام، ئیسماعیل ئەفەندی لەلای ڕاستمەوەیە، قادر ئەفەندیی حاجی فەتاحیش لەلای چەپمەوەیە. ئەوا بۆ دڵ‌ڕووناککردنتان پێشکەشم‌کردن.]] شاکر فەتاح یەکێکە لە نووسەرە ناسراو و ناودارەکانی گەلی کورد، بەردەوام قەڵەمەکەی بۆ مەبەستی وشیارکردنەوەی میللەتەی خستووەتە کار. یەکێکە لەو نووسەرانەی کە بەھۆی بەرھەمەکانییەوە وای کردوە بچێتە ڕیزی پێشەنگی ئەو نووسەرانەی کە بەرھەمیان زۆرە، [[محەممەد ئەمین زەکی]] و [[تۆفیق وەھبی]] و [[حوسێن حوزنی موکریانی]] جێ پەنجەیان لەسەر کەسێتی شاکر فەتاح دیارە و ھەروەھا ھۆنراوەکانی [[حاجی قادری کۆیی]] زۆر کاریان تێکردوە٫ لە ڕۆژنامەکانی بانگی کوردستان، [[ڕۆژی کوردستان]]، [[ئومێدی ئیستقلال]] و [[بانگی ھەق]] کاری نووسەر بووە، لە لای [[پیرەمێرد]] فێری خوێندن و نووسینی کوردی بووە. وەکو قایمقام لە شارۆچکەکانی کوردستان خەریکی دەرکردنی [[ڕۆژنامە]] و شانۆگەری و کردنەوەی کتێبخانە بووە، کتێب نزیکترین ھاوڕێی بووە. == نووسینەکان == شاکر فەتاح لە گەلێ بواردا بەرھەمی ئەدەبی ھەبووە لەوانە * ھۆنراوە :- زۆربەی ھۆنراوەکانی مەبەست بوە لە کۆمەڵایەتی و وەسف و نامەی شیعری و وەسفی سروشتی کوردستان و ژن و بە شێوەیەکی دیار لە ھۆنراوەکانیدا ڕەنگدەداتەوە. * وتار :- وتارەکانی بە زۆری کۆمەڵایەتی بووە و گرنگی بە وتاری ئەدەبی داوە و ھەندێک وتاری سیاسیشی نووسیوە. * چیڕۆک :- لە چیرۆکەکانیدا باسی کێشەی کۆمەڵایەتی و دواکەتنی کۆمەڵگای کردوە. * چیڕۆک بۆ منداڵان * گەشتنامە :- گەلێک گەشتنامەی نوسیوە وەک گەشتی پێنجوێن و گەشتی شارباژێر و گەشتی سرۆچک و گەشتی ھەڵەبجە و ھەورامان. * لێکۆڵینەوەی ئەدەبی :- لە بەرھەمی شاعیرانی کۆڵیوەتەوە. * وەڕگێران :- گەلێک کتێبی نووسەرە ناودارەکانی جیھانی وەرگێراەتە سەر زمانی کوردی. نموونەیەک لە پەخشانی شاکر فەتاح (بەرخەکە) == مردن == شاکر بەھۆی ڕەخنەگرتن لە حکوومەتی بەعس لە بەھاری ١٩٨٨ فڕێندراو و لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨٨ گوللەبارانکرا، و تەرمەکەی بەمردوویی درایەوە دەست خێزانەکەی. == بەستەرە دەرەکییەکان == https://www.youtube.com/watch?v=WYAUK2s2WZM == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، [[مارف خەزنەدار]]، لاپەڕەکانی ٢٥٧ تا ٢٦١، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر:٢٠٠٦. {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان|وێژەی کوردی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] dnxga9j2gjjc4fcw26vhjna049nx3p1 0 160742 1670037 1651127 2026-09-18T19:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670037 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شورک | ناوی_فەرمی = Shurik | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Şurik - شوریک | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری باکوور|چایپاساری باکوور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٢٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٧٨ | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شورک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری باکوور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شورک''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گوڵالی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قوری شکاک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حاجو]]. * لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەتاش]] لە [[باکووری کوردستان]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٧٨) کەس و (٤٧) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ماکۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] dhv6fw8cm9fn6q6vw1olxnv3bexcm2w 0 161207 1670093 1511381 2026-09-18T21:54:35Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670093 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فیزیکی هاوچەرخ''' یان '''فیزیکی نوێ''' ({{بە ئینگلیزی|Modern physics}}) بریتییە لەو بەشە لە فیزیک کە لە دوای ساڵی ١٩٠٠وە سەری ھەڵداوە و چەندین بیردۆزی لەخۆ گرتووە وەک [[بیردۆزی کوانتەم]]. [[فیزیکی کلاسیک]] و فیزیکی هاوچەرخ زیاتر بە چەند پێوەرێک لێک جیا کراونەتەوە. بۆ نموونە خێرایی زۆر (نزیک لە [[خێراییی ڕووناکی]]) یاخود ڕەفتاری تەنۆلکە وردەکان (وەک [[ئەلێکتڕۆن|ئەلێکترۆن]] و [[پرۆتۆن|پڕۆتۆن]] و … ھتد) ڕاڤە دەکرێن بە فیزیکی هاوچەرخ. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Modern_physics|سەردێڕ = Modern physics|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیای ھاوچەرخ]] gbzrt4eq81r4xckmmmxs2j1a3rstonr 1670106 1670093 2026-09-18T22:19:21Z گرووپی قوتابخانە 23641 لە ڕێگەی [[وپ:تووڵامراز|تووڵامراز]] دەستکاری کراوە 1670106 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فیزیکی ھاوچەرخ''' یان '''فیزیکی نوێ''' ({{بە ئینگلیزی|Modern physics}}) بریتییە لەو بەشە لە فیزیک کە لە دوای ساڵی ١٩٠٠وە سەری ھەڵداوە و چەندین بیردۆزی لەخۆ گرتووە وەک [[بیردۆزی کوانتەم]]. [[فیزیکی کلاسیک]] و فیزیکی ھاوچەرخ زیاتر بە چەند پێوەرێک لێک جیا کراونەتەوە. بۆ نموونە خێرایی زۆر (نزیک لە [[خێراییی ڕووناکی]])یاخود ڕەفتاری تەنۆلکە وردەکان (وەک [[ئەلێکتڕۆن|ئەلێکترۆن]] و [[پرۆتۆن|پڕۆتۆن]] و … ھتد) ڕاڤە دەکرێن بە فیزیکی ھاوچەرخ. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Modern_physics|سەردێڕ = Modern physics|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیای ھاوچەرخ]] 3v1yyevku8r0crte94royyiy1ir9tuc 1670108 1670106 2026-09-18T22:20:58Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670108 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فیزیکی ھاوچەرخ''' یان '''فیزیکی نوێ''' ({{بە ئینگلیزی|Modern physics}}) بریتییە لەو بەشە لە فیزیک کە لە دوای ساڵی ١٩٠٠وە سەری ھەڵداوە و چەندین بیردۆزی لەخۆ گرتووە وەک [[بیردۆزی کوانتەم]]. [[فیزیکی کلاسیک]] و فیزیکی ھاوچەرخ زیاتر بە چەند پێوەرێک لێک جیا کراونەتەوە. بۆ نموونە خێرایی زۆر (نزیک لە [[خێراییی ڕووناکی]])یاخود ڕەفتاری تەنۆلکە وردەکان (وەک [[ئەلێکتڕۆن|ئەلێکترۆن]] و [[پرۆتۆن|پڕۆتۆن]] و … ھتد) ڕاڤە دەکرێن بە فیزیکی ھاوچەرخ. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Modern_physics|سەردێڕ = Modern physics|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیکی ھاوچەرخ]] 2vgxxvbxty6rqotv7u82jnwhnvk1gi3 0 161940 1669991 1444792 2026-09-18T16:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1669991 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:تغییر_گرانروی_سیال_الکترورئولوژیک_بر_اثر_اعمال_میدان_الکتریکی.png|وێنۆک|500x500پیکسڵ|ھەر وەک دەبینرێ دوای ئەوەی کە بوارێکی کارەبایی دەخرێتە سەر شلەی ئەلێکتڕۆڕیئۆلۆجیک، تەنۆلکە ھەڵواسراوەکان بەشێوەی زنجیر ئاسا یەک دەگرن و ماددەکە لە شێوەی شل بۆ شێوەی نیمچە ڕەق دەگۆڕێت.]] '''شلەی ئەلێکتڕۆڕیئۆلۆجیک''' ({{بە ئینگلیزی|Electrorheological fluid}}) بریتیە لەو شلە ھۆشمەندانە لە توانای خۆگونجاندنیان ھەیە لەگەڵ کاریگەریە دەرەکیەکان. ئەم جۆرە شلانە بەشیکن لە [[ماددەی ھۆشمەند|ماددە ھۆشمەندەکان]] کە لە زۆر بواری جیاجیادا سودیان لێدەبینرێت. لەم شلانەدا تەنۆلکەگەلێک بەربڵاون کە بە گشتی نەگێنەرن بەڵام ووڵام دانەوەیان بۆ بواری کارەبایی باشە. کاتێک کە بوارێکی کارەبایی دەخرێتە سەر ئەم جۆرە شلانە، '''لینجی''' شلەکان گۆڕانکاریان بەسەر دێت. بوارە کارباییەکە لە توانایداھەیە ماددەکە لە دۆخێکی شێوە شل بگۆڕێت بۆ شێوە جڵ. پاش لاچونی بوارە کارەباییەکە لە ماوەی چەند میلی چرکەیەک دەگەڕێتەوە شێوەی یەکەم.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://fa.wikipedia.org/wiki/سیال_الکترورئولوژیک|سەردێڕ=سیال الکترورئولوژیک|زمان=فارسی|سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> زانایەکی ئەمریکایی بە ناوی وێڵز ئەم تایبەتمەندیەی لە ساڵی ١٩٤٩ز لە مەقالەیەک دا بڵاوی کردەوە. == بەکارھێنانەکان == بەکارھێنانی ئەم شلەیە لە کلاج و بابەتە پەیوەندیدارەکانی ھایدرۆلیک سودیان لێدەبینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Simmonds, AJ. "Electro-rheological valves in a hydraulic circuit". IEE Proceedings-D. 138 (4): 400–404.|ڕێکەوت=تەممووزی ١٩٩١|زمان=En}}</ref> [[پەڕگە:کمک_فنر_الکترورئولوژیک.png|وێنۆک|394x394پیکسڵ|دەبڵ، یا لەناوبەری شۆک (Shock damper) کە سودی لەم جۆرە شلەیە بینیوە.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانستی ماددە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:زانستی ماددە]] cu8tia1crmprwybf4r83zzxj8micm67 0 163116 1670056 1357788 2026-09-18T19:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەفغانستان-کۆلکە) 1670056 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Shukria Asil.jpg|وێنۆک|شوکریە ئەسیل.]] '''شوکریە ئەسیل''' چالاکوانی مافەکانی ژنانی ئەفغانییە.<ref name="autogenerated1">[https://web.archive.org/web/20140423045134/http://www.state.gov/s/gwi/programs/iwoc/2010/ 2010 International Women of Courage Award<!-- Bot generated title -->]</ref> لە لە ساڵی ٢٠١٢ بووبە سەرۆکی بەشی زانیاری و کەلتووری ھەرێمی باغلان.<ref name="autogenerated3">[https://archive.today/20140827173119/http://www.awiu.org/2010/12/22/afghanistan-shukria-asil/ AWIU " afghanistan shukria asil<!-- Bot generated title -->]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://unama.unmissions.org/default.aspx?ctl=Details&tabid=12254&mid=15756&ItemID=35900 |سەردێڕ=United Nations Assistance Mission in Afghanistan<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200919104019/https://unama.unmissions.org/woman-leaders-baghlan-province-speak-about-successes-and-challenges-afghan-women-face |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠، بەھۆی چالاکییەکانیەوە ئەوا لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا. == چالاکییەکان == ساڵی ٢٠٠٩ توانی کەیسی سێ ژنە مامۆستای دەرکراو بباتەوە، کاتێک لەکارەکانیان دەرکرابوون بەھۆی بڵاوبوونەوەی زانیاری نادرووست دەربارەیان لەلایەن وەزارەتی پەروەردەی ئەفغانستان.<ref name="autogenerated3"/> شوکریە لەکەیسێکی دیکەیدا توانی کچێک بگەڕێنێتەوە ناو ماڵەکەی، ئەمەش دوای ئەوەی لەسەر دەستدرێژی سێکسی لەلایەن بنەماڵەکەی حاشای لێکرابوو.<ref name="autogenerated3"/> لە کارەکانی دیکەی بۆ ژنان، درووستکردنی تۆڕێکی تایبەتبوو بەژنان کە کاری دەکرد بۆ زامنکردنی مافی شووفێری و زیادکردنی ھەلی خوێندنی کچان.<ref name="autogenerated2">[http://www.rferl.org/content/US_Recognizes_Afghans_Iranian_As_Among_International_Women_Of_Courage/1980370.html U.S. Recognizes Afghans, Iranian As Among 'International Women Of Courage'<!-- Bot generated title -->]</ref> بەھۆی چالاکییەکانیەوە ئەوا دووچاری ھەڕەشەبووەتەوە،<ref>[http://awiu.org/iwoc-celebration/2010-international-women-of-courage-honorees/ 2010 International Women of Courage Award Winners Bios] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220928042229/https://awiu.org/iwoc-celebration/2010-international-women-of-courage-honorees/ |date=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}، ماڵپەڕی awiu، ڕۆژی ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> زیاتر لە جارێکیش ناونیشانی ماڵەوەیانی گۆڕیوە.<ref name="autogenerated2"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ|ئەفغانستان}} {{پۆلی کۆمنز|Shukria Asil}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەفغانستان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی ئەفغانی]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] 6fpdd1gojfls8so5jqv26w8shbbkpqd 0 163168 1670297 1407099 2026-09-19T07:06:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670297 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Veronika Marchenko (Russia) with Secretary of State Hillary Rodham Clinton and First Lady Michelle Obama.png|وێنۆک|ڤیڕۆنیکا لەگەڵ [[میشێل ئۆباما]] و [[ھیلاری کلینتۆن]]، لە ساڵی ٢٠٠٩، کاتی وەرگرتنی خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی.]] '''ڤیرۆنیکا مارچینکۆ''' چالاکوانی [[مافەکانی ژنان]]ە لە [[ڕووسیا]].<ref name="autogenerated2">[https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2009/03/120070.htm The Secretary of State's 2009 International Women of Courage Awards<!-- Bot generated title -->]</ref> ئەو دامەزرێنەر و بەڕێوبەری ڕێکخراوی ناحکومی مافەکانی دایکە لە ڕووسیا، کە لە ساڵی ١٩٨٨ وەک قوتابییەک دایمەزراند. لە ساڵی ٢٠٠٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا لەبەرامبەر چالاکییەکانی.<ref name="autogenerated2"/><ref>[https://humanrightshouse.org/articles/our-woman-of-courage/ Our ‘Woman of courage]’، ماڵپەڕی humanrightshouse، ڕۆژی MARCH 11, 2009 نووسراوە.</ref> == ژیان == ڕێکخراوی مافەکانی دایک کاردەکات بۆ ئاشکراکردنی چالاکییە نامرۆڤایەتییەکان کە بوونەتە ھۆی مردنی ڕووسەکان لەکاتی ئاشتیدا،<ref name="White1999">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Anne White|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4SaxCwAAQBAJ&pg=PA103|سەردێڕ=Democratization in Russia under Gorbachev, 1985–91: The Birth of a Voluntary Sector|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٢٧٣٧٢-٠|پەڕەکان=١٠٣–}}</ref> ھەروەھا کۆمەککردنی خێزانەکانیان.<ref name="autogenerated3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://blogs.state.gov/stories/2009/03/09/veronika-marchenko-we-are-ready-long-fight-order-make-law-prevail |سەردێڕ=Veronika Marchenko: "We are Ready for a Long Fight in Order To Make the Law Prevail" {{!}} DipNote<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822212127/https://blogs.state.gov/stories/2009/03/09/veronika-marchenko-we-are-ready-long-fight-order-make-law-prevail |url-status=dead }}</ref> ھەروەھا کاردەکەن بۆ نەھێشتنی سووکایەتی و گاڵتەپێکردن.<ref name="autogenerated3"/> ڕێکخراوەکە زیاتر لەدەرەوە ھاوکاری داریی وەردەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/sponsored/rbth/society/8059683/The-Mothers-Right-foundation-Russian-soldiers-mothers-turn-grief-into-action.html |سەردێڕ=The Mothers' Right foundation: Russian soldiers' mothers turn grief into action - Telegraph<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150925235758/http://www.telegraph.co.uk/sponsored/rbth/society/8059683/The-Mothers-Right-foundation-Russian-soldiers-mothers-turn-grief-into-action.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="autogenerated42">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.russiannewsroom.com/details.aspx?item=25420 |سەردێڕ=Veronika Marchenko, head of a Russian NGO protecting the rights<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180704152951/http://news.russiannewsroom.com/details.aspx?item=25420 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> مارچینکۆ کاری لە ڕۆژنامەی یونسۆت کردووە. لە ساڵی ١٩٨٦ بەرنامەی ١٢ەمین چیڕۆکی لە کەناڵی تەلەفزیۆنی ناوەندی سۆڤیەت پێشکەش دەکرد. ھەروەھا ئەو لە بزووتنەوەی گەنجانی نێودەوڵەتی بەناوی «وەستانی داھاتوو سۆڤیەتە».<ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rightsinrussia.org/rights-in-russia-community/council/advisory-board/marchenko |سەردێڕ=Veronika Marchenko - Rights in Russia<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717174309/http://www.rightsinrussia.org/rights-in-russia-community/council/advisory-board/marchenko |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تشرینی دووەمی ١٩٩٨، خەڵاتی پەبلیک ڕیکۆگنیشنی پێدرا. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٢، پەیمانگای کۆمەڵگای کراوە لە ڕووسیا، خەڵاتی ڤیرۆنیکای کرد بۆکارە خۆبەشییەکانی. لە ساڵی ٢٠٠٩، لە ئەمریکا خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی وەرگرت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مافەکانی مرۆڤ|ڕووسیا}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی ڕووسی]] [[پۆل:ژنە چالاکوانەکانی مافەکانی مرۆڤی ڕووسی]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی ڕووس]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] fkojvz3r6o64h24jazktfmn2xny29ck 1 163176 1670298 844750 2026-09-19T07:06:55Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670298 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیرۆنیکا مارچینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=670823 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180717174309/http://www.rightsinrussia.org/rights-in-russia-community/council/advisory-board/marchenko بۆ http://www.rightsinrussia.org/rights-in-russia-community/council/advisory-board/marchenko زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٥٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیرۆنیکا مارچینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=702235 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180704152951/http://news.russiannewsroom.com/details.aspx?item=25420 بۆ http://news.russiannewsroom.com/details.aspx?item=25420 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٠٠، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیرۆنیکا مارچینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=809086 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150925235758/http://www.telegraph.co.uk/sponsored/rbth/society/8059683/The-Mothers-Right-foundation-Russian-soldiers-mothers-turn-grief-into-action.html بۆ https://www.telegraph.co.uk/sponsored/rbth/society/8059683/The-Mothers-Right-foundation-Russian-soldiers-mothers-turn-grief-into-action.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٥١، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ڤیرۆنیکا مارچینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=844749 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150925235758/http://www.telegraph.co.uk/sponsored/rbth/society/8059683/The-Mothers-Right-foundation-Russian-soldiers-mothers-turn-grief-into-action.html بۆ https://www.telegraph.co.uk/sponsored/rbth/society/8059683/The-Mothers-Right-foundation-Russian-soldiers-mothers-turn-grief-into-action.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180704152951/http://news.russiannewsroom.com/details.aspx?item=25420 بۆ http://news.russiannewsroom.com/details.aspx?item=25420 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180717174309/http://www.rightsinrussia.org/rights-in-russia-community/council/advisory-board/marchenko بۆ http://www.rightsinrussia.org/rights-in-russia-community/council/advisory-board/marchenko زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:١٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ڤیرۆنیکا مارچینکۆ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670297 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160822212127/https://blogs.state.gov/stories/2009/03/09/veronika-marchenko-we-are-ready-long-fight-order-make-law-prevail بۆ https://blogs.state.gov/stories/2009/03/09/veronika-marchenko-we-are-ready-long-fight-order-make-law-prevail زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٠٦، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) jvqcocczqjsrx8o88glg2kcnuvh5hs1 0 163397 1670239 1659230 2026-09-19T04:34:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670239 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Farmane e mashrutiyat.jpg|وێنۆک|دەقی ڕاگەیاندنی یەکەمین دەستووری ئێران]] '''شۆڕشی دەستووری ئێڕان''' ({{lang-fa|جنبش مشروطه ایران}}) ڕووداوێکی سەرەتاکانی سەدەی بیستەمی [[ئێران]]ی ژێر دەسەڵاتی [[قاجاڕ|حکوومەتی قاجاڕ]]ە کە لە نێوان ساڵی ١٩٠٥ ھەتا ١٩١١ ڕووی دا و بوو بە ھۆی دامەزراندنی [[پەڕلەمان]] لە ئێران. ئەم شۆڕشە بوو بە ھۆی گۆڕانکاریێکی بنەڕەتی لە ئێران و ڕچەشکێنیی ڕێگای سەردەمی مۆدێرن. لە ڕێگای سەرکەوتنی ئەم شۆڕشەدا زۆر کەسایەتی و گرووپی سیاسی ڕۆڵیان ھەبوو و لە ئاکامیشدا تەقریبەن گشت چینەکانی کۆمەڵگا تووشی گۆڕان بوون. دوای ئەم شۆڕشە دنیای کۆنی ئێران بە سەرکردایەتی [[ناسرەدین شا]] دۆڕا و بە نووسینی دەستووری تازە دەسەڵاتی [[شا]] لە ئێران سنووردار کرا. [[موزەفەر دین شا|موزەفەرەدین شا]]ی قاجاڕ لە ساڵی ١٩٠٦دا دەستووری تازەی دوای شۆڕشی واژوو کرد و لە ماوەیەکی کورت دوای ئەم کارە، کۆچی دوایی کرد. دوای ئەو [[محەممەد عەلی شا|محەممەدعەلی شا]]ی قاجاڕ ھاتە سەرکار کە دەستووری تازەی ھەڵوەشانەوە و لە ساڵی ١٩٠٨ پەڕلەمانی بە پشتیوانی ھێزە ڕووسییەکان تۆپباران کرد. دوای ئەم ڕووداوە بزووتنەوەیەکی لایەنگری دەستوور لە ئێران سەری ھەڵدا کە توانیان دوای زنجیرەیەک شەڕ و پێکدادان [[تاران]] داگیر بکەن و محەممەدعەلی شا لە دەسەڵات دووربخەنەوە و لە جێگای ئەو کوڕەکەی، [[ئەحمەدشا]]، لە سەر تەختی شایەتی دابنێن و دەستوور لە ساڵی ١٩٠٩ بۆ جارێکی تر دابمەزرێننوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Persian_Constitutional_Revolution|سەردێڕ = Persian Constitutional Revolution|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٧ی نیسانی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مێژوو|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Constitutional Revolution, Iran}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئێران]] [[پۆل:مێژووی ئێران]] [[پۆل:شەڕەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٠٩]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی ئێرانی]] [[پۆل:مێژووی سیاسیی ئێران]] qm2logs8vx82hbpetavc8n0hac72yfl 100 163496 1670088 1264705 2026-09-18T21:44:44Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670088 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#645394; border-style:solid; border-width:5px; border-color:#4B0082; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:#645394; border-style:solid; border-width:5px; border-color:#4B0082; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> <div> {{/box-header|<big>دەروازەی سیاسەت</big>|دەروازە:سیاسەت/بەخێرھاتن|}} {{دەروازە:سیاسەت/بەخێرھاتن}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>سیاسەت چییە؟</big>|دەروازە:سیاسەت/دەستپێک|}} {{دەروازە:سیاسەت/دەستپێک}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> {{/box-footer|}} {{دەروازە:سیاسەت/نوێکردنەوەی پەڕە}} {{/box-footer|}} <div class="portal-column-right"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=7|سەر= وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:سیاسەت/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:سیاسەت/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} </div> <div class="portal-column-left"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان|ژێرپەڕە=ڕێکخراوە سیاسییەکانی کوردستان|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:سیاسەت/پۆلەکان}} {{دەروازە:سیاسەت/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=2|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-footer|}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:سیاسەت/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{دەروازە:سیاسەت/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|پڕۆژەکانی تری ویکیپیدیا|دەروازە:سیاسەت/ویکیمیدیا}} {{دەروازە:سیاسەت/ویکیمیدیا}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> [[پۆل:سیاسەت]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی سیاسەت]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] 7lv2nr2620x9e3vu1gggxsxv6i2xhuh 100 163549 1670087 672909 2026-09-18T21:41:42Z گرووپی قوتابخانە 23641 بەستەری وێنەکە شکابوو 1670087 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Mustafa Barzani in Mahabad establishing Kurdish government.jpg|بێچوارچێوە|ناوەڕاست|250px]] <center>چەند سەرکردەیەکی سەربازی [[کۆماری مەھاباد]] '''[[مستەفا بارزانی]]''' لە پێشەوە و لە ناوەڕاستدایە. <center/> 37cfaa8wnex9av0j9aah2s7vz7atzba 0 165625 1670241 1509282 2026-09-19T04:34:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (میسر-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1670241 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Anglo-egyptian war.jpg|وێنۆک]] شۆڕشی عورابی کە ھەروەھا بە ناوی ڕاپەڕینی عورابی ناسراوە بزوتنەوەیەکی [[ناسیۆنالیستی]] بوو کە لە [[میسر]] دا لە ساڵەکانی نێوان ١٨٧٩ تا ١٨٨٢دا سەریھەڵدا. ئەم شۆڕشە لە لایەن [[کۆلۆنێل ئەحمەد عورابی]]یەوە ڕێبەری ئەکرا و ھەر ناوی ئەویشی لەسەر دانرا. ھۆی ئەم سەرھەڵدانە ئەمە بوو کە کۆلۆنێل ئەحمەد عورابی بەتەما بوو [[خدێوی تۆفیق]] پاشا لەسەر کار لابەرێت و کۆتایی بێنێت بە کاریگەری و دەسەڵاتی [[فەڕەنسی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی بریتانی]] لەسەر وڵاتی میسردا. بە پێچەوانەی ویستی فەڕەنسی یەکان کە داشدارییان لەچارەسەری [[نیزامی]] نەئەکرد و ھەروەھا قسەکانی نوێنەری [[بەریتانیا]] واتە گلادستۆن کە داوای چارەسەری ئاشتی خوازانەی بۆ ئەم ھەلومەرجە ئەکرد، ئەم شۆڕشە بە [[بۆمباران]] کردن لە لایەن ھێزەکانی بەریتانییەوە وەڵامی دراوە و ئەم [[شۆڕش]]ە سەرکوت کرا و بەم جۆرە ئەم وڵاتە تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە ژێر کۆنترۆڵی ھێزە بیانییەکاندا ماوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/ʻUrabi_revolt|سەردێڕ = ʻUrabi revolt|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|بەریتانیا|شەڕ|میسر|فەڕەنسی|شانشینی یەکگرتوو}} {{پۆلی کۆمنز|1882 Anglo-Egyptian War}} {{میسر-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ١٩یەم]] e7qyx3q53a77nobgbzrt6xkyafhd1gs 3 167083 1670179 1668153 2026-09-19T00:05:45Z Bahamnd 79191 /* پرسیار لە Bahamndەوە لەسەر پولا (٠٠:٠٥، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦) */ بەشی نوێ 1670179 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[بەکارھێنەر:Tessla/دەروازە]] == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] سڵاو، سەبارەت بەم بابەتە دەتوانیت لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] قسە بکەیت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: سڵاو، چیت دەوێت بێگومان لێرە بینووسە و یارمەتیت دەدەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == خانو == من خانوێکم دروست کردوە لە سێبیرانی گەورە نزیک مەتاری هەولێر باری دارایم باش نیە خێزاندارم هیچ معاشێکیشم نیە پێویستیم بە 60 وەرەقەیە تا بتوانم بچمە ژیانی خومەوە ناو خانوی خوم بویە من ئێوەم بە باشترین کەس دانا بو ئەوی ئەو یارمەتیەم قبوڵ کەن [[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: کاک بیلال داوای لێبوردن دەکەم، بەڵام من لە شاری هەولێر نیم و خەڵکی ئەوێش نیم. هەروەها ئێرە شوێنی نووسین و زانیارییە نەک شتی تر، دووبارە ببوورە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٠٥، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٥، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == پرسیار لە [[User:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]]ەوە لەسەر [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی]] (١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == تکایە نازانم بۆچی ئەم شتەم نووسی گوتیان عەرەبیە نازانم چی ئەوەی خوارەوە عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی --[[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == عەشیرەتی فەقێ مەرکی == عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی (مەلا عبێد قادر) [[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٣١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو، دەتوانیت بەستەری نێوانزمان زیاد بکەیت بۆ ئەم وتارە؟ https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%86_(%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA) --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: سڵاو، کێشە نییە من زیادم کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::گەلێک سپاس [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢٣:٠٠، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Binar omer|Binar omer]]ەوە (١٨:٤٦، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == دەمەوێ بابەتێک بنووسم --[[بەکارھێنەر:Binar omer|Binar omer]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Binar omer|لێدوان]]) ١٨:٤٦، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == شنروێ مستەفا == '''''شنروێ مستەفا''''' پێشکەشکار، مۆدێل، و چالاکوانی سۆشیاڵ میدیای ناسراوی کوردە کە لە بواری مۆدە، شێوازی ژیان (Lifestyle) و گەشتوگوزاردا کار دەکات '''''گرنگترین زانیارییەکان لەسەر شنروێ مستەفا''''': پێشکەشکاری و '''ڕاگەیاندن''': وەک پێشکەشکارێکی دیار لە چەندین پڕۆگرام و چالاکیی جیاوازی میدیایی لە سۆشیاڵ میدیا و کەناڵە کوردییەکان دەرکەوتووە.مۆدە و جلی کوردی: زیاتر بە پۆشینی جلی کوردی هاوچەرخ و مۆدێرن ناسراوە. ئەو هەمیشە کار دەکات بۆ نیشاندانی جوانیی جلوبەرگی ڕەسەنی کوردی بە شێوازێکی نوێ. '''''گەشت و لایفستایل''''': لە ڕێگەی پەیجەکانییەوە ڤیدیۆ و وێنەی گەشتەکانی بۆ ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و دەرەوەی وڵات بڵاودەکاتەوە، لەگەڵ ناساندنی خواردن و شوێنە گەشتیارییەکان.کارساز و بزنس: خاوەنی براندێکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی by.shnrwe کە لە ڕێگەیەوە جلوبەرگ و بەرهەمەکانی خانمان پێشکەش دە '''پەیجە فەرمییەکانی لە سۆشیاڵ میدیا:ئینستاگرام: زیاتر لە''' ٤١٠ هەزار فۆڵۆوەری هەیە و لەژێر ناوی shnrwe.mustafaa@ چالاکە.سناپچات: ڕۆژانە ڤیدیۆ و ستۆری نوێ بڵاودەکاتەوە لەسەر ئەکاونتی shnrwe@ دەتوانیت لە ڕێگەی ئەم لینکەوە کورتە ڤیدیۆی نوێترین دەرکەوتنی شنروێ لە یوتیوب ببینی.هەروەها بۆ بینینی لیستی ڤیدیۆکانی، سەردانی پلەیلیستی شنروێ مستەفا لە یوتیوب بکە <nowiki>https://youtu.be/Zi6dD7BtpjY?si=bvz2Js1pfMt2Yoa9</nowiki> [[بەکارھێنەر:Binar omer|Binar omer]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Binar omer|لێدوان]]) ١٨:٤٩، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٢٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == پرسیار لە [[User:Ysalimii|Ysalimii]]ەوە لەسەر [[بەختیار سەجادی]] (١٧:٠٥، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:Ysalimii|Ysalimii]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو مامۆستا ئەم کاتەتان باش،پرسیارێکم هەیە، چۆن دەتوانم ئەم لاپەڕە بە ئینگلیزی وەربگەڕینمۆ. --[[بەکارھێنەر:Ysalimii|Ysalimii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ysalimii|لێدوان]]) ١٧:٠٥، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> == نامەیەک بۆ کاک محەممەد == @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]]: سڵاو، ئەم نامەیەت بۆ جێ دەھێڵم، هەرکاتێک توانیت، لێرە وەڵامم بدەوە، سوپاس. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٧:٠٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :سەرچاو، فەرموو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] لەخزمەتتدام. «[[User:Muhammed taha|<b style="background:Blue; color:White;">Muhammed Taha</b>]][[User talk:Muhammed taha|<sup style="color:Blue;">لێدوان</sup>]] ٢٢:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]]: لە ماسنجەر نامەیەکم بۆ ناردوویت گەر بتوانیت سەیرێک بکەیت سپاست دەکەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٥٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-26 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Renovating Action Party]]'''<br /> <small>''([[:es:Partido de Acción Renovadora]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Flag of the Renovating Action Party.svg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Renovating Action Party''' was a left-wing Salvadoran political party that existed from 1944 to 1967. The party had three distinct phases of its existence under the leaderships of Colonel José Asencio Menéndez (1944–1950), the old line (1950–1964), and the new line (1964–1967). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٢، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٠٣، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 --> == نامەت ھەیە == {{نامەت ھەیە}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٧، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Hawbash nasih|Hawbash nasih]]ەوە لەسەر [[سمکۆی شکاک]] (٢٠:٠٥، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == سڵاو مامۆستا دەتوانی هاوکارم بی --[[بەکارھێنەر:Hawbash nasih|Hawbash nasih]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hawbash nasih|لێدوان]]) ٢٠:٠٥، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hawbash nasih|Hawbash nasih]]: سڵاو بێگوومان، بفەرموو. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٣٣، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-27 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Facial age estimation]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Facial age estimation''' is the use of artificial intelligence to estimate the age of a person based on their facial features. Computer vision techniques are used to analyse the facial features in the images of millions of people whose age is known and then deep learning is used to create an algorithm that tries to predict the age of an unknown person. The key use of the technology is to prevent access to age-restricted goods and services. Examples include restricting children from accessing internet pornography, checking that they meet a mandatory minimum age when registering for an account on social media, or preventing adults from accessing websites, online chat or games designed only for use by children. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div>--[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٠:٤٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١١:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-28 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Paulo César Vinha State Park]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Capim dourado.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Paulo César Vinha State Park''' (Portuguese: Parque Estadual Paulo César Vinha) is a state park in the state of Espírito Santo, Brazil. It protects an area of dunes, lagoons and marshes along the Atlantic shore. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٣٥، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٣:٥٤، ٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-29 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Caledonian MacBrayne]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Cal-Mac HQ2005.jpg|300px|center|]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Caledonian MacBrayne''', in short form CalMac, is the trade name of CalMac Ferries Ltd, the major operator of passenger and vehicle ferries to the west coast of Scotland, serving ports on the mainland and 22 of the major islands. It is a subsidiary of holding company David MacBrayne, which is owned by the Scottish Government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> -[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٠٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 --> == وتارەکانت == سڵاو @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]، ھیوادارم تەندرووست باش بیت. چەند ساڵێکە چالاکییەکی زۆرت ھەیە کە مایەی دڵخۆشییە و ھیوای بەردەوامیت بۆ دەخوازم و ماندوونەبیت. لەم چەند ڕۆژە کارم لەسەر ئەو وتارانە دەکرد کە گرێ نەدراون بە ھیچ زمانێکەوە، ھەندێک وتارم بینی کە تۆ نووسیبووت. ئەگەر کاتت ھەبوو پێداچوونەوەیەک بەسەر وتارە کۆنەکانت بکەیتەوە ئەو وتارانە گرێ بدەیتەوە بە زمانەکان یاخود زۆۆر کورتن واتە کۆڵکەن، ئەگەر کاتت ھەبوو پەرەیان پێ بدەیتەوە. پیویستت بە یارمەتی من بوو من ئامادەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢٠:٥٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]]: سڵاو لەتۆش بێت، سپاستەکەم و بێگومان ئەوەندەی شەمەندەفەری گەشتەکەم بڕوات منیش بەردەوام دەبم. سەبارەت بە وتارە کۆنەکانی من، بەڵێ ڕەنگە لەسەرەتادا وتارنووسین قورس بووبێت و زانینی من بۆ ویکیپیدیا وەک ئێستا نەبووبێت و هەڵەم کردبێت لەهەرشتێک بووبێت، بەڵام کامانە وتار من دروستم کردوون و گرێم نەداون؟ نموونەت لایە؟ چونکە ئەمە هەڵەیەکی گەورەیە کە کردبێتم! پێویستە زوو چاک بکرێن. سەبارەت بەو وتارانەی کە بە کۆلکەیی دروستم کردوون، ڕاستی قسەی ئەوە نادەم پەرەیان پێ بدەم، ئەوەندەی لەم ماوانە توانیبێتم وتاری درێژم دروستکردوون کە نەکەونە ئاستی کۆلکەوە، بەڵام گەر پێشتر کردبێتم و دووبارە بچمەوە سەریان؛ ئەوا ڕەنگە نەتوانم بەردەوام بم و بێزار بم، بۆیە لەئێستا کاتی ئەوەیانم نابێت :( '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بۆ نموونە [[مایتی کینگ کۆنگ]] کە ئەمڕۆ گرێم دا، وە ئەم وتارە راستی نەمدۆزییەوە [[مردووی گەڕۆک: شاری مردوو (وەرزی ١)]]، لێکچوونی ھەبوو لەگەڵ [[مردووی گەڕۆک (وەرزی ١)]]. ::بەھەرحاڵ بۆ وتارەکانی پێشووت کێشە نییە، گەر مانگی ١ - ٢ وتاریش بێت ھەر خراپ نییە. چونکە من لە ئێستایا پێم باشترە وتارە کۆنەکان نوێ بکەینەوە و پەرەی پێ بدەین وەک لەوەی وتاری نوێ درووست بکەین. وە شتێ تریش ھەیە کۆمەڵێ وتار ھەن کە تاگی (سرینەوە) یاخود (کردنەیەک / تێکەڵکردن)ـی لێ دراوە تکایە خەمێکی لێ بخۆن با کەڵەکە نەبن. سپاس. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٢١:٢٥، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]]: بەئەستەم هەیە وتار گرێی نەدەم، ئەگەرنا بیرم ناچێت. وتاری [[مردووی گەڕۆک: شاری مردوو (وەرزی ١)]] لە ئینگلیزی بوونی نییە و پەڕەکە خۆم دروستم کردووە لە ویکیی کوردی. سپاس بۆ ڕاوبۆچوونەکانت، بژیت! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٠٢، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Diyako nwre|Diyako nwre]]ەوە (٢٠:١١، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦) == مانا ناوي هانيكا چية --[[بەکارھێنەر:Diyako nwre|Diyako nwre]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Diyako nwre|لێدوان]]) ٢٠:١١، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Diyako nwre|Diyako nwre]]: سڵاو، هانیکا چییە؟!! '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٤٤، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-30 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Immigration to Switzerland]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> In 2023, resident foreigners made up 26.3% of Switzerland's population. Most of these (83%) were from European countries. Italy provided the largest single group of foreigners, accounting for 14.7% of total foreign population, followed closely by Germany (14.0%), Portugal (11.7%), France (6.6%), Kosovo (5.1%), Spain (3.9%), Turkey (3.1%), North Macedonia (3.1%), Serbia (2.8%), Austria (2.0%), United Kingdom (1.9%), Bosnia and Herzegovina (1.3%) and Croatia (1.3%). Immigrants from Sri Lanka (1.3%), most of them former Tamil refugees, were the largest group of Asian origin (7.9%). <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30717601 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-31 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:fr:Study of Man's Impact on Climate]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> La '''Study of Man's Impact on Climate''' (traduisible en français par « Étude de l'impact de l'homme sur le climat ») est une conférence scientifique internationale consacrée à l'influence humaine sur le climat qui s'est tenue à Stockholm, en Suède, du 28 juin au 16 juillet 1971. Elle aborde diverses hypothèses parmi lesquelles la destruction de la couche d'ozone et le réchauffement (ou refroidissement) climatique, établit l'état du savoir à leur sujet et, soulignant les nombreuses inconnues qui demeurent, appelle à consacrer davantage de fonds à la recherche scientifique sur le climat. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٠، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30849684 --> == خەرمانەی ڕێزلێنان == کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێبێت، لەبەر شارەزایت لە بواری ویکیپیدیای کوردی سۆرانی و شارەزایت لە بەڕێوبردن، ئایا جەنابتان دەتوانن و ئارەزووتان هەیە بۆ بوون بە ئەندامی لیژنەی هەڵسەنگاندنی پڕۆژەکەمان؟[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:٤٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:وێب جی ئێڵ]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] {{Quote box|quote=<p>ئەگەر ئەمە یەکەمین وتارە کە نووسیوتە، لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:وتار چییە؟|ئەم پەڕەیە بخوێنیتەوە]] بۆ ئەوەی لە نووسینەوەی وتار شارەزا بیت.</p><p>لەوانەیە پێویست بکات [[وپ:جادووگەری وتارەکان/وەشانی ١|جادووگەری وتارەکان]] بەکار بھێنیت بۆ ئەوەی یارمەتی دروستکردنی وتارەکانت بدات.</p>|width=20%|align=left}} تاگێک لەسەر [[:وێب جی ئێڵ]] دانراوە داوادەکات کە بەخێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#گ١٥|پێوەری گ١٥ی سڕینەوەی خێرا]] کراوە، لەبەرئەوەی وتارەکە وا دەردەکەوێت کە ھەمووی یان زۆرینەی لەڕێگەی وەرگێڕی مەکینەوە وەرگێڕدرابێت و، وشە و/یان ڕستەی بێمانای تێدا بێت کە توانای تێگەیشتن لێی ئاسان نییە. لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا#وتارەکان|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، وەھا وتارگەلێک دەشێت لە ھەرکاتێکدا بێت بسڕدرێتەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:وێب جی ئێڵ|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%88%DB%8E%D8%A8+%D8%AC%DB%8C+%D8%A6%DB%8E%DA%B5|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}. <!-- Template:Db-invented-notice --> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٠٠، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Administrator Barnstar Gold.svg|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی زێڕینی بەڕێوەبەر''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو بەڕێز تێسلا، بەھۆی تەواوی خزمەتەکانتان وەک بەڕێوەبەرێکی ویکیپیدیای کوردی ئەو خەڵاتەتان پێشکەش دەکەم. دەزانم ئەو خەڵاتە ھیچ نییە لە بەرامبەر خزمەتەکانی ئێوە بەڵام ھیوادارم بەھێزتر لە پێشدا بتبینینەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥٥، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) |} :نەمویست لە سەرەوە درێژەی پێ بدەم، بۆیە لێرە ئەوەی تری دەنووسم: ئەو کاتەی لە وتووێژی خەڵاتە ڕێزلێنانەکەدا باست کرد، سەرەتا وەمزانی جدی نیت لەوەی مافی بەڕێوەبەرایەتی لە خۆت دەستێنیەوە. ڕاستییەکەی زۆر بەوە نیگەران بووم کە ئەو کارەت کرد، بەڵام ھەر چۆنێک بێ ڕێز لە بڕیارەکەت دەگرم. ھیوادارم وەک ئەوەی باست کرد (جا ئەگەر بە ھەژماری تریش بێ) دیسان بە ھێزەوە دەست بکەیتەوە بە بەشداریکردن. ھیوادارم لە من دڵت نەھێشابێت و بەھیچ جۆرێک نەبێتە ھۆی ساردبوونەوە و وەستانت لە ویکیپیدیا. لە کۆتاشدا ئەوە بڵێم کە نە بە قسەی من بەڵکوو بەپێی ئامارەکان؛ بەڕێزت یەکێک لە ھەرە باشترین بەکارھێنەرانی ویکیپیدیای بەو ھەژمارەتەوە، دەکرێ سەرەتا ھەندێک ھەڵەت ھەبووبێ بەتایبەتی لە بواری ژیریی دەستکردەوە، بەڵام ئەو کۆتایییە و بەتایبەتی کارکردنت وەک بەڕێوەبەر تەواو سوودبەخش و بێوێنە بووە. ڕاستییەکەی خۆشم ئەوە دووەمین ھەژمارمە و منیش لەبەر ھەندێک هۆکاری هاوشێوە حەزم نەکرد بە ھەژماری پێشوومەوە درێژە بە بەشداریکردن بدەم. ھیوادارم لەژێر ھەر ھەژمار و ماف و ناوێکەوە بێت ئەوە بە ھێزێکی زیاترەوە و زیاتر لە جاران لێرە بەردەوام بیت :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:٠٣، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:The Boys Title Card.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:The Boys Title Card.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:The Boys Title Card.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AThe+Boys+Title+Card.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Annie January Erin Moriarty.webp.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Annie January Erin Moriarty.webp.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Annie January Erin Moriarty.webp.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AAnnie+January+Erin+Moriarty.webp.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٠، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Billy Butcher.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Billy Butcher.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Billy Butcher.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ABilly+Butcher.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١١، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Jack-Quaid-as-Hughie-Campbell.webp.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Jack-Quaid-as-Hughie-Campbell.webp.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Jack-Quaid-as-Hughie-Campbell.webp.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AJack-Quaid-as-Hughie-Campbell.webp.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١١، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:TLOU P2 Box Art 2.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:TLOU P2 Box Art 2.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:TLOU P2 Box Art 2.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ATLOU+P2+Box+Art+2.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:The Boys Presents - Diabolical.jpeg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:The Boys Presents - Diabolical.jpeg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:The Boys Presents - Diabolical.jpeg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AThe+Boys+Presents+-+Diabolical.jpeg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:The Last of Us Part II stealth gameplay.gif]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:The Last of Us Part II stealth gameplay.gif]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:The Last of Us Part II stealth gameplay.gif|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AThe+Last+of+Us+Part+II+stealth+gameplay.gif|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣١، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:The-boys-black-noir-1575640487.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:The-boys-black-noir-1575640487.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:The-boys-black-noir-1575640487.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AThe-boys-black-noir-1575640487.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣١، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Avatar The Way of Water logo.jpeg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Avatar The Way of Water logo.jpeg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Avatar The Way of Water logo.jpeg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AAvatar+The+Way+of+Water+logo.jpeg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٢، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Herogasm.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Herogasm.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Herogasm.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AHerogasm.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٢، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:The-Boys Volume One.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:The-Boys Volume One.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:The-Boys Volume One.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AThe-Boys+Volume+One.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٢، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Mothersmilk.jpg 172596871.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Mothersmilk.jpg 172596871.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Mothersmilk.jpg 172596871.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AMothersmilk.jpg+172596871.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٤، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Lulz Security.svg.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Lulz Security.svg.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Lulz Security.svg.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ALulz+Security.svg.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Google Earth (iOS) - 3D Mode at Wisconsin Dells Great Wolf Lodge.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Google Earth (iOS) - 3D Mode at Wisconsin Dells Great Wolf Lodge.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Google Earth (iOS) - 3D Mode at Wisconsin Dells Great Wolf Lodge.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AGoogle+Earth+%28iOS%29+-+3D+Mode+at+Wisconsin+Dells+Great+Wolf+Lodge.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Google Earth Mars.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Google Earth Mars.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Google Earth Mars.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AGoogle+Earth+Mars.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٩، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Google Earth.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Google Earth.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Google Earth.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AGoogle+Earth.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٩، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Google Earth on Chrome screenshot.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Google Earth on Chrome screenshot.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Google Earth on Chrome screenshot.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AGoogle+Earth+on+Chrome+screenshot.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٤٠، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:GTA IV.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:GTA IV.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:GTA IV.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AGTA+IV.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Gta1.png]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Gta1.png]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Gta1.png|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AGta1.png|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٤١، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Barbie 2023 poster.jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Barbie 2023 poster.jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھاتوو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Barbie 2023 poster.jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3ABarbie+2023+poster.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٤٢، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==[[:پەڕگە:Abomination in The Incredible Hulk (film).jpg]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:پەڕگە:Abomination in The Incredible Hulk (film).jpg]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>پەڕگەی نائازادی بەکارنەھێنراو</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:پەڕگە:Abomination in The Incredible Hulk (film).jpg|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D9%BE%DB%95%DA%95%DA%AF%DB%95%3AAbomination+in+The+Incredible+Hulk+%28film%29.jpg|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:١٣، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Kurdsh|Kurdsh]]ەوە (٠٨:٢٣، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦) == سلاو مامۆستا من دەمەویت زیاتر فیر ببم بۆ ئەوەی بتوانم هاوکارتان بم گەر بتوان یارمەتیم دەن سپاستان دەکەم --[[بەکارھێنەر:Kurdsh|Kurdsh]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurdsh|لێدوان]]) ٠٨:٢٣، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو @[[بەکارھێنەر:Kurdsh|Kurdsh]] پرسیارەکەت چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٤٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Muhamam|Muhamam]]ەوە لەسەر [[:لێدوانی بەکارھێنەر:Muhamam|لێدوانی بەکارھێنەر:Muhamam]] (١٨:٣٧، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦) == ناچێتە سەرڤیدۆی گان --[[بەکارھێنەر:Muhamam|Muhamam]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Muhamam|لێدوان]]) ١٨:٣٨، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Muhamam|Muhamam]]ەوە لەسەر [[:لێدوانی بەکارھێنەر:Muhamam|لێدوانی بەکارھێنەر:Muhamam]] (١٨:٣٨، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦) == سڵاو ڤیدۆگان نایەتەلام --[[بەکارھێنەر:Muhamam|Muhamam]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Muhamam|لێدوان]]) ١٨:٣٨، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:هاوخوێن|هاوخوێن]]ەوە (٢٠:٥٣، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦) == ئەمەوێ ڕێکخراوە نا فەرمیەکەمان بناسێنم لێرە --[[بەکارھێنەر:هاوخوێن|هاوخوێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:هاوخوێن|لێدوان]]) ٢٠:٥٣، ٢١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:قاسم محسن عولا|قاسم محسن عولا]]ەوە (٢١:٠٩، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦) == چۆ کتێبه کانم دابه زێنم له مالپه رە --[[بەکارھێنەر:قاسم محسن عولا|باو كى شعيب]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:قاسم محسن عولا|لێدوان]]) ٢١:٠٩، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == براوەی پێشبڕکێ == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]، پیرۆزباییت لێ دەکەین وەک براوەی پێشبڕکێیەکانی ویکیپیدیای کوردی. تکایە بۆ بەدەستهێنانی دیاری پێشبڕکێیەکە پەیوەندیمان پێوەبکەن چ لە ڕێگای ئیمەیل بۆ kurd.moh@gmail.com یان [https://www.facebook.com/Mohammed.S.Noori فەیسبووکەکەم]. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٨:٢٠، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:موحەممەد نادم|موحەممەد نادم]]ەوە (٠٨:٤٤، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦) == سڵاو لە ئێوەی ئازیز هیوام باشیتانە دەمەوێ هەندێ لە دەقەکانم لەم تۆڕە پۆست بکەم تا هەواداران چیتر بێ ئومێد نەبن لە نەبوونی بابەتەکانم ئایە لێرە هەر کەس ناوی من یان ناونیشانی بابەت بنوسێ بابەتەکانم دەبینێ؟ ئەگەر وەڵامەکە بەڵێیە ڕوونکردنەوەی گەڕان بەدوای بابەت بنوسن، ئەگەر وەڵامەکە نەخێرە ئەوا شوێنێکی دیکەم بۆ هەڵبژێرن. لەگەڵ ڕێز... --[[بەکارھێنەر:موحەممەد نادم|موحەممەد نادم]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موحەممەد نادم|لێدوان]]) ٠٨:٤٤، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Bahamnd|Bahamnd]]ەوە لەسەر [[:پولا|پولا]] (٠٠:٠٥، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦) == سلاو براكةم دةمةويت وينةي شةريف ئاغاي گيژ زياد بكةم بةلام نازانم جون بكةم تكايه بوم زيادي بكةن --[[بەکارھێنەر:Bahamnd|Bahamnd]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bahamnd|لێدوان]]) ٠٠:٠٥، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ik5axl07jli65yhv6qwlxxhiujfkyhh 0 167104 1670291 1529165 2026-09-19T05:48:06Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670291 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} چیایەکی گەورە و بڵندە، دەکەوێتە باکووری گوندی کونەفلوسە و باشووری گوندی چیوە لە خۆشناوەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = وڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|کوردستان|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 21x14mfhizj0qjspyilvwx3vxhha684 0 167701 1670006 1651136 2026-09-18T16:39:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670006 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوراق گوڵ | ناوی_فەرمی = Shuraq Gol | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Şoraqgöl - شوراق‌گل - شورتاغ گوڵ | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=39.5578|frame-long=44.7176|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی قەرەسو|قەرەسو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 806 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٧ | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوراق گوڵ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی قەرەسو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شوراق گوڵ''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خولخولە]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مولیک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قوم قشڵاق]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەڵاجوق، ماکۆ|قەڵاجوق]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٦٧) کەس و (٣١) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ماکۆ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] o30iz4cww70zeuejp1klzq90j0fvzeg 0 168716 1670149 1651120 2026-09-18T22:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670149 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شکەفتێ خەلێ | ناوی_فەرمی = Ghalleh Zaghesi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Qalazağası - غلەزاغسی | جۆری_نیشتنگە = [[دێ|گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=39.4688|frame-long=44.5708|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ماکۆ|ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ|ناوەندی شارستانی ماکۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندستانی چایپاساری باشوور|چایپاساری باشوور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1624 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 338 | دانیشتووان_لە = ٢٠٠٦ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[موسڵمان]] ([[سوننە|سونەی شافیعی]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شکەفتێ خەلێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندستانی چایپاساری باشوور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ماکۆ]]، [[شارستانی ماکۆ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شکەفتێ خەلێ''' ھاوسنورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گەدالی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلی قەندۆ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عیساخان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یارم قەیەی ناوەڕاست]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٣٨) کەس و (٥٦) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان لە نەتەوەی [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی]] شێوەزاری [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] دەدوێن. == ئایین == دانیشتوانی ئەم گوندە موسوڵمانن و لەسەر مەزھەبی ([[سوننە]])ن. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی ماکۆ]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ماکۆ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ماکۆ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 5kj4n399x2iiualk0zkq51ksuxfoq7r 0 169169 1669929 1509043 2026-09-18T13:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669929 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شاھینی | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[شارستانی ئارووناوا|ئارووناوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوەندی]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|حەسەن ئاوا]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٠٠ کەس | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە|شیعەی]] [[شیعەی دوازدە ئیمامی|دوازدە ئیمامی]]) | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''شاھینی''' (Şahînî، {{بە فارسی|شاھینی}}) دێیەکە لە [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)|گوندستانی حەسەن ئاوا]]، لە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی ئارووناوا]]، [[پارێزگای کرماشان]]، [[ئێران]]. خەڵکی شاھینی بە شێوەزاری [[کوردیی باشووری]] و بنزاری [[کوردیی کەڵھوڕی|کەڵھوڕی]] قسە دەکەن. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ٤٠٠ کەس لە ٨٨ بنەماڵەدا بووە. == ئەمانەش ببینە == * [[گوندستانی حەسەن ئاوا (ئارووناوا)]] * [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئارووناوا]] * [[شارستانی ئارووناوا]] {{شارستانی ئارووناوا}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئێران|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئارووناوا]] 524igv5e9uel0n5fglpy11tz3jsuj21 0 169646 1670279 1529145 2026-09-19T05:46:06Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670279 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = چیای ئۆباما | photo = Boggy Peak.JPG | photo_caption = Boggy Peak | elevation_m = ٤٠٢ | elevation_ref =<ref>[//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8d/President_Barack_Obama.jpg "Boggy Peak" on summitpost.org] Retrieved 2011-09-29.</ref> | prominence_m = ٤٠٢ | prominence_ref = <ref name="pb"/> | map = Antigua and Barbuda | map_alt = | map_caption = | label_position = | listing = | location = ئانتیگوا و باربودا | range = [[چیاکانی شیکێرلی]] | coordinates = {{coord|17|02|31|N|61|51|04|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref =<ref name="pb">[http://www.peakbagger.com/peak.aspx?pid=8255 "Boggy Peak" on Peakbagger] Retrieved 2011-09-29.</ref> | topo = | type = | age = | first_ascent = | easiest_route = }} '''چیای ئۆباما''' ({{بە ئینگلیزی|Obama Mountain}}) بەرزترین خاڵە لە چیای شیکێرلی لە دوورگەی ئانتیگوا، دەکەوێتە ناوچەی باشووری ڕۆژئاوای دوورگەکە لە ١٧°٢'٣١ باکوور ٦١°٥١'٤" ڕۆژئاوا،<ref name="pb"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NGA GEOnet Names Server |بڵاوکەرەوە=[[National Geospatial-Intelligence Agency]] |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.nima.mil/gns/html/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20031008130923/http://www.nima.mil/gns/html/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣}}</ref> بەرز دەبێتەوە بۆ بەرزی ٤٠٢ مەتر (١٬٣١٩ پێ). ناوچەکە میراتێکی کلتوری گەورەی ھەیە و لە کاتی کۆیلایەتیدا بۆ کێڵگەی کانی شەکر بەکار ھاتووە، ناوەکە لە خاوەن کۆیلەکان پەیدا بووە، کە چیرۆک دەربارەی مەترسییەکانی پیاوی تەختەدار دەگێڕێتەوە، کە گیانی لە دەستدا و لە چیاکان دەژیا. ئەمەش بۆ ئەوە بوو کە کۆیلەکان لە ڕاکردن بەرەو چیاکان لاببەن. ڕاکردووەکان توانییان لە چیاکان نیشتەجێبوونیان دروست بکەن و لە ڕاستیدا بۆ ئەوەبوو کە دوور لە کۆیلایەتی بژین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان}} [[پۆل:بەرزرترین شوێنی وڵاتەکان]] oecht61b0xhlbgzxlmjktg19iv7r82c 0 169980 1670358 1509344 2026-09-19T10:33:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670358 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''شیلا خوداداد''' ({{بە فارسی|شیلا خداداد}}؛ لەدایکبووی ٥ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠ لە [[تاران]]، [[ئێران]]) ئەکتەرێکی سینەما و تەلەڤیزیۆنیی ئێرانییە. شیلا لەگەڵ فەرزین سەرکاراتدا ھاوسەرگیریی کردووە، باوکی خەڵکی تارانە و دایکیشی کوردی شاری مەھابادە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شیلا خداداد اصالتش را فاش کرد /عکس|ناونیشان=https://www.donya-e-eqtesad.com/بخش-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3315446-%D8%B4%DB%8C%D9%84%D8%A7-%D8%AE%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D8%B5%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B4-%D8%B1%D8%A7-%D9%81%D8%A7%D8%B4-%DA%A9%D8%B1%D8%AF-%D8%B9%DA%A9%D8%B3|وبگاه=ڕۆژنامەی دنیای ئابووری|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|زمان=fa}}</ref> == بیبیلیۆگرافی == لە ئابی ۲۰۱۹دا، کتێبی «بعضی رازھا را نباید نگە داشت» لەگەڵ بابەتی توندوتیژیی ڕەگەزی منداڵان، لە وەرگێڕانی شیلا خوداداد خرایە ڕوو. == فیلمۆگرافی == {| class="wikitable" |+ زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی |- ! ساڵ !! زنجیرە !! دەرھێنان |- | ۲۰۱۹ || ھیولا || [[میھران مودیری]] |- | ۲۰۱۷ || گلشیفتە || بھروز شعیبی |- | ۲۰۱٥ || بیمار استاندار || سعید آقاخانی |- | ۲۰۰٨ || پیامک از دیار باقی || سیروس مقدم |- | ۲۰۰۲ || مسافری از ھند || قاسم جعفری |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی| سەردان = ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=2517836}} * {{ئینستاگرام|shilakhodadadvafarzinsarkarat}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ژن|ژیاننامە|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shila Khodadad}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنیی ئێرانی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی خەڵکی تاران]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:خانمەکتەرە کوردەکان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] refwm5uh4fe0x85s1egpxthph8o0w7g 0 170261 1670214 1659206 2026-09-19T01:37:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1670214 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەر، دەرھێنەر، و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکی}} {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = شۆن ئاستن | image = Sean Astin by Gage Skidmore.jpg | caption = ئاستن لە کۆمیک-کۆنی ساندیاگۆی ٢٠١٤ | birth_name = شۆن پاتریک دوک | birth_date = {{birth date and age|١٩٧١|٢|٢٥}} | birth_place = سانتا مۆنیکا، کالیفۆرنیا، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | other_names = | education = کۆلێژی لۆس ئەنجلس ڤاڵی{{ھن}}زانکۆی کالیفۆرنیا، لۆس ئەنجلس (بڕوانامەی ھونەرە جوانەکان) | occupation = ئەکتەر، ئەکتەری دەنگی، دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر | years_active = ١٩٨٠–ئێستا | spouse = {{marriage|کریستین ھاڕێڵ|١٩٩٢}} | children = ٣ | parents = {{unbulleted list|پاتی دوک (دایک)|مایکڵ تێڵ (باوکی بایۆلۆجیکی)|جۆن ئاستن (باوکی ھەڵگرەوە)}} | relatives = مەکێنزی ئاستن (زڕ برا) | website = {{URL|https://www.seanastin.com/}} }} '''شۆن پاتریک ئاستن''' (né '''دوک'''؛ لەدایکبووی ٢٥ی شوباتی ١٩٧١) ئەکتەر، ئەکتەری دەنگی، دەرھێنەر، و بەرھەمھێنەرێکی ئەمریکییە. ڕۆڵە نواندنەکانی بریتین لە ساموایز گامگی لە تریلۆجی ''The Lord of the Rings'' (٢٠٠١–٢٠٠٣)، مایکی واڵس لە ''The Goonies'' (١٩٨٥)، دانیێڵ ڕوتتایگەر لە ''Rudy'' (١٩٩٣)، دەگ ویتمۆر لە ''50 First Dates'' (٢٠٠٤)، بیڵ لە ''Click'' (٢٠٠٦)، لین مەکگیڵ لە پێنجەم وەرزی ''٢٤'' (٢٠٠٦)، ئۆسۆ لە ''Special Agent Oso'' (٢٠٠٩–٢٠١٢)، و بۆب نیوبی لە دووەم و سێھەم وەرزی ''[[شتە نامۆکان]]'' (٢٠١٧، ٢٠١٩).<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/features/stranger-things-sean-astin-scene-stealer-interview-1202830814/|سەردێڕ=Sean Astin Talks 'Stranger Things': 'Bob Newby Was Tailor-Made for Me'|یەکەم=Joe|دوایین=Otterson|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨| magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181029071536/https://variety.com/2018/tv/features/stranger-things-sean-astin-scene-stealer-interview-1202830814/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Sean Astin}} * {{وێبگەی فەرمی|https://www.seanastin.com/}} * {{IMDb name|276}} * {{AllMovie name|2649}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلم لە کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:جولەکەکانی ئەشکەنازی ئەمریکی]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] jdixzisb13c5xavjwo3yosckg0y7lxy 0 170351 1669976 1444791 2026-09-18T16:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669976 wikitext text/x-wiki {{وەسف|وەرزی زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی}} {{Infobox television season | season_number = ١ | bgcolour = #771C23 | image = Stranger Things season 1.jpg | caption = پۆستەری بازرگانی | starring = {{Plainlist| * [[وینۆنا ڕایدەر]] * [[دەیڤد ھاربەر]] * [[فین وۆڵفھارد]] * [[میڵی بۆبی بڕاون]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] * [[ناتالیا دایەر]] * [[چارلی ھیتن]] * [[کارا بوۆنۆ]] * [[ماتیو مۆدین]] }} | country = ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | network = [[نێتفلیکس]] | released = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | num_episodes = ٨ | next_season = [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] | episode_list = شتە نامۆکان }} یەکەم وەرزی زنجیرەی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی ''[[شتە نامۆکان]]'' لە تەواوی جیھاندا پەخشکرا لەلایەن خزمەتگوزاریی پەخشکردنی [[نێتفلیکس]]ەوە لە ١٥ی تەممووزی ٢٠١٦.<ref>{{citeweb|url=https://www.huffingtonpost.com/2013/01/22/house-of-cards-netflix_n_2527376.html|title="House of Cards" On Netflix: Inside Intel on Kevin Spacey's Dark Drama|last=ڕاین|first=ماورین|work=ھەفینگتن پۆست|date=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|accessdate=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> زنجیرەکە لەلایەن [[برایانی دەفەر]]ەوە دروستکراوە کە بەرھەمھێنەری جێبەجێکارن لەگەڵ [[شۆن لێڤی]] و دان کۆھن. کاستی وەرزی یەکەم پێکدێت لە [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[دەیڤد ھاربەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، [[کارا بوۆنۆ]]، و [[ماتیو مۆدین]]، لەگەڵ [[نۆوا شناپ]]، [[جۆو کیری]]، و [[شانۆن پێرسەر]] لە ڕۆڵی پاڵپشتدا بەشدارن. == چیرۆک == وەرزی یەکەم لە تشرینی دووەمی ١٩٨٣وە دەست پێ دەکات، کاتێک زانایانی تاقیگەی ھۆکینس دەروازەیەک دەکەنەوە بۆ «سەرەوژێر»، گەردوونێکی لێکچوو. دڕندەیەک لە سەرەوژێرەوە ھەڵدێت و کوڕێک بە ناوی [[ویڵ بایەرز]] و کچێکی ھەرزەکار بەناوی باڕبرا دەفڕێنێت. دایکی ویڵ، [[جۆیس بایەرز|جۆیس]]، و سەرکردەی پۆلیسی شارەکە، [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]، بەدوای ویڵدا دەگەڕێن. لە ھەمان کاتدا، کچێکی منداڵ بە ھێزی [[دوورەجووڵێنی]]یەوە بە ناوی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]] ھەڵدێت لە تاقیگەکە و یارمەتیی ھاوڕێکانی ویڵ، [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک]]، [[دەستن ھێندرسن|دەستن]]، و لوکەس دەدات، لە ھەوڵیان بۆ دۆزینەوەی ویڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bustle.com/articles/172579-is-hawkins-a-real-town-stranger-things-will-make-you-nostalgic-for-these-other-80s-classics |سەردێڕ=Is Hawkins A Real Town? 'Stranger Things' Will Make You Nostalgic For These Other '80s Classics |یەکەم=Caitlin |دوایین=Gallagher |magazine=[[Bustle (magazine)|Bustle]] |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> == کاست و کەسایەتییەکان == === کاستی سەرەکی === * [[وینۆنا ڕایدەر]] بە ڕۆڵی [[جۆیس بایەرز]]<ref name="June2015TVL">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ausiello |یەکەم١=Michael |سەردێڕ=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |ناونیشان=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=[[TVLine]] |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[دەیڤد ھاربەر]] بە ڕۆڵی [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]<ref name="June2015TVL"/> * [[فین وۆڵفھاڕد]] بە ڕۆڵی [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک ویڵەر]]<ref name="Aug2015Deadline">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Andreeva |یەکەم١=Nellie |سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> * [[میڵی بۆبی بڕاون]]<ref name="Aug2015Deadline"/> بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن ("ئێڵ")]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]<ref name="Aug2015Deadline"/> * [[کەیڵەب مەکڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس سینکلەیر<ref name="Aug2015Deadline"/> * [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]]<ref name="Aug2015Deadline"/> * [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان بایەرز<ref name="Aug2015Deadline"/> * [[کارا بوۆنۆ]] بە ڕۆڵی کارن ویڵەر<ref name="BuonoCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |سەردێڕ=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |یەکەم=Denise |دوایین=Petski |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> * [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی باڕتن برێنەر<ref name="ModineCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |سەردێڕ=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|وێبگە=TheWrap |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> {{column}} === ڕۆڵە پاڵپشتەکان === * [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز]]<ref name="Aug2015Deadline"/> * [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی [[ستیڤ ھارینگتن]]<ref name="KeeryAug2016">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |سەردێڕ=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |دوایین=Crossan |یەکەم=Ashley |ئیش=Entertainment Tonight |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160902082551/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="S2Cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |سەردێڕ='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |دوایین=Petski |یەکەم=Denise |وێبگە=[[Deadline Hollywood]] |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * [[شانۆن پێرسەر]] بە ڕۆڵی باڕبرا 'باڕب' ھۆڵاند<ref name="Barb">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |سەردێڕ=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |یەکەم=Tyler |دوایین=Coates |magazine=[[Esquire (magazine)|Esquire]] |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> * [[ڕۆز پارتریج]] بە ڕۆڵی ڵۆنی بایەرز<ref name="PartridgeCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |سەردێڕ=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |یەکەم=Denise |دوایین=Petski |وێبگە=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٦}}</ Portraying the Monster in 'Stranger Things' |first=Erin |last=Nyren |date=May 31, 2017 |accessdate=June 7, 2017 |work=Variety}}</ref> * [[ڕۆب مۆرگان]] بە ڕۆڵی ئەفسەر پاوێڵ * [[جۆن پۆڵ ڕێینۆڵدز]] بە ڕۆڵی ئەفسەر کاڵاھان * ڕانداڵ پی. ھاڤێنز بە ڕۆڵی سکۆت کڵارک * [[ئەیمی موڵینز]] بە ڕۆڵی تێری ئایڤز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/ |سەردێڕ='Stranger Things' Real Life Conspiracy and Occult Connections |یەکەم=Andy |دوایین=Kubai |ئیش=Screenrant.com |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> * کاترین دایەر بە ڕۆڵی کۆنی فرازیەر * پێیتن ویچ بە ڕۆڵی ترۆی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows |سەردێڕ=Two young Louisiana actors are featured in two buzzed-about Netflix shows |دوایین=Randall |یەکەم=Kayla |ئیش=225 Baton Rouge |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> * کەید جۆنز بە ڕۆڵی جۆن * چێستەر ڕەشینگ بە ڕۆڵی تۆمی ئەیچ. * چێڵسی تاڵماج بە ڕۆڵی کاڕۆڵ * تینزڵی و ئانیستن پڕایس بە ڕۆڵی ھۆڵی ویڵەر * [[کریس سولیڤان]] بە ڕۆڵی بێنی ھامۆند * تۆبایەس جێڵینێک بە ڕۆڵی کارمەندی سەرەکی * سوزەن شاڵھۆب ڵارکین بە ڕۆڵی فلۆرێنس («فلۆ») {{columns-end}} == ئەڵقەکان == <onlyinclude>{{Episode table |background=#771C23 |overall=5 |season=5 |title=35 |director=16 |writer=21 |airdate=18 |released=y |episodes= {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ١ | EpisodeNumber2 = ١ | Title = [[بەشی یەکەم: دیارنەمانەکەی ویڵ بایەرز]] | DirectedBy = [[برایانی دەفەر]] | WrittenBy = برایانی دەفەر | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = لە تشرینی دووەمی ١٩٨٣دا، لە ھۆکینس، [[ئیندیانا]]، زانایەک ھێرشی دەکرێتە سەر لەلایەن بوونەوەرێکی نەبینراوەوە لە تاقیگەی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. [[ویڵ بایەرز]]ی ١٢ ساڵ ڕووبەڕووی بوونەوەرەکە دەبێتەوە و ون دەبێت کاتێک بە پاسکیلەکەی دەڕواتەوە بۆ ماڵەوە دوای یارییەکی ''شوورە و ئەژدیھاکان'' لەگەڵ ھاوڕێکانی [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک ویڵەر]]، [[دەستن ھێندرسن]]، و لوکەس سینکلەیر. دایکە تەنیاکەی ویڵ، جۆیس، ونبوونەکەی بە سەرکردەی پۆلیس [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]] دەڵێت، کە دەست دەکات بە گەڕان و جۆیس دڵنیا دەکاتەوە کە زۆرینەی منداڵە ونبووەکان زوو دۆزراونەتەوە. سەرپەرشتی تاقیگەکە دکتۆر ماڕتن برێنەر لە ماددەیەکی ئەندامی دەکۆڵێتەوە کە لە ژێرزەمینی تاقیگەکەوە ھەڵکەوتووە، دەشڵێت کە «کچەکە» نابێت ئەوەندە دوورکەوتبێتەوە. کچێکی منداڵی شڵەژاو کە جلوبەرگی نەخۆشخانەی لەبەردایە دەچێتە ناو خواردنگەیەکی نزیک. خاوەنی خواردنگەکە، بێنی، بەھۆی تاتۆیەکی «٠١١» لەسەر قۆڵی دەزانێت کە ناوی ئیلێڤنە. برێنەر، کە چاودێری ھێڵی پەیوەندییەکان دەکات، چەند کارمەندێک دەنێرێت بۆ چێشتخانەکە دوای ئەوەی بێنی پەیوەندی بە خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکانەوە دەکات. کارمەندەکان بێنی دەکوژن، بەڵام ئیلێڤن دەتوانێت ھەڵبێت بە بەکارھێنانی ھێزە [[دوورەزانی]]یەکانی. تەلەفۆنەکەی جۆیس دەسووتێت دوای ئەوەی پەیوەندییەکی سەیری بۆ دێت کە بڕوای وایە لە ویڵەوە بێت. لە کاتی گەڕان لە دارستانەکاندا مایک، دەستن و لوکەس [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]] دەدۆزنەوە. | LineColor = 771C23 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ٢ | EpisodeNumber2 = ٢ | Title = بەشی دووەم: کەسە سەیرەکەی مەیپڵ ستریت | DirectedBy = برایانی دەفەر | WrittenBy = برایانی دەفەر | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = کوڕەکان ئیلێڤن دەبەنەوە بۆ ماڵی مایک، کە ڕێک ناکەون لەوەی کە چی بکەن. مایک پیلانێک دادەڕێژێت بۆ ئیلێڤن کە خۆی دەربخات کە ھەڵھاتوویەک بێت و داوای یارمەتی لە دایکی بکات، کارن، بەڵام ئیلێڤن ڕەتی دەکاتەوە، و دەڵێت کە «کەسی خراپ» بەدوایەوەن. براکەی ویڵ، جۆناتان، سەردانی باوکە وازلێھێنراوەکەی دەکات، لۆنی، لە ئیندیاپۆلیس بۆ گەڕان بەدوای ویڵدا، بەڵام لۆنی ڕەتی دەکاتەوە. تیمی گەڕانەکەی ھۆپەر جلێکی نەخۆشخانە دەدۆزنەوە لە نزیک لە تاقیگەکە. دوای ناسینەوەی ویڵ لە وێنەیەکدا و پیشاندانی ھێزە دەروونییەکانی، ئیلێڤن کوڕەکان ڕازی دەکات کە بڕوای پێبکەن چونکە پێیان وایە کە دەتوانێت ویڵ بدۆزێتەوە. بە بەکارھێنانی تەختەی ''شوورە و ئەژدیھاکان''ەکە، ئیلێڤن نیشانیان دەدات کە ویڵ لە دیوە «سەرەوژێر»ەکەی تەختەکەیە و لەلایەن «دێمەگۆرگن» (بوونەوەرەکە)وە ڕاو دەکرێت. خوشکەکەی مایک، [[نانسی ویڵەر|نانسی]]، و و ھاوڕێکەی، باڕبرا 'باڕب' ھۆڵاند، دەڕۆن بۆ ئاھەنگێک لەگەڵ خۆشەویستەکەی نانسی، [[ستیڤ ھارینگتن]]. لە گەڕان بەدوای ویڵ لە نزیک ماڵەکەی ستیڤ، جۆناتان بە نھێنی وێنەی ئاھەنگەکە دەگرێت. نانسی سەرخۆش دەبێت و سێکس لەگەڵ ستیڤدا دەکات. جۆیس پەیوەندییەکی دیکەی بۆ دێت لەلایەن ویڵەوە، گوێی لە مۆسیقا دەبێت لە ستێریۆکەیەوە، و بوونەوەرەکە دەبینێت کە لە دیوارەکەوە دێتە دەرەوە. باڕب، بەتەنیا لە نزیک مەلەوانگەکەوە ھێرشی دەکرێتە سەر لەلایەن دیمەگۆرگنەکەوە و ون دەبێت. | LineColor = 771C23 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ٣ | EpisodeNumber2 = ٣ | Title = بەشی سێیەم: ھۆڵی، جۆڵی | DirectedBy = [[شۆن لێڤی]] | WrittenBy = جێسیکا ماڕکڵیبێرگ | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = باڕب لە سەرەوژێر بەخەبەر دێت: گەردوونێکی ھاوچووی ڕزیوی، زۆر گەورەبوو. جۆیس بڕوای وایە کە ویڵ لەڕێی پرتەی گڵۆپەکانەوە قسە دەکات. برێنەر ڕێ بە ھۆپەر دەدات کە سەیری ڤیدیۆکانی شەوی ونبوونەکەی ویڵ بکات، کە وا لە ھۆپەر دەکات لە برێنەر بکۆڵێتەوە، دۆزینەوەی بەژداریکردنەکەی لە [[پڕۆژەی ئێم کەی ئەڵترا]]، تاقیکردنەوەیەکی [[سی ئای ئەی]] کە مێشکی خەڵکیان دەشۆرد (بەتاڵ دەکردەوە) لەڕێی دەرمانی دەروونە چالاکی، و کە ئافرەتێک بەناوی تێری ئایڤز چەند ساڵێک لەمەوبەر بەڵگەیھێناوەتەوە کە کچەکەی بردراوە لەلایەن برێنەرەوە. ئیلێڤن برێنەری بیردەکەوێتەوە، کە بە «باوکە» بانگی دەکات، کە سزای دەدات بۆ ڕازی نەبوونی لە ئازاردانی پشیلەیەک بە ھێزە دەروونییەکانی. ستیڤ کامێراکەی جۆناتان دەشکێنێت دوای دۆزینەوەی وێنەکانی ئاھەنگەکە. نانسی دواتر وێنەیەکی باڕب دەدۆزێتەوە، و پێی دەزانێت کە ونبووە. لە گەڕانەوەی بۆ خانووەکەی ستیڤ بۆ لێکۆڵینەوە، نانسی ڕووبەڕووی دێمەگۆرگنەکە دەبێتەوە بەڵام دەتوانێت کە لەدەستی ھەڵبێت. جۆیس تەختەیەکی ئەلفوبێ لەسەر دیوارەکەی دەکێشێت و گڵۆپێکی کریسمەس دەخاتە سەر ھەریەک لە پیتەکان، کە ڕێ بە ویڵ دەدات کە پەیوەندی پێوە بکات لەو ڕێیەوە پێی بڵێت کە ئەو «لێرەیە» و جۆیس پێویستە کە «ڕابکات». لە باوەڕبوونیان لەوەی کە ئیلێڤن دەزانێت کە ویڵ لەکوێیە، کوڕەکان پێی دەڵێن کە بیانبات بۆ لای. ئیلێڤن دەیانبات بۆ کانەبەردێک، لەو کاتەی کە لاشەی ویڵ لەناو ئاوەکەدا دەدۆزرێتەوە لەلایەن تیمی گەڕانەکە. | LineColor = 771C23 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ٤ | EpisodeNumber2 = ٤ | Title = بەشی چوارەم: لاشەکە | DirectedBy = [[شۆن لێڤی]] | WrittenBy = جەستن دۆبڵ | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = جۆیس ڕەتی دەکاتەقە کە بڕوابکات کە لاشەکە ھی ویڵە. مایک ھەست دەکات کە خیانەتی لێکراوە لەلایەن ئیلێڤنەوە و لێی تووڕە دەبێت، دواتر ئیلێڤن بۆی دەسەلمێنێت کە ویڵ ھێشتا لەژیاندا ماوە بە پەیوەستکردنی دەنگی بە وۆکی تۆکییەکەی مایکەوە. کوڕەکان بیرۆکەی ئەوەیان بۆ دێت کە ئیلێڤن ڕادیۆی قوتابخانەکەیان بەکاربھێنێت بۆ پەیوەندیکردن بە ویڵەوە، چونکە ڕادیۆوی قوتابخانەکەیان بەھێزترە. نانسی شێوەیەکی سەیر دەبینێت لە پشت باڕبراوە لە وێنەکانی جۆناتاندا، کە جۆناتان دەبینێت کە لە ڕوونکردنەوەکەی دایکی دەچێت بۆ دێمەگۆرگنەکە. نانسی پۆلیس ئاگادار دەکاتەوە لە ونبوونی باڕب، دواتر لە کاتی چوونەوەی بۆ ماڵ، بە دایکی دەڵێت کە لەگەڵ ستیڤدا خەوتووە. دواتر شەڕ لەگەڵ ستیڤدا دەکات، کە تەنیا گرنگی بەوە دەدات کە نەکەوێتە کێشەوە لەگەڵ باوکیدا. ھۆپەر گوومانی ھەیە لە ڕاستی و درۆی لاشەکە کە لە کانەبەردەکەدا دۆزراوەتەوە و بەرەنگاری سەربازەکە دەبێتەوە کە دۆزیویەتەوە، لە سەربازەکە دەدات و سەربازەکە دانی پێدا دەنێت کە زۆریان لێکردووە کە درۆ بکات. کوڕەکان ئیلێڤن دەبەنە ناو قوتابخانەکەیانەوە بۆ بەکارھێنانی ڕادیۆکە، کاتێک جۆیس گوێی لە دەنگی ویڵ دەبێت لە دیواری ژووری میوانەکەیانەوە. کە کاغەزی دیوارەکە دەدڕێت، و ویڵ دەبینێت لە پشت پەردەیەکی ئەندامییەوە. ئیلێڤن ڕادیۆکە بەکاردەھێنێت بۆ پەیوەستکردنی دەنگی ویڵ بەدایکییەوە. ھۆپەر دەچێت بۆ لاشەخانەکە و بۆی دەردەکەوێت کە لاشەکەی ویڵ ساختەیە، و گومانی ھەیە کە برێنەر بەرپرسیار بێت، و دەچێتە ناو تاقیگەکەوە. | LineColor = 771C23 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ٥ | EpisodeNumber2 = ٥ | Title = بەشی پێنجەم: قالۆنچە و تەنافبازەکە | DirectedBy = برایانی دەفەر | WrittenBy = ئالیسن تاتلۆک | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = ھۆپەر لەناو تاقیگەکەدا دەگەڕێت، ماددەکە دەدۆزێتەوە، پێش ئەوەی لەلایەن پاسەوانەکانی تاقیگەکەوە لە ھۆش خۆی ببرێت. کوڕەکان پرسیار لە مامۆستای زانستی قوتابخانەکەیان، بەڕێز کلارک، دەکەن کە ئایا ئەگەر ھەیە بتوانیت گەشت بکەیت بۆ گەردوونێکی لێکچوو، کە وەڵامیان دەداتەوە کە لەوانەیە «دەروازە»یەکی بیردۆزی ھەبێت و لەڕێیەوە بتوانن، بەڵام دەڵێت کە توانایەکی لەڕادەبەدەر پێویستە بۆ دروستکردنی کونێک لە گەردووندا کە ببێتە دەروازەکە و بەھۆی ھێزە موگناتیسییە زۆرەکەیەوە ئەگەری ھەیە کە ووک کونێکی ڕەشی لێبێت. ھۆپەر لە ماڵەکەیدا بەخەبەردێت و مایکرۆفۆنێکی شاراوە دەدۆزێتەوە، و بۆی دەردەکەوێت کە جۆیس ھەموو کاتەکە ڕاستی کردووە. بەو گریمانەی کە دەروازەیەک ھەیە، کوڕەکان دوای قیبلەنماکانیان دەکەون. ئیلێڤن ئەو کاتەی بیردەکەوێتەوە کە لە تانکێکی کەم ھەستدا دانراوە بۆ ئەوەی بە ھێزی دەروونی نھێنییانە گوێ لە پیاوێک بگرێت کە بە ڕووسی قسەدەکات؛ لە کاتی گوێگرتندا، دێمەگۆرگنەکە دەبینێت. لە ترسی ئەوەی دووبارە تووشی دێمەگۆرگنەکە ببێتەوە، ئیلێڤن ئاڕاستەی قیبلەنماکانیان دەگۆڕێت. لوکەس وا تێدەگات کە ئیلێڤنە کە کار دژی حکوومەت دەکات، بەھۆیەوە مایک و لوکەس شەڕ دەکەب و ئیلێڤن بەھۆی شڵەژاوی بە ھێزە دەروونییەکانی لوکەس فڕێدەدات. کاتێک دەستن و مایک ھەوڵدەدەن لوکەس ھەستێننەوە، ئیلێڤن ڕادەکات. نانسی و جۆناتان پیلانێک دادەنێن بۆ کوشتنی دێمەگۆرگنەکە. لە کاتی گەڕان لە دارستانەکەدا، ئاسکێکی بریندار دەبینن و دواتر بەخێرایی ڕادەکێشرێت. نانسی دوای دەکەوێت بەناو دەروازەکەی سەرواژێر، و سەرنجی دێمەگۆرگنەکە ڕادەکێشێت. | LineColor = 771C23 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ٦ | EpisodeNumber2 = ٦ | Title = بەشی شەشەم: دێوەکە | DirectedBy = برایانی دەفەر | WrittenBy = جێسی نیکسن-لۆپێز | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = جۆناتان نانسی لە دەروازەکەوە ڕادەکێشێتە دەرەوە. لە شەوەکەدا، نانسی دەترسێت کە بە تەنیا بخەوێت بۆیە داوا لە جۆناتان دەکات لە ژوورەکەیدا لەگەڵی بمێنێتەوە. ستیڤ، کە دەیەوێت بڕوات نانسی ئاشت بکاتەوە، ھەردووکیان دەبینێت لە پەنجەرەی ژووری نوستنەکەیاندا دەبینێت و وا دەزانێت کە خۆشەویستن. جۆیس و ھۆپەر تێری ئایڤز دەدۆزنەوە، کە ناتوانێت بجوڵێت و قسەبکات و لەلایەن بێکیی خوشکییەوە چاودێری دەکرێت، کە باسی ئەوە دەکات کە تێری بەشدار بووە لە پڕۆژەی ئێم کەی ئەڵترا لەکاتێکدا لەلایەن کەسێکی نەزانراوەوە دووگیان بووە و پێی وایە کە جەینی کچی لەلایەن برێنەرەوە لە کاتی لەدایکبوونیدا ڕفێندرابێت، بەھۆی ھێزە دەروونییەکانی جەینەوە. نانسی و جۆناتان چەک دەکڕن بۆ کوشتنی دێمەگۆرگنەکە، و گریمانەدەکەن کە خوێن سەرنجی ڕادەکێشێت. ستیڤ دەکەوێتە شەڕە مستێکەوە لەگەڵ جۆناتان چونکە ستیڤ نانسی بە لەشفرۆش بانگ دەکات. بە تەنیا لە دارستاندا، ئیلێڤن بیری دەکەوێتەوە کە لەلایەن برێنەرەوە داوای لێدەکرێت بۆ پەیوەندیکردن لەگەڵ دێمەگۆرگنەکە، و لەو ڕووداوە ناخۆشەدا، بە ڕێکەوت دەروازەکە دەکاتەوە. لە کاتی گەڕان بۆ ئیلێڤن، مایک و دەستن لەلایەن دوو ملھوڕەوە ھێرشیان دەکرێتە سەر، بەڵام ئیلێڤن ڕزگاریان دەکات، کە قۆڵی کوڕێکیان دەشکێنێت. ئیلێڤن بە فرمێسکەوە دانی پێدادەنێت کە خۆی بەرپرسیار بووە لە ھێنانی دێمەگۆرگنەکە بۆ ناو ئەم گەردوونە. لوکەس کارمەندەکان دەبینێت، کە دوای ئیلێڤن دەکەون، کە خۆیان ئامادە دەکەن بۆ ھێرشکردنە سەر ماڵی مایک. | LineColor = 771C23 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ٧ | EpisodeNumber2 = ٧ | Title = بەشی حەوتەم: بانیۆکە | DirectedBy = برایانی دەفەر | WrittenBy = جەستن دۆبل | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = لوکەس مایک ئاگادار دەکاتەوە سەبارەت بەو کارمەندانەی کە بەدوای ئیلێڤندا دەگەڕێن. مایک، دەستن و ئیلێڤن خانووەکە جێدێڵن. ئیلێڤن بە ھێزە دەروونییەکانی بارکێشی یەکێک لە کارمەندەکان ھەڵدەدات کە ڕێگەی لێگرتوون، و منداڵەکان ڕادەکەن. لوکەس لەگەڵ مایک و ئیلێڤندا ئاشتدەبێتەوە و منداڵەکان خۆیان حەشاردەدەن. نانسی جۆناتان و زانیارییەکانی خۆیان دەربارەی دێمەگۆرگنەکە بۆ جۆیس و ھۆپەر باسدەکەن. پێکەوە پەیوەندی بە منداڵەکانەوە دەکەن، و ھەموویان لە ماڵی بایەرزەکان یەک دەبینن. جۆیس و ھۆپەر بۆیان دەردەکەوێت کە ئیلێڤن، جەین ئایڤزە. کۆمەڵەکە داوا لە ئیلێڤن دەکەن کە بە ھێزی دەروونی بەدوای ویڵ و باڕبدا بگەڕێت، بەڵام کارەکانی پێشووی زۆر لاوازی کردووە. بێ گەڕاندنەوەی ھێزەکانی ئیلێڤن، دەچنە ناو قوتابخانەکە و تانکێکی کەم ھەست دروست دەکەن. بە بەکارھێنانی ھێزەکانی، ئیلێڤن لاشەی باڕب دەدۆزێتەوە و، بە یارمەتیی جۆیس، ویڵ بە زیندوویی دەدۆزێتەوە، کە لە خانووە دارینەکەی خۆیدا لە حەوشەی ماڵەکەیان لە گەردوونی سەرەوژێردا خۆی حەشارداوە. دوای زانینی ئەوەی کە دەروازەکە لە ژێرزەمینی تاقیگەکەدایە، ھۆپەر و جۆیس دەچنە ناو تاقیگەکەوە بەڵام لەلایەن پاسەوانەکانەوە دەگیرێن. نانسی و جۆناتان دەچنەوە بۆ ماڵی بایەرزەکان، و پیلان دادەڕێژن بۆ ھێنان و کوشتنی دێمەگۆرگنەکە. لە سەرەوژێردا، دێمەگۆرگنەکە پەلاماری خانووە دارینەکەی ویڵ دەدات. | LineColor = 771C23 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم) | EpisodeNumber = ٨ | EpisodeNumber2 = ٨ | Title = بەشی ھەشتەم: سەرەوژێر | DirectedBy = برایانی دەفەر | WrittenBy = {{StoryTeleplay|s=پۆڵ دیچەر|t=برایانی دەفەر}} | OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٦|٧|١٥}} | ShortSummary = ھۆپەر، کە لە بیری چەند ساڵێک پێش مردنی سارای کچیدایە، ناونیشانی ئیلێڤن دەداتە دەست برێنەر، کە لە پاداشتدا ڕێگە بە ھۆپەر و جۆیس دەدات بچنە سەرەوژێرەوە بۆ ڕزگارکردنی ویڵ. لە خانووی بایەرزەکاندا، نانسی و جۆناتان دەستی خۆیان دەبڕن بۆ ڕاکێشانی دێمەگۆرگنەکە. ستیڤ دەگاتە ئەوێ، کەمێک پێش ئەوەی کە دێمەگۆرگنەکە دەربکەوێت، بۆ داوای لێبووردن لە جۆناتان سەبارەت بە شەڕەکەیان. ستیڤ، نانسی، و جۆناتان شەڕ لەگەڵ دێمەگۆرگنەکەدا دەکەن و ئاگری تێبەردەدەن، تا بگەڕێتەوە سەرەوژێر. لەو کاتەدا، ئیلێڤن و کوڕەکان لە قوتابخانەکەدا خۆیان حەشارداوە لەکاتێکدا برێنەر و کارمەندەکانی دێن بۆ ڕفاندنی ئیلێڤن؛ ئیلێڤن زۆربەیان دەکوژێت پێش ئەوەی لە ھۆش خۆی بچێت. دێمەگۆرگنەکە دەردەکەوێت و پەلاماری برێنەر دەدات. ھۆپەر و جۆیس ویڵ دەدۆزنەوە لە سەرەوژێردا، کاتێک لە سەرە مەرگدایە، و بە سی پی ئاڕ دەیھێننەوە ھۆش خۆی. دێمەگۆرگنەکە منداڵەکان دەدۆزێتەوە و ئیلێڤن پارێزگاریان لێدەکات، بەڵام بە کردنی، خۆشی دەکەوێتە سەرەوژێرەوە. ویڵ دەبرێتە نەخۆشخانە. دوای مانگێک، نانسی و ستیڤ دووبارە پێکەوەن و ھەردووکیان ھاوڕێی جۆناتانن. ھۆپەر خواردن لە سندووقێکی ناو دارستانەکەدا جێدێڵێت. ویڵ خەیاڵی سەرەوژێر دەکات، بەڵام لە خێزانەکەی دەیشارێتەوە. | LineColor = 771C23 }} }}</onlyinclude> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Netflix title|80057281}} * پێڕستی ئەڵقەکانی {{IMDb name|4574334}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شتە نامۆکان|١]] 4zdemozllnvbc8r8e04bzucfi11dpxi 0 170524 1670384 1509373 2026-09-19T10:38:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1670384 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''شینیا یاماناکا''' ({{بە ژاپۆنی|山中 伸弥, لەدایکبووی ٤ی ئەیلوولی ١٩٦٢}}) توێژەری خانەی لەشە و ژاپۆنییە، براوەی خەڵاتی نۆبڵە. وەک بەڕێوبەری سەنتەری خانەی IPS خانەی ([[:en:Induced Pluripotent Stem Cell|Cell induced Pluripotent Stem Cell]]) توێژینەوە و بەرنامە و پڕۆفیسۆر لە پەیمانگای زانستە پزیشکییەکانی سنوور لە [[:en:Kyoto University|زانکۆی کیۆتۆ]] خزمەت دەکات؛ وەک پشکنەری باڵا لە پەیمانگای J. David Gladstone Institutes لە سان فڕانسیسکۆ لە [[کالیفۆڕنیا]] و وەک پڕۆفیسۆری توێکاری لە زانکۆی [[:en:University of California, San Francisco|کالیفۆڕنیا سان فڕانسیسکۆ]] (UCSF). == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shinya Yamanaka|شینیا یاماناکا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ژاپۆن|فیزیک|ژینناسی}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] 7gvukrs8lxv68tz3lqj5t0g0fcopllk 0 170642 1669974 1472442 2026-09-18T16:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669974 wikitext text/x-wiki {{وەسف|وەرزێکی زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی}} {{Infobox television season | season_number = ٢ | bgcolour = #A42C17 | image = Stranger Things season 2.jpg | caption = پۆستەری بازرگانی | starring = {{Plainlist| * [[وینۆنا ڕایدەر]] * [[دەیڤد ھاربەر]] * [[فین وۆڵفھارد]] * [[میڵی بۆبی بڕاون]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] * [[نۆوا شناپ]] * [[سەیدی سینک]] * [[ناتالیا دایەر]] * [[چارلی ھیتن]] * [[جۆو کیری]] * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] * [[کارا بوۆنۆ]] * [[شۆن ئاستن]] * [[پۆڵ ڕەیزەر]] }} | country = ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | network = [[نێتفلیکس]] | released = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | num_episodes = ٩ | prev_season = [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]] | next_season = [[شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)|وەرزی سێیەم]] | episode_list = شتە نامۆکان }} دووەم وەرزی زنجیرەی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی ''[[شتە نامۆکان]]''، ناونراو بە '''''شتە نامۆکان ٢'''''، لە تەواوی جیھاندا پەخشکرا لەلایەن خزمەتگوزاری پەخشکردنی [[نێتفلیکس]] لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://time.com/4971206/stranger-things-season-2-release-date/|سەردێڕ=Stranger Things Season 2 Is Your Halloween Binge. Here's What to Know Now|دوایین=Hoffman|یەکەم=Ashley|ئیش=Time|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012173504/http://time.com/4971206/stranger-things-season-2-release-date/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زنجیرەکە لەلایەن [[برایانی دەفەر]]ەوە دروستکراوە کە بەرھەمھێنەری جێبەجێکارن لەگەڵ [[شۆن لێڤی]]، دان کۆھن و ئیان پاترسن. کاستی وەرزی دووەم پێکدێت لە [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[دەیڤد ھاربەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[نۆوا شناپ]]، [[سەیدی سینک]]، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، [[جۆو کیری]]، [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]، [[کارا بوۆنۆ]]، [[شۆن ئاستن]]، و [[پۆڵ ڕەیزەر]]. لەگەڵ [[برێت گێڵمان]]، [[لینەیا بێرتڵسن]]، [[ماتیو مۆدین]]، و [[پریا فێرگیوسن]] بە ڕۆڵی پاڵپشت. ''شتە نامۆکان ٢'' بووە خاوەنی ستاشێکی زۆر، بەزۆری بۆ چیرۆکەکەی، پەرەسەندنی کەسایەتییەکانی، باشی بەرھەمھێنان، ئێفێکتە وێنەیییەکان، نواندن (بەتایبەتی نواندنەکانی ھاربەر، بڕاون، شناپ، کیری و ئاستن)، و تاریکیی زیاتر بەراورد بە وەرزی پێشوو. == پێشەکی == ویڵ بایەرز دەبێتە نیشانەی گەردوونی سەرەوژێر ساڵیک دوای دیارنەمانی کاتێک بوونەوەرێکی گەورەی خاوەن قۆڵ بە ناوی مایند فلەیەرەوە بەم نزیکانە دانیشتووانی ھۆکینس دەتۆقێنێت، کە دەبێتە ھۆی گەڕانەوەی جۆیس و ھۆپەر لەگەڵ خوشکەکەی مایک، نانسی، براکەی ویڵ، جۆناتان، و خۆشەویستەکەی نانسی، ستیڤ، لەگەڵ ھاوڕێ نزیکەکانی ویڵ؛ مایک، دەستن، و لوکەس. تەواوی کۆمەڵەکە لەگەڵ تازەھاتووی کالیفۆرنیایی، ماکس، لەگەڵ ئیلێڤنێکی ونبوودا پێویستە جارێکی دیکە ھێزەکانیان بەکاربێنن بۆ ئەوەی ڕێگری بکەن لە زۆربوونی ھەڕەشەکە. == کاست و کارەکتەرەکان == {{Columns-list|num=3}} === کاستی سەرەکی === * [[وینۆنا ڕایدەر]] بە ڕۆڵی [[جۆیس بایەرز]]<ref name="June2015TVL">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Ausiello|یەکەم١=Michael|سەردێڕ=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller|ناونیشان=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[TVLine]]|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[دەیڤد ھاربەر]] بە ڕۆڵی [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]<ref name="June2015TVL" /> * [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک ویڵەر]]<ref name="Aug2015Deadline">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Andreeva|یەکەم١=Nellie|سەردێڕ=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title|ناونیشان=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> * [[میڵی بۆبی بڕاون]]<ref name="Aug2015Deadline" /> بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن / جەین (ئێڵ)]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]<ref name="Aug2015Deadline" /> * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس سینکلەیر<ref name="Aug2015Deadline" /> * [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز]]<ref name="Aug2015Deadline" /><ref name="NetflixPR">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Stranger Things S2 Casting Announcement|ناونیشان=https://media.netflix.com/en/press-releases/stranger-things-s2-casting-announcement/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Netflix Media Center|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190713055823/https://media.netflix.com/en/press-releases/stranger-things-s2-casting-announcement|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[سەیدی سینک]] بە ڕۆڵی ماکس مەیفیڵد<ref name="NetflixPR" /> * [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]]<ref name="Aug2015Deadline" /> * [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان بایەرز<ref name="Aug2015Deadline" /> * [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی [[ستیڤ ھارینگتن]]<ref name="NetflixPR" /> * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] بە ڕۆڵی بیڵی ھارگرۆڤ<ref name="NetflixPR" /> * [[کارا بوۆنۆ]] بە ڕۆڵی کارن ویڵەر<ref name="BuonoCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/|سەردێڕ=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite'|یەکەم=Denise|دوایین=Petski|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> * [[شۆن ئاستن]] بە ڕۆڵی بۆب نیوبی * [[پۆڵ ڕەیزەر]] بە ڕۆڵی سام ئۆوینز {{column}} === ڕۆڵە پاڵپشتەکان === * [[لینەیا بێرتڵسن]] بە ڕۆڵی کالی / ئەیت * [[جۆو کرێست]] بە ڕۆڵی تێد ویڵەر * [[کاترین کەرتن]] بە ڕۆڵی کڵۆدیا ھێندرسن * [[پریا فێرگیوسن]] بە ڕۆڵی ئێریکا سینکلەیر * [[برێت گێڵمان]] بە ڕۆڵی مورەی باومان * چێستەر ڕەشینگ بە ڕۆڵی تۆمی ئەیچ * کای ئێڵ گرین بە ڕۆڵی فەنشاین * ڕاندی ھەیڤنز بە ڕۆڵی سکۆت کڵاڕک * جەیمز لاندری ھێبێرت بە ڕۆڵی ئاکسڵ * ئانا جەیکەبی-ھیرۆن بە ڕۆڵی دۆتی * گابڕیێڵ مەیدن بە ڕۆڵی میک * [[ڕۆب مۆرگان]] بە ڕۆڵی ئەفسەر پاوێڵ * [[جۆن پۆڵ ڕێینۆڵدز]] بە ڕۆڵی ئەفسەر کاڵاھان * چێڵسی تاڵماج بە ڕۆڵی کاڕۆڵ * [[ماتیو مۆدین]] بە ڕۆڵی ماڕتن برێنەر<ref name="ModineCast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/|سەردێڕ=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive)| ڕێکەوت= ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=TheWrap|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> {{columns-end}} == ئەڵقەکان == <onlyinclude>{{Episode table |background=#A42C17 |overall=5 |season=5 |title=35 |director=16 |writer=21 |airdate=18 |released=y |episodes= {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ٩ |EpisodeNumber2 = ١ |Title = بەشی یەکەم: ماکسی شێت |DirectedBy = [[برایانی دەفەر]] |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤دا، کچێک بە دەروونەوزەوە کە وا لە خەڵکی دەکات کە [[خەیاڵاویبوون|خەیاڵاوی]] ببن و تاتۆیەکی «008» بە قۆڵییەوەیەتی، بەشێکە لە دەستەیەکی تاوانکاری کە بانکێک دەدزن و ھەڵدێن لە پیتسبێرگ، پێنسڵڤەینیا. لە ھۆکینس، شارەکە خۆیان بۆ [[ھاڵۆوین]] ئامادەدەکەن. کچێکی نوێ لە قوتابخانە، بە ناوی ماکسین «ماکس» مەیفیڵد، سەرنجی کوڕەکان ڕادەکێشێت. جۆیس لە داوی خۆشەویستیدایە لەگەڵ ھاوپۆلی دواناوەندی بۆب نیوبی، ھۆپەر لە چەند زەویەکی کولەکە دەکۆڵێتەوە کە بە شێوەیەکی نادیار دەڕزێن، و مورەی باومانی بیردۆز دانەر لەو خەڵکانە دەکۆڵێتەوە کە [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]]یان بینیوە، و باوەڕی وایە کە سیخوڕێکی ڕووسی بێت. مایک و نانسی کار لەسەر لەدەستدانە دوابەدواکەی ئیلێڤن و باڕب دەکەن، و ویڵ دیمەنێکی سەرەوژێر دەبینێت و سێبەری بوونەوەرێکی گەورە دەبینێت. جۆیس و ھۆپەر ویڵ دەبەن بۆ بینینی سەرۆکی تازەی تاقیگەکە، دکتۆر سام ئۆوینز، کە تاقیکردنەوەی پزیشکیی لەسەر دەکات لە کاتی ھاتنەوەیەوە. ئۆوینز بیردۆزی ئەوە دادەنێت کە دیمەنەکانی کە ویڵ دەیبینێت کارەساتی پێشووە کە مێشکی دەیھێنێتەوە دوای ساڵێک لە دیارنەمانی. دەروازەی ژێرزەمینی تاقیگەکە گەورەبووە، کە ئۆوینز دەشڵەژێنێت. نانسی و ستیڤ نانی ئێوارە لەگەڵ خێزانەکەی باڕبدا دەخۆن، کە ھێشتا بڕوایان وایە کە کچەکەیان ونبووە و مورەییان گرتووە بۆ دۆزینەوەی. ھۆپەر دەگەڕێتەوە بۆ ماڵەوە بۆ خانووچکەیەک لە دارستانەکاندا کە ئیلێڤن بە نھێنی خۆی تێیدا حەشارداوە. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١٠ |EpisodeNumber2 = ٢ |Title = شیرینی یان فێڵ، نامۆ |DirectedBy = برایانی دەفەر |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = دیمەنەکانی ڕابردوو نیشانی دەدەن کە ئیلێڤن ھەڵھاتووە لە سەرەوژێر بەڵام زۆری لێکراوە کە لە ئەندامەکانی تاقیگەکە خۆی بشارێتەوە. لە دەمی ئێستادا، ھاڵۆوینە. ئیلێڤن لە ھۆپەر دەپرسێت کە دەتوانێت بچێتە دەرەوە بۆ شیرینی کۆکردنەوە، بەڵام ھۆپەر جەختی دەکاتەوە کە پێویستە بە شاراوەیی بمێنێتەوە تا ئەوکاتەی لەگەڵ ئۆوینزدا ڕێک دەکەون کە ڕێبدات ژیانێکی ئاسایی بژیێت، کە ئیلێڤن دڵتەنگ دەکات. زەوی زیاتری کولەکە دەڕزێن بەدرێژایی شارەکە و ھۆپەر ماددەیەکی ئەندامی دەدۆزێتەوە – ھاوشێوەی ماددەی تاقیگەکە – لە زەویەکاندا. نانسی دەیەوێت کە ڕاستی مردنی باڕب بە دایک و باوکی باڕب بڵێت، بەڵام ستیڤ دەڵێت کە بیرۆکەیەکی خراپە، و کارمەندەکان لەوانەیە دوایان بکەون ئەگەر ڕاستییەکە بە ھەر کەسێک بڵێن. لەجیاتی ئەوە، دەچنە ناو ئاھەنگێکی ھاڵۆوینەوە، کە نانسی سەرخۆش دەبێت و ستیڤ سەرزەنشت دەکات بۆ کەمی سۆزیاری بەرامبەر دایک و باوکی باڕب، و دەڵێت کە خۆشەویستییەکەی نێوانیان بێمانایە چونکە ھەرگیز گرینگی پێنادات. ستیڤ لە تووڕەییدا شوێنەکە جێدێلێت و جۆناتان نانسی دەباتەوە بۆ ماڵەوە. کوڕەکان دەڕۆن بۆ کۆکردنەوەی شیرینی دواتر ماکس بەشداریان دەکات. لەو شەوەدا، ویڵ دیمەنێکی دیکەی سەرەوژێر دەبینێت و بە مایک دەڵێت دەربارەی. دواتر مایک دانی پێدا دەنێت کە ھەوڵ دەدات پەیوەندی بە ئیلێڤنەوە بکات. ئیلێڤن ھەوڵ دەدات کە پەیوەندی بە مایکەوە بکات بە بەکارھێنانی ھێزەکانی بەڵام سەرناکەوێت. دەستن دەگەڕێتەوە ماڵەوە دوای کۆکردنەوەی شیرینی و بوونەوەرێکی نامۆ دەدۆزێتەوە لە زبڵدانەکەیدا. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١١ |EpisodeNumber2 = ٣ |Title = بەشی سێیەم: سەرە[[مێکوتە]]کە |DirectedBy = [[شۆن لێڤی]] |WrittenBy = جەستن دۆبڵ |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = دیمەنەکانی ڕابردوو نیشانی دەدەن کە ھۆپەر ئیلێڤنی لە دارستانەکاندا دۆزیوەتەوە و ڕازی بووە کە بایەخی پێبدات لە خانووچکەی ڕاوکردنەکەی باپیریدا ئەگەر ئیلێڤن بەڵێن بدات کە ھەرگیز خانووچکەکە جێنەھێڵێت. لە دەمی ئێستادا، بۆب ھانی ویڵ دەدات کە ڕووبەڕووی ترسەکانی ببێتەوە، کە لە مەودای خەیاڵەکانی ویڵ ناگات. نانسی جۆناتان ڕازی دەکات کە یارمەتی بدات لە وتنی ڕاستییەکە بە دایک و باوکی باڕب، و چاوپێکەوتنێک ڕێک دەخەن لەگەڵ دایکی باڕب لە پارکێکی گشتی لە ڕۆژەکەی دواییدا، چونکە ترسیان لەوە ھەیە کە ئۆوینز چاودێری ھێڵی پەیوەندییەکان بکات. بوونەوەرەکەی کە دەستن دۆزییەوە لە زبڵدانەکەیدا ئاژەڵێکی بچووکی، وەک کرمەلیقەیە کە ناوی ناوە داڕتاگنن («داڕت»). دەستن داڕت نیشانی منداڵەکانی دیکە دەدات و ویڵ دەڵێت کە لە سەرەوژێرەوەیە، و ژاوەژاوی ھاوشێوەی دیمەنەکانی دروست دەکات. دوای زیاتر بیرکردنەوە لەبارەی زەوی کولەکەکان، ھۆپەر ئۆوینز تۆمەتبار دەکات بۆ نەھێشتنەوەی دەروازەکە بە داخراوی. لەبەر شڵەژاوی بەھۆی خۆشاردنەوەی، ئیلێڤن دەڕوات بۆ گەڕان بۆ مایک؛ لە قوتابخانەکە، مایک دەبینێت کاتێک قسە لەگەڵ ماکسدا دەکات و وا تێدەگات کە کەیفبازی دەکەن. بە دڵ شکاوی دەڕوات، دوای خستنەخوارەوەی ماکس لەسەر سکەیتبۆردەکەی بە بەکارھێنانی ھێزە دەروونییەکانی. ویڵ دیمەنێکی دیکە دەبینێت و بە گوێی ئامۆژگارییەکەی بۆب دەکات و ڕووبەڕووی دڕندەی سێبەرەکە دەبێتەوە، بەڵام دڕندەکە ھێرشی دەکاتە سەر و یەکێک لە قۆڵەکانی دەخاتە ناو قوڕگییەوە. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١٢ |EpisodeNumber2 = ٤ |Title = بەشی چوارەم: ویڵی دانا |DirectedBy = [[شۆن لێڤی]] |WrittenBy = پۆڵ دیچەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = جۆیس و منداڵەکان ویڵی لەھۆش چوو بەخەبەر دێنن. جۆیس ویڵ دەباتەوە بۆ ماڵەوە، بەڵام دەبینێت کە بە سەیری ڕەفتار دەکات، بە کێشانی وێنەی تێکەڵ و پێکەڵ و خواستی ھێشتنەوەی ماڵەکە بە ساردی. جۆیس پەیوەندی بە ھۆپەرەوە دەکات و پێکەوە بۆیان دەردەکەوێت کە وێنەکان یەکدەگرنەوە، کە تۆڕێکی گەورەی دەمار دروست دەکەن. ھۆپەر بۆی دەردەکەوێت کە تۆڕەکە نەخشەیەکە و ناوچەیەکی ھۆکینسە و دەڕوات بەبێ ئەوەی بە جۆیس بڵێت. نانسی و جۆناتان دەگیرێن لەلایەن کارمەندانەوە کاتێک ھەوڵ دەدەن قسە لەگەڵ دایکی باڕبدا بکەن و دەبرێن بۆ تاقیگەکە، کە ئۆوینز دەروازەی سەرەوژێریان نیشان دەدات، دانی پێدا دەنێت کە باڕب مردووە لە سەرەوژێر، و دەڵێت کە دەیەوێت حکوومەتە بیانییەکان پێی نەزانن. ئەوان ئازاد دەکرێن و نانسی بە جۆناتان دەڵێت کە بە نھێنی تەواوی گفتوگۆکەی تۆمارکردووە. لوکەسێکی شەیدابوو ھەوڵ دەدات کە لە ماکس نزیک ببێتەوە، بەڵام زڕبرا توندوتیژەکەی، بیڵی ھارگرۆڤ، تێکی دەدات. ئیلێڤن، دوای دەمەقاڵێیەک لەگەڵ ھۆپەر، چەند تۆمارێکی کۆنی تاقیگەکە دەربارەی دایکە ڕاستییەکەی، تێری ئایڤس، دەدۆزێتەوە و ھەوڵی پەیوەندیکردن بە تێرییەوە دەدات لەڕێی ھێزەکانییەوە. دەستن دەبینێت کە داڕت لە قەفەزەکەی ھەڵھاتووە، پشیلەکەی خواردووە، و لەڕاستیدا دێمەگۆرگنێکی بچووکە. ھۆپەر یەکێک لە زەویی کولەکەکان ھەڵدەکۆڵێت و تونێلێک دەدۆزێتەوە کە ڕێیەکە بۆ سەرەوژێر. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١٣ |EpisodeNumber2 = ٥ |Title = بەشی پێنجەم: دیگ دەگ |DirectedBy = ئاندرو ستانتن |WrittenBy = جێسی نیکسن-لۆپێز |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = ھۆپەر لە تونێلەکەدا گیر دەخوات و لەھۆش خۆی دەچێت. مایک لە ماڵی بایەرزەکان دەخەوێت بۆ یارمەتیدانی ویڵ بۆ چاکبوونەوەی. ویڵ دیمەنێکی دیکە دەبینێت کە ھۆپەری تێدایە، کە ڕێ بە جۆیس دەدات لەگەڵ بۆبدا کاربکات بۆ زانینی واتاکەی. بۆب تۆڕەکە وەک نەخشەیەکی ھۆکینس مەزندە دەکات و زەویی کولەکەکان بە ناونیشانی کە ھۆپەر دادەنێت. نانسی و جۆناتان تۆماری گفتوگۆکەی ئۆوینز دەبەن بۆ مورەی، کە دەڵێت خەڵکی باوەڕ بەو چیرۆکە خەیاڵییە ناکەن و پێشنیاری کەمکردنەوەی دەکات بۆئەوەی زیاتر باوەڕپێکراو بێت. لوکەس ڕاستیی ونبوونی ویڵ بۆ ماکس باس دەکات بۆ دەستکەوتنی ڕێزی. دەستن داڕت لە ژێرزەمینەکەیدا دەگرێت و پشت بە یارمەتیی ستیڤ دەبەستێت بۆ دووبارە گرتنەوەی. ئیلێڤن بەدوای تێری و بێکی ئایڤسدا دەگەڕێت. تێری و ئیلێڤن دەتوانن پەیوەندی بەیەکدیەوە بکەن بە بەکارھێنانی ھێزە دەروونییەکانیان و تێری پیشانی ئیلێڤنی دەدات کە ھەوڵی داوە ڕزگاری بکات و بۆ چارەسەری کارەبایی بەکارھێندراوە لەلایەن برێنەرەوە کە زیانی مێشکی گەیاندووە. ئیلێڤن دەزانێت کە کچێکی دیکەی لێبووە کاتێک بە منداڵی لە تاقیگەکەدا بووە کە بە ھەمان شێوەی ئەو ڕاھێندراوە. جۆیس، بۆب، ویڵ، و مایک سەرکەوتوو دەبن لە ڕزگارکردنی ھۆپەر، و دواتر زانایانی تاقیگەکە دێن و ئاگر لە تونێلەکان بەردەدەن، کە وا لە ویڵ دەکات کە ببورێتەوە و بلەرزێت لە ئازاردا. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١٤ |EpisodeNumber2 = ٦ |Title = بەشی شەشەم: سیخوڕەکە |DirectedBy = ئاندرو ستانتن |WrittenBy = کەیت ترێفری |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = ویڵ بە خێرایی دەبرێت بۆ تاقیگەکە، و تووشی لەبیرچوونەوە دەبێت. ئۆوینز وای دادەنێت کە دڕندەی سێبەرەکە ڤایرۆسێکە و لە مێشکی ویڵدا بڵاوبووەتەوە و دەستی بەسەردا گرتووە، و بوونەوەرەکانی سەرەوژێرەکە ھەمان مێشکی خانەخوێ بەکاردەبەن و ئازاردانی تونێلەکان کوشندە دەبێت بۆ ویڵی ئێستا تووشبوو. نانسی و جۆناتان شەوەکە لای مورەی دەمێننەوە، کە زۆریان لێ دەکات دان بەوەدا بنێن کە ھەستیان بۆ یەکتری ھەیە. بەیانییەکەی دوایی، ھەرسێکیان تۆماری گفتوگۆکەی ئۆوینز دەنێرن بۆ ''شیکاگۆ سەن-تایمز''. لە کاتی گەڕانەوەیان بۆ ماڵی بایەرزەکان، نانسی و جۆناتان وێنەکانی ویڵ دەدۆزنەوە. لوکەس و ماکس یەک دەگرنەوە لەگەڵ دەستن و ستیڤ و ھەوڵ دەدەن کە سەرنجی داڕت ڕابکێشن بۆ زبڵ خانەیەک. ماکس داوای لێبووردن لە لوکەس دەکات بۆ نەیارییەکەی، و ڕوونی دەکاتەوە کە توندوتیژی بیڵی ئەنجامی دووبارە ھاوسەرگیریی باوکییەتی لەگەڵ دایکی ماکس. بۆ بێبەختی کۆمەڵە، داڕت دەگات، لەپاڵ کۆمەڵەیەکی گەورە لە دڕندەی پێگەیشتوو. کۆمەڵەکە خەمیانە تا ئەو کاتەی دێمەگۆرگنەکان بەبێ ھۆکار ڕادەکەن. ویڵ شوێنێک دەدۆزێتەوە کە دڕندەکە ڕێگری لێدەکات لە دۆزینەوەی. بێھۆش لەوەی کە ویڵ لەلایەن دڕندەکەوە بەڕێوە دەبرێت، ئۆوینز تیمێک دەنێرێت بۆ لێکۆڵینەوە. تیمەکە ھێرشیان دەکرێتە سەر لەلایەن کۆمەڵێک دڕندەی پێگەیشتووەوە، کە دەچنە ناو تاقیگەکەوە. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١٥ |EpisodeNumber2 = ٧ |Title = بەشی حەوتەم: خوشکە ونبووەکە |DirectedBy = ڕەبێکا تۆماس |WrittenBy = جەستن دۆبڵ |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = ئیلێڤن گەشت دەکات بۆ شیکاگۆ، ئیڵینۆی، و کچەکەی دیکە دەدۆزێتەوە کە لە یادەوەرییەکانی تێریدا بینیبووی، کە ناوی کاڵییە. دوای زانینی ئەوەی کە تاتۆی لێکچوویان ھەیە و ھەردووکیان تاقیکردنەوەیان لەسەر کراوە لەلایەن برێنەرەوە، ئیلێڤن و کاڵی خۆیان بە خوشک دادەنێن. کاڵی توانای ئەوەی ھەیە کە خەڵکی دیکە [[خەیاڵاویبوون|خەیاڵاوی]] بکات و لەناو کۆمەڵەیەکی تاوانکاریی سەرشەقامدا دەژیێت، کە دەیانەوێت تۆڵە لە برێنەر بکەنەوە. ئیلێڤن دەڵێت کە برێنەر مردووە، بۆیە کۆمەڵەکە بڕیار دەدەن کە ئەو پیاوە بکوژن کە تێری ئەشکەنجەداوە. کاڵی یارمەتیی ئیلێڤن دەدات کە ھێزەکانی باشتربکات و پێی دەڵێت کە پەیوەستکردنی توڕەیییەکەی کلیلێکە بۆ بەھێزکردنی تواناکانی. بە بەکارھێنانی ھێزەکانی، ئیلێڤن پیاوەکە دەدۆزێتەوە، کە ناوی ڕەییە، کۆمەڵەکە دەڕۆن بۆ باڵەخانەکەی ڕەی بۆ کوشتنی. ئیلێڤن دەست بە خنکاندی ڕەی دەکات بە ھێزەکانی، کە نائومێدانە دەڵێت کە برێنەر ھێشتا لە ژیاندا ماوە. ئیلێڤن پەشیمان دەبێتەوە لە کوشتنی ڕەی دوای بینینی وێنەیەکی دوو کچە بچووکەی، کە لەھەمان کاتدا پەیوەندی بە پۆلیسەوە دەکەن، و ڕێش بە کاڵی نادات کە بیکوژێت. کۆمەڵەکە ڕادەکەن بۆ شوێنی خۆحەشاردانەکەیان و کاڵی بە ئیلێڤن دەڵێت کە بمێنێتەوە و تۆڵەی دایکی بکاتەوە یان بگەڕێتەوە بۆ ھۆکینس. ئیلێڤن کێشەکەی مایک و ھۆپەر دەبینێت لە تاقیگەکە و بڕیار ئەیات کە بگەڕێتەوە کاتێک کاڵی و کۆمەڵەکەی لەدەست پۆلیسەکان ھەڵدێن. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١٦ |EpisodeNumber2 = ٨ |Title = بەشی ھەشتەم: مایند فلەیەرەکە |DirectedBy = برایانی دەفەر |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = کۆمەڵێک بوونەوەر ھێرش دەکەنە سەر تاقیگەکە، و زۆرینەی زاناکان دەکوژن. دوای زانینی ئەوەی کە ویڵ سیخوڕێکە بۆ دڕندەکە، مایک پێشنیاری ھێمنکردنەوەی ویڵ دەکای بۆ جۆیس تا بوونەوەرەکان نەیان دۆزنەوە. مایک، جۆیس، ھۆپەر، بۆب، و ئۆوینز لاشە لەھۆشخۆچووەکەی ویڵ دەبەن بۆ ژووری چاودێریی تاقیگەکە بۆ پاراستنی خۆیان لە بوونەوەرەکان. کارەبای تاقیگەکە دەپچڕێت و بۆب پێداگری دەکات کە خۆی جۆزەکان کارپێبکاتەوە و ڕێ بۆ کۆمەڵەکە خۆشبکات بۆ ھەڵھاتن. پیلانەکەی بۆب سەرکەوتوو دەبێت، کە ڕێ بە مایک، جۆیس، ھۆپەر، و ویڵ دەدات کە ھەڵبێن. دکتۆر ئۆوینز دەمێنێتەوە بۆ ئەوەی ڕێ بە بۆب نیشانبدات بۆ چوونەدەرەوەی، بەڵام بۆب دەکوژرێت لەلایەن بوونەوەرەکانەوە لە کاتی نزیکبوونەوەی لە ھەڵھاتن، جۆیس دەکەوێت بە زەویدا، کاتێک لە بەرچاویدا دەمرێت. ھەڵھاتووەکان ڕزگار دەکرێن لەلایەن نانسی، جۆناتان، ستیڤ، دەستن، لوکەس و ماکس و دەگەڕێنەوە بۆ ماڵی بایەرزەکان. چونکە دەیانەوێت تۆڵە بستێننەوە لە دڕندەی سێبەرەکە، کە دواتر بۆیان دەردەکەوێت کە ھاوشێوەی 'مایند فلەیەر'ەکەی ناو ''شوورە و ئەژدیھاکان''ە، کۆمەڵەکە وای دادەنێن کە مایند فلەیەرەکە دەیەوێت بەم گەردوونەدا بڵاوببێتەوە، و بە کوشتنی، ھەموو بوونەوەرەکانیش دەمرن کە پەیوەستن پێوەی - کە ویڵیش دەگرێتەوە. بە بەکارھێنانی مۆرس کۆد، دەتوانن پەیوەندی بە ویڵی ڕاستەقینەوە بکەن، کە پێان دەڵێت کە «دەروازەکە دابخەن». مایند فلەیەرەکە شوێنەکەیان دەدۆزێتەوە و بوونەوەرەکان دەنێرێت بەدوایاندا. کە بوونەوەرەکان نزیک دەبنەقە، یەکێکیان لەناکاو لە پەنجەرەکەوە فڕێ دەدرێتە ژوورەوە و لە زەویدا بە مردووی دەکەوێت. دواتر دەرگاکە خۆبەخۆ دەکرێتەوە و ئیلێڤن دێتە ژوورەوە کە بوونەوەرەکانی دیکەی دوورخستووەتەوە. |LineColor = A42C17 }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی دووەم) |EpisodeNumber = ١٧ |EpisodeNumber2 = ٩ |Title = بەشی نۆیەم: دەروازەکە |DirectedBy = برایانی دەفەر |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} |ShortSummary = دوای یەکگرتنەوەیەکی کورت، ئیلێڤن و کۆمەڵەکە پیلانێک دادەڕێژن بۆ داخستنی دەروازەکە بەبێ کوشتنی ویڵ. ھۆپەر و ئیلێڤن دەڕۆن بۆ تاقیگەکە بۆ داخستنی دەروازەکە (لە ڕێگادا دکتۆر ئۆوینز دەبینن کە ھێرشی کراوەتە سەر و برینداربووە لە کاتی ھەڵھاتنی)، کاتێک جۆناتان، نانسی، و جۆیس ڤایرۆسەکە لە ویڵ دەردەکەن بە زۆر گەرمکردنی لە خانووچکەکەی ھۆپەر. بۆ ڕێگریکردن لە بوونەوەرەکان لە ھێرشکردنی ھۆپەر و ئیلێڤن، مایک، دەستن، لوکەس، ماکس، و ستیڤ پیلانێک دادەڕێژن کە بچنە ناو تونێلەکانەوە و کۆمەڵەکە دوور بخەنەوە. بیڵی دەگاتە ماڵی بایەرزەکان، چونکە باوکی پێی وتووە کە بڕوات و ماکس بدۆزێتەوە، و دەیکات بە شەڕ لەگەڵ ستیڤ. بەڵام ماکس دەتوانێت خۆیانی لێ دووربخاتەوە، و کۆمەڵەکە دەڕۆنە نێو تونێلەکانەوە بۆ جێبەجێکردنی پیلانەکەیان، نانسی ویڵ لە مایند فلەیەرەکە ڕزگار دەکات بە بەکارھێنانی پارچە ئاسنێک. ھەرچەندە مایند فلەیەرەکە ھەوڵ دەدات کە دووری بخاتەوە، ئیلێڤن تووڕەیییەکەی بەردەدات و بە سەرکەوتووانە دەروازەکە دادەخات، و بوونەوەرەکان دەمرن. دوای مانگێک، تۆمارەکەی نانسی بڵاودەبێتەوە، و دەبێتە ھۆی داخستنی تاقیگەکە. باڕب پرسەیەکی بۆ دەکرێت و ئۆوینز، کە چاکبووەتەوە، بەڵگەنامەیەکی لەدایکبوون بۆ ئیلێڤن دروست دەکات، و ناوی دەنێت جەین ھۆپەر و ھۆپەر دەبێتە باوکی ھەڵگرەوەی یاسایی. مایک، ئیلێڤن، دەستن، ویڵ، لوکەس، و ماکس دەڕۆن بۆ سەمای زستانەی قوتابخانەکەیان، کە لەوێ ماکس و لوکەس یەکدی ماچ دەکەن، مایک ئیلێڤن ماچ دەکات، و نانسی سەما لەگەڵ دەستندا دەکات. لە سەرەوژێر، مایند فلەیەرەکە ھێشتا لەژیاندا ماوە، و بەسەر قوتابخانەکەوەیە و وا دیارە کە سیخوڕی بەسەر کۆمەڵەکەوە بکات. |LineColor = A42C17 }} }}</onlyinclude> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Netflix title|80057281}} * پێڕستی ئەڵقەکانی {{IMDb name|4574334}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شتە نامۆکان|٢]] be4m80ykriu23uhjcukpgk5m5ljf7yx 0 170971 1669975 1402384 2026-09-18T16:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669975 wikitext text/x-wiki {{وەسف|وەرزی سێیەمی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی زانستی خەیاڵیی ئەمریکی}} {{Infobox television season | bgcolour = #171014 | image = ST3LambertPoster.png | caption = پۆستەری بازرگانی | starring = {{Plainlist| * [[وینۆنا ڕایدەر]] * [[دەیڤد ھاربەر]] * [[فین وۆڵفھارد]] * [[میڵی بۆبی بڕاون]] * [[گەیتن ماتەرازۆ]] * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] * [[نۆوا شناپ]] * [[سەیدی سینک]] * [[ناتالیا دایەر]] * [[چارلی ھیتن]] * [[جۆو کیری]] * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] * [[مایا ھاوک]] * [[پریا فێرگیوسن]] * [[کارا بوۆنۆ]] }} | country = ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | network = [[نێتفلیکس]] | released = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} | num_episodes = ٨ | prev_season = [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]] | next_season = [[شتە نامۆکان (وەرزی چوارەم)|وەرزی چوارەم]] | episode_list = شتە نامۆکان }} سێیەم وەرزی زنجیرەی [[خەیاڵی زانستی]]ی [[وێژەی ترسناک|ترسناک]]ی تەلەڤیزیۆنیی ئەمریکیی ''[[شتە نامۆکان]]''، ناونراو بە '''''شتە نامۆکان ٣'''''، لە تەواوی جیھاندا پەخشکرا لەلایەن خزمەتگوزاری پەخشکردنی [[نێتفلیکس]] لە ٤ی تەممووزی ٢٠١٩. زنجیرەکە لەلایەن [[برایانی دەفەر]]ەوە دروست کراوە، کە بەرھەمھێنەری جێبەجێکارن لەگەڵ [[شۆن لێڤی]]، دان کۆھن، و ئیان پاترسن. کاستی وەرزی سێیەم پێکدێت لە [[وینۆنا ڕایدەر]]، [[دەیڤد ھاربەر]]، [[فین وۆڵفھارد]]، [[میڵی بۆبی بڕاون]]، [[گەیتن ماتەرازۆ]]، [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]]، [[نۆوا شناپ]]، [[سەیدی سینک]]، [[ناتالیا دایەر]]، [[چارلی ھیتن]]، [[جۆو کیری]]، [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]]، [[مایا ھاوک]]، [[پریا فێرگیوسن]]، و [[کارا بوۆنۆ]]. لەگەڵ [[کاری ئێڵوێس]]، [[جەیک بیوسی]]، [[مایکڵ پاڕک]]، و [[فرانچێسکا ڕیاڵی]] بە ڕۆڵی پاڵپشت.<ref name="casting1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |سەردێڕ='Stranger Things': Priah Ferguson Promoted, Maya Hawke Added As New Regular In Season 3 Of Netflix Series |ئیش=Deadline Hollywood |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180812065117/https://deadline.com/2018/03/stranger-things-priah-ferguson-promoted-recurring-erica-maya-thurman-hawke-new-regular-season-3-netflix-series-1202308414/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="casting2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/cary-elwes-jake-busey-stranger-things-cast-season-3-1202756902/ |سەردێڕ=Cary Elwes, Jake Busey Join 'Stranger Things' Season 3 |ئیش=Variety |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180716194619/https://variety.com/2018/tv/news/cary-elwes-jake-busey-stranger-things-cast-season-3-1202756902/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="casting3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2018/tv/news/stranger-things-season-3-francesca-reale-1202804733/ |سەردێڕ='Stranger Things' Season 3 Casts 'Haters Back Off' Alum Francesca Reale |ئیش=Variety |ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180815144204/https://variety.com/2018/tv/news/stranger-things-season-3-francesca-reale-1202804733/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ''شتە نامۆکان ٣'' بووە خاوەنی ستایشی ڕەخنەگران، بەزۆری بۆ دیمەنەکانی، گاڵتەئامێزییەکەی، نواندنەکان (بەتایبەتی نواندنەکانی ھاربەر، بڕاون، مۆنتگۆمەری، و ھاوک)، و قورسایییە سۆزدارییەکەی، بەڵام ھەندێکیان ڕەخنەیان لە چیرۆکە پاڵپشتەکەی ھەندێک لە کەسایەتییەکان. == پێشەکی == لە ھاوینی ١٩٨٥ لە ھۆکینس، مۆڵی ستارکۆرتی تازە کراوە بووەتە مایەی سەرنجی شارەکە، کە فرۆشگاکانی دیکە بێ کار کردووە. سەرۆکی پۆلیسی ھۆکینس، جیم ھۆپەر، ناڕازییە بەرامبەر پەیوەندییە تازەکەی نێوان ئیلێڤن و مایک، لە کاتێکدا کە جۆیس دەیەوێت بچێتە دەرەوەی ھۆکینس بۆ ژیانێکی باشتر بۆ خۆی و منداڵەکانی، و جێھێشتنی ھاوڕێیەتیی منداڵەکانی و پەیوەندییەکەی لەگەڵ ھۆپەر. جۆیس دەبینێت کە موگناتیسەکانی بەشێوەیەکی سەیر ڕەفتار دەکەن و بڕیار دەدات کە لێکۆڵینەوە بکات. ھەرچۆنێک بێت، بەرز و نزمی وزە دەبێتە ھۆی ئاگاداریی ویڵ لە شتێکی ئەودنیایی، و ئیلێڤن و ماکس دەبینن کە دانیشتووانی شارەکە سەیر ڕەفتار دەکەن. سەرەڕای داخستنی دەروازەی سەرەوژێر، ترسی ئەوەیان ھەیە کە ھێشتا لە مەترسیدا بن بەھۆیەوە. == کاست و کەسایەتییەکان == === کاستی سەرەکی === * [[وینۆنا ڕایدەر]] بە ڕۆڵی [[جۆیس بایەرز]]<ref name="ST3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://media.netflix.com/en/press-releases/netflix-renews-stranger-things-for-a-third-season/ |سەردێڕ=Netflix renews Stranger Things for a third season |ئیش=[[Netflix Media Center]] |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171204150131/https://media.netflix.com/en/press-releases/netflix-renews-stranger-things-for-a-third-season |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[دەیڤد ھاربەر]] بە ڕۆڵی [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|جیم ھۆپەر]]<ref name="ST3"/> * [[فین وۆڵفھارد]] بە ڕۆڵی [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک ویڵەر]]<ref name="ST3"/> * [[میڵی بۆبی بڕاون]] بە ڕۆڵی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن / جەین ھۆپەر]]<ref name="ST3"/> * [[گەیتن ماتەرازۆ]] بە ڕۆڵی [[دەستن ھێندرسن]]<ref name="ST3"/> * [[کەیڵەب مەگڵاکڵین]] بە ڕۆڵی لوکەس سینکلەیر<ref name="ST3"/> * [[نۆوا شناپ]] بە ڕۆڵی [[ویڵ بایەرز]]<ref name="ST3"/> * [[سەیدی سینک]] بە ڕۆڵی ماکس مەیفیڵد<ref name="ST3"/> * [[ناتالیا دایەر]] بە ڕۆڵی [[نانسی ویڵەر]]<ref name="ST3"/> * [[چارلی ھیتن]] بە ڕۆڵی جۆناتان بایەرز<ref name="ST3"/> * [[جۆو کیری]] بە ڕۆڵی [[ستیڤ ھارینگتن]]<ref name="ST3"/> * [[دەیکرێ مۆنتگۆمەری]] بە ڕۆڵی بیڵی ھارگرۆڤ<ref name="ST3"/> * [[مایا ھاوک]] بە ڕۆڵی ڕۆبن بەکڵی<ref name="ST3"/> * [[پریا فێرگیوسن]] بە ڕۆڵی ئێریکا سینکلەیر<ref name="ST3"/> * [[کارا بوۆنۆ]] بە ڕۆڵی کارن ویڵەر<ref name="ST3"/> === ڕۆڵە پاڵپشتەکان === * [[جۆو کرێست]] بە ڕۆڵی تێد ویڵەر ویڵەر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wbrz.com/news/lsu-professor-continues-his-role-on-hit-show-stranger-things-/ |سەردێڕ=LSU professor continues his role on hit show 'Stranger Things' |یەکەم=Chris |دوایین=Lunkin |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[WBRZ]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190704074947/https://www.wbrz.com/news/lsu-professor-continues-his-role-on-hit-show-stranger-things-/ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٤ی تەممووزی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * ئاندری ئیڤێنچکۆ بە ڕۆڵی گریگۆری<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.yahoo.com/entertainment/stranger-things-terminator-andrey-ivchenko-takes-us-inside-his-scene-stealing-season-3-role-205437216.html |سەردێڕ=He'll be back? 'Stranger Things' Terminator, Andrey Ivchenko, takes us inside his scene-stealing Season 3 role |یەکەم=Ethan |دوایین=Alter |ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[Yahoo!]]}}</ref> * [[برێت گێڵمان]] بە ڕۆڵی مورەی باومان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cnet.com/news/stranger-things-3-you-can-actually-call-murray-baumans-phone-number/ |سەردێڕ=Stranger Things 3: You can actually call Murray Bauman's phone number |دوایین=Burton |یەکەم=Bonnie |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ئیش=[[CNET]]}}</ref> * [[کاری ئێڵوێس]] بە ڕۆڵی لاری کڵاین<ref name="casting2"/> * [[پێگی مایڵی]] بە ڕۆڵی دۆریس دریسکۆڵ<ref name="screenrant cast">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://screenrant.com/stranger-things-season-3-cast-new-characters/ |سەردێڕ=Stranger Things Season 3 Cast & New Character Guide |یەکەم=Ammie |دوایین=Gimmell |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[Screen Rant]]}}</ref> * [[جەیک بیوسی]] بە ڕۆڵی بروس لۆوی<ref name="casting2"/> * [[فرانچێسکا ڕیاڵی]] بە ڕۆڵی ھێدەر ھۆڵۆوەی<ref name="casting3"/> * [[مایکڵ پاڕک]] بە ڕۆڵی تۆم ھۆڵۆوەی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://collider.com/stranger-things-3-plot-details-netflix/ |سەردێڕ='Stranger Things': Everything We Learned About Season 3 On Set at the Starcourt Mall |یەکەم=Vinnie |دوایین=Mancuso |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190614212349/http://collider.com/stranger-things-3-plot-details-netflix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ئیش=[[Collider (website)|Collider]]}}</ref> * [[ئالێک ئوتگۆف]] بە ڕۆڵی دکتۆر ئەلێکسی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.refinery29.com/en-us/2019/07/237176/stranger-things-3-netflix-justice-for-alexei |سەردێڕ=The Internet Has A Lot Of Feelings About Alexei & His Slurpee In Stranger Things 3 |یەکەم=Tara |دوایین=Edwards |ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[Refinery29]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190707154318/https://www.refinery29.com/en-us/2019/07/237176/stranger-things-3-netflix-justice-for-alexei | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٧ی تەممووزی ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * یاسێن پێیانکۆڤ بە ڕۆڵی زانای ڕووسی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://today.uic.edu/uic-head-of-theatre-and-actor-yasen-peyankov-teaching-makes-me-a-better-actor-and-director |سەردێڕ=UIC head of theatre and actor Yasen Peyankov: 'Teaching makes me a better actor and director' |یەکەم=Carlos |دوایین=Sadovi |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[University of Illinois at Chicago]] | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190501140642/https://today.uic.edu/uic-head-of-theatre-and-actor-yasen-peyankov-teaching-makes-me-a-better-actor-and-director | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١ی ئایاری ٢٠١٩| ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[ڕۆب مۆرگان]] بە ڕۆڵی ئەفسەر پاوێڵ<ref name="screenrant cast"/> * [[جۆن پۆڵ ڕێینۆڵدز|جۆن ڕێینۆڵدز]] بە ڕۆڵی ئەفسەر کاڵاھان<ref name="screenrant cast"/> * ئارتەر دابرینیان بە ڕۆڵی دکتۆر ژارکۆڤ * میشا کوزنێتسۆڤ بە ڕۆڵی کۆماندەر ئازێرۆف<ref name="screenrant cast"/> === میوانە دیارەکان === * [[شۆن ئاستن]] بە ڕۆڵی بۆب نیوبی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a28298902/stranger-things-season-3-bob-newby-sean-astin-cameo/ |سەردێڕ=Stranger Things boss talks season 3, episode 1's surprise cameo |یەکەم=Dan |دوایین=Seddon |ڕێکەوت=٥ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Digital Spy |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190710062327/https://www.digitalspy.com/tv/ustv/a28298902/stranger-things-season-3-bob-newby-sean-astin-cameo/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[کاترین کەرتن]] بە ڕۆڵی کڵۆدیا ھێندرسن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.moviefone.com/2019/07/08/stranger-things-cast-who-guest-starred-on-law-order-svu-and-ci/ |سەردێڕ='Stranger Things' Cast Who Guest Starred on 'Law & Order,' 'SVU' and 'CI' |یەکەم=Sharon |دوایین=Knolle |وێبگە=www.moviefone.com |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190710062929/https://www.moviefone.com/2019/07/08/stranger-things-cast-who-guest-starred-on-law-order-svu-and-ci/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * ڕاندی ھاڤنز بە ڕۆڵی سکۆت کڵاڕک<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.refinery29.com/en-us/2019/07/236875/stranger-things-recap-season-3-episode-synopsis |سەردێڕ=R29 Binge Club: "Stranger Things" Season 3 |یەکەم=Kathryn |دوایین=Lindsay |وێبگە=www.refinery29.com |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704210847/https://www.refinery29.com/en-us/2019/07/236875/stranger-things-recap-season-3-episode-synopsis |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[ویڵ چەیس]] بە ڕۆڵی نیڵ ھارگرۆڤ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.refinery29.com/en-us/2019/07/236991/who-died-stranger-things-season-3-episode-8-end-recap-hopper |سەردێڕ=Here's Who Definitely Died In The "Stranger Things" Season 3 Finale |یەکەم=Ariana |دوایین=Romero |وێبگە=www.refinery29.com |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704210846/https://www.refinery29.com/en-us/2019/07/236991/who-died-stranger-things-season-3-episode-8-end-recap-hopper |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * کریستۆفەر کۆنڤێری بە ڕۆڵی بیڵی بە منداڵی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://youngbway.org/2019/07/christopher-convery-to-appear-on-stranger-things-season-3-waitress-becomes-the-longest-running-show-at-the-brooks-atkinson-theatre-and-more/ |سەردێڕ=Christopher Convery to Appear on "Stranger Things" Season 3, WAITRESS Becomes the Longest-Running Show at the Brooks Atkinson Theatre, and more! |یەکەم=Audrey |دوایین=Lang |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Young Broadway Actor News |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714093353/http://youngbway.org/2019/07/christopher-convery-to-appear-on-stranger-things-season-3-waitress-becomes-the-longest-running-show-at-the-brooks-atkinson-theatre-and-more/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * جەیسی سینک بە ڕۆڵی ماکس بە منداڵی<ref>{{بیرخستنەوەی ئەڵقە|سەردێڕ=Chapter Six: E Pluribus Unum |زنجیرە=Stranger Things |بەستەری زنجیرە=Stranger Things |کەناڵ=[[Netflix]] |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|وەرز=٣|ژمارە=٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.netflix.com/watch/80222777?trackId=13752289&tctx=0%2C1%2C8e9aaadf1bb221ee724525662c29cca9b4391566%3Aca70281b7ea89c5b79460db85cc0b95f34d63ca6%2C%2C}}</ref> * [[بێت ڕیسگراف]] بە ڕۆڵی دایکی بیڵی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2019/03/richard-lovely-beth-riesgraf-asif-ali-jeffrey-self-linda-park-cast-in-1202580522/ |سەردێڕ='Lovestruck': Beth Riesgraf, Jeffery Self & Linda Park Cast In Fox's Tom Kapinos Pilot |یەکەم١=Denise |دوایین١=Petski |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190331065515/https://deadline.com/2019/03/richard-lovely-beth-riesgraf-asif-ali-jeffrey-self-linda-park-cast-in-1202580522/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ئیش=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> * [[گابریێڵا پیزۆلۆ]] بە ڕۆڵی سوزی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/the-neverending-story-song-in-stranger-things-season-3-surprised-gaten-matarazzo-just-like-fans-18176856 |سەردێڕ=The Song Dustin & Suzie Sing In 'Stranger Things' Season 3 Totally Surprised Gaten Matarazzo |وێبگە=Bustle |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709161617/https://www.bustle.com/p/the-neverending-story-song-in-stranger-things-season-3-surprised-gaten-matarazzo-just-like-fans-18176856 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[پۆڵ ڕەیزەر]] بە ڕۆڵی سام ئۆوینز<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tv.avclub.com/all-our-unanswered-stranger-things-3-questions-1836186404 |سەردێڕ=All our unanswered Stranger Things 3 questions |یەکەم=Erik |دوایین=Adams |وێبگە=TV Club |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190710062324/https://tv.avclub.com/all-our-unanswered-stranger-things-3-questions-1836186404 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەڵقەکان == <onlyinclude>{{Episode table |background=#171014 |overall=5 |season=5 |title=35 |director=16 |writer=21 |airdate=18 |released=y |episodes= {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ١٨ |EpisodeNumber2 = ١ |Title = بەشی یەکەم: سوزی، گوێت لێمە؟ |DirectedBy = [[برایانی دەفەر]] |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = لە حوزەیرانی ١٩٨٤دا، زاناکانی [[یەکێتی سۆڤیەت]] ھەوڵ دەدەن کە بەزۆر دەروازەیەکی نوێ بۆ سەرەوژێر بکەنەوە. دوای ساڵێک لە ھۆکینس، ناوبانگی مۆڵی ستارکۆرتی نوێ کاری فرۆشگاکانی دیکەی نەھێشتووە، کە خەڵکانی شارەکەی تووڕە کردووە. بۆ بێبەختیی [[جیم ھۆپەر (شتە نامۆکان)|ھۆپەر]]ی تازە باوک، [[مایک ویڵەر (شتە نامۆکان)|مایک]] و [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]] پەیوەندییەکی خۆشەویستیان پێکھێناوە، کە وا لە ھۆپەر دەکات ئامۆژگاریی جۆیس وەربگرێت. جۆیس پێشنیاری گفتوگۆیەکی «دڵ-بۆ-دڵ» دەکات لەگەڵیان. دەستن دەگەڕێتەوە لە کامپی زانستیی ھاوینەیی و، بە یارمەتی منداڵەکانی دیکە، تاوەرێکی ڕادیۆییی کاتی دادەنێت بۆ پەیوەندیکردن بە سوزی، خۆشەویستەکەی، لە کامپ، کە وا لە منداڵەکانی دیکە دەکات – کە شکیان ھەیە کە سوزی بە ڕاستی بوونی ھەبێت – کە جێی بھێڵن، بەڵام دەستن دواتر گوێی لە نامەیەکی ڕووسی دەبێت لە ڕادیۆکەیدا. ویڵ ھەست دەکات کە مایند فلەیەرەکە ھێشتا لە ژیاندا بێت، بەڵام بۆ خۆی دەھێڵێتەوە. ھۆپەر ھەوڵ دەدات ھەستەکانی خۆی بۆ مایک و ئیلێڤن باس بکات، بەڵام گوێنەدانی مایک ھۆپەر تووڕە دەکات و وای لێدەکات لە بە نھێنی ھەڕەشەی لێبکات کە لەمەودوا ئیلێڤن نەبینێت. جرجەکان کۆدەبنەوە لە کارگەیەکی نزیک ھۆکینس کە لەوێ دەتەقن و دەبن بە تۆپەڵەیەک لە ماددەی ئەندامی. بیڵی داوا لە خاتوو ویڵەر دەکات کە چەند «وانەیەکی مەلەکردن»ی پێبدات. لە کاتێکدا ھەردووکیان حەزی خۆشەویستیان بۆ یەکتری ھەیە لە کاتێکی درێژەوە، لەوانەیە ببێتە پەیوەندییەکی ڕەگەزی. کاتێک خاتوو ویڵەر خۆی ئامادە دەکات بۆ «ژوانەکە»، پەشیمان دەبێتەوە و بمێنێتەوە بۆ مێردەکەی و منداڵەکانی، و ناڕوات بۆ بینینی بیڵی. دواتر، لە کاتی لێخوڕین بەلای کارگەیەکدا، ئۆتۆمبێلەکەی بیڵی خۆی دەکێشێت بە بوونەوەرێکی نەبینراودا و ڕادەکێشرێتە نێو کارگەکەوە. }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ١٩ |EpisodeNumber2 = ٢ |Title = بەشی دووەم: جرجەکانی مۆڵەکە |DirectedBy = ڕایانی دەفەر |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = بیڵی لە کارگەکە ھەڵدێت دوای ئەوەی بوونەوەرەکە دیمەنێکی سەرەوژێری نیشان دەدات کە تێیدا ھاوشێوەیەکی خۆی دەبینێت. بیڵی بوونەوەرەکەوە ڕێنوێنی دەکرێت تا ژینپارێزی ھاوپیشەی ھێدەر ھۆڵۆوەی بڕفێنێت و بیھێنێت بۆ بوونەوەرەکە. مایک درۆ دەکات لەگەڵ ئیلێڤن بۆ ئەوەی نەیبینێت، کە ئیلێڤن دەشڵەژێنێت و ھۆپەریش پێی خۆشە کە یەکتری نابینن. ماکس پێی دەزانێت کە مایک درۆ دەکات و بە ئیلێڤن دەڵێت ئەگەر داوای لێبووردن نەکات، ئیلێڤن دەبێت لێی جیا ببێتەوە. نانسی و جۆناتان، کە لە ''ھۆکینس پۆست'' کاردەکەن، لە ماڵی ژنێکی پیر دەکۆڵنەوە بە ناوی خاتوو دریسکۆڵەوە کە دەڵێت جرجەکان پەینەکانی دەخۆن و دژوارانە ھەڵسوکەوت دەکەن. دوای ڕۆیشتنیان، جرجێکی گیراو دەتەقێت و دەبێتە تۆپەڵێک لە ماددەی ئەندامی و ھەڵدێت. ماکس و ئیلێڤن یەک دەگرن لە کاتی بازاڕی کردنیان لە مۆڵی ستارکۆرت و مایک، ویڵ، لوکەس دەبینن. مایک دووبارە درۆ دەکاتەوە، کە وا لە ئیلێڤن دەکات کە لێی جیا ببێتەوە. جۆیس دەستدەکات بە لێکۆڵینەوە لەسەر لەدەستدانی توانای موگناتیسیی فرۆشگاکە و ساردکەرەوەی ماڵەوەی، کە بەھۆیەوە ژوانی ئێوارەی لەگەڵ ھۆپەر لەکیس دەچێت. دەستن یەک دەگرێتەوە لەگەڵ ستیڤ، کە ئێستا لە دۆندرمەفرۆشێک کاردەکات لە ستارکۆرت لەگەڵ ھاوپۆلی پێشووی ڕۆبن بەکڵی. سیانەکە گفتوگۆ ڕووسییەکە وەردەگێڕن و دیاری دەکەن کە نامە ناپەیوەستەکە دەبێت کۆدێک بێت. }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ٢٠ |EpisodeNumber2 = ٣ |Title = بەشی سێیەم: دۆسییەی ژینپارێزە ونبووەکە |DirectedBy = [[شۆن لێڤی]] |WrittenBy = ویلیام بریجس |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = ئیلێڤن تواناکانی بەکاردەھێنێت تا سیخوڕی بەسەر مایکەوە و دواتر بیڵییەوە بکات، کە ھەست بە ئامادەبوونی ئیلێڤن دەکات. ماکس و ئیلێڤن ھەوڵ دەدەن کە بیڵی و ھێدەر بدۆزنەوە لە مەلەوانگەکە، بەڵام سەرکەوتوو نابن، لەگەڵ ئیلێڤن بە بەکارھێنانی ھێزە دەروونییەکانی بۆ دۆزینەوەی ھێدەر. دوای زانینی زیاتر دەربارەی ھەڵسوکەوتە سەیرەکەی جرجەکان و ڕاپۆرتەکانی پەین و کیمیایییە ونبووەکان لە تەواوی ھۆکینس، نانسی جۆناتان دەباتەوە بۆ ماڵەکەی خاتوو دریسکۆڵ کە دەبینن خۆی پەین دەخوات. ویڵ مایک و لوکەس جێدەەھێڵێت، لەبەر شڵەژاوی بە سەرقاڵیان لەگەڵ کچەکان. ڕۆبن کۆدی گفتوگۆ ڕوسییەکە دەکایەوە، دیاریدەکات کە دەربارەی بارێکە کە دەگاتە ستارکۆرت لەو شەوەدا، و بەشدار دەبێت لەگەڵ دەستن و ستیڤ لە لێکۆڵینەوەیەک کە تێیدا سیخوڕی دەکەن بەسەر سەربازی چەکدار لە شوێنی بار داگرتنەکەی ستارکۆرت. ھۆپەر تووڕەیە لە جۆیس بۆ نەھاتنی بۆ ژوانەکە، بەڵام جۆیس ڕازی دەکات کە موگناتیسەکان دەبێت توانای موگناتیسیان لەدەست دابێت بەھۆی ئامێرێکی ئەلێکترۆموگناتیسیی تاقیگە چۆڵکراوەکە. ھۆپەر و جۆیس دەڕۆن بۆ تاقیگەکە بۆ لێکۆڵینەوە، بەڵام ھۆپەر ھێرشی دەکرێتە سەر لەلایەن گریگۆرییەوە، کە سەربازێکی ڕووسییە. ماکس و ئیلێڤن بیڵی و ھێدەر دەدۆزنەوە، کە نانی ئێوارە دەخۆن لەگەڵ دایک و باوکی ھێدەردا، کە بەڕواڵەت باش دەردەکەون. دوای ئەوەی کچەکان دەڕۆن، بیڵی و ھێدەر دایک و باوکی دەبورێننەوە، کە ویڵ ھەستی پێدەکات و دەڵێت کە مایند فلەیەرەکە ھاتووەتەوە. }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ٢١ |EpisodeNumber2 = ٤ |Title = بەشی چوارەم: تاقیکردنەوەی ساوناکە |DirectedBy = [[شۆن لێڤی]] |WrittenBy = کەیت ترێفری |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = بیڵی و ھێدەر دایک و باوکی دەبەن بۆ کارگەکە، لەوێ دەستیان بەسەردا دەگیرێت لەلایەن مایند فلەیەرەکەوە (کە ئێستا بوونەوەرێکی خاوەن جەستەیە کە لە پێستی جرجەکان دروست بووە). ھۆپەر بیری دەکەوێتەوە کە پێشتر گریگۆری بینیوە لەگەڵ پارێزگاری شارەکە، لاری کڵاین؛ ھۆپەر و جۆیس زۆر لە کڵاین دەکەن کە دەری بخات کە گریگۆری پیاوێکی ڕووسییە کە بە درێژاییی ھۆکینس زەوی چۆڵکراوی کڕیوە. کڵاین دواتر گریگۆری ئاگادار دەکاتەوە کە ھۆپەر و جۆیس پیلانیان ئەوەیە کە زەوییەکان بگەڕێن. لە ستارکۆرت، دەستن، ستیڤ و ڕۆبن پشت دەبەستن بە خوشکەکەی لوکەس، ئێریکا، بۆ چوونە نێو ژوورەکەی کە بارەکانی تێدایە، کە دوای چوونەژوورەوەیان بۆیان دەردەکەوێت کە بەرزکەرەوەیەکە. نانسی و جۆناتان دەردەکرێن لە کارەکەیان لەلایەن خاوەن کارەکەیانەوە (باوکی ھێدەر) لەبەر بێزارکردنی خاتوو دریسکۆڵ؛ نانسی سەرەڕای ئەمەش سەردانی خاتوو دریسکۆڵ دەکات لە نەخۆشخانە لەبەرئەوەی گومانی ھەیە، و لەوێ دەبینێت کاتێک خاتوو دریسکۆڵ دەستی بەسەردا دەگیرێت لەلایەن مایند فلەیەرەکەوە. ویڵ پەیوەندیی خۆی بە مایند فلەیەرەکەوە باس دەکات بۆ مایک، لوکەس، ئیلێڤن، و ماکس، و دەڵێت کە مایند فلەیەرەکە ھێشتا لە جیھانی {{قت|ڕاستیدا}} نیشتەجێیە و دەستی بەسەر بیڵیدا گرتووە. پیلانێک دادەڕێژن کە بیڵی لە ژووری ساوناکەدا بگرن بۆ ئەوەی بزانن کە دەستی بەسەردا گیراوە، بەڵام بیڵی ھەڵدێت و خەریکە دەیانکوژێت بەڵام ئیلێڤن ئارامی دەکاتەوە. بیڵی دەگەڕێتەوە بۆ کارگەکە، کە لەوێ زۆر لە خەڵکی شارەکە دەستیان بەسەردا گیراوە لەوکاتەوە. }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ٢٢ |EpisodeNumber2 = ٥ |Title = بەشی پێنجەم: دەست بەسەردا گیراوەکە |DirectedBy = یوتا بریسویتز |WrittenBy = پۆڵ دیچەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = ھۆپەر و جۆیس لە یەکێک لە زەوییە چۆڵکراوەکاندا دەگەڕێن، کە تاقیگەیەکی نھێنی تێدا دەدۆزنەوە. گریگۆری دەگاتە ئەوێ بۆ کوشتنیان، و بە زەحمەتی ھەڵدێن لەگەڵ بارمتەیەک - زانایەکی ڕووسی بە ناوی ئەلێکسی - ی بەستراو. دەستن، ستیڤ، ڕۆبن، و ئێریکا دەگەنە تاقیگەیەکی ڕووسی لەژێر ستارکۆرت و خۆیان لە سەربازە ڕووسییەکان دەشارنەوە کە سندووق دادەگرنە نێو بەرزکەرەوەکە. لە ھەوڵی دۆزینەوەی ژووری پەیوەندییەکان، کۆمەڵەکە ناوچەیەکی گەورەی تاقیکردنەوە دەدۆزنەوە کە تێیدا زاناکان ھەوڵ دەدەن بەزۆر دەروازەیەک بکەنەوە بۆ سەرەوژێر. چونکە ئەلێکسی بە ئینگلیزی نادوێت، ھۆپەر و جۆیس دەینەن بۆلای مورەی - تاکە کەس کە بیناسن کە بە ڕووسی بدوێت - بۆ وەرگێڕان. گریگۆری ھەوڵ دەدات کە دوایان بکەوێت بەڵام ونیان دەکات. نانسی و جۆناتان یەک دەگرنەوە لەگەڵ ویڵ، مایک، لوکەس، ئیلێڤن، و ماکس و دواتر وای دادەنێن کە بیڵی و دریسکۆڵ ھەردووکیان دەستیان بەسەردا گیراوە لەلایەن مایند فلەیەرەکەوە، کە بەکاریان دەھێنێت بۆ «دەست بەسەر گرتن» بەسەر خەڵکیدا بۆ دروستکردنی سوپایەک. کۆمەڵەکە بڕیار دەدەن کە سەردانی دریسکۆڵ بکەن لە نەخۆشخانەکە بۆ زانینی زیاتر، بەڵام دەبینن کە لەوێ نییە. دواتر ھێرشیان دەکرێتە سەر لەلایەن تۆم و بروسەوە کە ئێستا دەستیان بەسەردا گیراوە کە، دواتر نانسی و جۆناتان دەیانکوژن، دەتوێنەوە بۆ تۆپەڵەیەکی تاک لە ماددەی ئەندامی کە ھاوشێوەی مایند فلەیەرەکەیە. }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ٢٣ |EpisodeNumber2 = ٦ |Title = بەشی شەشەم: تاک لە زۆرێک |DirectedBy = یوتا بریسویتز |WrittenBy = کەرتس گوین |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = ئیلێڤن، کە تازە لەگەڵ مایک ئاشتبووەتەوە، ھێزەکانی بەکاردەھێنێت بۆ ڕێگریکردن لە مایند فلەیەرەکە، کە وای لێدەکات بگەڕێتەوە بۆ کارگەکە. لە تاقیگە ڕووسییەکەی ژێر ستارکۆرت، ستیڤ و ڕۆبن گیراون، بێ ھۆش کراون، و لێپێچینەوەیان لەگەڵ دەکرێت، بەڵام دەستن و ئێریکا دەتوانن کە ڕزگاریان بکەن. لەگەڵ مورەی بە وەرگێڕان، ھۆپەر و جۆیس ئەلێکسی بە بارمتە دەگرن، زۆری لێدەکەن کە دەری بخات کە ڕووسییەکان دەیانەوێت بگەن بە سەرەوژێر و کە دەروازەیەک دەکەنەوە لەژێر ستارکۆرت. ھۆپەر پەیوەندی بە ئۆوینزەوە دەکات بۆ ئاگادارکردنەوەی حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ھەڕەشەکە بەڵام جۆیس جەختی لەوە دەکاتەوە کە یەکسەر بگەڕێنەوە بۆ ھۆکینس، لە ترسی ئەوەی کە منداڵەکان تێوەگلابن. گریگۆری یەخەی کڵاین دەگرێت لە ڤیستیڤاڵی ڕۆژی ئازادی، داوای لێدەکات کە ھەوڵی زیاتر بدات لە دۆزینەوەی ھۆپەر. مایک بێ مەبەستانە دان بە خۆشەویستییەکەیدا دەنێت بۆ ئیلێڤن. بۆ دۆزینەوەی مایند فلەیەرەکە، ئیلێڤن ھێزەکانی بەکاردەھێنێت لە ھەوڵی پەیوەندیکردن بە بیڵییەوە جەستەییانە، کە دەربارەی منداڵییە بە کێشەکەی دەزانێت و چلەیەرەکە دەدۆزێتەوە لە کارگەکە. بیڵی ھەست بە ئامادەییی ئیلێڤن دەکات، و ناونیشانی بە مایند فلەیەرەکە دەڵێت، و دەری دەخات کە پیلانی مایند فلەیەرەکە کوشتنی ئیلێڤنە بۆ تۆڵەسەندنەوە لە داخستنی دەروازەکە. دەست بەسەرداگیراوەکان لە کارگەکە کۆدەبنەوە، کە دەتوێنەوە بۆ تۆپەڵەیەک لە ماددەی ئەندامی و تێکەڵی مایند فلەیەرەکە دەبن. }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ٢٤ |EpisodeNumber2 = ٧ |Title = بەشی حەوتەم: گازەکە |DirectedBy = برایانی دەفەر |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = ئیلێڤن و ئەوانی دیکە دڵنیان کە مایند فلەیەرەکە دێت بۆیان لەبەرئەوەی ئیلێڤن ئەو کەسە بووە کە پێشتر دەروازەکەی داخستووە. ویڵ ھەست بە نزیکبوونەوەی مایند فلەیەرەرەکە دەکات کاتێک و ھێرشیان دەکرێتە سەر پێش ئەوەی ئەوان ھەڵبێن، کە بەھۆیەوە ئیلێڤن بریندار دەبێت. دەستن و ئێریکا ستیڤ و ڕۆبنی بێھۆش ڕادەکێشنە نێو سینەمای ستارکۆرت. کۆمەڵەکەی ئیلێڤن دەچنە نێو فروشگایەکەوە بۆ یارمەتیدانی لە چارەسەرکردنی برینەکەی و کۆکردنەوەی پێداویستیی زیاتر. دەستن پەیوەندیان پێوە دەکات بە وۆکی تۆکییەکەی و ھەوڵی ڕوونکردنەوەی بارودۆخیان دەدات بەڵام پیلەکەی وزەی تێدا نامێنێت. ئیلێڤن ھێزەکانی بەکاردەھێنێت بۆ دۆزینەوەی دەستن و کۆمەڵە دەڕۆن بۆ مۆڵەکە. ستیڤ ھەستی خۆی بۆ ڕۆبن دەردەخات، بەڵام ڕۆبن بە [[لێزبیەن]] [[خۆئاشکراکردن|خۆی ئاشکرا دەکات]]. کۆمەڵەکەی ھۆپەر دەڕۆن بۆ ڤیستیڤاڵەکە بۆ دۆزینەوەی منداڵەکان و لەلایەن کڵاینەوە دەبینرێن، کە ڕووسییەکان ئاگادار دەکاتەوە. ئەلێکسی لوشندانە تەقەی لێدەکرێت لەلایەن گریگۆرییەوە لە پێش چاوی مورەی. مورەی، ھۆپەر، و جۆیس خۆیان لە چەند ئەندامێکی سۆڤیەت لادەدەن و دەزانن کە ئەندامەکان بۆ منداڵەکان دەگەڕێن لە مۆڵەکە. لە مۆڵەکە، کۆمەڵەکەی ئیلێڤن دەگەن بۆ وەستاندنی ڕووسییەکان لە تەقەکردن لە کۆمەڵەکەی دەستن. ئیلێڤن لە پێش چاوی منداڵەکاندا دەکەوێت بە زەودا، و برینەکەی دەجووڵێت. }} {{Episode list/sublist|شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم) |EpisodeNumber = ٢٥ |EpisodeNumber2 = ٨ |Title = بەشی ھەشتەم: جەنگەکەی ستارکۆرت |DirectedBy = برایانی دەفەر |WrittenBy = برایانی دەفەر |OriginalAirDate = {{Start date|٢٠١٩|٧|٤}} |LineColor = 171014 |ShortSummary = ئیلێڤن پارچەیەکی مایند فلەیەرەلە لەخۆی دەکاتەوە کە بە برینەکەیەوە چەسپابوو، کە بێھێزی دەکات. دواتر کۆمەڵەکەی ھۆپەر دەگەن و پیلان دادەڕێژن کە کۆمەڵەکەی ئیلێڤن ببرێنە سەلامەتی، کاتێک ھۆپەر، جۆیس، و مورەی ئامێرەکە دەکوژێننەوە، لەگەڵ دەستن و ئێریکا وەک ڕێنیشاندەریان لە تاوەری ڕادیۆکەوە. بیڵی و مایند فلەیەرەکە کۆمەڵەکەی ئیلێڤن لە مۆڵەکدا دەگرن. ئەوانی دیکە ھێرش دەکەنە سەر مایند فلەیەرەکە بە بەکارھێنانی تەقەمەنی، ئیلێڤن دەتوانێت مێشکی بیڵی بەخەبەربھێنێت لە یادەوەرییەکانی، و بیڵی خۆی قوربانی دەکات بۆ پاراستنی ئیلێڤن. ھۆپەر شەڕ لەگەڵ گریگۆریدا دەکات لە ژووری دەروازەکە و دەیکوژێت بە فڕێدسنی بۆ نێو ئامێرەکە، کە دەبێتە ھۆی گرتنی شوێنی دەربازبوونەکەی. لەبەر نەبوونی کات، جۆیس زۆری لێدەکرێت تا ئامێرەکە بکوژێنێتەوە، کە بەڕواڵەت ھۆپەر دەکوژێت. مایند فلەیەرەکە دەمرێت کاتێک دکتۆر ئۆوینز دەگات بە ھێزی سەربازییەوە. دوای سێ مانگ، مۆڵی ستارکۆرت ڕووخاوە و کڵاینێکی ئابڕووچوو دەستگیرکراوە. خێزانەکەی جۆیس و ئیلێڤنێکی ھێشتا بێھێز خۆیان ئامادەدەکەن تا ماڵیان بگوازنەوە بۆ دەرەوەی ھۆکینس. مایک و ئیلێڤن خۆشەویستیی خۆیان بۆ یەکدی دەردەبڕن و پیلان دادەنێن کە لە یادی سوپاسکردن یەکدی ببیننەوە. لە کاماچاتکا، چەند پەسەوانێکی ڕووسی پێیان گووتراوە کە بەندکراوێک وەک خواردن بدەن بە دێمەگۆرگنێک، بەڵام «ئەمریکییەکە نا». }} }}</onlyinclude> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Netflix title|80057281}} * {{IMDb episodes|4574334}} * {{TV.com episodes|stranger-things||شتە نامۆکان|سێیەم}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شتە نامۆکان|٣]] m3ouwnrtfhbburu7wbh2lfx0xok5ahw 0 171220 1670218 1390469 2026-09-19T01:37:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1670218 wikitext text/x-wiki {{وەسف|دەرھێنەر و بەرھەمھێنەرێکی کەنەدی}} {{Infobox person | image = Shawn Levy by Gage Skidmore.jpg | imagesize = |caption = لێڤی لە کۆمیک-کۆنی ساندیاگۆی ٢٠١٧ | name = شۆن لێڤی | birth_date = {{Birth date and age|١٩٦٨|٧|٢٣|mf=y}} | birth_name = شۆن ئادەم لێڤی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dga.org/The-Guild/Members/Profile.aspx?mid=2ZeK2KQ2%2B0k%3D|سەردێڕ=Shawn Adam Levy&nbsp;— The Guild / Members|بڵاوکەرەوە=[[Directors Guild of America]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> | birth_place = مۆنتریاڵ، کیوبێک، کەنەدا | death_date = | death_place = | other_names = | occupation = دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر، و ئەکتەری فیلم | years_active = ١٩٨٦–ئێستا | spouse = سێرینا لێڤی | children = ٤ }} '''شۆن ئادەم لێڤی''' (لەدایکبووی ٢٣ی تەممووزی ١٩٦٨)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hollywood.com/celebrities/shawn-levy-57814265/|سەردێڕ=Shawn Levy&nbsp;— Biography and Filmography - 1968 |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=hollywood.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> دەرھێنەر، بەرھەمھێنەر، و ئەکتەرێکی کەنەدییە. کاری دەرھێنانەکانی پێکدێن لە ''Big Fat Liar''، ''Cheaper by the Dozen''، ، زنجیرەی ''Night at the Museum''، و ''[[شتە نامۆکان]]''. لێڤی بەرھەمھێنەری فیلمی ٢٠١٦ی [[خەیاڵی زانستی]]ی ''[[گەیشتوو (فیلم)|گەیشتوو]]'' بووە، کە بەھۆیەوە بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار]] پاڵێوراوە بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]]. لە ٢٠١٦ وە، لێڤی یەکێک بووە لە بەرھەمھێنەرانی زنجیرەی ڕەسەنی [[نێتفلیکس]]ی ''شتە نامۆکان.'' دوو ئەڵقەی دەرھێناوە لە ھەریەک لە سێ وەرزی زنجیرەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://collider.com/stranger-things-3-filming/ |سەردێڕ=‘Stranger Things’ Season 3 Starts Filming Monday |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == [[File:Shawn Levy in Moscow, October 2011.jpg|thumb|upright|left|لێڤی لە مۆسکۆ لە ٢٠١١.]] لێڤی بۆ خێزانێکی [[جولەکە]] لەدایکبووە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.jweekly.com/2017/02/13/the-tribe-goes-to-the-oscars/ |newspaper=[[J. The Jewish News of Northern California]] |سەردێڕ=The tribe goes to the Oscars |نووسەر=Nate Bloom |ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> لە [[مۆنتریال]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|وتەگێڕانەوە=Un des producteurs de L’Arrivée, Shawn Levy, est un «ptit gars de Montréal» |یەکەم=Sophie |دوایین=Durocher |ناونیشان=http://www.journaldemontreal.com/2017/01/25/villeneuve-est-enfin-arrive |سەردێڕ=Villeneuve est enfin "arrivé" |newspaper=[[Le Journal de Montréal]] |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|زمان=fr}}</ref> کیوبێک. لە تەمەنی ھەرزەکاریدا، دوا ناوەندی سەینت جۆرج و ناوەندی ڕاھێنانی ھونەری ستەیجدۆر مانەر لە نیویۆرکی خوێندووە.{{citation needed|date=February 2017}} لێڤی زانکۆی یەیڵی تەواوکرد لە ١٩٨٩ کە لە بەشی ھونەر ئەیخوێند. خەڵاتێکی ئێم ئێف ئەی وەرگرت لە قوتابخانەی ھونەری سینەمایی یو ئێس سی لە ١٩٩٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shawn Levy Gets "Real" |ناونیشان=https://cinema.usc.edu/news/article.cfm?id=12115 |وێبگە=USC Cinematic Arts |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *{{IMDb name|506613}} *{{توویتەر}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Shawn Levy}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کۆمیدی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی مۆنتریال]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەکشنییەکان]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 9tp9xvjj5l6bicx6x498eqxhfg1i962 0 172036 1670119 1659198 2026-09-18T22:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670119 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{short description|2004 film directed by Andrew Adamson, Kelly Asbury and Conrad Vernon}}{{Infobox film|image=Shrek 2 poster.jpg|caption=وێنەی پۆستەر|alt=|director={{plainlist| * [[ئاندری ئەدمۆسن]] * [[کایلی ئاسبوری]] * [[کۆنراد ڤیرۆک]] }}|producer={{plainlist| * [[ئارۆن وارنەر]] * دەیڤد لیپمان * [[John H. Williams (film producer)|جۆن ویلیامس]] }}|screenplay={{plainlist| * ئادراو ئەمسۆن * [[جۆی ستیڵمام]] * دەیڤد ستریم * [[دەیڤد ویس]] }}|story=ئەندرۆو ئەمسن|based_on={{based on|''[[Shrek!]]''|[[William Steig]]}}|starring={{plainlist| * [[مایک مێرس]] * [[ئیدی مۆرفی]] * [[کامێرۆن دیاز]] * [[جوولی ئاندروز]] * [[ئانتۆیۆ باندراس]] * [[جۆن کیلس]] * [[ڕووبێرت ئێلڤێرت]] * [[جێنیفەر سوندرایسەر]] }}<!-- Per poster -->|music=[[ھاڕی ویلیامس]]|editing={{plainlist| * مایکڵ ئادرۆوس }}|production_companies={{plainlist| * [[دریم وۆرکس]]<ref name="NUM"/> * [[دریم وۆرکس]]<ref name="NUM">{{cite the numbers |title=Shrek 2 |id=Shrek-2 |access-date=February 18, 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181128075633/https://www.the-numbers.com/movie/Shrek-2 |archive-date=November 28, 2018 |url-status=live}}</ref> * [[Pacific Data Images|PDI/DreamWorks]]<ref name=afi>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/63225 |سەردێڕ=Shrek 2 (2004) |ئیش=[[AFI Catalog of Feature Films]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180104013935/https://catalog.afi.com/Catalog/moviedetails/63225 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }}|distributor=دریم ۆرک|released={{Film date|٢٠٠٤|٠٫|١٥|[[2004 Cannes Film Festival|Cannes]]|2004|05|19|United States}}|runtime=92 minutes<!-- Theatrical runtime: 92:23 --><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bbfc.co.uk/releases/shrek-2-2004-1 |سەردێڕ=''SHREK 2'' (U) |ئیش=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150207121752/http://bbfc.co.uk/releases/shrek-2-2004-1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|country=ئەمریکا|language=ئینگلیزی|budget=$150 million<ref name=BOM/>|gross=$928.7 million<ref name=BOM/>}} '''شڕێک ٢''' ({{بە ئینگلیزی|Shrek 2}}) فیلمێکی ئەنیمەیشنە لە ساڵی ٢٠٠٤ لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] بەرھەم ھێنراوە.<ref name="firstpost.com">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sharma|یەکەم=Devansh|سەردێڕ=Remembering Shrek 2: How Kelly Asbury and team played around with the idea of a subversive Disney fairy tale|وێبگە=[[Firstpost]]|ناونیشان=https://www.firstpost.com/entertainment/remembering-shrek-2-how-kelly-asbury-and-team-played-around-with-the-idea-of-a-subversive-disney-fairy-tale-8541281.html|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|https://web.archive.org/web/20041231093316/http://www.shrek2.com}} (Archived from the original) * {{Official website|https://www.dreamworks.com/movies/shrek-2}} لە دریم وۆرکس * {{IMDb title|0298148}} * {{mojo title|shrek2}} * {{Rotten Tomatoes|shrek_2}} * {{metacritic film|shrek-2}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|Shrek 2}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمب ئەنیمەیشنی دەربارەی ئاژەڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی شێوەگۆڕین]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی نەفرەت]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییەکانی ساڵی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییەکانی ساڵی ٢٠٠٤]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:برایانی گریم]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمەکانی درێم وۆڕکس پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:مشتومڕەکانی فیلم لە ئیسرائیل]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەرییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی دەرمانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر بنەمای پووسی پووت لەپێ داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئەندرۆ ئادەمسۆن]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کۆنراد ڤێرنۆن]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کێلی ئەسبوری]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ئارۆن وارنەر]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی جۆن ئێچ ویلیامز]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە قەڵاکاندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ئەندرۆ ئادەمسۆن]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆ ستیلمان]] [[پۆل:دێوەکان لە فیلمە ئەنیمەیشنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی شڕێک]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] dzjqc24r2ng0145rqj6k4g47fr6szp3 0 172095 1670374 1509364 2026-09-19T10:36:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1670374 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox noble|type | name = شین ژووی | title = | image = Xin Zhui.jpg | caption = وێنەی ھونەری شین ژووی | alt = | reign = شانشینی ھان | reign-type = شانشین | spouse = لی کانگ | spouse-type = ھاوسەر | issue = | issue-link = | issue-pipe = | full name = | styles = | titles = | noble family = | house-type = | birth_date = نزیکەی ٢١٧ پ.ز | death_date = نزیکەی ١٦٨ پ.ز (٥٠ ساڵ ژیاوە) | death_place = | burial_date = | burial_place = ماوانگدو, چانگشا, پارێزگای ھونان, چین }} {{infobox Chinese |c=辛追 |p=Xīn Zhuī |mi={{IPAc-cmn|x|in|1|-|zh|ui|1}} |j=San¹ Zeoi¹ |y=Sān Jēui |ci={{IPAc-yue|s|an|1|-|z|eoi|1}} |poj=Sin Tui }} [[File:Xin Zhui 1.JPG|thumb|250px|وێنەیەکی ھونەری شین ژووی]] '''شین ژووی''' (٢١٣ - ١٦٣ پ.ز) کە ھەروەھا بە '''خاتوو دای''' یان '''مۆمیای دیڤا'''ش ناسراوە مۆمیایەکی ٢١٠٠ ساڵە لە شانشینی ھانی ڕۆژاوا.<ref name=HollowayAO>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ancient-origins.net/ancient-places-asia/enduring-mystery-lady-dai-mummy-001357 |سەردێڕ=The enduring mystery of The Lady of Dai mummy |نووسەر=April Holloway |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Ancient Origins |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> مۆمیای شین ژووی تا ئەمڕۆ باشترین مۆمیای مرۆڤی سەردەمانی کۆنە کە دۆزرابێتەوە.<ref name=HollowayAO/> شین ھاوسەری لی کانگ بوو، کە سەرۆکی بنەماڵەی دای بوو.<ref name=Bonn-MullerAM>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.archaeology.org/online/features/mawangdui/ |سەردێڕ=China's Sleeping Beauty |نووسەر=Eti Bonn-Muller |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Archaeology Magazine |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> شین ژووی زیاتر لە دوو ھەزار ساڵ دوای مردنی بەناوبانگ بوو کاتێک کە گۆڕەکەی لە ناو گردێک لە ھونان لە [[چین]] دۆزرایەوە. ئێستا مۆمیای شین ژووی و گەوھەرەکانی لە مۆزەخانەی پارێزگای ھونانن.<ref name=NewtonDM>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dailymail.co.uk/news/article-3989292/The-best-mummy-2-000-year-old-preserved-body-Lady-Dai-hair-soft-skin.html |سەردێڕ=The best mummy ever: The 2,000-year-old preserved body of the Lady of Dai still has her own hair and soft skin|نووسەر=Jennifer Newton |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Daily Mail |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> == مۆمیا == [[File:Xin Zhui 3.JPG|thumb|200px|left|لاشەی پارێزراوی شین ژووی]] [[File:Mawangdui Tomb 1 rough top view.gif|thumb|200px|left|ھێڵکاری ئەو گۆڕەی شین ژووی تێدا دۆزرایەوھ]] لە ساڵی ١٩٧١ دا جەستەی مۆمیاکراوی شین ژووی دۆزرایەوە. ھەموو ئەندامەکانی جەستەی و مولولەکانی خوێنی ھێشتا دەبینران، ئەوە دەرکەوت کە جۆری خوێنی A ھەبووە، پێستی ھێشتا جیڕی تێدا مابوو و جومگەکانی ھێشتا دەجوڵێنران، مۆمیاکە ھێشتا برژانگ و قژ و کوونە لووتی مابوو.<ref name=HollowayAO/> لە ڕێگەی مۆمیاکەوە ئەوە دۆزرایەوە شین ژووی کێشی زۆو بوو لەگەڵ ئەوەی نەخۆشی شەکرە ھەبوو لەگەڵ بەرزی فشاری خوێن بەھۆی بچووک بوونەوەی مولولەکانی خوێنی و [[دڵ]]ی بەخراپی زیانی پێگەشت بوو.<ref name=NewtonDM/> == مردن == شین ژووی بەھۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لەدەستدا بەھۆی خراپی باری تەندرووستییەوە لەو کاتەدا. شین ژووی کێشەی ھەبوونی مشەخۆری ھەبوو لە لەشیدا لەگەڵ بەردی گورچیلە. ژووی لە تەمەنی نزیک ٥٠ ساڵی لە ١٦٨ پ.ز کۆچی دوایی کرد.<ref name=Bonn-Muller/><ref name=Dig>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Prüch|یەکەم=Margarete|سەردێڕ=Dining in the Afterlife|journal=Dig|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بەرگ=٩|issue=1|پەڕەکان=٢٠–٢١|بڵاوکەرەوە=Carus Publishing Company|issn=1539-7130}}</ref> شین لە گۆڕێکی زەبەلاح لە ماوانگدوی سەر بە پارێزگای ھونان نێژرا لەگەڵ زیاتر لە ھەزار کەرەستە لە خواردن و خواردنەوەوە و جل و بەرگی ئاوریشم و نەخش و نیگارەوە تا پەیکەری مۆسیقاژەن و شیوەنگێڕ.<ref name=Bonn-Muller/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|چین|مێژوو|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Xin Zhui}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:چین]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتی ھان]] [[پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٢ی پێش زایین]] [[پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی دووەمی پێش زایین]] aubc4aip35de0zxebxiw95gct5xif4d 0 172212 1670053 1402406 2026-09-18T19:36:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1670053 wikitext text/x-wiki '''شوکر''' یان '''سوپاسگوزاریی نیعمەت''' ({{بە عەرەبی|شکر}}) لە پێناو باشترین سیفاتە کە موسڵمان دەبێت ھەیبێت، و یەکێکە لە ڕەوشتە بەرزەکان. سوپاس و ستایش بۆ ئەو کەسەی کە چاکەی کردووە و خێر و چاکەی ئەنجام بدات و لە خوا بترسێت. == پێناسە == سوپاسگوزاری بۆ ناسینەوە و نیشاندانی نیعمەتێکە کە خوا بە بەندەکانی بەخشیووە لە ھەر شتێکی دنیایی بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=یاسین عەلی محەممەد|سەردێڕ=لە کتێبی ئەخلاق و ڕەوشت ڕاغیب ئەسفەھانی|ساڵ=١٩٩٢}}</ref> == لە چوارچێوەی ئیسلام == * خودا کاتێک باس لە نموونەی دروستکراوی خودا دەکرێت، چەمکەکە واتە داواکردن و ستایشی کەسێک، ببورە یان دەربارەی کەسێکی خاوەن ناوەڕۆک و ڕەزامەندی و خۆبەخشی. وە بۆیە، پێویستی بە قەرەبووکردنەوە لە ڕاستیدا وشەی عەرەبی شاکاری ''ئێلاھو ساسۆمیاھو'' واتە:خودا پاداشتی دنیای پێبەخشین پاداشتیان دەکات و پاداشتی کار و کردەوەیان دەدات. * خودا یاسا دائەڕێژێت بەو جۆرەی کەچاکەی فراوان دەکات شوکری خودا ناکرێت بە مانای ڕاستی سوپاسگوزاریی ڕەچاو بکرێت بەڵام سوپاس کردنی خودا بۆ خەڵک نرخێکە بۆ چاکە، (وەک چۆن بۆ ئەنجامدانی تاوانەکە دووبارە دەکرێت).<ref>[[قورئان]]٤٠:٤٢</ref> بە قسەی ''ئەلغەزالی''، خودا بە دڵنیاییەوە ڕازییە بەھۆی فراوانبوونی بێسنووری پاداشتی پارێزکاران بەڕاستی ئەوانە لە [[بەھەشت]]دا ژیانی کامەرانی و بەردەوام دەبەنە سەر. ''المسەد'' دەنووسێت ستایشکردنی خودا بۆ کارە باشەکانی مرۆڤ، ستایشە بۆ کارەکانی خۆی.<ref>"شوکر" ئینسایکلۆپیدیای ئیسلام</ref> * لە قورئاندا ھاتبوو بوو کە پێغەمبەری سلێمان بە دیاری زۆر سروشتی بۆ گەیشتن بەو ئامانجانەی خودا داینا بۆ سوپاسگوزاری. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Gratitude in Islam|شوکر}} * [https://web.archive.org/web/20131217012407/http://islam-qa.com/ar الفتاوى الإسلامية.] * [http://www.sultan.org/a/ دليل المواقع الإسلامية المتكامل.] * [http://arabic.islamicweb.com/ الشبكة الإسلامية.] * [http://al-islam.org/index.php?inl_language=arabic موقع الإسلام] موقع متعدد اللغات. * [https://web.archive.org/web/20081216005458/http://alalbany.net/albany_mawsoa.php الموسوعة الحديثية الإلكترونية] *http://islamstory.com/ar {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|ئایین|دەروونناسی}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە قورئانییەکان]] 5xskzq0nl2pdl3gstaxa0maysprvwvj 0 172917 1670311 1509321 2026-09-19T07:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670311 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شیرۆ سایتۆ|death_date=<!-- {{Death date and age|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} Death date then birth -->|notable_works=''[[Bleach (manga)|Bleach]]'' as Yoruichi Shihōin (cat form)|agent=[[Bungakuza]]|years_active=١٩٨١ – ئێستا|occupation={{flatlist| *ئەکتەر *[[کاری دەنگ لە ژاپۆن|ئەکتەری دەنگ]] }}|education=[[زانکۆی تۆکیۆ]]|death_place=|birth_place=[[Sakata, Yamagata]], Japan|image=<!-- just the filename, without the File: or Image: prefix or enclosing [[brackets]] -->|birth_date={{Birth date and age|1956|08|31}}|birth_name=شیرۆ شیما|native_name_lang=ja|native_name=斎藤 志郎|caption=|alt=<!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software -->|height=176 cm}}'''شیرۆ سایتۆ''' (بە [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]]: 斎藤 志郎 سایتۆ شیرۆ) ئەکتەر و ئەکتەری دەنگی ژاپۆنیە لە سەکاتا ، یەماگاتا ، ژاپۆن، یەکێک بووە لە ئەکتەرانی دەنگی لە ئەنیمی [[سەنکاریا]]. == فیلمۆگرافی == === ٢٠١٢ === * [[سەنکاریا]] == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ann|people|30331}} * [http://www.bungakuza.com/member/prof/saitou-shirou.htm پرۆفایلی فەرمی بریکاریەت] == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژاپۆن|فیلم|ئەنیمێ و مانگا|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:زیندووان]] 3lq755q8vl13p69jxaewnycdbmo23cm 1 174400 1670166 1586301 2026-09-18T23:19:26Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670166 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=756006 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120203113119/http://www.ijli.antat.ru/language.html بۆ http://www.ijli.antat.ru/language.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٥٤، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=767618 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131204011922/http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls بۆ http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٣٥، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=777933 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200812234338/https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html بۆ https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٤٤، ٢٣ی نیسانی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=842665 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201025161053/https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ بۆ https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200812234338/https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html بۆ https://etcetera.media/kryimskie-tataryi-v-litve-600-let-istorii.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305084220/http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668 بۆ http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120203113119/http://www.ijli.antat.ru/language.html بۆ http://www.ijli.antat.ru/language.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٥، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=846569 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070513211550/http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ بۆ http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٠، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848193 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180816135641/http://australiantatars.com/tatarsau/default.aspx بۆ http://www.australiantatars.com/tatarsau/default.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٠٨، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[خەڵکی تاتار]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=876013 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf بۆ http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls بۆ http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٢، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=933490 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170730095202/http://global.britannica.com/topic/Tatar بۆ http://global.britannica.com/topic/Tatar زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:١٧، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=944352 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://www.webcitation.org/6F9wueiMc?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm بۆ http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٣:٤٤، ٥ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=965830 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://www.webcitation.org/6F9wueiMc?url=http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20130315114013/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm لە http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٣٤، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=998232 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210224120856/https://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm بۆ http://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٠١، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1052799 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308012134/https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404 بۆ https://bigenc.ru/ethnology/text/5685404 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٤٨، ١١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1323037 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201025161053/https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ بۆ https://kaktakto.com/multimedia/kak-izmenilsya-sostav-naseleniya-nezavisimogo-uzbekistana/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://mimmc.ro/info_util/formulare_1294/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.australiantatars.com/tatarsau/default.aspx *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://president.tatarstan.ru/tat/news/view/117668 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210224120856/https://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm بۆ http://president.tatarstan.ru/eng/index.htm/news/1156035.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170730095202/http://global.britannica.com/topic/Tatar بۆ http://global.britannica.com/topic/Tatar زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٠٢، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1579453 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161006123815/http://pop-stat.mashke.org/lithuania-ethnic2011.htm بۆ http://pop-stat.mashke.org/lithuania-ethnic2011.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٥٥، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1586300 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190107024320/http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html بۆ http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:١٧، ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تاتارەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670165 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190107024320/http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html بۆ http://www.iccrimea.org/scholarly/jankowski.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:١٩، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) g54rin7p3uyut6ozy5i5pewy19uj2kx 0 174621 1670205 1444811 2026-09-19T01:35:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1670205 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:DesertPavementMojave2010.JPG|چەپ|وێنۆک|شۆستەی بیابانی موھاڤی.]] '''شۆستەی بیابان''' ڕووگەیەکی بیابانی داپۆشراو بە پارچە بەردی نشێوە کە لە تەنۆچکەی لەتکراو لە گڵ و پارچە بەردی گۆشەدار یان خڕکراو پێکھاتووە. شۆستەی بیابانەکان دەستپێکی دامالینی خاکە بۆ ناوجەرگەی بیابان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cazanacli|یەکەم=Dan|دوایین٢=Paola|یەکەم٢=Chris|دوایین٣=Parker|یەکەم٣=Gary|ڕێکەوت=2002-03|سەردێڕ=Experimental Steep, Braided Flow: Application to Flooding Risk on Fans|ناونیشان=https://ascelibrary.org/doi/10.1061/(ASCE)0733-9429(2002)128:3(322)|journal=Journal of Hydraulic Engineering|زمان=en|بەرگ=١٢٨|issue=3|پەڕەکان=٣٢٢–٣٣٠|doi=10.1061/(asce)0733-9429(2002)128:3(322)|issn=0733-9429|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191213150014/https://ascelibrary.org/doi/10.1061/(ASCE)0733-9429(2002)128:3(322)|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == پێکھاتە == چەندین سەرنجی جیاواز ھەیە لەبارەی چۆنییەتی دروست بوونی شۆستەکانی بیابان بەناوبانگترین تیۆری پێشنیار دەکات کە ئەوان لە ڕێگەی پرۆسەی ڕووتبوونەوە و ھێدی ھێدی سڕینەوەی لم و خۆڵ و ماددە وردو بێشووڕەکانی تر بە با و بارانێکی پچڕپچڕ پێک بێت، لەکاتێکدا بەشی گەورەتری لە دوای خۆی جێ دێڵێت. ئەم بەشە گەورەترانەی شوێنەکەیان بە ھێزی باران، ڕاکردن لە ئاو، با، ڕاکێشان، خشەخش، فراوانبوونی گەرمی، گرێدان، شێ، وشکەساڵی، چڕیی بەفر، ڕێڕەوی ئاژەڵ و لەرینەوەی بەردەوامی زەوی دروست بوون. شۆستەکە وەک بەربەستێک بۆ بەرەنگاربوونەوەی بیابان کاردەکات و ڕێگری دەکات لە فراوان بوونی بیابان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Cazanacli|یەکەم=Dan|دوایین٢=Paola|یەکەم٢=Chris|دوایین٣=Parker|یەکەم٣=Gary|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٠٢|سەردێڕ=Experimental Steep, Braided Flow: Application to Flooding Risk on Fans|ناونیشان=https://ascelibrary.org/doi/abs/10.1061/%28ASCE%290733-9429%282002%29128%3A3%28322%29|journal=Journal of Hydraulic Engineering|زمان=EN|بەرگ=١٢٨|issue=3|پەڕەکان=٣٢٢–٣٣٠|doi=10.1061/(ASCE)0733-9429(2002)128:3(322)|issn=0733-9429}}</ref> بیردۆزێکی تر وای دادەنێت کە شۆستەی بیابان بە بچووکبوونەوە یان گەورەکردنی سیفەتی قوڕ لەژێر شۆستەکەدا دروست دەبێت و کاتێک قوڕەکە ئاوی باران ھەڵدەمژێت، قەبارەکەی فراوان دەبێت و کاتێک وشک دەبێت، درز دەکات. بە تێپەربوونی کات ئەم گۆڕانکارییە جیۆمۆرفیۆلۆژییە، ئەو پێلە بچووکانە ئەھێنە سەر ڕووکە کە بە باران نایانباتەوە کە دەبێتە ھۆی وێرانکردنی شۆستەی بیابان لە ڕێگەی گواستنەوە یان گەشەی زیادەی گیایی. تیۆرییەکی تازەتر سەبارەت بە پێکھێنانی شۆستە بیابانییەکان ئەویش دوای چەندین توێژینەوە لە [[بیابانی مۆجاڤی]] کالیفۆرنیا لەلایەن ستیفان وێڵز و ھاوکارەکانییەوە. لەوێ، گەوەی زەویناسی ئەم دواییانە بە چینێکی خاکی نوێدا پۆشراوە، بە کونجی بیابانی سەرەوە، کە لە پاشماوەی ھەمان لاشە پێکدێت. خاکەکە کەڵەکە بووە و نەفووکراوە و نەتەقیوە بەڵکو بەردەکان ھێشتا لەسەرەوە وەستاون. ھیچ بەردێک لە خاکدا نییە، تەنانەت چەوەکانیش.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://archive.org/details/alluvialfanflood0000unse|سەردێڕ=Alluvial fan flooding|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Washington, D.C. : National Academy Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٨٥-٠٢٨٨٤-٢}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[بیابان]] * [[بە بیابان بوون]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Desert pavement}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:بیابانەکان]] byae2fgfun1m43kybs1xualhgsvn3pl 0 175027 1670059 1509137 2026-09-18T19:37:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1670059 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|بەند=Q28479145}}'''شوھرە بەیات''' ({{بە فارسی|شهره بیات‎}}؛ لەدایکبووی ١٩٨٧) ژنە دادوەرێکی [[شەتڕەنج]]ی [[ئێران|ئێرانییە]]، کە لە [[ئینگلتەرا]] دەژی. ئەو سەرۆکی دادوەرانی پاڵەوانییەتی شەتڕەنجی جیھانیی ژنان بوو لە ساڵی ٢٠٢٠. لە ئازاری ٢٠٢١، بەیات لەلایەن وەزارەتی دەرەوەی حکوومەتی ئەمریکا [[خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی ئازا|خەڵاتی نێونەتەوەیی ژنانی ئازای]] پێدرا، ئەمەش لەپای بوونە پاڵەوان بۆ مافەکانی ژنان و گوێنەدان بە ھەڕەشەکانی حکوومەتی ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=2021 International Women of Courage Award Recipients Announced|ناونیشان=https://www.state.gov/2021-international-women-of-courage-award-recipients-announced/?fbclid=IwAR2SjqVsdeMACkuUepLlkvyihsn8Uw4CpZLoeS3uqBvS5a8t8FyWF6pHf4E|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=US Department of State}}{{PD-notice}}</ref> == ژیان == شوھرە بەیات لە دایکبووی ١٩٨٧، لە شاری [[ڕەشت]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Interview with General Secretary of the Iranian Chess Federation|ناونیشان=https://kenyachessmasala.com/2017/03/iranian-chess-federation.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Kenya Chess Masala|زمان=en-US}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vasilyeva|یەکەم=Nataliya|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ='I couldn't tolerate it any longer': how Iranian chess referee with secret Jewish heritage was forced to live a 'fake' life|زمان=en-GB|ئیش=The Telegraph|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/09/26/iranian-chess-judge-hijab-controversy-reveals-secret-preventing/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|issn=0307-1235}}</ref> داپیرەی باوکی جوولەکە بوو کە لە [[باکوو|باکو]]، [[ئازەربایجان]] کۆچی کردبوو بۆ ئێران لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم]]. ئەوان شوناسی جووی خۆیان بەنھێنی ھێشتبوویەوە. بەیات بووەتە پاڵەوانی ئێران بۆ پاڵەوانییەتی خوار تەمەن ١٢ ساڵان. ئەو لە ساڵی ١٩٨٨، [[ماستەر]]ی لە ئەندازیاری سەرچاوە سرووشتییەکان بەدەستھێنا.<ref name=":0"/> کاتێک بەیات تەمەنی بووە ٢٥ ساڵان، بووە دادوەری یاری [[شەتڕەنج]]، ئەو سەرۆکی دادوەرانی پاڵەوانییەتی شەتڕەنجی جیھانیی ژنان بوو لە ساڵی ٢٠٢٠. کاتێک وێنەی ناوبراو بە سەرپۆشێک بڵاوبوویەوە کە تەنیا لە دەوری ملیدا بوو ئەوا لە ناوخۆی ئێران کاردانەوەی تووندی لێ کەوتەوە. دواتر فیدراسیۆنی شەتڕەنجی ئێران، داوای لێکرد کە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان داوای لێبووردنێک بکات و وێنەکەش بگۆڕێت بەوێنەیەکی حیجاب لەسەر، بەڵام شۆھرە ئەوەی ڕەتکردەوە.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Church|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iranian woman fears punishment after condemnation for not wearing the appropriate headscarf|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2020/04/14/sport/shohreh-bayat-chess-iran-hijab-uk-spt-intl/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=CNN}}</ref> دوای ئەم ڕووداوانە، لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ توانی مافی پەنابەرێتی لە بەریتانیا وەربگرێت.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Church|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Iranian woman fears punishment after condemnation for not wearing the appropriate headscarf|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2020/04/14/sport/shohreh-bayat-chess-iran-hijab-uk-spt-intl/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=CNN}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shohreh Bayat}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] [[پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان]] ltc1qo8an6n1js0iwntkbz7x6w1q0rn 0 177962 1670133 1460627 2026-09-18T22:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە) 1670133 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Full_moon_partially_obscured_by_atmosphere.jpg|وێنۆک|دیمەنی هەیڤ کەبەشی خوارەوەی ڵێڵ بووە بەهۆی تەوشکی زەویەوە.]] ''' شکاندنەوەی تەوشک ''' یان '''دابەش بوونەوەی شەپۆڵی ڕووناکی بەهۆی [[تەوشک]]ەوە''' بریتیە لە هەڵگەڕانەوە و شکاندنەوەی رووناکی و شەپۆڵە موگناتیسیەکانی تر لەسەر ڕێچکەی خۆیان کاتێک بەناو بەرگە هەوای زەویدا ڕەت دەبن، ئەمەش بەهۆی جیاوازی چڕی هەواوە ڕوودەدات .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن الانكسار في الغلاف الجوي على موقع thes.bncf.firenze.sbn.it|ناونیشان=https://thes.bncf.firenze.sbn.it/termine.php?id=5485|بڵاوکەرەوە=thes.bncf.firenze.sbn.it}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن الانكسار في الغلاف الجوي على موقع jstor.org|ناونیشان=https://www.jstor.org/topic/atmospheric-refraction|بڵاوکەرەوە=jstor.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن الانكسار في الغلاف الجوي على موقع astrothesaurus.org|ناونیشان=https://vocabs.ands.org.au/repository/api/lda/aas/the-unified-astronomy-thesaurus/current/resource.html?uri=http://astrothesaurus.org/uat/115|بڵاوکەرەوە=astrothesaurus.org|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191211023740/http://astrothesaurus.org/uat/115|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەنزیکی ڕووی زەوی ،کەبەهۆی ئەم شکانەوە تراویلکە درووست دەبێت، هەمان شت لەسەر دەنگیش جێبەجێ دەبێت . ئەم دیاردەیە لەسەر هەسارەکانی تری کۆمەڵەی خۆر ڕوودەدات. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکیەکان == * [http://mintaka.sdsu.edu/GF/explain/atmos_refr/astr_refr.html Astronomical Refraction]—Andrew T. Young * [https://web.archive.org/web/20160304120025/http://www.geocities.jp/taddy_frog/RefractionCorrection.java Java Programming1] * [https://web.archive.org/web/20160304104605/http://www.geocities.jp/taddy_frog/RefractionUncorrection.java Java Programming2] {{تووڵی دەروازە|فیزیک|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|کەشوھەوا}}{{پۆلی کۆمنز|Atmospheric refraction}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:کۆلکە-وتارەکانی گەردوون]] [[پۆل:ھەموو کۆلکەوتارەکان]] [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:گەردوونناسی چاودێر]] 2adzsbln148d860gdrmbuqukoactasz 0 178007 1670270 1509311 2026-09-19T04:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1670270 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''شیجی''' (بە چینی: شیجی - ''史記'' یان تایشیگۆنگ-شو ''太史公書'') تۆماری مێژوویی دێرینی چین و جیھانی ئەوسایە، کاری تۆمارەکە لەنێوان ٩٤ی پێش زاین تەواوکراوە لە ڕۆژاوای شانشینی ھان لەلایەن مێژوونوس [[سیما چیان]] کە پێشوو تر نوسینەوەی تۆمارەکان لەلایەن باوکییەوە [[سیما تان]] دەستی پێکردووە باوکی ئەستێرەناسی مەزنی دادگای شاھانە بوو، تۆمارەکە باسی جیھانی ئەوسا ئەکا و ھەر لە تۆماری ٢٥٠٠ ساڵی ئەفسانەیی [[ئیمپراتۆری زەرد]] (ھوانگدی) تا ساتی فەرمانڕەوایی ئیمپراتۆری وو-ی ھان (لیو چی) ھەموو ئەمانە لە جیھانی ئەوسای تۆمارنووسی مێژوویی سیما چیانەوە تۆمارکراوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=6 The syntactic and semantic constraints of aspecto-temporal adverbs in the Shǐjì|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1515/9783110339543.273|ئیش=Tense and Aspect in Han Period Chinese|شوێن=Berlin, München, Boston|بڵاوکەرەوە=DE GRUYTER|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٣٣٩٥٤-٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|مێژوو|کۆمەڵگا|چین|کتێب|وێژە}} {{پۆلی کۆمنز|Records of the Grand Historian}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:وێژەی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] [[پۆل:دەقەکانی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] [[پۆل:مێژوونووسی چین]] fjw0n8ysf9jf0fis13daz0wkd0vp2dk 0 179093 1670067 1656800 2026-09-18T19:39:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1670067 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=شوێنێک بۆ یاری |language=[[کوردی]]| |country=[[کوردستان]] |runtime=٨١ خولەک |released=٢٠٠٩ |distributor=|production_companies=| {{Plainlist = cinematograph =}} |image=شوێنێک بۆ یاری.jpg |music= |starring={{Plainlist| * [[شوان عەتووف]] * [[گۆڤار ئەنوەر]] * ڕۆژان حەمەجەزا * سۆھەیلا حەسەن * ژیان ئیبراھیم * ناسر حەسەن * محەممەد ئەحمەد * [[سەلاح شێخ محەممەدی]] }} |writer=شەوکەت ئەمین کۆرکی |producer=حەسەن عەلی |director=[[شەوکەت ئەمین کۆرکی]] |caption= |alt= |gross= }} '''شوێنێک بۆ یاری''' ({{بە ئینگلیزی|Kick Off Kirkuk}}) [[فیلم]]ێکی [[کوردی]]یە لە دەرھێنانی [[شەوکەت ئەمین کۆرکی]]؛ ساڵی ٢٠٠٩ بەرھەم ھاتووە. == چیرۆک == چەند بنەماڵەیەکی [[کورد]]ی [[کەرکووک]]ی بەھۆی ئاوارەیی لە کۆنەیاریگایەکی ئەو شارەدا دەژین. ئاسۆ بە ڕۆڵگێڕانی [[شوان عەتووف]] ھەوڵ دەدات ھیوا و خۆشییەک بخاتە ناو بنەماڵەی خۆی و باقی جیرانەکان؛ بۆیە یارییەکی تۆپی پێ لە نێوان کورد و عەرەب و ئاشووری و تورکمان ڕێک دەخات. == نمایشکردن == * شوێنێک بۆ یاری لە دوازدەھەمین [[فێستیڤاڵی فیلمی کوردیی لەندەن|فیلم فێستیڤاڵی جیھانیی کوردی]] بە شێوەی ئۆنڵاین و خۆڕایی بڵاو کراوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Global Kurdish Film Festival {{!}} Kick Off Kirkuk {{!}} 12 LKFF|ناونیشان=https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225323/https://www.globalkurdishfilmfestival.com/film/kick-off-kirkuk/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی سکاتسادێلی ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2010101214333310016 |سەردێڕ=شوێنێک بۆ یاری، کوردیپێدیا |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225323/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=2010101214333310016 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * شەشەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی فیلمی مەسقەتی عومان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html |سەردێڕ=فیلمی شوێنێک بۆ یاری بەشداری لە فێستیڤاڵی مەسقەت دەکات |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225326/http://www.qadirzada.com/Shwenek-boyari.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خەڵاتەکان == * خەڵاتی یەکەمی پازدەھەمین خولی فێستیڤاڵی نێونەتەوەیی عەرەب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="شوێنێک بۆ یاری" خەڵاتی سانفرانسیسکۆی عەرەبیشی پێچایەوە|ناونیشان=http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=چرا تیڤی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210427225324/http://www.chra.tv/web3/---/7938-q-q-.html}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.imdb.com/title/tt1515201/plotsummary?ref_=tt_ov_pl شوێنێک بۆ یاری] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]. {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}} {{فیلمی کوردی}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] cmp11nfnvj9h5q8c7cxo88kb6bvlx7r 0 179144 1670152 1651118 2026-09-18T22:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670152 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شکەوتک | ناوی_فەرمی = Şigiftîka Jorîn - شگفتیک علیا - Shegaftik-e Olya - شگفتیک | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.7535|frame-long=44.7785|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری برادۆست|برادۆست]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1747 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 230 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شکەوتک''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری برادۆست]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شکەوتک''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بۆتک]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سۆفی کانوون]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زەنگەکا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[چەمان، برادۆست|چەمان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٣٠) کەس و (٤٦) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] ngqfj1az2mvo9m6rdykgkpiehx2nx3s 0 179320 1669926 1446184 2026-09-18T13:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669926 wikitext text/x-wiki '''شاھۆ گۆران''' (١٩٣٤ – ٢٠٢١) نووسەر، ڕووشنبیر و ڕوژنامەوانی کوردی خەڵکی باشووری کوردستان بوو. شاھۆ گۆران کوڕی [[عەبدوڵڵا گۆران]] شاعیری ناسراوی کورد بوو.<ref name="ڕۆژنیوز ١">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=شاھۆ گۆران کوڕی شاعیری ناوداری کورد گۆران کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%86-%DA%AF%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%DA%95%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%DB%8E%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%DB%86/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|agency=ڕۆژنیوز|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210502111352/https://rojnews.news/%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%86-%DA%AF%DB%86%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D9%88%DA%95%DB%8C-%D8%B4%D8%A7%D8%B9%DB%8E%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%88%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF-%DA%A9%DB%86/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == چالاکییەکان == شاھۆ گۆران لە شاری بەغدا وەکوو نووسەر و ڕۆژنامەوان چالاک بوو. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە لە شاری بەغدا [[کۆمەڵەی ھونەری دیجلە]]ی دامەزراند. ئدم ناوەندە لە ساڵی ٢٠١٤ گوازرایەوە بۆ کەرکووک.<ref name="ڕۆژنیوز ١"/> شاھۆ گۆران ھەروەھا ئەندامی [[دەزگای ئۆجالان بۆ لێکۆڵینەوەی زانستی]] بوو. ئەو ھەروەھا وەکوو ڕۆژنامەنووس لە ڕۆژنامەکانی [[وادی ڕافیدین]]، مستقبل الحر و اڵان نووسینەکانی خۆی بڵاو دەکردەوە.<ref name="ڕۆژنیوز ١"/> شاھۆ گۆران لە بواری وێژە و کەلتووردا چالاک بوو و چەندین کتێبی نووسیوە. شاھۆ گۆران دژ بە حکۆمەتی کۆمەری ئیسلامیی ئێرانیش چالاک بوو.<ref name="خەبات میدیا ١">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=پەیامى سەرەخۆشی شاھۆ گۆران نووسەر و كورِى مامۆستا گۆرانى شاعیر|ناونیشان=https://www.xebatmedia.com/kurdi/article_archive_detail.php?id=4758#.YI6ByD9R3IX|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|agency=خەبات میدیا|بڵاوکەرەوە=سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١١}}</ref> ئەو لە [[ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] پشتگیریی دەکرد و ئەندامی [[كۆمیتەی بەرگریكردن لە دانیشتووانی ئەشڕەف لە لیبرتی]] بوو.<ref name="خەبات ١">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=كۆمیتەی بەرگریكردن لە دانیشتووانی ئەشڕەف لە لیبرتی داوای نەھێشتنی فشارەكان لەسەر پەنابەرانی ئێرانی دەكات|ناونیشان=https://www.sazmanixebat.com/kurdi/item_detail.php?id=7104#.YI6BKD9R3IX|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢١|agency=سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> ئەو بە کۆکردنی کۆمەڵێگ بەڵگە بەرگریی لەم رێکخراوەیە دەکرد و کتێبێکیش لەسەر مێژووی ئەم ڕێکخراوەیە نووسیو.<ref name="تێپەرین ١">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=گۆران|یەکەم١=شاھۆ|سەردێڕ=تێپەرین بە ناو ئاگردا: چاوخشاندنێک بەسەر مێژووی رێکخراوی موجاھیدینی خەلقی ئێران لە عێراق|ڕێکەوت=٢٠١٥}}</ref> == کۆچی دوایی == شاھۆ گۆران بەدوای ماوەیەکی درێژ کە تووشی نەخۆشی بوو لە ٢٥ی نیسانی ٢٠٢١ لە بەغدا کۆچی دوایی کرد.<ref name="ڕۆژنیوز ١"/> == کتێب == * گۆران، شاھۆ. ٢٠١٥. تێپەرین بە ناو ئاگردا: چاوخشاندنێک بەسەر مێژووی رێکخراوی موجاھیدینی خەلقی ئێران لە عێراق، وەرگێڕان لە عەرەبییەوە ئەحمەد زەردەشت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆژنامەوانی|کوردستان|شیعر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ڕێکخراوەی موجاھیدینی خەلقی ئێران]] [[پۆل:ڕۆشنبیرانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] kkwfe2ujy94wq9cwlujg16cxryrtxdf 0 179857 1670048 1482751 2026-09-18T19:36:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670048 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement |official_name = شووشتەر |native_name = {{Langx|fa|شوشتر}} |settlement_type = شار |image_skyline = {{Photomontage | photo1a = Shushtar Historical Hydraulic System 2.jpg | photo2a = Shushtar bridge.jpg | photo3a = باغشاه شوشتر.jpg | spacing = 2 | size = 266 | foot_montage = }} |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = Iran |pushpin_relief = yes |mapsize = |subdivision_type = وڵات |subdivision_name = [[ئێران]] |subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] |subdivision_name1 = [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] |subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] |subdivision_name2 = [[شارستانی شووشتەر|شووشتەر]] |subdivision_type3 = [[ناوچە (ئێران)|ناوچە]] |subdivision_name3 = [[ناوچەی ناوەند (شارستانی شووشتەر)|ناوەند]] |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |area_footnotes = |population_as_of = ٢٠١٦ |population_total = ١٠١٨٧٨ |population_footnotes = <ref name="2016 Khuzestan Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Khuzestan Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_06.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20201021081917/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_06.xlsx|format=Excel|archive-date=21 October 2020}}</ref> |population_metro = |population_est = |population_est_as_of = |population_density_km2 = auto |timezone = [[کاتی ستانداردی ئێران]] |utc_offset = +٣:٣٠ |coordinates = {{Coord|32|02|42|N|48|51|34|E|dim:3km|display=inline,title}} |coordinates_footnotes = <ref>{{Cite map |author=((OpenStreetMap contributors)) |url=https://www.openstreetmap.org/?mlat=32.045&mlon=48.859444&zoom=14#map=14/32.04500/48.85944|website=[[ئۆوپن ستریت ماپ]] |title=Shushtar, Shushtar County|date=23 December 2024|access-date=23 December 2024|lang=fa}}</ref> |elevation_m = |website = |area_code = |footnotes = }} '''شووشتەر''' شارێکە لە [[پارێزگای خووزستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=بەختیاری|یەکەم=سەعی|سەردێڕ=جوگرافیا|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوی جوگرافیاییو کارتۆگرافی گیتاناسی|ساڵ=١٣٩٣ هەتاوی|ژپنک=٩٧٨-٩٦٤-٣٤٢-٤٣١-٢|شوێن=تاران|پەڕەکان=٤٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ئاراس|ناونیشان=https://aras.bradost.net/book.php?id=601|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=aras.bradost.net}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای خووزستان]] * [[شارستانی شووشتەر|شارستان شووشتەر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shushtar}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای خووزستان]] qyrmklynx4eh813hdynfpd3byli1ulv 0 180435 1670058 1618603 2026-09-18T19:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1670058 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}}'''مین یوونگی''' ناوی سەر ستەیجی:'''شوگا''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Min Yoongi-suga) (بە کۆری:민윤기)(لەدایکبووی ٩ی ئاداری ١٩٩٣) ڕاپەر و نوسەری گۆرانی و بەرهەمهێنەری کۆریای باشوورە کە یەکێکە لە ئەندامانی ([[بی تی ئێس]]) ی سەربە کۆریای باشوور کە لەژێر سەرپەرشتی (Big Hit Music) کاردەکات لەوەتەی ٢٠١٣. == سەرچاوەکان == <references />{{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کۆریای باشوور|مۆسیقا|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Suga}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەندامەکانی بی تی ئێس]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی زمانی ئینگلیزی لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کۆریای باشوور بە زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:خەڵکی دایگو]] [[پۆل:کوڕە ئایدڵەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-نوسەری گۆرانی لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێم نێتی مۆسیقا لە ئاسیا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی میلۆنی مۆسیقا]] kh2e4p3lrc06236w93zu2ey34mrvjxl 0 180441 1670169 1541665 2026-09-18T23:41:08Z Bahamnd 79191 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|1|0 */ 1670169 wikitext text/x-wiki {{Infobox rail line | name = Union Pearson Express | color = | logo = Union Pearson Express logo.svg | logo_width = | logo_alt = | image = UPXatMimico.jpg | image_width = | image_alt = | caption = A Nippon-Sharyo DMU at [[Mimico GO Station]] | type = [[Airport rail link]] | status = Operational | locale = [[Toronto]] and [[Mississauga]], Ontario | start = | end = | stations = 4 | routes = | daily_ridership = 10,091 average (July 2017)<ref name="passengerridership">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Passenger ridership |ناونیشان=http://www.metrolinx.com/en/aboutus/publications/201709_UP_Ridership_EN.PDF |بڵاوکەرەوە=Metrolinx |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211104111125/https://www.metrolinx.com/en/aboutus/publications/201709_UP_Ridership_EN.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ridership2 = | open = {{Start date|df=yes|2015|06|06}}<ref name="Launch announce" /> | close = | owner = [[Metrolinx]] | operator = [[Bombardier Transportation]] | character = | depot = | stock =[[Nippon Sharyo DMU]] | linelength = {{Convert|23.3|km|mi|abbr=on}} | tracklength = | tracks = | gauge = {{RailGauge|sg|allk=on}} | old_gauge = | minradius = | racksystem = | routenumber = | electrification = | speed = {{convert|145|kph|mph|abbr=on}} top speed<ref name="GTS VolumesSpeeds">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.gotransit.com/gts/en/docs/GTS_Operational_Noise_and_Vibration_Assessment-Appendix_B.pdf |سەردێڕ=Georgetown South Projected Train Volumes and Speeds |بڵاوکەرەوە=[[GO Transit]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029194352/http://www.gotransit.com/gts/en/docs/GTS_Operational_Noise_and_Vibration_Assessment-Appendix_B.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029194352/http://www.gotransit.com/gts/en/docs/GTS_Operational_Noise_and_Vibration_Assessment-Appendix_B.pdf |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref><br>{{convert|56|kph|mph|abbr=on}} average | elevation = | website = [http://www.upexpress.com UPExpress.com] | map = {{UP Express route}} | map_state = collapsed }} '''یونیەن پێرسۆن ئێکسپرێس''' (بە ئینگلیزی؛'''The Union Pearson Express''') یان ( '''UP Express or UPX''' ) بەستەرێکی هێڵی ئاسنینی فرۆکەخانەی پێرسۆن تۆرۆنتۆیە بە وێستگەی یونیەن (وێستگەی سەرەکی ناوشاری تۆرۆنتۆ). لە ٦ حوزەیرانی ٢٠١٥ لەبەر بەڕێوەچوونی یاریەکانی گۆڕەپان و مەیدانی ئەمەریکی لە تۆرۆنتۆ درووستکرا. ئەم هێڵە ئاسنینە گەشتی نێوان فڕۆکەخانەکە و ناوەندی شاری تۆرۆنتۆ بەیەک دەبەستێتەوە لەماوەی ٢٥ خولەک کە بەشێوەی ٢٤کاتژمێری لەهەر حەوت ڕۆژی هەفتەدا خزمەتگوزاریەکانی پێشکەش دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ontario Newsroom|ناونیشان=https://news.ontario.ca/opo/en/2015/04/union-pearson-express-to-launch-june-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=news.ontario.ca}}</ref> لە راگەیەندراوی دەستپێکردنەکەدا، هاتووە کە پرۆژەکە بۆ ئەوە کراوە کە ساڵانە ٢,٣٥ ملیۆن سەرنشین هەڵبگرێت و لە ساڵی یەکەمدا نزیکەی ١,٢ ملیۆن گەشتی ئۆتۆمبێل کەم بکەنەوە یان نەهێڵن.<ref>http://www.metrolinx.com/en/aboutus/publications/201709_UP_Ridership_EN.PDF {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211104111125/https://www.metrolinx.com/en/aboutus/publications/201709_UP_Ridership_EN.PDF |date= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> وەک دابەشکارییەکی سەربەخۆی (میترۆلینکس) و (گۆ ترانزێت) کاردەکات. بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانە یەکێک بوو لەو پڕۆژە لەپێشینەکانی تۆرۆنتۆ کە لەپلانی گواستنەوەی هەرێمی میترۆلینکس دا بەناوی " The Big Move " دیاری کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Union Pearson Express to launch June 6|ناونیشان=https://www.thestar.com/news/gta/transportation/2015/04/22/union-pearson-express-to-launch-june-6.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=thestar.com|زمان=en}}</ref> دروستکردنەکە لە ساڵی ٢٠١١ دا دەستی پێکرد وەک بەشێک لە پڕۆژەی جۆرجتاونی باشوور، ئەم هێڵە بەشی سەرەوەی ڕێچکە ئاسنینەکانی GO Transit و Via Rail. UP Express چەند یەکەیەکی دیزڵ (DMU) بەکاردەهێنێت. بەهۆی ئەوانیشەوە بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەبەسترێتەوە، لە سەرەتاوە ڕەخنەی زۆری لێگیرا کە شەمەندەفەری کارەبایی بەکارنەهێناوە و نرخی کرێی سەرەتایی کە بە بەراورد لەگەڵ پەیوەندییەکانی دیکەی فڕۆکەخانە – شار لە باکوری ئەمریکا بەرز ترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Union Pearson Express {{!}} Information|ناونیشان=http://www.upexpress.com/en/information/information.aspx|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140702215606/http://upexpress.com/en/information/information.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == === پێشنیارە پێشوەختەکان === لەکۆتایی هەشتاکان سێ لێکۆڵینەوەی فەرمی ئەنجام درا ، لە ١٩٨٩ ، ١٩٩٠ و ١٩٩١کە تیایدا دوو دیزاین هەڵبژێردران بۆ بەستنەوەی فڕۆکەخانە بە GO Georgetown (ناونرا بوو چیچنتەر) دیزاینی دووەم بریتی بوو لە بەستنەوەی فڕۆکەخانە بە هێڵی ٢ بلوور دانفۆرت لە کۆمسیۆنی گواستنەوەی تۆرۆنتۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=The Big Move|ناونیشان=http://www.metrolinx.com/thebigmove/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090227045437/http://www.metrolinx.com/thebigmove/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === سەردەمی SNC-Lavalin === ((گواستنەوەی [[کەنەدا]])) داواکارییەکی پێشکەش کرد بۆ بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانە لە نیسانی ٢٠٠١ و لە ئایاری ٢٠٠٣ دا، پێشکەشکردنەکان بۆ چوار کۆنسێتۆری تایبەتی بوو، کە دواتر فراوانکران بۆ کەیسی بازرگانی ناسەرەکی SNC- لاڤەلین بەناوی یەکێتی گروپی پیرسۆن ئێرلینک وەک وەڵامدەرێکی سەرکەوتوو لەهەموو بوارەکانی دارایی، دیزاین، ئاسانی دروستکردن، کارپێکردنی و پاراستنی. بۆیە بەستەری هێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانەکە لە ١٣/١١/٢٠٠٣ دەستنیشان کرا و خرایە بواری جێبەجێ کردنەوە،بریاربوو تاوەکو ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٠ تەواو بکرێت.بەڵام لە٦حوزەیرانی ٢٠١٥ تەواوکراو خرایە خزمەتەوە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Union Pearson Express}} {{تووڵی دەروازە|کەنەدا}} [[پۆل:ژێرخانی فڕۆکەخانە]] 0icdjwvuwuns6tpx6p3mfbore91f3vq 0 180746 1670277 1529141 2026-09-19T05:45:46Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670277 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=چیاکی ھەیاشی|image=Chiaki_Hayashi_portrait.jpg|caption=|birth_date=|birth_place=|residence=|nationality=ژاپۆنی|other_names=|known_for=[[Creative Commons]], Loftwork Inc.|occupation=|alma_mater=[[Waseda University]]<br />[[Boston University]]}}'''چیاکی ھەیاشی''' (林 千晶، ھەیاشی چیاکی - ١٩٧١) خانمە بازرگانێکی ژاپۆنیە دامەزرێنەر و بەڕێوبەری کۆمپانیای (Loftwork, Inc)<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Daniela Faris|سەردێڕ=Commoner Profile: 10 Questions for Loftwork's Chiaki Hayashi|ناونیشان=http://archive.icommons.org/articles/commoner-profile-10-questions-for-loftworks-chiaki-hayashi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|issue=April 3, 2007|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100411073348/http://archive.icommons.org/articles/commoner-profile-10-questions-for-loftworks-chiaki-hayashi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٠}} {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://archive.icommons.org/articles/commoner-profile-10-questions-for-loftworks-chiaki-hayashi |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100411073348/http://archive.icommons.org/articles/commoner-profile-10-questions-for-loftworks-chiaki-hayashi |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.loftwork.com/ کۆمپانیای LoftWork] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106093238/http://www.loftwork.com/ |date= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }} * [http://www.loftwork.jp/blog/chiaki/ بلۆگەری چیاکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929213056/http://www.loftwork.jp/blog/chiaki/ |date=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} * {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ژن|ژیاننامە|5=کۆمپانیا}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chiaki Hayashi}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا]] 0ztvtg0pq4yjdhdni5dw8yxk5ikvd5r 0 181454 1669910 1509003 2026-09-18T13:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1669910 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شاژن جیانگ''' (بە چینی:姜后) چی جیانگ، شاژنی [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]]، وە دایکی [[پاشا یوی ئیمپراتۆریەتی ژۆو|پاشا یوو]] بوو، شاژن  جیانگ کچی [[دووک چی]] بوو، شاژن ئەندامی ھۆزی جیانگ بوو کە بەشێوەیەکی نەریتی ھاوسەری بۆ شازادەکانی [[ئیمپراتۆریەتی ژۆو]] دەستەبەر کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Queen_Jiang|سەردێڕ=Queen_Jiang|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|چین|مێژوو|پاشایەتی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:خانەدانیی ئیمپراتۆریەتیی ھان]] [[پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی ٨ەمی پێش زایین]] [[پۆل:ژن لە چینی دێرین]] 4pfindyqjm1qtr5ntiatop2z0cls9pb 0 182752 1670385 1651077 2026-09-19T10:38:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670385 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شینەوێ | ناوی_فەرمی = Aşnaava - آشناآباد - Ashnaabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6189|frame-long=44.9631|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە|چەمێ ڕەوزە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1410 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 335 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شینەوێ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەمێ ڕەوزە]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شینەوێ''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[یورقانلوو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بالاجی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دەرەزان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کۆتەلا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٣٥) کەس و (١٠٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] e0vrb4mlr2950nnbfbe2yyx6m3cyufq 0 182864 1669990 1576846 2026-09-18T16:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669990 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = شلێر ڕەشیدی | وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | قەبارەی وێنە = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٧٢ | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی لەدایکبوون = [[سەقز]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[شاعیر]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بەھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرامبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوک = | خزمەکان = | پەیوەندییەکان = | خەڵاتەکان = |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''شلێر ڕەشیدی''' (لەدایکبووی ١٩٧٢ لە [[سەقز]]، [[ئێران]]) شاعیر، لێکۆڵەر و چالاکوانێکی مەدەنیی<ref>[https://kurdpa.net/so/news/جەستەی-ژن-شەرەفی-پیاو-نییە جەستەی ژن شەرەفی پیاو نییە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017115639/https://kurdpa.net/so/news/%D8%AC%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%DB%8C-%DA%98%D9%86-%D8%B4%DB%95%D8%B1%DB%95%D9%81%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D8%A7%D9%88-%D9%86%DB%8C%DB%8C%DB%95 |date=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ }}، شلێر ڕەشیدی، کوردپا، 2019</ref> خەڵکی شاری سەقز، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە.<ref>[http://www.sharnews.com/cms/wp-content/uploads/dsc02152.jpg شلیر رشیدی در شب شعر عصر پنج شنبه در سقز] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624200117/http://www.sharnews.com/cms/wp-content/uploads/dsc02152.jpg |date=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١ }}، شارنیوز، 2009</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پورتال-كردستان-قالب جدید/برگزاری عصر شعر در کتابخانه شهید رجایی سرا +تصاویر|ناونیشان=https://kordestan.iranpl.ir/portal/home/?news%2F237057%2F251158%2F1023669%2F%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=kordestan.iranpl.ir|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210627201944/https://kordestan.iranpl.ir/portal/home/?news%2F237057%2F251158%2F1023669%2F%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%A7-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[https://gramho.com/media/1827816642664971891 شلێر ڕەشیدی]، گرامو</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kurdch 2|سەردێڕ=هەنگاو – بابەت: بەرێوەچوونی کۆنفرانسی سێی یەکێتی ژنانی دێموکراتی کوردستان لە دەرەوەی وڵات ، ئاوڕێک لە ژیانی ئەدەبیی :شلێر ڕەشیدی {{!}} Kurdch|ناونیشان=https://kurdch.tv/?p=10628|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=ئێواره شێعری سترانی هه‌نار|ناونیشان=https://vakawi.ir/ئێواره-شێعری-سترانی-هه‌نار/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=واکاوی|زمان=fa-IR}}{{بەستەری مردوو|url=https://vakawi.ir/%D8%A6%DB%8E%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%DB%8E%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D9%86%D8%A7%D8%B1/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> == ژیاننامە == شلێر ڕەشیدی لە شاری [[سەقز]] چاوی بە دنیا ھەڵێنا و لە منداڵییەوە ھۆگر و خولیای شیعر و ئەدەبیاتی کوردی بوو و دیوانە شێعرەکانی شاعیرە بە ناوبانگەکانی [[ئێران|ئیران]] و [[کوردستان]]ی دەخوێندەوە و ڕۆژ لە دوای ڕۆژ زیاتر لە شیعر و ئەدەبی کوردی نزیک دەبوو. ئەم خاتوونە شاعیری ڕۆژھەڵاتی کوردستان جگە لە شیعر لە بواری مەدەنی و کۆمەڵایەتی چالاکە و زۆرتری چالاکییەکانی بەرگری لە مافی ژنانە. شلێر ڕەشیدی خوێندنی ئاکادمێکی لە زانکۆی سەقز لە پلەی کارناسی ڕشتەی کۆمەڵناسی شاخەی لێکۆڵینەوە ودواتریش ماستەری ھەمان ڕشتەی کۆمەڵناسی لە زانکۆی پیام نووری بۆکان تەواو کردوە == فستیڤاڵەکان == شلێر ڕەشیدی لە زۆربەی فستیڤاڵە ئەدەبییەکان و کۆمەڵایەتییەکان بەشداری کردووە و شێعر و وتارەکانی پێشکەش کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=برگزای شب شعری در دانشگاه پیام نور سقز|ناونیشان=http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=6329&Jor=1|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.asoyroj.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624195417/http://www.asoyroj.com/farsi/detail.aspx?=hewal&jmara=6329&Jor=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گزارش ڕوز سوم جشنواره‌ی \"دیدار هیمن برای ادبیات شرق کُردستان\"|ناونیشان=https://kurdistanmedia.com/fa/news/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%87%DB%8C%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=kurdistanmedia.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624195550/https://kurdistanmedia.com/fa/news/%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%B4-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B3%D9%88%D9%85-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%B1-%D9%87%DB%8C%D9%85%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B4%D8%B1%D9%82-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شارنيوز- اخبار سقز » اخبار صفحه اصلی فرهنگ و هنر » شاعران گردهم آمدند+گزارش تصویری|ناونیشان=http://www.sharnews.com/14244/%d8%b4%d8%a7%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%86-%da%af%d8%b1%d8%af%d9%87%d9%85-%d8%a2%d9%85%d8%af%d9%86%d8%af/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210624200011/http://www.sharnews.com/14244/%D8%B4%D8%A7%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%A2%D9%85%D8%AF%D9%86%D8%AF/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ نموونە: فستیڤاڵی گەلاوێژ لە [[سلێمانی]]، فستیڤاڵی دیداری ھێمن لە [[ھەولێر]]، فستیڤاڵی سەنتەری [[لوور]] بە بەشداری شاعیران و چالاکیوانەکانی ھەر چوار پارچەی کوردستان == بەرھەمەکان == ئەم خاتوونە شاعیرەی کوردستان تا ئێستا دوو دیوانی شێعری چاپ و بڵاوکردووەتەوە بە ناوەکانی: * دیوانە شیعری «بەرەژان»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=به ره ژانشيعر|ناونیشان=https://ketabcity.com/BookView.aspx?Bookid=2331398|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=ketabcity.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://ketabcity.com/BookView.aspx?Bookid=2331398 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> * دیوانە شیعری «ھەنێ شێتی ھەنێ مەستی»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هه ني شيتي هه ني مه ستي شيعر|ناونیشان=https://ketabcity.com/BookView.aspx?Bookid=2330505|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=ketabcity.com}}{{بەستەری مردوو|url=https://ketabcity.com/BookView.aspx?Bookid=2330505 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref> وەرگێڕانی کتێبی کورتە چیرۆکی نووسراوەی مەهسا موحێب عەلی لە فارسی بۆ کوردی بە ناوی لە پەراوێزی عاشقیدا == نموونە شیعرییەکان == === نموونەی شیعری کلاسیک === {{چینی ناوەند}}'''شلێرە'''{{کۆتایی}} {{شیعر}} {{ب|شلێرەی شاخی کوردم بێ وەتەن گیانم نییە|ڕێبەرم شێعری ھەژار و ھەست و فێکرم خانییە}} {{ب|گەرچی ژن بوون و کەلەبچە و دەردی کورد فەوتاندمی|قەت نەڵێن ترساوە گیانە دڵنیابن وانییە}} {{ب|وەک شلێرە شین دەبێ سوور سوور لەسەر خوێنی شەھید|ڕووم لە خاکی پاکی کوردە و ڕۆحی من ئاسمانییە}} {{ب|بێ ژوومارە زامەکانم دەس لەسەر جەرگم بنێن|خوێن دەچۆڕێ بۆ گەلی کورد کۆیلەییم ھەرزانییە}} {{ب|چۆن وەکوو تەیرێکی زستانی بەرەو گەرمێن نەڕۆم|سارد بووە ماڵی دڵم ھیچ تاو و تینی تیا نییە}} {{ب|ڕۆژھەڵات سەرمایە شەختە دای لە گوڵزاری شێعر|من شلێرەم مانەوەم لەم بەفر و سەرما چا نییە}} {{کۆتاییی شیعر}} {{چینی ناوەند}}'''پێی بلێن'''{{کۆتایی}} {{شیعر}} {{ب|پێی بلێن نامە بنێرێ بۆ تەبیب دوا تینمە|پێی بڵێن ئاویلکەمە وا دوا ھەناسەی ژینمە}} {{ب|پێی بڵێن ئەو دوا دەلیلی ئەم دڵە بێچارەیە|ئەو سەبەب کاری زەلیلی و تێکدەری پەرژینمە}} {{ب|ئەی ھەواڵان گوێ گرن، ئەو بوو منی تاک خستەوە|تاکە زیندانبانی ڕۆژگاری کەساسی و شینمە}} {{ب|ئەو پزیشکی دەردی بێ‌دەرمانی ئەم دوا دەردەیە|بێ عەزیزم، چۆڵگەێکە ئەم دڵە ئاورینمە}} {{ب|پێی بڵێن یان دڵ بنێرێتۆ بۆ ھێلانەکەی|یان ھەڵی بدڕێ و لەتی کا ئەم دڵە خوێنینمە}} {{ب|ڕۆژگارێ من «شلێر» ەی ڕەونەقی کوێستانی حەز|ئێستە چاوەڕوانی ڕەحمم بۆو دڵەی تەسکینمە}} {{ب|خۆزگە جارێ ڕەحمی ئەجوا بۆ ئەسیری داوەکەی|وەرزی گوڵ بێتوو تەواو بێت، ئەم ھەموو ئەسرینمە}} {{کۆتاییی شیعر}} === نموونەی شیعری نوێ === <poem> * تەنیایی :لە لێواری پڕ پزیسکی تەنیایی دا وچان ئەدەم :ئای لە لوورەی سەرگەردانی و ئای لە قیژەی ئەو حەزانەی سەرم بڕین :لێم ناگەڕێن ئاسوودەبم </poem> <poem> * کۆچەر :کە کۆچەرێ بووی، بۆ ھاتی؟ :کە ئەتزانی شوێنەوارت ئەبێتە زامی ئەبەدی :لە ناو دڵما :تۆ ئەبیتە تابلۆی بێ دەنگ :منیش چیرۆکی ھیجرێکی بێ کۆتایی </poem> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{Navboxes | title = شاعیرانی کورد | list = {{شاعیرانی کورد}} {{شیعری کلاسیکی کوردی}} {{شیعری نوێی کوردی}} }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|ژن|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شاعیرانی ژن]] 35n5s98cp3lms3m23eni83l7ht3d23c 0 183033 1669928 1651164 2026-09-18T13:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669928 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاھیناوا | ناوی_فەرمی = Şahînava - شاھین‌آباد - Shahinabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.4717|frame-long=45.2118|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری تورکەمان|تورکەمان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1278 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 222 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاھیناوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری تورکەمان]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شاھیناوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نەزەراوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قوتتەپە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەپە تاڵیبەباد]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[فەقیەبەگلوو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٢٢) کەس و (٥٤) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]] ([[سوننە]] و [[شیعە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] p9j3piyeulq0dh58ln5uc8t21waqzvx 0 183197 1669911 1509007 2026-09-18T13:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1669911 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox royalty | title = | full name = | posthumous name = | reign = | father = | mother = | birth_date = نزیکەی ٢٠٨ ز | death_date = ٢٢٨ (٥١–٥٢ ساڵ ژیاوە) | spouse = شا ژوانشیانگی چین | issue = [[چین شی ھوانگ]] | burial_place = ژیانگ }} '''ژاو جی''' ({{بە چینی|趙姬}}؛ نزیکەی ٢٨٠–٢٢٨ پ. ز) ھاوسەری شا ژوانشیانگی چین و دایکی [[چین شی ھوانگ]]ی یەکەم ئیمپراتۆری چین بوو. دوای ھاوسەرگیرییەکەی بە خاتوو ژاو ناسراو و لە دوای مەرگی ھاوسەرەکەی بە شاژن داوجەر ناسرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|چین|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:چین شی ھوانگ]] [[پۆل:خەڵکی چین لە سەدەی ٣ی پێش زایین]] [[پۆل:خەڵکی ئیمپراتۆریەتیی ژۆو]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٢٨٠ی پ.ز]] [[پۆل:مردووانی ٢٢٨]] [[پۆل:چین (ویلایەت)]] 3rz6oto76q032fuajv2fyjtpf1zkuot 0 183800 1670365 1659250 2026-09-19T10:34:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670365 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شیم ئیون-ھا|birth_date={{birth date and age|1972|9|23}}|birth_place=[[سیۆنگنام]] لە [[پارێزگای گیۆنگی]]، [[کۆریای باشوور]]|years_active=١٩٩٣ تا ٢٠٠٠|spouse={{marriage|[[جی سانگ-ووک]]|2005}}|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent | hangul = 심은하 | hanja = {{linktext|沈|銀|河|}} | rr = سیم ئیون ھا | mr =سیم ئونھا }}}}'''شیم ئیون ھا''' ([[کۆری|بەکۆری]]:심은하; [[ھانجا|بەھانجا]]:沈銀河; لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٧٢) خانمەکتەرێکی خانەنشین بووی کۆریای باشوورە، شیم لە ١٩٩٠کان بە ڕۆلەکانی لە [[درامای کۆری|دراما کۆرییەکان]] ناسرا، و بەرزترین پلەبەندی ھێنا لە درامای کۆری لە مێژووی درامای کۆریا. شیم لەناکاو خانەنشین بوو لە ٢٠٠١ لەوکتەی کەوا باشترین کاریگەری ھەبوو لە دراما.<ref name="Paquet">[http://www.koreanfilm.org/actors.html#shimeh "Actors and Actresses of Korean Cinema: Shim Eun-ha"]. Koreanfilm.org. Retrieved 2012-11-04.</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان = ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{kmdb person|00003871}} * {{IMDb name|0793534}} * {{HanCinema person}} {{Authority control}}{{Baeksang Arts Awards for Best New Actress (TV)}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خەڵکی سیۆنگنام]] [[پۆل:خەڵکی یۆنگین]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی بلو دراگۆن لە فیلم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم]] h2axcrw0swzfk3we6emkkf8nbc7gewg 0 184128 1670371 1551992 2026-09-19T10:35:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670371 wikitext text/x-wiki {{for|خانمەکتەرێکی کۆریای باشوور بەھەمان ناو کە لە ١٩٩٤ لەدایکبووە.|شیم ئیون-کیونگ}}{{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شین ئیون-کینگ|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1973|2|15}}|birth_place=[[بوسان]], [[کۆریای باشوور]]|education=[[زانکۆی دانکوک]] - شانۆگەری و فیلم|occupation=[[خانمەکتەر]]|years_active=١٩٨٨ بۆ ئێستا|agent=Run Entertainment|spouse=Kim Jung-soo (2003-2007; divorced)|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent | hangul = {{linktext|신|은|경}} | hanja = {{linktext|申|恩|慶}} | rr = Sin Eun-gyeong | mr = Sin Ŭn’gyŏng }}}}'''شین ئیون-کیونگ''' (لەدایکبووی ١٥ی شوباتی ١٩٧٣) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.runent.co.kr/actor/actor03/actor01_1 Shin Eun-kyung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304002835/http://www.runent.co.kr/actor/actor03/actor01_1 |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }} at Run Entertainment {{in lang|ko}} * {{kmdb person|00000109|Shin Eun-kyung}} * {{IMDb name|0793781|Shin Eun-kyung}} * {{HanCinema person}} {{Navboxes|list={{Blue Dragon Film Award Best Actress}} {{Baeksang Arts Awards for Best New Actress (TV)}} {{Baeksang Arts Award for Most Popular Actress}}|title=خەڵاتەکان}}{{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Shin Eun-kyung}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:باشترین خانمەکتەرە نوێیەکان لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی دانکوک]] [[پۆل:خەڵکی بوسان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی بوسان]] ds6xshfz9tvuldsz3czqxt3mfojh2ss 0 184136 1670364 1509352 2026-09-19T10:34:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670364 wikitext text/x-wiki {{for|خانمەکتەرێک بەھەمان ناو لە ١٩٧٣ لەدایکبووە.|شین ئیون-کیونگ}}{{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شیم ئیون-کیونگ|image=Actress Shim Eun-Kyuong poses for a photo during Pifan's opening ceremony on July 17, 2014.jpg|image_size=|caption=At the [[Puchon International Fantastic Film Festival|PiFan]] opening ceremony on July 17, 2014|birth_date={{birth date and age|1994|5|31}}|birth_place=[[گانگنیونگ]], [[کۆریای باشوور]]|education=[[قوتابخانەی مناڵانی پرۆفیشنال]]|occupation=[[خانمەکتەر]]|years_active=٢٠٠٤ بۆ ئێستا|agent=A.N.D Entertainment (South Korea)<br> Yumanite (Japan)|module={{Infobox Korean name|child=yes|color=transparent| | hangul = {{linktext|심|은|경}} | hanja = | rr = سیم ئیون-گیۆنگ | mr = سیم ئونگیۆنگ }}}}'''شیم ئیون-کیونگ''' (لەدایکبووی ٣١ی ئایاری ١٩٩٤) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە لەدوای فیلمێکی تەلەڤیزیۆنی بەناوی سەنی لە ٢٠١١ ناوی چووە بۆکس ئۆفیسەوە<ref name="name">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Choi|یەکەم=Ji-eun|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٠|سەردێڕ=My Name Is: Sim Eun-kyung|ناونیشان=http://www.asiae.co.kr/news/view.htm?idxno=2010071317515699936|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=10Asia}}</ref> لە ٢٠٢٠ بووە یەکەم خانمەکتەری کۆری بۆ بردنەوە خەڵاتی باشترین خانمەکتەر لە خەڵاتی ئەکادیمیای ژاپۆنی. (خەڵاتی ژاپۆنی لە فیلم یەکسان بە خەڵاتی ئۆسکار). == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{commonscat|Shim Eun-kyung}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.and-ent.com/bbs/board.php?bo_table=21&wr_id=19 Shim Eun-kyung] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200116013731/http://and-ent.com/bbs/board.php?bo_table=21&wr_id=19 |date=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ }} at A.N.D Entertainment {{in lang|ko}} * {{cyworld|48309420|Shim Eun-kyung}} * {{facebook|shimek.official|Shim Eun-kyung}} {{in lang|ko}} * {{instagram|ekshim_|Shim Eun-kyung}} {{in lang|ko}} * {{HanCinema person}} * {{kmdb person|00038724|Shim Eun-kyung}} * {{IMDb name|2987726|Shim Eun-kyung}} {{Authority control}}{{Navboxes|title=خەڵاتەکانی شیم ئیون-کیونگ.|list={{Baeksang Arts Award Best Actress Film}} {{Grand Bell Awards for Best Supporting Actress}} {{Buil Film Awards for Best Actress}} {{Chunsa Film Art Awards for Best Actress}} {{Director's Cut Awards for Best Actress}} {{Mainichi Film Award for Best Actress}} {{Japan Academy Film Prize for Best Actress}}}}<!-- تکایە ئەم داڕێژەیە مەسڕەوە، ئەگەری دروستکردنی ھەیە. -->{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:باشترین خانمەکتەران لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (فیلم)]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرە منالەکانی کۆریای باشوور]] q49lparpzfb75nycortyessapf58uz6 0 184137 1670370 1660808 2026-09-19T10:35:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1670370 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox officeholder|name=|image=|office1=Member of the [[Interim Legislative Assembly]]|term1=١٩٤٦ بۆ ١٩٤٨|birth_date=٢٣ی ئازاری ١٨٩٨<ref name=ET/>|birth_place=[[سێئول]], [[ئیمپراتۆریەتی کۆریا]]|death_date=١٩٨٨<ref name=ET/>|death_place=}}'''شین ئوی-کیونگ''' (بە کۆری: ٢٣ی ئایاری ١٨٩٨ بۆ ١٩٨٨) چالاکوان و سیاسەتوانێکی سەربەخۆ و فێرکەرێکی کۆریای باشوور بوو، لە ١٩٤٦ یەکێک بوو لەو چوار ئافرەتەی بۆ یەکەمجار لە کۆریای باشوور پۆستی یاسایی وەربگرێت.<ref>Soo Ja Kim (2016) [http://kiss.kstudy.com/thesis/thesis-view.asp?key=3493322 남조선과도입법의원 여성의원의 입법 활동(1946-1948): `여성의원 특별취급안`을 중심으로]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|سیاسەت|ژن|ژیاننامە|یاسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٨]] [[پۆل:خەڵکی سێئول]] [[پۆل:چالاکوانە سەربەخۆیە کۆرییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ئێوا]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆھۆکو]] [[پۆل:ژنانی کۆریای باشوور لە سیاسەت]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:خەڵکی کۆریای باشوور دوور لە وڵاتی خۆیان لە ژاپۆن]] lfarx7ayl1r5ydlsuvrh84vnqu4j86g 0 184685 1670372 1509361 2026-09-19T10:36:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670372 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئاماژەی زیاتر}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox comedian <!-- for individuals - see Template:Infobox comedian for usage -->|name=شین دۆنگ-یوپ|active=١٩٩١ بۆ ئێستا|footnotes=|website=|signature=|notable_work=|domesticpartner=|spouse={{marriage|Sun Hye-yoon|2006}}|influenced=|influences=|subject=|genre=|nationality=|image=180503 신동엽.png|medium=|death_place=|death_date=|birth_place=کۆریای باشوور|birth_date={{Birth date and age|1971|2|17}}|birth_name=|pseudonym=|caption=|alt=|image_size=|module={{Infobox Korean name | hangul = 신동엽 | hanja = | rr =سین دۆنگ-یۆپ | mr = سین تۆنگیۆپ | child = yes}}}}'''شین دۆنگ-یوپ''' (بە کۆری: لەدایکبووی ١٧ی شوباتی ١٩٧١) ئەکتەری کۆمیدی و پێشکەشکاری بەرنامەی کۆمیدی تەلەڤیزیۆنییە، لە پەیمانگای ھونەرەکانی سێئول تەواوی کردووە، دوای دەرچوونی لە چەندین بەرنامەکانی ئێس بی ئێس ناسراوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{HanCinema person|name=Sin Dong-yup}} * [http://www.smcultureandcontents.com/eng/management/artist_view.asp?artist_srl=1021 شین دۆنگ-یوپ] لە [[:en:S.M._Culture_&_Contents|SM C&C]] * [http://cafe.daum.net/sdylove Sin Dong-yeop Fancafe] at [[:en:Daum_(web_portal)|Daum]] {{in lang|ko}} {{Baeksang Arts Awards for Best Variety Performer Male}}{{authority control}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Shin Dong-yup (comedian)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:پێشکەشکارانی تەلەڤیزیۆن لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:باشترین پێشکەشکاری جۆراوجۆری کوڕ لە براوەی خەڵاتی ھونەری پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:کۆمیدیاکارانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی کۆریای باشوور لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی چێژبەخشی ئێس ئێم]] 1eh0wikocxlz95emlgmlhbeou90cw5l 0 184847 1669913 1509013 2026-09-18T13:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە) 1669913 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox television|name=شاژن و من|channel=[[TVN (South Korean TV channel)|tvN]]|location=|cinematography=|camera=|runtime=|company=[[Chorokbaem Media]]|distributor=[[CJ E&M]]|picture_format=|producer=|audio_format=|first_aired={{start date|2012|04|18}}|last_aired={{end date|2012|06|07}}|preceded_by=|followed_by=|related=''[[Love Weaves Through a Millennium]]''|website=http://program.tving.com/tvn/queenandi/|editor=|executive_producer=|image=Queen In Hyun's Man Poster.jpg|director=کیم بیونگ-سوو|caption=بانگەشەی پۆستەر|alt_name=Queen & I<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://watch.cjenm.com/broadcast/sub/view?contentsId=B120121118|سەردێڕ=Queen & I (2012)|وێبگە=[[CJ ENM]]|بڵاوکەرەوە=CJ ENM|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190720072108/https://watch.cjenm.com/broadcast/sub/view?contentsId=B120121118|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref>|genre=[[فیلمی ڕۆمانسی|ڕۆمانس]] <br /> [[فەنتازیا]]|creator=|developer=|writer=سۆنگ جای-جونگ|creative_director=|num_episodes=١٦|starring=[[جی ھیون-وو]]<br/>[[یو ئین-نا]]|theme_music_composer=|opentheme=|endtheme=|composer=|country=کۆریای باشوور|language=کۆری|website_title=}}'''شاژن و من''' (بە کۆری:인현왕후의 남자; بە ھانجا:仁顯王后의 男子; خوێندنەوەی کۆری ئین ھیۆن-وانگھو-وی نامجا) زنجیرە دراماییەکی کۆریای باشوورە کە لەلایەن [[جی ھیون-وو]] و [[یو ئین-نا]] ڕۆلی سەرەکی بۆ گێردراوە فیلمەکە لەسەر جیھانی جۆسۆن و کۆریای مۆدێرنە کە زانایەک لە جۆسۆن گەشت ئەکات بەرەو کۆریای مۆدێرن و ٣٠٠ ساڵ ئەبڕێت بۆ داھاتووی سەدەی ٢١می کۆریای مۆدێرن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|URL=http://program.tving.com/tvn/queenandi/}} {{in lang|ko}} * {{hancinema film|Queen_In-hyun__s_Man}} * {{IMDb title|2444042}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|4=فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Queen Inhyun's Man}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور لە ٢٠١٢ دەستی پێکردووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور لە ٢٠١٢ کۆتایی ھاتووە]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە بارەی شانشینی جۆسۆنەوە کراون]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر گەشت بەناو کاتدا لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی کۆری]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشور]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لەلایەن سۆنگ جای-جونگەوە نوسراوون]] [[پۆل:دراماکانی تەلەڤیزیۆنی تی ڤی ئێن (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور)]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور کە لە ٢٠١٢ کۆتاییان پێ ھاتووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە مێژووییەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی کۆریای باشوور دەربارەی گەشتکردن بەکاتدا]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی لە شانشینی جۆسۆن ڕوودەدەن]] aktrv196vu1oqul54q0srjeshq9cqi5 0 185330 1670200 1651109 2026-09-19T01:34:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670200 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرکەند | ناوی_فەرمی = Shur Kand - شورکند - Şorkend | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.6164|frame-long=45.0975|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باشقەڵا|باشقەڵا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1305 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 347 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرکەند''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باشقەڵا]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ورمێ]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شۆرکەند''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بالا مەرەنەگلی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێخ تەیموور]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بوربور]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کولق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٤٧) کەس و (٨٩) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] و [[ئازەربایجانی|ئازەری]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باکووری|کورمانجی]])، [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]])پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = سەرتیپ ڕیزمارا| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 6290ufken2e5yjg6lwuagds12yiaa38 0 185578 1670375 1585420 2026-09-19T10:36:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670375 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شین ھێ سون{{هن}} 신혜선|image=190521 신혜선.jpg|alt=Shin in white dress and yellow handbag posing for a photoshoot in March 2021|caption=|birth_date={{birth date and age|1989|8|31|df=y}}|birth_place=[[سێئول]]، کۆریای باشوور|education=[[زانکۆی سێجۆنگ]] - ھونەری فیلم|other_names=Shin Hae-sun|occupation=خانمەکتەر|yearsactive=٢٠١٢ بۆ ئێست|agent=YNK Entertainment|spouse=}}'''شین ھێ-سون''' (لەدایکبووی ٣١ی ئابی ١٩٨٩) خانمەکتەرێکی کۆریای باشوورە بۆ یەکەمجار لە ٢٠١٣ دەستی بەکاری ڕۆلگێران کردووە لە درامای تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٧ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://ynkent.com/kr/shinhaesun.html Shin Hye-sun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201223011307/http://www.ynkent.com/kr/shinhaesun.html |date=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ }} at YNK Entertainment {{in lang|ko}} * {{imdb name|7553004|Shin Hye-sun}} * {{HanCinema person|id=Shin_Hye-sun}} * {{kmdb person|00195511|Shin Hye-sun}} * {{instagram|shinhs831}} {{Nva|list1={{APAN Star Awards for Top Excellence in Acting, Actress}}|title=خەڵات}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Shin Hye-sun}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:نایاب لە ڕۆلگێران، و خانمەکتەرانی براوە خەڵاتی ئەستێرەیی ئاپان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی سێئول]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سێجۆنگ]] ledpqhbbiftuv0b091mhdxn4sfjpctv 0 185798 1669949 1659139 2026-09-18T14:05:17Z مامۆستا 39489 1669949 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|ھەرێمە خۆبەڕێوەبەرییە ڕامیارییەکە|ناوە ناوچەیییەکە|ڕۆژاوای کوردستان}} {{زانیاریدانی وڵات |ناو_فەرمی=خۆبەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا |نەخشە_وێنە=Autonomous Administration of North and East Syria (orthographic projection).svg |نەخشە_سەردێڕ=ناوچەکانی ژێردەسەڵاتی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا (شوبات ھەتا ئابی ٢٠٢٦) |پایتەخت=[[قامیشلۆ]] |شار_گەورەترین=[[ڕەققە]] (ھەتا کانوونی دووەمی ٢٠٢٦){{ھن}}[[حەسیچە]] (دوای کانوونی دووەمی ٢٠٢٦) |زمانەکان_فەرمی=[[کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) و [[عەرەبی]] |زمانەکان_ناوچەیی=[[زمانی سوریانی|سوریانی]]{{ھن}}[[تورکی]]{{ھن}}[[زمانی ئادیگی|ئادیگی]] |ئاڵا_وێنە=Flag of the Democratic Administration of North and East Syria.svg |ئاڵا_جێگر=[[ئاڵای ڕۆژاوای کوردستان|ئاڵای خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە=Emblem of the Democratic Administration of North and East Syria.svg |نیشانی_نەتەوەیی_جێگر=[[ئاڵای ڕۆژاوای کوردستان|نیشانی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] |سروودی_نیشتمانی=[[ئەی ڕەقیب]] (نافەرمی) |ڕەگەز_گرووپەکان=زۆرینە [[کورد]] و [[عەرەب]] |جۆری_دەسەڵات=[[دیموکراسیی ڕاستەوخۆ]] |پلەی_سەرۆک١=[[ئەنجومەنی جێبەجێکاریی ڕۆژاوای کوردستان|ھاوسەرۆک]] |ناوی_سەرۆک١=[[ئیلھام ئەحمەد]]{{ھن}}[[مەنسوور سەلوم]] |پلەی_سەرۆک٢=[[ئەنجومەنی سووریای دیموکرات|ھاوسەرۆکی ئەنجومەن]] |ناوی_سەرۆک٢=ئامینە عومەر{{ھن}}ڕیاز دەرار |ڕووداوی_سەربەخۆیی١=ڕاگەیاندنی گواستنەوەی دەسەڵات|ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١=٢٠١٣ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢=ڕاگەیاندنی ئۆتۆنۆمی کانتۆنەکان |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢=کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٣=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٣=بەڕێوەبەرایەتیی نوێ ڕاگەیەندرا |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٤=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ |ڕووداوی_سەربەخۆیی٤=ھەڵوەشاندنەوەی خۆبەڕێوەبەریی خۆسەر |پلە_ڕووبەر=٥٠،٠٠٠ کیلۆمەتری چوارگۆشە |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان=٢٠١٨ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان=٢،٠٠٠،٠٠٠ |کاتی_ناوچەیی=[[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|یوو تی سی]] +٢ |لای_لێخوڕین=ڕاست }} '''خۆبەڕێوەبەریی خۆسەری باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا''' ({{بە کوردیی باکووری|Rêveberiya Xweseriya Demokratîk a Herêma Bakur û Rojhilatê Sûriyê}}) ھەروەھا ناسراو بە '''خۆبەڕێوەبەریی ڕۆژاوا''' یان '''خۆبەڕێوەبەریی خۆسەر'''، ناوچەیەکی خۆبەڕێوەبەری دیفاکتۆیە لە باکوور و ڕۆژھەڵاتی [[سووریا]]. ھەرێمەکە لە چەند ناوچەیەکی خۆبەڕێوەبەری و حکوومەتێکی سەربەخۆ پێکھاتووە لە ناویان [[کانتۆنی جزیرە]]، [[کانتۆنی کۆبانی]]، [[ڕەققە]]، [[ئەلتەورە]]، [[مەنبج]]، [[پارێزگای دێرەزۆر]]، لە دوای ٢٠١٢وە ناوچەکە خۆبەڕێوەبەری دیفاکتۆی وەرگرت. لە ڕۆژی ١٧ی ئازاری ٢٠١٦، لە کۆنگرەیەکدا لە [[کانتۆنی جزیرە]] بە بەرێوەبەرایەتیی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پارتی یەکێتیی دیموکرات]] لە ناوچەکانی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا سیستەمی فیدرالی ڕاگەیەندرا. دواتر لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦، خۆبەڕێوەبەریی خۆسەر لەگەڵ [[حکوومەتی ڕاگوزەری سووریا]] تێکەڵ بووەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/55662|سەردێڕ=مەزڵووم عەبدی هەڵوەشاندنەوەی هەسەدە و ئیدارەی خۆسەری ڕاگەیاند|بڵاوکەرەوە=ئاڤانیووز|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref> == ئەنجومەنی بەڕێوەبردن == لە خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا، وەک لیژنەیەکی ھەماھەنگیی ھاوبەش کار دەکات کە سەرپەرشتی جێبەجێکردنی ئەو سیاسەتانە دەکات کە لەلایەن ئەنجومەنی فیدراڵی [[ئەنجومەنی سووریای دیموکرات|سووریای دیموکرات]]ەوە پەرەی پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Syrian Kurds declare new federation in bid for recognition |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/news/syrian-kurds-declare-new-federation-bid-recognition |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Middle East Eye |زمان=en}}</ref> ==پەیوەندییە دەرەکییەکان== [[تورکیا]] ھەڵوێستێکی تووندی بەرامبەر بەڕێوەبەریی کوردی گرتووەتە بەر، بەو پێیەی [[یەکینەکانی پاراستنی گەل]] وەک درێژکراوەی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] پۆلین دەکات، لەلایەن [[نەتەوە یەکگرتووەکان]]، [[ڕووسیا]]، [[چین]] و [[سویسرا]] وەک تیرۆریست دانانرێت. [[یەکێتیی ئەورووپا]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ناتۆ]]، یەکینەکانی پاراستنی گەل بە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دانانێن و بەیەکەوە بە شێوەیەکی نزیک بۆ شەڕی [[داعش]] کاریان کرد. سەرەڕای ئەوەش، سەرکردەکانی ناوچەکە و یەکینەکانی پاراستنی گەل جەخت لەوە دەکەنەوە کە پارتی کرێکارانی کوردستان ڕێکخراوێکی سەربەخۆیە. لە ساڵی ٢٠١٤، [[تورکیا]] تۆمەتبار کرا بە پشتگیریکردنی ھێرشەکانی داعش بۆ سەر یەکینەکانی پاراستنی گەل، و ڕێگەدان پێیان بۆ ئەنجامدانی ھێرش لە ڕێگەی سنوورەکانی [[تورکیا]]وە و دابینکردنی پاڵپشتی لۆجستی. ھەروەھا ھاوکارییەکی سەربازی لەگەڵ [[ھەرێمی کوردستان]] و ویلایەتە یەکگرتووەکاندا ھەیە.<ref>https://web.archive.org/web/20171019221545/http://aranews.net/2015/09/u-s-says-ypg-not-a-terrorist-organization/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180724154014/https://www.cnn.com/2014/10/29/world/us-newest-allies-syrian-kurds/index.html</ref> == مێژوو == ‌{{واڵا}} {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | total_width = 500 | image1 = Rojava february2014.png | caption1 = شوباتی ٢٠١٤ | image2 = Rojava february 2014.png | caption2 = شوباتی ٢٠١٤ (ناوچە خۆسەرییەکان تەنیا) }} {{Multiple image | align = center | direction = horizontal | total_width = 500 | image1 = Rojava june 2015.png | caption1 = حوزەیرانی ٢٠١٥ | image2 = Northern Syria - Rojava october 2016.png | caption2 = تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ | footer = گۆڕانکارییە سنوورییەکانی خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا، لەماوەی ٢٠١٤ بۆ ٢٠١٥. }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://aanesgov.org ماڵپەڕی فەرمیی «خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا» (AANES)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231227195556/https://aanesgov.org/ |date=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }} * [https://www.youtube.com/watch?v=n4z-yDvCevM کاردانەوەی ڕاگەیاندنی فیدڕاڵی ڕۆژئاوا و باکووری سوریا] {{پۆلی کۆمنز|Rojava}} {{ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تد|سووریا|کوردستان|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠|سیاسەت|شەڕی نێوخۆیی}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:خۆبەڕێوەبەری لە ڕۆژاوای کوردستان|*]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠١٣ لە سووریا]] [[پۆل:گرووپە ھەڵگەراوەکان کە چالاکانە ناوچەکان کۆنتڕۆل ئەکەن]] [[پۆل:میزۆپۆتامیای سەروو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠١٣]] [[پۆل:دابەشکارییەکانی سووریا]] [[پۆل:ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:جوگرافیای سووریا]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆیی سووریا]] owp12pzmw6ifzn209cvbzlwjrdwxvcw 0 185833 1670373 1659257 2026-09-19T10:36:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670373 wikitext text/x-wiki {{+R}}{{Infobox person|image=Shin Sang-ok.jpg|name=شین سانگ ئۆک|birth_name=Shin Tae-seo|birth_date={{Birth date|1926|10|11}}|birth_place=سێیشین ([[چۆنگجین]]), [[Korea under Japanese rule|Japanese Korea]]|death_date={{Death date and age|2006|4|11|1926|10|11}}|death_place=[[سێئول]]، [[کۆریای باشوور]]|other_names=Simon Sheen|occupation=[[دەرھێنەری فیلم]]{{ھن}}[[بەرھەمھێنەری فیلم]]|years_active=١٩٥٢ بۆ ٢٠٠٢|spouse=[[چۆی ئیون-ھی]] (divorced 1976, remarried 1983)}}'''شین سانگ-ئۆک''' (١١ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٦ بۆ ١١ی نیسانی ٢٠٠٦) بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری فیلمی کۆریای باشوورە زیاتر لە ١٠٠ فیلمی بەرھەمھێناوەو ٧٠ی دەرھێناوە، لە ١٩٥٠کان و ١٩٦٠کان بەبەباشترین شێوە ناسراوە بەھۆی کارەکانی وەک «شازادەی سینەمای کۆریای باشوور» ناسرابوو، بۆ کارەکانی لە فیلم و دراما مەدالیای تاجی زێرینی بردەوە، و بووە یەکێک لە بەرزترین ھونەرمەندانی کۆریای باشوورە دواتریش لەلایەن کیم جۆنگ ئیلی دەفڕێنرێ بۆ کۆریای باکوور بە مەبەستی ئەوەی سەرۆک [[کیم جۆنگ ئیل]]ی سەرۆکی کۆریای باکوور بە شین سانگ-ئۆک ئەلێت پێویستە فیلم بۆ کۆریای باکوور بەرھەمھێنن، دوای پەسەندکردن و بەرھەمھێنانی چەندین فیلم سانگ-ئۆک و ھاوسەرەکەی ڕادەکەن بۆ باڵوێزخانەی ئەمریکا و لەدەست [[کیم جۆنگ ئیل]]ی سەرۆکی کۆریای باکوور ڕزگاریان دەبێت.<ref name="auto">Fischer, Paul (2015). ''A Kim Jong-Il Production: The Extraordinary True Story of a Kidnapped Filmmaker, His Star Actress, and a Young Dictator's Rise to Power''. Flatiron Books. {{ISBN|978-1250054265}}.</ref><ref>Martin, Bradley K. (2004). ''Under the Loving Care of the Fatherly Leader''. New York: Thomas Dunne Books. p. 326. {{ISBN|0-312-32221-6}}.</ref><ref name="auto1">Martin, Bradley K. (2004). ''Under the Loving Care of the Fatherly Leader''. New York: Thomas Dunne Books. p. 334. {{ISBN|0-312-32221-6}}.</ref><ref name="auto2">Armstrong, Charles K. (2013). ''Tyranny of the Weak: North Korea and the World, 1950–1992''. Ithaca: Cornell University Press. p. 238 {{ISBN|080-146-893-0}}.</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=0645661|name=Shin Sang-ok}} {{Nva|list={{Shin Sang-ok}} {{Paeksang Arts Award Best Director Film}}}} {{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Shin Sang-ok}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خەڵکی چۆنگجین]] [[پۆل:خەڵکی ڕفێنراوی کۆریای باشوور]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری گراند بێڵ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٥]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 8cujki2mh5ehaaqva8fe5bqfnb778g6 0 186623 1670303 1651094 2026-09-19T07:33:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670303 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیراباد | ناوی_فەرمی = Shirabad - شیرآباد - Şîrava | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=13|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.7525|frame-long=45.1501|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ =300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی نازی|نازی]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری نازیا ئەڤراز|نازیا ئەڤراز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1284 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 143 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیراباد''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نازیا ئەڤراز]]، [[ناوچەی نازی]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''شیراباد''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حەیدەرلی]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[لەلەلی تۆراب]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سپورغان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئۆخچولار]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٤٦٩) کەس و (٣٦٢) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[ئەرمەنییەکان]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[مەسیحی]] پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزم‌آرا|سەرتیپ حاجعلی رزم‌آرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 5h2e2c1g1b312abgu706pmqw25wmwgx 0 188148 1669973 1577069 2026-09-18T16:33:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669973 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''شتە نامۆکان'' (ساوندتراک)}} {{وەسف|ئەلبومێکی ساوندتراکیی ٢٠١٦ لەلایەن کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێینەوە}} {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = شتە نامۆکان، بەشی یەکەم | جۆر = ساوندتراک | ھونەرمەند = کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین | وێنە = Stranger Things S1V1.png | جێگری وێنە = | ژێرنووس = بەرگی ئاسایی | بڵاوبوونەوە = {{Start date|٢٠١٦|٨|١٢}} | تۆماربوون = | شوێن = | ستودیۆ = | چەشن = {{hlist|ساوندتراک|[[سینتوەیڤ]]}} | ماوە = {{duration|h=1|m=8|s=40}} | بڵاوکەرەوە = {{hlist|[[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]]|ئینڤادا}} | بەرھەمھێنەر = {{hlist|کایڵ دیکسن|مایکڵ ستێین}} | کاتزانین = مۆسیقای ''[[شتە نامۆکان]]'' | ئەلبومی پێشوو = | ئەم ئەلبومە = [[شتە نامۆکان (ساوندتراک)|شتە نامۆکان، بەشی یەکەم]]{{ھن}}(٢٠١٦) | ئەلبومی دواتر = [[شتە نامۆکان (ساوندتراک)|شتە نامۆکان، بەشی دووەم]]{{ھن}}(٢٠١٦) }} {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = شتە نامۆکان، بەشی دووەم | جۆر = ساوندتراک | ھونەرمەند = کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین | وێنە = Stranger Things S1V2.jpg | جێگری وێنە = | ژێرنووس = بەرگی تایبەتی | بڵاوبوونەوە = {{Start date|٢٠١٦|٨|١٩}} | تۆماربوون = | شوێن = | ستودیۆ = | چەشن = ساوندتراک | ماوە = {{duration|h=1|m=13|s=16}} | بڵاوکەرەوە = {{hlist|لەیکشۆر|ئینڤادا}} | بەرھەمھێنەر = {{hlist|کایڵ دیکسن|مایکڵ ستێین}} | کاتزانین = مۆسیقای ''[[شتە نامۆکان]]'' | ئەلبومی پێشوو = [[شتە نامۆکان (ساوندتراک)|شتە نامۆکان، بەشی یەکەم]]{{ھن}}(٢٠١٦) | ئەم ئەلبومە = [[شتە نامۆکان (ساوندتراک)|شتە نامۆکان، بەشی دووەم]]{{ھن}}(٢٠١٦) | ئەلبومی دواتر = [[شتە نامۆکان ٢ (ساوندتراک)|شتە نامۆکان ٢]]{{ھن}}(٢٠١٧) }} '''''شتە نامۆکان''''' ساوندتراکی ڕەسەنی [[شتە نامۆکان (وەرزی یەکەم)|وەرزی یەکەم]]ی زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی [[شتە نامۆکان|بەھەمان ناوەوەیە]]. بەشی یەکەم و دووەمی بە دیجیتاڵی لەلایەن [[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]] و ئینڤادا ڕێکۆردزەوە بڵاوکرایەوە لە ١٢ی ئابی ٢٠١٦، دوابەدوای یەکتری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pitchfork.com/thepitch/1266-inside-the-spellbinding-sound-of-stranger-things/|سەردێڕ=Inside the Spellbinding Sound of "Stranger Things"|یەکەم=Noah|دوایین=Yoo|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٧|ئیش=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref><ref name="pitchfork albums">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://pitchfork.com/news/67214-netflixs-stranger-things-soundtrack-detailed/ |سەردێڕ=Netflix’s ''Stranger Things'' Soundtrack Detailed |یەکەم=Evan |دوایین=Minsker |وێبگە=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]] |ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> لە ٧٥ گۆرانی پێکدێت کە لەلایەن کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێینی باندی [[سوورڤایڤ (باند)|سوورڤایڤ]]ەوە بەرھەمھێنراون و سازکراون، ئەم بڵاوبوونەوەیە دەبێتە یەکەم کاری دووانەکە لە دەرەوەی باندەکە. بڵاوبوونەوەی سی دی ساوندتراکەکە ھاوشێوەی بڵاوبوونەوەی دیجیتاڵییەکەی بوو، کە بەشی یەکەم و دووەمی لە ١٦ و ٢٣ی ئەیلوولدا بڵاوبوونەوە، دوابەدوای یەکتری، و وەشانێکی دیاریکراوی دیکەی لەسەر ڤاینڵ، بە شێوەی تاک و کۆمەڵەی سنووقی، لە تەممووزی ٢٠١٧دا بڵاوکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://pitchfork.com/news/72466-stranger-things-soundtracks-get-cool-vinyl-releases-box-set/ | سەردێڕ = "Stranger Things" Soundtracks Get Cool Vinyl Releases, Box Set| یەکەم = Sam |دوایین = Sodomsky | ڕێکەوت = ٢٤ی ئازاری ٢٠١٧| ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش= [[Pitchfork (website)|Pitchfork]]}}</ref> وەشانێکی کاسێتی یەکەم بەشی ساوندتراکەکە، بە تایبەتی لەلایەن ئوربان ئاوتفیتەرسەوە فرۆشرا لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٧. کاسێتەکە پێکدێت لە بەرگێکی [[کارتۆن]]ی کە ھاوشێوەی بەرگی ڤی ئێچ ئێسی کۆنە، و کاسێتەکە وا دروستکراوە کە لە تۆماری ڤی ئێج ئێس بچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://uproxx.com/music/stranger-things-soundtrack-cassette-release/|سەردێڕ=The ‘Stranger Things’ Soundtrack Is Coming Out On A Cassette That Looks Like A Old VHS|دوایین=Galbraith|یەکەم=Alex|بڵاوکەرەوە=[[Uproxx]]|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> ھەردوو جۆرەکە بە جیاجیا پاڵێوران بۆ باشترین ئاوازی ساوندتراکی ڕەنگاڵەی بینراو لە ٥٩یەم خەڵاتەکانی گرامی ساڵانە، بەڵام ھیچیان براوە نەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.ew.com/article/2016/12/06/stranger-things-soundtracks-grammy-nominations |سەردێڕ=Stranger Things soundtracks score Grammy nods |یەکەم=Christian |دوایین=Holub |ئیش=[[Entertainment Weekly]] |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210214060910/https://ew.com/article/2016/12/06/stranger-things-soundtracks-grammy-nominations/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێڕستی تراکەکان == === بەشی یەکەم === یەکەم بەشی ساوندتراکەکە لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٦دا بڵاوبوویەوە، و [[مۆسیقای شتە نامۆکان#مۆسیقای سەرەکی|مۆسیقا سەرەکی]]یە بەناوبانگەکەی زنجیرەکەی تێدایە، لەگەڵ ژمارەیەک لە ھاندەرە مۆسیقایییە باوەکان («منداڵەکان» و «ھۆکینس»)، و ئاوازەکەی [[ئیلێڤن (شتە نامۆکان)|ئیلێڤن]] («ئیلێڤن»).<ref name="pitchfork albums"/> {{Track listing | total_length = ١:٠٨:٤٠ | headline = ''شتە نامۆکان، بەشی یەکەم'' | title1 = شتە نامۆکان | length1 = ١:٠٧ | title2 = منداڵەکان | length2 = ٢:٣٨ | title3 = نانسی و باڕب | length3 = ١:٠٥ | title4 = ئەمە تۆ نیت | length4 = ٢:٢٣ | title5 = کوڕی تەمەڵ | length5 = ١:٣٤ | title6 = ھاوڕێیەتی | length6 = ١:١٢ | title7 = ئیلێڤن | length7 = ٣:١٤ | title8 = ماچێک | length8 = ١:٢٥ | title9 = کۆشکی بایەرس | length9 = ٢:٤٧ | title10 = ھۆکینس | length10 = ٥:٠٠ | title11 = سەراوژێر | length11 = ٥:٠٧ | title12 = دوای سارا | length12 = ١:٢٥ | title13 = یەک تروکە بۆ بەڵێ | length13 = ١:٤٦ | title14 = وێنەکانی ناو دارستان | length14 = ٤:٣٢ | title15 = خوێنی تازە | length15 = ١:١٦ | title16 = چراکان | length16 = ١:١٥ | title17 = خەیاڵاویبوونەکان | length17 = ١:٣٦ | title18 = گڵۆپە ھەڵواسراوەکان | length18 = ١:٣٣ | title19 = پاسکیل سواری بۆ قوتابخانە | length19 = ٠:٤٤ | title20 = دڵنیایت؟ | length20 = ٢:٢٦ | title21 = کارمەندەکان | length21 = ٠:٥٠ | title22 = باوکە | length22 = ١:٢٧ | title23 = پۆلیس باشن لە دۆزینەوەدا | length23 = ١:٠٨ | title24 = بەبێ چەک | length24 = ٣:٢٤ | title25 = ڕۆیشتن بەناو سەراوژێردا | length25 = ١:١٩ | title26 = ئەو دەتکوژێت | length26 = ٢:٠٥ | title27 = ڕابکە | length27 = ١:٤٧ | title28 = بەبێ توێکاری | length28 = ١:٠٣ | title29 = جێبەجێکردن | length29 = ٠:٤١ | title30 = شەڕکردنی جۆیس و لۆنی | length30 = ١:٠٢ | title31 = گڵۆپەکان کوژانەوە | length31 = ١:٠٤ | title32 = جل و بەرگەکانی کەترسی | length32 = ١:٤٣ | title33 = بیردۆزانە | length33 = ١:٣٣ | title34 = دەتوانیت قسەم لەگەڵدا بکەیت | length34 = ٠:٥٣ | title35 = چی تر ماوە کە بکرێت؟ | length35 = ١:٥٩ | title36 = تاقیگەی ھۆکینس | length36 = ٢:٣٧ }} === بەشی دووەم === بەشی دووەمی ساوندتراکەکە لە ١٩ی ئابی ٢٠١٦دا بڵاوبوویەوە، وەشانێکی درێژکراوەی مۆسیقای سەرەکی زنجیرەکەی تێدایە و لەگەڵ وەشانێکی دیکەی یەکێک لە ھاندەرە مۆسیقایییەکانی زنجیرەکە، «منداڵەکان» («منداڵەکان دوو»).<ref name="pitchfork albums"/> {{Track listing | total_length = ١:١٣:١٦ | headline = ''شتە نامۆکان، بەشی دووەم'' | title1 = ھۆپەر دەچێتە ناوەوە | length1 = ١:٣٨ | title2 = دەزانم چیم بینی | length2 = ٢:٤٣ | title3 = ھاتنە دەرەوە لە مەلەوانگەکە | length3 = ١:١٢ | title4 = تەواو | length4 = ١:٣٨ | title5 = خۆ ئامادەکردن | length5 = ١:٥٧ | title6 = پرتە پرت کردن | length6 = ٠:٤٦ | title7 = یەکەم ماچ | length7 = ١:٤٦ | title8 = گریان | length8 = ١:١٦ | title9 = ڕۆیشتن بە ڕێگاکاندا | length9 = ٠:٥٤ | title10 = باڕب لەکوێیە؟ | length10 = ١:٥٧ | title11 = بەسەر باسی خۆیدا ھات {{بچووک|(قسەی شەیتان)}} | length11 = ٢:٤٩ | title12 = مەترسی مەترسی | length12 = ٢:٥٧ | title13 = خەمەکان | length13 = ١:١٣ | title14 = دیمەنی ڕابردوو | length14 = ١:٣٧ | title15 = منداڵەکان دوو | length15 = ٢:٥٦ | title16 = قسەکردن بۆ ئوسترالیا | length16 = ١:٠٠ | title17 = شەوی حەوتەم | length17 = ١:٣٥ | title18 = ھیچ باران دەبینی؟ | length18 = ٠:٤١ | title19 = قاوە و بیرکردنەوە | length19 = ١:١٢ | title20 = لەناو ژوورە ڕەشەکەدا | length20 = ١:٢٧ | title21 = باران دەست پێ دەکات | length21 = ١:٣٣ | title22 = ئیلێڤن نەماوە | length22 = ١:٥٤ | title23 = کاتی ١٨٧ێکە | length23 = ٠:٥٧ | title24 = شتێک لە خانووەکەدا | length24 = ٢:٠٨ | title25 = ھێشتا جوانیت | length25 = ١:٥٠ | title26 = تواناکان | length26 = ١:٣٢ | title27 = تەرز | length27 = ٠:٢٦ | title28 = ئێمەیان دۆزیەوە | length28 = ٣:٠٠ | title29 = پیاوە خراپەکان | length29 = ١:٠٦ | title30 = دەسکی بزماردار | length30 = ١:١٧ | title31 = پەیوەندی کردن | length31 = ٢:٠١ | title32 = چی دەزانیت؟ | length32 = ١:٥٤ | title33 = ئەوە کوڕی من نییە | length33 = ٢:٠٧ | title34 = شتێک لە دیوارەکەدا | length34 = ١:٣٥ | title35 = با بڕۆین | length35 = ٠:٣٨ | title36 = بازی باوەڕ | length36 = ٣:٣٠ | title37 = لە بەدواداچووندا | length37 = ٢:١٧ | title38 = خۆپیاکردن | length38 = ٤:٥٢ | title39 = شتە نامۆکان | note39 = وەشانی درێژکراوە | length39 = ٥:٢٥ }} == خشتەکان == بەشی یەکەم ١٤٬٠٠٠ «یەکەی ئەلبومی یەکسان»ی کۆکردەوە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە یەکەم ھەفتەی فرۆشتنیدا بەپێی نیڵسن ساوندسکان.<ref name = "ChartMovesVolume1"/> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| خشتە (٢٠١٦) ! scope="col"| بەرزترین{{ھن}} پلە |- {{album chart|Australia|٤٠|artist=ساوندتراک / کایڵ دیکسن / مایکڵ ستێین|album=شتە نامۆکان – بەشی یەکەم|rowheader=true|accessdate=December 30, 2017}} |- !scope="row"|ئەلبومەکانی بەلجیکا (ئەڵتراتۆپ فلادەرس)<ref>[https://www.ultratop.be/nl/album/4bf25/Soundtrack-_-Kyle-Dixon-_-Michael-Stein-Stranger-Things-Volume-One8 "SOUNDTRACK / KYLE DIXON / MICHAEL STEIN – STRANGER THINGS – VOLUME ONE"]. [[Ultratop]] Belgium. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|١٨ |- {{album chart|Wallonia|٧٠|artist=ساوندتراک / کایڵ دیکسن / مایکڵ ستێین|album=شتە نامۆکان – بەشی یەکەم|rowheader=true|accessdate=December 30, 2017}} |- !scope="row"|ئەلبومە کەنەدییەکان (''[[بیلبۆرد (گۆڤار)|بیلبۆرد]]'')<ref>[https://www.billboard.com/music/soundtrack/chart-history/canadian-albums/song/990088 "Soundtrack Stranger Things, Volume One: A Netflix Original Series"]. [[Canadian Albums Chart]]. ''Billboard''. Prometheus Global Media. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|٦١ |- {{album chart|France|١٧٤|artist=ساوندتراک / کایڵ دیکسن / مایکڵ ستێین|album=شتە نامۆکان – بەشی یەکەم|rowheader=true|accessdate=December 30, 2017}} |- {{album chart|Spain|٦٩|artist=ساوندتراک / کایڵ دیکسن / مایکڵ ستێین|album=شتە نامۆکان – بەشی یەکەم|rowheader=true|accessdate=December 30, 2017}} |- !scope="row"|٢٠٠ باشترینی ''[[بیلبۆرد (گۆڤار)|بیلبۆرد]]''ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا<ref name = "ChartMovesVolume1">Caulfield, Keith (August 26, 2016). [https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/7487760/billboard-200-chart-moves-stranger-things-soundtrack "Billboard 200 Chart Moves: 'Stranger Things' Soundtrack Makes Strong Debut"]. ''[[Billboard (magazine)|Billboard]]''. [[Prometheus Global Media]]. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|٢٤ |- !scope="row"|ئەلبومە سەربەخۆکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (''[[بیلبۆرد (گۆڤار)|بیلبۆرد]]'')<ref>[https://www.billboard.com/music/soundtrack/chart-history/independent-albums/song/989907 "Soundtrack Stranger Things, Volume One Chart History"]. [[Independent Albums]]. ''Billboard''. Prometheus Global Media. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|٢ |- !scope="row"|باشترین ساوندتراکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (''[[بیلبۆرد (گۆڤار)|بیلبۆرد]]'')<ref name = "ChartMovesVolume1"/> |align=center|٢ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان]] p1pl8q252zuyaiqpsejsm5x2bune4gj 0 188344 1669977 1436555 2026-09-18T16:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669977 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''شتە نامۆکان ٢'' (ساوندتراک)}} {{وەسف|ئەلبومێکی ساوندتراکی ٢٠١٧ لەلایەن کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین}} {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = شتە نامۆکان ٢ | جۆر = ساوندتراک | ھونەرمەند = کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین | وێنە = Stranger Things 2.png | جێگری وێنە = | بڵاوبوونەوە = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٠}} | تۆماربوون = | شوێن = | ستۆدیۆ = | چەشن = ساوندتراک | ماوە = {{duration|h=1|m=11|s=20}} | بڵاوکەرەوە = {{hlist|[[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]]|ئینڤادا}} | بەرھەمھێنەر = {{hlist|کایڵ دیکسن|مایکڵ ستێین}} | کاتزانین = مۆسیقای ''[[شتە نامۆکان]]'' | ئەلبومی پێشوو = [[شتە نامۆکان (ساوندتراک)|شتە نامۆکان، جۆری ٢]]{{ھن}}(٢٠١٦) | ئەم ئەلبومە = [[شتە نامۆکان ٢ (ساوندتراک)|شتە نامۆکان ٢]]{{ھن}}(٢٠١٧) | ئەلبومی دواتر = [[شتە نامۆکان: مۆسیقای زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکس]]{{ھن}}(٢٠١٧) | زیاتر = {{بەرگی زیادەی ئەلبوم | ناو = بەرگی دیکە | جۆر = ساوندتراک | بەرگ = StrangerThings2Vinyl.png | چوارچێوە = | جێگرەوەی وێنە = | ژێرنووس = بەرگی بڵاوبوونەوەی ڤاینڵ }} }} ئەلبومی ساوندتراکی [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|دووەم وەرز]]ی زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''، ناونراو بە '''''شتە نامۆکان ٢'''''، لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بە دیجیتاڵی بڵاوکرایەوە، لەڕێی کۆمپانیای تۆمارکردنی [[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]] و ئینڤادا.<ref name="S2SoundtrackSpin">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.spin.com/2017/10/stranger-things-season-2-soundtrack-new-song/|سەردێڕ=Listen to a New Song From the Stranger Things Season 2 Soundtrack|یەکەم=Liza|دوایین=Cantrell|ئیش=[[Spin (magazine)|Spin]]|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210214060913/https://www.spin.com/2017/10/stranger-things-season-2-soundtrack-new-song/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Rolling">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/tv/news/hear-majestic-new-song-from-stranger-things-season-two-w508515|سەردێڕ='Stranger Things' Previews Season Two Soundtrack With Majestic New Song|یەکەم=Elias|دوایین=Leight|ئیش=[[Rolling Stone]]|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012193902/http://www.rollingstone.com/tv/news/hear-majestic-new-song-from-stranger-things-season-two-w508515|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> وەک وەرزی پێشوو، ساوندتراکەکە لەلایەن کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێینی باندی [[سوورڤایڤ (باند)|سوورڤایڤ]]ەوە سازکرابوو. ئەلبومەکە بەشێوەی جەستەییش بڵاوبوویەوە وەک سی دی، ڤاینڵ، و کاسێت، ساڵێک دوای بڵاوبوونەوەی بەشێوەی دیجیتاڵی.<ref name="S2SoundtrackSpin"/> == ئاواز دانان == دەربارەی ئاواز دانانی ساوندتراکەکە، دیکسن و ستێین پێکەوە وتیان کە وەرزەکە «شێوازی نوێی ئاواز دانان نیشان دەدات، لەھەمانکاتدا جۆرە کۆنەکان دەژیێنێتەوە لەکاتی پێویستدا … ئێمە ئاوازی نوێمان دروستکردووە کە پێویستن بۆ یارمەتیدانی چیرۆکەکە، بەڵام ھێشتا ویستوومانە کە وەک وەرزی یەکەم بمێنێتەوە.» دووانەکە پێشتریش وتبوویان کە ئامێری نوێیان کڕیوە بۆ تاقیکردنەوەی زیاتر و جیاوزای لەکاتی ئاواز داناندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://thevinylfactory.com/features/s-u-r-v-i-v-e-stranger-things-2-synths-interview/|سەردێڕ=S U R V I V E on Stranger Things 2 and sculpting analogue worlds|یەکەم=Cameron|دوایین=Cook|ئیش=[[The Vinyl Factory]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> == پێشوازی ڕەخنەیی == یەکەم تراکی ئەلبومەکە، «ڕۆیشتن بەناو ھۆکینسدا»، پێش ئەلبومەکە لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە.<ref name="Rolling"/> کێڤن لۆزانۆی ''پیچفۆڕک'' تراکەکەی ستیاشکرد، و وتی کە «ڕووناک و دڵگیرە» و «سەرەڕای سادەیییەکەی کاریگەرە»، و سەرنجی ئەوەیدا کە «دەنگە دیارەکانی گۆرانییەکە باشترکردنی شێوازەکەیان دەردەخات … کەشە ڕۆمانسی و پیاھەڵدەرانەکەی گۆرانییەکە دیمەنەکی کە بۆی دانراوە ئاسان دێنێتە پێش چاو: ڕۆژێکی جوان لە شارۆچکەیەکدا، شەقامەکان بە [[تیشکی خۆر]] داشۆراون، منداڵەکان پاسکیلەکانیان لێدەخوڕن، و ترس لە دوورەوە چاوەڕێیە.»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pitchfork.com/reviews/tracks/stranger-things-walkin-in-hawkins/|سەردێڕ="Walkin' in Hawkins" by Kyle Dixon/Michael Stein|یەکەم=Kevin|دوایین=Lozano|ئیش=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ڕانداڵ کۆڵبێرنی ''کۆنسکوێنس ئۆف ساوند''پێی وابوو کە «ئاوازە سادەکەی کەشێکی دڵپڕ و پاییزانەی خستووەتەڕوو.»، لەکاتێکدا ئەڵایەس لەیتی ''[[ڕۆلینگ ستۆن|ڕۆڵینگ ستۆن]]'' بە «جوان» و «مەزن» ستیاشی کرد.<ref name="Rolling"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://consequenceofsound.net/2017/10/s-u-r-v-i-v-es-michael-stein-and-kyle-dixon-announce-stranger-things-2-ost-share-new-track-stream/|سەردێڕ=S U R V I V E’s Michael Stein and Kyle Dixon announce Stranger Things 2 OST, share new track: Stream|یەکەم=Randall|دوایین=Colburn|ئیش=[[Consequence of Sound]]|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> == پێڕستی تراکەکان == {{Track listing | total_length = ١:١١:٢٠ | headline = ''شتە نامۆکان ٢'' {{nobold|– وەشانی ئاسایی}} | title1 = ڕۆیشتن بەناو ھۆکینسدا | length1 = ٢:٣٦ | title2 = نیشتیمان | length2 = ١:٥٠ | title3 = ستیایش | length3 = ٣:٤٠ | title4 = لە پاسەکەدا | length4 = ٢:٠٤ | title5 = ڕوودار | length5 = ١:٣٤ | title6 = ھەشت پانزە | length6 = ١:٢٥ | title7 = یەکەم درۆ | length7 = ١:١٤ | title8 = جێ برینەکان | length8 = ١:٤٣ | title9 = دەتوانم ڕزگاریان بکەم | length9 = ١:٥٤ | title10 = ھاتنەخوارەوە بۆ ناو کەلێنەکە | length10 = ١:٢٦ | title11 = شیکاگۆ | length11 = ٢:٥٤ | title12 = گەڕان بۆ ئازادی | length12 = ١:٣٧ | title13 = لەدایکبوون / ڕزگاربوون | length13 = ٣:٢١ | title14 = لە دارستانەکاندا | length14 = ٠:٥٤ | title15 = ھەڵکۆڵین | length15 = ١:٠٦ | title16 = نیشانەکان | length16 = ٣:٣٩ | title17 = ئێگۆ لە بەفردا | length17 = ١:٠١ | title18 = سەربازەکان | length18 = ٢:١٠ | title19 = ھەڵبژاردەکان | length19 = ٢:٠١ | title20 = ھەرگیز نەیدرکێنیت | length20 = ١:٥٣ | title21 = ئەو دەیەوێت کە بیدۆزمەوە | length21 = ٢:٢٧ | title22 = نەدەبووایە درۆ بکەم | length22 = ٢:٥٦ | title23 = ئەمە تەڵەیە | length23 = ٢:٥٧ | title24 = کۆختە | length24 = ٢:٢٧ | title25 = گەڕانەوەکە | length25 = ٣:٢١ | title26 = ھەڵھاتن | length26 = ١:٤٢ | title27 = ئەمشەو دەچینە دەرەوە | length27 = ٢:١٥ | title28 = خاڵەکان بەیەک بگەیەنە | length28 = ١:٢٠ | title29 = ناوەندەکە | length29 = ٣:٥٥ | title30 = لەسەر لێوار | length30 = ١:١٧ | title31 = چی دیکەت بینی؟ | length31 = ١:٢٣ | title32 = ڕابکە | length32 = ١:٢٠ | title33 = بەرزبوونەوە | length33 = ٢:٠٨ | title34 = بۆ ئەوەی بەردەوامبێت | length34 = ٢:٠٨ }} {{Track listing | headline = ''شتە نامۆکان ٢'' {{nobold|– وەشانی [[ئایتیوونز]] (تراکە زیادەکان)}} | collapsed = yes | title1 = گڵۆپەکان ھەڵبکە | length1 = ١:٤٤ | title2 = بێزاربوو لە مانگا | length2 = ٤:٠٣ | title3 = ڕاگرتنی ھێز | length3 = ١:٣١ | title4 = نەڕەکان لە تاقیگەکەوە | length4 = ٢:٣٣ | title5 = بەزەیی | length5 = ٤:٠٤ | title6 = سێبەری ناو تونێلەکە | length6 = ٤:٢٠ | title7 = شێوەیەکی ئاشنا | length7 = ٦:٥٠ | title8 = لینجی دار | length8 = ١:١٠ | title9 = مەترسییەکە پەسەند دەکەیت؟ | length9 = ٠:٢٦ | title10 = چوونەناو ژێرزەمینەکەوە | length10 = ٢:٠٥ | title11 = سیخوڕەکە | length11 = ٤:٤٩ | title12 = تێوەچوونی ڕادیۆئاکتیڤی ڕاگیرکراو | length12 = ١:٤٥ | title13 = ڕوو بکەرە لای ڕاست و ڕابکە | length13 = ٧:١٢ | title14 = ئازاریان دام | length14 = ٥:٠٣ | title15 = دەستبەسەرداگیراو | length15 = ٣:١١ }} == خشتەکان == لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ئەلبومەکە ٦٬٠٠٠ یەکەی لێفرۆشرا لە یەکەم ھەفتەی بڵاوبوونەوەی.<ref name = "BillboardStrangerThings2ChartMoves"/> {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| خشتە (٢٠١٧) ! scope="col"| بەرزترین{{ھن}} پلە |- {{albumchart|Flanders|١٨٤|artist=Soundtrack / Kyle Dixon / Michael Stein|album=Stranger Things 2|rowheader=true|accessdate=December 30, 2017}} |- !scope="row"|٢٠٠ باشترینی ''[[بیلبۆرد (گۆڤار)|بیلبۆرد]]''ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا<ref name = "BillboardStrangerThings2ChartMoves">Caulfield, Keith (November 10, 2017). [https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/8031194/stranger-things-2-soundtrack-billboard-200-chart-moves "Billboard 200 Chart Moves: 'Stranger Things 2' Soundtrack Debuts, The Piano Guys' 'Christmas' Bows"]. ''Billboard''. Prometheus Global Media. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|١٢٨ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان]] numpsownw8e483m6to080f77bhi9i4w 0 188374 1670171 1653496 2026-09-18T23:56:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670171 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بەسەرداچوونەوە}} }} [[پەڕگە:Outersolarsystem objectpositions labels comp ar.png|وێنۆک| وێنەیەکی ڕوونکەرەوە کە تەنەکانی پاشی ھەسارەی نێپتۆن نیشان ئەدا، لە وێنەکە [[کەمەربەندی ئەستێرەیی]] بە ڕەنگی گووڵی دیارە، تەنەکانی [[دیسکی پەرش و بڵاو]] بە ڕەنگی پرتەقالی، ھەروەھا تەنەکانی [[پشتوێنی کویپێر]] بە ڕەنگی کەسک، بەڵام [[ھەوری ئۆرت]] زۆر دوور و زۆۆر گەورەیە]] '''تەنەکانی پشتی ھەسارەی نێپتۆن''' (بە [[ئینگلیزی]]: Trans-Neptunian object) ناوێکە گووزارشت لە ھەر تەنێک دەکا لە [[کۆمەڵەی خۆر]] بکەوێتە خولگەی [[خۆر]] لە پشتی ھەسارەی [[نێپتۆن]]، ئەو ناوچەیە دابەش دەبێتە سەر سێ بەشی سەرەکی: [[پشتوێنی کویپێر]] و [[دیسکی پەرش و بڵاو]] و [[ھەوری ئۆرت]] یەکەمین تەن کە دۆزرایەوە لە پشتی ھەسارەی نێپتۆن ھەسارۆکەی [[پلوتۆ]] بوو، کە [[کلاید تۆمبو]] لە ساڵی ١٩٣٠ ئاشکرایکرد، پاشی ٦٠ ساڵ لە دۆزینەوەی پلوتۆ ھەموو تەنەکانی ۆشتی ھەسارەی نێپتۆنیش دیترانەوە، دووەمین تەن کە دیتراوە لە ساڵی ١٩٩٢ تەنی "(15760) 1992 QB1" ھەرچەندە تەنی دووەم دەبی مانگی پلوتۆ بی کە لە ساڵی ١٩٧٨ دیتراوە، لەو ساڵەوە ھەتا ئێشتا بە نێزیکەیی ١٠٠٠ تەن ناسراو دیترایتەوە ھەر یەکەیان خاوەنی قەبارە و پێکھاتییەکەی فیزیایین، ھەروەھا باوەڕ ھەیە لە پشتوێنی کویپر ٧٠٬٠٠٠ ھەزار تەن ھەیە تیرەکەی ١٠٠ کیلۆمەترە. گەورەترین تەنی ناودار لە پاشی ھەسارەی [[نیپتۆن]] تەنی [[ئیریس (ھەسارۆکە)|ھەسارۆکەی ئیریسە]] (کە لە ساڵی ٢٠٠٥ دیترایتەوە) پاشان [[پلوتۆ]] دواتر [[ھەسارۆکەی ماکێماکێ]]یە پاشی ئەو ھەسارۆکەیەش [[ھاومی (ھەسارۆکە)|ھەسارۆکەی ھاومییە]]یە == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20180908091656/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html لاپەرەی پشتوێنی کویپر] * [https://www.nature.com/articles/nature04494 تەنەکانی پشتی نیپتۆن] ھەسارۆکەی ئیریس گەورەترە لە ھەسارۆکەی پلوتۆ == بەستەرە دەرەکییەکان == * نۆ ھەسارە [https://web.archive.org/web/20000303081140/http://seds.lpl.arizona.edu/nineplanets/nineplanets/kboc.html زانکۆیی ئاریزۆنا] * داڤید جویتس [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html ماڵپەری دیواری کویپر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120302032019/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html |date= ٢ی ئازاری ٢٠١٢ }} * لیستێک بۆ پێەوانەی تیرەکان لە [http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnodiam.html johnstonarchive] لەگەڵ سەرچاوەی فەرمی لاپەرەکان {{کۆمەڵەی خۆر}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فڕینی بۆشایی|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Trans-Neptunian objects}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]] [[پۆل:نێپتۆن]] [[پۆل:سیستمی خۆری]] fbvrtldnbn62qjgqbuwe1jrrax4u61p 0 188546 1669978 1402388 2026-09-18T16:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669978 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''شتە نامۆکان ٣'' (ساوندتراک)}} {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = شتە نامۆکان ٣ | جۆر = ساوندتراک | ھونەرمەند = کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین | وێنە = StrangerThings3Score.png | جێگرەوەی وێنە = | بڵاوکەرەوە = {{Start date|٢٠١٩|٦|٢٨}} | تۆماربوون = | ستۆدیۆ = | چەشن = ساوندتراک | ماوە = {{duration|h=1|m=22|s=25}} | بڵاوکەرەوە = {{hlist|[[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]]|ئینڤادا}} | بەرھەمھێنەر = {{hlist|کایڵ دیکسن|مایکڵ ستێین}} | کاتزانین = مۆسیقای ''[[شتە نامۆکان]]'' | ئەلبومی پێشوو = [[شتە نامۆکان: دەنگەکانی ھاڵۆوین لە سەراوژێرەوە]]{{ھن}}(٢٠١٨) | ئەم ئەلبومە = [[شتە نامۆکان ٣ (ساوندتراک)|شتە نامۆکان ٣]]{{ھن}}(٢٠١٩) | ئەلبومی دواتر = [[شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکس، وەرزی ٣]]{{ھن}}(٢٠١٩) }} ئەلبومی ساوندتراکی ڕەسەنی [[شتە نامۆکان (وەرزی سێیەم)|سێیەم وەرز]]ی زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''، ناونراو بە '''''شتە نامۆکان ٣'''''، بە دیجیتاڵی لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، لەڕێی کۆمپانیای تۆماری [[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]] و ئینڤادا.<ref name="S3Pitchfork">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pitchfork.com/news/kyle-dixon-and-michael-stein-detail-stranger-things-season-3-score/|سەردێڕ=Kyle Dixon and Michael Stein Detail "Stranger Things" Season 3 Score|یەکەم=Matthew|دوایین=Strauss|ئیش=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref name="S3NME">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/listen-two-new-tracks-stranger-things-season-3-score-2511751|سەردێڕ=Listen to two synthy new tracks from 'Stranger Things' season 3 score|یەکەم=Rhian|دوایین=Daly|ئیش=[[NME]]|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> وەک دوو وەرزی پێشوو، ساوندتراکەکە لەلایەن کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێینی باندی [[سوورڤایڤ (باند)|سوورڤایڤ]]ەوە سازکراوە.<ref name="S3Pitchfork"/><ref name="S3NME"/> ئەلبومەکە بەشێوەی جەستەیییش بڵاوبوویەوە وەک سی دی، ڤاینڵ، و کاسێت.<ref name="S3Pitchfork"/><ref name="S3NME"/> == ئاواز دانان == لە بڵاوبوونەوەیەکی ڕۆژنامەوانیدا کە بڵاوبوونەوەی ئاوازەکەی لەگەڵدا بوو، دیکسن و ستێین وتیان کە ئەلبومێکیان دروستکردووە کە «زۆر وەک ئاوازی زنجیرەیەک نییە، بەڵکو زیاتر وەک تۆمارێکی سەربەخۆ وایە. ئێمە بنچینەی سەرەکی بەشە چیرۆکییەکانی زنجیرەکەمان تۆمارکردووە و وەک دەنگە ڕەسەنەکەی خۆی ماوینەتەوە لە ھەمان کاتیشدا پالێتی مۆسیقاکەمان فراوانتر کردووە – زۆرینەی جاریش سنوورمان بەزاندووە.»<ref name="S3Pitchfork"/><ref name="S3NME"/> وتیشیان کە «ھەوڵمان داوە کە وا لەم ئەلبومە بکەین کە ئەو ساتانە بنرخێنێت کە بەلامانەوە تایبەتن.»<ref name="S3Pitchfork"/><ref name="S3NME"/> == پێڕستی تراکەکان == {{Track listing | total_length = ١:٢٢٠٥ | title1 = کوڕان و کچان | length1 = ١:٤٩ | title2 = منیش حەزم لە دیارییە | length2 = ١:٢٦ | title3 = ستارکۆرت | length3 = ٣:٠٤ | title4 = بۆشایی شێتت دەکات | length4 = ١:٠٦ | title5 = پێویستم پێتە کە بڕوام پێبکەیت | length5 = ١:٢١ | title6 = تۆ شەڕکەریت | length6 = ٤:٢٠ | title7 = بنمیچەکە جوانە | length7 = ٢:٥١ | title8 = یەکەم خۆشم دەوێیت | length8 = ٢:٢٦ | title9 = جرجەکان | length9 = ٤:٣٥ | title10 = چیت لێکردووە؟ | length10 = ٢:٠٧ | title11 = سەرچاوەکە بدۆزەوە | length11 = ١:١٨ | title12 = پشیلە زیوییەکە تێر دەخوات | length12 = ١:١١ | title13 = ھی ھێدەر | length13 = ١:٣٨ | title14 = ویڵیام | length14 = ٢:١١ | title15 = ڕوخاندنی قەڵاکە | length15 = ١:٤٨ | title16 = لە بەتاڵایییەکەدا | length16 = ١:٢٩ | title17 = تامی | length17 = ٣:٠١ | title18 = مێرکوود | length18 = ٢:٣٨ | title19 = کونکەری دەروازە | length19 = ١:٤٧ | title20 = قیژە دڵخۆشەکان | length20 = ١:٢٥ | title21 = وێرانییەکان | length21 = ٢:٠٢ | title22 = تەنیا سەھۆڵە | length22 = ٤:٠٤ | title23 = دەرگاکە دەکرێتەوە | length23 = ١:١٩ | title24 = نەگۆڕی پلانک | length24 = ١:١٩ | title25 = ئەو ڕۆیشتووەتەوە بۆ نیشتیمان | length25 = ٠:٣٨ | title26 = حەوت پێ | length26 = ١:٥٤ | title27 = ھەفتەکە درێژە | length27 = ٢:١٠ | title28 = تاقیکردنەوەی ساونا | length28 = ٠:٥٩ | title29 = شەش ڕاستی | length29 = ٢:٠٣ | title30 = دارەکان دەجووڵێن | length30 = ١:١٥ | title31 = لە ڕێگاکەیاندا | length31 = ٠:٤٢ | title32 = خواردنی چینی نییە | length32 = ١:٤٩ | title33 = نەخشەکان | length33 = ٢:١٠ | title34 = کردەوەکانی خاک | length34 = ١:٠٨ | title35 = ھیچی تر منداڵ نەماوین | length35 = ٠:٥٢ | title36 = کۆدی سوور | length36 = ٢:٠٣ | title37 = ھەست بە سەلامەتی بکە | length37 = ٢:١٨ | title38 = ئەو لێرەیە | length38 = ٢:٣٥ | title39 = سکوپس ترووپ | length39 = ١:٤٥ | title40 = ئێمە لە یەکدی ناگەین | length40 = ٢:٤٧ | title41 = ئەنجام | length41 = ٣:٠٥ }} == خشتەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| خشتە (٢٠١٩) ! scope="col"| بەرترین{{ھن}}پلە |- {{album chart|Germany4|٩٩|id=392436|artist=Soundtrack / Kyle Dixon / Michael Stein|album=Stranger Things 3|rowheader=true|accessdate=September 27, 2019}} |- {{album chart|Scotland|٦٤|date=20190927|rowheader=true|accessdate=September 28, 2019}} |- {{album chart|UKIndependent|١٨|date=20190927|rowheader=true|accessdate=June 8, 2020}} |- {{album chart|UKSoundtrack|٥|date=20190927|rowheader=true|accessdate=June 8, 2020}} |- !scope="row"|ئەلبومەکانی ئێستای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (''[[بیلبۆرد (گۆڤار)|بیلبۆرد]]'')<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/kyle-dixon/chart-history/TCL/song/1151066|سەردێڕ=Kyle Dixon Chart History (Current Album Sales)|ئیش=Billboard|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> | ٤٧ |- {{album chart|BillboardIndependent|١٨|artist=Kyle Dixon|rowheader=true|accessdate=June 8, 2020}} |- {{album chart|BillboardSoundtrack|٢١|artist=Kyle Dixon|rowheader=true|accessdate=June 8, 2020}} |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان]] j7v83yz3a4pkllc3xgphntzjlh65gfb 1 190244 1670085 1660077 2026-09-18T21:30:56Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670085 wikitext text/x-wiki بەڕێز{{وب| Sakura emad}}هێشتا بە فەرمی ناوی ئەفغانستان نەگۆڕدراوە،وە لە کۆمەڵگەی نێودەولەتی ناونیشان وڵات وەک خۆیەتی،بژیت.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٣:٠٤، ٢٤ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=848080 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160920112856/http://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/ بۆ https://www.afghanembassy.us/about-afghanistan/constitution/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٥، ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1611715 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190527134749/https://www.voanews.com/a/hats-symbol-pashtun-protest-movement/4335923.html بۆ https://www.voanews.com/extremism-watch/hats-proliferate-symbol-pashtun-protest-movement زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210308143630/https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan بۆ https://www.songlines.co.uk/explore/guides-and-lists/the-rough-guide-to-world-music-afghanistan زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٠٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1619015 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210909025955/https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report بۆ https://english.alaraby.co.uk/news/last-jew-afghanistan-en-route-us-report زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20260211000908/https://aop.gov.af/en بۆ https://aop.gov.af/en زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:١٨، ٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1621976 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210414230310/https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages بۆ https://english.alaraby.co.uk/english/indepth/2019/7/11/what-will-happen-to-afghanistans-national-languages زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٨، ١٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1652249 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190421160657/https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower بۆ https://www.worldbank.org/en/news/feature/2018/05/14/largest-plant-restarts-operations-in-first-step-developing-afghanistan-hydropower زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٤٩، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1660076 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191110093636/https://nsia.gov.af/ بۆ https://nsia.gov.af/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٥١، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئەفغانستان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670084 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210414225824/http://seretandsons.org/giving-back بۆ http://seretandsons.org/giving-back زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٠، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) r9avhgqmgjop7u3p0tjx7ssgmc3qsjo 0 190647 1669971 1402380 2026-09-18T16:33:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669971 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:''شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوو''}} {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە | جۆر = ساوندتراک | ھونەرمەند = جۆرەھا ھونەرمەند | وێنە = StrangerThings-Other.png | جێگری وێنە = | بڵاوبوونەوە = {{Start date|٢٠١٧|١٠|٢٧}} | تۆماربوون = | شوێن = | ستۆدیۆ = | چەشن = {{hlist|[[سینتوەیڤ]]|[[ساوندتراک]]}} | ماوە = {{duration|h=1|m=17|s=34}} | بڵاوکەرەوە = لێگەسی ڕیکۆردینگز | بەرھەمھێنەر = | کاتزانین = مۆسیقای ''[[شتە نامۆکان]]'' | ئەلبومی پێشوو = [[شتە نامۆکان ٢ (ساوندتراک)|شتە نامۆکان ٢]]{{ھن}}(٢٠١٧) | ئەم ئەلبومە = شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە{{ھن}}(٢٠١٧) | ئەلبومی دواتر = [[شتە نامۆکان: دەنگەکانی ھاڵۆوین لە سەراوژێرەوە]]{{ھن}}(٢٠١٨) }} '''''شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە''''' ئەلبومە ساودنتراکە ناڕەسەنەکەی [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]]ی زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''ە. ئەلبومەکە، کە گۆرانییە بەناوبانگەکانی ھەشتاکان و بەشبەشی وەرزی یەکەم و دووەمی تێدایە، لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە، لەلایەن لێگەسی ڕیکۆردینگز تا ھاوکات بێت لەگەڵ بڵاوکردنەوەی وەرزی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/stranger-things-music-from-the-netflix-original-series/id1297035207|سەردێڕ=Stranger Things: Music from the Netflix Original Series|بڵاوکەرەوە=[[iTunes]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> ئەلبومەکە پاڵێورا بۆ باشترین ساوندتراکی کۆکراوە بۆ میدیای بینراو لە ٦١ەم خەڵاتە ساڵانەکانی گرامی، بەڵام بەھۆی ئەلبومی ساوندتراکی ''[[مەزنترین شانۆگێڕ]]'' دۆڕاندی.<ref name="18compgrammys">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.engadget.com/2018/12/07/stranger-things-netflix-grammy-nomination-quincy-star-wars/ |سەردێڕ='Stranger Things' compilation earns Grammy nomination for Netflix |یەکەم=Kris |دوایین=Holt |ئیش=Engadget |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="grammys2019">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.npr.org/2019/02/10/693166443/2019-grammy-awards-the-full-list-of-winners |سەردێڕ=2019 Grammy Awards: The Full List Of Winners |ئیش=[[National Public Radio|NPR]] | ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=February 11, accessdate=February 11, 2019}}</ref> == پێڕستی تراکەکان == {{Track listing | headline = | total_length = ١:١٧:٣٤ | extra_column = ھونەرمەند(ان) | title1 = ناساندن: ویڵ گۆرانیی دە کڵاش دەڵێت | note1 = ''گفتوگۆ'' | extra1 = [[نۆوا شناپ]] | length1 = ٠:٢٧ | title2 = [[ھەموو ھەناسەیەک کە دەیدەیت]] | extra2 = [[دە پەڵیس]] | length2 = ٤:١١ | title3 = [[بمێنمەوە یان بڕۆم]] | extra3 = [[دە کڵاش]] | length3 = ٣:٠٦ | title4 = قاوە و بیرکردنەوە | note4 = ''گفتوگۆ'' | extra4 = [[دەیڤد ھاربەر]] | length4 = ٠:٠٩ | title5 = [[ڕەنگە تەماوییەکەی زستان]] | extra5 = [[دە بانگڵس]] | length5 = ٢:٤٥ | title6 = منی شەوچالاک | extra6 = [[ئێکۆ ئاند دە بەنیمێن]] | length6 = ٤:٥٥ | title7 = بیگەڕێنەرەوە بۆ ماڵەوە! | note7 = ''گفتوگۆ'' | extra7 = [[وینۆنا ڕایدەر]] | length7 = ٠:٠٧ | title8 = [[چاویلکە لە شەودا]] | extra8 = [[کۆری ھاڕت (گۆرانیبێژ)|کۆری ھاڕت]] | length8 = ٣:٥٣ | title9 = [[کچەکان لەسەر فیلم]] | extra9 = [[دوران دوران]] | length9 = ٣:٢٨ | title10 = تەنیا لەبەرئەوەی خەڵکی پێت دەڵێن... | note10 = ''گفتوگۆ'' | extra10 = [[چارلی ھیتن]] | length10 = ٠:٠٤ | title11 = [[بەرگە ھەوا (گۆرانیی جۆی دیڤیژن)|بەرگە ھەوا]] | extra11 = [[جۆی دیڤیژن]] | length11 = ٤:٠٧ | title12 = لەوانەیە شێت بم... | note12 = ''گفتوگۆ'' | extra12 = وینۆنا ڕایدەر | length12 = ٠:١١ | title13 = [[سووڕانی چارەنووس (گۆرانیی ئۆلیڤیا نیوتن-جۆن)|سووڕانی چارەنووس]] | extra13 = [[ئۆلیڤیا نیوتن-جۆن]] | length13 = ٣:٤٢ | title14 = بەقسەی لۆجیک | note14 = ''گفتوگۆ'' | extra14 = [[فین وۆڵفھارد]]، [[گەتن ماتەرازۆ]] | length14 = ٠:٠٦ | title15 = [[تارمایییەکەی نێو تۆ]] | extra15 = [[دە سایکێدێلیک فەرس]] | length15 = ٤:١٥ | title16 = [[ئەفریقا (گۆرانیی تۆتۆ)|ئەفریقا]] | extra16 = [[تۆتۆ (باند)|تۆتۆ]] | length16 = ٤:٥٦ | title17 = [[لەگەڵ جیم ڕانابوێریت (گۆرانی)|لەگەڵ جیم ڕانابوێریت]] | extra17 = [[جیم کرۆس]] | length17 = ٢:٥٩ | title18 = ڕووداو بێت یان نا | note18 = ''گفتوگۆ'' | extra18 = گەیتن ماتەرازۆ، [[کەیڵەب مەکڵاکڵین]] | length18 = ٠:١٣ | title19 = [[لێی دە (گۆرانیی دێڤۆ)|لێیدە]] | extra19 = [[دێڤۆ]] | length19 = ٢:٣٨ | title20 = [[ھەڵھاتوو (گۆرانیی بۆن جۆڤی)|ھەڵھاتوو]] | extra20 = [[بۆن جۆڤی]] | length20 = ٣:٥٠ | title21 = [[کات لەدوای کات (گۆرانیی سیندی لاوپەر)|کات لەدوای کات]] | extra21 = [[سیندی لاوپەر]] | length21 = ٣:٥٧ | title22 = [[قسە دەکەم لە خەوتدا (گۆرانیی دە ڕۆمانتیکس)|قسە دەکەم لە خەوتدا]] | extra22 = [[دە ڕۆمانتیکس]] | length22 = ٣:٥٥ | title23 = گەمژە | note23 = ''گفتوگۆ'' | extra23 = فین وۆڵفھارد، [[میڵی بۆبی بڕاون]] | length23 = ٠:٢٢ | title24 = گەڕانەوە بۆ سروشت | extra24 = [[فاد گاجێت]] | length24 = ٥:٤٨ | title25 = ئەو ھاوڕێمانە و شێتیشە! | note25 = ''گفتوگۆ'' | extra25 = گەیتن ماتەرازۆ | length25 = ٠:٠٤ | title26 = [[وەک گەردەلول لێت دەدەم]] | extra26 = [[سکۆرپیەنس (باند)|سکۆرپیەنس]] | length26 = ٤:١٤ | title27 = [[پاڵەوانەکان (گۆرانیێ دەێڤد باوی)|پاڵەوانەکان]] | note27 = گووتراوەی [[دەیڤد باوی]] | extra27 = [[پیتەر گەیبریەڵ]] | length27 = ٤:٠٣ | title28 = ھاوڕێکان درۆ ناکەن | note28 = ''گفتوگۆ'' | extra28 = میڵی بۆبی بڕاون | length28 = ٠:٠٤ | title29 = [[دڵتەنگی (گۆرانیی نیو ئۆردەر)|دڵتەنگی]] | extra29 = [[نیو ئۆردەر (باند)|نیو ئۆردەر]] | length29 = ٤:٥٥ | title30 = کۆتایی: ویڵ گۆرانیی دە کڵاش دەڵێت | note30 = ''گفتوگۆ'' | extra30 = نۆوا شناپ | length30 = 0:15 }} == خشتەکان == {|class="wikitable plainrowheaders sortable" ! خشتە (٢٠١٧) ! بەرزترین{{ھن}}پلە |- {{albumchart|Flanders|١١٠|artist=ساوندتراک|album=شتە نامۆکان|rowheader=true|accessdate=December 30, 2017}} |- {{albumchart|Wallonia|١٢١|artist=ساوندتراک|album=شتە نامۆکان|rowheader=true|accessdate=December 30, 2017}} |- {{albumchart|Germany4|٥٦|id=344219|artist=ساوندتراک|album=شتە نامۆکان|rowheader=true|accessdate=January 26, 2018}} |- !scope="row"|ئەلبومە ساوندتراکەکانی شانشینی یەکگرتوو ([[کۆمپانیای خشتە فەرمییەکان|OCC]])<ref>[http://www.officialcharts.com/charts/soundtrack-albums-chart/20171222/140/ "Official Soundtrack Albums Chart Top 50"]. [[Official Charts Company]]. December 22, 2017 – December 28, 2017. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|٢٣ |- !scope="row"|ئەلبومە دیجیتاڵەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (''[[بیڵبۆرد (گۆڤار)|بیڵبۆرد]]'')<ref>[https://www.billboard.com/music/Soundtrack/chart-history/digital-albums/song/1051796 "Soundtrack Stranger Things: Music From The Netflix Original Series Chart History"]. [[Digital Albums]]. ''Billboard''. Prometheus Global media. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|٢٤ |- !scope="row"|باشترین ساوندتراکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (''[[بیڵبۆرد (گۆڤار)|بیڵبۆرد]]'')<ref>[https://www.billboard.com/music/SOUNDTRACK/chart-history/soundtracks/song/1051796 "Soundtrack Stranger Things: Music From The Netflix Original Series Chart History"]. Soundtrack Albums. ''Billboard''. Prometheus Global media. Retrieved December 30, 2017.</ref> |align=center|١٠ |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان]] 13pjd54e6ph4xlm7dibazxgwxmp2fcy 0 190731 1669970 1402379 2026-09-18T16:33:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669970 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = شتە نامۆکان: دەنگەکانی ھاڵۆوین لە سەرەوژێرەوە | جۆر = ساوندتراک | ھونەرمەند = کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێین | وێنە = StrangerThingsHalloweenSounds.png | جێگری وێنە = | بڵاوبوونەوە = {{Start date|٢٠١٨|١٠|٥}} | تۆماربوون = | شوێن = | ستۆدیۆ = | چەشن = ساوندتراک | ماوە = {{duration|m=49|s=08}} | بڵاوکەرەوە = {{hlist|[[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]]|ئینڤادا}} | بەرھەمھێنەر = {{hlist|کایڵ دیکسن|مایکڵ ستێین}} | کاتزانین = مۆسیقای ''[[شتە نامۆکان]]'' | ئەلبومی پێشوو = [[شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە]]{{ھن}}(٢٠١٨) | ئەم ئەلبومە = [[شتە نامۆکان: دەنگەکانی ھاڵۆوین لە سەرەژێرەوە]]{{ھن}} | ئەلبومی دواتر = [[شتە نامۆکان ٣ (ساوندتراک)|شتە نامۆکان ٣]]{{ھن}}(٢٠١٩) }} '''''شتە نامۆکان: دەنگەکانی ھاڵۆوین لە سەرەژێرەوە''''' ئەلبومێکی ساوندتراکی کۆکراوەی تەواوکەرە کە گۆرانییە بڵاونەکراوەکانی تێدایە کە لە [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]]ی زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]'' بەکارھاتووە و لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە، لەڕێی [[لەیکشۆر ئینتەرتەینمنت|لەیکشۆر]] و ئینڤادا ڕێکۆردز. مۆسیقای نێو ئەلبومەکە لەلایەن ئاوازدانەرانی زنجیرەکەوە کایڵ دیکسن و مایکڵ ستێینی باندی [[سوورڤایڤ (باند)|سوورڤایڤ]]ەوە بەرھەمھاتووە، و پێشووتر تەنیا وەک تراکی زیادە بەردەستبوو بۆ وەشانی ئایتونسی [[شتە نامۆکان ٢ (ساوندتراک)|ئەلبومی ساوندتراکی ''شتە نامۆکان ٢'']].<ref name ="halloweenvinyl">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://bloody-disgusting.com/music/3523916/new-stranger-things-album-halloween-sounds-upside-coming-vinyl/|سەردێڕ=New “Stranger Things” Album “Halloween Sounds from the Upside Down” Coming to Vinyl!|یەکەم=John|دوایین=Squire|ئیش=Bloody Disgusting|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> ئەلبومەکە بەشێوەی جەستەییش بڵاوکرایەوە وەک تۆمارێکی ڤاینڵی پرتەقاڵی و دیسکێکی وێنەیی بۆ بڵاوکردنەوەیەکی تایبەتیی کاتی لە بۆنەی ساڵانەی [[ھەینیی ڕەش]]ی ڕێکۆرد دەی ستۆر.<ref name ="halloweenvinyl"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://filmmusicdaily.com/2018/10/09/record-store-day-2018-stranger-things-halloween-sounds-picture-disc/|سەردێڕ=‘HALLOWEEN SOUNDS FROM THE UPSIDE DOWN’ PICTURE DISC GETS A RECORD STORE DAY BLACK FRIDAY 2018 RELEASE!|ئیش=Film Music Daily|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181209124627/https://filmmusicdaily.com/2018/10/09/record-store-day-2018-stranger-things-halloween-sounds-picture-disc/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پێڕستی تراکەکان == {{Track listing | total_length = ٤٩:٠٨ | headline = | title1 = گڵۆپەکان ھەڵبکە | length1 = ١:٤٤ | title2 = بێزاربوو لە مانگا | length2 = ٤:٠٤ | title3 = ڕاگرتنی ھێز | length3 = ١:٣٢ | title4 = نەڕەکان لە تاقیگەکەوە | length4 = ٢:٣٣ | title5 = بەزەیی | length5 = ٤:٠٤ | title6 = سێبەری نێو تونێلەکە | length6 = ٤:٢١ | title7 = مەترسییەکە پەسەند دەکەیت؟ | length7 = ٠:٢٦ | title8 = لینجیی دار | length8 = ١:١١ | title9 = چوونەنێو ژێرزەمینەکەوە | length9 = ٢:٠٦ | title10 = شێوەیەکی ئاشنا | length10 = ٦:٥٠ | title11 = سیخوڕەکە | length11 = ٤:٤٩ | title12 = ڕوو بکەرە لای ڕاست و ڕابکە | length12 = ٧:١٣ | title13 = ئازاریان دام | length13 = ٥:٠٤ | title14 = دەست بەسەرداگیراوە | length14 = ٣:١١ }} '''تێبینییەکان''' * تراکی «تێوەچوونی ڕادیۆئاکتیڤیی ڕاگیرکراو»ی وەشانی ئایتونسی ''[[شتە نامۆکان ٢ (ساوندتراک)|شتە نامۆکان ٢]]'' لەم ئەلبومەدا نییە. لەگەڵ ئەمەشدا، ڕیزبەندیی تراکەکانی ٧–١٠ کەمێک جیاوازە لە وەشانی ئایتونس (تراکەکانی ١٠، ٨، ٧ و ٩، بەڕیز).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.amazon.com/Stranger-Things-Halloween-Original-Soundtrack/dp/B07HP1KRV3/ref=tmm_msc_swatch_0?_encoding=UTF8&qid=&sr=|سەردێڕ=Stranger Things: Halloween Sounds from the Upside Down (a Netflix Original Series Soundtrack)|وێبگە=Amazon|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://music.apple.com/us/album/stranger-things-2-netflix-original-series-soundtrack/1294969586|سەردێڕ=Stranger Things 2 (A Netflix Original Series Soundtrack) [Deluxe]|وێبگە=iTunes|ڕێکەوت=2017|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان]] emq04jctouhwhub5lo8n6hlwxpoxrup 0 190732 1669972 1658212 2026-09-18T16:33:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1669972 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ئەلبوم | ناو = شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە، وەرزی سێیەم | جۆر = ساوندتراک | ھونەرمەند = جۆرەھا ھونەرمەند | وێنە = StrangerThings3Comp.jpg | جێگری وێنە = | تۆماربوون = {{Start date|٢٠١٩|٧|٥}} | شوێن = | ستۆدیۆ = | چەشن = [[ساوندتراک]] | ماوە = | بڵاوکەرەوە = [[لێگەسی ڕیکۆردینگز]] | بەرھەمھێنەر = | کاتزانین = مۆسیقای ''[[شتە نامۆکان]]'' | ئەلبومی پێشوو = [[شتە نامۆکان ٣ (ساوندتراک)|شتە نامۆکان ٣]]{{ھن}}(٢٠١٩) | ئەم ئەلبومە = [[شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە، وەرزی سێیەم]]{{ھن}}(٢٠١٩) | ئەلبومی دواتر = }} '''''شتە نامۆکان: مۆسیقا لە زنجیرەی ڕەسەنی نێتفلیکسەوە، وەرزی سێیەم''''' [[ساوندتراک|ئەلبومە ساوندنتراکە]] ناڕەسەنەکەی [[شتە نامۆکان (وەرزی دووەم)|وەرزی دووەم]]ی زنجیرەی [[نێتفلیکس]]ی ''[[شتە نامۆکان]]''ە. ئەلبومەکە، کە پانزە گۆرانیی بەناوبانگی ھەشتاکان لەگەڵ تۆمارێکی ڕەسەنی کاستەکەی تێدایە، لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٩ بڵاوکرایەوە، لەلایەن [[لێگەسی ڕیکۆردینگز]] تا ھاوکات بێت لەگەڵ بڵاوکردنەوەی وەرزی سێیەم.<ref name ="Pitchfork">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pitchfork.com/news/stranger-things-season-3-soundtrack-announced/|سەردێڕ='Stranger Things' Season 3 Soundtrack Announced|یەکەم=Matthew|دوایین=Strauss|ئیش=[[Pitchfork (website)|Pitchfork]]|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref name ="NME">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nme.com/news/tv/stranger-things-3-soundtrack-on-the-way-2505388|سەردێڕ=A new 'Stranger Things' soundtrack for season 3 is on the way|یەکەم=Elizabeth|دوایین=Aubrey|ئیش=[[NME]]|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref><ref name="Legacy">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.legacyrecordings.com/2019/06/06/legacy-recordings-announces-release-of-stranger-things-soundtrack-from-the-netflix-original-series-season-3/|سەردێڕ=Legacy Recordings Announces Release of ‘Stranger Things: Soundtrack’ from the Netflix Original Series, Season 3|ئیش=[[Legacy Recordings]]|ڕێکەوت=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> بڕێک وەشانی تایبەتیی ڤاینڵی ئەلبومەکە پێکدێن لە تاکێکی ٧ ئینچ و شتی دیکە، وەک پۆستەر، ستیکەر، پەزڵ، و زیاتر.<ref name ="Pitchfork"/><ref name ="NME"/><ref name="Legacy"/> == پێڕستی تراکەکان == {{Track listing | total_length = | extra_column = ھونەرمەند(ان) | title1 = [[بابا ئۆڕایڵی]] | note1 = ڕیمیکسی کۆفیدێنشیاڵ ئێم ئێکس | extra1 = [[دە ھوو]] | length1 = ٢:٣٤ | title2 = [[شتەکان تەنیا باشتر دەبن (گۆرانیی ھاوارد جۆنز)|شتەکان تەنیا باشتر دەبن]] | extra2 = [[ھاوارد جۆنز (مۆسیقاژەنی ئینگلیز)|ھاوارد جۆنز]] | length2 = ٣:٥٤ | title3 = [[کچی مادی]] | extra3 = [[مادۆنا (گۆرانیبێژ)|مادۆنا]] | length3 = ٤:٠٠ | title4 = [[سارد وەک سەھۆڵ (گۆرانیی فۆڕێینەر)|سارد وەک سەھۆڵ]] | extra4 = [[فۆڕێینەر (باند)|فۆڕێینەر]] | length4 = ٣:١٩ | title5 = [[ئەو تۆی گرت]] | extra5 = [[پاتسی کڵاین]] | length5 = ٢:٥٨ | title6 = [[ڕۆک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆک لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (ڕێزلێنانێک بۆ ڕۆکی ٦٠ەکان)]] | extra6 = [[جۆن مێلێنکامپ]] | length6 = ٢:٥٤ | title7 = [[سەمای نیوترۆن]] | extra7 = [[دە پۆینتەر سیستەرز]] | length7 = ٤:١٣ | title8 = [[ناتوانم دژی ئەم ھەستە بجەنگم]] | extra8 = [[ڕیۆ سپیدواگن]] | length8 = ٤:٥٣ | title9 = [[بەخەبەرم بێنە پێش ئەوەی بەڕاستی بڕۆیت]] | extra9 = [[وام!]] | length9 = ٣:٥١ | title10 = [[بۆڵۆنیاکەم]] | extra10 = [[«ویەرد ئاڵ» یانکۆڤیچ]] | length10 = ١:٥٩ | title11 = [[جووڵان لە ستێریۆدا]] | extra11 = [[دە کاڕز]] | length11 = ٤:٤٢ | title12 = [[ھەرگیز خۆت بەدەستەوە مەدە (گۆرانیی کۆری ھاڕت)|ھەرگیز خۆت بەدەستەوە مەدە]] | extra12 = [[کۆری ھاڕت (گۆرانیبێژ)|کۆری ھاڕت]] | length12 = ٤:٥٤ | title13 = [[کچی دڵدار]] | extra13 = [[تینا ماری]] | length13 = ٤:٢١ | title14 = [[کارکردن بۆ ژیانێک]] | extra14 = [[ھیووی ڵوویس ئاند دە نیووز]] | length14 = ٢:٣٩ | title15 = [[دووبارە یەکتری دەبینینەوە]] | extra15 = [[ڤێرا لین]] | length15 = ٢:٥٩ | title16 = [[چیرۆکە بێکۆتاکە (گۆرانی)|چیرۆکە بێکۆتاکە]] | extra16 = [[گەیتن ماتەرازۆ]] و [[گابریێڵا پیزۆلۆ]] | length16 = ٢:٠٥ }} == خشتەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" style="text-align:center" |- ! scope="col"| خشتە (٢٠١٩) ! scope="col"| بەرزترین{{ھن}}پلە |- ! scope="row"| ئەلبومە ئوسترالییەکان ([[ئەی ئاڕ ئای ئەی]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.auspop.com.au/2019/07/aria-chart-watch-533/|سەردێڕ=ARIA Chart Watch #533|بڵاوکەرەوە=auspOp|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220326025035/https://www.auspop.com.au/2019/07/aria-chart-watch-533/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ٧٣ |- {{album chart|Flanders|١٣٤|artist=ساوندترال|album=شتە نامۆکان ٣|rowheader=true|accessdate=August 16, 2019}} |- {{album chart|Wallonia|٦٦|artist=ساوندتراک|album=شتە نامۆکان ٣|rowheader=true|accessdate=August 3, 2019}} |- ! scope="row"| ئەلبومە فەڕەنسییەکان (ئێس ئێن ئی پی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-album-megafusion/?ye=2019&we=31|سەردێڕ=Le Top de la semaine : Top Albums Fusionnes – SNEP (Week 31, 2019)|بڵاوکەرەوە=Syndicat National de l'Édition Phonographique|زمان=French|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190826032215/http://www.snepmusique.com/tops-semaine/top-album-megafusion/?ye=2019&we=31|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | ١١١ |- {{album chart|Germany4|٥٥|id=387069|artist=ساوندتراک|album=شتە نامۆکان ٣|rowheader=true|accessdate=August 2, 2019}} |- ! scope="row"| ئەلبومەکانی کۆریای باشوور (گۆوان)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&serviceGbn=&targetTime=29&hitYear=2019&termGbn=week|سەردێڕ=Gaon Album Chart – Week 29, 2019|وێبگە=[[Gaon Music Chart|Gaon Chart]]|زمان=ko|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> | ٨٢ |- ! scope="row"| ئەلبومە ئیسپانییەکان (پرۆموزیکا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.promusicae.es/listas/semana/4134-%C3%81lbumes-semana-31-2019|سەردێڕ=Top 100 Albumes – Semana 31: del 26.7.2019 al 1.8.2019|بڵاوکەرەوە=[[Productores de Música de España]]|زمان=Spanish|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> | ٥٥ |- {{album chart|Billboard200|١٢٥|M|url=https://twitter.com/billboardcharts/status/1150789883168010240|title=Billboard Charts|artist=Soundtrack|rowheader=true|accessdate=July 16, 2019}} |} == مێژووی بڵاوبوونەوە == {| class="wikitable plainrowheaders" |- !scope="col"|ڕێکەوت !scope="col"|وەشان(ەکان) !scope="col"|جۆر(ەکان) !scope="col"|فرۆشیارە تایبەتی(یەکان) !scope="col"|بڵاوکەرەوە !scope="col"|سەرچاوە |- |rowspan="4"|٥ی تەممووزی ٢٠١٩ |rowspan="4"|ئاسایی |سی دی | rowspan="3" {{N/A}} |rowspan="8"|[[لێگەسی ڕیکۆردینگز]] |style="text-align:center" rowspan="8"|<ref name="Legacy"/> |- |[[داگرتنی مۆسیقا|داگرتنی دیجیتاڵی]] |- |ئێڵ پی |- |کاسێت |ئێف وای ئی |- |rowspan="4"|٢٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |وەشانی بەرگی جیاواز |rowspan="4"|ئێڵ پی + تاکی ٧ ئینچی |بارنەرز ئاند نۆبڵ |- |ڤاینڵی ڕەنگ پرتەقاڵی |ئوربان ئاوتفیتەرز |- |ڤاینڵی ڕەنگ مۆر |وۆڵمارت |- |ڤاینڵی ڕەنگ سوور، سپی و شین |تاڕگێت |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شتە نامۆکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:مۆسیقای شتە نامۆکان]] 9cqxnb75c6o7xifwfrlpxrdob5yis2y 0 192945 1670259 1444814 2026-09-19T04:37:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1670259 wikitext text/x-wiki '''شۆگن''' ({{بە ژاپۆنی|将軍}}) ناونیشانێکی ڕەھای دیکتاتۆرییەت بوو لە مێژووی ژاپۆن بە شێوەیەکی گشتی لە ١١٨٥ تا ١٨٦٨ کۆتا [[سەردەمی ئێدۆ]]، کە بەشێوەی ناو لەلایەن ئیمپراتؤرەوە دەپاڵێوران خەڵکانی خاوەن پلەی شۆگن بە شێوەیەکی گشتی تەنھا بەناو دەسەڵاتداری ولاتن و دەسەڵاتی ڕەسەن لەلای ئیمپڕاتۆرە<ref>{{cite encyclopedia|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/541431/shogunate|title=Shogun|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=19 November 2014}}</ref> ھەرچۆنێک بێت لە ژاپۆن لە چەن سەردەمێک پێچەوانەوە بوونەوە ڕوویداوە بۆ نموونە لە [[سەردەمی کاماکورا]] شۆگنەکان توانیان دەسەڵات بەدەست بێنن خۆیان ببنە فەرمانڕەوا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١}} {{سەرچاوەکان}} == پەراوێز == * [[:en:William_G._Beasley|Beasley, William G.]] (1955). ''Select Documents on Japanese Foreign Policy, 1853–1868''. London: [[:en:Oxford_University_Press|Oxford University Press]]. [reprinted by [[:en:RoutledgeCurzon|RoutledgeCurzon]], London, 2001. {{ISBN|978-0-19-713508-2}} (cloth)] * {{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Columbia University|ساڵ=٢٠٠٠|سەردێڕ=Japan: History: Early History to the Ashikaga Shoguns|ناونیشان=http://www.factmonster.com/ce6/world/A0858985.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٠٧|ئیش=Factmonster|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120301025853/http://www.factmonster.com/ce6/world/A0858985.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Brazell|یەکەم=Karen|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ١٩٧٢|سەردێڕ=The Changing of the Shogun 1289: An Excerpt from Towazugatari|journal=The Journal of the Association of Teachers of Japanese|بەرگ=٨|issue=1|پەڕەکان=٥٨–٦٥|doi=10.2307/489093|jstor=489093}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Brock|یەکەم=Karen L.|ڕێکەوت=زستانی ١٩٩٥|سەردێڕ=The Shogun's 'Painting Match'|journal=Monumenta Nipponica|بەرگ=٥٠|issue=4|پەڕەکان=٤٣٣–٤٨٤|doi=10.2307/2385589|jstor=2385589}} * Department of Asian Art. "Shoguns and Art". In ''Heilbrunn Timeline of Art History''. New York: The Metropolitan Museum of Art, 2000–. * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Grossberg|یەکەم=Kenneth A.|ڕێکەوت=ئابی ١٩٧٦|سەردێڕ=Bakufu Bugyonin: The Size of the lower bureaucracy in Muromachi Japan|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1976-08_35_4/page/651|journal=The Journal of Asian Studies|بەرگ=٣٥|issue=4|پەڕەکان=٦٥١–٦٥٤|doi=10.2307/2053677|jstor=2053677}} == چاوگنامە == * Adolphson, Mikael; Edward Kamens, Stacie Matsumoto (2007). ''Heian Japan: Centers and Peripheries.'' University of Hawaii Press. {{ISBN|0-8248-3013-X}}. * Friday, Karl (2007). ''The First Samurai: The Life and Legend of the Warrior Rebel, Taira Masakado.'' John Wiley and Sons. {{ISBN|0-471-76082-X}}. * Hall, John Whitney; James L. McClain, Marius B. Jansen (1991). ''The Cambridge History of Japan.'' Cambridge University Press. {{ISBN|0-521-22355-5}}. * Iwao, Seiichi; Teizō Iyanaga, Maison franco-japonaise Tōkyō, Susumu Ishii, Shōichirō Yoshida (2002). Maisonneuve & Larose. {{ISBN|2-7068-1575-2}}. {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە|شەڕ|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Shoguns}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:شۆگن]] [[پۆل:دەرەبەکاییەتی لە ژاپۆن]] [[پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی]] [[پۆل:بەشی پێداچوونەوە]] [[پۆل:ھەزارەی دووەم لە ژاپۆن]] ab7cryq9fgx8k16rsk0nte20wk3us5z 0 193541 1670332 1509339 2026-09-19T07:38:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1670332 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ئاماژەی زیاتر|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} {{ڕێکخستن|date=تشرینی یەکەم ٢٠٢١}} }} '''شیعیا''' بە (عیبری: ישעיהו) بە (عەرەبی: شِعِیِا). یەکێکە لە پێغەمبەرانی خودا بە پێی ئایینی [[یەهوودییەت]] و باوەڕی [[مەسیحییەت]] و ئایینی [[ئیسلام]]. == بنەچە == ناوی تەواو/ شیعیا کوری ئەمسیا کوری نیریا کوری ئەفنیا کوری بەھشەت کوری عازر کوری بەرخیا کوری پێغەمبەر [[سولەیمان]] کوری پێغەمبەر [[داوود]]ە. == پێغەمبەرایەتی == '''شیعیا''' یەکێکە لە پێغەمبەرەکانی نەتەوەی خێڵی [[بەنی ئیسرائیل]] یان نەتەوەی خێڵی ([[جوولەکە]]). == کات و شوێنی لە دایکبوونی و شەهیدکردنی و شوێنی ناشتنی == لە ساڵی ٧٦٥ی [[پێش زایین|پ. ز]] لە شاری ([[قودس]]/[[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]]) لە وڵاتی ([[فەڵەستین]]) لە دایکبووە. لە دوایی پێغەمبەری خودا [[سولەیمان|(سولەیمان)]] بووەتە [[پێغەمبەر]] پێغەمبەر شیعیا ناوی لە [[قورئانی پیرۆز|قورئانی پیرۆزد]]ا نەھاتووە بەڵکو ناوی لە ([[فەرموودە|آحادیث]] یان [[فەرموودە|فەرموودەکان]])دا ھاتووە. شیعیای پێغەمبەر لە [[ئینجیل|کتێبی ئینجیلدا]] ناوی بە ([[ئیشایا]]) ھاتووە. پێغەمبەر شیعیا (س. خ)یەکێکە لە پێغەمبەرە کوژراوەکان، کە لە ساڵی ٦٧٩ی [[پێش زایین|پ. ز]] لە شاری ([[قودس]]/[[ئورشەلیم|ئۆرشەلیم]])، لە تەمەنی ٨٦ ساڵیدا شەھیدکراوە. بە دەستی سوپای ('''ئاشۆری یەھوود''') بە (عیبری: אשרי יהוד) بە فەرمانی پاشایەکی دڕندە کە ناوی ([[حەزقیا]]) بوو. پێغەمبەر شیعیا (س. خ) لە شاری ([[ئورشەلیم|قودس]]/[[ئۆرشەلیم]]) لە وڵاتی ([[فەڵەستین]]) نێژراوە…<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصة النبى شعيا عليه السلام|ناونیشان=http://harithbinkaab.blogspot.com/2016/07/blog-post.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=قصة النبى شعيا عليه السلام ~ حارث بن كعب}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} <references /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=قصص من زمان بعض الأنبياء(ع)|ناونیشان=http://www.almaaref.org/maarefdetails.php?subcatid=1558&id=10758&cid=5&supcat=6|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.almaaref.org|زمان=ar}}</ref> {{ژیاننامە-کۆلکە}} 3agf80ob5873rhqsbyzdn000zzhthtm 0 194021 1670366 1509354 2026-09-19T10:35:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670366 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شیم سونگ بۆ|image=(해무) VIP시사 후기 영상 (심성보).jpg|caption=|birth_date={{Birth year and age|1972}}|birth_place=کۆریای باشوور|occupation=[[دەرھێنەری فیلم]], <br/> [[سیناریۆنووس]]|years_active=|spouse=}}'''شیم سونگ-بۆ''' (لەدایکبووی ١٩٧٢) دەرھێنەر و سیناریۆنووسی کۆریای باشوورە کە دەرھێنانی بۆ چەندین فیلم و درامای کۆریای باشوور کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SHIM Sung-bo|ناونیشان=http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/films/index/peopleView.jsp?peopleCd=10040850|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Korean Film Biz Zone}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Vélez|یەکەم١=Diva|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=ND/NF Interview: Shim Sung-bo Talks About Taking The Helm On HAEMOO|ناونیشان=http://twitchfilm.com/2015/03/ndnf-shim-sung-bo-talks-about-taking-the-helm-on-haemoo.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=[[Twitch Film]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160507074346/http://twitchfilm.com/2015/03/ndnf-shim-sung-bo-talks-about-taking-the-helm-on-haemoo.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Giudice|یەکەم١=Rachel Del|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Meet the (New) Director: Shim Sung-bo ''Haemoo''|ناونیشان=http://www.filmlinc.org/daily/new-directors-new-films-shim-sung-bo-haemoo-interview/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=[[Film Society of Lincoln Center]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Flynn|یەکەم١=Bob|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Sea Fog's Shim Sung-bo On Migration, Bong Joon-ho, Criminality|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/global/san-sebastian-talent-shim-sung-bo-1201312531/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{KMDb person|00039359|Shim Sung-bo}} * {{IMDb name|1646563|Shim Sung-bo}} * {{HanCinema person}} {{authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژیاننامە|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Shim Sung-bo}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:سیناریۆنووسەکانی کۆریای باشوور]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی نیشتمانی کۆریا بۆ ھونەرەکان]] st33a2az7mstb1dul4l2eqy2w9gxxzq 0 194091 1670284 1547178 2026-09-19T05:46:56Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670284 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''دۆم''' چیایەکە لە زنجیرەچیاکانی ئەلپ، دەکەوێتە نێوان ڕاندا و ساس-فیجی لە کانتۆنی ڤالیس لە سویسرا. ٤٥٤٥ مەتر لەئاستی ڕووی دەریاوە بەرزە،<ref>https://web.archive.org/web/20100307064135/http://www.club4000.it/Articoli/Boll_uiaa.pdf</ref> ئەمە حەوتەمین لووتکەی بەرزە لە ئەلپ، بە گشتی بە پشت بەستن بە شکۆ، دەکرێت بە سێیەم چیای بەرز لە ئەلپ و دووەم بەرزترین لە سویسرا دابنرێت لە دوای مۆنتی ڕۆزا دا بناسرێت دۆم لووتکەی سەرەکی دەستەی میشابێلە (ئەڵمانی: میشابێلھورنەر) کە بەرزترین دەڤەرە بە تەواوی لە سویسرا لەگەڵ ئەوەی دۆم دانایی ئەڵمانییە بۆ 'گۆم'، بەڵام ھەروەھا دەتوانێت بە واتای 'قەسدراڵ' بێت و چیاکە بە ناوی کانۆن بێرچتۆلد لە کاتێدراڵی سیتن ناونراوە، کە یەکەم کەسە کە ڕووپێوی دەوروبەری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Moran|یەکەم=Martin|ناونیشان=https://www.worldcat.org/title/4000m-peaks-of-the-alps-selected-climbs/oclc/877308113|سەردێڕ=The 4000m peaks of the Alps: selected climbs.|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Alpine Club|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٠٠٥٢٣-٦٦-٣|زمان=English|oclc=٨٧٧٣٠٨١١٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|سویس}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Dom (mountain)}} [[پۆل:کێوەکانی سویس]] t6uo0lehvkvesjynmzgpawzg2hsgwtp 0 194436 1670274 1547181 2026-09-19T05:45:16Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670274 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''چیاکانی باکۆسی''' زنجیرە چیایەکی گڕکانین لە وڵاتی کامیرۆن. گڕکانەکانی چالاکن و بەشێکیشیان سەردەمێکە لەناوچوون، کە نزیکەی ٢٣٠ ھەزار کیلۆمەتری چوارگۆشەیی داپۆشیوە چیایەکان لە ھەرێمەکانی لیتتۆرال و باشووری ڕۆژاوادا ھەڵکەوتوون. بەرزترین لووتکە لەم زنجیرەیە لووتکەی کوپییە بە بەرزی ٢٬٠٦٤ مەتر، ڕووبەرێکی گەورەی دارستانی باراناوی لەخۆ دەگرن، و کاریگەری ئەرێنی ژینگەیی بەرچاویان ھەیە. چیاکان ماڵن بۆ خەڵکانی باکۆسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Geography of Bakossiland|ناونیشان=http://www.bacda.org/component/content/article/38-bakossi-ethnicity/19-geography|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110725030046/http://www.bacda.org/component/content/article/38-bakossi-ethnicity/19-geography|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چیایەکە خاوەن کەشوھەوایەکی گەرموێرە، بە درێژایی ساڵ بارانی لێ دەبارێت. وەرزی وشکی لە مانگی تشرینی دووەمەوە تا مانگی ئازار دەخایەنێت، لەگەڵ شەوانی سارد و ڕۆژانی گەرم. وەرزی بارانبارین لە مانگی نیسانەوە دەست پێ دەکات و لە نێوان کۆتایی مانگی ئاب و کۆتایی مانگی تشرینی یەکەمدا بەرزتر دەبێتەوە. خاکەکەی زۆر بەپیتە، ناوچەیەکی گرنگی بەرھەمھێنانی قاوە و کۆکایە.<ref>https://web.archive.org/web/20111118053803/http://www.kew.org/ucm/groups/public/documents/document/kppcont_027008.pdf</ref> چیاکان دارستانی باکۆسی لەباوەش دەگرن، کە ٥٥١٧ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە، کە لە ساڵی ١٩٥٦ دروست کراوە لە ساڵی ٢٠٠٠ بەشی سەرەکی دارستانەکە بە دارستانی پاراستن دیاری کرا ھەموو چوونە ژوورەوەکان قەدەغە کرا و کوپی بوو بە «یەدەگی سروشتی توند». خەڵکی باکۆسی ناوخۆیی بەشداریان کرد لە دیاریکردنی سنوورەکان دارستانی یەدەگ بە نۆرەی پارکی نەتەوەیی باکۆسی تێدایە، کە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٨ بە بڕیارێکی دروست کراوە. پارکەکە ٢٩٬٣٢٠ ھێکتار دەگرێتەوە، و لەسەر بنەمای پاراستنی ھەمەجۆری ڕوەکەکان پاساوھێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lambi|یەکەم=Cornelius Mbifung|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Ecology_and_Natural_Resource_Development.html?id=n5SIgMEVYAgC|سەردێڕ=Ecology and Natural Resource Development in the Western Highlands of Cameroon. Issues in Natural Resource Management: Issues in Natural Resource Management|دوایین٢=Ndenecho|یەکەم٢=Emmanuel Neba|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=African Books Collective|ژپنک=٩٧٨-٩٩٥٦-٦١٥-٤٨-٣|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا|ئەفریقا}} {{پۆلی کۆمنز|Bakossi Mountains}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی کامیرۆن]] gqktols8m962i4zai1yv1yy4dja1gvb 0 194449 1670275 1547180 2026-09-19T05:45:26Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670275 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''چیاکانی بڤومبا''' یان '''چیاکانی ڤومبا''' زنجیرەچیایەکن کەوتووەتە نێوان سنووری زیمبابۆی و مۆزامبیک، بڤومبا بۆ ١٩١١ مەتر بەرزدەبێتەوە لە لووتکەی قەڵای بێکۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Martin|یەکەم=David|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Bvumba.html?id=xfIwAQAAIAAJ|سەردێڕ=Bvumba: Magic in the Mist|ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=African Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩٧٤-١٦٤١-٣|زمان=en}}</ref> چیاکانی چیمەنیمانی لەبەری باشوور و چیاکانی نینگا لە بەری باکوور ھەلکەوتوون و بەشێکن لەم زنجیرەچیایە، بەشێک لە کوێستانەکانی ڕۆژھەڵاتی مانیکالاند و پارێزگاکانی مانیکای ھاوسنوورن لەگەڵی. زۆرجاران ئەوان بە «چیاکانی میست» (بڤومبا) ناودەبرێن. لە بناری ئەو چیایانە بەھۆی گردە سەوزە ساردەکانییەوە بووەتە جێگای سەدان میوانخانە و گازینۆ و مێرگی گۆڵف.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Vumba: Climbing, Hiking & Mountaineering: SummitPost|ناونیشان=https://www.summitpost.org/vumba/212708|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.summitpost.org}}</ref> == گەیشتن == لە بەرەی زیمبابوە گەیشتن پێی سەختە بەڵام بە ڕێگایەکی ترسناک لە موتارەوە بەردەستن. دەکرێت لە ڕێگای سەرەکی ئێن ٦ لە ڕۆژاواوە پێی بگەیت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Thomas|یەکەم=Bob|ڕێکەوت=١ی نیسانی ١٩٩٩|سەردێڕ=IGCP 368 International Field Workshop in Eastern Zimbabwe and Western Mozambique|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1342937X05701659|journal=Gondwana Research|زمان=en|بەرگ=٢|issue=2|پەڕەکان=٣١٨–٣٢٠|doi=10.1016/S1342-937X(05)70165-9|issn=1342-937X}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Commons category|Bvumba Mountains}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:بەرزاییەکانی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:زنجیرەچیاکانی زیمبابۆی]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}}{{Improve categories}}{{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا}} 1m2255gj8bcajc2qmsmyork7c8ww1za 0 194624 1670287 1529154 2026-09-19T05:47:26Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670287 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain | name = Mount Melbourne | photo = MountMelbourne.jpg | photo_caption = Mount Melbourne seen from the ice-covered Ross Sea | elevation_m = ٢٧٣٠ | elevation_ref =<ref name="peaklist">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.peaklist.org/WWlists/ultras/antarctica.html|سەردێڕ=Antarctica Ultra-Prominences|بڵاوکەرەوە=Peaklist.org|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> | prominence_m = ١٦٩٩ | prominence_ref = <ref name="peaklist"/> | listing = [[Ultra prominent peak|Ultra]] | map = Antarctica | map_caption = | map_size = | label = | label_position = | coordinates = {{coord|74.35|S|164.7|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | coordinates_ref = {{sfn|Global Volcanism Program|loc=General Information}} | location = [[Victoria Land]], [[Antarctica]] | topo = | type = [[Stratovolcano]] | volcanic_belt = [[McMurdo Volcanic Group]] | age = Unknown | last_eruption = ١٨٩٢ ± 30 years | first_ascent = | easiest_route = }} '''چیای مێڵبۆرن''' چیایییەکە کە ٢٬٧٣٣ مەتر بەرزە، چیایەکی بە بەفر داپۆشراوی کیشوەری ئانتارکتیکایە لەبەشی ڤیکتۆریا لاند، لە نێوان کەنداوی ود و کەنداوی ترانۆڤای ھەڵکەوتووە. چیایەکی درێژکۆڵەیە و پێشتر کانێکی گرکانی چاڵاکی ھەبوو. چیای مێلبۆرن نزیکەی ١٨٠ کیلۆمەتر سێجایە و پێکھاتووە لە کۆکراوەکانی تیفرا و لێشاوی لاڤا؛ ھەروەھا کۆکراوە بەردینییەکانی بەکارھێنراون بۆ دەستنیشانکردنی کاتی دوایین تەقینەوەکانی گرکانەکەی کە وا دەخەملێنرێت لە ساڵی ١٨٩٢ کۆتا ساڵی چاڵاکییەکەی بووە. لەکاتی ئێستادا گڕکانەکە بە ناچالاک دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Giordano|یەکەم=Guido|دوایین٢=Lucci|یەکەم٢=Federico|دوایین٣=Phillips|یەکەم٣=David|دوایین٤=Cozzupoli|یەکەم٤=Domenico|دوایین٥=Runci|یەکەم٥=Valentina|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Stratigraphy, geochronology and evolution of the Mt. Melbourne volcanic field (North Victoria Land, Antarctica)|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/s00445-012-0643-8|journal=Bulletin of Volcanology|زمان=en|بەرگ=٧٤|issue=9|پەڕەکان=١٩٨٥–٢٠٠٥|doi=10.1007/s00445-012-0643-8|issn=1432-0819}}</ref> گڕکانەکە بەشێکە لە گرووپی گڕکانەکانی مکمۆردۆ و پۆلایدس لە چیاکانی ئۆڤەرلۆرد و ڕیتمان. لێشاوی گەرمای جیۆتێرمال لەسەر چیای مێڵبۆرن ئیکۆسیسێمێکی ناوازەی دروست کردووە کە لە چەندین کانزای بەبەھا پێک ھاتووە بوونەتە ھۆی دروستبوونی ژینگەیەکی لەبار بۆ گەشەکردنی ھەندێک ڕوەکی تایبەت کە لە نێوان تاوەرەکان ڕواون. ئەم جۆرە ڕوەکانە لە گڕکانەکانی تری ئەنتەرکتیکا دەدۆزرێنەوە ئەمیش کاتێک گەرمای گڕکان بەفرەکان دەتوێنێتەوە ئاوی سازگار دروست دەکات، بەو شێوەیە ڕێگە بە ڕوەکەکان دەدات لە ژینگەی ساردی ئانتارکتیکادا گەشە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Gambino|یەکەم=Salvatore|دوایین٢=Privitera|یەکەم٢=Eugenio|ڕێکەوت=١ی ئازاری ١٩٩٦|سەردێڕ=Mt. Melbourne volcano, antarctica: Evidence of seismicity related to volcanic activity|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/BF00876495|journal=pure and applied geophysics|زمان=en|بەرگ=١٤٦|issue=2|پەڕەکان=٣٠٥–٣١٨|doi=10.1007/BF00876495|issn=1420-9136}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا| ئانتارکتیکا}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Melbourne}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:چینەگڕکانەکانی نیوزلەندا]] [[پۆل:گڕکانەکانی خاکی ڤیکتۆریا]] 5jhsmmea5uhj92enffifjwwnw9gysnj 14 194848 1670107 889528 2026-09-18T22:20:23Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[پۆل:فیزیای ھاوچەرخ]]ی بە بێ بەجێھشتنی ڕەوانەکەرێک گواستەوە بۆ [[پۆل:فیزیکی ھاوچەرخ]]: وەک ناوی وتارە سەرەکییەکە فیزیک 889528 wikitext text/x-wiki [[پۆل:مێژووی فیزیک]] casnuqxhhdio6goz76enhe4jqixyf3a 0 195406 1670046 1659192 2026-09-18T19:35:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1670046 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Three_Kingdoms.png|وێنۆک]] '''ھان''' (漢، ٢٢١ بۆ ٢٦٣) بەشێوەیەکی مێژوویی وەک شوو ھان (蜀漢)<ref>Schuessler, Axel. (2009) Minimal Old Chinese and Later Han Chinese. Honolulu: University of Hawai'i. 157</ref> ناسراوە بە زۆری کورتکراوەتەوە بۆ شوو 蜀، یاخوود جی ھان (季漢)<ref>[[Chen Shou]], ''[[Records of the Three Kingdoms]]'', "Book of Shu: Accounts of [[Deng Zhi|Deng]], [[Zhang Yi (Bogong)|Zhang]], [[Zong Yu|Zong]], & [[Yang Xi (Three Kingdoms)|Yang]]", [https://zh.wikisource.org/wiki/%E4%B8%89%E5%9C%8B%E5%BF%97/%E5%8D%B745#%E6%A5%8A%E6%88%B2 section Yang Xi]: quote: "戲以延熙四年著《'''季漢'''輔臣贊》"; translation: "[Yang] Xi, in the fourth year of [[List of Chinese era names#Shu Han|Yanxi era]] [241 CE], composed 'Praises for the Supportive Ministers of '''Ji Han'''.'"</ref> بۆ ئەوەی جیابکرێتەوە لە ئیمپراتۆریەتی ھان کە یەکێک بوو لە سێ ویلایەتە سەرەکییەکەی ئەوسا کە فەرمانڕەوایی چینی دەکرد لە سەردەمی [[سێ شانشینەکە]] (٢٢٠ بۆ ٢٨٠ی زایینی)، ویلایەتی شوو ھان لە ئەمڕۆدا بریتیە لە ھانژۆنگ، [[پارێزگای سیچوان|سیچوان]]، [[چۆنگچینگ|چۆنچینگ]]، یونان، گویژۆو، و باکوری گوانگسی، کە چەن ناوچەیەکە بە لە مێژوودا وەک شوو ناوی ھێنراوە کە لە پێشوودا بریتی بووە لە ویلایەتی شوو، ناوچەی سەرەکی شوو ھان ھاوکات بوو لەگەڵ ئیمپراتۆریەتی [[ئیمپراتۆر گاوۆزووی ھان|ئیمپراتۆر گاوزۆوی]] دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتی ھان]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}} * <references /> {{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Shu Han}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:شوو ھان]] [[پۆل:زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە چین]] [[پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین]] [[پۆل:فەرمانڕەوا پێشووەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] [[پۆل:مێژووی سیچوان]] a3wgy86fvn4czoy33510pv05jylbhg4 0 199555 1670367 1402483 2026-09-19T10:35:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670367 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = شیما | population_total = 47774 | timezone1_DST = | utc_offset1 = +9 | timezone1 = [[Japan Standard Time]] | population_note = <!-- time zone(s) --> | population_demonym = <!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | pop_est_as_of = | population_est = | population_density_km2 = auto | population_as_of = July 31, 2021 | population_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | postal_code_type = | elevation_m = <!-- population --> | elevation_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_note = <!-- elevation --> | area_water_percent = | area_water_km2 = | area_land_km2 = | area_total_km2 = 179.67 | area_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | utc_offset1_DST = <!-- postal codes, area code --> | postal_code = | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | blank5_info_sec1 = | website = {{Official website|www.city.shima.mie.jp}} | blank1_info_sec2 = 3098-22 Agocho; Ugata, Shima-shi, Mie-ken 517-0592 <!-- website, footnotes -->| blank1_name_sec2 = Address | blank_info_sec2 = 0599-44-0001 | blank_name_sec2 = Phone&nbsp;number | blank7_info_sec1 = <!-- blank fields (section 2) --> | blank7_name_sec1 = | blank6_info_sec1 = | blank6_name_sec1 = | blank5_name_sec1 = | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | blank4_info_sec1 = [[Japanese spiny lobster]] | blank4_name_sec1 = - Fish | blank3_info_sec1 = [[Kentish plover]] | blank3_name_sec1 = - Bird | blank2_info_sec1 = [[Crinum asiaticum]] | blank2_name_sec1 = - Flower | blank1_info_sec1 = [[Albizia julibrissin]] | blank1_name_sec1 = - Tree | blank_name_sec1 = City Symbols | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area -->| leader_name1 = <!-- etc., up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings -->| official_name = | image_shield = | map_caption1 = Location of Shima in Mie Prefecture | map_alt1 = | image_map1 = Shima in Mie Prefecture Ja.svg | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=265|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=8}} | motto = <!-- maps and coordinates --> | nickname = | blank_emblem_type = Emblem | image_blank_emblem = Emblem of Shima, Mie.svg | shield_alt = | seal_alt = | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | image_seal = | flag_alt = | image_flag = Flag of Shima, Mie.svg | image_caption = Sunset over [[Ago Bay]], Shima | image_alt = | imagesize = | image_skyline = Ago Bay Sunset.jpg | settlement_type = [[Cities of Japan|City]] <!-- images, nickname, motto -->| native_name_lang = ja | native_name = {{nobold|{{lang|ja|志摩市}}}} | pushpin_map = Japan | pushpin_map_alt = | leader_title1 = | established_title = <!-- Settled --> | leader_name = چیھیرۆ تاکێوچی | leader_title = Mayor | leader_party = | government_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> | seat = <!-- government type, leaders --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | named_for = <!-- seat, smaller parts --> | founder = | established_date = | subdivision_name3 = <!-- established --> | pushpin_map_caption = &nbsp; | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = [[پارێزگای میێ|میێ]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[ناوچەی کانسای|کانسای]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|ناوچە]] | subdivision_name = [[ژاپۆن]] | subdivision_type = [[List of sovereign states|Country]] | coordinates_footnotes = <!-- for references: use <ref> tags --> <!-- location -->| coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | coordinates = {{coord|34|20|N|136|50|E|region:JP-24|display=inline,title}} | footnotes = }} '''شیما''' ((志摩市,شیما-شی) شارێکە لە پارێزگای میێ لە ژاپۆن، لەوەتەی ٣١ی تەمموزی ٢٠٢١وە، ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە دەگاتە ٤٧٧٧٤ کەس<ref name="Shima-hp">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shima city official statistics|ناونیشان=https://www.city.shima.mie.jp|شوێن=Japan|زمان=ja}}</ref> ڕووبەری شارەکە دەگاتە ١٧٩.٦٧ کیلۆمەتر چوارگۆشە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www3.nhk.or.jp/news/html/20150605/k10010104641000.html|سەردێڕ=来年のサミット 三重県志摩市で開催へ (Next Year's Summit To Be Held In Shima City, Mie Prefecture)|زمان=ja|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shima, Mie|شیما (میێ)}} * {{official website|http://www.city.shima.mie.jp}} {{in lang|ja}} * {{osmrelation-inline|4538663}} {{Mie}}{{Authority control}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای میێ]] d73zmp9dqr9k508vcdquwp446vz02m2 0 199637 1670256 1644478 2026-09-19T04:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670256 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆکراوا | ناوی_فەرمی = شکوەآباد - Shukrabad | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.14494|frame-long=47.91445|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری بەور|بەور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1838 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٧٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|کەڵهوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆکراوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری بەور]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی قوروە]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شۆکراوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قاسماوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زلەجوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حاجیاوای سەیدە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[شارۆچکە]]ی [[قوروە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩٧٦)کەس و (٢١٤)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|کەلهوڕی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] m8d7tuicayolo7c7pd5qfxnfupdx781 0 203765 1670030 1651133 2026-09-18T19:33:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670030 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوراوخان | ناوی_فەرمی = شوراب خان - Shurab Khan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.3312|frame-long=47.70614|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری قسڵان|قسڵان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٦١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوراوخان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری قسڵان]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شوراوخان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سەیڵاو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شوراوحاجی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[زەڕیناوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[وشکەمرۆی سەرێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٨٠)کەس و (٨٦)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری قسڵان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ck8veikapy09uw7bmvcvlpz30hc1epd 0 204062 1670029 1651134 2026-09-18T19:32:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670029 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوراوحاجی | ناوی_فەرمی = شوراب حاجی - Shurab-e Hajji | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.30168|frame-long=47.69548|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری قسڵان|قسڵان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٩٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٦٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوراوحاجی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری قسڵان]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شوراوحاجی''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شوراوخان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شێخ تەقە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حاجی چای]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئەلوزاغاج]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٦٦)کەس و (١١٥)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری قسڵان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 5iu6q0v1d41vuvmk7htvsuilc8qd6go 0 204138 1670007 1651135 2026-09-18T16:39:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670007 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوراو ھەزارە | ناوی_فەرمی = شوراب ھزارە - Shur Ab-e Hezareh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.4481|frame-long=47.80403|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری لەک|لەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢١١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوراو ھەزارە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری لەک]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شوراو ھەزارە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[شالیاوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مەھدی خان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گوێزڵقایە]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تازاوای گێڵیەلی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢١١)کەس و (٥٧)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری لەک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] fkm9ue9xir4k7kthanallfkx1jd7u0o 0 204167 1670003 1644470 2026-09-18T16:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670003 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوجاعاوا | ناوی_فەرمی = شجاع‌آباد - Shojā‘ābād | ناوی_خۆماڵی = سوجاەاوا | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.2731|frame-long=47.5797|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی تەرواڵ|تەرواڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری ئەلوزاغاج|ئەلوزاغاج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٩٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوجاعاوا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری ئەلوزاغاج]]، [[ناوچەی تەرواڵ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شوجاعاوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حاجیاوای دێولان]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کازماوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کازماوا]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەباس چوب]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٣٤)کەس و (٣٨)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری ئەلوزاغاج]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] s96iugs4ctoxyvhxjcc62m95r64oq5y 0 204353 1670054 1644458 2026-09-18T19:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670054 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوکراوای مێھەم | ناوی_فەرمی = شکراباد میھم - Shukrawai Meiham | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.04254|frame-long=47.85878|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەرداوڕۆ|چەرداوڕۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا|چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠٤٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوکراوای مێھەم''' گوندێکی چۆل کراوە و، کەوتووەتە [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]]، [[ناوچەی چەرداوڕۆ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].لەوەرزی هاوین خەڵکی لێ دەژیت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شوکراوای مێھەم''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مێھەمی سەرێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەکیەی خوارێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گەرمەخانی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[نەھمەتاوا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] lr36fo2ihftjgie925mv2lwxg7i1akc 0 204473 1670308 1644459 2026-09-19T07:34:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670308 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیروانە | ناوی_فەرمی = شیروانە - Shīrvāneh | ناوی_خۆماڵی = شێروانە | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=34.978|frame-long=47.87888|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | دەرزیی_نەخشە٢ = Iran Kurdistan | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە٢ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە٢ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی قوروە|قوروە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەرداوڕۆ|چەرداوڕۆ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا|چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٠١٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٠٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|کەڵهوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیروانە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]]، [[ناوچەی چەرداوڕۆ]]، [[شارستانی قوروە]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == گردێکی مێژوویی لەم گوندە هەیە بەنێو تەپەی شێروانە کە گوایە قەڵای کۆنە. == جوگرافیا == '''شیروانە''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[مێھەمی خوارێ]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قاویرمەوەرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گەڵاڵی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[تەکیەی خوارێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٠٤)کەس و (٩٩)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی باشووری|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١ی شوباتی ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی قوروە]] * [[گوندەواری چەرداوڕۆی ڕۆژاوا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی قوروە}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی قوروە]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] kgvgro032r9x3xqp2vlhxp064xtc9ck 0 205333 1670213 1402433 2026-09-19T01:37:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئایین-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670213 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = شۆقی ئەفەندی | image = Shoghi Effendi2.jpg | caption = شۆقی ئەفەندی لە حەیفا ١٩٢١ | religion = [[ئایینی بەھایی]] | title = Guardian | successor = | birth_name = شۆقی ئەفەندی | birth_date = {{birth date|1897|03|01|df=y}} | birth_place = [[عەکا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] | death_date = {{death date|1957|11|04|df=y}} (تەمەن ٦٠) | death_place = [[لەندەن]]، شانشینی یەکگرتوو | resting_place =, لەندەن | resting_place_coordinates = {{coord|51.6240|N|0.1441|W|type:landmark_region:GB|display=inline}} | nationality = | spouse = {{marriage |ڕۆحییە خانم |١٩٣٧}} | parents = میرزا ھادی شیرازی (باوک){{ھن}}زیایییە خانم (دایک) | relatives = [[بەھائوڵڵا]] (باپیری گەورە){{ھن}}[[عەبدولبەھا]] (باپیرە) | signature = [[پەڕگە:Shoghiwriting.svg|150px]] }} '''شۆقی ئەفەندی ڕەبانی''' کە بە شۆقی ئەفەندی ناسراوە، نوەی کچی [[عەبدولبەھا]] بوو و بەپێی ئامۆژگاری عەبدولبەھا (وەسیەت و پەیمانی عەبدولبەھا) دوای خۆی، ٣٦ سال تا کاتی مردن، ئەرکی سەرکردایەتی کردنی کۆمەڵگەی بەھایی ڕا بردە ئەستۆ. لە وەسیەتی خۆیدا، عەبدولبەھا، شۆقی ئەفەندی، نەوەی گەورەی خۆی، وەک یەکەم پاسەوانی بەھایییەت دەستنیشان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smith|یەکەم١=Peter|سەردێڕ=An Introduction to the Baha'i Faith|ڕێکەوت=ی ی 2008|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|شوێن=Cambridge|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٦٢٥١-٦|پەڕە=٥٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=z7zdDFTzNr0C|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> شۆقی ئەفەندی بەدرێژایی تەمەنی خۆی دەقەکانی بەھایی وەرگێڕا، بۆ فراوانبوونی کۆمەڵگەی بەھایی، پلانی جیھانی پەرەپێدا؛ سەنتەری جیھانی بەھایی پەرەپێدا، ھەڵگیراوە لەسەر گونجانێکی زۆر گەورە لەگەڵ کۆمەڵگاکان و تاکەکانی جیھان؛ لەگەڵ کۆمەڵگە و تاکەکانی جیھان ھاوچەشنی بەرفراوانی ئەنجامدا و و بنەمای ئیداریی ئایینی دروست کرد، ئامادەکردنی کۆمەڵگە بۆ ھەڵبژاردنەکانی ئەنجومەنی دادوەری جیھانی، ئەو بە شێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو لە دوای نەخۆشییەکی کورت لە ٤ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧ لە بارودۆخێکدا کە ڕێگە بە دیاریکردنی جێنشین نەدا لە [[لەندەن]]ی ئینگلتەرا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Taherzadeh|یەکەم١=Adib|دوایین٢=Taherzadeh|یەکەم٢=Habib|سەردێڕ=The Covenant of Bahá'u'lláh|ڕێکەوت=ی ی 1992|بڵاوکەرەوە=G. Ronald|شوێن=Oxford|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٣٩٨-٣٤٣-٩|پەڕەکان=٣٤٧–٣٦٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=32DYAAAAMAAJ&q=0853984395&dq=0853984395&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwiKtqOf__71AhWOQ_EDHZWQCkkQ6AF6BAgFEAI|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=SHOGHI EFFENDI, 61, BAHA'I FAITH LEADER|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1957/11/06/archives/shoghi-effendi-61-bahai-faith-leader.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٢|ئیش=The New York Times|agency=[[نیویۆرک تایمز]]|بڵاوکەرەوە=nytimes.com|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ١٩٥٧|شوێن=نیویۆرک|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shoghi Effendi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ئایین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:بەھاییەت]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٧]] 22qf75gjqyhttxk227u4ip6z9tladtz 0 207820 1670326 1509329 2026-09-19T07:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670326 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}}[[پەڕگە:Arakawa 2009 Festa On Ice.JPG|وێنۆک]] '''شیزوکا ئەراکاوا''' ({{بە ژاپۆنی|荒川 静香}}، {{بە ئینگلیزی|Shizuka Arakawa}}؛ لەدایکبووی ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨١) [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ|خلیسکەسازێکی سەر سەھۆڵە]] لە [[ژاپۆن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shizuka Arakawa Official Web Site|ناونیشان=https://shizuka-arakawa.com/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Shizuka Arakawa Official Web Site|زمان=ja}}</ref> ساڵی ١٩٩٨ لە تەمەنی ١٦ ساڵی بۆ یەکەم جار چووە ئۆڵۆمپیاد کە لە شاری ناگانۆی ژاپۆن بەڕێوەچوو. لە یاری خلیسکێنەدا میدالیای زێڕی بەدەستھێنا لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٦، ئەوە تاکە مەدالیا بوو بۆ [[ژاپۆن لە ئۆڵۆمپیاد]]ی ٢٠٠٦.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shizuka Arakawa|ناونیشان=https://olympics.fandom.com/wiki/Shizuka_Arakawa|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=Olympics Wiki|زمان=en}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٤ پاڵەوانییەتی جیھانی بەدەستھێناوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ھونەرەکان|ژاپۆن|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Shizuka Arakawa}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی وەرزشوان لە سێندای]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێرینی ئۆلۆمپی بۆ ژاپۆن]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا]] [[پۆل:وەرگرانی مێدالیای زێڕی لە یارییەکانی زانکۆ لە ژاپۆن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:زیندووان]] 5xan3ufzrujjs44fk9vy94odihzb5nu 0 207840 1670315 1651092 2026-09-19T07:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670315 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرین بولاخ | ناوی_فەرمی = شیرین بلاغ - Shirin Bolagh | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.06766|frame-long=47.95283|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە٢ = جێگەی لە [[پارێزگای کوردستاندا|پارێزگای سنە]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ|ناوچەی ناوەند]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری سێڵاوتان|سێڵاوتان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٧٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''<span style="color:#090;"> شیرین بولاخ </span>''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سێڵاوتان]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی بیجاڕ]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''<span style="color:#090;"> شیرین بولاخ </span>''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[قەرەمحەمەدلو]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئیدەلی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[عەلی مردان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[تۆپاغاج]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٥٥)کەس و (٤٩)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] gmp7ctm00hj1enwkzztv43f5ot9pulk 0 208463 1670038 1651126 2026-09-18T19:34:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670038 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوشتەری | ناوی_فەرمی = شوشتری - Shushtari | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.67191|frame-long=47.74368|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری باوەڕەشانی|باوەڕەشانی]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٧٣٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوشتەری''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری باوەڕەشانی]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شوشتەری''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دارەقەیاد]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جەوروەندی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[باوەڕەشانی]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[خەزرەین]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٩)کەس و (٩)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 6omobxiwx9hbyqi94qdp94biolqyehu 0 209294 1670068 1480868 2026-09-18T19:39:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مزگەوت-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1670068 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شوێنە پیرۆزەکان لەئیسلامدا''' یان '''سێ حەڕەمەکە''' سێ شوێنی پەرستشن کە پێگە و پیرۆزیان لەشوێنەکانی تر زیاترە لەلای موسڵمانان، ئەوانیش بە ڕیزبەنیدی بریتین لە [[مزگەوتی حەرام]] لە [[مەککە]] دواتر [[مزگەوتی پێغەمبەر]] لە [[مەدینە]] دواتر [[مزگەوتی ئەقسا]] لە [[ئورشەلیم|قودس]]. == مزگەوتی حەرام == {{سەرەکی|مزگەوتی حەرام}} [[پەڕگە:A_packed_house_-_Flickr_-_Al_Jazeera_English.jpg|وێنۆک|مزگەوتی حەرام]] مزگەوتی حەرام گەورەترین مزگەوتە لەسەر زەوی و پیرۆزترین و گرینیگترین مزگەوتە لەلای موسڵمانان، قیبلەی موسڵمانانە و لەنوێژدا ڕوو لە [[کەعبە]] دەکەن کە دەکەوێتە ناوەڕاستی مزگەوتەکەوە، ئاوی [[زەمزەم]] و [[مەقامی ئیبراھیم]] لەخۆدەگرێت، نوێژکردن تێیدا بە سەد ھەزار نوێژە. موسڵمانان بۆ [[حەج|حەجکردن]] ڕوویتێدەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=پرێس|یەکەم=قەڵەم|سەردێڕ=10 زانیاری زۆر گرنگ لەسەر کەعبەی پیرۆز|ناونیشان=http://www.qellempress.com/2017/08/28-ten-important-information-about-kaaba.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=قەڵەم پرێس|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190830095302/http://www.qellempress.com/2017/08/28-ten-important-information-about-kaaba.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مزگەوتی پێغەمبەر == {{سەرەکی|مزگەوتی پێغەمبەر}} [[پەڕگە:Madeena_masjid_nabavi_12122008230.jpg|وێنۆک|مزگەوتی پێغەمبەر]] دووەم گەورەترین و گرینگترین مزگەوتە لەلای موسڵمانان، لەلایەن [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] و [[ھاوەڵان|ھاوەڵانیەوە]] دروست کراوە، نوێژکردن تێیدا بە ھەزار نوێژە، گۆڕی پێغەمبەر و [[ئەبووبەکری سدیق]] و [[عومەر کوڕی خەتتاب]]ی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=::www.muslimguide.se::حەج و عومرە::دلیل الحج والعمرة ::|ناونیشان=http://hajj.muslimguide.se/index15.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=hajj.muslimguide.se|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221206131358/http://hajj.muslimguide.se/index15.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مزگەوتی ئەقسا == {{سەرەکی|مزگەوتی قودس}} مزگەوتی ئەقسا سێیەم پیرۆزترین و سێیەم گرینگترین مزگەوتە لەلای موسڵمانان، دووەم مزگەوتە لەسەر زەوی دروستکرابێت لەدوای مزگەوتی حەرام، و یەکەم قیبلەی موسڵمانانە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گرنگی و پێگەی قودس بەلای موسڵمانانەوە چیە؟ و ئایا جولەکە ھیچ مافێکیان ھەیە تێیدا؟: ماڵپەڕی وەڵامەکان|ناونیشان=https://walamakan.com/927|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=walamakan.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|مەککە|مەدینە|فەلەستین|جوگرافیا|مزگەوت}} {{پۆلی کۆمنز|Islamic holy places}} {{مزگەوت-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە پیرۆزەکان لەئیسلامدا]] [[پۆل:ئیسلام]] [[پۆل:مەککە]] [[پۆل:مەدینە]] 59ymf42k310f6efqr8nq2hv867jc6x1 0 209704 1669924 1651167 2026-09-18T13:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669924 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاھوار | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=35.7|frame-long=48.13333|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کوردستان|سنە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بیجاڕ|بیجاڕ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس|چەنگ ئەڵماس]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری پیرتاج|پیرتاج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٥٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[نەتەوە]] | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = [[کورد]] و [[ئازەرییەکان|ئازەری]] <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاھوار''' ({{بە فارسی| شاە گدار}}، {{بە ئینگلیزی| Shah Godar}}) گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری پیرتاج]]، [[ناوچەی چەنگ ئەڵماس]]، [[شارستانی بیجاڕ]]، [[پارێزگای کوردستان|پارێزگای سنە]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == مێژوو == == جوگرافیا == '''شاھوار''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[شارەدێ]]ی [[پیرتاج]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[ئاقداش]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[حاجیاباد]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[گاوبازە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٣٥)کەس و (١٢)خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە لە [[نەتەوە]]ی [[کورد]] و [[ئازەرییەکان]] پێکھاتووە. == ئایین و زمان == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی گەڕووسی|گەڕووسی]]) و [[زمانی ئازەربایجانی|ئازەری]] دەدوێن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوغرافیای تاریخی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* | نووسەر = جەلالەدین شافیعی کورد | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220101101439/https://www.kurdipedia.org/files/books/2015/125491.PDF?* |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی بیجاڕ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{پارێزگای کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی بیجاڕ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] 2dbudtvha9jcrxi5nehphcctn8ggmgb 0 212208 1670314 1413653 2026-09-19T07:35:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670314 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''شیرین ئەبووعاقلە''' ({{بە عەرەبی|شيرين نصري أنطون أبو عاقلة}}؛ ٣ی نیسانی ١٩٧١ – ١١ی ئایاری ٢٠٢٢ لە [[جەنین]]) ڕۆژنامەنووس و پەیامنێری کەناڵی جەزیرەی قەتەری بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ، لە ١١ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ئەنجامی ڕوماڵکردنی گرژی و ئاڵۆزی نێوان ھێزەکانی ئیسرائیل و فەلەستینییەکان لە جنین بەھۆی بەرکەوتنی فیشک دەکوژرێت. == ژیان == لە ساڵی ١٩٧١ لە قودس/ئورشەلیم لەدایکبووە، لە ڕامەڵا نیشتەجێ بوو، کۆلێژی ئەندازیاری بیناسازیی لە زانکۆی زانست و تەکنەلۆژیا لە ئوردن تەواوکردووە، دواتر چووەتە بەشی ڕۆژنامەڤانی و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی یەرموک لە ئوردن بەدەستھێناوە. دوای تەواوکردنی زانکۆ گەڕاوەتەوە فەلەستین و لە چەندین ڕادیۆی وەک، دەنگی فەلەستین، کەناڵی ئاسمانیی عەممان، دەزگای مفتاح و ڕادیۆی مۆنتیکارلۆ کاری کردووە، لە ساڵی ١٩٩٧ بووەتە کارمەندی کەناڵی جەزیرە و تاوەکو کاتی کوژرانی لە ١١ی ئایاری ٢٠٢٢ لە کارکردن بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=شرين أبو عاقلة مراسلة الجزيرة الفضائية {{!}} مجلة عربيات الدولية|ناونیشان=http://www.arabiyat.com/content/media/894.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181013051319/http://www.arabiyat.com/content/media/894.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == کوژران == لە ١١ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕووماڵی گرژی و ئاڵۆزی نیوان ھێزەکانی ئیسرائیل و فەلەستینییەکان لە جنین گوولەیە بەر شیرین دەکەوێت پاش گواستتنەوەی بۆ نەخۆشخانەی ئەبووسینان لە جنین وەزارەتی تەندروستی فەلەستین ڕای گەیاند کە پەیامنێرەکەی کەناڵی جەزیرە فیشەک بەر سەری کەوتووە و لە دۆخێکی مەترسیدایە، پاش ماوەیەک دیکە وەزارەتی تەندروستی ڕای گەیاند کە بەھۆی سەختی بارودۆخییەوە لە بەشی فریاکەوتنی نەخۆشخانەی پسپۆڕی ئیبن سینا لە جنین شیرین کۆچی دوای کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد شيرين أبو عاقلة مراسلة الجزيرة برصاص جيش الاحتلال خلال تغطيتها لاقتحامه مخيم جنين|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/2022/5/11/إصابة-مراسلة-الجزيرة-شيرين-أبو-عاقلة|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.net|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|شەڕ|فەلەستین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕۆژنامەوانی}} {{پۆلی کۆمنز|Shireen Abu Akleh}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ژنە فەڵەستینییەکانی سەدەی ٢١ەم]] 4vkm5ovgj78i0h4b64zio02o1lppzzu 0 212315 1670075 1669224 2026-09-18T20:41:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٥ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670075 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|وێنە=Flag_of_Northern_Ireland_(1924–1953).svg}} '''ئیرلەندای باکوور''' (بە [[زمانی ئیری|ئیری]]:Tuaisceart Éireann)<ref>[https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ Tuaisceart Éireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815035945/https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/tags/browsebyregion/tuaisceart-éireann/ |date=15 August 2021}}. DFA.ie. Retrieved 27 March 2016.</ref> ناوچەیەک لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[دوورگەی ئیرلەند|دوورگەی ئیرلەندا]] و لە ڕۆژاوای دوورگەی بەریتانیا کە بەشێکە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]. ئەو ناوچەیە لەگەڵ [[ئینگلتەرا]]، [[سکۆتلەندا]] و [[وێڵز]]، [[شانشینی یەکگرتوو]]ی [[بەریتانیای مەزن]] و ئیرلەندای باکوور پێکدێنێت. ئیرلەندای باکوور لە کاتێکی جیاواز بە گشتی وەک وڵات، پارێزگا، ھەرێم یان بەشێک لە شانشینی یەکگرتوو ناو براوە. ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور (بە شێوەیەکی گشتی بە ستۆرمۆنت ناودەبرێت دوای شوێنەکەی)، کە لەلایەن یاسای ئیرلەندی باکوور ١٩٩٨ دامەزراوە، بەرپرسیارییەتی کۆمەڵێک بابەتی [[ڕامیاری]] ھەڵگەڕاو لە ئەستۆ دەگرێت، لەکاتێکدا کە ناوچەکانی تر بۆ حکوومەتی بەریتانیا پارێزراون ئیرلەندای باکوور لە چەندین ناوچە لەگەڵ [[ئیرلەند|کۆماری ئیرلەندا]] ھاوکاری دەکات. == مێژوو == [[پەڕگە:CIMG1495 ScraboHorizView.JPG|وێنۆک|ڕاست|تاوەری سکرابۆ، [[کاونتیی داون]]]] ئیرلەندی باکوور لە چوارچێوەی دەوڵەتی ئێستای ئیرلەندا بوو کە ئەورووپییەکان ([[فەڕەنسییەکان]] + ھەندێک [[ئینگلیز]]) لە [[سەدەی ٢|سەدەی دووەمی]] زایینیدا کۆچیان بۆی کرد و لە ساڵی [[١٨٠١]]دا لەگەڵ [[وێڵز]] و [[سکۆتلاند]] و [[ئینگلتەرا]] چووە پاڵ [[شانشینی یەکگرتوو]] و شانشینی یەکگرتوویان پێک ھێنا ([[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] و ئیرلەندی باکوور). [[دوورگەی ئیرلەند|ئیرلەند]] لەنێوان [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] لە [[دبلن]] و [[پرۆتێستانت|پرۆتستانتەکان]] لە [[بێلفاست]] لە ساڵی [[١٩٢١]]دا دابەش کرا، کە بە دابەشکردنی [[ئۆلستەر]] ناسراوە.<ref>{{cite journal|سەردێڕ=http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |عنوان=The Scotch-Irish |صحيفة=[[American Heritage Magazine]] |مؤلف=James G. Leyburn |تاريخ=December 1970 |المجلد=22 |العدد=1 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20081203112227/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |تاريخ أرشيف=3 December 2008 |تاريخ الوصول=9 أغسطس 2012 |تاريخ أرشيف=20 أكتوبر 2010 |مسار أرشيف=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |حالة المسار=deviated}} {{cite web |url=http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101020035635/http://americanheritage.com/articles/magazine/ah/1970/1/1970_1_28.shtml |archive-date=20 أكتوبر 2010 |url-status=deviated}}</ref><ref>{{cite book |last=Thernstrom |first=Stephan |title=Harvard encyclopedia of American ethnic groups |url=http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC&pg=PA896&dq#v=onepage&q=&f=false |publisher=Harvard University Press |year=1980 |pages=896 |isbn=0-674-37512-2 |access-date=29 October 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140704170128/http://books.google.com/books?id=npQ6Hd3G4kgC |archive-date=4 يوليو 2014}}</ref> === دابەشکردنی ئیرلەند === لە ماوەی سەدەی ١٩دا، ئەو چاکسازییە یاسایییانەی لە کۆتایییەکانی سەدەی ھەژدەھەمدا دەستیان پێ کرد، جیاکاریی یاسایییان دژی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]] نەھێشت و بەرنامە پێشکەوتنخوازەکان جووتیارە کرێچییەکانیان توانادار کرد بۆ کڕینی زەوی لە خاوەن موڵکەکان. بەر لە کۆتاییی سەدەکە، حوکمی زاتی بۆ ئیرلەند لە شانشینی یەکگرتوو، کە بە حوکمی ناوخۆیی ناسرابوو، زۆر بە ئەگەردار دادەنرا. لە ساڵی [[١٩١٢]]دا، بووە مسۆگەر. پێکدادانی نێوان ئەنجومەنی گشتی و ئەنجومەنی لۆردەکان لەسەر بوودجە مشتومڕاوییەکە لە ساڵی [[١٩١١]]دا یاسای پەرلەمانی لێ کەوتەوە، کە مافی ڤیتۆی لە ئەنجومەنی لۆردەکان ھەڵوەشاندەوە. مافی ڤیتۆی ئەنجومەنی لۆردەکان دەستەبەری سەرەکیی یەکێتیخوازەکان بوو بۆ ئەوەی حوکمی ناوخۆیی دەرنەکرێت، چونکە زۆربەی زۆری ئەندامانی [[ئەنجومەنی لۆردەکان]] یەکێتیخواز بوون. وەک وەڵامێک بۆ ئەوە، نەیارانی حوکمی ناوخۆ لە سەرکردەکانی پارتی پارێزگاران و یەکێتیخوازان وەک ئەندرۆ بۆنار لۆ و پارێزەری بنکە لە دبلن سێر ئێدوارد کارسۆن، ھەڕەشەی بەکارھێنانی توندوتیژییان لەلایەن یەکێتیخوازە توندڕەوەکان لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کرد. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، ڕێکخراوێکی نیمچە سەربازی ھەزاران تفەنگ و فیشەکی تەقەمەنییان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی|ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]] بە قاچاخ ھێنا بۆ بەکارھێنان لەلایەن خۆبەخشانی ئۆلستەرەوە، بۆ بەرەنگاربوونەوەی جێبەجێکردنی [[حوکمی زاتی]]. یەکێتیخوازەکان لە [[دوورگەی ئیرلەند]] بە گشتی لە کەمینەدا بوون، بەڵام لە باکووری ھەرێمی ئۆلستەر لە زۆرینەدا بوون، و زۆرینەیەکی زۆر گەورەش بوون لە کاونتی ئەنتریم و کاونتی داون، لەگەڵ زۆرینەیەکی کەم لە کاونتی ئارما و [[کاونتی لۆندۆندێری]]. ھەروەھا ژمارەیەکی زۆر لە کاونتی فێرمانا و کاونتی تایرۆن چڕ ببوونەوە.<ref name="StephenGwynn">{{cite book |url=http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh#v=onepage&q=%22northern%20ireland%22%20partition%20two%20counties%20nationalist%20majority%20tyrone%20fermanagh&f=false |first=Stephen |last=Gwynn |author-link=Stephen Gwynn |chapter=The birth of the Irish Free State |title=The History of Ireland |year=2009 |orig-year=1923 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-113-15514-6 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320054055/http://books.google.ie/books?id=IWnrSFoQVw0C&pg=PA525&dq=%22northern+ireland%22+partition+two+counties+nationalist+majority+tyrone+fermanagh |archive-date=20 مارس 2014}}</ref> ئەم شەش کاونتییە دواتر ئیرلەندی باکووریان پێک ھێنا. ٢٦ کاونتییەکەی دیکەش کە دواتر بوونە [[کۆماری ئیرلەند]]، زۆرینەیەکی ڕەھایان نەتەوەیی بوون. لە ساڵی [[١٩١٤]]دا، سێیەم یاسای حوکمی ناوخۆ، کە مەرجی دابەشکردنی «کاتی»ی ئەم شەش کاونتییەی لە باقیی ئیرلەند لەخۆ گرتبوو، ڕەزامەندیی پاشایەتیی وەرگرت. سەرباری ئەوەش، پێش ئەوەی بچێتە بواری جێبەجێکردنەوە، بەھۆی ھەڵگیرسانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] جێبەجێکردنی ڕاگیرا. چاوەڕوان دەکرا جەنگەکە تەنھا چەند ھەفتەیەک بخایەنێت، بەڵام لە ڕاستیدا چوار ساڵی خایاند. لە کۆتاییی جەنگەکەدا (کە لە ماوەیەدا ڕاپەڕینی جەژنی ئیستەری [[١٩١٦]] ڕووی دا)، یاساکە وەک یاسایەکی نەگونجاو بۆ جێبەجێکردن دادەنرا. ڕای گشتی لە زۆربەی کۆمەڵگەی «نەتەوەیی»دا (کە بەدوای [[سەربەخۆیی|سەربەخۆییی]] زیاتر لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بوو) لە کاتی جەنگدا لە داواکردنی حوکمی ناوخۆوە گۆڕا بۆ سەربەخۆییی تەواو. لە ساڵی [[١٩١٩]]دا، دەیڤید لۆید جۆرج پڕۆژەیاسایەکی نوێی پێشنیاز کرد کە ئیرلەند دابەش دەکات بۆ دوو ناوچەی حوکمی ناوخۆیی: ٢٦ کاونتی کە لە [[دبلن]]ەوە بەڕێوە دەبرێن، و شەش کاونتی کە لە [[بێلفاست]]ەوە بەڕێوە دەبرێن. لە نێوان ئەم دوو ناوچەیەدا لۆردی جێگری ئیرلەند ھاوبەش دەبێت کە ھەردوو حکوومەتەکە و ئەنجومەنی ئیرلەند دیاری دەکات، کە لۆید جۆرج پێی وابوو دەبێتە پەرلەمانێک بۆ ھەموو ئیرلەند.<ref>{{cite book |last=Pilkington |first=Colin |author-link=Colin Pilkington |title=Devolution in Britain Today |publisher=[[جامعة مانشستر]] |year=2002 |pages=75 |isbn=0-7190-6076-1}}</ref> بەڵام ڕووداوەکان پێش حکوومەت کەوتن. لە ھەڵبژاردنە گشتییەکانی ساڵی [[١٩١٨]]دا، شین فەینی لایەنگری سەربەخۆیی ٧٣ کورسی لە کۆی ١٠٥ کورسیی پەرلەمان لە ئیرلەند بەدەستھێنا، و بە شێوەیەکی تاکلایەنە دایلی یەکەمی دامەزراند، کە پەرلەمانێکی دەرەوەی یاسا بوو لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]. ئیرلەند لەنێوان ئیرلەندی باکوور و باشووری ئیرلەند لە ساڵی [[١٩٢١]]دا بەپێی بڕگەکانی یاسای حکوومەتی ئیرلەندی ساڵی [[١٩٢٠]]ی حکوومەتی [[دەیڤید لۆید جۆرج|لۆید جۆرج]]<ref>Northern Ireland became a distinct region of the United Kingdom, by [[Order in Council]] on 3 May 1921 (Statutory Rules & Orders published by authority (SR&O) 1921, No. 533). Its constitutional roots remain the [[قوانين الاتحاد لعام 1800]], two complementary Acts, one passed by the {{وإو|برلمان مملكة بريطانيا العظمى|Parliament of Great Britain}}, the other by the pre-1801 [[البرلمان الأيرلندي]].</ref> لە ماوەی جەنگی سەربەخۆییی نێوان ئیرلەند و ھێزە بەریتانییەکان دابەش کرا. لە کۆتاییی ئەو جەنگە لە [[٦ی کانوونی یەکەم|٦ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا، بەپێی بڕگەکانی ئەو پەیماننامەیەی لێی کەوتەوە، ئیرلەندی باکوور بە شێوەیەکی کاتی بووە بەشێک لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندیی تازە سەربەخۆبووی خاوەن حوکمی زاتی، بە مافی کشانەوە لێی. === ئیرلەندی باکوور === [[پەڕگە:Coat of Arms of Northern Ireland.svg|وێنۆک|چەپ|ئەو دروشمەی لە ساڵی ١٩٢٤ بە حکوومەتی ئەوکاتی ئیرلەندی باکوور بەخشرا، و بە شێوەیەکی فەرمی بەکارھات تا ئەوکاتەی بە یاسای دەستووری ئیرلەندی باکووری ١٩٧٣ لە ساڵی ١٩٧٣دا ھەڵوەشێنرایەوە]] وەک چاوەڕوان دەکرا، پەرلەمانی ئیرلەندی باکوور لە [[٧ی کانوونی یەکەم|٧ی کانوونی یەکەمی]] [[١٩٢٢]]دا (ڕۆژێک دوای دامەزراندنی دەوڵەتی ئازادی [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]) بڕیاری دا ئەم داواکارییەی خوارەوە پێشکەشی پاشا بکات سەبارەت بە پیادەکردنی مافی کشانەوە لە دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی لەو یەک مانگەی ڕێگەی پێ درابوو: «پاشای مەزن، ئێمە، ڕەعیەتی زۆر گوێڕایەڵ و دڵسۆزی جەنابتان، ئەندامانی کۆبووەوەی [[ئەنجومەنی پیران]] و ئەنجومەنی گشتیی ئیرلەندی باکوور لە پەرلەمان، دوای ئەوەی ئاگاداری دەرچوونی یاسای دەستووری دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی ساڵی ١٩٢٢ بووین، کە یاسایەکی دەرچووی پەرلەمانە بۆ پەسەندکردنی بڕگەکانی ڕێککەوتننامەی پەیماننامەی نێوان [[بەریتانیای مەزن]] و [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، بەم داواکارییە لە جەنابتان دەپاڕێینەوە کە دەسەڵاتەکانی پەرلەمان و حکوومەتی دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی چیتر بۆ سەر ئیرلەندی باکوور درێژ نەبنەوە».<ref>[http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 Northern Ireland Parliamentary Report, 7 December 1922] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145#bak-2-1149 |date=١٥ی نیسانی ٢٠١٦ }} {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145 |date=15 أبريل 2016}} {{وصلة مكسورة|تاريخ=2020-08-02|bot=JarBot}}</ref><ref>[http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html Anglo-Irish Treaty, sections 11, 12] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html |date= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ }} {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html |date=11 2يناير7}}</ref> کەمێک دوای ئەوە، لێژنەیەک پێکھێنرا بۆ بڕیاردان لەسەر سنووری نێوان دەوڵەتی ئازادی ئیرلەندی و ئیرلەندی باکوور. بەھۆی ھەڵگیرسانی شەڕی ناوخۆ لە دەوڵەتی ئازاددا، کاری لێژنەکە تا ساڵی [[١٩٢٥]] دواکەوت. سەرکردەکان لە دبلن پێشبینیی کەمبوونەوەیەکی بەرچاویان لە خاکی ئیرلەندی باکوور دەکرد، لەگەڵ گواستنەوەی ناوچە نەتەوەیییەکان بۆ دەوڵەتی ئازاد. بەڵام ڕاپۆرتی لێژنەکە تەنھا پێشنیازی ئەوەی کرد کە پێویستە ھەندێک بەشی بچووکی زەوی لە دەوڵەتی ئازادەوە بۆ ئیرلەندی باکوور چۆڵ بکرێن. بۆ پێشگرتن لە مشتومڕ، ئەم ڕاپۆرتە پەردەپۆش کرا، و لە بەرامبەر دەستبەرداربوون لە پابەندییەکانی قەرزی گشتیی دەوڵەتی ئازاد بۆ شانشینی یەکگرتوو و ھەڵوەشاندنەوەی ئەنجومەنی ئیرلەند (کە حکوومەتی ئیرلەندی باکوور داوای دەکرد)، سنووری سەرەتاییی شەش کاونتییەکە بە گۆڕانکاریی کەمەوە ھێڵدرایەوە. لە حوزەیرانی [[١٩٤٠]]دا، بۆ ھاندانی دەوڵەتی بێلایەنی ئیرلەندی تا بچێتە پاڵ ھاوپەیمانان، [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆک وەزیرانی بەریتانیا]] وینستۆن چەرچڵ ئاماژەی بە ئێمۆن دی ڤالێرا کرد کە شانشینی یەکگرتوو پەستان دەکات لەپێناو یەکگرتوویی ئیرلەند، بەڵام بەو باوەڕەی کە چەرچڵ ناتوانێت پێوەی پابەند بێت، دی ڤالێرا پێشنیازەکەی ڕەت کردەوە.<ref>"Anglo-Irish Relations, 1939–41: A Study in Multilateral Diplomacy and Military Restraint" in ''Twentieth Century British History'' (Oxford Journals, 2005), ISSN 1477-4674</ref> (بەریتانییەکان بە حکوومەتی ئیرلەندی باکووریان ڕانەگەیاندبوو کە پێشنیازەکەیان خستووەتە بەردەم حکوومەتی دبلن، و ڕەتکردنەوەکەی دی ڤالێراش تا ساڵی [[١٩٧٠]] ئاشکرا نەکرا). یاسای ئیرلەندی [[١٩٤٩]] یەکەم دەستەبەری یاساییی دا بە پەرلەمان و حکوومەتی ئیرلەندی باکوور کە ناوچەکە نابێتە بەشێک لە دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو بەبێ ڕەزامەندیی زۆرینەی ھاووڵاتییانی. == ئابووری == [[پەڕگە:H&W Cranes2.jpg|وێنۆک|ڕاست|کرێنەکان لە لەنگەرگەی کەشتیسازیی [[ھارلاند و وۆڵف]].]] ئابووریی ئیرلەندی باکوور بچووکترین ئابوورییە لەنێو چوار ئابوورییەکەی شانشینی یەکگرتوو پێک دەھێنن. ئیرلەندی باکوور لە ڕووی نەریتییەوە ئابوورییەکی پیشەسازی بووە، بەتایبەتی لە بواری دروستکردنی کەشتی، گوریس، و ڕستن و چنراودا، بەڵام لەو کاتەوە زۆربەی پیشەسازییە قورسەکان جێگەیان بە خزمەتگوزارییەکان پڕکراوەتەوە، لە پلەی یەکەمدا لە کەرتی گشتیدا. گەشتیاریش ڕۆڵێکی گەورە لە ئابووریی ناوخۆییدا دەگێڕێت. لەم دواییانەدا ئابووری لە وەبەرھێنانی گەورەی زۆرێک لە کۆمپانیا فرەنەتەوەیییە گەورەکان بۆ پیشەسازیی تەکنەلۆژیای بەرز سوودمەند بووە. ئەم ڕێکخراوە گەورانە بەھۆی یارمەتییە دارایییەکانی حکوومەت و ھێزی کاری لێھاتوو لە ئیرلەندی باکووردا ڕادەکێشرێن. ئابووریی ناوخۆیی لە ماوەی قەیرانی ئابووریی دواییدا لە ئابووریی جیھانیدا پاشەکشەی بەخۆیەوە بینی، وەک وەڵامدانەوەیەکیش ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور شاندی بازرگانیی ڕەوانەی چەندین وڵات کرد لەوانە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] و [[ھیندستان]] لەگەڵ پلانێک بۆ سەردانی [[چین]]. لەگەڵ ئەمەشدا، ئەنجومەنەکە لە گفتوگۆدایە لەگەڵ جۆرج ئۆسبۆرن، وەزیری دارایی بۆ بەدەستھێنانی دەسەڵاتی سەپاندنی باج، کە ڕێگە بە کەمکردنەوەی باج لە باکووری ئیرلەند دەدات لە ھاوئاھەنگیدا لەگەڵ ئەوەی لە [[کۆماری ئیرلەند]]دا ھەیە. == پێکھاتەی دانیشتووان == {{bar box |title= ئایین لە ئیرلەندی باکوور |titlebar=#ddd |left1=ئایین |right1= |float=right |bars= {{bar percent|[[پرۆتێستانت]]ی|lightblue|45.57}} {{bar percent|[[کاسۆلیکی ڕۆمانی]]|blue|40.26}} {{bar percent|[[بێدینی|بێ ئایین]]|grey|13.88}} {{bar percent|ئایینە نامەسیحییەکان|yellow|0.30}} |caption=<small>* [[کڵێسای ئیرلەند]]، [[کڵێسای پریسبیتێری لە ئیرلەند]] و ئەوانی تر</small> }} ژمارەی [[دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور]] لە ساڵی [[١٩٧٨]]ەوە ساڵانە زیادی کردووە. ژمارەی دانیشتووان لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا بە کەمێک کەمتر لە ١٫٨ ملیۆن مەزەندە کرا،<ref name="NISRA">{{cite web|url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical%20Report%20-%20MYE%20NI%202010.pdf|title=Population and Migration Estimates Northern Ireland (2010) – Statistical Report|publisher=[[NISRA]]|year=2011|access-date=21 February 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170120184516/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical|archive-date=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|url-status=dead}}</ref> کە بەرزبوونەوەی بەخۆیەوە بینی لە کەمێک خوار ١٫٧ ملیۆن لە سەرژمێریی [[شانشینی یەکگرتوو]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا. ئەمەش کەمتر لە ٣٪ی [[دانیشتووانی شانشینی یەکگرتوو]] (٦٢ ملیۆن) و زیاتر لە ٢٨٪ی دانیشتووانی دوورگەی ئیرلەند (٦٫٣ ملیۆن) پێک دەھێنێت. لە ڕووی پێکھاتەی نەتەوەیییەوە، تەواوی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور، بە گشتی، [[سپیپێست]]ن (٩٩٫١٥٪). ٩١٪ی خەڵک لەدایکبووی ئیرلەندی باکوورن، ٤٫٨٪ لە شوێنەکانی دیکەی شانشینی یەکگرتوو لەدایکبوون و ٢٫٣٪ لە [[کۆماری ئیرلەند]] لەدایکبوون. گەڕۆکە ئیرلەندییەکان ٠٫١٪ی ژمارەی دانیشتووانیان پێک دەھێنا. گەورەترین گرووپی نەژادیی ناسپیپێست ئاسیایییەکان بوون (٠٫٤٪)، کە چینییەکان ٦٠٫٧٪، [[ھیندییەکان|ھیندی]] ٢٣٪ و [[پاکستان|پاکستانی]] ٩٫٨٪ی کۆی گشتییان پێک دەھێنا. ڕەشپێستەکانیش لە بنەچە جیاوازەکان نزیکەی ٠٫٠٦٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکووریان پێک دەھێنا، و خەڵکی نەژادتێکەڵ گەیشتنە ٠٫٢٪.<ref>{{cite web|url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|title=Northern Ireland Census 2001 Commissioned Output|work=Census 2001 Output|publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency|year=2007|access-date=11 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120424075932/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/commissioned_output.html|archive-date=24 أبريل 2012|url-status=deviated}}</ref> لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ٤٥٫٦٪ی دانیشتووان وەک سەر بە تایفە مەسیحییە نا[[کاسۆلیکی ڕۆمانی لە ئیرلەند|کاسۆلیکەکان]] ([[پرۆتستانتی|پرۆتستانت]] یان ئەوانی تر) دەستنیشان کران. گەورەترین ئەم تایفانە بریتی بوون لە [[کڵێسای پریسبیتێری]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]، [[کڵێسای ئیرلەند]]ی سەر بە کڵێسای ئینگلتەرا و [[میتۆدیزم|کڵێسای میتۆدیست]] لە [[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]] کە بە ڕیزبەندی ٢٠٫٧٪، ١٥٫٣٪ و ٣٫٥٪ی کۆی دانیشتووان بوون. گەورەترین تایفەی تاک بریتی بوو لە کڵێسای کاسۆلیکیی ڕۆمانی، کە ٤٠٫٣٪ی دانیشتووان بوون. سەرباری ئەوەش، ٦٫١٪ی دانیشتووان لە مەسیحییەکان یان پەیوەندیدار بە مەسیحییەت بوون، و ٠٫٣٪ بە ئایینە نامەسیحییەکان دیاری کران، لە کاتێکدا ١٣٫٩٪ دەستنیشان کران کە سەر بە ھیچ ئایینێک نین.<ref>{{cite web |url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07a: Religion |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424084647/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a |archive-date=٢٤ی نیسانی ٢٠١٢ |url-status=live }}</ref> لە ڕووی پاشخانی کۆمەڵگەیییەوە (ئایینی کەسەکە خۆی یان ئەو ئایینەی تێیدا پەروەردە کراوە)، ٥٣٫١٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور لە پاشخانی [[پرۆتستانتی]] ھاتبوون، ٤٣٫٨٪ لە پاشخانی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]، ٠٫٤٪ لە پاشخانی نا[[مەسیحییەکان|مەسیحی]] و ٢٫٧٪ لە پاشخانی نائایینی لە ھەمان سەرژمێریدا.<ref>{{cite web |url=http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b%20DC.xls |title=Northern Ireland Census 2001, Table KS07b: Community background: religion or religion brought up in |access-date=16 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120424084655/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b |archive-date=٢٤ی نیسانی ٢٠١٢ |url-status=live }}</ref> {| class="infobox" style="text-align:center; width:97%; margin-right:10px; font-size:90%" ! colspan="7" style="background:#e9e9e9; padding:0.3em;" 0; line-height:1.2em;|پێڕستی شارۆچکە و گوندەکان لە ئیرلەندی باکوور<ref>{{cite web |url=https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |title=Statistical Classification and Delineation of Settlements |publisher=Northern Ireland Statistics and Research Agency |date=February 2005 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160412181627/http://www.nisra.gov.uk/archive/demography/publications/urban_rural/ur_gaz.pdf |archive-date=12 أبريل 2016 |url-status=deviated |access-date=2 مارس 2021}}</ref> |- !rowspan=21| [[پەڕگە:Belfast Castle, Northern Ireland.jpg|150بك]]<br/><small>[[بێلفاست]]</small><br/> [[پەڕگە:Bishops Street Gate Derry SMC 2007.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[دێری]]</small><br/> ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| <small>#</small> ! style="text-align:left; background:#f5f5f5;"| پێڕستی نشینگەکان لە ئیرلەندی باکوور بەپێی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| ژمارەی دانیشتووان ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;"| دانیشتووانی میترۆ !rowspan=21| [[پەڕگە:Lisburn Market House.JPG|حدود|150بك]]<br/><small>[[لیسبۆرن]]</small><br/> [[پەڕگە:Newry Townhall - geograph.org.uk - 1476695.jpg|حدود|150بك]]<br/><small>[[نیوری]]</small> |- | style="background:#f0f0f0"| 1 ||align=left | '''[[بێلفاست]]''' || 276,705 || 579,726 || |- | style="background:#f0f0f0"| 2 ||align=left | '''[[دێری]]''' || 83,652 || 90,663 || |- | style="background:#f0f0f0"| 3 ||align=left | '''[[لیسبۆرن]]'''<ref name="BelfastMetro">Part of [[Belfast metropolitan area]]</ref>|| 71,403 || |- | style="background:#f0f0f0"| 4 ||align=left | '''[[نیوتاونابی]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 62,022|| |- | style="background:#f0f0f0"| 5 ||align=left | '''[[کاونتیی داون|بانگۆر]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 58,368|| |- | style="background:#f0f0f0"| 6 ||align=left | '''[[کرەیگافۆن]]''' || 57,651 |- | style="background:#f0f0f0"| 7 ||align=left | '''[[کاسڵری]]'''<ref name=BelfastMetro/> || 54,636|| |- | style="background:#f0f0f0"| 8 ||align=left | '''[[بالیمینا]]''' || 28,704 |- | style="background:#f0f0f0"| 9 ||align=left | '''[[نیوتاوناردز]]''' || 27,795 |- | style="background:#f0f0f0"| 10 ||align=left | '''[[نیوری]]''' || 27,300 || |} === زمانەکان === [[پەڕگە:English dialects in Ulster contrast.png|وێنۆک|ڕاست|سنووری نزیکەیی ئێستا و مێژووییی شێوەزارەکانی ئینگلیزی / [[زمانی سکۆتلەندی|سکۆتلەندی]] لە ئۆلستەر. ئینگلیزیی ناوەڕاستی ئۆلستەر بە ڕەنگی شینی کاڵە. سکۆتسی ئۆلستەر (سەوز) چیتر لە تەواوی ئەو ناوچەیەدا بەکارناھێنرێت. ناوچەی گێڵتاختی (Gaeltacht) ئاخێوەری ئیرلەندی دەرنەکەوتووە.]] [[زمانی ئینگلیزی]] وەک زمانی یەکەم لەلایەن نزیکەی سەرجەم دانیشتووانی ئیرلەندی باکوورەوە قسەی پێ دەکرێت. ئەو زمانە زمانی فەرمیی دیفاکتۆیە و یاسای بەڕێوەبردنی دادپەروەری (زمان)ی ساڵی ١٧٣٧ی ([[کۆماری ئیرلەند|ئیرلەند]]) بەکارھێنانی زمانەکانی تر جگە لە ئینگلیزی لە ڕێکارە یاسایییەکاندا قەدەغە دەکات. بەپێی ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش، دان بە ئیرلەندی و [[سکۆتسی ئۆلستەر]]دا (شێوەزارەکانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر)، کە ھەندێک جار بە Ullans دەناسرێت، وەک «بەشێک لە [[سامانی چاند|سامانی چاندی]] ئیرلەندی باکوور» نراوە.<ref>{{وصلة بي دي إف|[http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf The Agreement]|204&nbsp;KB}} {{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |title=نسخة مؤرشفة |access-date=9 أغسطس 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018003712/http://www.nio.gov.uk/agreement.pdf |archive-date=18 أكتوبر 2012 |url-status=deviated}}</ref> دوو دەستەی سەرتاسەری دوورگەکە بۆ بەرەوپێشبردنی ئەمانە بەپێی ڕێککەوتننامەکە دامەزرێنران: دەزگای سکۆتسی ئۆلستەر، کە شێوەزار و چاندی سکۆتسی ئۆلستەر بەرەوپێش دەبات، و دەزگای فوراس نا گەیڵگە، کە زمانی ئیرلەندی بەرەوپێش دەبات. ئەمانە بە جیا لەژێر چاودێریی دەستەی زمانی باکوور / باشوور کار دەکەن، کە ڕاپۆرتەکانی پێشکەشی ئەنجومەنی وەزاریی باکوور / باشوور دەکات. [[حکوومەتی شانشینی یەکگرتوو|حکوومەتی بەریتانیا]] لە ساڵی [[٢٠٠١]]دا پەیماننامەی ئەورووپیی زمانە ناوچەیییەکان یان کەمینەکانی پەسەند کرد. زمانی ئیرلەندی (لە ئیرلەندی باکوور) لە بەشی سێیەمی پەیماننامەکەدا دەستنیشان کرا، لەگەڵ کۆمەڵێک بەڵێنی دیاریکراو سەبارەت بە پەروەردە، وەرگێڕانی یاساکان، کارلێک لەگەڵ دەسەڵاتە گشتییەکان، بەکارھێنانی ناوی شوێنەکان، دەستڕاگەیشتن بە میدیا، پشتگیریکردنی چالاکییە چاندیەکان و پرسەکانی تر. ئاستێکی نزمتر لە دانپێدانان بەخشرایە سکۆتسی ئۆلستەر، لە چوارچێوەی بەشی دووەمی پەیماننامەکەدا.<ref>[https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf Council of Europe Charter monitoring report, 2010] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010150121/https://www.coe.int/t/dg4/education/minlang/report/EvaluationReports/UKECRML3_en.pdf |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ==== ئینگلیزی ==== [[ئینگلیزیی ئیرلەندی]] لەھجەی ئاخێوتراوە لە ئیرلەندی باکوور و کاریگەریی زمانی سکۆتسی دەشتایییەکانی پێوە دیارە.<ref>{{cite book |url=http://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND#v=onepage&q=DIALECT%20OF%20NORTHERN%20IRELAND%20COMES%20FROM%20SCOTLAND&f=false |title=Dialects across borders |author=Markku Filppula |publisher=John Benjamins Publishing Co, Amsterdam |year=2005 |pages=90 |access-date=2 January 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181210124225/https://books.google.co.uk/books?id=aPPexF5hyIkC&pg=PA90&dq=DIALECT+OF+NORTHERN+IRELAND+COMES+FROM+SCOTLAND |archive-date=10 ديسمبر 2018}}</ref> وا دادەنرێت کە ھەندێک جیاوازیی ورد لە بێژەکردندا لەنێوان [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکان]] و [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکان]]دا ھەیە، کە بەناوبانگترینیان ناوی پیتی Hە، کە پرۆتستانتەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «aitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی بەریتانیدا ھەیە، و کاسۆلیکەکان مەیلیان بەرەو بێژەکردنی بە «haitch»ە، وەک ئەوەی لە ئینگلیزیی ھایبێرنۆدا ھەیە. سەرەڕای ئەوەش، جوگرافیا فاکتەرێکی یەکلاکەرەوەی زۆر گرنگترە بۆ شێوەزار وەک لە پاشخانی ئایینی. ==== ئیرلەندی ==== [[پەڕگە:Gaeilig in Uladh.jpg|وێنۆک|ڕێژەی سەدیی ئەو کەسانەی لە ھەر ناوچەیەکی کارگێڕیی ئۆلستەردا توانای قسەکردنیان بە زمانی ئیرلەندی ھەیە. (کاونتییەکانی [[کۆماری ئیرلەند]] و ناوچەکانی ئەنجومەنی کاونتیی ئیرلەندی باکوور).]] [[زمانی ئیرلەندی]] ([[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]]: Gaeilge)، یان گەیلیک، زمانی دایکیی دوورگەی ئیرلەندە.<ref>{{cite book |last=Ryan |first=James G. |title=Irish Records: Sources for Family and Local History |url=https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |publisher=Flyleaf Press |year=1997 |pages=[https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7/page/40 40] |isbn=978-0-916489-76-2 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220304025957/https://archive.org/details/irishrecordssour0000ryan_s8k7 |archive-date=2022-03-04}}</ref> پێش نیشتەجێکردنی ئۆلستەر لە سەدەی ١٧دا بە زۆری لە سەرانسەری ئەوەی ئێستا ئیرلەندی باکوورە قسەی پێ دەکرا، و زۆربەی ناوی شوێنەکان لە ئیرلەندی باکووردا وەشانە بەئینگلیزیکراوەکانی ناوی گەیلیکین. ئەمڕۆ زمانەکە بە ناسیۆنالیزمی ئیرلەندییەوە دەبەسترێتەوە (و لە ئەنجامدا بە کۆمەڵگەی [[کاسۆلیک|کاسۆلیکی]]). سەرەڕای ئەوەش، لە سەدەی ١٩دا زمانەکە وەک میراتێکی ھاوبەش سەیر دەکرا، کە [[پرۆتستانتی|پرۆتستانتەکانی]] ئۆلستەر ڕۆڵێکی پێشەنگیان لە بووژاندنەوەی زمانی گەیلیکدا دەگێڕا. لە سەرژمێریی ساڵی [[٢٠٠١]]دا، ١٠٪ی دانیشتووانی ئیرلەندی باکوور بانگەشەی «ھەندێک شارەزایی لە زمانی ئیرلەندی»یان کرد<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001">Northern Ireland Statistics and Research Agency [http://www.nisranew.nisra.gov.uk/Census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html#irish%20language Census 2001 Output] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20120424075924/http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Census2001Output/UnivariateTables/uv_tables1.html |date=24 أبريل 2012}}</ref> و ٤٫٧٪ ڕایان گەیاند کە توانای «قسەکردن، خوێندنەوە، نووسین و تێگەیشتن»یان لە زمانی ئیرلەندی ھەیە.<ref name = "nisra.gov.uk-Census2001"/> لە دوایین ڕاپرسیی ساڵی [[١٩٩٩]]دا، ١٪ی ڕاپرسیلێکراوان گوتیان کە وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن.<ref name = "Survey-NorthernIreland">Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html What is the main language spoken in your own home?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085704/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/MAINLANG.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> ئەو شێوەزارەی لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرێت، یان ئیرلەندیی ئۆلستەر / ئیرلەندیی دۆنیگۆڵ،<ref name="pipex1">{{cite web |url=http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416045904/http://www.ultach.dsl.pipex.com/english/faqs.htm |archive-date=16 April 2009 |title=Frequently-Asked Questions about the Irish Language |publisher=Ultach |access-date=7 February 2012 |url-status=deviated}}</ref> نزیکترینە لە گەیلیکی سکۆتلەندی (کە لە سەدەی ١٧دا پەرەی سەند تا ببێتە زمانێکی جیاواز لە گەیلیکی ئیرلەندی). ھەندێک وشە و دەستەواژە لەگەڵ گەیلیکی سکۆتلەندی ھاوبەشن، و جیاوازییەکانی شێوەزارەکانی ڕۆژھەڵاتی ئۆلستەر – ئەوانەی دوورگەی ڕاتلین و دۆڵەکانی ئەنتریم – زۆر لە شێوەزاری ئارگایل دەچوون، کە بەشێکە لە سکۆتلاند و نزیکترینە لە ئیرلەندی باکوور. بەکارھێنانی [[زمانی ئیرلەندی]] لە ئیرلەندی باکووردا ئەمڕۆ لە ڕووی ڕامیارییەوە ھەستیارە. دانانی ناوی شەقامەکان بە دوو زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] و [[زمانی ئیرلەندی]] لەلایەن ھەندێک لە ئەنجومەنە خۆجێیییەکانەوە،<ref>The Local Government (Miscellaneous Provisions) (Northern Ireland) Order 1995 (No. 759 (N.I. 5)[https://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20200409203049/http://www.legislation.gov.uk/nisi/1995/759/part/crossheading/street-names-and-numbering-of-buildings|date=9 أبريل 2020}}</ref> بە شێوەیەکی بەردەوام لە بازنە سەرەکییە نەتەوەیییەکاندا بوو، و بەرەنگاری لێ کرا لەلایەن یەکێتیخوازانەوە کە بانگەشەی ئەوە دەکەن «فاکتەری ساردی» دروست دەکات، و لە ئەنجامدا زیان بە پەیوەندییە کۆمەڵگەیییەکان دەگەیەنێت. ھەوڵەکانی ئەندامانی ئەنجومەنی ئیرلەندی باکوور بۆ دانانی یاسادانانێک بۆ ھەندێک بەکارھێنانی فەرمیی زمانەکە شکستی ھێنا لە بەدەستھێنانی پشتگیریی پێویستی سەرانسەری کۆمەڵگە، و حکوومەتی شانشینی یەکگرتووش لە یاسادانان کشایەوە. ==== سکۆتسی ئۆلستەر ==== [[سکۆتسی ئۆلستەر]] جۆرێک لە [[زمانی سکۆتلەندی]] لەخۆ دەگرێت کە لە ئیرلەندی باکووردا قسەی پێ دەکرا. بۆ ئاخێوەرێکی زمانی ئینگلیزی، «[سکۆتسی ئۆلستەر] تا ڕادەیەک دەستپێگەیشتنی ئاسانە، و تەنانەت لە ئەوپەڕی خۆیدا دەتوانرێت تا ڕادەیەک بە ئاسانی بە یارمەتیی فەرھەنگێک لێی تێبگەیت.»<ref name = "Poilin-BBC">Aodan Mac Poilin, 1999, [http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml "Language, Identity and Politics in Northern Ireland"] in Ulster Folk Life Vol. 45, 1999 {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20170203001530/http://www.bbc.co.uk/northernireland/learning/history/stateapart/agreement/culture/support/cul2_c011.shtml |date=03 فبراير 2017}}</ref> شانبەشانی زمانی ئیرلەندی، ڕێککەوتننامەی ھەینیی باش دانی نا بە شێوەزارەکە وەک بەشێک لە چاندی بێھاوتا لە ئیرلەندی باکووردا، و ڕێککەوتننامەی سانت ئەندرۆس پێویستیی «بەرەوپێشبردن و گەشەپێدانی زمانی سکۆتسی ئۆلستەر، میرات و چاندی» پەسەند کرد.<ref>{{وصلة بي دي إف|{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |title=St Andrews Agreement |archive-url=https://web.archive.org/web/20061104144328/http://www.nio.gov.uk/st_andrews_agreement.pdf |archive-date=4 November 2006 |access-date=11 أغسطس 2012 |url-status=deviated}}|131&nbsp;KB| وصلة مكسورة = yes}}</ref> نزیکەی ٢٪ی دانیشتووان بانگەشەی قسەکردن بە [[سکۆتسی ئۆلستەر]] دەکەن.<ref>Northern Ireland LIFE & TIMES Survey: [https://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html Do you yourself speak Ulster-Scots?] {{أرشيف الويب|url=https://web.archive.org/web/20171010085705/http://www.ark.ac.uk/nilt/1999/Community_Relations/USPKULST.html |date=10 أكتوبر 2017}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ژمارەی ئەوانەی وەک زمانی سەرەکییان لە ماڵەوە قسەی پێ دەکەن شایەنی باس نییە.<ref name = "Survey-NorthernIreland"/> ==== زمانەکانی ھێما ==== باوترین زمانی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا زمانی ھێمای ئیرلەندی باکوورە (NISL). بەڵام، لە ڕابردوودا لەبەر ئەوەی خێزانە کاسۆلیکەکان مەیلیان ھەبوو منداڵەکانیان بنێرنە خوێندنگەکانی کەڕەکان لە دبلن، بەکارھێنانی زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] (ISL) لەنێوان زۆرێک لە کەسانی بەساڵاچووی کەڕ لە خێزانە [[کاسۆلیک|کاسۆلیکەکاندا]] باوە. زمانی ھێمای ئیرلەندی (ISL) دەسەڵاتی بنەماڵەی زمانی ھێمای فەڕەنسیی پێوە دیارە، کە زمانی ھێمای ئەمریکی (ASL) لەخۆ دەگرێت. NISL بەشێکی گەورە لە بنەماڵەی زمانی ھێمای بەریتانی وەردەگرێت (کە زمانی ئۆسلانیش لەخۆ دەگرێت) لەگەڵ چەندین وەرگیراو لە ASL. بەوە وەسف کراوە کە لەسەر ئاستی ڕێزمانی پەیوەستە بە زمانی ھێمای ئیرلەندییەوە لە کاتێکدا فەرھەنگەکەی لەسەر بنەمای زمانی ھێمای بەریتانی (BSL)<ref name="Janzen">{{cite book |last=Janzen |first=Terry |title=Topics in Signed Language Interpreting: Theory And Practice |url=http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |access-date=22 June 2008 |year=2005 |publisher=[[John Benjamins Publishing Company]] |location=Amsterdam |isbn=90-272-1669-X |oclc=60742155 |pages=256 & 265|archive-url=https://web.archive.org/web/20200308181015/http://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg|archive-date=2020-03-08}} {{cite web |url=https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |title=نسخة مؤرشفة |access-date=4 أكتوبر 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170221012210/https://books.google.com/books?id=ylfJtF3vQUwC&pg |archive-date=21 فبراير 2017 |url-status=bot: unknown}}</ref> و ASL دامەزراوە. تا مانگی ئازاری [[٢٠٠٤]] حکوومەتی بەریتانیا تەنھا زمانی ھێمای [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانی]] و زمانی ھێمای [[زمانی ئیرلەندی|ئیرلەندی]] وەک زمانی فەرمیی ھێما لە ئیرلەندی باکووردا دەناسێنێت.<ref name="dcal">{{cite web |url=http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm |title=Sign Language |access-date=22 June 2008 |publisher=[[Department of Culture, Arts and Leisure]]| archive-url = https://web.archive.org/web/20150923213040/http://www.dcalni.gov.uk/index/languages/sign_language.htm | archive-date = 23 سبتمبر 2015 |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |title=Paul Murphy announces recognition for sign language |access-date=22 June 2008 |date=30 March 2004 |publisher={{Ill-WD2|id=Q218886|نص=مكتب إيرلندا الشمالية}} |quote=I am pleased to announce formal recognition for both British and Irish Sign Languages in Northern Ireland. |archive-url=https://web.archive.org/web/20120208072103/http://www.nio.gov.uk/paul-murphy-announces-recognition-for-sign-language/media-detail.htm?newsID=8540 |archive-date=08 فبراير 2012 |url-status=deviated}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Northern Ireland}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو}} [[پۆل:وڵاتە دوورگەییەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئینگلیزی ئاخێو]] [[پۆل:دوورگە بریتانییەکان]] [[پۆل:ئیرلەندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٢١]] j11bpp7yt0l8iha218w4qh143kakbhs 0 213197 1669936 1509052 2026-09-18T13:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1669936 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''شایلا ستایلز''' ({{بە ئینگلیزی|Shyla Stylez}}؛ ۲۳ی ئەیلوولی ۱۹٨۲ — ۱۰ی تشرینی دووەمی ۲۰۱۷) خانمە ئەکتەرێکی پۆرنۆگرافی کەنەدی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Internal Affairs - Features - OC Weeklypage 1 - OC Weekly|ناونیشان=http://www.ocweekly.com/2005-05-26/features/internal-affairs/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080922012718/http://www.ocweekly.com/2005-05-26/features/internal-affairs/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons}} * {{IMDb name|1138135|Shyla Stylez}} * {{IAFD name|id=ShylaStyles|gender=female|name=Shyla Stylez}} * {{Adult Film Database name|id=27234|gender=female|name=Shyla Stylez}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] sj8wfzfeyv86f2kw74qr5vyzw8k13t7 0 213220 1670265 1285934 2026-09-19T04:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1670265 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیبانیبا | ناوی_فەرمی = Shibaniba - شیبانیبا | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = شوێنەوار <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=15|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=36.43196|frame-long=43.29918|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مووسڵ|مووسڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = شوێن | ناوی_دابەشکراو٤ = باکووری [[مێزۆپۆتامیا]] | جۆری_دابەشکراو٥ = بەرواری ھەڵکۆڵین | ناوی_دابەشکراو٥ = ١٨٥٠، ١٩٣٠، ١٩٣٤ | جۆری_دابەشکراو٦ = شوێنەوار ناسان | ناوی_دابەشکراو٦ = ئەی.ئێچ.لایارد، ئی.ئەی. سپایزەر، سی.باچێ <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیبانیبا''' یا '''تەل بیڵا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''شیبانیبا''، [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Shibaniba'') شوێنێکی شوێنەوارییە، و دەکەوێتە گوندی [[دەراویش]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[دەشتی نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. لە نزیک شارەدێی [[بەعشیقە]]. شاری دێرینی شیبانیبە، دوور نییە لە [[ئاشوور]]ەوە. ناوی شیبانیبا لە سەرچاوەکانی ئاشوری ناوەڕاستەوە ھاتووە. == مێژووی توێژینەوەی شوێنەوار == دوای چەند پشکنینێکی بچووک کە لەلایەن ئۆستن ھێنری لایاردەوە لە دەوروبەری ساڵی ١٨٥٠ ئەنجامدرا، تێل بیلا لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ بۆ ١٩٣٤ لەلایەن تیمێکی زانکۆی پێنسیلڤانیا و قوتابخانەکانی ئەمریکی بۆ توێژینەوەی ڕۆژھەڵاتی ھەڵکەندراوە.<ref>The Expedition to Tell Billa and Tepe Gawra, Bulletin of the University Museum, University of Pennsylvania, vol. 3(2), pp. 59-66, 1931</ref><ref>Developments at Tell Billa and Tepe Gawra, Bulletin of the University Museum, University of Pennsylvania, vol. 3(3/4), pp. 94-95, 1932</ref><ref>Excavations at Tell Billa and Tepe Gawra, Bulletin of the University Museum, University of Pennsylvania, vol. 3(5), pp. 126-130, 1932</ref><ref>E. A. Speiser, The Bearing of the Excavations at Tell Billa and at Tepe Gawra upon the Ethnic Problems of Ancient Mesopotamia, American Journal of Archaeology, vol. XXXVI, pp. 29-35, 1932</ref><ref>Charles Bache, Work of the Baghdad School, Bulletin of the American Schools of Oriental Research, no. 51 , pp. 20-26, 1933</ref><ref>Charles Bache, From Mr. Bache's First Report on the Joint Excavations at Tepe Gawra and Tell Billah, 1932-3, Bulletin of the American Schools of Oriental Research, no. 49, pp. 8-14, 1933</ref> ھەڵکۆڵینەکە لەلایەن ئیفرایم ئەڤیگدۆر سپایسەر لەگەڵ چارڵز باچێ سەرپەرشتی کرا. کارەکە ئاڵۆز بوو بەھۆی ئەوەی کە گردەکە بەسەر ١٨ خاوەندا دابەشکرابوو لەنێویاندا کڵێسایەکی جاکۆبی.<ref>University of Pennsylvania Museum - Baghdad School Expedition at Billah (letter from E. A. Speiser), Bulletin of the American Schools of Oriental Research, no. 40, pp. 11-14, 1930</ref> لە ھەمان کاتدا ئەم زانایانە بەدواداچوونیان بۆ شوێنی کۆن و نزیکی پەیوەندیدار لە [[تەپە گەورە]] کرد، کە دەکەوێتە نزیکەی ٨کم(٥ میل) باکووری ڕۆژھەڵاتی تەل بیلا.<ref>Excavations at Tell Billa and Tepe Gawra, Bulletin of the University Museum, University of Pennsylvania, vol. 3(5), pp. 126-130, 1932</ref> == تەل بێلا و ژینگەکەی == شوێنەکە لە تەپۆڵکەیەکی گەورە پێکھاتووە و نزیکەی ٣٠دۆنم(١٢[[ھەکتار]]) دەگرێتەوە. == مێژووی داگیرکاری == ھەندێک بەڵگەی داگیرکاری ھەیە تا دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ئوروک، لەوانەش ھەندێک بوونی [[حووری]] لە ناوەڕاستی ھەزارەی دووەمدا. بەڵام زۆربەی ماددە ھەڵکەندراوەکان لە سەردەمی ئاشوری ناوەڕاست و ئاشوری نوێن، لەوانەش مادەی گلیپتیک(نەخشی سەر بەرد) و ئێپیگرافی(نووسراوی سەر بەرد). لەوحی ئاشووری ناوەڕاست(نزیکەی ١٤٠٠-١٠٠٠ پێش زایین) لە تێل بیلا/شیبانیباوە بەڵگەی پێدراوە. ناوی ''شیبانیبا'' پەیوەندی بەم قۆناغەی مێژوویەوە ھەیە.<ref> https://web.archive.org/web/20110617023650/http://cdli.ucla.edu/search/result.pt?result_format=list&size=100&-op_provenience=ct&provenience=billa </ref> شوێنەوارەکانی [[حووری]] لە چینی سێیەمی ھەڵکەندەکاندا دەستنیشانکراون. بەراوردکردن لەگەڵ شوێنەوارە ھاوشێوەکانی ''نوزی'' وایکرد کە سپایزەر بگاتە ئەو ئەنجامەی کە [[حووری]]یەکان پێش ئەوەی بچنە نوزی، لە تەل بیلا نیشتەجێ بوون،<ref> https://www.penn.museum/sites/journal/9407/ </ref> : “تەل بیلا بە ڕواڵەت لەلایەن [[حووری]]یەکانەوە چەند نەوەیەک پێشتر لە نوزی نیشتەجێ بوون ...” نەبوونی بەڵگەنامەی نووسراو لە بیلا، بە پێچەوانەی نوزی، زیاتر پشتگیری لە ئەنجامەکەی کرد.<ref> https://www.penn.museum/sites/journal/9407/ </ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دەشتی نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنەوارناسی| ]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی کوردستان]] [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] [[پۆل:پارێزگای موسڵ]] 0bhzli6tuc76c45k5xgkfuib8vsfanc 0 213279 1670217 1509210 2026-09-19T01:37:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1670217 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو=شۆن جەیمز |ناوی خۆماڵی=Shawn James |زمانی ناوی خۆماڵی=ئینگلیزی |وێنە=Shawn James - Zum Wackinger - Wacken Winter Nights 2017 01.jpg |لێدوانی وێنە=جەیمز لە شوباتی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|١٩٨٦|٩|٢٣}} |شوێنی لەدایکبوون=[[شیکاگۆ]]، [[ئیلینۆی]]، و.ی. ئەمریکا |مۆدیوول={{Infobox musical artist | embed = yes | genre = <!--Sources are in the "Composition"-->{{hlist|[[بلووز]]|[[مۆسیقای فۆڵک|فۆڵک]]|[[سۆڵ]]}} | instrument = {{hlist|[[گۆرانیبێژی]]|[[گیتار]]|[[پیانۆ]]|[[درەمز]]}} | label = {{hlist|Parts + Labor|Raleigh Music Group}} | website = {{URL|shawnjamesmusic.com}}}}|ساڵانی چالاکی=٢٠١٢–ئێستا|پیشە={{hlist|مۆسیقاژەن|گۆرانیبێژ|گۆرانینووس}}}} '''شۆن جەیمز''' ({{بە ئینگلیزی|Shawn James}}؛ لەدایکبووی ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٨٦)، [[مۆسیقاژەن]]، [[گۆرانیبێژ]] و [[گۆرانینووس]]ێکی ئەمریکییە. ئەو ھەم بە تەنیا و ھەم لەگەڵ باندی پشتیوانی خۆی ''دە شەیپشیفتەرز'' گۆرانی دەچڕێت. == سەرەتای ژیان == جەیمز لە ٢٣ی ئەیلوولی ١٩٨٦ لە [[شیکاگۆ]] لەدایکبووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ژیاننامەی شۆن جەیمز|ناونیشان=https://www.shawnjamesmusic.com/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Shawn James|زمان=ئینگلیزی}}</ref> کوڕی خێزانێکی کۆچبەری یۆنانییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=شۆن جەیمز - ڕاستەوخۆ لە خانووچکەکەیەوە|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=RLrPsVq795c|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[یووتیووب]]|زمان=ئینگلیزی}}</ref> لە بەشی باشووری شاری شیکاگۆ گەورە بووە. لە مناڵیدا بەشداری لە کڵێسایێکی نێوخۆییی [[پێنتەکۆستەڵیزم|پێنتەکۆستەڵ]] کردووە، کە لەوێ لە کۆرسدا گۆرانی دەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Shawn James & the Shapeshifters lineup, biography|ناونیشان=https://www.last.fm/music/Shawn+James+&+the+Shapeshifters/+wiki|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Last.fm|زمان=ئینگلیزی}}</ref> ھەروەھا لە قۆناغی ئامادەییدا وانەی [[ئۆپێرا]]، [[ئۆرکێسترا]] و [[گۆرانیبێژی]] خوێندووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hallmhall@daily-journal.com815-937-3391|یەکەم=Mary|سەردێڕ=Passionate, raw sound brings Bourbonnais musician national recognition|ناونیشان=https://www.daily-journal.com/life/passionate-raw-sound-brings-bourbonnais-musician-national-recognition/article_b5186025-a953-567b-9be3-635fff5dba26.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=The Daily Journal|زمان=ئینگلیزی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321004229/https://www.daily-journal.com/life/passionate-raw-sound-brings-bourbonnais-musician-national-recognition/article_b5186025-a953-567b-9be3-635fff5dba26.html}}</ref> == ژیانی کەسێتی == جەیمز لەگەڵ کچەھاوڕێکەی میشێل، لە ساڵی ٢٠٠٣وە پێکەوەن لەو کاتەوەی کە ھەرزەکار بوون، و نیشتەجێی شاری [[سیاتڵ]]ن. == دیسکۆگرافی == === بە تەنیا === * ''سێبەرەکان'' (٢٠١٢) * ''ڕزگاربوون'' (٢٠١٤) * ''لەسەر شانی زەبەلاحەکان'' (٢٠١٦) * ''بەنێو دۆڵەکەدا'' (٢٠١٧) * ''ڕاستەوخۆ لە ماڵی دڵشکێن'' (٢٠١٨) * ''تاریکی و ڕووناکی'' (٢٠١٩) * ''کۆکراوەی پارێزەر'' (٢٠٢٠) * ''شوێنێک لە نەزانراودا'' (٢٠٢٢)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shawn James|ناونیشان=https://www.discogs.com/artist/1288116-Shawn-James|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Discogs|زمان=ئینگلیزئ}}</ref> === دە شەیپشیفتەرز === * ''گورگ'' (٢٠١٣) * ''ورچ'' (٢٠١٣) * ''باشۆکە'' (٢٠١٤) * ''دە کەڤەرز'' (٢٠١٤) * ''ئینجیل بەپێی شۆن جەیمز و دە شەیپشیفتەرز'' (٢٠١٧)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shawn James discography – RYM/Sonemic|ناونیشان=https://rateyourmusic.com/artist/shawn_james|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=Rate Your Music|زمان=ئینگلیزی}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.shawnjamesmusic.com/}} * [https://shawnjamessoul.bandcamp.com/ شۆن جەیمز] لە [[باندکامپ]] * [https://www.youtube.com/watch?v=W2Wnvvj33Wo ترەیلەری] [[دوایینی ئێمە ٢]] لە [[یووتیووب]] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Shawn James (musician)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] f5l62tzui9mk02dx9noq3vt6x4bydy1 0 213525 1670159 1554060 2026-09-18T22:40:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1670159 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = شۆخان نورەدین |وێنە = |سەردێڕ = |ناوی تەواو = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٠٠٠ |شوێنی لەدایکبوون = ھەولێر |جێگای یاریکردن = ھێرشبەر |یانەی ئێستا = هیلالی سعوودی |ژمارەی یانە = ١٧ |باڵا = }} '''شۆخان نورەدین ساڵح''' (لەدایکبووی ٢٠٠٠ لە [[ھەولێر]]، [[عێراق]])<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=شۆخان نورەدین؛ تۆقێنەرو گۆڵکارە دەگمەنەکەی کوردستان + وێنە|ناونیشان=https://jamekurdi.ir/2022/02/08/%D8%B4%DB%86%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%9B-%D8%AA%DB%86%D9%82%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%D9%88-%DA%AF%DB%86%DA%B5%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%AF%D9%85/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=جام کوردی {{!}} JAMEKURDI|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230321015745/https://jamekurdi.ir/2022/02/08/%D8%B4%DB%86%D8%AE%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%88%D8%B1%DB%95%D8%AF%DB%8C%D9%86%D8%9B-%D8%AA%DB%86%D9%82%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%D9%88-%DA%AF%DB%86%DA%B5%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DB%95-%D8%AF%DB%95%DA%AF%D9%85/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خانمەیاریزانێکی پیشەگەری یانەی تۆپی پێی هیلالی سعوودی و ھەڵبژاردەی فوتساڵی ژنانی عێراقە. لەگەڵ ھەڵبژارەی تۆپی فوتساڵی ژنانی عێراق بووە براوەی پاڵەوانێتیی فوتساڵی ڕۆژاوای ئاسیای ٢٠٢٢ و بە تۆمارکردنی ٧ گۆڵ خەڵاتی گۆڵکاری وەرگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=خانمانی عێراق بوونە پاڵەوانی جامی ڕۆژاوای ئاسیا|ناونیشان=http://www.nrttv.com/sport/detail4/11458|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=سيدات العراق يحصدن لقب غرب آسيا على حساب السعودية|ناونیشان=https://m.kooora.com/?n=1150561|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=كووورة}}</ref> == ژیان == شۆخان لە شاری ھەولێر لە دایک و باوکێکی کورد لە دایکبووە، لە منداڵییەوە ئارەزووی بۆ وەرزش و یاری تۆپی پێ ھەبووە، بەشداری چالاکییە وەرزشییەکانی قوتابخانەکانی کردووە<ref name=":0"/> == ژیانی پیشەگەری == === یانەکان === === ھەڵبژاردەی عێراق === === جامی فوتساڵی ژنانی ڕۆژاوای ئاسیا === شۆخان یەکێک بوو لەو ٣٠ یاریزانانەی لەلایەن ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی فوتساڵی ژنانی عێراق شاھیناز یاری، بۆ ھەڵبژاردنی باشترین یاریزانەکان بۆ بەشداریکردن لە پاڵاوانییەتی جامی فوتساڵی ژنانی ڕۆژاوای ئاسیا کە لە شاری جەدەی سعودیە بەڕێوەچوو، بانگێشتکرا. بەھۆی ئاستبەرزی بوە یەکێک لەو ٢٢ یاریزانەی بەشێوەی کاتی لەلیستی پێکھاتەکە جێگیربوو. دوای چەند یەکەیەکی ڕاھێنان و مەشق ناوی لەلیستی ئەو ١٤ یاریزانەبوو وەک پێکھاتەی ھەڵبژاردەی عێراق بۆ پاڵەوانییەکە دەستنیشان کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=كورده‌كان هه‌ڵبژارده‌ى فوتساڵى عێراق كۆنترۆل ده‌كه‌ن|ناونیشان=https://sportmedia.krd/%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1/9171/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=سپۆرت میدیا|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220611175632/https://sportmedia.krd/%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B1/9171/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ژنانی عێراق وەک یاریزانی ھێرشبەر دیاریکرد. لەکاتی ڕاکێشانی تیروپشک ھەڵبژاردەی عێراق لەگروپی ئەی کەوتە بەرامبەر ھەڵبژاردەی بەحرێین و فەڵستین. لە یەکەم یاری خۆیدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی فوتساڵی ژنانی بەحرەین شۆخان بەشێوەی سەرەکی یاریکرد بەڵام نەیتوانی ھیچ گۆڵێک تۆمار بکات، لەم یارییە عێراق بە ئەنجامی (١–٠) یارییەکەی دۆڕاند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خسارة سيدات العراق لكرة الصالات أمام البحرين في بطولة غرب آسيا|ناونیشان=https://shafaq.com/ar/ريـاضة/خسارة-سيدات-العراق-لكرة-الصالات-مام-البحرين-في-بطولة-غرب-سيا|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=خسارة سيدات العراق لكرة الصالات أمام البحرين في بطولة غرب آسيا}}</ref>لە یاری دووەمدا بەرامبەر فەڵستین شۆخانی توانی لە دەقەی "١٦"یەکەم گۆڵی خۆی لەگەڵ ھەڵبژاردەکە تۆمارکرد لەم یارییە عێراق بە ئەنجامی (٧–٠) یارییەکەی بردەوە. بەم ئەنجامە عێراق بە پلەی دووەم گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی پاڵاوانییەتییەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=منتخب سيدات العراق يتأهل الى نصف نهائي غرب اسيا للصالات|ناونیشان=https://www.alsumaria.tv/Entertainment-News/424092/رياضة/alsumaria-news|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=قناه السومرية العراقية|زمان=ar}}</ref> لەو قۆناغە کەوتە بەرامبەر ھەڵبژادەی کوێت، لەیاری پێشکوتاییان بەرامبەر ھەڵبژاردەی کوێت شۆخان توانی چوار گۆڵ لە دەقەکانی "٢١"٬"٢٢" ٬"٢٦"٬"٢٧" تۆمار بکات ھەوەھا چوار ئەسیستیش تۆمار بکات وەک باشترین یاریزانی یارییەکەش دەستنیشانکرا و عێراق بە ئەنجامی (١٢–٠) یارییەکەیان بردەوە ئەمەش گەورەترین بردنەوەی ھەڵبژاردەکەبوو لە مێژووی خۆیدا. شۆخان ژمارەی گۆڵەکانی گەیاندە پێنج گۆڵ بەو ئەنجامە گەیشتنە یاری کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=بالصور.. انتصار عريض لسيدات العراق على الكويت|ناونیشان=https://m.kooora.com/?n=1150051|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=كووورة}}</ref>لەیاریی کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی سعودیای وڵاتی خانەخوێ بوووەوە. لە سەرەتایی تایمی یەکەم ھەڵبژادەری سعودیە توانی گۆڵی یەکەم بکات و پێش بکەوێت یاریزانانی عێراق چەند ھەوڵێکیاندا بەڵام بێ ئەنجام بوو تایمی یەکەم بەم ئەنجامە کۆتایی ھات لە تایژی دووەم لەدەقەی ٢٣ لێدانێکی ڕاستەوخۆ بۆ عێراق گیرا، شۆخان توانی لێدانەکە جێبەجێ بکان و گۆڵی یەکسان بوونەوە تۆمار بکات. لەدەقەی "٣٤"دێرین مەلائەبووبەکر گۆڵی دووەم و پێشکەوتنی عێراقی تۆمار کرد بەڵام دوای تێپەربوونی دەقەیەک سارا ئەحمەد گۆڵی یەکسانی بۆ سعودیە تۆمار کرد، بەڵام ھەرزوو لە دەقەی ٣٦ یاریزانی عێراق تەبارەک گۆڵی سێیەیمی عێراقی تۆمارکرد، لەدواین ساتەکانی یارییەکەش شۆخان تۆپێکی ئاراستەی ھەڵبژاردەی بەرامبەر کرد و توانی گۆڵی دووەم و چوارەمی عێراق لە یارییەکە تۆمار بکات. بەم ئەنجامە ھەڵبژاردەی عێراق توانی یەکەم نازناوی پاڵەوانییەتییەکە بەدەستبھێنێت شۆخانیش بەتۆمارکردنی ٧ گۆڵ بووە گۆڵکاری جامەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=خانمانی کورد هەڵبژاردەی عێراقیان کردە پاڵەوانی ڕۆژاوای ئاسیا|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/sports/250620223|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|وەرزش}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:زیندووان]] 5jd0djgdj02tkzuc022hulz1y4ez6xw 0 213622 1670331 1444818 2026-09-19T07:38:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1670331 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنانەکانی دیکە||شیعرێکی سیدی بوسحاقی|بوسحاقی}} {{زانیاریدانی کتێب |ناو= شیعرێکی سیدی بوسحاقی |دانەر= سیدی بوسحاقی (١٣٩٤–١٤٥٣) |ناوی بنەڕەتی={{Lang-ar|أرجوزة سيدي بوسحاقي}} |جۆری ئەدەبی=[[شیعر]] |زمان=[[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] |وڵات=[[جەزائیر]] |ژمارەی پەڕە=١٥٠ بەیتە شیعرییەکان |مێژووی دەرچوون=[[سەدەی ١٥یەم]] |زنجیرە=کتێبی زمانی عەرەبی |بابەت= [[نەحو (زمانی عەرەبی)|نەحو]] |وێنە=| oclc=٤٧٦٩٩٨٠٨٣٣ }} '''شیعرێکی سیدی بوسحاقی'''، ({{بە عەرەبی|أرجوزة سیدي بوسحاقي}}) [[شیعر]]ێکی [[نەحو (زمانی عەرەبی)|ڕێزمانی عەرەبییە]] کە لەلایەن [[خواناسی|ئیلاھیاتی]] [[مالیکی]] و [[زمانەوانی|زمانناسە عەرەبی]] سیدی بوسحاقی (١٣٩٤–١٤٥٣) نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://archive.org/details/zawawi_201803/ | سەردێڕ=أرجوزة نظم قواعد الإعراب الزواوي |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://archive.org/details/20210222_20210222_1111 | سەردێڕ=نظم قواعد الإعراب للزواوي محقق |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://archive.org/details/nono_136 | سەردێڕ=منظومة قواعد الإعراب للإمام الزواوي |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://archive.org/details/abusalim604_gmail_20140120_0507 | سەردێڕ=نظم قواعد الإعراب للزواوي |via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://archive.org/details/1828pdf_201912 | سەردێڕ= القول الجديد في شرح الزواوي المفيد - علال نوريم |via=Internet Archive}}</ref> == دەربارەی سیدی بوسحاقی == ئەبو ئیسحاق ئیبراھیم بن فەید زەواویە، تەفسیری قورئان و فەقەناس و زمانناسە، لە گوندی سومعە لە نزیک شارۆچکەی تینییە لە بەرھەمەکانی دجورجورە لە ساڵی ٧٩٦ کۆچی لەدایکبووە و لە ساڵی ٨٥٧ کۆچی کۆچی دوایی کردووە و دواتر بەخاک سپێردرا بۆ ڕووباری مێرالدێنە لە زەوییەت سیدی بوسحاقی لە ناو چیای خاچنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Keifayat|سەردێڕ=كفاية المحتاج لمعرفة من ليس في الديباج|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1OXXAAAAMAAJ&q=796|سەردێڕ=كفاية المحتاج لمعرفة من ليس في الديباج|دوایین١=أحمد|یەکەم١=بابا، أحمد بن|دوایین٢=Bābā|یەکەم٢=Aḥmad ibn Aḥmad|دوایین٣=Muṭīʻ|یەکەم٣=Muḥammad|دوایین٤=محمد|یەکەم٤=مطيع،|ساڵ=٢٠٠٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0joiDgAAQBAJ&pg=PT52|سەردێڕ = الضوء اللامع لأهل القرن التاسع- الجزء الأول|ساڵ = ١٩٣٦}}</ref><ref name="auto2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=KgFKCwAAQBAJ&pg=PT73|سەردێڕ = الموسوعة المیسرة فی تراجم أئمة التفسیر والإقراء والنحو واللغة|نووسەر١= Islamkotob}}</ref><ref name="auto">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://ketabonline.com/ar/books/96946/read|سەردێڕ=الموسوعة الميسرة في تراجم أئمة التفسير والإقراء والنحو واللغة &#124; جامع الكتب الإسلامية|via=ketabonline.com}}</ref> خاوەنی چەندین کتێبە کە بەناوبانگترینیان بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/do-dorrat-al7ijal|سەردێڕ=do-dorrat-al7ijal|بڵاوکەرەوە=www.dorat-ghawas.com|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Boutlaihia|سەردێڕ=نظم بووطليحية|via=Internet Archive}}</ref> * تەفسیرێکی قورئانی پیرۆز بە ناوی «تەفسیر الزواوی» (بە عەرەبی: تفسیر الزواوی).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vfZuDwAAQBAJ&pg=PA99|سەردێڕ = درة الحجال في غرة أسماء الرجال مع الذيل - مالكية|ڕێکەوت = کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|ژپنک = ٩٧٨٢٧٤٥١٣٢٨١٩}}</ref> * سێ تەفسیری موختاسەر خەلیل لەسەر فیقھی مالیکی (بە عەرەبی: مختصر خلیل).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/TaarifKhalafBiRijalSalaf|سەردێڕ=Taarif Khalaf Bi Rijal Salaf|via=Internet Archive}}</ref> * «تلخیس التلخیس»، ڕوونکردنەوەیەکی کتێبی تەلخیس المفتە لەسەر ڕیتۆریک و مانا و قسە (بە عەرەبی: تلخیص التلخیص).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/31978/16 | سەردێڕ=ص1 - كتاب شرح نظم قواعد الإعراب - - المكتبة الشاملة الحديثة}}</ref> == وەسف == شیعری سیدی بوسحاقی بە یەکێک لە بەناوبانگترین کتێبەکانی زمانی عەرەبی لە جیھانی ئیسلامی دادەنرێت کە بە ڕوونکردنەوەی دەقی نۆسینی دەربڕینی ڕێساکانی ڕێزمانی عەرەبی کە لەلایەن ئیبن ھیشامی ئەنسارییەوە نووسراوە، مامەڵەی لەگەڵ ڕێزماندا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=W5EpAAAAYAAJ&pg=RA2-PA105 | سەردێڕ=Les manuscrits arabes de l'Escurial |دوایین١=Derenbourg |یەکەم١=Hartwig |دوایین٢=Real Biblioteca |یەکەم٢=Escorial | ساڵ=١٩٠٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Dawou_Lami|سەردێڕ=الضوء اللامع لأهل القرن التاسع|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HQh7DwAAQBAJ&pg=PT94|سەردێڕ = الضوء اللامع لأهل القرن التاسع 1-6 ج1|ڕێکەوت = کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|ژپنک = ٩٧٨٢٧٤٥١٣٧١٣٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ig3YAAAAMAAJ&q=الزواوي|سەردێڕ=من نصوص الفقه المالكي: بوو طليحية وهو نظم في المعتمد من الكتب والفتوى على مذهب المالكية|ساڵ=٢٠٠٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://takw.in/reader.php?matn=نظم-قواعد-الإعراب-الزواوي | سەردێڕ=نظم قواعد الإعراب الزواوي}}</ref> لە نێو کتێبەکانی سیدی بوسحاقیدا بە یەکێک لە ناودارترین نووسراوەکانی تایبەت بە ڕێزمانی عەرەبی دادەنرێت، ھەروەھا چەندین دەستنووس و کتێبی چاپکراو ھەیە کە ئەم شیعرە لێکدانەوە و ڕوون دەکاتەوە لەژێر ناونیشانی «ئەرگوزەت الزواوی لە ڕێزماندا» (بە عەرەبی: أرجوزة الزواوی فی النحو).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=7ipNDwAAQBAJ&pg=PA30|سەردێڕ = الألفية الصغيرة المسماة الحديقة في علوم الحديث الشريف|ڕێکەوت = کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ژپنک = ٩٧٨٢٧٤٥١٨٥٧٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=9fFHDwAAQBAJ&pg=PA31|سەردێڕ = نور اليقين في شرح حديث أولياء الله المتقين (سلسلة الرسائل والدراسات الجامعية)|ڕێکەوت = کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ژپنک = ٩٧٨٢٧٤٥١٠١٨٩١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Neilu_AlIbtihaj_Bi_Tatriz_Dibaj|سەردێڕ=نيل الابتهاج بتطريز الديباج|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ab9KDwAAQBAJ&pg=PA51|سەردێڕ = نيل الابتهاج بتطريز الديباج|ڕێکەوت = کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ژپنک = ٩٧٨٢٧٤٥١٧٤٧٥٨}}</ref> == ناوەڕۆک == ڕێزمانناس سیدی بوسحاقی شیعرەکەی بە ١٥٠ بەیت بەپێی پێوەری [[شیعری عەرەبی]] بە ناوی ڕەجاز ئامادە کردووە.<ref name="auto4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/zawawi_201803|سەردێڕ=أرجوزة نظم قواعد الإعراب الزواوي|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Azzwawi|سەردێڕ=شرح نظم الزواوي|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/36_20191228_201912|سەردێڕ=شرح قواعد الإعراب لابن هشام في منظومة الزواوي إعداد وتقديم الفقيه صالح المنقوش السملالي|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|via=Internet Archive}}</ref> لەم دەقەدا سەبارەت بە شارەزایی خۆی لە پرۆسۆدی و شیعری عەرەبیدا نمایشی کرد، کە قبوڵکردن و سەرسامی و بڵاوبوونەوەی لە جیھاندا بە شیعرەکە بەخشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/Aznag201572_gmail_36Mc_201711|سەردێڕ=الدرس 36 من شرح نظم الزواوي لقواعد ابن هشام في النحو Mc|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/24_20191204_201912|سەردێڕ=الجامع الحاوي لمعاني نظم الزواوي إعداد وتقديم الفقيه الحسين بلفقيه|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/31_20200423|سەردێڕ=إفعام الذهن الخاوي بمعاني نظم الزواوي إعداد وتقديم الفقيه جامع ابو عدي الوجاني|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٠|via=Internet Archive}}</ref> == پوختە == نووسەر شیعرە درێژەکەی بەسەر سێ بەشی سەرەکیدا دابەش کردووە، ئەوانیش پێشەکی و پاشان جەستە و دواجار کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/zawawi-ba3qili|سەردێڕ=شرح نظم الزواوي بشرح البعقيلي للشيخ موسى الدخيلة المغربي|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/tanjawemos3ab_gmail_17|سەردێڕ=شرح نظم الزواوي لمتن قواعد الإعراب|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/17_20190808_201908|سەردێڕ=شرح نظم الزواوي على قواعد الإعراب _ فضيلة الشيخ احمد بن عمر الحازمي|via=Internet Archive}}</ref> نووسەر لە شەش بەیتەکەی یەکەمدا پوختەیەکی لە ناوەڕۆکی شیعرەکەدا خستووەتە ڕوو، کە ئامانجی فێرکردنی ڕێزمانی عەرەبی و پارسکردن بەپێی جۆری ڕەجازە، کە دەربڕینێکی ئاسانە بۆ لەبیرکردن لەلایەن خوێندکارانی زمانی عەرەبییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/nono_077|سەردێڕ=نظم قواعد الإعراب للزواوي|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٧|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/aznag201572_gmail_20171118|سەردێڕ=الدرس 36 من شرح نظم الزواوي لقواعد ابن هشام في النحو Mc|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/abusalim604_gmail_20140120_0507|سەردێڕ=نظم قواعد الإعراب للزواوي|via=Internet Archive}}</ref> پاشان دەقی شیعرەکە ھات بە ١٣٨ بەیت دابەشکرا بەسەر چوار بەشدا، یەکەم بابەتی تایبەتە بە ڕستەی (عەرەبی: الجملة)، بەشی دووەم تایبەتە بە پێشگر و پاشکۆی (عەرەبی: الجار والمجرور)، بەشی سێیەم باس لە وشە ناوازەکانە لە شیکردنەوەدا، بەشی چوارەمیش باس لە دەستەواژە تایبەتەکانە لە شیکردنەوەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/zawawi_issam_bachir|سەردێڕ=شرح نظم قواعد الإعراب للزواوي|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/alhazimi2010_gmail_17|سەردێڕ=شرح نظم الزواوي على قواعد الإعراب.. للعلامة أحمد بن عمر الحازمي|via=Internet Archive}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/bashir-mar-zawawi|سەردێڕ=نظم قواعد الإعراب للزواوي|via=Internet Archive}}</ref> نووسەر لە بابەتی کۆتایی شیعرەکەیدا کۆتایی پێھێنا، کە تێیدا شەش ئایەتی تایبەت کرد بۆ کورتکردنەوەی پێکھاتەکەی و ستایشکردنی اللە و دوعاکردن لە محمد.<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://archive.org/details/1828pdf_201912|سەردێڕ=1828 كتاب اقرا اونلاين Pdf القول الجديد في شرح الزواوي المفيد علال نوريم المراكشي|via=Internet Archive}}</ref> == تەفسیری == چەندین زمانناس کتێبیان لەسەر ڕوونکردنەوەی شیعری سیدی بوسحاقی نووسیوە، بەھۆی سادەیی و ئاسانی پاراستنی لە قوتابخانەکاندا. لە نێو ئەم گێڕانەوە و تەفسیرانەدا دەتوانین ئاماژە بەوە بکەین:<ref name="auto3">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=aw5jAAAAMAAJ|سەردێڕ=شرح أرجوزة الإمام الزواوي المسمى المرشد الآوي ومعين الناوي لفهم قصيدة الزواوي|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨٩٩٥٣٣٤٦٣٣٥}}</ref> * ڕێزمان لە ڕوونکردنەوەی سیستمە زەواوییەکان (بە عەرەبی: القبس النحوی فی شرح نظم الزواوی).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=السباعي، الحسين مرداس|ناونیشان=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2146963|سەردێڕ=القبس النحوي في شرح نظم الزواوي|دوایین٢=الزواوي، إبراهيم بن فائد بن موسى،|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=دار الكلم الطيب،|شوێن=دمشق|زمان=Arabic|oclc=٤٧٧١٣٣٢١٣٠}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2146963 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref name="auto4"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2146963|سەردێڕ=القبس النحوي في شرح نظم الزواوي|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=دار الكلم الطيب،|via=Open WorldCat}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2146963 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pinterest.com/pin/814870126307022285/|سەردێڕ=القبس النحوي في شرح نظم الزواوي - الحسين بن مرداس السباعي pdf &#124; Ebooks free books, My books, Books|وێبگە=Pinterest}}</ref> * المنحل الأزب الحوی، ڕوونکردنەوەی ئەرجوزی ئیمامی زەواوی (بە عەرەبی: المنھل العذب الحاوی شرح أرجوزة الإمام الزواوی).<ref name="auto4"/> * ئەو وتە نوێیەی لە ڕوونکردنەوە بەسوودەکەی زەواویدا (بە عەرەبی: القول الجدید فی شرح الزواوی المفید).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=نوريم، علال|ناونیشان=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=1189165|سەردێڕ=القول الجديد في شرح الزواوي المفيد|دوایین٢=الزواوي، إبراهيم بن فائد بن موسى،|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=د. ن.]،|شوێن=د. م.|زمان=Arabic|oclc=٤٧٧٠١٠٩٥٤١}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=1189165 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref name="auto1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=1189165|سەردێڕ=القول الجديد في شرح الزواوي المفيد|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=د. ن.]،|via=Open WorldCat}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=1189165 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> * المرشید العوی و موعین النوی بۆ تێگەیشتن لە شیعری الزواوی (بە عەرەبی: المرشد الآوی ومعین الناوی لفھم قصیدة الزواوی).<ref name="auto3"/> * چەواشەکاریی خوێندکاران لە ڕوونکردنەوەی سیستمە زەواوییەکانی پەیڕەوی دەربڕین (بە عەرەبی: ضالة الطلاب فی شرح نظم الزواوی لقواعد الإعراب).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=الساخي، محمد|ناونیشان=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2427144|سەردێڕ=ضالة الطلاب في شرح نظم الزواوي لقواعد الإعراب|دوایین٢=الزواوي، إبراهيم بن فائد بن موسى،|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=مؤسسة الرسالة ناشرون،|شوێن=بيروت|زمان=Arabic|oclc=٤٧٧٠٣٨٧٢٠٧}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2427144 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2427144|سەردێڕ=ضالة الطلاب في شرح نظم الزواوي لقواعد الإعراب|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=مؤسسة الرسالة ناشرون،|via=Open WorldCat}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=2427144 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> * نوێ لە ڕوونکردنەوەی سیستمە زەواوییەکان بۆ دەربڕینی بێژەکردنی عەرەبی (عەرەبی: الجدید فی شرح نظم الزواوی لإعراب اللفظ العربی).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-EzMjwEACAAJ|سەردێڕ=الجديد في شرح نظم الزواوي لإعراب اللفظ العربي: بأسلوب تعليمي مبسط ومشكول معزز بالقطوف اللغوية الدانية واللمسات التجويدية والبيانية|ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨٩٩٥٤٢٤٧١٠٥|via=Google Books}}</ref> * شیعری الزواوی (بە عەرەبی: نظم الزواوی).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الزواوي، إبراهيم بن فائد بن موسى،|ناونیشان=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=1099289|سەردێڕ=نظم في النحو|زمان=Arabic|oclc=٤٧٦٩٩٨٠٨٣٣}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.aruc.org/fullbib.aspx?id=1099289 |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Poem of Sidi Boushaki}} {{ویکیسەرچاوە|:ar:نظم_قواعد_الإعراب_لابن_ھشام|شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PLg4S_t_eOI67SEbacnvD_T6YxlmAZO94g|title=١- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PLrTbvvXShHHfEHKz-4yp-oAvigblTmtGC|title=٢- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PLZmIr_n907ebq2MHldJhbV8ed_AOztaNR|title=٣- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PLqz43XUVUT96lTynukwX-A_mttGaC3eLp|title=٤- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PLcTsnbRUOpO1BOh9ORfv2U2zEQtyUxTJ2|title=٥- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PL_Mv8YiYIVFJ9DG3uZrlZvHlLguwA9LEY|title=٦- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PLY2du4j_WGZvCkAtTRFk2hyJg07hbceVa|title=٧- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} * {{YouTube|playlist=PLNV-jAgT2Iu80aTN1GA631BKHAG5rT29D|title=٨- تەفسیری شیعری سیدی بوسحاقی}} {{تووڵی دەروازە|ئەفریقا|ئیسلام|کتێب|وێژە|شیعر|زمانی عەرەبی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:وێژەی عەرەبی]] [[پۆل:ڕێزمان]] [[پۆل:کتێبەکان]] [[پۆل:ڕێزمانی عەرەبی]] [[پۆل:قەسیدە عەرەبییەکان]] 00wjrhmz9rtigya9r3oq2x7ooulfexc 0 213867 1670381 1560905 2026-09-19T10:37:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670381 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە|image=Shinzō Abe 20200101.jpg}} '''شینزۆ ئابێ''' ({{بە ژاپۆنی|安倍 晋三}}، {{Transl|ja|ئابێ شینزۆ}}، {{IPA-ja|abe ɕindzoː|pron}}؛ ٢١ی ئەیلوولی ١٩٥٤ – ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢) سیاسەتوانێکی ژاپۆنی بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sposato|یەکەم=William|سەردێڕ=Shinzo Abe Can’t Afford to Rest on His Laurels|ناونیشان=https://foreignpolicy.com/2019/12/24/japan-shinzo-abe-2020-prime-minister-rest-laurels/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Foreign Policy|زمان=en-US}}</ref>سەرۆکی پێشووی پارتی لیبراڵ دیموکرات و ٩٠ھەمین سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن بوو، لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا لەجێگای جونیچیرۆ کۆیزومی، کەمتر لە ساڵێک خزمەتی کرد پێش ئەوەی لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ دەستی لەکارکێشایەوە، بۆ ئەوەی یاسوۆ فۆکودا جێگەی بگرێتەوە. دوای ئەوەی پارتەکەی لە ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٢دا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، شینزۆ ئابێ جارێکی دیکە وەک سەرۆک وەزیران ھەڵبژێردرا و بوو بە ٩٦ھەمین سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن. ڕۆژی ٢٨ ئابی ٢٠٢٠، ئابێ بەھۆی نەخۆشی برینی قۆڵۆن، دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن ڕاگەیاند. بەمەش بووە یەکەم کەس لە مێژووی ژاپۆن بۆ ماوەی ٩ ساڵ لە پۆستی سەرۆک وەزیران بمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Shinzo Abe: Japan's PM resigns for health reasons|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-53943758|newspaper=BBC News|ڕێکەوت=٢٨ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> ئابێ لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ ڕۆژی ھەینی نزیک کاتژمێر ١١:٣٠ خولەکی بەیانی بە کاتی ژاپۆن لە میانی وتارێکی ھەڵمەتی ھەڵبژاردن لە نارا، دوو ڕۆژ پێش تەقەی لێکراو و تیرۆرکرا. لە سەرەتادا ئابێ نێردرا بۆ نەخۆشخانە، پۆلیس تەقەکەرەکەی دەستگیرکردووە کە ناوی تێتسۆیا یاماگامی تەمەن ٤١ ساڵە لە شوێنی ڕووداوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=日本放送協会|سەردێڕ=安倍元首相 銃撃 事件前の容疑者とみられる人物 NHK記者が撮影 {{!}} NHK|ناونیشان=https://www3.nhk.or.jp/news/html/20220708/k10013707921000.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=NHKニュース}}</ref> پاشنیوەڕۆی ئەو ڕۆژە لە زانکۆی پزیشکی نارا بەھۆی برینەکانییەوە ھەواڵی مردنی ڕێگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Takahara|یەکەم=Kanako|دوایین٢=Otake|یەکەم٢=Tomoko|دوایین٣=Martin|یەکەم٣=Alex K. T.|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Former Prime Minister Shinzo Abe dies after being shot in Nara|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/news/2022/07/08/national/shinzo-abe-dead-nara-shooting/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=The Japan Times|زمان=en-US}}</ref>ئابێ شەشەمین سەرۆک وەزیرانی ژاپۆنە کە تیرۆر دەکرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shinzō Abe|شینزۆ ئابێ}} * {{IMDb name|2606053}} * {{C-SPAN|1021468}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ژیاننامە|سیاسەت|ژن|مافەکانی مرۆڤ|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:شینزۆ ئابی| ]] [[پۆل:ئەندامانی نیپۆن کایگی]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی سەدەی ٢١ەم لە ژاپۆن]] [[پۆل:سەرۆکی پارتی دیموکراتی لیبڕاڵ (یابان)]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی ژاپۆنی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] dbbclj0oe59yhad6t2nf0f0i6cnlwzk 0 214676 1670389 1559946 2026-09-19T10:38:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670389 wikitext text/x-wiki {{Short description|Indian lyricist and writer}} {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Use dmy dates|date=August 2020}} {{Infobox person | name = شیون فومنی | image = شیون فومنی شاعر گیلانی.jpg | imagesize =260px | birth_name = میر احمد سید فخری نژاد | birth_date = {{birth date|df=yes|١٩٤٦|١٢|٢٤}} | birth_place =[[فومن]]، [[گیلان]]، [[ایران]] | occupation = {{flatlist| * [[Poet]] * [[lyricist]] * [[songwriter]] * [[teacher]] * [[writer]] }} | death_date = {{death date and age|df=yes|1998|9|4|1946|12|24}} | other_names = | caption = | native_place = | death_cause = | title = | religion = | spouse = | awards = | website = https://sheevan.ir }} '''میر ئەحمەد سەید فەخرینژاد'''، نازناوی '''شیون فۆمانی''' (٣ی کانوونی دووەمی ١٣٢٥، فۆمان - ٢٣ ی ئەیلوولی ١٣٧٧، تاران) شاعیری گیلانی بووە. شیۆن فۆمانی لە ٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٦ لە شاری فۆمان لەدایکبووە. سێ ساڵ خوێندنی سەرەتایی لە [[ڕەشت]] بەسەر بردووە و پاشان ڕووی لە [[کرماشان]]<ref name="نقد حال ۱">[http://naghdehal.com/743/7/#?71,511 روزنامۀ نقد حال: ''عباس درویشی شاعر پیشکسوت کرمانشاھی در گفتوگو با نقدحال: «شعر» اثرگذارترین عنصر ارتباط انسان و جامعە است''، نوشتەشدە در شمارۀ ۷۴۳، سال پانزدھم، سەشنبە ۶ اسفند ۱۳۹۸، ص ۷؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210423080807/http://naghdehal.com/743/7/#?71,511 |date=٢٣ی نیسانی ٢٠٢١ }} بازدید در ۶ اسفند ۱۳۹۸.</ref> کردووە و سێ ساڵی دووھەمی ئامادەیی لەوێ بەسەر بردووە تا لە ساڵی ١٣٤٥ بڕوانامەی زانستی سروشتی بەدەست ھێناوە.<ref name="نقد حال ۱"/> لە کرماشان پەیوەندی بە بازنەکانی ئەدەبی و شاعیرانی ئەم شارەوە ھەبووە و لەگەڵ کەسانی وەک جەعفەر دەروێشیان و عەباس دەروێش لە پەیوەندیدا بووە. دوای ماوەیەک نەخۆشی درێژخایەنی گورچیلە و چاندنی گورچیلە لە یەکێک لە نەخۆشخانەکانی [[تاران]] لە شاری شەھریوەر ساڵی ١٩٩٨ کۆچی دوایی کرد. بەپێی وەسیەتنامەکەی گۆڕەکەی دەکەوێتە گۆڕی سولەیمان دارابی ڕەشت، تەنیشت گۆڕی میرزاکۆچەک جەنگالی و نزیک گۆڕی دایکی. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ١٣٩٩دا دووەم شەقام لە ناوچەی شەقامی کۆلاھدوز ناوی گۆڕدرا بۆ شیۆن فۆمێنی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ئێران|شیعر}} {{پۆلی کۆمنز|Shivan Foomani}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٨]] mjaxv8jz4cz1v2u4sfhwnvbs7xv32dd 0 215339 1670012 1669850 2026-09-18T17:02:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]] و [[دەروازە:ڕووسیا|ڕووسیا]] 1670012 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شانۆی دەوڵەتی ئازەربایجان بۆ بینەری گەنجان''' شانۆیەکە دەکەوێتە ناوەندی شاری [[باکوو]] لە [[ئازەربایجان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Theatre of young spectator |ناونیشان=http://www.bakucitylife.com/catalog.php?lang=&pt2=1&nid=48 |بڵاوکەرەوە=Bakucitylife.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120107130003/http://bakucitylife.com/catalog.php?lang=&pt2=1&nid=48 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Theatre of young spectators |ناونیشان=http://eurovision.az/panorama/genc_tamasacilar/?lng=en |بڵاوکەرەوە=Eurovision.az}}{{dead link|date=October 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ=In the Azerbaijan State Theatre of the Young Spectator has passed the international conference | ناونیشان=http://en.baku-art.com/index.php?newsid=4234 | بڵاوکەرەوە=baku-art.az | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190111175338/http://en.baku-art.com/index.php?newsid=4234 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> == مێژوو == شانۆی دەوڵەتی بینەرانی گەنجی ئازەربایجان (ASTYS) لە ساڵی ١٩٢٨ وەک شانۆی منداڵانی [[باکوو]] بەپێی بڕیاری کۆمیساریای ڕۆشنگەری گشتی [[ئازەربایجان]] لە ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٢٨ دامەزراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tyuz.az/az.php?go=history|سەردێڕ=History of theatre|وێبگە=tyuz.az|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.tyuz.az/az.php?go=history |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> بەشی [[زمانی ڕووسی|ڕووسی]] شانۆکە لە ٦ی تشرینی دووەمی ١٩٢٨ دەستی بە چالاکییەکانی کرد کاتێک تیپێکی ڕووسی بۆ یەکەمجار لێرە شانۆگەری «پێنج کەس»ی ن. سمیرنۆڤ و س. سێرباکۆڤیان نمایش کرد.<ref name=":0"/> تیپێکی ئازەری، کە لەسەر بنەمای بازنەی درامای پێشەنگەکانی سەر بە یانەی دەریاوانانی باکو دروست کرابوو، بوو بە ئەندامی ئەم شانۆیە، لە ساڵی ١٩٣٠. بەشی ئازەربایجان لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ بە «دژی کراواتی سوور» لەلایەن ن. ئیڤانتەرەوە دەستی پێکرد<ref name=":0"/> شانۆی منداڵانی باکو لەسەر بنەمای فەرمانی کۆمیساریای ڕۆشنگەری گشتی ئازەربایجان لە ١٨ی تەممووزی ١٩٣٦ ناوی گۆڕدرا و لەو کاتەوە ناوی «شانۆی دەوڵەتی ئازەربایجانی بینەرانی گەنج»ی لێنرا. ASTYS لە ساڵی ١٩٧٨دا خاوەنی خەڵاتی کۆماری لینین کۆمسۆمۆل و لە ساڵی ١٩٧٩دا خەڵاتی ڕێزلێنانی پێبەخشرا<ref name=":0"/> شانۆی لاوانی دەوڵەتی ئازەربایجان و شانۆی کامێرای باکو بەپێی بڕیارەکانی کابینەی وەزیرانی ئازەربایجان کە بە ڕێککەوت لە ١٩ی ئازار و ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا ڕێکەوتیان گرتبوو، بە ASTYS یەکخران<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Azerbaijan State Theatre of Young Spectators}} {{تووڵی دەروازە|ئازەربایجان|ژیاننامە|ڕووسیا}} {{ئازەربایجان-کۆلکە}} [[پۆل:شانۆکان لە باکوو]] o4nzogkky3msxrl48ze8yk2wwr3yi3u 0 216192 1670050 1509124 2026-09-18T19:36:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1670050 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Shusha_Uyezd_of_Elisabethpol_Governorate.png|وێنۆک|شوێنەکە لە پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل]] '''شووشە یوزد''' (;بە ئازەربایجانی: Şuşa qəzası؛ بە ئەرمەنی: Շուշիի գավառ)یەکێک بوو لە یوزد ("پارێزگایەک") لە [[پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل]]ی [[ئیمپراتۆریەتی ڕووسیا]]، و پاشان لە پارێزگای گەنجا لە [[کۆماری دیموکراتیی ئازەربایجان]] کە ناوەندەکەی لە [[شووشە (شار)|شووشە]] بوو لە ساڵانی ١٨٤٠–١٩٢١<ref>{{cite EB1911|wstitle= Elisavetpol (government) | volume= 09 | page = 280; see first para, penultimate sentence |quote= Thus, at Shusha.....}}</ref> == جوگرافیا == یوزدی شووشە لە بەشی باشووری ڕۆژھەڵاتی [[پارێزگای ئەلیزاڤێتپۆل]] بوو، لە باکوورەوە ھاوسنوورە لەگەڵ [[جێڤانشیر یوزد]] کە لە باشوورەوە ھاوسنوورە، لە باشوورەوە لەگەڵ [[جێبرایل یوزد]]، لە ڕۆژاوا لەگەڵ ئوزدی [[زەنگەزور یوزد|زەنگەزور]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ پارێزگای باکو ھاوسنوورە. ڕووبەرەکەی ٤٣١٦ چوارگۆشە بوو، واتە ٤٩١١ کم (٣٠٥٢ میل). ئوێزد بە شێوەیەکی ئاسایی بەسەر بەشە شاخاوی و ژێر شاخاوی و نزمەکاندا دابەش دەکرا. شاخەکان بەشی باشووری ڕۆژاوای ئوێزدیان گرتەوە و بەشێک بوون لە زنجیرە چیای قەفقازی بچووک، بەرزییەکەی دەگەیشتە ٨٩٨٨ پێ (٢٧٤٠ م) لە ئاستی دەریاوە. گەروو و دۆڵەکان بەرەو باکووری ڕۆژھەڵات ناوچە ژێر شاخاوییەکانی ئوێزدیان پێکدەھێنا. بەشی نزمی ئوێزد دەوڵەمەندە بە ڕووبار. ڕووباری خاچینچای سنووری سروشتی لە نێوان شوشا و جەوانشیر ئوزدەکان پێکھێنا.<ref name=Brockhaus>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://gatchina3000.ru/big/117/117444_brockhaus-efron.htm |سەردێڕ=Брокгауз-Ефрон и Большая Советская Энциклопедия. Шуша |trans-title=Brockhaus and Efron Encyclopedia. Shusha |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١١}}</ref> == ئابوری == دانیشتووانەکە بە پلەی یەکەم سەرقاڵی [[کشتوکاڵ]] و کشتوکاڵ بوون لە ناوچە شاخاوییەکان، باخداری، کشتوکاڵی دەریایی و ئاژەڵداری لە ناوچە ژێر شاخاوییەکان. ئەو ناوچەیە نزمە بۆ چاندنی پەتاتە بەکاردەھێنرا، کە ساڵانە ٢٠ ھەزار پاوند پەتاتە بەرھەمدەھێنرا. باخەکانی ترێ ٤٤٩٤ دێسیاتینا زەوییان گرتەوە و ١٠٦٨٦٠ پاوەند ترێیان بەرھەم ھێنا. ساڵانە نزیکەی ١٠ ھەزار پاوەند پۆدی ئاوریشم کۆدەکرایەوە. بەخێوکردنی ئاژەڵ کە ڕۆڵێکی گرنگی لە ئابووری ناوچەکەدا ھەبووە، ٣٨٨٨٨ [[ئاژەڵ]]، ١٠٩١٨ گامێش، ١٣٣٦٤٨ مەڕ، ٣٠٥٢ بزن، ٨٠١٦ ئەسپ، ٤٠٥٢ کەر، ١٠٥٢ کەو، ٣٤٠ وشتر، ٤٠٥٢ بەراز پێکھێناوە.<ref name="Brockhaus"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ڕووسیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٠]] [[پۆل:یوزدەکانی یەکێتیی سۆڤیەت|شووشە]] [[پۆل:مێژووی جوگرافی ئازەربایجان]] t3m9ptflg0ctf1bd9sy8p2dughncidw 0 216196 1670049 1444807 2026-09-18T19:36:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئازەربایجان-کۆلکە) 1670049 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شووشە''' (بە ئازەربایجانی: Şuşa). (بە ئەرمەنی: Շուշի) شارێکە لە [[ئازەربایجان]]، لە ناوچەی [[ناگۆرنۆ قەرەباغ]]ە کە کێشە لەسەرە. شارەکە لە بەرزایی ١٤٠٠–١٨٠٠ مەتر (٤٦٠٠–٥٩٠٠ پێ) لە چیای [[قەرەباغ]] ھەڵکەوتووە، لە سەردەمی سۆڤیەتدا ھاوینەھەواری شاخاوی بووە. شارەکە لە کاتی شەڕی قەرەباغدا تووشی وێرانکاری و کەمبوونەوەی دانیشتووانی بەرچاو بووە. دوای گرتنی شوشا لە ساڵی ١٩٩٢ لەلایەن ھێزەکانی [[ئەرمینیا]] لە کاتی [[جەنگی یەکەمی ناگۆرنۆ و قەرەباغ]]دا، دانیشتووانی ئازەربایجانی شارەکە ھەڵھاتن و زۆربەی شارەکە وێران کرا<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Muth |یەکەم١=Sebastian |سەردێڕ=Conflict, Exclusion and Dissent in the Linguistic Landscape |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK |ژپنک=٩٧٨-١-١٣٧-٤٢٦٢٧-٧|chapter=Language Removal, Commodification and the Negotiation of Cultural Identity in Nagorno-Karabakh}}</ref> لە نێوان مانگی ئایاری ١٩٩٢ تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، شووشە لەژێر کۆنترۆڵی دیفاکتۆی کۆماری ئارتساخی دابڕاودا بووە و وەک ناوەندی پارێزگای شوشی خۆی بەڕێوەدەبرێت. لە ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠دا، ھێزەکانی [[ئازەربایجان]] لە جەنگی قەرەباغی ٢٠٢٠دا دوای شەڕێکی درێژخایەنی سێ ڕۆژە، شارەکەیان کۆنترۆڵکردەوە<ref name="confirmation">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2020/11/09/europe/nagorno-karabakh-shusha-armenia-azerbaijan-russia-intl/index.html |سەردێڕ=Azerbaijan, Armenia and Russia sign peace deal over Nagorno-Karabakh |نووسەر=<!--Not stated--> |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=edition.cnn.com |بڵاوکەرەوە=[[CNN]] |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201109192950/https://edition.cnn.com/2020/11/09/europe/nagorno-karabakh-shusha-armenia-azerbaijan-russia-intl/index.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Президент Арцаха прокомментировал мир с Азербайджаном|ناونیشان=https://www.mk.ru/politics/2020/11/10/prezident-arcakha-prokommentiroval-mir-s-azerbaydzhanom.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.mk.ru|زمان=ru|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201110062415/https://www.mk.ru/politics/2020/11/10/prezident-arcakha-prokommentiroval-mir-s-azerbaydzhanom.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دانیشتووانی ئەرمەنی شارەکە ھەڵھاتن و چەندین ڕاپۆرت سەریان ھەڵدا کە میراتی کولتووری ئەرمەنی شارەکە لەناو دەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١= Lori Khatchadourian|نووسەر٢= Ian Lindsay|نووسەر٣= [[Adam T. Smith]]|سەردێڕ= Caucasus Heritage Watch: Monitoring Report #1|ڕێکەوت= حوزەیرانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە= Cornell Institute of Archaeology and Material Studies: [[Cornell University]]|پەڕە= ١٩|ناونیشان= https://indd.adobe.com/view/29f1209a-86e5-45a6-a53e-974eda2177b6|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە= In sum, there are real and present threats to the integrity of the heritage landscape of Nagorno Karabakh that result from a range of factors from development work undertaken without sufficient attention to heritage sites to intentional acts against Armenian monuments.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Azerbaijan: Attack on Church Possible War Crime|وێبگە=[[Human Rights Watch]] |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2020/12/16/azerbaijan-attack-church-possible-war-crime#|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kucera|یەکەم=Joshua|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Azerbaijan begins controversial renovation of Armenian church|وێبگە=[[Eurasianet]] |ناونیشان=https://eurasianet.org/azerbaijan-begins-controversial-renovation-of-armenian-church|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211005113608/https://eurasianet.org/azerbaijan-begins-controversial-renovation-of-armenian-church|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Shusha}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئازەربایجان-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٧٥٢]] [[پۆل:قەزاکانی ئازەربایجان|شووشە]] fivlh7nz73cm2cy0cn8115q2arvhnv6 0 216351 1670337 1509342 2026-09-19T07:39:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە) 1670337 wikitext text/x-wiki '''شیعە زەیدییەکان''' یان '''زەیدیی''' (بە [[عەرەبی]]: زَيدِيةَ، Zaydīyya) لقێکی ئیسلامیی [[شیعە]]یە کە لەڕووی ئایینزانییەوە نزیکترینە لە قوتابخانەکانی [[عیبادی]] و [[لادەر (موتەزیلە)|موتەزیلە]]. زەیدییە لە سەدەی ھەشتەمدا لە ئیسلامی شیعەوە سەریھەڵدا، زەیدییەکان بە ناوی زەید کوڕی عەلی نەوەی حوسەین کوڕی عەلی و کوڕی ئیمامی چوارەم عەلی کوڕی حوسەین زەین ئەلعابیدەیین ناونراوە. شوێنکەوتووانی فیقھی [[ئیسلام]]ی زەیدی پێیان دەوترێت شیعەی زەیدی و نزیکەی ٢٥٪ لە [[موسڵمان]]انی [[یەمەن]] پێکدەھێنن، زۆرینەی موسڵمانانی شیعە لەو وڵاتەدا لە قوتابخانەی بیری زەیدی خوێندوویانە.<ref>https://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Yemen_Ethno_Religious_summary_lg.png</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lux|یەکەم=Abdullah|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Yemen's last Zaydī Imām: the shabāb al-muʾmin, the Malāzim, and ‘ḥizb allāh’ in the thought of Ḥusayn Badr al-Dīn al-Ḥūthī|ناونیشان=https://online.ucpress.edu/caa/article/2/3/369/25890/Yemen-s-last-Zaydi-Imam-the-shabab-al-mu-min-the|journal=Contemporary Arab Affairs|زمان=en|بەرگ=٢|issue=3|پەڕەکان=٣٦٩–٤٣٤|doi=10.1080/17550910903106084|issn=1755-0912}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} https://gulf2000.columbia.edu/images/maps/Yemen_Ethno_Religious_summary_lg.png https://online.ucpress.edu/caa/article-abstract/2/3/369/25890/Yemen-s-last-Zaydi-Imam-the-shabab-al-mu-min-the?redirectedFrom=fulltext {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ڕۆژھەڵاتی ناوین|شیعە}} {{پۆلی کۆمنز|Zaydism}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} 9zuf2vfwowr69i11221pbmnz5q2mur3 0 216994 1670244 1402448 2026-09-19T04:34:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مەجارستان-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670244 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی پێکدادانی سەربازی | پێکدادان = شۆڕشی ١٨٤٨ی مەجارستان | بەشێک_لە = | وێنە = [[پەڕگە:March15.jpg|وێنۆک]] | سەرنووس = تابلۆی ھونەرمەند میھالی زیچی کە تیایدا ساندۆر پێتۆفی گۆرانی نیشتمانی دەڵێتەوە بۆ گەلەکەی، لە ١٥ی ئازاری ١٨٤٨ | ڕێکەوت = ١٥ی ئازاری ١٨٤٨ – ٤ی تشرینی یەکەمی{{ھن}}(١ ساڵ و ٦ مانگ و ١٩ ڕۆژی خایاند) | شوێن = شانشینی مەجارستان، [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]] | تەوەرەکان = | جۆری_نەخشە = | پشووی_نەخشە = | latitude = | longitude = | قەبارەی_نەخشە = | هێماقەبارەی_نەخشە = | سەرنووسی_نەخشە = | ڕووی_نەخشە = | هەرێمی = | ئەنجام = سەرکەوتنی ڕووسی و نەمساییەکانشۆڕش سەرکوت کرا * مەجارستان خرایە ژێر یاسای سەربازی * ١٣ ژەنەڕاڵی یاخیبوو لە سێدارەدران * مەجارستان تا سازانی نەمسا و مەجارستان لە ساڵی ١٨٦٧ خرایە ژێر دەسەڵاتداریەتیی سەربازییەوە. * ئیمپراتۆریەتیی نەمسا سیاسەتی بەئەڵمانیکردن پەیڕەو دەکات | دۆخ = | سەرەی_جەنگاوەران = | جەنگاوەر١ = [[File:Flag of the Habsburg Monarchy.svg|20px|alt=Flag]] [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]]{{ھن}}[[File:Flag of Russia.svg|20px|alt=Flag]] [[ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا]] | جەنگاوەر٢ = [[File:Flag of Hungarian Revolution of 1848.png|20px|alt=Flag]] شانشینی مەجارستان | جەنگاوەر٣ = | فەرماندە١ = | فەرماندە٢ = | فەرماندە٣ = | یەکەکان١ = | یەکەکان٢ = | یەکەکان٣ = | هێز١ = | هێز٢ = | هێز٣ = | زیانەکان١ = ١٧٠ ھەزار پیاو لە ئیمپراتۆریەتیی نەمسا، و ٢٠٠ ھەزار پیاو لە ئیمپراتۆریەتیی ڕووسیا | زیانەکان٢ = سەرەتای ساڵی ١٨٤٩: ١٧٠ ھەزار پیاو | زیانەکان٣ = | تێبینییەکان = | campaignbox = }} '''شۆڕشی مەجارستان''' لە ساڵی ١٨٤٨، کە لە [[مەجارستان]] بە '''شۆڕشی ھەنگاری و جەنگی سەربەخۆیی ساڵی ١٨٤٨‒١٨٤٩''' ناسراوە (بە [[زمانی مەجاری|مەجاری]]: 1848–49-es forradalom és szabadságharc) یەکێک بوو لە زۆرێک لە [[شۆڕشەکانی ١٨٤٨]] و پەیوەندی ھەبوو بە شۆڕشەکانی ١٨٤٨ی [[ئیمپراتۆریەتیی نەمسا]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Macartney|یەکەم=C. A.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=CCWXBAAAQBAJ&dq=habsburgs+comitatus+hungary+autonomous&pg=PT29&redir_esc=y#v=onepage&q=habsburgs%20comitatus%20hungary%20autonomous&f=false|سەردێڕ=The Habsburg Empire: 1790-1918|ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Faber & Faber|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٧١-٣٠٦٢٩-٩|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە شۆڕشەکە شکستی ھێنا، بەڵام یەکێکە لە ڕووداوە ھەرە گرنگەکانی مێژووی نوێی [[مەجارستان]]، کە بەردی بناغەی ناسنامەی نەتەوەیی مەجارستانی مۆدێرن پێکدەھێنێت. ساڵڕۆژی سەرھەڵدانی شۆڕش، ١٥ی ئازار، یەکێکە لە سێ جەژنە نیشتمانییەکانی مەجارستان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Heritage History - Products |ناونیشان=https://www.heritage-history.com/index.php?c=resources&s=war-dir&f=wars_hungarian |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.heritage-history.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Mutschlechner |یەکەم=Martin |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=The Hungarian war of independence 1848/49 |ناونیشان=https://ww1.habsburger.net/en/chapters/hungarian-war-independence-184849 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Der Erste Weltkrieg |زمان=en}}</ref> لە نیسانی ساڵی ١٨٤٨دا مەجارستان بووە سێیەم وڵاتی کیشوەری ئەورووپا (دوای فەڕەنسا لە ساڵی ١٧٩١ و بەلجیکا لە ساڵی ١٨٣١) کە یاسایەکی دەرکرد بۆ جێبەجێکردنی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی دیموکراسی. یاسای نوێی مافی دەنگدان (یاسای پێنجەمی ساڵی ١٨٤٨) پەرلەمانی فیۆداڵی کۆنی گۆڕی بۆ پەرلەمانێکی دیموکراسی. ئەم یاسایە لەو کاتەدا فراوانترین مافی دەنگدانی لە ئەورووپا پێشکەش دەکرد. یاساکانی مانگی نیسان ھەموو سودەکانی دەرەبەگەکانی مەجارستانی بە تەواوی سڕییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thornhill|یەکەم=Chris|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ZNdH4VRGR5kC&dq=%22april+laws%22+%22nobility+privileges&pg=PA245&redir_esc=y#v=onepage&q=%22april%20laws%22%20%22nobility%20privileges&f=false|سەردێڕ=A Sociology of Constitutions: Constitutions and State Legitimacy in Historical-Sociological Perspective|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٩-٤٩٥٨٠-٦|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مەجارستان|مێژوو|شەڕ|ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Hungarian Revolution of 1848}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مەجارستان-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:شۆڕش]] [[پۆل:شۆڕشەکان]] [[پۆل:شەڕەکانی مەجارستان]] lb8072boh93isgpqi7g4039h5rcfr74 0 216995 1670245 1402449 2026-09-19T04:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مەجارستان-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1670245 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = شۆڕشی ١٩٥٦ی مەجارستان | partof = [[شەڕی سارد]] | image = Hole in flag - Budapest 1956.jpg | image_size = 300 | caption = (١٩٤٩–١٩٥٦) سووتاندنی ئاڵای کۆمۆنیستەکان ھێمایەکی شۆڕشگێڕە یاخیبووەکان بوو | place = {{ئاڵا|مەجارستان}} | goals = {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://sourcebooks.fordham.edu/mod/1956hungary-16points.asp|سەردێڕ=Internet History Sourcebooks|وێبگە=sourcebooks.fordham.edu}}</ref> | result = *کشانەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لە خاکی مەجارستان بۆ ماوەیەکی کاتی * بردنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت لە زنجیرە شەڕەکان * پێشێلکردنی شۆڕشەکە | combatant1 = '''{{flagcountry|USSR|1955}} شۆڕشگێڕە کرێکارەکانی حوکومەت | combatant2 = {{ئاڵا|مەجارستان}} شۆڕشگێڕە ھەنگارییەکان | strength1 = {{ubl|٣١٫٣٥٠ سەرباز|١٫١٣٠ تانک{{refn|The UN General Assembly ''Special Committee on the Problem of Hungary'' (1957) estimated ٧٥٫٠٠٠–٢٠٠٫٠٠٠ سەرباز و ١٫٦٠٠–٤٫٠٠٠ تانک [http://mek.oszk.hu/01200/01274/01274.pdf OSZK.hu] (p. 56). Soviet archives (available in [[Lib.ru]], Maksim Moshkow's) list٣١٫٥٥٠ سەرباز ١٫١٣٠ تانک، و تۆپی پەروانەیی) [http://fan.lib.ru/c/chekmarew_w_a/text_0200.shtml Lib.ru] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100209184727/http://fan.lib.ru/c/chekmarew_w_a/text_0200.shtml |date=9 February 2010}} {{in lang|ru}}.|group=nb}}}} | strength2 = نەزانراو | casualties1 = {{ubl|٧٢٢ کوژراو|١٫٥٤٠ ونبوو<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Györkei|یەکەم١=J.|دوایین٢=Kirov|یەکەم٢=A.|دوایین٣=Horvath|یەکەم٣=M.|ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=دەستێوەردانی سەربازی سۆڤیەت لە مەجارستان، ١٩٥٦|شوێن=New York|بڵاوکەرەوە=Central European University Press|پەڕە=٣٧٠|ژپنک=٩٦٣-٩١١٦-٣٥-١}}</ref>}} | casualties2 = {{ubl|٢٫٥٠٠–٣٫٠٠٠ کوژراو|١٣٫٠٠٠ ونبوو<ref name="UNchVnote8">UN General Assembly ''Special Committee on the Problem of Hungary'' (1957) {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mek.oszk.hu/01200/01274/01274.pdf|سەردێڕ=Chapter&nbsp;V, footnote&nbsp;8}}</ref>}} | casualties3 = ٣٫٠٠٠ کوژراوی سیڤیل<ref>"B&J": Jacob Bercovitch and Richard Jackson, International Conflict: A Chronological Encyclopedia of Conflicts and Their Management ١٩٤٥–١٩٩٥ (١٩٩٧) p. 85</ref> }} '''شۆڕشی ١٩٥٦ی مەجارستان''' (٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦–١٠ی تشرین دووەمی ١٩٥٦)، شۆڕشێکی نیشتیمانی بوو دژی حکوومەتی [[مەجارستان|کۆماری گەلی مەجارستان]] (١٩٤٩–١٩٨٩)، و دەست تێوەردانی سیاسەتی ناوخۆیی مەجارستان لەلایەن [[یەکێتیی سۆڤیەت]]. لە سەرەتادا شۆڕشێکی [[ئەنارکی]] بوو، بەڵام دواتر شۆڕشی ھەنگارییەکان لەنێو خەڵکی مەجارستاندا پەرەی سەند، و خەڵک پێکەوە لە دژی دەست تێوەردانەکانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]] لە ئەورووپا پێکھاتن. == دەستپێکی شۆڕش == شۆڕشی مەجارستان لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٦ دەستیپێکرد، کاتێک [[قوتابی|خوێندکارانی زانکۆ]] بانگەوازیان لە دانیشتووانی مەدەنی کرد بۆ ئەوەی لە بینای پەرلەمانی [[مەجارستان]]، لەگەڵیاندا کۆببنەوە بۆ ناڕەزایی دژی دەسەڵاتی [[جیۆپۆلەتیک]]ی سۆڤیەت لە مەجارستان. شاندێکی خوێندکارەکان چوونە ناو بینای ڕادیۆی مەجارستان بۆ بڵاوکردنەوەی ١٦ داواکاری بۆ چاکسازی سیاسی و ئابووری بۆ کۆمەڵگەی مەدەنی مەجارستان، بەڵام دوای چەند خولەکێک بەسەر ڕاگەیاندنەکە، لەلایەن پاسەوانانی ئاسایشەوە دەستگیرکران. کاتێک خۆپیشاندەرانی خوێندکاران لە دەرەوەی بینای ڕادیۆ داوای ئازادکردنی شاندە خوێندکارانەکەیان کرد، پۆلیسەکانی پاراستنی دەوڵەت، بە [[چەک]] چەندین خۆپیشاندەریان کوشت و بریندارکرد.<ref>"Hungarian Revolt of 1956", ''Dictionary of Wars''(2007) Third Edition, George Childs Kohn, Ed. pp. 237–238.</ref> لە ئەنجامدا، خۆپیشاندانی ھەنگارییەکان بەرەو شۆڕشی چەکداری ملی شۆڕکرد، خوێندکارە ناڕازییەکان خۆیان ڕێکخست بۆ میلیشیا شۆڕشگێڕەکان بۆ شەڕکردن دژی حوکومەتی مەجارستان، سەرکردە کۆمۆنیستییەکانی مەجارستان و فەرماندە پۆلیسەکان دەستگیرکران، و زیندانییە سیاسییە دژە کۆمۆنیستەکان ئازادکران و چەکیان پێدرا بۆ شەڕکردن دژی [[کۆمۆنیزم|کۆمۆنیستەکان]]. لە ئەنجامدا حکوومەتی نوێی مەجارستان دامەزرا و بەیاننامەی ئەنجومەنی نوێنەران بڵاوکرایەوە، دەرچوونی مەجارستان لە [[وارسا|پەیماننامەی وارشۆ]] ڕاگەیاندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dossier: The 1956 Hungarian uprising - present-day perspectives {{!}} Heinrich Böll Stiftung|ناونیشان=https://www.boell.de/en/dossier-1956-hungarian-uprising-present-day-perspectives|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Heinrich-Böll-Stiftung|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Remembering '56: The Hungarian Revolution|ناونیشان=https://origins.osu.edu/milestones/october-2016-remembering-56-hungarian-revolution-sixty?language_content_entity=en|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=Origins|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|مەجارستان|ئەورووپا|سۆشیالیزم|شەڕ|شەڕی سارد|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} <references group="nb"/> {{پۆلی کۆمنز|Hungarian Revolution of 1956}} {{مەجارستان-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]] [[پۆل:شۆڕشەکان]] [[پۆل:شۆڕش]] [[پۆل:بوداپێست]] [[پۆل:پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان لە ١٩٥٦]] [[پۆل:بلۆکی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:شەڕی ناو شار]] [[پۆل:شەڕەکانی مەجارستان]] [[پۆل:شەڕەکانی یەکێتیی سۆڤیەت]] 35dnzgzpnbd23citafa6bxb72ek6wme 0 217274 1670032 1651131 2026-09-18T19:33:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670032 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوراوەی مەڵگ | ناوی_فەرمی = شورابەملک - Shurabeh-ye Malek | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=13 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شوراوەی مەڵگ''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8748 |N| 46.214 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری نەبووەت|نەبووەت]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1091 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوراوەی مەڵگ''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری نەبووەت]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (١٨٠)کەس و (٥٢)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] jeje6a1voxe1ocgrvyxvgf0dgwemoct 0 217309 1670324 1651086 2026-09-19T07:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670324 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرەچگای چاڵانچی | ناوی_فەرمی = شیرە چقاچالانچی - Shirah Choqa-ye Chalanchi | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=13 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرەچگای چاڵانچی''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8203 |N| 46.2811 |E|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری سراو|سراو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1182 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرەچگای چاڵانچی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری سراو]]، [[ناوچەی ناوەندی شارستانی ئەیوان]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٧٣)کەس و (٢٠) [[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] ci1izbqps1ogsdrenusrm8bfbpxs8mb 0 217374 1669922 1651170 2026-09-18T13:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669922 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاڵەشووڕی | ناوی_فەرمی = شالە شوری - Sêpa | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.8956|46.1957}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شاڵەشووڕی''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.8956|46.1957 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری کەلان|کەلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1063 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٩٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاڵەشووڕی''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری کەلان]]، [[ناوچەی زەڕنە]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٩٥)کەس و (٢٥)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] sf46dsebboefx3ndhliv6nha4vnrfir 0 217451 1670022 1587212 2026-09-18T17:37:04Z ImanKhodadadi1971 79178 1670022 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ژینا ئەمینی | native_name = مەھسا ئەمینی | image = Solidarity with the people of Iran (52394248943).jpg | image_size = 250 | caption = وێنەی ژینا ئەمینی لەسەر پلاکاردێکی ناڕەزایەتی لە شاری [[مێلبۆرن]] | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|٢٠٠٠|٧|٢٢}} | birth_place = [[سەقز]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٩|١٧|٢٠٠٠|٧|٢٢}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | resting_place = [[گۆرستانی ئایچی سەقز]] | known_for = [[ئەشکەنجە]]دان و مردنی مێشک لەلایەن دەورییەی ڕێنوێنی، پۆلیسی ئەخلاقیی [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Drury|یەکەم١=Colin|سەردێڕ=Mahsa Amini: Protests erupt in Iran after 22-year-old dies following hijab arrest|ناونیشان=https://www.msn.com/en-gb/news/world/mahsa-amini-protests-erupt-in-iran-after-22-year-old-dies-following-hijab-arrest/ar-AA11Waqm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=MSN|agency=The Independent|زمان=en}}</ref> | education = | occupation = }} '''ژینا ئەمینی''' یان بە ناوی کاتی لەدایکبوونی '''مەھسا ئەمینی''' ({{بە فارسی|مهسا امینی}}؛ ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٠ لە [[سەقز]] – ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[تاران]]) ژنێکی [[کورد]]ی خەڵکی شاری [[سەقز]] بوو لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ([[ئێران]]) کە لە ڕۆژی ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[تاران]] بە بیانووی نەگونجاویی [[حیجاب]]ەکەی لەلایەن پۆلیسی ڕەوشتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] دەستبەسەر کرا و بەھۆی [[ئەشکەنجە]] و لێدان کەوتە [[کۆما]]وە و دوای سێ ڕۆژ، لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، لە نەخۆشخانەی کەسرا لە تاران کۆچی دواییی کرد.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/170920221 لە ڕێوڕەسمێکی قەرەباڵخدا تەرمی ژینا ئەمینی بە خاک دەسپێردرێت]، ڕووداو، 2022</ref><ref>[https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/160920221 بەھۆی گیانلەدەستدانی مەھساوە داوای مانگرتنی سەرتاسەری دەکرێت]، ڕووداو، 2022</ref> مردنی ژینا ناڕەزایەتییەکی بەرفراوانی کۆمەڵگەی ئێرانی لێکەوتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mahsa Amini's death sparks anger towards Iran's morality police|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/23/iran-morality-police-root-cause-iranian-protest-anger-explainer|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/australia-news/audio/2022/oct/03/mahsa-amini-how-one-womans-death-ignited-protests-in-iran Mahsa Amini: how one woman’s death ignited protests in Iran], The Guardian, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://www.msnbc.com/know-your-value/out-of-office/why-mahsa-amini-s-death-could-be-turning-point-women-n1299203 Why Mahsa Amini's death could be a turning point for women in Iran], MSNBC, 30Sep 2022</ref><ref>[https://news.sky.com/story/mahsa-amini-top-iran-official-urges-security-forces-to-deal-with-protesters-harshly-as-videos-emerge-of-people-running-while-gunshots-fire-12710882 Mahsa Amini: Top Iran official urges security forces to deal with protesters harshly as videos emerge of people running while gunshots fire], Sky News, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran Mahsa Amini has become a potent symbol for women in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128152637/https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran |date=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}, Financial Times, 27 Sep 2022</ref><ref>[https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/12/06/mahsa-amini-the-spark-that-ignited-a-women-led-revolution/?sh=7277199c5c3d Mahsa Amini: The Spark That Ignited A Women-Led Revolution], Forbes, Dec 6, 2022</ref> کە بەرھەمەکەی لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو بە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|شۆڕشی ژینا]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=لەگەڵ ڕووداوەکاندا: شۆڕشی ژینا|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6788383.html|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ئەنجامی کوژرانی ژینا ئەمینیدا بزووتنەوەی جیھانیی [[ژن، ژیان، ئازادی]] سەری ھەڵدا.<ref>[https://www.euronews.com/2023/01/11/words-have-power-what-are-the-origins-of-woman-life-freedom-iran-protest-chants Words have power: What are the origins of Iran's protest chant 'woman, life, freedom'?], euro news, 01/02/2023</ref><ref>[https://www.dw.com/en/jina-mahsa-amini-the-face-of-irans-protests/a-64007550 Jina Mahsa Amini: The face of Iran's protests], DW, 12/06/2022</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=How Mahsa Amini Became A Symbol Of Resistance In Iran|ناونیشان=https://vt.co/news/how-mahsa-amini-became-a-symbol-of-resistance-in-iran|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=VT|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Fury grows in Iran after the death of Mahsa Amini, who has become a symbol of the regime's brutality|زمان=en|ئیش=Le Monde.fr|ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/09/21/fury-grows-in-iran-after-the-death-of-mahsa-amini-who-has-become-a-symbol-of-the-regime-s-brutality_5997742_4.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Mahsa Amini has become a potent symbol for women in Iran|ئیش=Financial Times|ناونیشان=https://www.ft.com/content/628a2cc7-88a7-42fa-8487-efe5d24944a9|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو و بزووتنەوەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن [[پەرلەمانی ئەورووپا|پەرلەمانی ئەورووپاوە]] وەک کاندید بۆ [[خەڵاتی ساخارۆڤ]] ھەڵبژێردران<ref>[https://www.rferl.org/a/iran-amini-women-freedom-movement-sakharov-prize-eu/32634227.htm Mahsa Amini And Iran's Women, Life, Freedom Movement..]{{بەستەری مردوو|url=https://www.rferl.org/a/iran-amini-women-freedom-movement-sakharov-prize-eu/32634227.htm |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}, Radio Farda, October 11, 2023</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بەرزترین خەڵاتی مافی مرۆڤی یەکێتی ئەورووپا بەخشرایە ژینا ئەمینی و بزووتنەوەی "ژن، ژیان، ئازادی"|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7317704.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Voice of America|زمان=ku}}</ref> بۆ بەرگریکردن لە ئازادی و مافەکانی مرۆڤ.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-67159908 Mahsa Amini awarded EU's Sakharov human rights prize], BBC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.dw.com/en/jina-mahsa-amini-wins-eus-sakharov-prize/a-67146945 Jina Mahsa Amini wins EU's Sakharov Prize], DW, 10/19/2023</ref><ref name="europarl.europa.eu">[https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231013IPR07134/jina-mahsa-amini-and-iranian-women-protest-movement-win-the-2023-sakharov-prize Jina Mahsa Amini and Iranian women protest movement win the 2023 Sakharov Prize], European Parliament, September 16, 2023</ref> == مردن == {{وتاری سەرەکی|مردنی ژینا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} ژینا ئەمینی لە ٢٢ی تەممووزی ساڵی ٢٠٠٠ لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا لەدایک بووە. ئەو وێڕای بنەماڵەکەی بۆ سەیران چووبوو بۆ پارێزگای گیلان لە باکووری ئێران و لەورە ھاتبوون بۆ شاری [[تاران]] تا سەردانی خزم و کەسوکاریان لەو شارەدا بکەن. لە نزیکەی سەعاتی ٦ی ئێوارەی ڕۆژی سێشەمە لە ١٣ی ئەیلوول لە نزیکی وێستگەی مترەوی شەھید حەقانی لە دووسایدی شەھید حەقانی لە شاری تاران لە حاڵێکدا کە لەگەڵ براکەی بوو، لەلایەن ھێزە ئینتیزامییەکانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێران بە بیانووی حیجاب دەستبەسەر کرا. دوای دەربڕینی ناڕەزایی لەلایەن کیارەش ئەمینیی برای، بەوە دەوترێت کە خوشکەکەی بۆ تێپەڕاندنی کلاسەکانی زۆرەملێ بۆ ئاگادارکردنەوە گواستراوە بۆ گرتنخانەی شەقامی ڤۆزەرای تاران و لانیزۆر تا سەعاتێکی دیکە ئازاد دەکرێت.<ref>[https://www.kurdistan24.net/ckb/story/225357-داوای-مانگرتنی-گشتی-لە-خەڵکی-ئێران-دەکرێت داوای مانگرتنی گشتی لە خەڵکی ئێران دەکرێت]، کوردستان ۲۴، 2022</ref> بەپێی ڕاپۆرتەکانی ئامادەبووان و بینەرانی ڕووداوەکە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، ژینا ئەمینی لە لێکخۆی ھێزە ئینتیزامییەکان ژێری ئەشکەنجە و لێدان کەوتووە. بنەماڵەی ئەمینی ڕایان گەیاندووە کە لە کاتی دەستبەسەرکردنی کچەکەیان ئاڵۆزی قەوماوە و بەرپرسەکانی [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئینتیزامی]] لە براکەشیان داوە. خاڵی ژینا ئەمینی وتی: «براکەی مەھسا (ژینا) لەوێدا بووە و کاتێک ویستویەتی لە بەرامبەریان بەرگری بکات و نەھێڵێت، گازی فرمێسکڕێژییان لێوەشاندووە».<ref>[https://www.kurdistan24.net/ckb/story/225355-گیان-لەدەستدانی-ژینا-ئەمینی-ناڕەزایەتی-لێدەکەوێتەوە گیان لەدەستدانی ژینا ئەمینی ناڕەزایەتی لێدەکەوێتەوە]، کوردستان ۲۴، 2022</ref> [[پەڕگە:Kasra Hospital - panoramio.jpg|وێنۆک|نەخۆشخانەی کەسرا.]] ژینا ئەمینی، دوو سەعات دوای دەستبەسەربوون و گواستران بۆ بنکەی پۆلیسی ئاسایشی ئاکاریی تاران لە شەقامی ڤۆزەرا، چووەتە کۆماوە و لە بەشی چاودێرییە تایبەتەکانی نەخۆشخانەی کەسرای تاران بەستەری کراوە. دوای ئەوەی کە بنەماڵەی ئەمینی سەردانی نەخۆشخانە دەکەن، پزێشکەکان دەڵێن کچەکەیان تووشی [[سەکتەی مێشک|جەڵتەی مێشک]] و [[وەستانی دڵ|دڵ]] بووە و ئیتر ھۆشیاریی نەماوە. کاتێک کیارەشی براکەی لەبەردەم گرتنخانەکە بووە، بە چاوی بینیویەتی کە ئۆتۆمبێلێکی فریاکەوتن لە گرتنخانە چووەتە دەرەوە. لە پرسگەکە ھۆکارەکەی دەپرسێت و پێی دەوترێت کە شتێکی وا نییە و یەکێک لە سەربازەکانی خۆمان بووە کە بریندار بووە. دوای نیو کاتژمێر، کیارەش بە نیشاندانی وێنەی ژینا بە چەند ژنێک، کە لە گرتنخانەکە ئازاد بوونەتەوە، حاڵی دەبێت کە ئۆتۆمبێلی فریاکەوتنەکە ھەڵگری جەستەی نیوەگیانی خوشکی خۆی بووە. موژگان ئەمینیی دایکی ژینا ئەمینی، کەمێک بەر لە بڵاوبوونەوەی ھەواڵی کۆچی دواییی ئەو گوتبوو کە پزیشکەکان خەریکی دیالیزکردنی ژینایەن و ڕای گەیاندبوو کە کچەکەی بە تەواوی ئازا و لەشساغ بووە. ژینا ئەمینی سێ ڕۆژ دوای دەستبەسەربوون و کەوتنە کۆماوە، لە ڕۆژی ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆچی دواییی کرد. کۆچی دواییی ژینا لەلایەن بنەماڵەکەی پشتڕاست کراوەتەوە.<ref>[https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 یەکەم کاردانەوەی ئەمریکا بەرامبەر شەھیدکردنی کچە کوردەکەی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920172011/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}، شارپرس، 2022</ref><ref>[https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 کچە کوردێک بەھۆی ئەشکەنجەدانی لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تارانەوە گیانی لەدەستدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920171100/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}، کوردسات نیووز، 2022</ref> === بەخاکسپاردن === بەرەبەیانیی ١٧ی ئەیلوول، تەرمی ژینا گواسترایەوە بۆ [[سەقز]] بە مەبەستی بە خاک سپاردن بردرا بۆ گۆرستانی ئایچی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ویدئویی از مراسم خاکسپاری مهسا امینی در سقز|ناونیشان=https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=عرشه آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920170443/https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آرامستان آیچی کجاست؟|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920171811/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاربەدەستانی ئێران ویسیان زووتر بەخاکی بسپێرن بەبێ ئامادەبوونی خەڵک، بەڵام خێزانەکەی ڕێگریان لێکردن و نەیانھێشت تا خەڵکێکی زۆر کۆبوونەوە. ھەروەھا بۆ ئەوەی خەڵک زۆر کۆنەبنەوە، ڕێگاکانی دەرەوەی شاری سەقز داخران. لە کاتی بەخاکسپاردنی، خەڵک دروشمیان دژی حکوومەتی ئێران دەوتەوە، وەک «مردن بۆ دیکتاتۆر» و «کوشتن لەسەر ڕووسەری تاکەی بکەین بوربەسەری».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=مراسم خاکسپاری مهسا امینی به تظاهرات خشم علیه دیکتاتور|ناونیشان=https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220917061531/https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حضور گسترده مردم در آرامستان سقز برای شرکت در مراسم تدفین مهسا امینی|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/mahsa-saqez-funeral/32038290.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> === کاردانەوەکان === '''ناوخۆیی''' [[پەڕگە:Uprising in Tehran, Keshavarz Boulvard September 2022 (3).jpg|وێنۆک|خەڵک خۆپیشاندان دەکەن دژی مەرگی مەھسا ئەمینی لە تاران]] * ڕێکخراوە مەدەنییەکانی شاری سەقز لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا سەرکۆنەی دەستگیرکردن و [[ئەشکەنجەدان]]ی ژینایان کرد و داوای دادگاییکردنی بکەرانی ئەو ڕووداوەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رێکخراوەکانی سەقز: دەبێ تاوانبارانی کوشتنی ژینا ئەمینی سزا بدرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1609202214|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> '''سیاسەتوانان''' * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران، فەرمانی بە وەزیری ناوخۆ کرد کە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=دستور ڕئیس جمهور درباره حادثه تلخ مهسا امینی {{!}} واکنش وزیر کشور|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=همشهری آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920163724/https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ڕەزا پەھلەوی، کوری محمەد ڕەزا پەھلەوی، لە ھەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی [[تویتەر|توویتەر]] باسی ڕووداوەکەی کرد و داوای لە خەڵک کرد بە ھەر شێوەیەک بۆیان کراوە لە دژی ئەم کارانەی حکوومەتی ئێران بوەستنەوە و پشتیوانی لە ژنانی ئازادی خوازی ئێران بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مهسا امینی بر اثر جراحات ناشی از ضرب و شتم ماموران گشت ارشاد درگذشت|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202209163031|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=ایران اینترنشنال|زمان=fa}}</ref> * جاوید ڕەحمان، نێردەی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، ڕای گەیاند کە ئەم ڕووداوانە پێشێلکاریی بەربڵاوی مافی مرۆڤ لە ئێران نیشان دەدات، و نیگەرانیی خۆی سەبارەت بە ڕەفتارەکانی دژ بە ژینایان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مرگ مهسا امینی، فیلم پلیس و پرسش‌های بی‌پاسخ – DW – ۱۴۰۱/۶/۲۵|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/مرگ-مهسا-امینی-فیلم-پلیس-و-پرسشهای-بیپاسخ/a-63156449|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=dw.com|زمان=fa}}</ref> * ڕۆبێرت مالی، ئەندامی حکوومەتی [[جۆ بایدن]] بۆ کاروباری ئێران، مردنی ژینای بە کارەسات و تۆقێنەر ناو برد، لەگەڵ دەربڕینی ھاوخەمی و ھاوسۆزی خۆی بۆ بنەماڵەکەی، ڕاشی گەیاند کە پێویستە ئێران کۆتایی بە توندوتیژی و پێشێلکردنی مافە بنەڕەتییەکانی ژنانی ئێران بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نماینده آمریکا در امور ایران مرگ مهسا امینی ڕا «هولناک» خواند|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32037842.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> '''ڕێکخراوە سیاسی و مەدەنییەکان''' * ڕێکخراوی لێبووردنی نێودەوڵەتی داوای لێکۆڵینەوەی تاوانکاری کرد لە مەرگی گوماناویی ژینا ئەمینی لە ئێران. بەپێی ئەم ڕێکخراوە، دەبێت «ھەموو ئەفسەر و بەرپرسەکان» لەم کەیسەدا بدرێنە دادگا و «ئەو مەرجانەی کە دەبنە ھۆی مردنە گوماناوییەکەی، کە بریتین لە [[ئەشکەنجەدان]] و مامەڵەی خراپی دیکە، لە ناوەندەکەی دەستبەسەرکردندا، دەبێت لێکۆڵینەوەی تاوانکارییان لەگەڵدا بکرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran woman's death after morals police arrest sparks protests|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-woman-dies-after-detention-by-morals-police-reports-2022-09-16/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=Reuters|agency=Reuters|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iranian woman in coma after morality police arrest: activists|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20220915-iranian-woman-in-coma-after-morality-police-arrest-activists|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=France 24|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Saaberi|یەکەم١=Arezou|سەردێڕ=Mahsa Amini: Arrested For Islamic Guidance, Ended Up Brain Dead!|ناونیشان=https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=IranTrue|بڵاوکەرەوە=IranTrue.com|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220915123548/https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == یادکردنەوەکان == لە تۆڕی کۆمەڵایەتی [[تویتەر|ئێکس]] (تویتەری پێشوو)، ھاشتاگی «#مھسا_امینی» و {{چبڕ|"#MahsaAmini"}} لە دوای مردنی زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن جار بەکارھێنراوە.<ref>[https://www.iranintl.com/202210023092 Mahsa Amini's hashtag on Twitter 200 million], Iran International, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://www.euronews.com/2022/10/01/solidarity-with-iran-as-worldwide-protests-staged-over-death-of-mahsa-amini Solidarity with Iran as worldwide protests staged over death of Mahsa Amini], euronews, 3 Oct 2022</ref> لە شارەکانی وەک لەندەن و ئۆتاوا و پاریس و ڤییەنا گۆڕەپان و شەقام و پارک ھەیە کە بە ناوی ئەوەوە ناونراون.<ref>[https://jinhaagency.com/en/actual/street-in-vienna-to-be-named-after-jina-mahsa-amini-33282 Street in Vienna to be named after Jina Mahsa Amini], JINHA, 16 May 2023</ref><ref>[https://iranwire.com/en/news/117758-mahsa-jina-amini-street-plaques-unveiled-in-ottawa/ “Mahsa Jina Amini” Street Plaques Unveiled in Ottawa], Iran Wire, June 21, 2023</ref><ref>[https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ Honouring Mahsa Jina Amini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231028105227/https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ |date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }}, Bay Ward, September 16, 2023</ref><ref>[https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/09/18/paris-park-renamed-in-memory-of-iranian-mahsa-amini%206137522%204.html Park named Mahsa Jina Amini in Paris]{{بەستەری مردوو|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/09/18/paris-park-renamed-in-memory-of-iranian-mahsa-amini%206137522%204.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}, lemonde, 2023</ref> لە ڕۆژانی ١٥ و ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣، ھێزە ئەمنییەکان لە [[تاران]] و شارەکانی دیکەی وەک [[سەقز]] شوێنی لەدایکبوونی ژینا ئەمینی جێگیرکران، چونکە ساڵێک بەسەر مردنی ژینا ئەمینی تێدەپەڕێت.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/9/16/iran-one-year-after-the-death-of-mahsa-amini Iran: One year after the death of Mahsa Amini], Aljazeera, By Maziar Motamedi, 16 Sep 2023</ref> باوکی لە کاتی دەرچوونی لە ماڵ لە ڕۆژاوای شاری سەقز دەستبەسەرکرا و دوای ئەوەی ئاگادارکرایەوە کە ڕێوڕەسمی یادکردنەوەکە ئەنجام نەدات، ئازاد کرا. ھەروەھا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بە زیادبوونی بوونی ھێزە ئەمنییەکان لە شارەکانی دیکەدا کرد لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە ھەر جۆرە نائارامییەک. ئێرانییەکانی دەرەوەی وڵات ڕۆژی ھەینی لە [[بروکسێل|برۆکسل]] خۆپیشاندانێکیان ئەنجامدا و چاوەڕوان دەکرا جگە لە کەنەدا و ئەمریکا لە شوێنەکانی دیکەی ئەورووپا خۆپیشاندانی زیاتریش بەڕێوەبچێت. ئەمریکا لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا و شانشینی یەکگرتوو بە جیا سزای نوێی بەسەر ژمارەیەک بەرپرس و قەوارەی ئێرانی لە سەروبەندی ساڵڕۆژی کۆچی دوایی ئەمینی ڕاگەیاند.<ref>[https://amnesty.ca/human-rights-news/mahsa-amini-one-year-later-we-still-say-her-name/ Mahsa Amini: One year later we still say her name], Amnesty international, September 14, 2023</ref><ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20230916-clampdown-and-grief-as-iranians-remember-mahsa-amini Clampdown and grief as Iranians mark first anniversary of Mahsa Amini's death], France24, 16/09/2023</ref><ref>[https://www.cbsnews.com/losangeles/news/thousands-gather-on-anniversary-of-mahsa-aminis-death-for-memorial-protest-in-downtown-la/ Thousands gather on anniversary of Mahsa Amini's death for memorial protest in downtown LA], CBS News, September 16, 2023</ref><ref>[https://www.cnn.com/2023/09/17/middleeast/iran-protests-mahsa-amini-anniversary-intl-hnk/index.html Protests erupt in Iran, one year after Mahsa Amini's death], CNN, 17 Sep 2023</ref> لە ئەمریکا یاسای مەھسا ئەمینی بۆ لێپرسینەوە لە مافەکانی مرۆڤ و ئاسایش (MAHSA Act) بۆ یەکەمجار لە دوای ناڕەزایەتییەکانی ژن، ژیان، ئازادی، پێشکەش بە ١١٧ھەمین کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کرا. مەبەستی دانانی سزا بەسەر سەرانی کۆماری ئیسلامی ئێرانە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=H.R.9203 – MAHSA Act – 117th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/9203}}</ref> پڕۆژە یاساکە بە HR 589<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=H.R.589 – MAHSA Act – 118th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/118th-congress/house-bill/589?s=1&r=13}}</ref> بۆ ئەنجومەنی نوێنەران و بە S.2626<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MAHSA Act Senate Bill S. 2626 of 118th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/118th-congress/senate-bill/2626}}</ref> بۆ ئەنجومەنی پیران لە ١١٨ھەمین کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دا پێشکەشکرایەوە. === خەڵاتی ساخارۆڤ === ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا خەڵاتی ساخارۆڤ بۆ ئازادی بیرکردنەوە ساڵی ٢٠٢٣یان بەخشییە ژینا ئەمینی و بزووتنەوەی [[ژن، ژیان، ئازادی]]. سەرۆک [[ڕۆبێرتا مێتسولا|ڕۆبێرتا مێتسۆلا]] ڕای گەیاند:<ref name="europarl.europa.eu2">[https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231013IPR07134/jina-mahsa-amini-and-iranian-women-protest-movement-win-the-2023-sakharov-prize Jina Mahsa Amini and Iranian women protest movement win the 2023 Sakharov Prize], European Parliament, September 16, 2023</ref><ref>[https://abcnews.go.com/International/wireStory/masha-amini-kurdish-iranian-woman-died-police-custody-104131168 Mahsa Amini, the woman who died in police custody, is awarded EU human rights prize], ABC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/oct/19/mahsa-amini-awarded-eu-sakharov-human-rights-prize-iran Iran’s Mahsa Amini awarded EU’s Sakharov human rights prize], Guardian, October 19, 2023</ref><ref name="europarl.europa.eu3"/><ref>[https://abcnews.go.com/International/wireStory/masha-amini-kurdish-iranian-woman-died-police-custody-104131168 Mahsa Amini, the woman who died in police custody, is awarded EU human rights prize], ABC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/oct/19/mahsa-amini-awarded-eu-sakharov-human-rights-prize-iran Iran’s Mahsa Amini awarded EU’s Sakharov human rights prize], Guardian, October 19, 2023</ref><blockquote>١٦ی ئەیلوول ساڵێک بەسەر کۆچی دوایی ژیان مەھسا ئەمینی تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mahsa Amini honoured with EU’s top human rights prize|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/19/mahsa-amini-honoured-with-eus-top-human-rights-prize|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> پەرلەمانی ئەورووپا لەگەڵ ئەو کەسە بوێرانەیە کە ھەمیشە شەڕی یەکسانی، شکۆ و ئازادی دەکەن لە ئێران. ئێمە، لەگەڵ ئەوانەین کە تەنانەت لە زیندانیش درووشمی ژن، ژیان، ئازادی زیندوو دەێڵنەوە. بەدەستنیشانکردنیان بە براوەی خەڵاتی ساخارۆڤی ٢٠٢٣ بۆ ئازادیی بیرکردنەوە، ئێمە یادیان دەکەین و ھەمیشە لەگەڵ ئەوانەین کە زۆرترین خەباتیان بۆ ئازادی کرد.</blockquote> == ئەمانەش ببینە == * [[ئارمیتا گەڕاوەن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Mahsa Amini}} {{خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ]] 90ta318hevu9kcwabu4khbcfimvy9yu 1670026 1670022 2026-09-18T19:01:56Z مامۆستا 39489 دەستکاریی [[Special:Contributions/ImanKhodadadi1971|ImanKhodadadi1971]] ([[User talk:ImanKhodadadi1971|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە 1587212 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = ژینا ئەمینی | native_name = مەھسا ئەمینی | image = Solidarity with the people of Iran (52394248943).jpg | image_size = 250 | caption = وێنەی ژینا ئەمینی لەسەر پلاکاردێکی ناڕەزایەتی لە شاری [[مێلبۆرن]] | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|٢٠٠٠|٧|٢٢}} | birth_place = [[سەقز]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٢|٩|١٧|٢٠٠٠|٧|٢٢}} | death_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | resting_place = [[گۆرستانی ئایچی سەقز]] | known_for = [[ئەشکەنجە]]دان و مردنی مێشک لەلایەن دەورییەی ڕێنوێنی، پۆلیسی ئەخلاقیی [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Drury|یەکەم١=Colin|سەردێڕ=Mahsa Amini: Protests erupt in Iran after 22-year-old dies following hijab arrest|ناونیشان=https://www.msn.com/en-gb/news/world/mahsa-amini-protests-erupt-in-iran-after-22-year-old-dies-following-hijab-arrest/ar-AA11Waqm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=MSN|agency=The Independent|زمان=en}}</ref> | education = | occupation = }} '''ژینا ئەمینی''' یان بە ناوی کاتی لەدایکبوونی '''مەھسا ئەمینی''' ({{بە فارسی|مهسا امینی}}؛ ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٠ لە [[سەقز]] – ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[تاران]]) ژنێکی [[کورد]]ی خەڵکی شاری [[سەقز]] بوو لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] کە لە ڕۆژی ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە [[تاران]] بە بیانووی نەگونجاویی [[حیجاب]]ەکەی لەلایەن پۆلیسی ڕەوشتی [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] دەستبەسەر کرا و بەھۆی [[ئەشکەنجە]] و لێدان کەوتە [[کۆما]]وە و دوای سێ ڕۆژ، لە ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، لە نەخۆشخانەی کەسرا لە تاران کۆچی دواییی کرد.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/170920221 لە ڕێوڕەسمێکی قەرەباڵخدا تەرمی ژینا ئەمینی بە خاک دەسپێردرێت]، ڕووداو، 2022</ref><ref>[https://www.rudaw.net/sorani/middleeast/iran/160920221 بەھۆی گیانلەدەستدانی مەھساوە داوای مانگرتنی سەرتاسەری دەکرێت]، ڕووداو، 2022</ref> مردنی ژینا ناڕەزایەتییەکی بەرفراوانی کۆمەڵگەی ئێرانی لێکەوتەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mahsa Amini's death sparks anger towards Iran's morality police|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2022/9/23/iran-morality-police-root-cause-iranian-protest-anger-explainer|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/australia-news/audio/2022/oct/03/mahsa-amini-how-one-womans-death-ignited-protests-in-iran Mahsa Amini: how one woman’s death ignited protests in Iran], The Guardian, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://www.msnbc.com/know-your-value/out-of-office/why-mahsa-amini-s-death-could-be-turning-point-women-n1299203 Why Mahsa Amini's death could be a turning point for women in Iran], MSNBC, 30Sep 2022</ref><ref>[https://news.sky.com/story/mahsa-amini-top-iran-official-urges-security-forces-to-deal-with-protesters-harshly-as-videos-emerge-of-people-running-while-gunshots-fire-12710882 Mahsa Amini: Top Iran official urges security forces to deal with protesters harshly as videos emerge of people running while gunshots fire], Sky News, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran Mahsa Amini has become a potent symbol for women in Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221128152637/https://curio.io/publications/financial-times/najmeh-bozorgmehr/mahsa-amini-has-become-a-potent-symbol-for-women-in-iran |date=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}, Financial Times, 27 Sep 2022</ref><ref>[https://www.forbes.com/sites/maggiemcgrath/2022/12/06/mahsa-amini-the-spark-that-ignited-a-women-led-revolution/?sh=7277199c5c3d Mahsa Amini: The Spark That Ignited A Women-Led Revolution], Forbes, Dec 6, 2022</ref> کە بەرھەمەکەی لە ئێران و ڕۆژھەڵاتی کوردستان بوو بە [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|شۆڕشی ژینا]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=لەگەڵ ڕووداوەکاندا: شۆڕشی ژینا|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/6788383.html|زمان=ku|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھا لە ئەنجامی کوژرانی ژینا ئەمینیدا بزووتنەوەی جیھانیی [[ژن، ژیان، ئازادی]] سەری ھەڵدا.<ref>[https://www.euronews.com/2023/01/11/words-have-power-what-are-the-origins-of-woman-life-freedom-iran-protest-chants Words have power: What are the origins of Iran's protest chant 'woman, life, freedom'?], euro news, 01/02/2023</ref><ref>[https://www.dw.com/en/jina-mahsa-amini-the-face-of-irans-protests/a-64007550 Jina Mahsa Amini: The face of Iran's protests], DW, 12/06/2022</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=How Mahsa Amini Became A Symbol Of Resistance In Iran|ناونیشان=https://vt.co/news/how-mahsa-amini-became-a-symbol-of-resistance-in-iran|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=VT|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Fury grows in Iran after the death of Mahsa Amini, who has become a symbol of the regime's brutality|زمان=en|ئیش=Le Monde.fr|ناونیشان=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2022/09/21/fury-grows-in-iran-after-the-death-of-mahsa-amini-who-has-become-a-symbol-of-the-regime-s-brutality_5997742_4.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Mahsa Amini has become a potent symbol for women in Iran|ئیش=Financial Times|ناونیشان=https://www.ft.com/content/628a2cc7-88a7-42fa-8487-efe5d24944a9|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەو و بزووتنەوەکە لە ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن [[پەرلەمانی ئەورووپا|پەرلەمانی ئەورووپاوە]] وەک کاندید بۆ [[خەڵاتی ساخارۆڤ]] ھەڵبژێردران<ref>[https://www.rferl.org/a/iran-amini-women-freedom-movement-sakharov-prize-eu/32634227.htm Mahsa Amini And Iran's Women, Life, Freedom Movement..]{{بەستەری مردوو|url=https://www.rferl.org/a/iran-amini-women-freedom-movement-sakharov-prize-eu/32634227.htm |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}, Radio Farda, October 11, 2023</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=بەرزترین خەڵاتی مافی مرۆڤی یەکێتی ئەورووپا بەخشرایە ژینا ئەمینی و بزووتنەوەی "ژن، ژیان، ئازادی"|ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/7317704.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Voice of America|زمان=ku}}</ref> بۆ بەرگریکردن لە ئازادی و مافەکانی مرۆڤ.<ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-67159908 Mahsa Amini awarded EU's Sakharov human rights prize], BBC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.dw.com/en/jina-mahsa-amini-wins-eus-sakharov-prize/a-67146945 Jina Mahsa Amini wins EU's Sakharov Prize], DW, 10/19/2023</ref><ref name="europarl.europa.eu">[https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231013IPR07134/jina-mahsa-amini-and-iranian-women-protest-movement-win-the-2023-sakharov-prize Jina Mahsa Amini and Iranian women protest movement win the 2023 Sakharov Prize], European Parliament, September 16, 2023</ref> == مردن == {{وتاری سەرەکی|مردنی ژینا ئەمینی|خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} ژینا ئەمینی لە ٢٢ی تەممووزی ساڵی ٢٠٠٠ لە شاری [[سەقز]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا لەدایک بووە. ئەو وێڕای بنەماڵەکەی بۆ سەیران چووبوو بۆ پارێزگای گیلان لە باکووری ئێران و لەورە ھاتبوون بۆ شاری [[تاران]] تا سەردانی خزم و کەسوکاریان لەو شارەدا بکەن. لە نزیکەی سەعاتی ٦ی ئێوارەی ڕۆژی سێشەمە لە ١٣ی ئەیلوول لە نزیکی وێستگەی مترەوی شەھید حەقانی لە دووسایدی شەھید حەقانی لە شاری تاران لە حاڵێکدا کە لەگەڵ براکەی بوو، لەلایەن ھێزە ئینتیزامییەکانی حکوومەتی ئیسلامیی ئێران بە بیانووی حیجاب دەستبەسەر کرا. دوای دەربڕینی ناڕەزایی لەلایەن کیارەش ئەمینیی برای، بەوە دەوترێت کە خوشکەکەی بۆ تێپەڕاندنی کلاسەکانی زۆرەملێ بۆ ئاگادارکردنەوە گواستراوە بۆ گرتنخانەی شەقامی ڤۆزەرای تاران و لانیزۆر تا سەعاتێکی دیکە ئازاد دەکرێت.<ref>[https://www.kurdistan24.net/ckb/story/225357-داوای-مانگرتنی-گشتی-لە-خەڵکی-ئێران-دەکرێت داوای مانگرتنی گشتی لە خەڵکی ئێران دەکرێت]، کوردستان ۲۴، 2022</ref> بەپێی ڕاپۆرتەکانی ئامادەبووان و بینەرانی ڕووداوەکە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا، ژینا ئەمینی لە لێکخۆی ھێزە ئینتیزامییەکان ژێری ئەشکەنجە و لێدان کەوتووە. بنەماڵەی ئەمینی ڕایان گەیاندووە کە لە کاتی دەستبەسەرکردنی کچەکەیان ئاڵۆزی قەوماوە و بەرپرسەکانی [[فەرماندەییی جێبەجێکردنی یاسای کۆماری ئیسلامیی ئێران|ئینتیزامی]] لە براکەشیان داوە. خاڵی ژینا ئەمینی وتی: «براکەی مەھسا (ژینا) لەوێدا بووە و کاتێک ویستویەتی لە بەرامبەریان بەرگری بکات و نەھێڵێت، گازی فرمێسکڕێژییان لێوەشاندووە».<ref>[https://www.kurdistan24.net/ckb/story/225355-گیان-لەدەستدانی-ژینا-ئەمینی-ناڕەزایەتی-لێدەکەوێتەوە گیان لەدەستدانی ژینا ئەمینی ناڕەزایەتی لێدەکەوێتەوە]، کوردستان ۲۴، 2022</ref> [[پەڕگە:Kasra Hospital - panoramio.jpg|وێنۆک|نەخۆشخانەی کەسرا.]] ژینا ئەمینی، دوو سەعات دوای دەستبەسەربوون و گواستران بۆ بنکەی پۆلیسی ئاسایشی ئاکاریی تاران لە شەقامی ڤۆزەرا، چووەتە کۆماوە و لە بەشی چاودێرییە تایبەتەکانی نەخۆشخانەی کەسرای تاران بەستەری کراوە. دوای ئەوەی کە بنەماڵەی ئەمینی سەردانی نەخۆشخانە دەکەن، پزێشکەکان دەڵێن کچەکەیان تووشی [[سەکتەی مێشک|جەڵتەی مێشک]] و [[وەستانی دڵ|دڵ]] بووە و ئیتر ھۆشیاریی نەماوە. کاتێک کیارەشی براکەی لەبەردەم گرتنخانەکە بووە، بە چاوی بینیویەتی کە ئۆتۆمبێلێکی فریاکەوتن لە گرتنخانە چووەتە دەرەوە. لە پرسگەکە ھۆکارەکەی دەپرسێت و پێی دەوترێت کە شتێکی وا نییە و یەکێک لە سەربازەکانی خۆمان بووە کە بریندار بووە. دوای نیو کاتژمێر، کیارەش بە نیشاندانی وێنەی ژینا بە چەند ژنێک، کە لە گرتنخانەکە ئازاد بوونەتەوە، حاڵی دەبێت کە ئۆتۆمبێلی فریاکەوتنەکە ھەڵگری جەستەی نیوەگیانی خوشکی خۆی بووە. موژگان ئەمینیی دایکی ژینا ئەمینی، کەمێک بەر لە بڵاوبوونەوەی ھەواڵی کۆچی دواییی ئەو گوتبوو کە پزیشکەکان خەریکی دیالیزکردنی ژینایەن و ڕای گەیاندبوو کە کچەکەی بە تەواوی ئازا و لەشساغ بووە. ژینا ئەمینی سێ ڕۆژ دوای دەستبەسەربوون و کەوتنە کۆماوە، لە ڕۆژی ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، کۆچی دواییی کرد. کۆچی دواییی ژینا لەلایەن بنەماڵەکەی پشتڕاست کراوەتەوە.<ref>[https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 یەکەم کاردانەوەی ئەمریکا بەرامبەر شەھیدکردنی کچە کوردەکەی تاران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920172011/https://www.sharpress.net/all-detail.aspx?Jimare=208994 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}، شارپرس، 2022</ref><ref>[https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 کچە کوردێک بەھۆی ئەشکەنجەدانی لەلایەن ھێزە ئەمنییەکانی تارانەوە گیانی لەدەستدا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920171100/https://www.kurdsatnews.com/news.aspx?id=16689&mapid=6 |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}، کوردسات نیووز، 2022</ref> === بەخاکسپاردن === بەرەبەیانیی ١٧ی ئەیلوول، تەرمی ژینا گواسترایەوە بۆ [[سەقز]] بە مەبەستی بە خاک سپاردن بردرا بۆ گۆرستانی ئایچی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ویدئویی از مراسم خاکسپاری مهسا امینی در سقز|ناونیشان=https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=عرشه آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920170443/https://www.arshehonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-118/42090-%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A6%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D9%82%D8%B2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=آرامستان آیچی کجاست؟|ناونیشان=https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رکنا|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920171811/https://www.rokna.net/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D8%A8%DA%A9%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-78/826431-%D8%A2%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A2%DB%8C%DA%86%DB%8C-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کاربەدەستانی ئێران ویسیان زووتر بەخاکی بسپێرن بەبێ ئامادەبوونی خەڵک، بەڵام خێزانەکەی ڕێگریان لێکردن و نەیانھێشت تا خەڵکێکی زۆر کۆبوونەوە. ھەروەھا بۆ ئەوەی خەڵک زۆر کۆنەبنەوە، ڕێگاکانی دەرەوەی شاری سەقز داخران. لە کاتی بەخاکسپاردنی، خەڵک دروشمیان دژی حکوومەتی ئێران دەوتەوە، وەک «مردن بۆ دیکتاتۆر» و «کوشتن لەسەر ڕووسەری تاکەی بکەین بوربەسەری».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=مراسم خاکسپاری مهسا امینی به تظاهرات خشم علیه دیکتاتور|ناونیشان=https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220917061531/https://fa.iranfreedom.org/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%AE%D8%A7%DA%A9%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B8%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D8%AE/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=حضور گسترده مردم در آرامستان سقز برای شرکت در مراسم تدفین مهسا امینی|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/mahsa-saqez-funeral/32038290.html|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> === کاردانەوەکان === '''ناوخۆیی''' [[پەڕگە:Uprising in Tehran, Keshavarz Boulvard September 2022 (3).jpg|وێنۆک|خەڵک خۆپیشاندان دەکەن دژی مەرگی مەھسا ئەمینی لە تاران]] * ڕێکخراوە مەدەنییەکانی شاری سەقز لە بەیاننامەیەکی ھاوبەشدا سەرکۆنەی دەستگیرکردن و [[ئەشکەنجەدان]]ی ژینایان کرد و داوای دادگاییکردنی بکەرانی ئەو ڕووداوەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رێکخراوەکانی سەقز: دەبێ تاوانبارانی کوشتنی ژینا ئەمینی سزا بدرێن|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1609202214|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> '''سیاسەتوانان''' * [[ئیبراھیم ڕەئیسی]]، سەرۆک کۆماری ئەوکاتی ئێران، فەرمانی بە وەزیری ناوخۆ کرد کە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|سەردێڕ=دستور ڕئیس جمهور درباره حادثه تلخ مهسا امینی {{!}} واکنش وزیر کشور|ناونیشان=https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=همشهری آنلاین|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220920163724/https://www.hamshahrionline.ir/news/706289/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D8%AF%D8%AB%D9%87-%D8%AA%D9%84%D8%AE-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D9%88%D8%A7%DA%A9%D9%86%D8%B4-%D9%88%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ڕەزا پەھلەوی، کوری محمەد ڕەزا پەھلەوی، لە ھەژماری خۆی لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی [[تویتەر|توویتەر]] باسی ڕووداوەکەی کرد و داوای لە خەڵک کرد بە ھەر شێوەیەک بۆیان کراوە لە دژی ئەم کارانەی حکوومەتی ئێران بوەستنەوە و پشتیوانی لە ژنانی ئازادی خوازی ئێران بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مهسا امینی بر اثر جراحات ناشی از ضرب و شتم ماموران گشت ارشاد درگذشت|ناونیشان=https://www.iranintl.com/202209163031|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=ایران اینترنشنال|زمان=fa}}</ref> * جاوید ڕەحمان، نێردەی تایبەتی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری مافەکانی مرۆڤ لە ئێران، ڕای گەیاند کە ئەم ڕووداوانە پێشێلکاریی بەربڵاوی مافی مرۆڤ لە ئێران نیشان دەدات، و نیگەرانیی خۆی سەبارەت بە ڕەفتارەکانی دژ بە ژینایان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مرگ مهسا امینی، فیلم پلیس و پرسش‌های بی‌پاسخ – DW – ۱۴۰۱/۶/۲۵|ناونیشان=https://www.dw.com/fa-ir/مرگ-مهسا-امینی-فیلم-پلیس-و-پرسشهای-بیپاسخ/a-63156449|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=dw.com|زمان=fa}}</ref> * ڕۆبێرت مالی، ئەندامی حکوومەتی [[جۆ بایدن]] بۆ کاروباری ئێران، مردنی ژینای بە کارەسات و تۆقێنەر ناو برد، لەگەڵ دەربڕینی ھاوخەمی و ھاوسۆزی خۆی بۆ بنەماڵەکەی، ڕاشی گەیاند کە پێویستە ئێران کۆتایی بە توندوتیژی و پێشێلکردنی مافە بنەڕەتییەکانی ژنانی ئێران بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نماینده آمریکا در امور ایران مرگ مهسا امینی ڕا «هولناک» خواند|ناونیشان=https://www.radiofarda.com/a/32037842.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=رادیو فردا|زمان=fa}}</ref> '''ڕێکخراوە سیاسی و مەدەنییەکان''' * ڕێکخراوی لێبووردنی نێودەوڵەتی داوای لێکۆڵینەوەی تاوانکاری کرد لە مەرگی گوماناویی ژینا ئەمینی لە ئێران. بەپێی ئەم ڕێکخراوە، دەبێت «ھەموو ئەفسەر و بەرپرسەکان» لەم کەیسەدا بدرێنە دادگا و «ئەو مەرجانەی کە دەبنە ھۆی مردنە گوماناوییەکەی، کە بریتین لە [[ئەشکەنجەدان]] و مامەڵەی خراپی دیکە، لە ناوەندەکەی دەستبەسەرکردندا، دەبێت لێکۆڵینەوەی تاوانکارییان لەگەڵدا بکرێت».<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran woman's death after morals police arrest sparks protests|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/iran-woman-dies-after-detention-by-morals-police-reports-2022-09-16/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=Reuters|agency=Reuters|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iranian woman in coma after morality police arrest: activists|ناونیشان=https://www.france24.com/en/live-news/20220915-iranian-woman-in-coma-after-morality-police-arrest-activists|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=France 24|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Saaberi|یەکەم١=Arezou|سەردێڕ=Mahsa Amini: Arrested For Islamic Guidance, Ended Up Brain Dead!|ناونیشان=https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ئیش=IranTrue|بڵاوکەرەوە=IranTrue.com|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220915123548/https://irantrue.com/mahsa-amini-arrested-for-islamic-guidance-ended-up-brain-dead/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == یادکردنەوەکان == لە تۆڕی کۆمەڵایەتی [[تویتەر|ئێکس]] (تویتەری پێشوو)، ھاشتاگی «#مھسا_امینی» و {{چبڕ|"#MahsaAmini"}} لە دوای مردنی زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن جار بەکارھێنراوە.<ref>[https://www.iranintl.com/202210023092 Mahsa Amini's hashtag on Twitter 200 million], Iran International, 3 Oct 2022</ref><ref>[https://www.euronews.com/2022/10/01/solidarity-with-iran-as-worldwide-protests-staged-over-death-of-mahsa-amini Solidarity with Iran as worldwide protests staged over death of Mahsa Amini], euronews, 3 Oct 2022</ref> لە شارەکانی وەک لەندەن و ئۆتاوا و پاریس و ڤییەنا گۆڕەپان و شەقام و پارک ھەیە کە بە ناوی ئەوەوە ناونراون.<ref>[https://jinhaagency.com/en/actual/street-in-vienna-to-be-named-after-jina-mahsa-amini-33282 Street in Vienna to be named after Jina Mahsa Amini], JINHA, 16 May 2023</ref><ref>[https://iranwire.com/en/news/117758-mahsa-jina-amini-street-plaques-unveiled-in-ottawa/ “Mahsa Jina Amini” Street Plaques Unveiled in Ottawa], Iran Wire, June 21, 2023</ref><ref>[https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ Honouring Mahsa Jina Amini] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231028105227/https://www.baywardbulletin.ca/honouring-mahsa-jina-amini/ |date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ }}, Bay Ward, September 16, 2023</ref><ref>[https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/09/18/paris-park-renamed-in-memory-of-iranian-mahsa-amini%206137522%204.html Park named Mahsa Jina Amini in Paris]{{بەستەری مردوو|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2023/09/18/paris-park-renamed-in-memory-of-iranian-mahsa-amini%206137522%204.html |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }}, lemonde, 2023</ref> لە ڕۆژانی ١٥ و ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣، ھێزە ئەمنییەکان لە [[تاران]] و شارەکانی دیکەی وەک [[سەقز]] شوێنی لەدایکبوونی ژینا ئەمینی جێگیرکران، چونکە ساڵێک بەسەر مردنی ژینا ئەمینی تێدەپەڕێت.<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2023/9/16/iran-one-year-after-the-death-of-mahsa-amini Iran: One year after the death of Mahsa Amini], Aljazeera, By Maziar Motamedi, 16 Sep 2023</ref> باوکی لە کاتی دەرچوونی لە ماڵ لە ڕۆژاوای شاری سەقز دەستبەسەرکرا و دوای ئەوەی ئاگادارکرایەوە کە ڕێوڕەسمی یادکردنەوەکە ئەنجام نەدات، ئازاد کرا. ھەروەھا ڕاپۆرتەکان ئاماژەیان بە زیادبوونی بوونی ھێزە ئەمنییەکان لە شارەکانی دیکەدا کرد لە ھەوڵێکدا بۆ ڕێگریکردن لە ھەر جۆرە نائارامییەک. ئێرانییەکانی دەرەوەی وڵات ڕۆژی ھەینی لە [[بروکسێل|برۆکسل]] خۆپیشاندانێکیان ئەنجامدا و چاوەڕوان دەکرا جگە لە کەنەدا و ئەمریکا لە شوێنەکانی دیکەی ئەورووپا خۆپیشاندانی زیاتریش بەڕێوەبچێت. ئەمریکا لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا و شانشینی یەکگرتوو بە جیا سزای نوێی بەسەر ژمارەیەک بەرپرس و قەوارەی ئێرانی لە سەروبەندی ساڵڕۆژی کۆچی دوایی ئەمینی ڕاگەیاند.<ref>[https://amnesty.ca/human-rights-news/mahsa-amini-one-year-later-we-still-say-her-name/ Mahsa Amini: One year later we still say her name], Amnesty international, September 14, 2023</ref><ref>[https://www.france24.com/en/live-news/20230916-clampdown-and-grief-as-iranians-remember-mahsa-amini Clampdown and grief as Iranians mark first anniversary of Mahsa Amini's death], France24, 16/09/2023</ref><ref>[https://www.cbsnews.com/losangeles/news/thousands-gather-on-anniversary-of-mahsa-aminis-death-for-memorial-protest-in-downtown-la/ Thousands gather on anniversary of Mahsa Amini's death for memorial protest in downtown LA], CBS News, September 16, 2023</ref><ref>[https://www.cnn.com/2023/09/17/middleeast/iran-protests-mahsa-amini-anniversary-intl-hnk/index.html Protests erupt in Iran, one year after Mahsa Amini's death], CNN, 17 Sep 2023</ref> لە ئەمریکا یاسای مەھسا ئەمینی بۆ لێپرسینەوە لە مافەکانی مرۆڤ و ئاسایش (MAHSA Act) بۆ یەکەمجار لە دوای ناڕەزایەتییەکانی ژن، ژیان، ئازادی، پێشکەش بە ١١٧ھەمین کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا کرا. مەبەستی دانانی سزا بەسەر سەرانی کۆماری ئیسلامی ئێرانە.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=H.R.9203 – MAHSA Act – 117th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/117th-congress/house-bill/9203}}</ref> پڕۆژە یاساکە بە HR 589<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=H.R.589 – MAHSA Act – 118th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/118th-congress/house-bill/589?s=1&r=13}}</ref> بۆ ئەنجومەنی نوێنەران و بە S.2626<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=MAHSA Act Senate Bill S. 2626 of 118th Congress|ناونیشان=https://www.congress.gov/bill/118th-congress/senate-bill/2626}}</ref> بۆ ئەنجومەنی پیران لە ١١٨ھەمین کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دا پێشکەشکرایەوە. === خەڵاتی ساخارۆڤ === ئەندامانی پەرلەمانی ئەورووپا خەڵاتی ساخارۆڤ بۆ ئازادی بیرکردنەوە ساڵی ٢٠٢٣یان بەخشییە ژینا ئەمینی و بزووتنەوەی [[ژن، ژیان، ئازادی]]. سەرۆک [[ڕۆبێرتا مێتسولا|ڕۆبێرتا مێتسۆلا]] ڕای گەیاند:<ref name="europarl.europa.eu2">[https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20231013IPR07134/jina-mahsa-amini-and-iranian-women-protest-movement-win-the-2023-sakharov-prize Jina Mahsa Amini and Iranian women protest movement win the 2023 Sakharov Prize], European Parliament, September 16, 2023</ref><ref>[https://abcnews.go.com/International/wireStory/masha-amini-kurdish-iranian-woman-died-police-custody-104131168 Mahsa Amini, the woman who died in police custody, is awarded EU human rights prize], ABC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/oct/19/mahsa-amini-awarded-eu-sakharov-human-rights-prize-iran Iran’s Mahsa Amini awarded EU’s Sakharov human rights prize], Guardian, October 19, 2023</ref><ref name="europarl.europa.eu3"/><ref>[https://abcnews.go.com/International/wireStory/masha-amini-kurdish-iranian-woman-died-police-custody-104131168 Mahsa Amini, the woman who died in police custody, is awarded EU human rights prize], ABC, October 19, 2023</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2023/oct/19/mahsa-amini-awarded-eu-sakharov-human-rights-prize-iran Iran’s Mahsa Amini awarded EU’s Sakharov human rights prize], Guardian, October 19, 2023</ref><blockquote>١٦ی ئەیلوول ساڵێک بەسەر کۆچی دوایی ژیان مەھسا ئەمینی تێپەڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mahsa Amini honoured with EU’s top human rights prize|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2023/10/19/mahsa-amini-honoured-with-eus-top-human-rights-prize|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref> پەرلەمانی ئەورووپا لەگەڵ ئەو کەسە بوێرانەیە کە ھەمیشە شەڕی یەکسانی، شکۆ و ئازادی دەکەن لە ئێران. ئێمە، لەگەڵ ئەوانەین کە تەنانەت لە زیندانیش درووشمی ژن، ژیان، ئازادی زیندوو دەێڵنەوە. بەدەستنیشانکردنیان بە براوەی خەڵاتی ساخارۆڤی ٢٠٢٣ بۆ ئازادیی بیرکردنەوە، ئێمە یادیان دەکەین و ھەمیشە لەگەڵ ئەوانەین کە زۆرترین خەباتیان بۆ ئازادی کرد.</blockquote> == ئەمانەش ببینە == * [[ئارمیتا گەڕاوەن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Mahsa Amini}} {{خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کوردستان|ئێران}} [[پۆل:خەڵکی سەقز]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ساخارۆڤ]] poirbeme95swkfas8usoj6v43itk5ib 0 217490 1670031 1651132 2026-09-18T19:33:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670031 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوراوەی خوڕان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-fa| شورابه‌خوران }}<br>{{lang-en| Shurabeh Khuran }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{ Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.9458| 46.129}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شوراوەی خوڕان''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.9458| 46.129 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری زەڕنە|زەڕنە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1097 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوراوەی خوڕان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری زەڕنە]]، [[ناوچەی زەڕنە]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٢٠٠)کەس و (٥٩)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] phuetj9s0f60m145qwu517yjia1wknf 0 217518 1670317 1651090 2026-09-19T07:35:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670317 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرین پەنا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-fa| شیرین پنا }}<br>{{lang-en| Shirin Pana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{ Infobox mapframe | zoom=13 |coord={{Coord| 33.9504|45.9199}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرین پەنا''' | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان#Iran | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دا##جێگە لە [[ئێران]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = 1 | پۆتانەکان = {{coord| 33.9504|45.9199 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{flagicon image| Flag of Kurdistan.svg}} [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ئیلام|ئیلام]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[شارستانی ئەیوان|ئەیوان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناوچەی زەڕنە|زەڕنە]] | جۆری_دابەشکراو٥ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٥ = [[گوندەواری زەڕنە|زەڕنە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[کوێخا]] | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 638 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[شیعە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٨٧ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرین پەنا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری زەڕنە]]، [[ناوچەی زەڕنە]]، [[شارستانی ئەیوان]]، [[پارێزگای ئیلام]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتووان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠١٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٠)کەس و (٠)[[خێزان]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦'''}}</ref> * دانیشتووانی [[گوند]]ەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] شێوەزاری ([[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) دەدوێن.<ref> http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.ilam#</ref> == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم [[گوند]]ە [[ئیسلام]] ([[شیعە]])یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرھنگ جغرافیائی ایران(ابادیھا)| ناونیشان = https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&*| نووسەر = «[[:fa:حاجعلی رزمآرا|سەرتیپ حاجعلی رزمآرا]]»| زمان = فارسی}}{{بەستەری مردوو|url=https://docviewer.yandex.ru/view/0/?page=1&* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شارستانی ئەیوان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ئەیوان]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ئەیوان]] 5l718v55ml4dbrjrx57fbq7wpwxvbzr 0 218282 1669930 1509044 2026-09-18T13:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669930 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شاھێ بەدۆ''' (لە دایکبووی ١٩٨٦ لە [[ئاگری]]، ناوی ڕاستەقینەی: شاهین گوونیش) گۆرانیبێژێکی [[باکووری کوردستان|کوردی باکوورە]]، گۆرانییەکانی بە کورمانجی دەڵێت. ئەو لە ساڵی ٢٠٠٠ یەکەم ئەلبوومی مۆسیقی بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Şahe Bedo Kimdir? - Güncel Şahe Bedo Haberleri|ناونیشان=https://www.sabah.com.tr/sahe-bedo-kimdir-|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.sabah.com.tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=KimNereli|سەردێڕ=Şahe Bedo {{!}} KimNereli|ناونیشان=https://www.kimnereli.net/sahe-bedo.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=tr}}</ref> ئەو بەهۆی گۆرانییەکانی باتمانێ باتمانێ و چاڤڕەشا من ناوبانگی دەرکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=“Cumhurbaşkanına hakaret” iddiasıyla tutuklandı|ناونیشان=https://www.gaziantephaberler.com/haber/8220624/cumhurbaskanina-hakaret-iddiasiyla-tutuklandi|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Gaziantep Haberler|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221010111336/https://www.gaziantephaberler.com/haber/8220624/cumhurbaskanina-hakaret-iddiasiyla-tutuklandi|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەلبوومەکان == * گۆڤەندی نوێ (Govenda Nû)، ٢٠٠٠ * گوڵی چیا (Gûla Çiya)، ئایاری ٢٠٠٥ * زەریا/ (Zerya)، تەممووزی ٢٠٠٩ * نابە/چاڤڕەشا من (Nabe / Çavreşamin)، ٢٠٢٠ * زەواجی بێ دڵ/پارا من (Zewaca Bê Dil/Para Min)، ٢٠٢٢ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ژیاننامە|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کوردیی باکووری]] l75obokbw2yok2hrg0chcll6vc59lds 0 219763 1670386 1652956 2026-09-19T10:38:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670386 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیواشۆکی خوارێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیواشوک سفلی }}<br>{{lang-en| Shiwashok Lower }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.01187| 44.54451}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیواشۆکی خوارێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.01187| 44.54451 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تەقتەق|تەقتەق]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئیلینجاغ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = 22.950 | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 505 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٧٨ کەس - [ ] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = زێوەدەر | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 | نووسەر = ئاراس ئیلینجاغی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221031080621/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٣]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیواشۆکی خوارێ''' یان '''شیواشۆکی خەڵەف''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی ئیلینجاغ]] لە [[قەزای تەقتەق]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == دانیشتوان == بە پێی سەرژمێری ناوخۆیی [[قەزای تەقتەق]]، لە ساڵی ٢٠١٣دا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە پێکھاتووە لە (٢٧٨) کەس و (٣٨) [[خێزان]].- [ ] <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = زێوەدەر | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 | نووسەر = ئاراس ئیلینجاغی | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221031080621/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/78220.PDF?ver=131550325270000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای تەقتەق}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 46bx6osw64h5p22da19ziv68hzcluih 0 219865 1670348 1661412 2026-09-19T09:53:47Z Ali mariwan 79194 /* */ 1670348 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Lockheed Martin F-22 Raptor '09-191 - FF' (27585274634).jpg|وێنۆک]] '''فڕۆکەی جەنگی باڵادەستی ئاسمانی''' ({{بە ئینگلیزی|Air Superiority Fighter}}) فڕۆکەیەکی جەنگییە کە بۆ دەستبەسەرداگرتنی کۆنترۆڵی ئاسمانی دوژمن دروستکراوە بە دامەزراندنی بەرزی تاکتیکی (باڵادەستی ئاسمانی) بەسەر [[ھێزی ئاسمانی]] بەرامبەردا. شەڕکەرانی بەرزی ئاسمانی بە پلەی یەکەم ئەرکی ئەنجامدانی شەڕی ئاسمانییان لەسەرە دژی فڕۆکەی چالاکی و چەکداری بچووک (زۆربەی جار شەڕکەری دوژمن)، و نەھێشتنی ھەر ئاڵنگارییەک لەسەر کۆنترۆڵکردنی ئاسمانی، ھەرچەندە ھەندێکیان (بۆ نموونە شەڕکەری ھێرشبەر) ڕەنگە ڕۆڵێکی لاوەکییان ھەبێت بۆ فڕۆکەی ئاسمانی لە [[ھێرشی ئاسمانی]]. لە کاتی جەنگی جیھانی دووەم و لە ڕێگەی جەنگی کۆریاوە، شەڕکەرەکان بەپێی ڕۆڵەکانیان پۆلێن دەکران: شەڕکەری قورس، ڕێگریکەر، شەڕکەری شەوانە و ھتد. لەگەڵ پەرەپێدانی مووشەکی ڕێنمایی کراو لە ساڵانی ١٩٥٠دا، دیزاینەکە جیاواز بوو لە نێوان شەڕکەرەکان کە باشتر بوون بۆ شەڕکردن لە ڕژێمی دەرەوەی مەودای بینین (BVR). ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|جەنگی جیھانیی یەکەم|شەڕ|فڕین}} [[پۆل:فڕۆکەی شەڕکەر]] dstrrzgkh6za3o5cxgf7xf6rhrl0s6k 0 219941 1670209 1590831 2026-09-19T01:36:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1670209 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Shoshana_Damari1961.jpg|وێنۆک|شۆشانا دامەری]] '''شۆشانا دامەری''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: שושנה דמארי؛ ٣١ی ئازاری ١٩٢٣–١٤ی شوباتی ٢٠٠٦) گۆرانیبێژێکی [[یەمەنی]]-[[ئیسرائیل]]ی بوو کە بە «شاژنی [[مۆسیقای عیبری]]» ناسراوە.<ref>[https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/986875241.html?dids=986875241:986875241&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Feb+15%2C+2006&author=&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=B.11&desc=Obituaries ''L.A. Times Obituary'' : Shoshana Damari, 83; Israeli Singer, 'Queen of Hebrew Music'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916082533/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/986875241.html?dids=986875241:986875241&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Feb+15,+2006&author=&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=B.11&desc=Obituaries |date=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢ }}</ref> == ژیاننامە == [[پەڕگە:PikiWiki_Israel_1019_Shoshana_Damari_tomb_קברה_של_שושנה_דמארי.JPG|وێنۆک|ڕاست|گۆڕی شۆشانا داماری لە [[گۆڕستانی ترامپێڵدۆر|گۆڕستانی ترامپڵدۆر]] لە تەلئەبیب]] شۆشانا دامەری لە دامار لە [[یەمەن]] لەدایک بووە. خێزانەکەی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچیان کرد بۆ مەندەت فەلەستین و لە [[ڕیشۆن لێزیۆن]] نیشتەجێ بوون.<ref name="jwa.org">[http://jwa.org/encyclopedia/article/damari-shoshana Encyclopedia of Jewish Women: Shoshana Damari]</ref> داماری ھەر لە تەمەنی گەنجییەوە تەپڵی لێدەدا و بە ھاوڕێیەتی بۆ دایکی دەوتەوە، کە لە ئاھەنگ و کۆبوونەوە خێزانییەکانی کۆمەڵگەی [[یەمەنییەکان]] لە [[ئیسرائیل]] گۆرانی دەگوت.<ref name="jwa.org"/> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا یەکەم گۆرانییەکانی لە ڕادیۆ پەخش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana|سەردێڕ=Heroes - Trailblazers of the Jewish People|وێبگە=Beit Hatfutsot|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191117113555/https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana}}</ref> لە ستۆدیۆی شولامیت لە [[تێل ئەڤیڤ|تەلئەبیب]] گۆرانی و نواندن خوێندوویەتی و لەوێ شلۆمۆ بۆسمی بەڕێوەبەری ستۆدیۆکە ناسیوە کە بووە بە بەڕێوەبەری تایبەتی خۆی. لە ساڵی ١٩٣٩ ھاوسەرگیریان کردووە و کچێکیان بە ناوی ناڤا بووە. داماری دوای تووشبوونی بە ھەوکردنی [[سیەسۆ|سییەکان]] بۆ ماوەیەکی کورت لە تەلئەبیب کۆچی دوایی کرد. ئەو لەکاتێکدا کۆچی دوایی کرد کە کالانیۆت لەلایەن خێزان و ھاوڕێکانییەوە گۆرانی دەوترێت کە لە چەند ڕۆژی کۆتاییدا لە چاودێریدا دانیشتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.israelnationalnews.com/news.php3?id=98497 |سەردێڕ=Singer Shoshana Damari Passes Away |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە= Arutz Sheva|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٠٦}}</ref> لە [[گۆڕستانی ترامپێڵدۆر|گۆڕستانی ترامپڵدۆر]] لە تەلئەبیب بە خاک سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.haaretz.com/print-edition/business/the-world-s-quietest-neighbors-1.298675|سەردێڕ=The world's quietest neighbors|یەکەم=Shlomit|دوایین=Tzur|ئیش=[[Haaretz]]|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131114214513/http://www.haaretz.com/print-edition/business/the-world-s-quietest-neighbors-1.298675|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == خەڵات و ناساندن == لە ساڵی ١٩٨٨ داماری [[خەڵاتی ئیسرائیل]] بۆ گۆرانی عیبری پێبەخشرا<ref>[https://www.nytimes.com/2006/02/15/arts/music/shoshana-damari-83-noted-israeli-singer-is-dead.html Shoshana Damari, 83, Noted Israeli Singer, Is Dead]</ref><ref name=prize>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Israel Prize Recipients 1988 (in Hebrew) | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥| ناونیشان = http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashmach}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Shoshana Damari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|ژن|فیلم|مۆسیقا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئیسرائیلی]] [[پۆل:ئەکتەری شانۆی ئیسرائیل]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی یەمەنی]] [[پۆل:مەرگەکان بە سیەسۆ]] j7rwww305ez2rainkgosshdzwrhjvrj 0 220127 1670362 1651084 2026-09-19T10:34:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670362 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیلە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیلة }}<br>{{lang-en| Shila }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.03997| 44.60378}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیلە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.03997| 44.60378 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیلە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی کۆیە]](ناوەند) لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] qm7t4w40om39pnw8p7c5v5npsoelxa8 0 220304 1670300 1390463 2026-09-19T07:33:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670300 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty||title=[[پاشا (ناونیشان)|پاشا]]|image=Shershah.jpg|caption=تابلۆی شێرشا|succession=[[ئیمپراتۆریەتی سور|سوڵتانی ئیمپراتۆریەتی سور]].|reign=١٥٣٧-٢٢ی ئایاری ١٥٤٥|coronation=١٨ی ئایاری ١٥٣٨|predecessor=[[هومایوون]]|successor=[[ئیسلام شا سوری]]|spouse=ئوتمەدۆن نیسا بەنۆ بێگم <br />رانی شا بێگم <br /> لالبای [[مەروار]]|issue=[[ئیسلام شا سوری]] (جەلال خان)<br /> عادل خان {جەواد خان سوری} نەوەى شێر شا سوری|full name=فەرید خان لۆدی|house=[[ئیمپراتۆریەتی سور|قەسری سور]]، ئیدیعاکار لە ڕزگاربووانی [[غوریانەکان|قەسر غور]].<ref name="Sarwani">{{یادکرد وب |url=http://persian.packhum.org/persian/pf?file=80201014&ct=78|title= تاریخ شیر شاهی; یا تحفت الاکبر شاهی از عباس خان سروانی. فصل اول. شرح سلطنت شیرشاه سوری. |page=78|author=عباس خان سروانی|work=سر ح. م. الیوت|location=لندن|publisher= موسسه علوم انسانی پاکارد |year=۱۵۸۰|access-date=4 September 2010|author-link=تاریخ شیر شاهی}}</ref>|native_lang1=[[پشتو]]|dynasty=[[ئیمپراتۆریەتی سور|شانشینی سور]].|father=حەسەن خان سور|birth_date=١٤٧٢ یان ١٤٨٦|birth_place=[[ساسارام]]، [[سوڵتانی دەلهی]] (ئێستا لە [[بیهار]]، [[هیندستان]])<ref name="سەروانی"/>|death_date=۲۲ می ۱۵۴۵ (سن ۷۳، یا ۵۹)|death_place=[[پەیوەندیکەر]]|place of burial=[[گۆڕستانی شیر شا سوری]]، ساسارام|religion=[[ئیسلامی سوننە]]}} فەریدخان شیر شا سوری (١٤٨٦ – ٢٢ی ئایاری ١٥٤٥)، ناسراو بە شیرخان، دامەزرێنەری شانشینی سوری تەمەن کورت بوو لە باکووری هیندستان. بە ڕەچەڵەک پشتون بووە و پایتەختی خۆی کردووە بە دەهلی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|سەردێڕ=Coinage -- Mughal Coinage|ناونیشان=http://www.rbi.org.in/currency/museum/c-mogul.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20021005231609/http://www.rbi.org.in/currency/museum/c-mogul.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chaurasia|یەکەم=Radhey Shyam|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8XnaL7zPXPUC&pg=PA179|سەردێڕ=History of Medieval India: From 1000 A.D. to 1707 A.D.|ڕێکەوت=2002|بڵاوکەرەوە=Atlantic Publishers & Dist|ژپنک=٩٧٨-٨١-٢٦٩-٠١٢٣-٤|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٥٤٠دا بە شکستپێهێنانی گورکانییەکان هاتە سەر دەسەڵات و لە ساڵی ١٥٤٥ لەناکاو کۆچی دوایی کرد و ئیسلام شا سوری شوێنی گرتەوە.  گۆرکانیەکان بە سەرهەڵدانەوەی شانشینی سوریا شکستیان هێنا. == باکگراوند == فەریدخان، نازناوی شیرخان، سەرەتا سەرباز بووە، پاشان لە سەردەمی [[بابور]]دا، گەیشتە پلەی فەرماندە لە سوپای گورکان، پاشان بووە بە والی [[بیهار]]. ساڵی ١٥٣٧ کاتێک هومایون کوڕی بابور لەگەڵ سوپاکەی لە پایتەخت دوور بوو، شیرخان کاتێکی گونجاوی بینی و لە ویلایەتی [[بەنگالۆر|بەنگال]] دەستی بە یاخیبوون کرد و شانشینی شامی دامەزراند. [[هومایوون|ناسر الدین هومایون]]، پادشای گورکان کە پاش شکستپێهێنانی شیرشا سوری بەرەو ئێران هەڵاتبوو، لەلایەن [[شا تەهماسبی یەکەم|شا تەحماسب]] پاڵپشتی کرا و تەنانەت بە هاوکاری ئەو قەندەهاریشی کۆنترۆڵکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shēr Shah of Sūr {{!}} Indian emperor {{!}} Britannica|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Sher-Shah-of-Sur|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.britannica.com|زمان=en}}</ref> لە ماوەی پێنج ساڵی حوکمڕانیدا، لە ساڵی ١٥٤٠ تا ١٥٤٥، شیر شا چاکسازی جۆراوجۆری سەربازی و وڵاتی جێبەجێ کرد و سیستماتیزەکردنی لە هیندستان ڕێکخستەوە. == شەڕ لەگەڵ هومایون == ڕکابەریی نێوان هومایون و براکەی [[کامەران میرزا گۆرکانی|کامران میرزا]] بووە هۆی لاوازبوونی هومایون و زۆری نەخایاند شیر شا و بەهادور شا هێرشیان کردە سەر هومایون. سوپای هومایون و سوپای شیرشا لە ساڵی ١٥٣٩/٩٤٥ی زایینی لە "[[بەگزار]]" تێکهەڵچوون. هومایون بە سوپا لاوازەکەیەوە ترساوە و نەیویستووە بچێتە ناو شەڕەکەوە و پێی باشتر بوو لەگەڵ شیرشادا بچێتە ئاشتی و حکومەتی [[بیهار]] و [[بەنگال]] ڕادەست بکات کاتێک ئەفغانییەکان لەناکاو لە پشتەوە هێرشیان کردە سەر سوپای هومایون. . گۆرکانیەکان سەریان سوڕما و هەڵاتن. زۆرێک لە سەربازەکانی سوپای هیندستان یان هومایون لە ڕووباری [[گەنگز]] خنکاون، بەڵام هومایون توانی لە ژیاندا بمێنێتەوە و شێرشا بە پاڵەوانێکی ئەفغانی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rajadhyaksha|یەکەم=Ashish|ناونیشان=http://archive.org/details/encyclopaediaofi0000raja|سەردێڕ=Encyclopaedia of Indian cinema|ڕێکەوت=1999|بڵاوکەرەوە=London : British Film Institute|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥١٧٠-٦٦٩-٦}}</ref>هومایون جارێکی تر خۆی بۆ شەڕ ئامادە کرد و لە ساڵی ١٥٤٠ی زایینی/٩٤٧ی زایینی لەگەڵ سوپای شیرشا لە قەنووج شەڕی کرد و جارێکی تر شکستی هێنا و بۆ ڕزگارکردنی ژیانی ناچار بوو تەختی پاشایەتی ڕادەستی نەیارە سەرکەوتووەکەی بکاتەوە. بەڵام بەهۆی ئەوەی کامەرانی برای پەناگەی لە خاکەکەی نەدا، هەڵات بۆ سند و پاشان سەفەری ئێرانی کرد و پەنای بۆ دەرباری شا تەحمەساب برد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rajadhyaksha|یەکەم=Ashish|ناونیشان=http://archive.org/details/encyclopaediaofi0000raja|سەردێڕ=Encyclopaedia of Indian cinema|ڕێکەوت=1999|بڵاوکەرەوە=London : British Film Institute|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥١٧٠-٦٦٩-٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھیندستان|ئەفغانستان|ئیسلام|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Sher Shah Suri}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٦]] [[پۆل:مردووانی ١٥٤٥]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:پەشتوون]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٢]] [[پۆل:ھیندییەکانی بە ڕەچەڵەک ئەفغان]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ١٥یەم]] otgr23lwpk4vdlj8qkaan6k7z57ra2g 0 220361 1670231 1508842 2026-09-19T01:54:03Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Flag_of_Kraków.svg لەگەڵ [[File:Flag_of_Kraków(2-3).svg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: different aspect ratio than statute..) 1670231 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Flag of Kraków(2-3).svg|وێنۆک|ئاڵای کراکۆڤ]] [[پەڕگە:Free_City_of_Kraków_1815.svg|وێنۆک|شوێنی شاری ئازادی کڕاکۆف لە ناوخۆی ئەورووپا]] '''شاری ئازادی کڕاکۆف''' [[دەوڵەت شار|کۆمارێکی شار]] بوو کە لەلایەن [[کۆنگرەی ڤیەننا]] لە ساڵی ١٨١٥ دروست کرا، کە شاری [[کڕاکۆف]]ی پۆڵەندی و ناوچەکانی دەوروبەری لەخۆگرتبوو. بە ھاوبەشی لەلایەن سێ دراوسێی وڵاتەکەیەوە ([[ڕووسیا]]، [[پرۆسیا]] و [[نەمسا]]) کۆنترۆڵکرابوو، و ناوەندێکی ئاژاوەگێڕان بوو بۆ پۆڵەندایەکی سەربەخۆ. لە ساڵی ١٨٤٦ لە دوای ڕاپەڕینی سەرکەوتوو نەبووی کراکۆڤ، شاری ئازادی کراکۆڤ لەلایەن ئیمپراتۆرییەتی نەمسا لکێندرا.{{sfn|Degan|1997|p=٣٧٨}} پاشماوەی دوکایەتی وارشۆ بوو کە لە دوای کۆنگرە لە ساڵی ١٨١٥ لە نێوان سێ دەوڵەتەکەدا دابەشکرا. شاری ئازادی کراکۆڤ شار-دەوڵەتێک بوو کە زۆرینەی بە [[زمانی پۆڵەندی]] قسە دەکرد؛ لە دانیشتووانەکەی ٨٥٪ کاسۆلیک بوون، ١٤٪ جوولەک بوون، لەکاتێکدا ئایینەکانی دیکە کەمتر لە ١٪ پێکھاتبوون. شاری کراکۆڤ خۆی ژمارەی جوولەکەکانی ھەبوو کە نزیکەی ٤٠٪ بوو، لەکاتێکدا ئەوانی دیکە نزیکەی تەنیا کاسۆلیکی پۆڵەندی زمان بوون.<ref name="censuses">''Censuses of the Austro-Hungarian Statistical Central Commission'', cited in Anson Rabinbach, ''The Migration of Galician Jews to Vienna.'' Austrian History Yearbook, Volume XI, Berghahn Books/Rice University Press, Houston 1975, p. 46/47 (table III)</ref>{{sfn|Hertslet|1875|p=١٢٧}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Free City of Kraków}} [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٥]] [[پۆل:کڕاکۆف]] [[پۆل:وڵاتە پێشووەکان]] 3c76cetn5xvo2maxop8ndbygqxnvq6p 0 220392 1669995 1651140 2026-09-18T16:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1669995 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شمەخڕە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شمخرة }}<br>{{lang-en| Shmakhra }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.094770| 44.280929}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شمەخڕە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.094770| 44.280929 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ! کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شمەخڕە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش|شارەدێی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە|شارۆچکەی کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 8nrh8qljs2yxni3fyz34w862awbwzib 0 220394 1670387 1651075 2026-09-19T10:38:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670387 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیواشۆکی سەرێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیواشوک علیا }}<br>{{lang-en| Shiwashoki Upper }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.03893| 44.51417}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیواشۆکی سەرێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.03893| 44.51417 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٦٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیواشۆکی سەرێ''' یان ''' شیواشۆکی قەڵەم''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. == ئەمانە ببینە == * [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] 16kkb7cwtvckj3qmjwvy96id83s2gr4 0 220398 1670390 1651073 2026-09-19T10:39:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670390 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیوی ساماڵ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیوي سامال }}<br>{{lang-en| Shiwi Samal }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.08833| 44.53122}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیوی ساماڵ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.08833| 44.53122 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئاڵا و لۆگۆی هەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://gov.krd/information-and-services/press-material/ |ڕێکەوتی سەردان= ١ـ١١ـ٢٠٢٢ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کۆیە|کۆیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی شۆڕش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ! کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیوی ساماڵ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی شۆڕش]] لە [[قەزای کۆیە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای کۆیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کۆیە]] f13m58aes9xo75bbxnd7jmeld32gem6 0 220419 1669956 1401891 2026-09-18T15:02:14Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669956 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=ئاوازی دەنگی تەواو ٣|image=Pitch Perfect 3.jpg|alt=|caption=|director=تریش سی|producer={{Plainlist| * پاول بروکس * ماکس ھاندلمان * ئیلیزابێس بانکس }}|screenplay={{Plainlist| * کەی کانۆن * مایک وایت }}|story=کەی کانۆن|starring={{Plainlist| * [[ئانا کاندریک]] * ڕیبیل ویلسۆن * ھەیلی ستانفیلد * بریتنی سنۆو * ئانا کامپ * ئەلێکس کناپ * ھانا مەی لی * جۆن مایکل ھیگنس * ئیلیزابێس بانکس }}|music=کریستۆفەر لینێرتز|cinematography=ماتیو کلارک|editing={{Plainlist| * کرەیگ ئالپێرت * کۆلین پۆتۆن }}|production_companies={{Plainlist| * [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]<ref name=thr/> * فیلمەکانی بازنەی ئاڵتوونی<ref name=thr/> * پیکچەرزی جیھانی نایاب<ref name=thr/> * بەرھەمھێنانی برۆونستۆن<ref name=thr/> }}|distributor=[[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]|released={{Film date|٢٠١٧|١١|٣٠||٢٠١٧|١٢|٢٢|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}|runtime=٩٣ دەقە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pitch Perfect 3|ناونیشان=https://www.amctheatres.com/movies/pitch-perfect-3-48441|بڵاوکەرەوە=[[AMC Theatres]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180104034757/https://www.amctheatres.com/movies/pitch-perfect-3-48441|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|country=ویلایەتە یەکگرتووەکان|language=ئینگلیزی|budget=٤٥ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM" />|gross=١٨٥.٤ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=pitchperfect3.htm|سەردێڕ=Pitch Perfect 3 (2017)|ئیش=[[Box Office Mojo]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180720233502/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=pitchperfect3.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} '''ئاوازی دەنگی تەواو ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Pitch Perfect 3}}) [[فیلمی کۆمێدی|فیلمێکی کۆمیدی]] مۆسیقی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٧ لە دەرھێنانی تریش سی و نووسینی کای کانۆن و مایک وایت. درێژەی فیلمی ئاوازی دەنگی تەواو ٢م و سێیەم و کۆتا قۆناغی زنجیرەی ئاوازی دەنگی تەواوەەە، فیلمەکە [[ئانا کاندریک|ئانا کێندریک]]، ڕیبێل ویلسۆن، ھایلی ستاینفێڵد، بریتانی سنۆ، ئانا کامپ، ھانا مای لی، [[ئیستەر دین]]، کریسی فیت، ئەلێکسیس بەشدارن کناپ، کێلی جاکل، شێلی ڕێگنەر، جۆن مایکل ھیگینز و ئەلیزابێس بانکز ھەموویان ڕۆڵی خۆیان لە فیلمەکانی پێشوو دووبارە دەکەنەوە، ھەروەھا [[جۆن لیسگۆ]] و دیجیی خالد و ڕوبی ڕۆز و مات لانتەر و گای بێرنێت لەگەڵیاندا بەشدارن. فیلمەکە دوای خێزانی بێلا دێت کە ئێستا کۆلێژیان تەواو کردووە، کە یەکتریان بینیوە بۆ یەک نمایشی کۆتایی پێکەوە لە کاتی گەشتێکی دەرەوەی وڵاتی یو ئێس ئۆدا. وێنەگرتنی سەرەکی فیلمەکە لە کانونی دووەمی ساڵی ٢٠١٧ لە شاری [[ئەتڵانتا]] لە [[جۆرجیا (ویلایەت)|ویلایەتی جۆرجیا]] دەستی پێکرد و لە مانگی نیسانی ٢٠١٧ کۆتایی ھات، فیلمەکە لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ لە ئەمریکا نمایشکرا و لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی جیاوازی لێکرا و داھاتەکەی لە سەرانسەری جیھاندا ١٨٥ ملیۆن دۆلار بوو لە بەرامبەر بودجەی ٤٥ ملیۆن دۆلار بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Jeff Giles|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Jumanji: Welcome to the Jungle is Certified Fresh|ناونیشان=https://editorial.rottentomatoes.com/article/jumanji-welcome-to-the-jungle-is-certified-fresh/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180111074035/https://editorial.rottentomatoes.com/article/jumanji-welcome-to-the-jungle-is-certified-fresh/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Pitch Perfect 3' is...fine, and you can't have expected more than that|ناونیشان=http://mashable.com/2017/12/19/pitch-perfect-3-review-roundup/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222002546/http://mashable.com/2017/12/19/pitch-perfect-3-review-roundup/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Mashable]]}}</ref> دووەم [[فیلمی کۆمیدی]] مۆسیقی لە ھەموو سەردەمێکدا کە داھاتی زۆری بەدەستھێناوە، لە دوای فیلمی پێش خۆیەوە.<ref name="boxofficemojo1984">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=List of Top Grossing Music Comedy Films, 1984-Present|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/genres/chart/?id=musiccomedy.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141211072204/http://boxofficemojo.com/genres/chart/?id=musiccomedy.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo}}</ref> == چیرۆک == دوای دوو ساڵ لە پێشبڕکێی کۆتایی، خێزانی بێلا لە زانکۆی باردن دەرچوون، بەڵام ھەموویان ڕقیان لە کارەکانیانە. وە بۆ ئەوەی دۆخەکە خراپتر بێت، پەیوەندییەکەی بێکا و جێسی لە نێوان فیلمی دووەم و سێیەمدا کۆتایی ھات و پەیوەندی ئیمی و بامپەریش زۆر نەخایاند. بێکا، ئیمی، کلۆی، ئۆبری، لیلی، ستایسی، سینتیا ڕۆز، فلۆرێنسیا، جێسیکا و ئاشلی زۆر دڵخۆشن کاتێک ئێمیلی کە ئێستا پلە باڵا و سەرکردەی باردن بێلای ئێستایە، بانگھێشتیان دەکات بۆ بۆنەیەک. بە گەیشتن بە کۆبوونەوەکە، دەزانن کە ئێمیلی بە سادەیی بانگھێشتی کردوون بۆ بینینی بێلا نوێیەکان نەک گۆرانی بڵێن. دواتر خێزانی بێلا لە باڕێکدا کۆدەبنەوە و بێھیوا دەبن و دەریدەبڕن کە چەندە بیری یەکتر دەکەن. ئابری ڕازییان دەکات کە بەشداری گەشتێکی یو ئێس ئۆ بکەن، بەو ھیوایەی باوکی بیبینێت. ئیمیلی جێگەی ستایسی پڕدەکاتەوە کە دووگیانە بە منداڵێکی ھەشت مانگە. بێلاکان لە بنکەیەک لە شاری ڕۆتا لە [[ئیسپانیا]] دەنیشنەوە، سەربازانی پەیوەندیدار شیکاگۆ و زیکی پێشوازییان لێدەکەن. ھەروەھا سێ گرووپەکەی دیکەش دەناسن، لەنێویاندا کوارتێتی مێینەی ڕۆحی خراپ (ئێڤەرمۆست). ئەوانی تر ئامێری مۆسیقا بەکاردەھێنن، ئەمەش وا دەکات خێزانی بێلا ھەست بە وازھێنان بکەن. کلۆی دەست دەکات بە کەوتنە داوی خۆشەویستی بۆ شیکاگۆ. ئیمی قەڵەو دەزانێت کە فێرگس، باوکە دوورکەوتووەکەی (ھەروەھا ئاغای تاوانە نێودەوڵەتییە بێبەزەییەکان) لە ھۆتێلەکەیان دۆزیویەتیەوە. خێزانی بێلا بانگھێشت دەکرێن بۆ ئاھەنگێک لە خانووی دیجەی خالد، لە کاتێکدا ئیمی بانگھێشت دەکرێت بۆ پاڵەوانێتی پۆکەر. پاڵەوانێتییەکە فێڵێکی فێرگوس بوو، کە سواڵ دەکات بۆ ئەوەی لە ژیانی ئیمیدا بێت، ئەمەش دوای ئەوەی پێی وایە ئەو گۆڕاوە، ڕازی دەبێت. بێکا ھاوڕێیەتی لەگەڵ تیۆ بەرھەمھێنەری مۆسیقای دیجی خالد پەرەپێدەدات، کە سەرسام دەبێت کاتێک بە ئاسانی تێکەڵەیەک لە گۆرانییەکانی خۆی لەسەر ئامێرەکانی مۆنتاژکردنی خالد بەرھەم دەھێنێت. چەند ساتێک دواتر ئاھەنگەکە دەکەوێتە ناو ئاژاوەیەکەوە کاتێک ئاوبری بە ھەڵە ئاگر دەکاتەوە. لە کاتێکدا خێزانی بێلا لە شەرمەزاریدا دەسوڕێنەوە، ستەیسی بە ھەواڵێکەوە پەیوەندی دەکات کە کچەکەی بێلا لەدایک بووە، ئەمەش بەھێزیان دەکات. گەڕانەوە بۆ گەشتەکە، خێزانی بێلا نمایش دەکەن بۆ جەماوەرێکی سەرسام. فێرگس و ئیمی وردە وردە یەکدەگرنەوە، تاوەکو بە ھەڵە ئاشکرای دەکات کە تەنھا ھەوڵی بەدەستھێنانی ئەکاونتەکەی دەدات کە بە بڕی ١٨٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی لە دەریاوە دروستکراوە و لەلایەن دایکی ئیمیەوە دروستکراوە، ئەمەش وایکردووە ئیمی ئینکاری باوکی بکات. لەم نێوەندەدا دی جەی خالد داوای لە بێکا دەکات بێتە گرووپەکەیەوە بەبێ بێلاکان. بێکا ئەو ئۆفەرە ڕەتدەکاتەوە و دەگەڕێتەوە ژوورەکەی، و بەو گروپە ناڵێت کە داوای لێکرابوو. بێلاکان (بەبێ بێکا و ئیمی) دەڕفێنرێن و دەبرێنە ناو یەختەکەی فێرگس، وەک ھەوڵێک بۆ دەستکاریکردنی ئیمی. کاتێک ئەو و بێکا ئاگاداری ڕفاندنەکە دەبن، بە دزییەوە دەچنە ناو کەشتییەکەوە. بێکا سەرقاڵی فێرگس دەکات بە سەرکردایەتیکردنی بێلاکان لە سەر کەشتیەکە گۆرانیەک دەڵێن بەناوی "ژەھراوی بەئینگلیزی (toxic)"بۆ ئەوەی سەرقاڵیان بکەن، لە کاتێکدا ئەیمی بۆمبێک دادەنێت و دەیتەقێنێتەوە. خێزانی بێلا لە یەختەکە ھەڵدێن و دواتر فێرگس دەستگیر دەکرێت. دوای ئەوەی بێلاکان لەلایەن سەربازەکانەوە ڕزگار دەکرێن، ئەیمی پێشنیارەکەی دی جەی خالد بۆ بێکا بۆ ئەوانی تر ئاشکرا دەکات. ھانی دەدەن کە ئەو دەرفەتە وەربگرێت، ھاوڕان لەسەر ئەوەی کاتی ئەوە ھاتووە بەردەوام بن لە ژیانیان. دەزانن وەک خێزانێک بە یەکەوە دەمێننەوە. لە کۆتا نمایشی یو ئێس ئۆدا، بێکا بەژدار دەبێت لەگەڵ دی جەی خالد، پاشان بێلاکان دەھێنێتە سەر شانۆ بۆ ئەوەی گۆرانی کۆتایی خۆیان بڵێنەوە – "ئازادی! '٩٠". گەیڵ و جۆن، بێژەری گشتی کاتێک خێزانی بێلا لە سەرەتادا ڕکابەرییان دەکرد، فیلمێکی دیکۆمێنتاریی بێلایان تۆمارکردووە، تەنھا کاتێک جۆن تێدەگات کە دوا نمایشی خێزانی بێلایان تۆمار نەکردووە، تووشی شۆک دەبن. ئێستا ژیانی خێزانی بێلاکان بەرەو باشتر دەڕوات: ئیمی بانکرۆڵی نوێی خۆی بۆ ڕێزلێنان لە گۆرانیبێژان بە ناوی ئیمی بەکاردەھێنێت؛ ئاوبری وەک ڕاھێنەری لەدایکبوون کاردەکات؛ عەرەبانەی شەربەتی فلۆ دەبێتە براندێکی نێودەوڵەتی؛ کلۆی دەچێتە قوتابخانەی پزیشکی ئاژەڵان؛ سینتیا-ڕۆز ناوی خۆی تۆمار دەکات لە قوتابخانەی فڕینی یو ئێس ئەی ئێف؛ ئیمیلی دەگەڕێتەوە بۆ باردن و بۆ گۆرانی نووسینەکەی؛ لیلی ئاشکرای دەکات کە بێدەنگ بووە چونکە شەیتان گیرۆدەی بووە، بۆمبەکە لێی دەرھێناوە و ناوی ڕاستەقینەی ئیستەرە، و پەیوەندی لەگەڵ دیجیی دراگۆن نوتز دەستپێدەکات؛ ئاوبری پەیوەندی بە باوکیەوە دەکاتەوە؛ کلۆی و شیکاگۆ دەبنە خۆشەویست؛ ئێستا بێکا سەرۆکی تیۆیە. == بەژداربووان == *[[ئانا کاندریک|ئانا کێندریک]] وەک بیکا میشێل، خوێندکاری پێشوو و سەرۆکی پێشووی یانەی باردن بێلاس، کە وەک بەرھەمھێنەر کاردەکات بەڵام بەھۆی جیاوازییە داھێنەرەکانەوە وازی لێدەھێنێت، پێش ئەوەی پەیوەندی بە گەشتەکەوە بکات. لە دوو ساڵی ڕابردوودا شوقەیەکیان لە شاری نیویۆرک لەگەڵ باشترین ھاوڕێکانی کلۆی و فەت ئیمی ھاوبەشە. *ریبێل ویڵسن وەک پاتریشیا "ئەیمی قەڵەو" ھۆبارت، خوێندکارێکی پێشووی کۆمیدی متمانەبەخۆبووی زۆر لە فیلمی باردن بێلاکام، خەڵکی ئوسترالیا. پێش ئەوەی بەشداری گەشتەکە بکات، نمایشێکی تاک ژنی ئەنجامدا بە ناوی "ئەیمی قەڵەو واتھاوس". *ھایلی ستاینفێڵد وەک ئیمیلی جەنک، خوێندکاری باڵا لە زانکۆی باردن و سەرۆکی ئێستای باردن بێلاسی نوێ، کە بەشداری ھاوپۆلەکانی پێشووی دەکات بۆ گەشتەکە. *بریتنی سنۆ وەک کلۆی بیل، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاس و ھاوسەرکردەی پێشوو، کە تامەزرۆی ڕۆژانی شکۆمەندییە لەگەڵ بێلاکان. پێش ئەوەی بەشداری لە گەشتەکەدا بکات داواکاری پێشکەش کرد بۆ ئەوەی بچێتە قوتابخانەی پزیشکی ئاژەڵان. *ئانا کامپ وەک ئاوبری پۆزن، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاکانە و سەرکردەی پێشوو، پێش بێکا کە لە کۆشکی گەڵا کەوتووەکان کاردەکات. لە ڕێگەی باوکیەوە خێزانی بێلا بانگھێشت کران بۆ گەشتی یو ئێس ئۆ. *[[جۆن لیسگۆ|جۆن لیتگۆ]] وەک فێرگس ھۆبارت، باوکی تاوانباری دوورکەوتووی ئەیمی قەڵەوە *دی جەی خالد وەک خۆی *ھانا مای لی وەک لیلی ئۆناکورامارا/ئیستەر، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاکانە کە بە دەنگی بێدەنگی قسەکردن و لێدوانە سەیرەکانی ناسراوە. پێش ئەوەی پەیوەندی بە گەشتەکەوە بکات وەک بەرگدروو کاری کردووە. *[[ئیستەر دین]] وەک سینتیا ڕۆز ئادەمز، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاکانە، کە پێش ئەوەی بەشداری لە گەشتەکەدا بکات، لە ھاوشێوەکردنی قوتابخانەی فڕین شکستی ھێناوە. *کریسی فیت وەک فلۆرێنسیا "فلۆ" فۆینتێس، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاکانە، خەڵکی گواتیمالا. پێش ئەوەی بەشداری گەشتەکە بکات لە بارھەڵگرێکی شەربەت کاردەکات. *ڕوبی ڕۆز وەک کالامیتی، گۆرانیبێژی سەرەکی تیپی ئێڤەرمۆیست *ئەلێکسیس کناپ وەک ستایسی کۆنراد، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاکانە، کە بە زیادەڕۆیی سێکسی ناسراوە. ئەو وەک ڕاھێنەری پیلاتس کاردەکات و سەرەڕای ئەوەی ویستویەتی، بەھۆی دووگیانییەوە نەیتوانیوە بەشداری گەشتەکە بکات. *کێلی جاکل وەک جێسیکا سمیس، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاکانە. *شێلی ڕێگنەر وەک ئاشلی جۆنز، خوێندکاری پێشووی باردن بێلاکانە. *مات لانتەر وەک شیکاگۆ، سەربازێکی ئەمریکی کە ڕێنمایی خێزانی بێلاکان دەکات لە کاتی گەشتەکەدا، و خۆشەویستی کلۆیە. *گای بێرنێت وەک تیۆ، بەرھەمھێنەری مۆسیقای دیجیی خالد، کە حەزێکی لە بێکا وەردەگرێت *ئەندی ئالۆ وەک سێرینی، ئەندامی ئێڤەرمۆیست *ھانا فێرلایت وەک ڤێراسیتی ئەندامی کۆمپانیای ئێڤەرمۆیست *ڤێنزێلا جۆی ویلیامز وەک چاریتی، تەپڵ لێدەر لە کۆمپانیای ئێڤەرمۆیست *جۆن مایکل ھیگینز وەک جۆن سمیس، شرۆڤەکارێکی ئاکاپێلا کە فیلمێکی دیکۆمێنتاریی سووکایەتی پێکەر لەسەر فیلمی بێلاکان دروست دەکات *ئەلیزابێس بانکز وەک گەیڵ ئابەرناتی-ماککادن-فاینبێرگەر، ئەوی دیکەیان شرۆڤەکاری کاپێلا کە فیلمێکی دیکۆمێنتاریی سووکایەتی پێکەر لەسەر بێلاکان دروست دەکات == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|مۆسیقا|ھۆڵیوود}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی هاوڕێی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمە هاوڕێییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئیسپانیا دانراون]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە پاریس داندراون]] [[پۆل:فیلمەکانی پێرفێکت وۆرد پیکچەرز]] h2l1yejlvsf391ey0g60eu9ioqtqnrg 0 221685 1670302 1509314 2026-09-19T07:33:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1670302 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Shira Haas 2018 1 (cropped).png|وێنۆک]] '''شیرە ھاس''' ({{بە عیبری|שירה האס}}; لەدایکبووی ١١ی ئایاری ١٩٩٥) [[ئەکتەر]]ی [[ئیسرائیل|ئیسرائیلییە]]. == فیلمۆگرافیی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ساڵ ! ناونیشان ! ئەرک ! تێبینی |- | ٢٠١٥ | ''شازادە خاتوون'' | ئازار |- | ٢٠١٥ | ''چیرۆکێکی خۆشەویستی و تاریکی'' | کیرا |- | ٢٠١٧ | ''فۆکسترۆت'' | ئەلما |- | ٢٠١٧ | ''ھاوسەری پارێزەری باخچەی ئاژەڵان'' | ئورسولا |- | ٢٠١٨ | ''مریەمی مەجدەلی'' | لیا |- | ٢٠١٨ | ''جەستە بیری دەھێنێتەوە'' | ئاریێل | ناردنی بەرھەم |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" style="margin-bottom: 10px;" !ساڵ ! ناونیشان ! ئەرک ! تێبینی |- | ٢٠١٥–٢٠١٣ | ''شتیسێل'' | ڕوچامی وایس |- | ٢٠١٥ | ''حەزرەف'' | سۆفی |- | ٢٠١٦ | ''ئیکارۆن ھاھاچڵەفا'' | سەلامی |- | ٢٠١٧ | ''حەرێم'' | تامار |} == سەرچاوەکان == ==سەرچاوەکان== * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}} <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Shira Haas}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٥]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئیسرائیلی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:جووە ئیسرائیلییەکان]] 9l3nzjqa2dbn5aa0aikmrbfi1c60wm7 0 222152 1669984 1509076 2026-09-18T16:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە) 1669984 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:SVF Logo.svg|وێنۆک|150px]] '''شریی ڤێنکاتیش''' ({{بە ئینگلیزی|Shree Venkatesh Films}}) کۆمپانیایەکی میدیایی و چێژبەخشە ھیندییە کە بنکەکەی لە [[کەلکەتە|کالکتا،]] ڕۆژاوای بەنگالە، دامەزراوە لەلایەن شیریکانت مۆتا. جگە لە بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلمە بەنگالییەکان، SVF ھەروەھا فیلمەکانی [[بۆلیوود]] و ھۆڵیوود لە ڕۆژھەڵاتی ھیندستان دابەش دەکات. بەشەکانی تری کۆمپانیاکە بریتین لە نمایش، بەرھەمھێنانی ناوەڕۆکی تەلەڤیزیۆن، سینەمای دیجیتاڵ، مۆسیقا، میدیای نوێ و سیندیککردنی IPR. SVF لە لیستی ھێزەکانی ئەناندابازار پاتریکا بوو بۆ ساڵانی ٢٠٠٨ و ٢٠١٠.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.telegraphindia.com/1080721/jsp/entertainment/story_9575991.jsp|سەردێڕ=Power List|ئیش=[[The Telegraph (Calcutta)|The Telegraph]]|شوێن=Calcutta|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا|ھیندستان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} kmoiy7p1ojgxru7pji04mc3khdvwamk 0 226207 1670268 1402458 2026-09-19T04:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1670268 wikitext text/x-wiki {{پێویستی بە شارەزایە|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}} [[پەڕگە:DecayingPeachSmall.gif|ڕاست|چوارچێوە|شۆفانێکی خراپبوو لە ماوەی شەش ڕۆژدا، ھەر چوارچێوەیەک نزیکەی ١٢ کاتژمێر لەیەکترەوە دوورە. [[میوە|میوەکەی]] دەچرچێت و بە قاڵب دادەپۆشێت.]] [[پەڕگە:Berge_naturreservat_omkullfallet_liten_tall.jpg|وێنۆک|شیبوونەوەی دارە پەرستارێکی کەوتوو لە [[دارستان|دارستانێکدا]]]] ''شیبوونەوە''، یان ''ڕووتانەوە''، ئەوەیە کە بەسەر زیندەوەراندا دێت کاتێک دەمرن. ھەروەھا بەسەر ماددە [[ئۆرگانیک]] بە ھەر جۆرێکدا دێت، وەک خۆراک. ھۆکاری ڕوودانی ئەوەیە کە مۆلیکولە ئۆرگانییەکان کۆگای بلۆکی بیناسازی و وزەن. ھەر شتێک مادەی ئۆرگانیک بشکێنێت، وزە و بلۆکی بیناسازی بەکاردەھێنێت بۆ دووبارە بەرھەمھێنانەوەی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lynch|یەکەم=Michael D. J.|دوایین٢=Neufeld|یەکەم٢=Josh D.|ڕێکەوت=2015-04|سەردێڕ=ئیکۆلۆژی و گەڕان بەدوای بایۆسفێری دەگمەن|ناونیشان=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25730701/|journal=Nature Reviews. Microbiology|بەرگ=١٣|issue=4|پەڕەکان=٢١٧–٢٢٩|doi=10.1038/nrmicro3400|issn=1740-1534|pmid=٢٥٧٣٠٧٠١}}</ref> یەک تەواوی [[شانشینی ئینگلتەرا|شانشینی]] زیندەوەران جگە لە شکاندنی ماددە ئۆرگانییەکان ھیچی تر ناکەن: [[کوارگ|قارچک]]. شێوازی ژیانیان پێی دەوترێت '[[ساپرۆفایت]]'، چونکە لە ڕێگەی دیواری خانەکانیانەوە ماددە ئۆرگانییەکان دەشکێن و دەخۆن.<ref>وشەسازی کوالیتی ئاو. ISO 6107-6:1994.</ref> بەشێکی زۆری شیبوونەوە لەلایەن [[میکرۆب|میکرۆبەکان]]، بە تایبەت [[بەکتریا]] ئەنجام دەدرێت. ھەروەھا باو [[ھەرسکردن]] گۆشت لەلایەن [[کرمی دەزوولەیی|کرمەکانەوە]]. ئەگەر مێرووەکان ھێلکە بکەن، کرمەکان ھەڵدێن و دەست دەکەن بە خۆراکدان بە شانەکانی جەستە. لە کۆتاییدا، شیبوونەوە دەتوانێت بە پرۆسەی [[نەیۆمی واتس|نائۆرگانیک]] ڕووبدات. ھەموو ماددە ئۆرگانییەکان بە تێپەڕبوونی کات دەشکێن، چونکە لە حاڵەتی وزەی بەرزتردان لە ماددە نائۆرگانیکەکانی ئاسایی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Frouz|یەکەم=Jan|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=کاریگەرییەکانی ماکرۆ و میسۆفاوناکانی خاک لەسەر شیبوونەوەی پاشماوە و سەقامگیرکردنی ماددە ئۆرگانییەکانی خاک|ناونیشان=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0016706116306668|journal=Geoderma|زمان=en|بەرگ=٣٣٢|پەڕەکان=١٦١–١٧٢|doi=10.1016/j.geoderma.2017.08.039|issn=0016-7061}}</ref> {| style="width:50%; height: 200px" border="1" |+بەرھەمەکانی تێکچوونی{{ھن}}[[پرۆتین|پڕۆتینەکان]]، [[کاربۆھیدرات|کاربۆھیدراتەکان]]، و [[چەورییەکان|چەوری]]. |'''پڕۆتینەکان'''' |'''کاربۆھیدرات''' |'''چەورییەکان''' |- |پڕۆتیۆزەکان، [[ھۆڕمۆنی پێپتیدی|پێپتۆن]]، [[پۆلیۆ|پۆلیپێپتید]]، و [[ئەمینی عەبدال|ترشە ئەمینییەکان]]. |[[گلووکۆز|گلوکۆز]] |[[ترشی چەوری]]ی ئازاد (تێر و تێرنەکراو) |- |[[فینۆل|فینۆلماددە]] و گازە |ترشە ئۆرگانییەکان و [[ئەلکھول|ئەلکھولەکان]] |خوێی ترشە چەورییەکان |- |ترشە ئۆرگانیکەکان و بەرھەمەکانی دیکاربۆکسیلاسیۆن |ئاو، [[دووانە ئۆکسیدی کاربۆن]]. |[[ئەلدھید]] و [[کیتۆن]] |- |[[نایترۆجین]] و [[فسفۆر]]. |غازەکان |Adipocere |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زانست|کیمیا|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Decomposition}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} 5c7m9ilv8cn8gwy80wuntw4f2chmc6t 0 228933 1670237 1481841 2026-09-19T04:33:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە) 1670237 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Tunisian_Revolution_Protest.jpg|چەپ|وێنۆک|خۆپیشاندەران لە شەقامی حەبیب بۆرقیبە.]] [[پەڕگە:Caravane_de_la_libération_3.jpg|چەپ|وێنۆک|ھێزەکانی سوپا بینای کۆشکی حکوومەت لە گۆڕەپانی قەسبە دەپارێزن.]] [[پەڕگە:Barrikaden.jpg|چەپ|وێنۆک|تێکھەڵچوون لە نێوان ئاسایش و خۆپیشاندەران.]] [[پەڕگە:Barrikaden_&_Brände.jpg|چەپ|وێنۆک|تێکھەڵچوون لە نێوان ئاسایش و خۆپیشاندەران]] [[پەڕگە:Echec_du_gouvernement_dunité_nationale_en_Tunisie_(5366804599).jpg|چەپ|وێنۆک|بۆمبی فرمێسکڕێژ لەلایەن ئاسایشەوە لە ھەوڵێکدا بۆ بڵاوەپێکردنی خۆپیشاندەران.]] [[پەڕگە:"We_are_loyal_to_the_blood_of_the_martyrs"_sign.JPG|چەپ|وێنۆک|دروشمی "دڵسۆزی دڵسۆزی بۆ خوێنی شەھیدان"]] [[پەڕگە:Révolution_des_Jasmins_05.jpg|چەپ|وێنۆک|زرێپۆشی سوپای توونس پاسەوانی کاتدراڵی توونس دەکات لە شەقامی حەبیب بۆرقیبە.]] [[پەڕگە:Ordre_Armee_tunisienne_2011.JPG|چەپ|وێنۆک|ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی دژی گومانلێکراوان لە توونس.]] [[پەڕگە:Révolution_des_Jasmins_07.jpg|چەپ|وێنۆک|سوپا و ھێزە ئەمنییەکان لە [[توونس (شار)|توونس]]ی پایتەخت]] [[پەڕگە:NPA_Révolution_tunisienne_Planoise.jpg|چەپ|وێنۆک|بڵاوکراوەیەک بۆ پشتیوانی لە شۆڕش لە شاری بێسانسۆنی [[فەڕەنسا]].]] '''شۆڕشی توونس''' ( '''کە بە شۆڕشی ئازادی و کەرامەت''' ناسراوە، '''شۆڕشی ١٧ی کانوونی دووەم،''' یان '''شۆڕشی ١٤ی کانوونی دووەم''' )، شۆڕشێکی جەماوەرییە کە لە [[١٧ی کانوونی یەکەم|١٧]] [[٢٠١٠|ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠]] بە ھاودەنگی لەگەڵ [[محەممەد ئەلبووعەزیزی|محەممەد ئەلبووعەزیزی]]، کە لە ھەمان ڕۆژدا وەک دەربڕینی توڕەیی خۆی لە بێکارییەکەی و دەستبەسەرداگرتنی عەرەبانەکەی کە لەلایەن ژنە پۆلیسێکەوە بەناوی فادیە حەمدی (''بوعەزیزی لە سێشەممە [[٤ی کانوونی دووەم|٤]] [[٢٠١١|ی کانوونی دووەمی ٢٠١١]] لە نەخۆشخانەی بن ئاروس بەھۆی سووتانی توندەوە کۆچی دوایی کرد'') ئەمەش بووە ھۆی سەرھەڵدانی خۆپیشاندانەکان لە [[١٨ی کانوونی یەکەم|١٨ی کانوونی دووەمی]] [[٢٠١٠]] و ھەزاران خەڵکی توونس بەھۆی دۆخی بێکاری و نەبوونی دادپەروەری کۆمەڵایەتی و خراپتربوونی گەندەڵی لەناو ڕژێمی دەسەڵاتداردا، ھەروەھا ئەمەش بووە ھۆی سەرھەڵدانی ڕووبەڕووبوونەوە لە نێوان سەدان گەنجی ناوچەی سیدی بوزید و ویلایەتی قەسرەین لەگەڵ ھێزەکانی ئاسایش، بەجۆرێک بزووتنەوە ناڕەزایەتییەکە گواسترایەوە لە ناوەندی ویلایەتەکەوە بۆ شارەکانی دراوسێی تەشەنەی کرد، وەکو مکناسی، ڕەقاب، سیدی عەلی کوڕی عەون، مێنزێل بوزیانۆ ئەلقەسرەین، و فێریانا. ئەم خۆپیشاندانانە کە زۆرێک لە شارەکانی [[توونس|توونسی]] لەخۆگرتبوو، لەئەنجامی پێکدادانەکانیان لەگەڵ ھێزەکانی ئاسایش، کوژراو و برینداری زۆر لەنێو خۆپیشاندەراندا لێکەوتەوە، ھەروەھا سەرۆک [[زەینەلعابدین کوڕی عەلی|زەینەلعابدین کوڕی عەلی]] ناچارکرا ژمارەیەک وەزیر لە کارەکەکانیان دووربخاتەوە، لەنێویاندا وەزیری ناوخۆ، بەڵێنیان بە چارەسەرکردنی ئەو کێشانە دا کە خۆپیشاندەران داوای چارەسەریان دەکرد، ھەروەھا نیازی خۆی ڕاگەیاند کە خۆی بۆ ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی لە [[٢٠١٤|ساڵی ٢٠١٤]] دا کاندید نەکات. دوای وتارەکەی، ماڵپەڕە بلۆککراوەکانی [[توونس|توونس]] وەک[[یووتیووب|یووتیووب]] دوای ٥ ساڵ لە بلۆککردن کرانەوە، ئەمە جگە لەوەی کەمێک نرخی ھەندێک بەرھەمی خۆراکی کەمکرایەوە. بەڵام ناڕەزایەتییەکان فراوانتر بوون و چڕییان زیاتر بوو تا گەیشتنە بینا حکوومییەکان، ئەمەش وایکرد سەرۆک [[زەینەلعابدین کوڕی عەلی]] دەست لەکاربکێشێتەوە و لەناکاو وڵاتەکەی بەجێبھێڵێت بە پاراستنی ئاسایشی [[لیبیا]] بۆ [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]] لە ڕۆژی [[١٤ی کانوونی دووەم|ھەینی ١٤ی ١ی]] [[٢٠١١|٢٠١١]]. لە ھەمان ڕۆژدا، محەممەد غانووچی دەستبەکاربوونی بەشێوەیەکی کاتی لە پۆستی سەرۆکایەتی کۆمار ڕاگەیاند بەھۆی شکستی سەرۆک کۆمار لە ئەرکەکانیدا، بەپێی بڕگەی ٥٦ی دەستوور، لەگەڵ ڕاگەیاندنی دۆخی لەناکاو و قەدەغەی ھاتووچۆ. بەڵام ئەنجومەنی دەستووری دوای ڕۆژێک بڕیاریدا پەنا بۆ بەشی ٥٧ی دەستوور ببات و پۆستی سەرۆک کۆمار بە بەتاڵی ڕابگەیەنێت و بەو پێیەش ڕۆژی شەممە [[١٥ی کانوونی دووەم|١٥ی ڕێبەندانی]] [[٢٠١١]] ڕایگەیاند کە سەرۆکی پەرلەمان فوئاد مووبزیع پۆستی سەرۆک کۆمار بەشێوەیەکی کاتی وەربگرێت تا ھەڵبژاردنی پێشوەختەی سەرۆکایەتی لە ماوەی ٤٥ بۆ ٦٠ ڕۆژدا بەڕێوەدەچێت. شۆڕشی توونس تەقێنەری سەرەکی زنجیرەیەک ناڕەزایەتیی و شۆڕش بوو لە ژمارەیەک وڵاتی عەرەبیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aux.tv/?t=41&a=23153&temp=1&lang= |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121124052131/http://www.attounissia.com.tn/details_article.php?t=41 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>https://www.aljazeera.net/nr/exeres/efaae699-904f-4cf5-9b1d-ee6eeec57ed9.htm</ref><ref>https://sabq.org/sabq/user/news.do?section=5&id=18712 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111104122959/http://sabq.org/sabq/user/news.do?section=5&id=18712 |date= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|توونس|ئەفریقا|سیاسەت|مافەکانی مرۆڤ|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Tunisian Revolution}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:توونس لە ٢٠١٠]] [[پۆل:گێرەشێوینییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:ڕاپەڕینەکان]] ekq5qjyz9xjimzbcsgtlwwzv23atncr 0 229916 1670116 1052634 2026-09-18T22:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1670116 wikitext text/x-wiki '''شوەح''' کوڕی شەشەمی پێغەمبەر [[ئیبراھیم|ئیبراھیمە]] لە ھاوسەرەکەی [[قەتوورە]] کە دوای مردنی ھاوسەری یەکەمی سارا ھاوسەرگیری لەگەڵدا کردووە. لە براکانیدا: [[زیمران]] و [[یۆقشان]] و [[میدیان]] و [[مەدان]] و [[یەشباق]]. == لە مێژوو == وەک مێژوونووسی جوولەکە یۆسێفۆس باسی لەوە کردووە کە ئیبراھیم کوڕەکانی لە ناوچەی دوور لە خاکی بەڵێندراو دابەش کردووە بۆ ئەوەی لە موڵک و ماڵی ئیسحاق دووریان بخاتەوە. لەسەر بنەمای بەڵێنی خودا بۆ بڵاوکردنەوەی نەوەکانی لەسەر زەویدا، کوڕەکانی [[قەتوورە]] لە ناوچەکانی «العربیة الخیرة» دەژیان کە دەگەیشتنە [[دەریای سوور]].<ref>سفر التکوین 9:1</ref><ref>سفر التکوین 1:27-28</ref><ref>فلافیوس جوزیفیوس، الزمن القدیم،1.4.1-3</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیبراھیم]] * [[میدیان]] * [[زیمران]] * [[یەشباق]] * [[مەدان]] * [[یۆقشان]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ژیاننامە}} {{سەرچاوەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ئیبراھیم]] cuyls4itjk2h2jkdg2mfypzni4fqh1z 0 230691 1670004 1631337 2026-09-18T16:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1670004 wikitext text/x-wiki '''شورا''' لە ئیسلامدا ئەنجومەن یان ڕیفراندۆمە.  قورئان ھانی موسڵمانان دەدات کە لە ڕێگەی شوراوە پێکەوە کاروبارەکانیان یەکلایی بکەنەوە.<ref>Esposito, John L., ''Oxford Dictionary of Islam,'' OUP, (2003)</ref> شورا بە چالاکییەکی ستایش و ستایش وەسف دەکرێت کە زۆرجار لە ڕێکخستنی کاروباری مزگەوتێک، ڕێکخراوە ئیسلامییەکان، یان کاروباری کەسی بەکاردەھێنرێت.<ref>[http://www.hizb-ut-tahrir.org/PDF/EN/en_books_pdf/system_of_islam.pdf ''The System of Islam,'' by Taqiuddin an-Nabhani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220913210035/http://www.hizb-ut-tahrir.org/PDF/EN/en_books_pdf/system_of_islam.pdf |date=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ }}, p.39</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|سیاسەت}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکان]] [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت]] 8z1thoij3vpisk3mdg6nwill7x1usyr 0 232710 1670334 1509341 2026-09-19T07:38:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە) 1670334 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''شیعەکان لە تورکیا''' ئەو ھاوڵاتیانەی [[تورکیا|تورکیان]] کە سەر بە ڕێبازی [[شیعە|شیعەن]]، <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ١٤٣٦|سەردێڕ=شیعەکان لە تورکیا|ناونیشان=http://arabic.al-shia.org/%d8%a7%d9%84%d8%b4%d9%8a%d8%b9%d8%a9-%d9%81%d9%8a-%d8%aa%d8%b1%d9%83%d9%8a%d8%a7/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200617014701/http://arabic.al-shia.org/%D8%A7%D9%84%D8%B4%D9%8A%D8%B9%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%8A%D8%A7/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ٢٠٪ی کۆی دانیشتووانی [[تورکیا]] پێکدەھێنن، بەم شێوەیەن: عەلەوییەکان ([[عەلەوی|عەلەوییەکانی ئەنادۆڵ]] ) ١٤.٥٪ی کۆی دانیشتووانی تورکیا و [[شیعەی دوازدە ئیمام|دوانزە جەعفەری شیعەکان]] ٤٪ پێکدەھێنن، [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|و عەلەوییەکان]] (عەلەوییەکانی [[شام]] و [[ئەسکەندەروون]]) ١.٣٪ی پێکدەھێنن. {{Pie chart|caption=[[ئیسلام]] لە [[تورکیا]]<ref name=usstate>https://web.archive.org/web/20180712043350/https://www.state.gov/j/drl/rls/irf/2007/90204.htm</ref>|thumb=left|label1=[[سوننە]] ''([[حەنەفی]])''|value1=72|color1=SeaGreen|label2=[[سوننە]] ''([[شافعی]])''|value2=6.2|color2=LimeGreen|label3=[[شیعەی دوازدە ئیمام]] ''([[عەلەوییەکانی ئەنادۆڵ]])''|value3=14.5|color3=DarkTurquoise|label4=[[شیعەی دوازدە ئیمام]] ([[جەعفەرییەکان]])|value4=4|color4=Lime|label5=شیعەی دوازدە ئیمام "([[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوییەکان]])"|value5=1.3|color5=Orange|label6=[[قورئانییەکان]]|value6=1|color6=DodgerBlue|label7=موسڵمانانی بێ [[ڕێباز]]|value7=1|color7=Aqua}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ئایین|ئیسلام|شیعە|تورکیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئایین-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} doqrq0ailfhfwdagibnbovdomkom10d 0 234527 1670066 1453308 2026-09-18T19:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1670066 wikitext text/x-wiki '''شوێنھاتی لۆژیکی''' (logical consequence) یا '''[[تێوەپێچراوی]]''' (implication) بەو پەیوەندییە دەوترێ کە [[وتە (لۆژیک)|وتەیەک]] لەگەڵ یەک یا چەند وتەی تردا ھەیەتی کاتێ کە [[ئەقڵ]] پێی باش بێ و بە پێویستی بزانێ کە ئەو وتەیە لە دوای ئەو یەک یا چەند وتەیەی ترەوە بوترێت. ئەمە یەکێک لە بنەڕەتیترین تێگەیشتەکانی [[لۆژیک|لۆژیکە]]. دەڵێن [[بەڵگەھێنانەوە]] تەنیا ئەو کاتە [[بڕست (لۆژیک)|ڕەوایە]] کە تێیدا [[ئاکام|ئاکامی]] وەرگیراو شوێنھاتی لۆژیکیی [[پێشەکی (لۆژیک)|پێشەکییەکان]] بێ.  شیکردنەوەی فەلسەفیی ئەم بابەتە وەھا پرسیارگەلێک لە خۆ دەگرێ: چی دەری دەخا کە ئاکامێک شوێنھاتی لۆژیکیی پێشەکییەکانیەتی؟ مانای چییە کە ئاکامێک شوێنھاتی لۆژیکیی پێشەکییەکانیەتی؟<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Beall|یەکەم=J. C.|دوایین٢=Restall|یەکەم٢=Greg|سەردێڕ=Logical Consequence|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/fall2009/entries/logical-consequence/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=plato.stanford.edu|زمان=en}}</ref> کاری سەرەکیی [[لۆژیکی فەلسەفی]] کۆڵینەوە لە سروشتی شوێنھاتی لۆژیکی و [[ڕاستیی لۆژیکی|ڕاستیی لۆژیکییە]].<ref>Quine, Willard Van Orman, ''Philosophy of Logic''.</ref> لە زمانێکی دیاریکراودا، دەڵێن ڕستەیەک شوێنھاتی لۆژیکیی کۆمەڵێک ڕستەی دیکەیە، [[ئەگەر و تەنیا ئەگەر]]، ھەر تەنیا بە ڕەچاوکردنی لۆژیک (یانی بەبێ لاکردنەوە لە لێکدانەوەی کەسەکان بۆ مانای ڕستەکان)، ئەگەر تێکڕای ڕستەکانی ناو کۆمەڵەکە ڕاست بوون، [[پێویستی (فەلسەفە)|پێویست]] بێ کە ڕستەکەش ڕاست بێ. ئەگەر ڕستەی «X» شوێنھاتی لۆژیکیی کۆمەڵە ڕستەی «K» بێ، دەتوانین بڵێین «K» دەستەبەری «X»ە، یا «X» لە «K»دا پێچراوە، یا دەتوانین لە ڕێگای [[ئاکامگری|ئاکامگرییەوە]] لە ڕاستبوونی «K» بگەین بە ڕاستیی «X». بۆ وێنە، «کەژاڵ نییە لە شوێنی کاری خۆیدا» دەتوانێ شوێنھاتی لۆژیکیی «کەژاڵ لە ماڵەوەیە» بێ و، بە ھەمان شێوەش، «کەژاڵ حەزی لە سێوە» ناتوانێ شوێنھاتی لۆژیکیی «ھەموو خوشکەکانم حەزیان لە سێوە» و «کەژاڵ خوشکی من نییە» بێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Logical Consequence {{!}} Internet Encyclopedia of Philosophy|ناونیشان=https://iep.utm.edu/logcon/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٢٣|زمان=en-US}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Logical consequence}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|فەلسەفە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک]] [[پۆل:لۆژیکی فەلسەفی]] 8fuaxe71se2hkulbvoe9hqnav9pulj1 1 234845 1670076 1478633 2026-09-18T20:41:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670076 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئیرلەندی باکوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1068710 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131110173315/http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS218NI.xls بۆ http://www.ninis2.nisra.gov.uk/Download/Census%202011_Excel/2011/QS218NI.xls زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:١٣، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[ئیرلەندای باکوور]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670075 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160415143605/http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145 بۆ http://stormontpapers.ahds.ac.uk/stormontpapers/pageview.html?volumeno=2&pageno=1145 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171108213900/http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html بۆ http://www.nationalarchives.ie/topics/anglo_irish/dfaexhib2.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.nisra.gov.uk/archive/demography/population/midyear/Statistical%20Report%20-%20MYE%20NI%202010.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07a%20DC.xls *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.nisranew.nisra.gov.uk/census/Excel/KS07b%20DC.xls تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:٤١، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 27fpc3r2p9srgs3ti0cqggg9ys9y68a 0 235348 1670330 1509338 2026-09-19T07:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، زمان-کۆلکە) 1670330 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Anton Günther - Bleibn mr noch a weng do Nr. 19.jpg}} '''شیعری گۆرانی''' ({{بە ئینگلیزی|Lyric Poetry}}) جۆرێکە لە [[شیعر]] کە گوزارشت لە ھەست و بیری کەسی شاعیر دەکات. بەزۆری کورتە و بە شێوازێکی گۆرانی نووسراوە، لەگەڵ کوالیتییەکی [[مۆسیقا]] کە جەخت لەسەر ناوەڕۆکی سۆزداری شیعرەکە دەکاتەوە. زاراوەی "Lyric" لە وشەی یۆنانی "لیریکۆس"ەوە ھاتووە کە بە واتای "گۆرانی وتن بە لیر" دێت. لە یۆنانی کۆن، شیعری گۆرانی لەگەڵ مۆسیقادا بوو کە لەسەر ئامێرێکی تار کە پێی دەگوترا "لیر - Lyr" دەژەنرا. شیعری گۆرانی دەتوانرێت دابەش بکرێت بەسەر ژێر ژانرە جیاوازەکانی وەک «سۆنێت، ئۆد، ئێلێجی و بالەدا». سۆنێت شیعرێکی ١٤ دێڕییە و پلانی قافیەیی توندیان ھەیە؛ ئۆدەکان ئەو شیعرانەن کە ئاھەنگ دەگێڕن یان ستایشی کەسێک یان شتێک دەکەن؛ ئێلێجییەکان ئەو شیعرانەن کە ماتەمینی مردنی کەسێک دەگێڕن؛ و بالەداکان شیعری گێڕانەوەن کە چیرۆکەکان بە شێوەی بەیت دەگێڕنەوە. ھەروەھا دەتوانرێت شیعری گۆرانی بەپێی باری دەروونی یان تۆنەکەی پۆلبەندی بکرێت. بۆ نموونە شیعری خۆشەویستی زۆرجار تەوەری ڕۆمانسییان ھەیە و ھەستی ئارەزو و سۆز دەردەبڕن. شیعرەکان سەبارەت بە سروشت ڕەنگە تۆنی ئارام یان تێڕامانیان ھەبێت، لەکاتێکدا شیعرەکانی تایبەت بە لەدەستدان ڕەنگە خەمناک بن. ھەندێک نموونەی بەناوبانگی شیعری گۆرانی بریتین لە سۆنێتەکانی [[ویلیام شکسپیر]]، ئۆدەکانی جۆن کیتس، بالەداکانی ئێدگار ئالان پۆ و بیرکردنەوەکانی ئێمیلی دیکنسۆن لەسەر ژیان و مردن. لە سەردەمی نوێدا شیعری گۆرانی بەردەوامە کە فۆرمێکی ئەدەبی گرنگە کە شاعیران لە سەرانسەری [[جیھان]] بۆ دەربڕینی بیر و سۆزی ناوەوەیان لە ڕێگەی وشەوە بەکاری دەھێنن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|کۆمەڵگا|مۆسیقای کوردی|وڵاتەکان|زمان|شیعر|کتێب|مێژوو|جوگرافیا|ڕۆمانەکان|چاند|ھونەرەکان|وێژە}} {{پۆلی کۆمنز|Poetry}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{زمان-کۆلکە}} 5gnic4mvafnpw8nhzvlbapbwcpfb77b 0 235368 1670126 1509152 2026-09-18T22:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1670126 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شوانگاو''' گوندێکی بچووکە و دەکەوێتە بەرزایییەکانی [[باڤاریا]] لە [[ئەڵمانیا]] و تەنھا چەند کیلۆمەترێک لە [[قەڵای نیوشوانشتاین]]ەوە دوورە. گوندەکە لە شوێنێکی سەرنجڕاکێشە کە بە شاخ و دەریاچە پاکەکان دەورە دراوە، ئەمەش وای کردووە ببێتە شوێنێکی بەناوبانگ بۆ ئەو گەشتیارانەی کە بەدوای چالاکییەکانی دەرەوە و جوانی سروشتیدا دەگەڕێن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کۆمەڵگا|کەشوھەوا|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Schwangau}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} 73ezmr7czs5zmsmkloabe6jb5ww6uwg 0 235662 1670242 1478133 2026-09-19T04:34:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1670242 wikitext text/x-wiki {{infobox military conflict|conflict=شۆڕشی عەباسی|partof=|image=Abbasid Caliphate 850AD.png|image_size=|caption=نەخشەی خەلافەتی عەباسی|date=٩ حوزەیران ٧٤٧ – تەموز ٧٥٠|place=خۆراسان و تەواوی دوورگەی عەرەبی|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=[[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[باکووری ئەفریقا]] کەوتنە ژێر دەسەڵاتی [[عەباسییەکان]]|result=سەرکەوتنی عەباسی *[[عەباسییەکان]] بوون بە سەرکردەی [[ئیسلام]] *کۆتاییهاتنی پێگەی ئیمتیاز بۆ [[عەرەب]] *یەکسانی بۆ [[عەرەب]] و عەجەم<sup>(واتا ئەوانەی کە عەرەب نین)<sup/> *کۆتایی ئومەوییەکان *[[ئومەوییەکان]] بە سەرکردایەتی عبدالرحمن چوون بۆ ئەندەلوس و [[ئیماڕاتی کۆردۆبا]]یان دروست کرد|status=|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Abbassid banner.svg}} [[خەلافەتی عەباسی]]|combatant2={{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[خەلافەتی ئومەوی]]|commander1={{flagicon image|Abbassid banner.svg}} [[سەففاح]]<br>{{flagicon image|Abbassid banner.svg}} [[مەنسوور]]<br>{{flagicon image|Abbassid banner.svg}} [[ئەبو موسلم خۆراسانی]]<br>{{flagicon image|Abbassid banner.svg}} [[قەحتەبە بن شەهیب]]{{KIA}}<br>{{flagicon image|Abbassid banner.svg}} [[حەسەن کوڕی قەحتەبە]]<br>{{flagicon image|Abbassid banner.svg}} [[عەبدوڵڵا کوڕی عەلی]]|commander2={{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[مەروانی دووەم]]{{Executed}}<br>{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[نەسر بن سەییار]]{{KIA|Death by natural causes}}<br>{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} [[یەزید کوڕی عومەر]]{{Executed}}<br>{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} عبدالله کوڕی معاویە{{Executed}}<br>{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}} عومەری کوڕی ئەبو سەلەمەی کوڕی عبدالرحمان{{Executed}}<br>{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}}عامری کوڕی زبارە{{KIA}}<br>{{flagicon image|White flag 3 to 2.svg}}سەلەمە کوڕی ئەحوەز{{KIA}}|units1=|units2=|strength1=|strength2=|casualties1=نەزانراو|casualties2=٦٠٠،٠٠٠ عەرەب کوژران<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muir|یەکەم=Sir William|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=5sU2AAAAMAAJ&pg=PA445&dq=Abu+Muslim+600,000&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi2yKbQuamOAxVFgf0HHZR8AIwQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=Abu%20Muslim%20600,000&f=false|سەردێڕ=The Caliphate: Its Rise, Decline and Fall, from Original Sources|ڕێکەوت=١٨٩٢|بڵاوکەرەوە=Religious tract society|پەڕەکان=٤٤٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.iq/books/edition/Literature/A4Y4AQAAMAAJ?hl=en|سەردێڕ=Literature volume 5|ڕێکەوت=١٨٩٩|بڵاوکەرەوە=The Times|پەڕەکان=٣٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Beale|یەکەم=Thomas William|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=rTDE3Y_FAF4C&pg=PA29&dq=Abu+Muslim+600,000&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiOrZCsu6mOAxUsgP0HHd2VLsY4ChDoAXoECAYQAw#v=onepage&q=Abu%20Muslim%20600,000&f=false|سەردێڕ=An Oriental Biographical Dictionary|دوایین٢=Keene|یەکەم٢=Henry George|ڕێکەوت=١٨٩٤|بڵاوکەرەوە=W.H. Allen|پەڕەکان=٢٩|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=المصري ،الشيخ|یەکەم=طنطاوي جوهري|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=0vx7DwAAQBAJ&pg=PT302&dq=%D8%A7%D8%A8%D9%88+%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85+%D9%A6%D9%A0%D9%A0%D8%8C%D9%A0%D9%A0%D9%A0&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjbssfku6mOAxW5g_0HHUn3NfQQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=%D8%A7%D8%A8%D9%88%20%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%20%D9%A6%D9%A0%D9%A0%D8%8C%D9%A0%D9%A0%D9%A0&f=false|سەردێڕ=تفسير طنطاوي جوهري (الجواهر في تفسير القرآن الكريم) 1-13 ج11|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Dar Al Kotob Al Ilmiyah دار الكتب العلمية|پەڕەکان=١٧٦|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جرجى،|یەکەم=زيدان،|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=yhlqiO4sej8C&pg=PA112&dq=%D8%A7%D8%A8%D9%88+%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85+%D9%A6%D9%A0%D9%A0%D8%8C%D9%A0%D9%A0%D9%A0&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjbssfku6mOAxW5g_0HHUn3NfQQ6AF6BAgHEAM#v=onepage&q=%D8%A7%D8%A8%D9%88%20%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%20%D9%A6%D9%A0%D9%A0%D8%8C%D9%A0%D9%A0%D9%A0&f=false|سەردێڕ=تاريخ التمدن الاسلامي: ...|ڕێکەوت=١٩٠٢|بڵاوکەرەوە=مطبعة الهلال،|پەڕەکان=١١٢|زمان=ar}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zaydān|یەکەم=Jirjī|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=DRByAAAAMAAJ&pg=PA155&dq=umayyad+family+killed&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiKo4jx3KqOAxU3gf0HHX7DEfsQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=umayyad%20family%20killed&f=false|سەردێڕ=Umayyads and ʻAbbásids: Being the Fourth Part of Jurjí Zaydán's History of Islamic Civilization|ڕێکەوت=١٩٠٧|بڵاوکەرەوە=E. J. Brill, imprimerie orientale|پەڕەکان=١٥٣ و ١٥٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=الطبري|یەکەم=محمد ابن جرير|ناونیشان=https://ar.m.wikisource.org/wiki/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AF%D8%A7%D9%8A%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%B2%D8%A1_%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D8%B4%D8%B1/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9_%D8%A3%D8%A8%D9%8A_%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D8%AE%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%8A?utm_source=chatgpt.com|سەردێڕ=البداية والنهاية جزء عشر|زمان=ar}}</ref>|notes=کۆمەڵکوژی [[بەنو ئومەوی]] لەلایەن [[عەباسییەکان]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Middleton|یەکەم=John|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=R63ACQAAQBAJ&pg=PA2&dq=death+of+abbasids&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjH-oikw6uOAxVGhP0HHezdK0YQ6AF6BAgEEAM#v=onepage&q=death%20of%20abbasids&f=false|سەردێڕ=World Monarchies and Dynasties|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٤٥١٥٨-٧|پەڕەکان=٢|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Safran|یەکەم=Janina M.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=2n-TErluCqQC&pg=PA126&dq=umayyad+members+massacred&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi5kanuiLKOAxUNhv0HHVyXCFwQ6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=umayyad%20members%20massacred&f=false|سەردێڕ=The Second Umayyad Caliphate: The Articulation of Caliphal Legitimacy in Al-Andalus|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=Harvard CMES|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٣٢٨٨٥-٢٤-١|پەڕەکان=١٢٦|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=George|یەکەم=Alain|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=PXI8DwAAQBAJ&pg=PR14&dq=umayyad+members+massacred&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi5kanuiLKOAxUNhv0HHVyXCFwQ6AF6BAgGEAM#v=onepage&q=umayyad%20members%20massacred&f=false|سەردێڕ=Power, Patronage, and Memory in Early Islam: Perspectives on Umayyad Elites|دوایین٢=Marsham|یەکەم٢=Andrew|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٤٩٨٩٣-١|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Holt|یەکەم=P. M.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=4AuJvd2Tyt8C&pg=PA106&dq=umayyad+members+massacred&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi5kanuiLKOAxUNhv0HHVyXCFwQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q=umayyad%20members%20massacred&f=false|سەردێڕ=The Cambridge History of Islam: Volume 1A, The Central Islamic Lands from Pre-Islamic Times to the First World War|دوایین٢=Lambton|یەکەم٢=Ann K. S.|دوایین٣=Lewis|یەکەم٣=Bernard|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ١٩٧٨|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢١٩٤٦-٤|پەڕەکان=١٠٦|زمان=en}}</ref>|campaignbox=}}'''شۆڕشی عەباسی'''، کە بە '''جوڵەی پیاوانی جل و بەرگی ڕەش'''یش ناودەبرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Frye|یەکەم١=R. N.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=hvx9jq_2L3EC&q=abu+muslim+and+Men+of+the+Black+Raiment&pg=PA52|سەردێڕ=The Cambridge History of Iran|دوایین٢=Fisher|یەکەم٢=William Bayne|دوایین٣=Frye|یەکەم٣=Richard Nelson|دوایین٤=Avery|یەکەم٤=Peter|دوایین٥=Boyle|یەکەم٥=John Andrew|دوایین٦=Gershevitch|یەکەم٦=Ilya|دوایین٧=Jackson|یەکەم٧=Peter|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ١٩٧٥|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٢٠٠٩٣٦|زمان=en}}</ref> ڕووخانی خەلافەتی ئومەوی بوو لەلایەن خەلافەتی عەباسیەوە. عەباسیەکان بەوە ناسراو بوون کە زۆر باش مامەڵەیان لەگەڵ موسڵمانانی غەیرە عەرەب دەکرد. خاندانەی عەباسی لە ڕەچەڵەکی ئەلعەباسەوە هاتووە کە مامی محمد بووە.<ref>Paul Rivlin, [https://books.google.com/books?id=JZooe7eWjscC&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA86 Arab Economies in the Twenty-First Century], p. 86. Cambridge: Cambridge University Press, 2009. {{ISBN|9780521895002}}</ref> شۆڕش کۆتایی هاتنی ئیمپراتۆریەتی عەرەبی و سەرەتای دەوڵەتێکی گشتگیرتر و فرە نەتەوەیی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدا بوو.<ref name="said">[[Saïd Amir Arjomand]], [https://www.jstor.org/stable/i401381 Abd Allah Ibn al-Muqaffa and the Abbasid Revolution]. [[Iranian Studies (journal)|Iranian Studies]], vol. 27, Nos. 1–4. [[London]]: [[Routledge]], 1994.</ref> یەکێک بوو لە شۆڕشە باش ڕێکخراوەکانی مێژوو، سەرنجی هەموو جیهانی بۆ ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ڕاکێشا.<ref name="hala77">Hala Mundhir Fattah, [https://books.google.com/books?id=Q_-hrXU-mWYC&dq=umayyad+abbasid+non+muslim+support&pg=PA76 A Brief History of Iraq], p. 77. New York: Infobase Publishing, 2009. {{ISBN|9780816057672}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Abbasid Revolution}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئیسلام|مێژوو|عێراق|کوردستان|}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی یارسان]] ja03ke0n8tzab0fc41m5pn0eajdh8uc 0 235689 1670263 1659241 2026-09-19T04:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670263 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =She-Hulk_Attorney_at_Law_logo.jpg}} '''شی ھاڵک: پارێزەری ڕێسا''' ({{بە ئینگلیزی|She-Hulk: Attorney at Law}}) زنجیرەیەکی مارڤێڵ کۆمی کە کە جێنیفر واڵتەرز کە بە شی-ھاڵک ناسراوە. لە زنجیرەکەدا جێنیفر [[پارێزەر]]ێکی سەرکەوتووە کە ھاوسەنگی لە نێوان کارەکانی لە ھۆڵی دادگا لەگەڵ سەرگەرمییەکانی سوپەرکەسایەتیدا دروست دەکات. جێنیفر واڵتەرز ئامۆزای بروس بانەرە کە بە ھالک ناسراوە. دوای ڕووداوێکی ھاتوچۆ خوێنی بروسی بۆ دەگوازرێتەوە و دەبێتە شی-ھالک کە سوپەرکەسایەتییەکی بەھێز و پێستی سەوزە؛ بەڵام بەردەوامە لە کارکردن وەک پارێزەر و دەسەڵاتەکانی خۆی بەکاردەھێنێت بۆ یارمەتیدانی موکلەکانی لە ھۆڵی دادگادا. زنجیرەکە باس لە دۆسیە یاسایییەکانی جێنیفر دەکات، کە تێیدا کەیسە باڵاکانی سوپەرکەسایەتییەکان دەگرێتە ئەستۆ، وەک بەرگریکردن لەو پاڵەوانانەی کە تۆمەتبارن بە تاوان. لێھاتوویی یاسایی و توانای شەڕکردنی وەک شێ-ھالک وای لێدەکات ببێتە نەیارێکی ترسناک لە ناوەوە و دەرەوەی ھۆڵی دادگا. زنجیرە کۆمیکەکە بەھۆی نووسینە ژیرانە و دۆسیە یاسایییە زیرەکەکانی و توانای تێکەڵکردنی کردارەکانی سوپەرھێرۆ لەگەڵ درامای یاساییدا ستایشی زۆری لێدەکرێت. جێنیفر واڵتەرز کارەکتەری ناوازە و ئاڵۆزە کە نوێنەرایەتی نموونەیەکی بەھێز و سەرکەوتووی ژن دەکات. زنجیرە کۆمیکییەکان وەرگێڕدراون بۆ میدیای جۆراوجۆر لەوانە زنجیرە [[ئەنیمەیشن]]ەکان، یارییە ڤیدیۆیییەکان، زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ڕاستەوخۆکان. بە گشتی "She-Hulk: Attorney at Law" تێکەڵەیەکی سەرنجڕاکێشە لە [[کۆمیدیا]] و درامای [[یاسا]]یی و چیرۆکگێڕانی سوپەرکەسایەتی کە ھەم سەرگەرمییە و ھەم بیرکردنەوە. == کورتە == چیرۆکی فیلمی She-Hulk: Attorney at Law بەدوای جێنیفر واڵتەرزدا دەگەڕێت کە پارێزەرێکی بەتوانایە و بە سوپەرھێرۆ She-Hulk ناسراوە. جێنیفر پارێزەرێکی سەرکەوتووە، ھاوسەنگی لە نێوان پیشەکەی لە بواری یاسادا لەگەڵ ئەلتەر ئیگۆی بەرەنگاربوونەوەی تاوانەکانیدا دروست دەکات. ژیانی جێنیفر گۆڕا کاتێک خوێنێکی بەپەلەی لە ئامۆزاکەی بروس بانەر (The Hulk) وەرگرت، کە دەسەڵاتی ھاوشێوەی The Hulk ی پێبەخشی؛ بەڵام جێنیفر بە پێچەوانەی ئەوەوە توانای ئەوەی ھەیە زیرەکی و کەسایەتی خۆی بھێڵێتەوە لەکاتێکدا گۆڕانکاری بەسەردا دێت. جێنیفر وەک پارێزەر و پاڵەوانێکی سەرەکی، چەندین کەیسی جۆراوجۆر دەگرێتە ئەستۆ، لەوانە ئەوانەی کە پاڵەوانە سەرەکییەکان دەگرێتەوە. ئەمەش دەبێتە ھۆی چەندین سیناریۆی سەرنجڕاکێش، وەک ئەوەی کە جێنیفر دەبێت بەرگری لە ھاوڕێ سوپەرکەسایەتییەکی بکات کە تۆمەتبارە بە تاوانێک. بە درێژایی زنجیرەکە جێنیفر لە سیستەمی یاساییدا دەگەڕێت لەکاتێکدا لە پشت پەردەوە بەرەنگاریی تاوان دەبێتەوە. مامەڵە لەگەڵ کێشە کەسییەکان دەکات، وەک پەیوەندی سۆزداری و کێشە خێزانییەکان، لە ھەمان کاتدا وەک پارێزەر و سوپەرکەسایەتییەک تایبەتمەند دەمێنێتەوە بۆ کارەکانی. شی ھالک: پارێزەری یاسا ستایشی زۆری لێدەکرێت بەھۆی تێکەڵکردنی کۆمیدی و درامای یاسایی و چیرۆکگێڕانی سوپەرکەسایەتی. ھەروەھا زنجیرە کۆمیکییەکان چەندین بابەتی وەک ناسنامەی ڕەگەزی، ململانێکانی ھاوسەنگکردنی ژیانی کەسی لەگەڵ پیشەیەک و ئەخلاقی بوون بە سوپەرھێرۆدا تاوتوێ کردووە. بە گشتی جێنیفر واڵتەرز کارەکتەری سەرنجڕاکێشە کە نوێنەرایەتی ژنێکی سەرکەوتوو و سەربەخۆ دەکات لە ھەردوو ژیانی پیشەیی و کەسیدا == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|شەڕ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|دیزنی|دەیەی ٢٠٢٠|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|She-Hulk: Attorney at Law}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە سووپەرھیرۆییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو بەرنامە تەلەڤیزیۆنیانەی لە لۆس ئانجلەس داندراون]] [[پۆل:کۆتاییی زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە ئەتڵانتا]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە وێنەگیراوەکان لە جۆرجیا (ویلایەت)]] evkd7vc0ssfjk3x1q1ogyyark2m00il 0 235782 1669914 1509015 2026-09-18T13:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1669914 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Queen Camilla in Aotearoa 2019.jpg}} '''کامیلا''' ({{بە ئینگلیزی|Queen Camilla}}) شاژنی شانشینی یەکگرتوو و ١٤ [[وڵکەی کۆمۆنوێلت|ناوچەی دیکەی کۆمۆنوێڵسە]] وەک ھاوسەری [[چارڵسی سێیەم|شا چارڵزی سێیەم]]. کامیلا لە ئیست ساسێکس و ساوس کێنسنگتۆن لە ئینگلتەرا گەورە بووە و لە ئینگلتەرا و سویسرا و فەرەنسا خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٧٣ لەگەڵ ئەفسەری [[سوپای بەریتانیا]] ئەندرۆ پارکەر بۆولز ھاوسەرگیری کرد؛ لە ساڵی ١٩٩٥ جیابوونەوە. کامیلا و چارڵز جار جارە پەیوەندییەکی ڕۆمانسییان ھەبووە، چ پێش و چ لە کاتی ھەریەک لە یەکەم ھاوسەرگیرییەکانیاندا. پەیوەندییەکەی نێوانیان لە میدیاکاندا زۆر بانگەشەی بۆ کرا و لێکۆڵینەوەی جیھانی بەدوای خۆیدا ھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٥، کامیلا لە ویندسۆر گیڵدھۆڵ لەگەڵ چارڵز ھاوسەرگیری کرد. لەگەڵ مردنی شاژنە ئەلیزابێسی دووەم لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، چارڵز بووە پاشا و کامیلا وەک [[ژنی پاشا]]. تاجە گوڵینەی کامیلا شانبەشانی چارڵز لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ لە وێستمینستەر دەبی بەڕێوەچوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠|پاشایەتی|ئەورووپا|ژیاننامە|ژن|فەڕەنسا|کەنەدا|لەندەن|نیوزیلاند}} {{پۆلی کۆمنز|Queen Camilla of the United Kingdom}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی لەندەن]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] 890zta2d4rz1zvsiu0dzn8glcd22bnz 0 235985 1670269 1402459 2026-09-19T04:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1670269 wikitext text/x-wiki لە [[فەلسەفە|فەلسەفەدا]]، '''شیتەڵ و تێکەڵ''' (analytic and synthetic) دوو زاراوەن بۆ لێک ھەڵاواردنی [[واتاناسی|واتاناسانەی]] [[حوکم|حوکمەکان]] و [[قەزیە (لۆژیک)|قەزیەکان]]. قەزیەیەک کە تەنیا بە ھۆی واتایەوە ڕاست یا درۆی دەردەکەوێ، قەزیەیەکی شیتەڵە. قەزیەیەکیش کە ڕاست یا درۆی ھەڵواسرابێ بە چۆنیەتیی پەیوەندیی واتاکەی بە جیھانەوە، قەزیەیەکی تێکەڵە. جیاکردنەوەی قەزیەگەلی شیتەڵ لە قەزیەگەلی تێکەڵ یەکەم جار لە لایەن [[ئیمانوێل کانت|ئیمانوێل کانتەوە]] کراوە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Rey|یەکەم=Georges|سەردێڕ=The Analytic/Synthetic Distinction|ڕێکەوت=2023|ناونیشان=https://plato.stanford.edu/archives/spr2023/entries/analytic-synthetic/|ئیش=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Spring 2023|بڵاوکەرەوە=Metaphysics Research Lab, Stanford University|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٣|editor2-last=Nodelman|editor2-first=Uri}}</ref> == پوختە == ھەر حوکمێک کە [[زەین]] لەبارەی شتێکەوە دەیکات و ھەر قەزیەیەک کە ڕێکی دەخات، لە ڕاستیدا وەکوو ئەوە وایە [[ھەڵگیراو|ھەڵگیراوێک]] بخاتە سەر [[دانراو|دانراوێک]]. ئەم خستنەسەرەش بە دوو جۆر دەکرێ: بە شیتەڵکردنی دانراو و دەرھێنانی ھەڵگیراو لە ئەو، یا بە تێکەڵکردنی دانراو لەگەڵ ھەڵگیراوێکی جیادا. حوکم یا قەزیەی شیتەڵ ئەوەیە کە تێیدا ھەڵگیراوەکە لە خودی دانراوەکەوە پەیدا دەبێ و لێی دەگیردرێ. واتە زەین بە شیتەڵکردنی دانراو، ھەڵگیراوی لێ جیا کردووەتەوە و خستوویەتە سەریەوە. بۆ وێنە، کە بوترێ «ھەموو تەنێک بەرفرەیی و ڕەھەندی ھەیە»، ئەم حوکمە حوکمێکی شیتەڵە، چونکە پێی ناوێ مرۆڤ لە [[تەسەوور|تەسەووری]] تەن دەربچێ تا تەسەووری بەرفرەیی و ڕەھەند بدۆزێتەوە و بیخاتە پاڵی، ھەر ئەوەندە بەسە کە تێگەیشتەی تەن بۆ خۆی شیتەڵ بکاتەوە تاکوو پەی بە بەرفرەیی و ڕەھەندیش ببات. لە ڕاستیدا مانای تەن ئەوەیە کە خاوەن ڕەھەند بێ، ئەگینا تەن نییە. کەوابوو، قەزیەی شیتەڵ زانراوێکی نوێ نادات بە دەستەوە. بەڵام، حوکم یا قەزیەی تێکەڵ ئەوەیە کە ھەڵگیراو لە ناو دانراودا نەبێ و زەین لە جێگایەکی ترەوە ھێنابێتی و [[دانەپاڵ|دابێتیە پاڵ]] دانراوەوە. وەک ئەوەی کە بوترێ «تەنەکان خاوەن قورسایین»، چونکە قورسبوون شتێک نییە کە لە خودی تەنەوە بگیردرێ،<ref group="تێبینی">لە ڕوانگەی پێشینانەوە، قورسایی تایبەتمەندیی لێدانەبڕی تەنە. بەڵام، لە دوای نیوتنەوە، ئەوە دەرکەوت کە قورسایی و کێشی تەنەکان ھێزی ڕاکێشانی زەوییە کە کار دەکاتە سەر ئەو تەنە و، لە دەرەوەی چییەتیی تەنەکەیە.</ref> زەین بەجیا پەی پێ بردووە و بە تێکەڵکردنی لەگەڵ «تەن» قەزیەیەکی ساز کردووە. ئەم جۆرە قەزیانە زانراوی نوێ دەدەن بە دەستەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=فروغی|یەکەم=محمدعلی|سەردێڕ=سیر حمکت در اروپا|بڵاوکەرەوە=انتشارات زوار|ساڵ=١٣٩٩|پەڕەکان=٤٠٦}}</ref> حاشاکردنی حوکمە شیتەڵەکان مرۆڤ تووشی [[ناتەبایی]] دەکا. کەوایە، نیشانەیان ئەوەیە کە حاشاھەڵنەگرن. بۆ وێنە، ئەوە حاشا ناکرێ کە «سەوز ڕەنگێکە»، چونکە حاشاکردنی ناتەباییی پێوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Körner|یەکەم=S|سەردێڕ=Kant|بڵاوکەرەوە=خوارزمی|ساڵ=١٣٩٩|پەڕەکان=١٤٧|translator-last=فولادوند|translator-first=عزت اللە}}</ref> ==ئەمانەش ببینە== * [[ڕاستیی لۆژیکی]] == تێبینییەکان == {{سەرچاوەکان|گرووپ=تێبینی}} ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:لۆژیکی فەلسەفی]] [[پۆل:فەلسەفەی شیکارانە]] [[پۆل:چەمکەکان لە ناسیاریناسی]] [[پۆل:چەمکەکان لە لۆژیک]] [[پۆل:ئیمپیریزم]] 7pfe0pfy7dp7h0ietn57043tdnpg66c 0 236019 1670195 1660812 2026-09-19T01:34:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1670195 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆربای مریشک''' یەکێکە لە خواردنە تەقلیدییەکانی زۆرێک لە کولتوورەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Food.com Indonesian Chicken Noodle Soup (Soto Ayam)|ناونیشان=https://www.food.com/recipe/indonesian-chicken-noodle-soup-soto-ayam-187775}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Simple Chicken Soup Recipes|ناونیشان=https://www.simple-chicken-recipes.com/Chicken-Soup-Recipes.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Chicken soup revisited: Calcium content of soup increases with duration of cooking|ناونیشان=https://www.springerlink.com/content/p7u013w7360016w2/|journal=Calcified Tissue International|بەرگ=٥٤|issue=6|doi=10.1007/BF00334329|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180610214103/https://link.springer.com/article/10.1007%2FBF00334329|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[مریشک]]، ئاو، [[پیاز|پیاز،]] [[گێزەر|گێزەر،]] [[کەرەوز|کەلەرم]]، خوێ '''چۆنییەتی ئامادەکردن:''' مەنجەڵەکە دەخەینە سەر ئاگر و چاوەڕێ دەکەین ئاوەکە بکوڵێت، دواتر ھەموو کەرەستەکانی تێدەخەین و چاوەڕێ دەکەین تا دەکوڵێت. == مێژوو == ماوەیەکی زۆرە خەڵک دەزانن کە شۆربای مریشک چارەسەرە بۆ [[سەرمابوون]]. لە وڵاتی چین شۆربای مریشک ھەر لە کۆنەوە بە خۆراکێکی چارەسەرکەر دادەنرێت و چینییەکان کاتێک فێری کوڵاندنی ئاو بوون بەو خواردنە ئاشنا بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|وڵاتەکان|چین|مێژوو|کۆمەڵگا|تەندروستی|پزیشکی|باڵندەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chicken-based soups}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:شۆربا]] 4r18l522kvvb5tydjzxpvkpcw59gazp 0 236043 1670320 1576862 2026-09-19T07:36:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1670320 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە =Strawberry shortcake.jpg}} '''شیرینی''' یەکێکە لەو پێنج تامەیە کە زۆرجار بە ئەزموونێکی چێژبەخش لە جیھاندا دادەنرێت. ئەم تامە زیاتر پەیوەندی بەو خۆراکانەوە ھەیە کە بڕێکی زۆر [[کاربۆھیدرات]]ی سادەی وەک [[شەکر]]یان تێدایە. زۆربەی کۆرپە تامی شیرینی لە لەدایکبوونەوە پێ باشترە؛ ڕەنگە لەبەر ئەوەی تامی شیر کەمێک شیرینە و دەبێت حەزی لێبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۴ اسفند ۱۳۹۷|سەردێڕ=حس چشایی در نوزادان، چه زمانی ڕشد میکند؟|ناونیشان=https://niniban.com/fa/news/193892|بڵاوکەرەوە=fa|زمان=fa}}</ref> == تامی شیرین لە دەمدا کە بەھۆی کێشەی پەیەوە دروست دەبێت == زیانگەیاندن بە [[پەی]] دەبێتە ھۆی ئەوەی تامێکی شیرین [[دەم|لە دەمدا]] ھەبێت. ئەو کەسانەی کە تووشی گرژبوون یان جەڵتەی مێشک بوون لەوانەیە تێکچوونی ھەستیارییان ھەبێت. کاریگەری لەسەر ھەستەکانی تری وەک تام و بۆن ھەیە، دەرئەنجامی ئەم زیانە ئاڵۆزە و لەوانەیە لە ھەر حاڵەتێکدا جیاواز بێت. لە زۆر حاڵەتدا مرۆڤەکان ھەست بە تامێکی شیرین بکەن لە دەمدا.<ref>یاد کرد وب// نشانی:https://redmag.ir/علت-مزه-شیرین-در-دهان/{{بەستەری مردوو|url=https://redmag.ir/%D8%B9%D9%84%D8%AA-%D9%85%D8%B2%D9%87-%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} مجله قرمز</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|وڵاتەکان|زانست|کۆمەڵگا}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:چێژکردن]] 8yaam55niu7dz2uind659v0qhzypb0z 0 236200 1670210 1562619 2026-09-19T01:36:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1670210 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆفێری''' ({{بە ئینگلیزی|Driving}}) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اخذ جواز راننده‌گی {{!}} وزارت امور داخله|ناونیشان=https://moi.gov.af/dr/%D8%A7%D8%AE%D8%B0-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C|بڵاوکەرەوە=moi.gov.af}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=برنامۀ آموزش راننده‌گی برای زنان در جوزجان|ناونیشان=https://neshananews.com/%d8%b3%d9%84%d8%a7%db%8c%d8%af/%d8%a8%d8%b1%d9%86%d8%a7%d9%85%db%80-%d8%a2%d9%85%d9%88%d8%b2%d8%b4-%d8%b1%d8%a7%d9%86%d9%86%d8%af%d9%87%e2%80%8c%da%af%db%8c-%d8%a8%d8%b1%d8%a7%db%8c-%d8%b2%d9%86%d8%a7%d9%86-%d8%af%d8%b1-%d8%ac/|بڵاوکەرەوە=خبرگزاری نشانه|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230518144854/https://neshananews.com/%D8%B3%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AF/%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%DB%80-%D8%A2%D9%85%D9%88%D8%B2%D8%B4-%D8%B1%D8%A7%D9%86%D9%86%D8%AF%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AC/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بریتییە لە کۆنترۆڵکردنی [[پێڕاگوێز|ئۆتۆمبێلی]] وشکانی وەک ئۆتۆمبێل و بارهەڵگر و پاس. شۆفێری زیاترە لە کۆنترۆڵکردنی ئۆتۆمبێل و پێویستی بە زانین و جێبەجێکردنی یاساکانی هاتوچۆ هەیە. لە هەموو جیهان پێویستە شۆفێران وانەی شۆفێری وەربگرن و لە تاقیکردنەوەکە دەربچن بۆ بەدەستهێنانی مۆڵەتی شۆفێری. لە زۆرێک لە وڵاتان، تەنانەت دوای دەرچوون لە تاقیکردنەوەکە، شۆفێر لە سەرەتای شۆفێریدا بە هەندێک یاسا سنووردار دەکرێت. بۆ نموونە لە کەنەدا پێویستە شۆفێرانی تازەپێگەیشتوو بۆ ماوەی دوو ساڵ ستیکەری "N" لەسەر ئۆتۆمبێلەکەیان دابنێن و بۆ ساڵی داهاتوو ستیکەری "L" بەکاربهێنن. <ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Driving-http://en.wikipedia.org/wiki/Driving</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|وڵاتەکان|ئابووری|تەکنۆلۆژیا|جوگرافیا }} {{پۆلی کۆمنز|Driving}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} 1v0l1buog41j9lozsbzpi3d7wurx9sw 0 236390 1670329 1509335 2026-09-19T07:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1670329 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە =Syrischer Maler von 1222 001.jpg }} '''شیعری عەرەبی''' یەکێکە لە یەکەم فۆرمەکانی [[وێژەی عەرەبی|ئەدەبیاتی عەرەبی]]. زانینی ئەمڕۆی شیعری عەرەبی لە سەدەی شەشەمی زایینییەوە دەست پێدەکات، بەڵام پێش ئەوە شیعری زارەکی عەرەبی قسەی پێدەکرا. شیعری ئازاد وەک شێوازێکی نوێ بۆ وێناکردنی ھەستی شاعیران زۆر گرنگە. لە نێو ڕەخنەگراندا جیاوازی بۆچوون ھەیە سەبارەت بە وادەی وردی دروستبوونی و عەیب و سوودەکانی بە بەراورد لەگەڵ شیعری تەقلیدی. ھەندێک پێیان وایە کە بەیتی ئازادی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ڕەگ و ڕیشەی لە موشێحەوە ھەیە کە جۆرێکە لە شیعری فۆلکلۆر کە لە ئەندەلوسدا دەبینرێت. ھەندێکی تر پێیان وایە کە سەرچاوەی بەیتی ئازاد لە «ستانزا»ەوە سەرچاوەی گرتووە - ھەرچەندە سەرچاوەی وردی ستانزاکە نازانرێت - چونکە شاعیر دەسەڵاتی زیادکردن یان کەمکردنەوەی کردارەکانی شیعرەکەی ھەیە لە ھەردوو ستانزا و بەیتی ئازاددا بەپێی مانا خوازراوەکەی. کۆمەڵەی سێیەمی ڕەخنەگران لەسەر ئەو بۆچوونەن کە شاعیرانی کۆچبەران لە ڕووی چەمک و قورسایی و دەریای پڕۆسۆدیکەوە مژدەدەری گۆڕانکارین لە شیعری عەرەبیدا؛ بەڵام ھەموو ھەوڵەکان دەبنە ھۆی شیعری بەناوبانگی «الکولیرە» لەلایەن شاعیرێکی ھاوچەرخی عێراقی، یان ئۆدی «حل کان-حوبەع» لەلایەن شاعیرێکی دیکەی ھاوچەرخی عێراقی، [[بەدر شاکر سەییاب|بەدر شاکر ئەلسیاب]]، و ئەم دووانە وەکو پێشەنگەکانی شیعری ئازادی عەرەبی دەناسرێن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شیعر|زمانی عەرەبی|مێژوو|کۆمەڵگا|وڵاتەکان|کتێب|وێژە|چاند}} {{پۆلی کۆمنز|Arabic poetry}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:شیعری عەرەبی]] [[پۆل:شیعر بەپێی زمان]] br2jc351scizbeywhip2b0yheezefoc 0 236452 1670357 1402479 2026-09-19T10:33:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (دەروونناسی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1670357 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس |وێنە =Problem Solving - Concept Illustration.jpg }} '''شیکارکردنی کێشە''' ({{بە ئینگلیزی|Problem Solving}}) بریتییە لە پرۆسەی گەیشتن بە ئامانجێک بە تێپەڕاندنی ئاستەنگەکان، کە بەشێکی بەردەوامی زۆربەی چالاکییەکانە. ئەو کێشانەی کە پێویستیان بە چارەسەرە لە ئەرکە کەسییە سادەکانەوە دەست پێدەکات (بۆ نموونە چۆن ئامێرێک دابگیرسێنرێت) تا دەگاتە پرسە ئاڵۆزەکان لە بوارەکانی بازرگانی و تەکنیکیدا. یەکەمیان نموونەی چارەسەرکردنی کێشەی سادەیە (SPS) کە یەک پرس چارەسەر دەکات، لەکاتێکدا دووەمیان چارەسەرکردنی کێشەی ئاڵۆزە (CPS) کە چەندین بەربەستی پەیوەندیدار بە یەکترەوە ھەیە.<ref name="Complex Problem Solving">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Complex Problem Solving|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٥-٨٠٦٧٢-٣|editor-last=Frensch|editor-first=Peter A.|doi=10.4324/9781315806723|editor-last2=Funke|editor-first2=Joachim}}</ref> پۆلێنکردنێکی دیکە بریتییە لە کێشە باش پێناسەکراوەکان کە بەربەست و ئامانجی تایبەتیان ھەیە، و کێشە پێناسەکراوە خراپەکان کە دۆخی ئێستایان کێشەدارە بەڵام ڕوون نییە کە ئامانج لە چ جۆرە چارەسەرێک بێت بۆی.<ref name=":0">[[Daniel Schacter|Schacter, D.L.]] et al. (2009). Psychology, Second Edition. New York: Worth Publishers. pp. 376</ref> بە ھەمان شێوە، مرۆڤ دەتوانێت کێشە فەرمییەکان یان لەسەر بنەمای ڕاستییەکان جیا بکاتەوە کە پێویستیان بە زیرەکی دەروونییە، لە بەرامبەر کێشە سۆزدارییە کۆمەڵایەتییەکان کە پشت بە ھەستە گۆڕاوەکانی تاکەکان یان گرووپەکان دەبەستن، وەک ڕەفتاری بە تەکتیک، مۆدە، یان ھەڵبژاردنی دیاری.<ref name="Blanchard-Fields">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=[[Fredda Blanchard-Fields|Blanchard-Fields, F.]]|ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=Everyday problem solving and emotion: An adult developmental perspective|ناونیشان=https://archive.org/details/sim_current-directions-in-psychological-science_2007-02_16_1/page/26|journal=Current Directions in Psychological Science|بەرگ=١٦|issue=1|پەڕەکان=٢٦–٣١|doi=10.1111/j.1467-8721.2007.00469.x|ref=Reference-Blanchard}}</ref> چارەسەرەکان پێویستیان بە سەرچاوە و زانیارییەکی تەواو ھەیە بۆ گەیشتن بە ئامانجەکە. پیشەیییەکانی وەک پارێزەر، پزیشک و ڕاوێژکاران تا ڕادەیەکی زۆر چارەسەرکەری کێشەکانن بۆ ئەو پرسانەی کە پێویستیان بە لێھاتوویی تەکنیکی و زانیاری ھەیە لە دەرەوەی لێھاتوویی گشتی. زۆرێک لە بازرگانییەکان بە ناسینی کێشەیەک و دروستکردنی چارەسەرێک بازاڕی قازانجیان دۆزیوەتەوە: تا کێشەکە بەرفراوانتر و ناڕەحەتتر بێت، دەرفەتی پەرەپێدانی چارەسەرێکی قەبارەدار زیاترە. چەندین تەکنیک و شێوازی تایبەتمەند بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان لە بوارەکانی وەک [[ئەندازیاری]] و [[کاسبی|بازرگانی]] و [[پزیشکی]] و [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[زانستی کۆمپیوتەر]] و [[فەلسەفە]] و [[کۆمەڵگە|ڕێکخستنی کۆمەڵایەتیدا]] ھەیە. تەکنیکە دەروونییەکان بۆ دەستنیشانکردن و شیکردنەوە و چارەسەرکردنی کێشەکان لە [[دەروونناسی]] و زانستە مەعریفییەکاندا دەخوێندرێنەوە. سەرەڕای ئەوە، ئەو بەربەستە دەروونییانەی کە ڕێگری لە خەڵک دەکەن لە دۆزینەوەی چارەسەر بابەتێکی لێکۆڵینەوەی بەرفراوانە: بەربەستەکانی چارەسەرکردنی کێشەکان بریتین لە لایەنگری پشتڕاستکردنەوە، کۆمەڵەی دەروونی و جێگیربوونی کارایی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەروونناسی|زانست|کۆمەڵگا|تەکنۆلۆژیا|ئابووری|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Problem solving}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:ژیریی دەستکرد]] [[پۆل:ئاوەزان]] [[پۆل:چارەسەری کێشە]] b5q86hfno4ykrp8z2mvg8pxdzyqjm25 0 237237 1670215 1509195 2026-09-19T01:37:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670215 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆن ڕۆبەرت ئاشمۆر''' (بە [[ئینگلیزی]]: Shawn Robert Ashmore، لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٩ لەدایکبووە) ئەکتەرێکی کەنەدییە. بە ڕۆڵگێڕانی لەچەندین فیلم و زنجیرەدا ناوبانگی دەرکردووە. ئاشمۆر لە شاری ڕیچمۆند لە ویلایەتی بریتیش کۆڵۆمبیا لەدایکبووە.<ref name="TV Guide">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shawn Ashmore|ناونیشان=http://www.tvguide.com/celebrities/shawn-ashmore/174411|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|وێبگە=TV Guide}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://www.tvguide.com/celebrities/shawn-ashmore/174411 "Shawn Ashmore"]. ''TV Guide''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">September 23,</span> 2009</span>.</cite></ref> لە شاری سانت ئەلبێرت لە ویلایەتی ئەلبێرتای [[برامپتن (ئەنتاریۆ)|ئەمریکا و برامپتۆن]] لە ویلایەتی ئۆنتاریۆ گەورە بووە و لەوێ لە قوتابخانەی گشتی باڵای ئێرنسکلیف و قوتابخانەی ناوەندی تۆرنەر فێنتۆن خوێندوویەتی. برا [[دووانە|دووانەکەی]] بەناوی ئارۆن ئاشمۆر، ھەروەھا ئەکتەرە. ئارۆن و شۆن لە چەندین فیلمدا ڕۆڵی دوانەیان بینیوە، بەڵام بە شێوەیەکی سەربەخۆش ڕۆڵیان بەدوادا ھێناوە. ئارۆن کەمێک لە شۆن باڵا بەرزترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bull|یەکەم=Ron|سەردێڕ=The Famous Aaron Ashmore Closes in on Stardom|ناونیشان=http://www.aaron-ashmore.com/press/2001-02.html|بڵاوکەرەوە=The Toronto Star|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071030220844/http://www.aaron-ashmore.com/press/2001-02.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tattoos|ناونیشان=http://www.aaron-ashmore.com/aaron/tattoo.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Aaron-Ashmore.com}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا|ئەکتەران|ژیاننامە }} {{پۆلی کۆمنز|Shawn Ashmore}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی کەنەدا لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەری دەنگی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:ئەکتەرانی یاری ڤیدیۆیی پیاوی کەنەدی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کەنەدییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:ئەکتەرە تەلەفزیۆنییە پیاوەکانی کەنەدا]] q5clqovx5jojd7xucvh1yrugm1yzbce 0 237277 1669957 1485254 2026-09-18T15:07:29Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1669957 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Verjus.jpg|وێنۆک|320x320پیکسڵ| ڕنینی پەسیرەی [[ترێ]] بۆ دروستکردنی ئاوی پەسیرە (ئاوقۆرە) وێنەکە لە کتێبێکی سەدەی ١٤ی زایییندا وەرگیراوە]] '''ئاوی پەسیرە'''، کە ھاڵاو و ئاوقۆڕەی پێ دەگوترێ (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ڤێرجویس Verjuice، بە عەرەبی: عصیر الحصرم، بە فارسی: آبغورە)، بریتییە لە گیراوەیەکی ترش کە لە ھەندێک جۆری [[ترێ]] یان لە پەسیرە دروست دەکرێت. ئەم ئاوگە (شەربەتە) بە شێوەیەکی بەرفراوان لە چێشتیخانەی خۆراکی فەڕەنسی و شامی و لوبنانی و ئێراندا (شیراز بە تایبەتی) بەکاردێت. لە کوردەواریشدا لە بری سماق و لیمۆ دەکرێتە خۆراکی وەک گەڵامێو و مریشک و زەڵاتە. لە سنەی ڕۆژھەڵات خواردنێکی تایبەت ھەیە بە ھاڵاو ناسراوە. ترش ھاڵاو و سرکەی ئاوقۆرە لە پەسیرەوە ئامادە دەکرێت. == ئەمەش ببینە == * [[ترێ]] * [[پەسیرە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەڕەنسا|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:چێژەمەنییەکان]] [[پۆل:ترش]] [[پۆل:خۆراکە ترشەکان]] 4gom720z49hj5f6do3ymttibw21mo5h 0 237512 1670262 1659240 2026-09-19T04:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1670262 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شی ھاڵک''' بە ناوی ڕاستەقینەی '''جێنیفر واڵتەرز''' ({{بە ئینگلیزی|She-Hulk}}) کارەکتەری [[سووپەرھیرۆ|سووپەرھیرۆی خەیاڵییە]] [[کەسایەتیی خەیاڵی|لە]] [[کتێبی کۆمیکی ئەمریکی|کتێبە کۆمیکییەکانی ئەمریکادا]] کە لەلایەن [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤێڵ کۆمیکسەوە]] بڵاوکراونەتەوە. کارەکتەری شێ- ''ھالک'' لەلایەن نووسەر [[ستان لی]] و ھونەرمەند جۆن بوسێما دروست کراوە، بۆ یەکەمجار لە ''Wild She-Hulk'' #1 (شوباتی ١٩٨٠) دەرکەوتووە. ''جێنیفر واڵتەرز'' ئامۆزای یەکەمی ڕۆبەرت بروس بانەر یان [[ھاڵک|ھاڵکی باوەڕپێنەکراوە]]. سەرەڕای جیاوازی تەمەنی پێنج ساڵ، جێنیفر و بروس لە منداڵییەوە وەک خوشک و برایەک پێکەوە گەورە بوون. کاتێک واڵتەرز خوێنێکی زۆری لەدەستدا بەھۆی برینێکی تەقەیەکەوە، خوێنی بەپەلەی لە بروس وەرگرت، لە ئەنجامدا وەشانێکی سووکتری ھالک دروست کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=She-Hulk|ناونیشان=http://www.marveldirectory.com/individuals/s/shehulk.htm|زمان=en}}</ref> یەکەم دەرکەوتنی سینەمایی ئەم کارەکتەرە لە [[جیھانی سینەماییی مارڤڵ|گەردوونی سینەمایی مارڤێڵ]] و زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکەی ''[[شی ھاڵک: پارێزەری ڕێسا|شی ھاڵک]]'' (٢٠٢٢) لە خزمەتگوزاری [[دیزنی+|دیزنی پڵەس]]، کە تاتیانا مەزلانی ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕێت. وەکو [[ھاڵک]]، ''شی-ھاڵک'' ھێز و خێرایی و بەرگەگرتن و چالاکی و چاکبوونەوەی خێرا و بەرگەگرتنی سەروو مرۆیی ھەیە. لە ڕواڵەتدا، شی-ھۆڵک خاوەنی ھێزی سەرووی زۆرە و دواتر، بە مەودایەکی دوور، کاتێک باری دەروونی بە ڕادەیەکی پێویست لەبارە، لە ڕووی جەستەیییەوە بە بەھێزترین کارەکتەری مێینە لە گەردوونی مارڤێڵ کۆمیکس دادەنرێت. بە پێچەوانەی بروس بانەر، نزیکەی ھەمیشە زیرەکی و کەسایەتی ڕاستەقینەی خۆی وەک شی-ھالک دەپارێزێت. ھەروەھا توانای گۆڕینی ھەیە لە شی-ھاڵکەوە بۆ ''جێنیفر واڵتەرز'', بەڵام ھەمیشە توانای کۆنترۆڵکردنی گۆڕانکارییەکەی نییە. شی ھالک ھونەرمەندێکی جەنگی پیشەگەرە و لەلایەن کارەکتەرەکانی وەک [[کاپتن ئەمریکا]] و گامۆرا ڕاھێنراوە. تەنانەت جێنیفر واڵتەرزیش لە باری سروشتی خۆیدا بە ڕادەی پێویست لێھاتوویی لە ھونەری جەنگیدا ھەیە و لەم بوارەدا توانای شەڕکردنی لەگەڵ کەسانی گەورەتر لە خۆی ھەیە. ھەروەھا [[سکارلێت ویچ|سکارلێت]] ویچ سیحرێکی لەسەر شی-ھالک داناوە بۆ ئەوەی کەس نەتوانێت زیانی پێ بگەیەنێت و ناوی جێنیفر واڵتەرز بناسێنێت. بەڵام کاریگەرییە لاوەکییەکانی ئەم جادووە وای لە جێنیفر کرد داوای یارمەتی لە دکتۆر ستڕەینج بکات بۆ لابردنی ئەو جادووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=She-Hulk (Jennifer Walters) Powers|ناونیشان=http://www.superherodb.com/she-hulk/10-125/powers/|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیک|شەڕ|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|She-Hulk}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمیکەکان دەربارەی ژنان]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکانی لۆس ئەنجلۆس]] [[پۆل:ئەو کارەکتەرانەی لەلایەن ستان لی دروستکراون]] [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکان کە توانای ناوەکی یان تیشکدانەوەیان ھەیە]] [[پۆل:گۆڕانکارییەکانی کۆمیکی مارڤڵ]] [[پۆل:کارەکتەرە کۆمیکە ناسێنراوەکانی ١٩٧٩]] [[پۆل:سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:کارەکتەرەکانی مارڤڵ کۆمیکس کە ھێزی سەروو مرۆیییان ھەیە]] [[پۆل:سووپەرھیرۆ مێیەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:ھونەرمەندە جەنگییەکانی مارڤڵ کۆمیکس]] [[پۆل:سووپەرھیرۆکانی مارڤڵ کۆمیکس]] repku6b1m81m3sb64d99wh8sediy7va 0 238051 1670011 1669853 2026-09-18T17:02:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]] 1670011 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شانۆی پاڵاس''' [[شانۆی بڕۆدوەی|شانۆیەکی بڕۆدوەیە]] لە ١٥٦٤ شانۆی تری بڕۆدوەی و ڕووی لە [[تایمز سکوێر|تایمز سکوێرە]] لە گەڕەکی میدتاون مانھاتن لە [[نیویۆرک|شاری نیویۆرک]]. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|شانۆ|نژیاروانی}} {{پۆلی کۆمنز|Palace Theatre (Broadway)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 9hymsa3tnmfwc6i409j2vzgo3oirxaz 10 238068 1670402 1665417 2026-09-19T11:29:19Z Épine 19745 1670402 wikitext text/x-wiki {{ویکیپیدیا:وتارە ھەڵبژێردراوەکان/٢٠٢٠/ئایار}} <noinclude> [[پۆل:وتاری ھەڵبژێردراو]] </noinclude> boj7k623ct4utitipnhgv24ukbp44wg 0 238105 1669932 1659180 2026-09-18T13:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669932 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەر، نمایشکار، و فیلمسازێژی ئەمریکی (لەدایکبووی ١٩٨٦)}} {{Infobox person | name = شای لەبەف | image = Shia LaBeouf 2022.jpg | caption = لەبەف لە [[فێستیڤاڵی فیلمی ڤێنیسی ٢٠٢٢]] | birth_name = شای سەید لەبەف<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jgSqDwAAQBAJ&pg=PA456 | سەردێڕ=Norma's Sun: Feature Narrative Screenplay Included !! | ژپنک=٩٧٨-١-٩٧٧٨٠٩-٣٥-٣|دوایین١=Courtney |یەکەم١=Kris | ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LKIrAQAAMAAJ&q=%22Shia+Saide+LaBeouf%22 | سەردێڕ=Current Biography Yearbook | ساڵ=٢٠٠٩}}</ref> | birth_date = {{Birth date and age|١٩٨٦|٦|١١}} | birth_place = [[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا | death_date = | death_place = | partner = [[مایا گۆت]]{{ھن}}(٢٠١٢–٢٠١٨، ٢٠٢٠–ئێستا) | children = ١ | years_active = ١٩٩٦–ئێستا | occupation = {{hlist|ئەکتەر|نمایشکار|فیلمساز}} }} '''شای سید لەبەف''' (لەدایکبووی ١١ی حوزەیرانی ١٩٨٦) ئەکتەر، نمایشکار، و فیلمسازێکی ئەمریکییە.<ref name="blouin">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.blouinartinfo.com/news/story/1798258/shia-labeoufs-andintheend-performance-artwork-in-sydney | سەردێڕ=Shia LaBeouf's #ANDINTHEEND Performance Artwork in Sydney | بڵاوکەرەوە=[[Louise Blouin Media|Blouin Artinfo]] | ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧| نووسەر=Forrest, N. | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116034153/https://www.blouinartinfo.com/news/story/1798258/shia-labeoufs-andintheend-performance-artwork-in-sydney | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Guardian-anywhere">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.theguardian.com/travel/2016/may/25/shia-labeouf-embarks-on-digital-road-trip-takemeanywhere | سەردێڕ=Shia LaBeouf embarks on a digital road trip: #TAKEMEANYWHERE | newspaper=[[The Guardian]] | ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧| نووسەر=Coldwell, W.}}</ref> ڕۆڵی لویس ستیڤنسی گێڕا لە زنجیرەی [[کەناڵی دیزنی]]ی ''[[ئیڤن ستیڤنس]]''، کە بەھۆیەوە لە ساڵەکانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٢دا بۆ [[خەڵاتی ھونەرمەندە لاوەکان]] پاڵێورا و [[خەڵاتی دەیتایم ئێمی|خەڵاتێکی دەیتایم ئێمی]]ی بردەوە لە ٢٠٠٣دا. یەکەم کاری فیلمیی بریتی بوو لە ''ڕێگای کریسمس'' (١٩٩٨). لە ٢٠٠٤دا، یەکەم کاری دەرھێنانی ئەنجام دا کە کورتە فیلمێک بوو بە ناوی ''با ڕقمان خۆشبوێت'' و دواتر کورتە فیلمێکی تری دەرھێنا بە ناوی ''[[شێت (فیلمی ٢٠١١)|شێت]]'' (٢٠١١)، لە ڕاپەرانی ئەمریکی [[کەیج (ڕاپەر)|کەیج]] و [[کید کەدی]] ڕۆڵی سەرەکییان تێدا گێڕا. لە ٢٠٠٧دا، لەبەف لە فیلمە سەرکەوتووەکانی ''[[پشێوی (فیلم)|پشێوی]]'' و ''[[بەرزیی شەپۆل (فیلم)|بەرزیی شەپۆل]]''دا بەشداریی کرد بە ڕۆڵی سەرەکی. ھەمان ساڵ ھەڵبژێردرا بۆ فیلمی خەیاڵی زانستیی ''[[گۆڕدراوەکان (فیلم)|گۆڕدراوەکان]]''ی [[مایکڵ بەی]] بە ڕۆڵی سام ویتویکی، کە پاڵەوانی سەرەکیی زنجیرەکەیە. ''گۆڕدراوەکان'' لە بۆکس ئۆفیسدا سەرکەوتوو بوو و یەکێک بوو لە پڕداھاتترین فیلمەکانی ٢٠٠٧. لەبەف دواتر لە پاشھاتەکانی ''[[گۆڕدراوەکان: تۆڵەی کەوتووەکە]]'' (٢٠٠٩) و ''[[گۆڕدراوەکان: تاریکیی مانگ]]'' (٢٠١١)دا ڕۆڵی دەرکەوتەوە، و ھەردووکیان بە ھەمان شێوە سەرکەوتوو بوون. لە ٢٠٠٨دا، ڕۆڵی [[مەت ویلیامز|ھێنری «مەت ویلیامز» جۆنزی سێیەم]]ی گێڕا لە فیلمی ''[[ئیندیانا جۆنز و شانشینی کەللەسەرە کریستاڵییەکە]]''. دەرکەوتنەکانی تری لە فیلمدا بریتین لە ''[[کونەکان (فیلم)|کونەکان]]'' (٢٠٠٣)، ''[[کۆنستانتین (فیلم)|کۆنستانتین]]'' (٢٠٠٥)، ''[[وۆڵ ستریت: پارە ھەرگیز ناخەوێت]]'' (٢٠١٠)، ''[[بێیاسا (فیلم)|بێیاسا]]'' (٢٠١٢)، ''[[ئەو کۆمپانیایەی دەیھێڵیتەوە (فیلم)|ئەو کۆمپانیایەی دەیھێڵیتەوە]]'' (٢٠١٢)، ''[[نیمفۆمەینیاک (فیلم)|نیمفۆمەینیاک]]'' (٢٠١٣)، ''[[چارلی کەنتریمان]]'' (٢٠١٣)، ''[[تووڕەیی (فیلمی ٢٠١٤)|تووڕەیی]]'' (٢٠١٤)، ''[[ھەنگوینی ئەمریکی (فیلم)|ھەنگوینی ئەمریکی]]'' (٢٠١٦), ''[[بۆرگ دژی مەکئێنرۆی]]'' (٢٠١٧)، ''[[کوڕی ھەنگوین (فیلم)|کوڕی ھەنگوین]]'' (٢٠١٩)، ''[[بازی کەرەی وەنەشامی]]'' (٢٠١٩)، ''[[پارچەکانی ژنێک]]'' (٢٠٢٠)، و ''[[پادرێ پیۆ (فیلم)|''پادرێ پیۆ]]'' (٢٠٢٢). لە ٢٠١٤وە، لەبەف لە زۆر پڕۆژەی نمایشی گشتیدا دەرکەوتووە لەگەڵ [[لەبەف، ڕۆنکۆ ئاند تێرنەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Apple TV|ناونیشان=https://tv.apple.com/bz/person/shia-labeouf/umc.cpc.79h0ir469j0xfu50c8xvs6kxu|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Apple TV|زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز|Shia LaBeouf}} * {{IMDb name|479471}} * {{Amg name|350236}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دیزنی|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەو ئەمریکییانەی پەیڕەوی کڵێسای کاتۆلیکی ڕۆم دەکەن]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز فەڕەنسی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:درووستکەرانی فیلم لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لۆس ئانجلەس]] gk2k7ht3j4iodb4yd0vvxx24csypv7f 0 238271 1670145 1389919 2026-09-18T22:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1670145 wikitext text/x-wiki '''شکی دێکارتی''' یا '''گومانی دێکارتی''' چەشنێک [[گومانکاری|سکێپتیزمە]] کە پەیوەندیی بە نووسراوەکان و میتۆدۆلۆژیی [[ڕێنێ دێکارت]] (٣١ی ئازاری ١٥٩٦–١١ی شوباتی ١٦٥٠) -ەوە ھەیە.<ref name="Scruton">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Scruton|یەکەم=Roger|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=pWlS4lPrcCAC|سەردێڕ=Modern Philosophy: An Introduction and Survey|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=A&C Black|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٨٢-١٠٥١-٠|زمان=en}}</ref><ref name="Philosophical Glossary">Leiber, J., ed., ''A Philosophical Glossary'', Philosophy Department, University of Houston, 2001, [http://livros01.livrosgratis.com.br/fo000001.pdf#page=88 p. 88].</ref>{{rp|٨٨}} '''سکێپتیزمی دێکارتی'''، '''شکی میتۆدیک،''' '''سکێپتیزمی میتۆدۆلۆژیک،''' '''شکی تێکڕایی''' و '''شکی سیستماتیک''' -یشی پێ دەوترێ. شکی دێکارتی میتۆدێکی تایبەتە لە [[فەلسەفە|فەلسەفەدا]] و بریتییە لە [[پێڤاژۆ|پێڤاژۆیەکی]] ڕێکوپێک و بەسەروبەر کە تێیدا مرۆڤ لە [[ڕاستی|ڕاستیی]] [[باوەڕ|باوەڕەکانی]] خۆی دوودڵ و [[شک|بەشک]] دەبێ. ئەم شێوازە کە دێکارت دایھێنا بە سەرچاوکەی [[میتۆدی زانستی|میتۆدی زانستیی]] مۆدێرن دەزانرێ. خۆی لە بنەڕەتدا دێکارت دەیوت: من لە ھەموو شت بەشکم، تەنیا شتێ کە دەتوانم لێی [[دڵنیایی|دڵنیا]] بم ئەوەیە کە شکم ھەیە. کەوابوو، دەبێ من ببم تا بتوانم شکم ھەبێ. ئەمەش بناغەی وتە بەناوبانگەکەیەتی کە دەڵێ: [[من بیر دەکەمەوە، کەواتە ھەم]]. ==سکێپتیزم وەکوو میتۆد و سکێپتیزم وەکوو فەلسەفە== جیاوازیی نێوان سکێپتیزمی دێکارتی و [[گومانکاری|سکێپتیزمی فەلسەفی]] لەوەدایە کە سکێپتیزمی دێکارتی ھەموو بانگەشە مەعریفییەکان دەخاتە بەر لێوردبوونەوە و لێکۆڵینەوە، بۆ ئەوەی کە بانگەشە ڕاستەکان لە بانگەشە درۆکان جیا بکاتەوە، بەڵام، سکێپتیزمی فەلسەفی لە ھەڵکەوتنی ھەر جۆرە مەعریفەیەک کە مرۆڤ لێی [[دڵنیایی|دڵنیا]] بێ، بەگومانە. == سەرچاوە == {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە|دەروونناسی}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:شک]] [[پۆل:گومانکردن]] [[پۆل:فەلسەفەی زانست]] [[پۆل:ڕێنێ دێکارت]] [[پۆل:تیۆرە ئیپیستمۆلۆژییەکان]] [[پۆل:تیۆریی زەین]] io5hercreban9tzcppmn5l68aphdpn4 0 238408 1670065 1509143 2026-09-18T19:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670065 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} " '''شوێنکەوتن''' " ئەڵقەی یەکەمی وەرزی [[ڕاکردن لە بەندیخانە (وەرزی دووەم)|دووەمی]] [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە]] ئەمریکییەکەی ''[[ڕاکردن لە بەندیخانە (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕاکردن لە بەندیخانە]]'' و ئەڵقەی بیست و سێیەمە بە گشتی. ئەم ئەڵقەیە بۆ یەکەمجار لە ٢١ی ئابی ٢٠٠٦ لە ئەمریکا پەخشکرا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{ڕاکردن لە بەندیخانە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەڵقەکانی ڕاکردن لە بەندیخانە]] q7ep36rkovujqhaictdnr57yl8ot1vs 0 238999 1669923 1509033 2026-09-18T13:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1669923 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شاھان گۆکبەکر''' ({{بە تورکی|Şahan Gökbakar}} ; لە {{ڕۆژی لەدایکبوون|١٩٨٠|١٠|٢٢}} لەدایکبووە) خەڵکی [[تورکیا|تورکیایە]]. ئەکتەری سەرەکی زنجیرە کۆمیدییەکەی ڕەجەب ئیڤۆدیکە. شاھان لە [[ئیزمیر|شاری ئیزمیر]] لەدایکبووە و لە زانکۆی بیلکەنت لە بواری مۆسیقا و ھونەری بینراو خوێندوویەتی. گۆکبەکر، جگە لە زنجیرە فیلمی ڕەجەب ئەیودیک کە لەسەر بنەمای تەنز و حەوت ئەڵقەی تا ئێستا بڵاوکراونەتەوە، لە چەند فیلمێکی دیکەدا دەرکەوتووە بە ناوەکانی جەلال و جاران، مارکێتینگ عوسمان و کەیھان - کە ھەموویان لە ژانەری کۆمیدین. ڕۆڵی سەرەکی بینیوە. ھەموو کارەکتەرەکانی ڕەجەب و جەلال و عوسمان و کیھان کۆمیدی و جیاوازن لە یەکتر، ئەکتەرێکی باشە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} شاھان گۆکبەکر خێزاندارە و لە ساڵی ٢٠١٦ کوڕێکی بووە. لە ھەمان ساڵدا لە فیلمی ڕەجەب ئیڤۆدیک ٥ ڕۆڵی گێڕاوە. {{تووڵی دەروازە|تورکیا|فیلم|کۆمیدیا|کۆمەڵگا|ژیاننامە|ئەکتەران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی ئیزمیر]] llt4i3yba0v477m12ueywy6tpmlpgy5 0 239375 1669939 1639053 2026-09-18T13:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1669939 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کتێب |ناو = شایی شەھید |وێنە = |ناوی بنەڕەتی = |دانەر = [[شێرکۆ بێکەس]] |لێکۆڵەر = |زمان = [[کوردیی ناوەندی|کوردیی سۆرانی]] |وڵات = [[باشووری کوردستان]] |زنجیرە = |بابەت = |جۆری ئەدەبی = [[شیعر]] |بڵاوکەرەوە = |دەرچوون = شاخ |مێژووی دەرچوون = ١٩٨٥ |وەرگێڕ = |بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو = |مێژووی دەرچوونی وەرگێڕان = |وێنەگر = |دیزاینەری بەرگ = |جۆری چاپ = |ژمارەی پەڕە = ١٠٥ |پێوانە = |کێش = |پێشتر = |دواتر = }} '''''شایی شەھید''''' کتێبێکی [[شیعر]]ی [[شێرکۆ بێکەس]]ە. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٨٥ چاپ و بڵاو کراوەتەوە.<ref name="بوار نورەدین ۱">''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، پ ٣٨.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبناسی == * [https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 ''شێرکۆ بێکەس: بیبلیۆگرافیا و پێڕستی لە کتێبی کوردیدا''، ئامادەکردن: بوار نورەدین، سلێمانی: دەزگای چاپ و پەخشی سەردەم، چاپی یەکەم: ٢٠١٣.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230716144523/https://www.kurdipedia.org/files/books/2014/77973.PDF?ver=130606884380000000 |date=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ }} {{شێرکۆ بێکەس}} {{تووڵی دەروازە|کتێب|شیعر|وێژەی کوردی}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی شێرکۆ بێکەس]] 9p1504xee7jen5txngnpbvwff4g1lf8 0 239559 1670250 1402451 2026-09-19T04:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670250 wikitext text/x-wiki '''شۆڕشی کوبا''' (بە [[ئیسپانی]]: Revolución cubana) ھەوڵێکی سەربازی و سیاسی بوو بۆ ڕووخاندنی [[کووبا|حکومەتی کوبا]] لە نێوان ساڵانی ١٩٥٣ بۆ ١٩٥٩. دوای کودەتای کوبا لە ساڵی ١٩٥٢ دەستی پێکرد کە [[فولجینسیۆ باتیستا]]ی خستەسەر دەسەڵاتی دەوڵەت و سیستەمە شکستخواردووەکەی. دواتر ئەم سیستەمەی باتیستا دژایەتی بەدوای خۆیدا ھێنا. [[فیدڵ کاسترۆ]] دوای ئەوەی لە دادگادا نەیتوانی ڕکابەری باتیستا بکات، لە ٢٦ی تەمموزی ١٩٥٣ یەکەم ھێرشی چەکداری بۆ سەر سەربازگەی مۆنکادای سوپای کوبا ڕێکخست. بە تێپەڕبوونی کات پارتی سۆسیالیستی جەماوەری، لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٥٨دا باتیستایان لە پۆستەکەی دوورخستەوە و شۆڕشەکە سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kapcia|یەکەم=Antoni|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=jmMNEAAAQBAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=A Short History of Revolutionary Cuba: Revolution, Power, Authority and the State from 1959 to the Present Day|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٦٧٣-٦٤٧-٥|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lamrani|یەکەم=Salim|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=The origins of the Cuban Revolution of 1959|ناونیشان=https://journals.openedition.org/etudescaribeennes/24239|journal=Études caribéennes|زمان=en|issue=50|doi=10.4000/etudescaribeennes.24239|issn=1779-0980}}</ref> [[File:CheyFidel.jpg|thumb|[[فیدڵ کاسترۆ]] و [[چێ گیڤارا]]، دوو سەرکردەی دیاری شۆڕشی کووبا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|مێژوو|سۆشیالیزم|شەڕ|شەڕی سارد}} {{پۆلی کۆمنز|Cuban Revolution}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:کووبا]] [[پۆل:شۆڕش]] [[پۆل:شۆڕشەکان]] [[پۆل:شۆڕشی کۆمۆنیستەکان]] [[پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم]] [[پۆل:مارکسیزم]] [[پۆل:چێ گیڤارا]] [[پۆل:شەڕی سارد]] [[پۆل:فیدێل کاسترۆ]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] cl57dglyoer53bg9dsdxjbahluqls3q 0 239922 1670382 1509371 2026-09-19T10:37:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670382 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە=Shinchosha_1.jpg}} '''بڵاوکەرەوەی شینچۆشا کۆ، ئێڵ تی دی''' (بە [[ژاپۆنی]]: 株式会社新潮社 ،Kabushiki Kaisha Shinchōsha) بڵاوکەرەوەیەکە لە ساڵی ١٨٩٦ لە [[ژاپۆن]] دامەزراوە و بارەگا سەرەکیییەکەی لە شاری یارایچۆ، [[شینجوکو|شینجوکو، تۆکیۆیە]].  شینچۆشا یەکێکە لە سپۆنسەرەکانی خەڵاتی ڕۆمانی فانتازیای ژاپۆن.<ref>http://www.shinchosha.co.jp/info/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Shinchosha}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} c8bo5vxvtpai2o0xsmb7xnl3go18y8u 0 240038 1670206 1509187 2026-09-19T01:35:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670206 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خاوێنکردن}} {{شێواز}} }} {{ویکیسازی}} شۆسێی کۆدا (香田 証生، کۆدا شوسێی، ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٩ – ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤) هاوڵاتییەکی ژاپۆنی بووە کە لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ لە عێراق لەلایەن گروپەکەی ئەبو موسەب ئەلزەرقاوییەوە، لەکاتی گەشتکردن بۆ وڵاتەکە ڕفێنراوە و دواتر سەری بڕیوە. یەکەم کەسی ژاپۆنی بوو کە سەری بڕی لە عێراق.{{زانیاریدانی کەسایەتی|name=شۆسێی کۆدا}} == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == دایک و باوکی کۆدا بە ناوەکانی سێتسوکۆ کۆدا و ماسومی کۆدا ئەندامی کڵێسای یەکگرتووی مەسیح بوون. بەهۆی پەیوەندی خێزانی کۆدا بە کەنیسەی یەکگرتووی مەسیحەوە، تاتۆیەکی خاچ لەسەر قۆڵی نووسرابوو. خێزانەکە خەڵکی شاری نۆگاتای بوون کە شارێکی بچووکی باشووری ژاپۆنە و دایکی پەرستار بووە. کۆدا لە ساڵی یەکەمی خوێندنیدا وازی لە خوێندنی ئامادەیی هێنا پێش ئەوەی دەست بە کارکردن بکات وەک نیگارکێشی ناوەوە تا ساڵی ٢٠٠٢. == ڕفاندن و مردن == کۆدا لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ عەممانی بەجێهێشت، ئەو ئامۆژگارییەکانی پشتگوێ خست کە گەشت بۆ عێراق نەکات، و چووە ناو وڵاتەکە، چونکە کنجکاو بوو لەوەی لەوێ چی ڕوویداوە. دەستگیرکراوەکانی کۆدا ڕایانگەیاند کە "وەک بێرگ و بیگلی پێش خۆی مامەڵەی لەگەڵ دەکەن" (بیگلی تەنها چەند هەفتەیەک پێشتر لەلایەن ڕێکخراوەکەوە کوژرا، پێش ئەوەی بە قاعیدە لە عێراق بناسرێت) ئەگەر ژاپۆن لە ماوەی ٤٨ کاتژمێردا هێزەکانی لە عێراق نەکشێنێتەوە. حکومەتی ژاپۆن بە سەرۆکایەتی جونیچیرۆ کۆیزومی، سەرۆکوەزیرانی ژاپۆن ڕەتیکردەوە پابەندی ئەم داواکاریانە بێت و ڕایگەیاند کە ئەوان دان بە تیرۆریستاندا نادەن. لە زنجیرە ڤیدیۆی کوشتنی کۆدا، کۆدا لەسەر ئاڵای ئەمریکا دادەنیشێت، دەستگیرکراوەکانی لە پشتیەوە وەستاون. دەستەکانی کۆدا لە پشتیەوە بەستراوەتەوە. چاوی بەستراوەتەوە لەکاتێکدا دەستگیرکراوێک بۆ ماوەی دوو خولەک و دە چرکە وتارێک دەخوێنێتەوە. پاشان دەستگیرکراوەکان لەسەر زەوی دەیگرن کاتێک دەست دەکەن بە سەربڕینی. بە درێژایی سەربڕینەکە، "ئەرهابی ئانا (بە ئینگلیزی: I am a Terrorist)"، نەشیدێک، یاری پێدەکرێت. زنجیرە ڤیدیۆکە بە وێنەگرتنی سەری بڕاوەکەی کۆدا لەسەر سەر جەستەی کۆتایی دێت و دواتر وێنەی ئاڵای ئەلقاعیدە لە عێراق. تەرمی ناوبراو لە ٣٠ی ئۆکتۆبەر لە بەغدا بە ئاڵای ئەمریکا پێچراوەتەوە. == دوای ئەوە == تەرمی کۆدا گەڕێنرایەوە بۆ ژاپۆن. پرسەیەکی مەسیحی بۆ کرا. ڕووداوەکان لە ژاپۆن وەڵامی تێکەڵاویان لێکەوتەوە؛ لە کاتێکدا زۆرێک لە هاووڵاتیانی ژاپۆن بەهۆی کوشتنەکەوە توڕە و تووشی شۆک بوون، هەندێکیان قوربانییەکەیان بە تاوانبار زانی و هەندێکی دیکەشیان ڕەخنەیان لە ئیدارەی کۆیزومی گرت. ناوی دیاریکراوی کۆدا، شۆسێی، بە واتای وشەیی بە واتای "سەلماندنی ژیان" لە زمانی ژاپۆنیدا. مارک سیمکین لە بەرنامەی هەواڵی تەلەفزیۆنی ئوسترالیا لاتلاین ڕایگەیاندووە، ئەمە "ئیرۆنییەکی ترسناکە" بۆ ئەو کەسانەی کە بۆ ماوەی چوار ڕۆژ دوعایان بۆ مانەوەی کۆدا کردووە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژاپۆن|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 90ujpxn7ovynxswkwy4pysky4vdq3a6 0 240258 1670278 1529144 2026-09-19T05:45:56Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670278 wikitext text/x-wiki {{Infobox mountain|name=چیای ئاساما|native_name={{native name|ja|浅間山}}|photo=Mount Asama.JPG|photo_caption=دیمەنێك لە ڕۆژهەڵاتەوە|elevation_m=٢٥٦٨|elevation_ref=|prominence_m=|prominence_ref=|location=[[ھۆنشوو]], ژاپۆن|range=|map=Japan#Japan Gunma Prefecture|coordinates={{coord|36|24|23|N|138|31|23|E|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}|coordinates_ref=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/306_Asamayama/306_index.html |سەردێڕ=浅間山 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[気象庁]] |زمان=ja}}</ref>|topo=پەیمانگای ڕووپێوی جوگرافی|type=گڕکانی ئاڵۆز|age=[[Late Pleistocene]]–[[Holocene]]<ref name="Semless" />|last_eruption=٧ی ئابی ٢٠١٩|first_ascent=|easiest_route=}}'''چیای ئاساما''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Mount Asama) [[گڕکان]]<nowiki/>ێکی ئاڵۆزی چالاکە لە ناوەڕاستی [[ھۆنشوو|هۆنشۆ]]، کە [[دوورگە]]<nowiki/>یەکی سەرەکیە لە [[ژاپۆن]]. گڕکانەکە بە چالاکترین گڕکانی هۆنشۆ دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Global Volcanism Program|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Global_Volcanism_Program&oldid=1163225623|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> دەزگای کەشناسی ژاپۆن چیای ئاسامای بە پلەی ئەی پۆلێن کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121209072706/http://riodb02.ibase.aist.go.jp/strata/VOL_JP/EN/active_v.htm}}</ref> بەرزییەکەی ٢٥٦٨ مەتر (٨٤٢٥ پێ) لە ئاستی دەریاوە لەسەر سنووری پارێزگاکانی گونما و ناگانۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=第２版,日本歴史地名大系,世界大百科事典内言及|یەکەم=日本大百科全書(ニッポニカ),ブリタニカ国際大百科事典 小項目事典,知恵蔵,百科事典マイペディア,知恵蔵mini,精選版 日本国語大辞典,デジタル大辞泉,事典 日本の地域遺産,事典・日本の観光資源,デジタル大辞泉プラス,世界大百科事典|سەردێڕ=浅間山(あさまやま)とは？ 意味や使い方|ناونیشان=https://kotobank.jp/word/%E6%B5%85%E9%96%93%E5%B1%B1-25110|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=コトバンク|زمان=ja}}</ref> چیاکە لە لیستی ١٠٠ بەناوبانگترین چیایە لە ژاپۆن. == مۆزەخانەی گڕکانی ئاساما == مۆزەخانەی گڕکانی ئاساما کە ٤ کم لە کانیاوی چیای ئاساما دوورە و لە ساڵی ١٩٩٣ تا ٢٠٢٠ کراوە بووە، کە هۆکاری ڕودانی گڕکانەکانی ڕوون کردووەتەوە. ژمارەی سەردانکەران لە ساڵی ١٩٩٤دا گەیشتە لوتکە و گەیشتە ٢٦٥ هەزار کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=浅間火山博物館を閉館 年度内に長野原町 新型コロナで休館中 {{!}} 上毛新聞社のニュースサイト|ناونیشان=https://www.jomo-news.co.jp/articles/-/20499|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=浅間火山博物館を閉館　年度内に長野原町　新型コロナで休館中 {{!}} 上毛新聞社のニュースサイト|زمان=ja}}</ref> [[پەڕگە:ASAMA Volcano Museum 2017-04.jpg|وێنۆک|مۆزەخانەی گڕکانی ئاساما]] لە ساڵانی دواتری مۆزەخانەکەدا زۆربەی سەردانیکەرانی پێک هاتبوون لە قوتابیان کە بە گەشتی قوتابخانە سەردانیان دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=浅間火山博物館を閉館 年度内に長野原町 新型コロナで休館中 {{!}} 上毛新聞社のニュースサイト|ناونیشان=https://www.jomo-news.co.jp/articles/-/20499|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=浅間火山博物館を閉館　年度内に長野原町　新型コロナで休館中 {{!}} 上毛新聞社のニュースサイト|زمان=ja}}</ref> مۆزەخانەکە ساڵانە نزیکەی ١٧ ملیۆن [[یەنی ژاپۆنی]] کورتهێنانی هەبوو، کە شارۆچکەی ناگانۆهارا پارەی بۆ دابین دەکرد. جگە لەوەش بیناکە کۆن بووە و بۆ چاککردنەوەکە سەدان ملیۆن یەنی پێویستە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=浅間火山博物館を閉館 年度内に長野原町 新型コロナで休館中 {{!}} 上毛新聞社のニュースサイト|ناونیشان=https://www.jomo-news.co.jp/articles/-/20499|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=浅間火山博物館を閉館　年度内に長野原町　新型コロナで休館中 {{!}} 上毛新聞社のニュースサイト|زمان=ja}}</ref> == وێنەكان == <gallery> پەڕگە:Mt.Asama2_(From_saku_city).jpg|دیمەنێك لە باشوورەوە پەڕگە:220929_Mt_Asama_Karuizawa_Nagano_pref_Japan01s3.jpg|دیمەنێك لە لە باشووری ڕۆژهەڵاتەوە پەڕگە:Mt_asama.jpg|دیمەنێك لە SSE پەڕگە:Mt.Asama_(From_onioshidashi).jpg|دیمەنێك لە باکوورەوە پەڕگە:Kisokaido03_Urawa.jpg|هیرۆشیگێ </gallery> == بەستەری دەرەکی == * [http://www.data.jma.go.jp/svd/vois/data/tokyo/306_Asamayama/306_index.html ئاسامایاما] – دەزگای کەشناسی ژاپۆن (بە زمانی ژاپۆنی) * [https://gbank.gsj.jp/volcano/Act_Vol/asama/index-e.html گڕکانی ئاساما] – ڕووپێوی جیۆلۆجی ژاپۆن * [http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=283110 ئاسامایاما] – دامەزراوەی سمیسۆنی: بەرنامەی گڕکانی جیهانی == سەرچاوە == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئاسیا|چیاکان|١=|٢=|٣=|٤=|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Asama}} gocjgzg1qrcyb2ssbx5p8c8wwolu2sf 0 240315 1670212 1659205 2026-09-19T01:36:50Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670212 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Drive_Angry_Poster.jpg }} '''شۆفێریی بەتووڕەیی''' ({{بە ئینگلیزی|Drive Angry}}) (لەبری ئەم ناونیشانە Furious Engine 3Dیشی پێ دەوترێت) [[فیلمی ترسناک|فیلمێکی ترسناک]] و [[ئەکشن]]ی [[ئەمریکی]]یە لە ساڵی ٢٠١١ لە نەریتی سینەمای گریندھاوس، لە دەرھێنانی پاتریک لوسیێر و ھاوبەشی نووسینی تۆد فارمەر. لەم فیلمەدا [[نیکۆلاس کەیج]]، [[ئەمبەر ھێرد]]، ویلیام فیختنەر، بیلی بێرک، شارلۆت ڕۆس، کەتی میکسۆن و تۆم ئاتکینز ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە بە شێوەی [[فیلمی سێ ڕەھەندی|سێ ڕەھەندی]] وێنەگیراوە و لە ٢٥ی شوبات نمایشکرا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی ئابی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Drive Angry}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سرووشتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمی ڕێگاوبانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ترسناکە سەروو سروشتییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمە ھۆشیارە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئۆتۆمبێل]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە دەستایینەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی نو ئیمەیج]] [[پۆل:فیلمەکانی سامیت ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] p851ndjzxlvo2wedt12o3bysty1dtm9 0 240521 1669933 1562620 2026-09-18T13:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەنیمێ-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1669933 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە=Young King Ours October 2009 cover.jpg}} '''شای گەنج ئارس''' (بە [[ژاپۆنی]]: ヤングキングアワーズ؛ Yangu Kingu Awāzu) گۆڤارێکی [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]ی مانگانەیە کە لە [[ژاپۆن]] لەلایەن [[شۆنن گاھۆشا]] بڵاودەکرێتەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی ئامانجی بینەرانی [[سێینن مانگا]]یە، بڵاوکراوەی خوشکی شای گەنجە (کە لە بەرامبەردا بڵاوکراوەی خوشکی شۆنن کینگ بوو کە ئێستا وەستاوە). تا ساڵی ٢٠٠٨، تیراژی شای گەنج ئارس ٦٨ ھەزار دانە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئابی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120206051547/http://www.j-magazine.or.jp/data_001/index.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەنیمێ|ژاپۆن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئەنیمێ-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} ldml7v2y0jpdtellhu4bzeu1k2y3m0j 0 240544 1670223 1660811 2026-09-19T01:38:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەنیمێ-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670223 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆنن گاھۆشا''' (بە [[ژاپۆنی]]: 株式会社少年画報社؛ Kabushiki-gaisha Shōnen Gahōsha) بڵاوکەرەوەیەکی [[ژاپۆن]]ییە کە ناوی لێنراوە بۆ شۆنن گاھۆ («گۆڤاری ھەواڵی وێناکراوی کوڕان»)، کە یەکێکە لە یەکەم گۆڤارەکانی. لە ساڵی ١٩٤٥ دامەزراوە، پێشتر پەرتووکی شۆفێری و ڕێنمایی گفتوگۆی ئینگلیزی بڵاودەکردەوە. ئێستا بە گۆڤارەکانی وەک [[سێینن مانگا|مانگای سێینن]]ی ھەفتەیی شای گەنج و زنجیرە مانگای مانگای [[شای گەنج ئارس]] و مانگانەی شای گەنج ناسراوە. ھەفتانەی مانگا سەرەکییەکەی کە لە مێژە بۆ کوڕان بڵاوکراوەتەوە، شۆنن کینگ (少年キング) (١٩٦٣–١٩٨٨)، ئێستا لەکارکەوتووە. سەرۆکی ئێستای شۆنن گاھۆشا ئیساو ئیمایە.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Sh%C5%8Dnen_Gah%C5%8Dsha?wprov=sfla1</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|ئەنیمێ}} {{ئەنیمێ-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:چیۆدا، تۆکیۆ]] l07zpydyufgh5tr8e200iaeekntb3nd 4 241625 1670080 1669596 2026-09-18T21:00:22Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1670080 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ١٠٢١٥٩ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٤١٧٤٣ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٧٥٦١١ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٨٥٦٧ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٦٤٨٧ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٢١٢٩٦ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٥٧٠ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] njb1cxn1rn6e41yymqt0acmaj0i624r 0 242067 1670328 1509333 2026-09-19T07:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670328 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''شیشی''' ({{بە ژاپۆنی|志士}}) کۆمەڵێک چالاکوانی سیاسی ژاپۆنی بوون لە کۆتایییەکانی [[سەردەمی ئێدۆ]].<ref>{{harvnb|Koschmann|1987|p=3}}</ref> شیشی چەندین جۆری جیاوازی ھەبوو. ھەندێکیان وەکو بکوژەکان کاواکامی گێنسای، ناکامورا ھانجیرۆ، ئۆکادا ئیزۆ و تاناکا شینبێی، ڕێبازێکی توندوتیژتریان ھەڵبژارد لە جەختکردنەوە لەسەر بۆچوونەکانیان. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|شەڕ|مێژوو|ئاسیا|سیاسەت}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:چاکسازی مێیجی]] 9d24zd93dtel9qythv201ok6r5z5hnr 0 243346 1670340 1536269 2026-09-19T07:43:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670340 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کیڵنێت''' ({{بە ئینگلیزی|KILLNET}}) گرووپێکی [[ھاککەر]]ی ڕووسین کە کاریان ھێرشکردنە سەر [[وێبگە|ماڵپەڕە]] حوکومییەکان و کۆمپانیا تایبەتەکانە لە نێویاندا ماڵپەڕە حکومییەکانی وڵاتانی [[ناتۆ]]، گرووپەکە لە دەوروبەری [[ئازار (مانگ)|مانگی ئازاری]] ٢٠٢٢ دامەزراوە. == ئاگادارییەکانی پێنج چاو == ھاوپەیمانی ھەواڵگریی پێنج چاو لە [[نیسان (مانگ)|مانگی نیسانی]] ٢٠٢٢ ھۆشدارییەکی لەسەر گرووپەکانی [[ڕووسیا]]، لەنێویاندا کیڵنێت، بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hardcastle|یەکەم=Jessica Lyons|سەردێڕ=Five Eyes fear fresh Russian attacks against infrastructure|ناونیشان=https://www.theregister.com/2022/04/21/five_eyes_russia/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.theregister.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Five Eyes alert warns of Russian threats targeting critical infrastructure|ناونیشان=https://www.csoonline.com/article/572625/new-five-eyes-warns-of-russian-threats-targeting-critical-infrastructure.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CSO Online|زمان=en-US}}</ref> == ھێرشەکان == === [[ڕۆمانیا]] === کیڵنێت لە پشت ھێرشەکانی سەر ماڵپەڕەکانی حکوومەتی ڕۆمانیا بوو کە لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢ تا ١ی ئایاری ٢٠٢٢ ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=andreich|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Romania under cyberattack coming from Russia's Killnet|ناونیشان=https://www.romania-insider.com/romania-cyberattack-russia-killnet-2022|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Romania Insider|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220522200002/https://www.romania-insider.com/romania-cyberattack-russia-killnet-2022|url-status=dead}}</ref> === [[مۆلدۆڤا]] === تەقینەوەکان لە ترانسنیستریا، خزمەتگوزاری زانیاری و ئاسایشی کۆماری مۆڵدۆڤا ڕای گەیاند کە گرووپی ھاککەری کیڵنێت زنجیرەیەک ھێرشی ئەلیکترۆنییان لە دەرەوەی وڵاتەوە بۆ سەر ماڵپەڕەکانی دەسەڵات و دامەزراوە فەرمییەکانی مۆڵدۆڤا دەستپێکردووە. ئەمەش چەند ڕۆژێک دوای ھێرشکردنە سەر ماڵپەڕە ڕۆمانییەکان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Killnet attacked several websites of state institutions in the Republic of Moldova - Tylaz|ناونیشان=https://www.tylaz.net/2022/05/01/killnet-attacked-several-websites-of-state-institutions-in-the-republic-of-moldova/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220531201037/https://www.tylaz.net/2022/05/01/killnet-attacked-several-websites-of-state-institutions-in-the-republic-of-moldova/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === [[کۆماری چیک]] === کیڵنێت بەرپرسیارێتی ھێرشەکانی سەر وێب سایتەکانی دامەزراوە دەوڵەتییەکانی چیکی لە نیسانی ٢٠٢٢ گرتە ئەستۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Czech Television hit in another wave of cyber attacks|ناونیشان=https://www.expats.cz/czech-news/article/czech-television-hit-in-another-wave-of-cyber-attacks|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.expats.cz|زمان=en}}</ref> === [[لیتوانیا]] === گرووپەکە بەرپرسیارێتی ھێرشەکانی دژی ژێرخانی تۆڕەکانی لیتوانیا لە ئەستۆ گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russia's Killnet hacker group says it attacked Lithuania|ناونیشان=https://www.reuters.com/technology/russias-killnet-hacker-group-says-it-attacked-lithuania-2022-06-27/|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goodin|یەکەم=Dan|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russia threat group Killnet is pummeling Lithuania with DDoS attacks|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2022/06/pro-russia-threat-group-killnet-is-pummeling-lithuania-with-ddos-attacks/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Ars Technica|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mascellino|یەکەم=Alessandro|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russian Hacker Group Killnet Hits Critical Government Websites in Lithuania|ناونیشان=https://www.infosecurity-magazine.com/news/killnet-hacks-lithuania-government/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Infosecurity Magazine|زمان=en-gb}}</ref> ئاماژەیان بەوەشکردووە، ھێرشە ئەلیکترۆنییەکانی سەر لیتوانیا وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بووە لەوەی کە گواستنەوەی کاڵاکانی بۆ ناوچەی کالینینگرادی ڕووسیا ڕاگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russia's Killnet hacker group says it attacked Lithuania|ناونیشان=https://www.reuters.com/technology/russias-killnet-hacker-group-says-it-attacked-lithuania-2022-06-27/|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Goodin|یەکەم=Dan|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russia threat group Killnet is pummeling Lithuania with DDoS attacks|ناونیشان=https://arstechnica.com/information-technology/2022/06/pro-russia-threat-group-killnet-is-pummeling-lithuania-with-ddos-attacks/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Ars Technica|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mascellino|یەکەم=Alessandro|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Pro-Russian Hacker Group Killnet Hits Critical Government Websites in Lithuania|ناونیشان=https://www.infosecurity-magazine.com/news/killnet-hacks-lithuania-government/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Infosecurity Magazine|زمان=en-gb}}</ref> === [[نەرویژ|نەرویج]] === گرووپەکە لە ڕێگەی ھێرشە جۆراوجۆرەکانی DDoS لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ ڕێکخراوەکانی نەرویجی کردە ئامانج. دەسەڵاتی ئاسایشی نیشتمانی نەرویج دەڵێت ھیچ زانیارییەکی تایبەت نەبراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Russian Hackers Target Norway in Latest Volley of Cyber Attacks|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2022-06-30/russian-hackers-target-norway-in-latest-volley-of-cyber-attacks|newspaper=Bloomberg.com|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Norway blames "pro-Russian group" for cyber attack|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/norway-targeted-by-cyber-attack-security-agency-2022-06-29/|newspaper=Reuters|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en}}</ref> === [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] === لە ١ی ئابی ٢٠٢٢، گرووپەکە و دامەزرێنەرەکەی بەناوی "Killmilk" بەرپرسیارێتی ھێرشێکی ئەلیکترۆنییان بۆ سەر کۆمپانیای بەرگریی ئەمریکیی [[لۆکھید مارتن]] گرتە ئەستۆ، وەک تۆڵەسەندنەوەیەک کە سیستەمی ھایمارس درا بە [[ئوکراینا]]. گرووپەکە ڕای گەیاند کە کۆمپانیای لۆکھید مارتن "سپۆنسەری ڕاستەقینەی تیرۆری جیھانییە" و "بەرپرسە لە مردنی ھەزاران و ھەزاران مرۆڤ" کیلمیلک وتی؛ ھێرشەکە سیستەمی بەرھەمھێنانی لۆکھید مارتن و ھەروەھا زانیارییەکانی سەبارەت بە کارمەندانی کۆمپانیاکە کردووەتە ئامانج بۆ ئەوەی "گۆشەگیرییان بکات و لە سەرانسەری جیھاندا لەناوببرێن!".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kadam|یەکەم=Tanmay|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Double Whammy: Russian Hackers Launch Cyber Attacks On Lockheed Martin; Armed Forces Hack Into HIMARS -- Reports|ناونیشان=https://www.eurasiantimes.com/russian-hackers-launch-cyber-attacks-on-lockheed-martin/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Latest Asian, Middle-East, EurAsian, Indian News|زمان=en-US}}</ref> لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێرش کرایە سەر چەندین ماڵپەڕی فڕۆکەخانەی ئەمریکا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|کۆمپانیا|کۆمەڵگا|ئابووری|کۆمپیوتەر|زانستی کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Killnet}} [[پۆل:لەشکرکێشی ڕووسیا بۆ سەر ئوکراینا ٢٠٢٢]] [[پۆل:ھاککردن لە دەیەی٢٠٢٠]] [[پۆل:باندەکانی ھێرشی ئەلیکترۆنی]] 3g3gm113tem4nimp84pj6ugm0e5fgji 0 244383 1670014 1669743 2026-09-18T17:04:20Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ژینناسی|ژینناسی]] 1670014 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = شان | Latin = articulatio humeri | Greek = | Image = Left shoulder.jpg | Caption = شانی مرۆڤ | Width = 300 | Image2 = Gray327.png | Caption2 = | Precursor = | System = | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = }} '''شان''' بەشێکی [[پەلی سەروو]]ە. شانی مرۆڤ لە سێ ئێسک پێک ھاتووە: [[چەڵەمە]]، [[دەفەی شان]] (باڵەکە) و [[ئێسکی باسک]]. ھەروەھا ماسوولکە، ژێ و بەندۆکە پەیوەندیدارەکانیش لە خۆ دەگرێت.<ref>{{Cite OED|shoulder}}</ref> [[جومگە|جومگەکانی]] نێوان ئێسکەکانی شان جومگەکانی شان پێک دەھێنن. [[جومگەی شان]] جومگەی سەرەکیی شانە. لە [[لەشی مرۆڤ|توێکاریی مرۆڤدا]]، جومگەی شان ئەو بەشەی لەش پێک دەھێنێت کە ئێسکی باسک بە دەفەی شان دەلکێت و سەر لە [[کەلێنی کاسەیی|کەلێنی کاسەییدا]] جێگیر دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=shoulder|ناونیشان=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/shoulder|ئیش=The Free Dictionary|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Shoulders|شان}} {{توێکاریی مرۆڤ}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|توێکاری|لەشی مرۆڤ|ژینناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{توێکاری-کۆلکە}} [[پۆل:شان]] [[پۆل:توێکاریی پەلی سەرەوە]] 1xiazpp5bx02ebyuym8bxcx91baxntt 10 244589 1670140 1134913 2026-09-18T22:37:39Z مامۆستا 39489 1670140 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = زمانەکانی تورکیا | title = [[زمانەکانی تورکیا]] {{flagicon|Turkey}} |bodyclass = hlist |group1 = زمانی حکوومی |list1 = * [[زمانی تورکی|تورکی]] |group2 = زمانەکانی فەرمیی{{ھن}}کەمایەتییەکان |list2 = * [[زمانی ئەرمەنی|ئەرمەنی]] ([[ئەرمەنی ڕۆژھەڵاتی|ڕۆژھەڵاتی]]، [[ئەرمەنیی ڕۆژاوایی|ڕۆژاوایی]]) * [[زمانی بولگاری|بولگاری]] * [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] * [[زمانی عیبری|عیبری]] |group3 = زمانەکانی دیکەی{{ھن}}کەمایەتییەکان |list3 = * [[زمانی ئەلبانی|ئەلبانی]] * [[زمانی دۆمەری|دۆمەری]] * [[زمانی گورجی|گورجی]] * [[زمانی کوردی|کوردی]] ** [[کوردیی باکووری|کرمانجی]] ** [[زازاکی]] ** [[شێخ بزەینی|باشووری (شێخ بزەینی)]] * [[زمانی جوو-ئیسپانی|لادینۆ]] * [[زمانی لازی|لازی]] * [[عەرەبیی شامی]] * [[یۆنانیی پۆنتی|ڕۆمەئیکا]] * [[زمانی سوریانی|سوریانی/ئاشووری/ئارامیی نوێ]] | group4 = زمانە ئاماژەییەکان | list4 = * [[زمانی ئاماژەی تورکی]] * [[زمانی ئاماژەی مێردین]] * [[زمانی ئاماژەی تۆرۆسیی ناوەندی]] | group5 = زمانی فیکە | list5 = * [[زمانی مەلی تورکی]] }}<noinclude> {{doc|content= {{collapsible option}} [[پۆل:داڕێژەکانی زمانەکانی ئاسیا]] [[پۆل:داڕێژەکانی زمانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:داڕێژەکانی سووریا|زمانەکان]] }} </noinclude> iif3z8zp9gbwxn4yaau4t2zf6o2gv3q 0 245013 1670359 1582707 2026-09-19T10:33:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1670359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|honorific_prefix=|name=شیلا مەکارتی|honorific_suffix=|image=Sheila McCarthy at the 2012 Genie Awards.jpg|image_size=200px|alt=|caption=مەکارتی لەساڵی ٢٠١٢|native_name=|native_name_lang=|birth_name=|birth_date={{birth date and age|1956|1|1}}|birth_place=کەنەدا|disappeared_place=|disappeared_status=|death_date=<!--{{Death-date and age|Month DD, YYYY|Month DD, YYYY}}-->|death_place=|death_cause=|body_discovered=|resting_place=|resting_place_coordinates=<!-- {{Coord|LAT|LONG|type:landmark|display=inline}} -->|monuments=|nationality=|other_names=|citizenship=|education=|alma_mater=|occupation=ئەکتەر|years_active=چالاکە لە ١٩٨٢|employer=|organization=|known_for=|notable_works=|style=|height=<!-- {{height|m=}} -->|television=|title=|term=|predecessor=|successor=|party=|movement=|opponents=|boards=|criminal_charge=<!-- Criminality parameters should be supported with citations from reliable sources -->|criminal_penalty=|criminal_status=|spouse=|partner=|children=|parents=|relatives=|callsign=|awards=|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|module=|module2=|module3=|module4=|module5=|module6=|signature=|signature_size=|signature_alt=|footnotes=}} '''شیلا مەکارتی''' ({{بە ئینگلیزی|Sheila McCarthy}}) (لەدایکبووی ١ی ژانویەی ١٩٥٦) ئەکتەر و گۆرانیبێژی کەنەدییە.<ref name="The Canadian Encyclopedia">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Townend|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=The Canadian Encyclopedia|بڵاوکەرەوە=Historica Canada|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402155213/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/sheila-mccarthy/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Riggs">{{cite encyclopedia|editor-last=Riggs|editor-first=Thomas|encyclopedia=Contemporary Theatre, Film, and Television|title=McCarthy, Sheila, 1956-|language=en|year=2009|publisher=Gale|volume=90|location=Detroit, MI|id=CX3069900115|isbn=978-1-4144-3465-0|oclc=733291253|pages=181–183}}</ref><ref name="AllMovie">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Sheila McCarthy|ناونیشان=https://www.allmovie.com/artist/sheila-mccarthy-p46970|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=AllMovie}}</ref> لە فیلم و تەلەفزیۆن و لەسەر شانۆ کاری کردووە. مەکارتی یەکێکە لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم) و دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و خەڵاتێکی ئەکترا و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە، لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.<ref name="little">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=Little Mosque on the Prairie Cast: Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=CBC Television|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref name="Ben Kaplanr">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.postcity.com/Eat-Shop-Do/Do/February-2013/The-star-of-stage-and-screen-on-collaborating-with-Liza-Minnelli-and-why-she-loves-living-at-Yonge-St-Clair/|سەردێڕ=Sheila McCarthy: the star on collaborating with Liza Minnelli and why she loves life at Yonge & St. Clair|نووسەر=Ben Kaplan|بڵاوکەرەوە=Post City Toronto|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == سەرەتای ژیانی == مەکارتی لە شاری تۆرۆنتۆی ویلایەتی ئۆنتاریۆ لەدایکبووە. لە گەنجیدا لە قوتابخانەی ناوەندی تۆرنلی لە شاری تۆرنھیل خوێندوویەتی. یەکەم دەرکەوتنی لەسەر شانۆ لە شانۆی ئێلگین لە تۆرۆنتۆ بوو لە پیتەر پان کاتێک تەمەنی شەش ساڵ بوو. دواتر لە زانکۆی ڤیکتۆریا خوێندوویەتی و ساڵێک لەگەڵ یوتا ھاگن لە ستۆدیۆی ئێچ بی لە شاری نیویۆرک خوێندوویەتی، ھەروەھا لەگەڵ تیپی شاری ناوخۆ لە تۆرۆنتۆ وۆرک شانۆی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٢٠٢٠|سەردێڕ=Alumni|ناونیشان=https://hbstudio.org/about-hb-studio/alumni/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=HB Studio}}</ref> == پیشە == مەکارتی خەڵاتی جینی بۆ باشترین ئەکتەری کچ بەدەستھێناوە. فیلمەکە لە کەنەدا بە شێوەیەکی کێوی بەناوبانگ بوو، چەندین خەڵاتی نێودەوڵەتی و ناوخۆیی و ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ebert|یەکەم=Roger|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ١٩٨٨|سەردێڕ=I've Heard the Mermaids Singing|ناونیشان=http://www.rogerebert.com/reviews/ive-heard-the-mermaids-singing-1988|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=RogerEbert.com}}</ref><ref name="tiff">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=I've Heard the Mermaids Singing|ناونیشان=http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150507204439/http://tiff.net/spring2015-cinematheque/canadian-open-vault-spring-2015/ive-heard-the-mermaids-singing|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=tiff.net|بڵاوکەرەوە=Toronto International Film Festival}}</ref> لەو کاتەوە مەکارتی بووەتە یەکێک لە ئەکتەرە بەڕێزەکانی کەنەدا، دوو خەڵاتی جینی (فیلم)، دوو خەڵاتی دووانە (تەلەفزیۆن) و دوو خەڵاتی دۆرا (شانۆ)ی بەدەستھێناوە لەگەڵ چەندین پاڵێوراوی.<ref name="little2">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=n.d.|سەردێڕ=Little Mosque on the Prairie Cast: Sheila McCarthy|ناونیشان=http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160722103602/http://www.cbc.ca/littlemosque/cast.php?sid=6&cid=3|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=CBC Television|بڵاوکەرەوە=Canadian Broadcasting Corporation}}</ref><ref name="Ben Kaplanr2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.postcity.com/Eat-Shop-Do/Do/February-2013/The-star-of-stage-and-screen-on-collaborating-with-Liza-Minnelli-and-why-she-loves-living-at-Yonge-St-Clair/|سەردێڕ=Sheila McCarthy: the star on collaborating with Liza Minnelli and why she loves life at Yonge & St. Clair|نووسەر=Ben Kaplan|بڵاوکەرەوە=Post City Toronto|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> == ژیانی تایبەتی == ماکارتی ھاوسەرگیری لەگەڵ ئەکتەری ناوداری ئەمریکی پیتەر دۆناڵدسۆن کردووە کە لە ٨ی ١ی ٢٠١١ دوای دوو ساڵ لە تووشبوون بە نەخۆشی شێرپەنجە کۆچی دوایی کرد.<ref name="cbc20110109">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Peter Donaldson was 'finest actor's actor'|ناونیشان=http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=2717727|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110112152317/http://news.ca.msn.com/top-stories/cbc-article.aspx?cp-documentid=27177278|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ئیش=MSN CA|بڵاوکەرەوە=[[CBC News]]}}</ref> مەکارتی دوو کچی لەگەڵ دۆناڵدسۆن ھەیە، درو و ماکینزی دۆناڵدسۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Barnard|یەکەم=Elissa|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشان=http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death|سەردێڕ=Actress finds inspiration even in sadness of death|بڵاوکەرەوە=Herald Arts & Life|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120131060850/http://thechronicleherald.ca/artslife/55744-actress-finds-inspiration-even-sadness-death|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sheila McCarthy}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کەنەدا|ژن|ژیاننامە|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:بەشداریکەران لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی ڕاستی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] azcts3v1c6ssdtdl7tuu8p4ps0ucjgs 0 245426 1670290 1544182 2026-09-19T05:47:56Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}}، {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1670290 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Hikosan_from_Sarakura-yama_33021952_org.v1370742087.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| دیمەنێکی چیای هیکۆ لە چیای ساراکورا.]] چیای ھیکۆ ، چیایەکە لەسەر سنووری نێوان پارێزگای فوکوکا و پارێزگای ئۆیتا لە کیوشو، ژاپۆن. بەرزییەکەی ۱۲۰۰ مەتر دەبێت. شوێنێکی گرنگە بۆ شۆگێندۆ و شوێنێکی بەناوبانگ بۆ سەرکەوتنی بەرد. پێدەچێت میمامۆتۆ موساشی لەوێ بمێنێتەوە بۆ ئەوەی ڕاهێنان بکات دوای ئەوەی ڕزگاری بوو لە شکستی خێڵی تۆیتۆمی لە سێکیگاهارا. * {{پۆلی کۆمنز|Mount Hiko}} [[پۆل:دوو-ھەزارییەکانی ئاسیا]] a8amunqv92bkpmes9d30wn19ov5q63n 0 246334 1670333 1660809 2026-09-19T07:38:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670333 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شیعەکانی عێراق''' شوێنکەوتووی [[شیعەی دوازدە ئیمام]]ن، کە زۆربەیان [[عەرەب]]ن، پاشان [[تورکمان]]، و کەمینەیەکی [[کورد]] و [[شەبەک]]یان تێدایە. ناوی [[عێراق]] پەیوەندییەکی نزیکی بە [[ئیسلامی شیعە]]وە ھەیە، بەو پێیەی زۆرێک لە ڕووداوەکانی مێژووی شیعە و [[وێژە]]کەی پێکدەھێنن کە لەسەر خاکی عێراق ڕوویانداوە.<ref>https://web.archive.org/web/20171018105538/http://books.openedition.org/ifpo/1115</ref> [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبی تالیب]] عێراق و بە تایبەتی [[کووفە]]ی کردە ناوەندی خەلافەتکەی، زۆرینەی ئەوانەی شیعەکان بە ئیمامی خۆیانیان دادەنێن وەک ئیمام عەلی کوڕی ئەبی تالیب و [[حوسێن کوڕی عەلی|حوسێن]]ی کوڕی و ھەندێک ئیمامی دیکە لە عێراق بەخاک سپێردران، ئەمەش وای لە شیعەکان کرد ساڵانە بە ملیۆنان کەس لە ھەموو جیھانەوە بەھۆی بوونی مەزارگەکانی ئەھلی بەیت لە شارەکانی عێراق سەردانی بکەن وەک شارەکانی [[نەجەف]] و [[کەربەلا]]، و گەورەترین دەسەڵاتی شیعە لە جیھاندا لە عێراقە، وەک چۆن نەجەف گەورەترین زانکۆی زانستی شیعەی گرتەخۆ کە حەوزەیە، کە عێراقی کردە پەیوەندییەکی سەرەکی بە شیعەگەری. == سەرژمێری == سەبارەت بە ژمارەی وردی شیعەکان بە بەراورد بە ژمارەی دانیشتووانی عێراق ھیچ زانیارییەکی دروست و پشتڕاستکراوە نییە. لە [[پەرتووک]]ی (ڕاستییەکانی جیھان) کە لە مانگی تەممووزی ٢٠٢١ لەلایەن [[دەزگای ھەواڵگری ناوەندی]] ئەمریکاوە دەرچووە، ھاتووە کە ٩٥-٩٩٪ی دانیشتووانی عێراق [[موسڵمان]]ن، کە ٢٩–٣٤٪یان [[سوننە]]ن، و ٦٤–٦٩٪ شیعەن. ئەم [[دراوە]]، وەک ماڵپەڕەکە ئاماژەی پێکردووە، ئاماژەن بۆ خەمڵاندنەکانی حکوومەت بۆ ساڵی ١٩٨٧، چونکە ئاماری متمانەپێکراو لەم دواییەدا بەردەست نین.<ref>https://web.archive.org/web/20190825011843/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/iz.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20220306040638/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/iraq/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئیسلام|شیعە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:دانیشتووانی عێراق]] koffkj7an6nwe9jlq6shdxqnqoydslv 0 246499 1670246 1509289 2026-09-19T04:35:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670246 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی ١٩٦٧ی کورد لە ئێران''' لە ئازاری ١٩٦٧ سەریھەڵدا، لە چوارچێوەی یاخیبوونێکی [[مارکسیزم|مارکسیستی]] بە ئامانجی دامەزراندنی [[ئۆتۆنۆمی]] بۆ [[کورد لە ئێران|کورد]] لە [[ئێران]] وەک کۆمارێکی فیدراڵی. ئەم شۆڕشە کە پاڵپشتی چەندین ڕاپەڕینی خێڵەکی کرد کە لە ساڵی ١٩٦٦ دەستی پێکردبوو، لەکاتی [[شۆڕشی ئەیلوول|یەکەمین شەڕی عێراق و کوردەکان]] و لەلایەن [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]] کە پێشتر لە قەیرانی ئێران لە ساڵی ١٩٤٦دا ڕوخێندرابوو پشتیوانی لێکرا. ئەم شۆڕشە بە تەواوی سەرکوت کرا کە وەک ھەڵمەتێکی نیمچە ڕێکخراو لە ناوچەی [[مەھاباد]] و [[ورمێ]] لەلایەن حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێرانی نوێ، و لەلایەن حکوومەتی ناوەندی بە ھاوکاری [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] ھەماھەنگ کرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|دەیەی ١٩٦٠}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} nt7mge6w0imkw5cq8ehqrpf0o0uolyt 0 247391 1670155 1509171 2026-09-18T22:40:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670155 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person|name=شۆ ئایکاوا|image=Show Aikawa.JPG|alt=|caption=ئایکاوا ساڵی ٢٠١٦|native_name=哀川 翔|native_name_lang=ja|birth_name={{nihongo|Iehiro Fukuchi|福地 家宏|Fukuchi Iehiro}}|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1961|5|24}}|birth_place=ژاپۆن|death_date=|death_place=|other_names=|occupation=ئەکتەر|years_active=١٩٨٤–ئێستا|agent=|spouse={{marriage|کومی ئاچۆی|1995}}|children=مۆمۆکۆ فۆکوچی|credits=|website=}} '''شۆ ئایکاوا''' ({{بە ئینگلیزی|Show Aikawa}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئایاری ١٩٦١) ئەکتەری ژاپۆنییە. == پیشە == شۆ ئایکاوا لە شاری تۆکوشیما لەدایکبووە و لە کاگۆشیما گەورە بووە. ئایکاوا لە ژمارەیەک فیلمی کیۆشی کورۆساوا بەشداری کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Guillen|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٠٩|سەردێڕ=SFIAAFF 2009: KIYOSHI KUROSAWA—Serpent's Path & Eyes of the Spider|ناونیشان=http://twitchfilm.com/2009/02/sfiaaff-2009-kiyoshi-kurosawaserpents-path-eyes-of-the-spider.html|بڵاوکەرەوە=Twitch Film|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304063151/http://twitchfilm.com/2009/02/sfiaaff-2009-kiyoshi-kurosawaserpents-path-eyes-of-the-spider.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەوانە چاوی جاڵجاڵۆکە، ڕێگای مار،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mes|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٠١|سەردێڕ=Midnight Eye review: Serpent's Path|ناونیشان=http://www.midnighteye.com/reviews/serpents-path|بڵاوکەرەوە=[[Midnight Eye]]}}</ref> مۆڵەتی ژیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mes|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٠١|سەردێڕ=Midnight Eye review: License to Live|ناونیشان=http://www.midnighteye.com/reviews/license-to-live/|بڵاوکەرەوە=Midnight Eye}}</ref> سینس،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rucka|یەکەم=Nicholas|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Midnight Eye review: Seance|ناونیشان=http://www.midnighteye.com/reviews/seance|بڵاوکەرەوە=[[Midnight Eye]]}}</ref> پەلس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Mes|یەکەم=Tom|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Midnight Eye review: Pulse|ناونیشان=http://www.midnighteye.com/reviews/pulse/|بڵاوکەرەوە=[[Midnight Eye]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=赤楚衛二＆乃木坂46山下美月、福原遥の幼なじみ役で朝ドラ初出演決定 「舞いあがれ！」新たな出演者発表|ناونیشان=https://mdpr.jp/news/detail/3102567|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٢|ئیش=Model Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ピーターラビット２／バーナバスの誘惑　－日本語吹き替え版|ناونیشان=https://www.fukikaeru.com/?p=16075|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ئیش=Fukikaeru}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Show Aikawa}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژاپۆن|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:ئەکتەرە کوڕەکانی فیلم لە ژاپۆن]] pdxpuj1dfhr9x4369vawqtyq1urk76k 0 247512 1670369 1184833 2026-09-19T10:35:36Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1670369 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = شین | وێنە = | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = محەممەد مستەفا | بەرھەمھێنەر = محەممەد مستەفا | نووسین = محەممەد مستەفا {{ھن}} ھیوا محەممەد | سەرچاوەی چیڕۆک = | چەشن = | کاست = | موزیک = ئەفشین شوکری | وێنەگری سینەمایی = ڕاسان جەلال {{ھن}} دیار ئەسکەندەر {{ھن}} ھۆکار مەولوود | دەستکاری = میران عومەر | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = میترۆنۆم پرۆداکشن | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٠٢٣ | ماوەی فیلم = | وڵات = [[کوردستان]] | زمان = [[کوردی]] | زنجیرە = | تێچوون = | داھات = | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = }} '''شین''' [[فیلم]]ێکی سینەمایی [[کوردی]]یە، لە دەرھێنان و بەرھەمھێنانی محەممەد مستەفا، شکار جەباریش بەڕێوبەری بەرھەمھێنانی فیلمەکەیە. ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ یەکەم ڕۆژی وێنەگرتنی فیلمەکە بوو و ھەتاکوو ٢٦ مانگ درێژەی ھەبوو. لە شیندا چەند خەتی چیرۆک ھەیە کە ھاوتەریب لەگەڵ چیرۆکە سەرەکییەکە دەچنە پێش؛ کێشەکانی ئەمڕۆی ناوخێزان و کۆمەڵگای کوردی، ھەروەکوو: ڕۆیشتنی نایاسایی بۆ دەرەوەی وڵات، ھێنانی دەرمان بۆ کوردستان، بەناوبانگبوون و ھتد لەم فیلمەدا کاریان لەسەر کراوە. شین نە بە واتای ڕەنگی شین بەڵکوو بە واتای ڕۆڕۆ و ناڕەحەتییە و دەگەڕێتەوە بۆ ناوەرۆکی فیلمەکە و واقیعی ژیان، ھەرچەندە لە کۆتاییدا ھیوا دەدرێتە بینەر.<ref>محەممەد مستەفا، ڕادیۆ دەنگی گەلی کوردستان، ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، سەردان لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣</ref><ref>[https://www.xendan.org/life/detailnews.aspx?jimare=24065&babet=40&relat=8123 فیلمی سینەمایی کوردی "شین" نمایش دەکرێت،] سەردان لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣</ref> == نواندن<ref>[https://www.xendan.org/life/detailnews.aspx?jimare=24113&babet=40&relat=8127 فیلمی سینەمایی "شین".. شیرین وێنەی ڕەسەنی ژنی کوردە]، سەردان لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣</ref> == * شەماڵی عەبەڕەش (فەرھاد) * [[ھەڵوێست محەممەد]] (سەرکەش) * ڕووبار خالید (شیرن) * کەژان عەبدولوەھاب (خەندە) * ئاڵا عەباس (ساکار) * کارۆ سەوز (ھاوڕاز) * زاھیر غەریب == نمایشکردن == * ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ یەکەم نمایشی فیلمەکە لە سیتی سینەمای سلێمانی بوو. * ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ یەکەم نمایشی شین لە شاری کەرکووک بوو. * ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ لە ھۆڵی ھونەری شاری کەلار نمایشی فیلمەکە دەستی پێ کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} {{فیلمی کوردی}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] qy3zkcsdii4ue9x7kr4qamxplxcu07o 0 247772 1670276 1529136 2026-09-19T05:45:36Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670276 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''زنجیرە شاخەکانی سکاندیناڤیا''' ({{بە ئینگلیزی |Scandinavian Mountains}}) [[زنجیرەچیا|زنجیرە شاخێکە]] بە درێژی ١٧٠٠ کم و لە نیمچە دوورگەی سکاندیناڤیا درێژ بووەتەوە. بەرزترین لووتکەی ٢٤٦٩ مەتر دەبێت. ئەم شاخە لە وڵاتانی [[نەرویژ|نەرویج]] و [[سوێد|سوید]] و [[فینلاند|فینلانددایە]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا|کەشوھەوا|مێژوو|ئەورووپا}} {{کورت}} {{پۆلی کۆمنز|Scandinavian Mountains (range)}} [[پۆل:زنجیرەچیاکانی ئەورووپا]] [[پۆل:سکاندیناڤیا]] am4zk3u3lljro7d6jih9y86fptxlsqa 0 248125 1670401 1509658 2026-09-19T11:28:11Z Goizha23 79202 چاککردنی ھەڵەی ڕێنووس 1670401 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''شەماڵ عەباس عەلی'''، ناسراو بە '''مفەوەز شەماڵ''' یان '''شەماڵی سەید عەباس'''. پۆلیسێکی بەعسی بوو، لە دایک بووی ساڵی ١٩٦٣یە لە [[سلێمانی]]. حەوتەم منداڵ و کۆتا منداڵی خێزانەکەیانە، ئامادەیی پیشەیی تەواوکردووە و بە پێی گوتراوی خێزانەکەی سەرەتا چووەتە شاخ تا ببێتە پێشمەرگە بەڵام وەرنەگیراوە و گەڕاوەتەوە، هەندێک کەس بە مولازم موحسینە کوردەکە ناوی دەبەن. == لاوێتی == مفەوەز شەماڵ،تەمەنی لاوێتیشی هەر لە سلێمانی بووە و فیتەرێکی کارامە بووە،دوای ئەوەی تەمەنی نزیک دەبێتەوە بۆ سەربازی، بۆ ئەوەی خۆی قوتار بکات دەبێتە پۆلیس،دواتر بە هۆی بڕواناماکەیەوە پلەکەی بەرز دەبێتەوە بۆ مفەوەز. == لە ناو خەڵکدا == مفەوەز شەماڵ،ناوێکی پڕ لە سەرکێشی و چیرۆکێکە پڕ لە دڵڕەقی،هەموو گەنجی شار لە دەستی هەڵدەهات و ئێستاکەش بنەماڵەکەی خۆیانی لێ بێبەری دەکەن، وەفاداری ئەم گەنجە بۆ حیزبی بەعس و ڕژێمەکەی، دەگاتە ئاستێک، کە سروشتێکی تایبەتی بۆ دروستدەکات، بەڕادەیەک دڵڕەقییەکەی هەڵدەکشێ، کە زۆربەی ئەوانەی دەستگیریان دەکات، دۆست و هاورێ و ناسراوەکانی خۆیەتی. تەنانەت سڵی لەبراکەی خۆیشی نەکردووەتەوە، گوڵاڵەی براژنی تا دواساتیش قسەی لەگەڵیدا نەبوو، چونکە مێردەکەی گوڵاڵە بە گرتن دەدات کە برای خودی مفەوەز شەماڵ بوو. چیرۆکی دەسەڵات و پێگەکەی، چەند قات لە پلە سەربازییەکەی گەورەتبوو، نهێنی ئەمەش تا ئەو ڕۆژە مایەوە کە خەڵکی باشووری کوردستان دژ بەدام و دەزگاکانی بەعس ڕاپەڕینیان کرد، کاتێک بەڵگەکانی ئەمن و ئیستخبارات، کەوتنە دەست دەزگا ئەمنییە کوردییەکان، هاوپێچ لەگەڵ وێنەیەکی خۆی و صەدام حسێن، لەپاڵ ناوی مفەوەز شەماڵدا نوسراوە (احد من اصدقاء سید رئیس) واتە یەکێک لە هاورێکانی سەرۆک. == لەسێدارەدان و کۆتایی == تا ڕۆژی ڕاپەڕینی خەڵکی باشووری کوردستان، مفەوەز شەماڵ بەوەفاداری مایەوە بۆ بەعس و ڕژێمەکەی، ٧ی ئازاری ساڵی ١٩٩١ یەکەم ڕۆژی ڕاپەڕینی شاری سلێمانی، لەتەمەنی 28ساڵیدا، کەوتە دەست خەڵکی ڕاپەڕیوی شارەکە و لەبەردەرکی سەرای سلێمانی هەڵواسرا، تا ڕۆژی دواتر تەرمەکەی لەو مەیدانەدا بە هەڵواسراوی مایەوە. شەماڵ، دوو ژن و دوو منداڵی لە دوای خۆیدا بەجێهێشت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/features_08032018|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> [[پەڕگە:مفەوەز شەماڵ.jpg|وێنۆک|مفەوەز شەماڵ بە هەڵواسراوی لە بەر دەرکی سەرا]] == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} b9h0absc5kwa4r13n8st861wohjdq9f 0 248167 1670063 1509141 2026-09-18T19:38:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1670063 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Opportunity rover's landing site.jpg|وێنۆک| شوێنپێی نیشتنەوەی [[ئاپرتوونتی]] لە ناوچەی مێریدیانی پلانۆمی مەریخ.]] '''شوێنپێی نیشتنەوە''' کە پێی دەوترێت [[بڕگەی ناتەواو|ئیڵایپس]]ی نیشتنەوە، ئەو ناوچەیەیە کە [[مەکۆی بۆشایی|کەشتییەکی ئاسمانی]] لەسەر تەنێکی فەلەکی دەنیشێتەوە، دوای چوونە ژوورەوەی بەرگەهەوای تەنەکە، خاڵی نیشتنەوەی کەشتییەکی ئاسمانی بەندە بە پلەی کۆنترۆڵکردن (ئەگەر هەبێت)، گۆشەی چوونە ژوورەوە بارستەی چوونە ژوورەوە، بارودۆخی بەرگەهەوا و ڕاکێشان، بە کۆکردنەوەی گۆڕاوە زۆرەکان دەتوانرێت مۆدێلی ناوچەی نیشتنەوەی کەشتییەکی ئاسمانی چەند هێندە بکرێت سەرەڕای ئەوەش تا ڕادەیەکی دیاریکراو لە وردبینی. بە ھاوشێوەکردنی چوونە ژوورەوە لە ژێر بارودۆخی زۆر جیاوازدا [[ئەگەر|دەتوانرێت]] [[بڕگەی ناتەواو|ئیڵایپس]] ئەگەری حیسابی بۆ بکرێت قەبارەی ئیڵایپس لە ڕاستیدا نوێنەرایەتی پلەی نادڵنیایی دەکات بۆ ماوەیەکی متمانەی دیاریکراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.planetary.org/articles/1425|سەردێڕ=لەکداوڵا، ئێمیلی (١٣ی ئایاری ٢٠٠٨). "نیشتنەوەی بیبلی". کۆمەڵەی هەسارەکان.}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Landing ellipses}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|فڕینی بۆشایی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{گەردوون-کۆلکە}} e7grmdke7qly9b504hoe1ene4gz3oyr 0 249044 1670216 1580142 2026-09-19T01:37:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1670216 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شۆن چارڵز ئۆکیف''' (لەدایکبووی ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٥٦) مامۆستای زانکۆیە لە [[زانکۆی سیراکیوز]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sean O'Keefe, University Professor|ناونیشان=https://www.maxwell.syr.edu/pa/O_Keefe,_Sean/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=www.maxwell.syr.edu|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٦|سەردێڕ=Sean O'Keefe reflects on high-profile positions, recent appointment to advise next US president - The Daily Orange - The Independent Student Newspaper of Syracuse, New York|ناونیشان=http://dailyorange.com/2016/02/sean-okeefe-reflects-on-numerous-careers-recent-appointment-to-advise-next-us-president/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|وێبگە=dailyorange.com|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180801003931/http://dailyorange.com/2016/02/sean-okeefe-reflects-on-numerous-careers-recent-appointment-to-advise-next-us-president/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرۆکی پێشووی گرووپی ئەیرباسە،<ref name="Politico">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=DiMascio|یەکەم=Jen|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=EADS taps government vet|ناونیشان=https://www.politico.com/story/2009/10/eads-taps-government-vet-028572|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091025122524/http://www.politico.com/news/stories/1009/28572.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=POLITICO|زمان=en}}</ref><ref name="EADSPressRelease">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=EADS North America names Sean O'Keefe as Chief Executive Officer|ناونیشان=http://www.eadsnorthamerica.com/1024/en/breaking_news/2009%20Press%20Releases/2009_10_20_Sean_OKeefe_named_CEO.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091116022432/http://www.eadsnorthamerica.com/1024/en/breaking_news/2009%20Press%20Releases/2009_10_20_Sean_OKeefe_named_CEO.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[EADS]]}}</ref> وەزیری پێشووی ھێزی دەریایی، و لەپێشووشدا [[بەڕێوەبەری ناسا|کارگێڕی ناسا]] بوو، و سەرۆکی پێشووی زانکۆی ویلایەتی لویزیانا (LSU) بووە. ھەروەھا ئەندامی پێشووی دەستەی بەڕێوەبەری کۆمپانیای دوپۆنت بووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Sean O'Keefe}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیری]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی ناسا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] kb99rwjcl56cz7pke7xnnhdrl618txc 0 250005 1670120 1627073 2026-09-18T22:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670120 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شڕێک ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Shrek 3}}) بەشی سێیەمی زنجیرە ئەنیمەیشنی شرێکە کە لە ساڵی ٢٠٠٧ بڵاوکرایەوە. {{زانیاریدانی فیلم | ناو = شڕێک ٣ | وێنە = | قەبارەی وێنە =220px | لێدوان =پۆستەری فیلم | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = کریس میلەر{{ھن}} ڕیمان هوی | بەرھەمھێنەر = ئاڕۆن وارنەر {{هن}} ئەندرۆ ئادەمسیۆن{{هن}}دێنیس نۆلان، کاسینۆ | نووسین = جێفری پرایس{{ھن}}پیتەر س. سیمان{{ھن}}کریس میلەر{{هن}}ئارۆن وارنەر | سەرچاوەی چیڕۆک= ویڵیام ستێک | چەشن =[[ئەنیمەیشن]]، [[کۆمێدی]]، سەرکێشی، خانەوادەیی، خەیاڵی | کاست = | موزیک = ھاری جریجیسۆن | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = [[دریم وۆرکس]] و [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[یوونیڤەرساڵ ستودیۆز]] و [[پاراماونت پیکچەرز]] | ڕێکەوتی دەرچوون = ١٨ی ئایاری ٢٠٠٧ | ماوەی فیلم = ٩٣ خوولەک | وڵات = {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | زمان = [[ئینگلیزی]] | زنجیرە = (٢، ٣) | تێچوون = ١٦٠ میلیۆن دۆلار | داھات = ٨١٣.٤ میلیۆن دۆلار | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو =[[شڕێک ٢]] | بەشی دواتر = [[شڕێک ٤]]}} == چیرۆک== کاتێک خه‌زوری نه‌حۆش ده‌که‌وێت، شرێک وه‌ك میراتگری پاشا سه‌یر ده‌کرێت، به‌ڵام ناپاکی لی ده‌کرێت و ده‌رده‌کرێت ئه‌ویش هاوڕێکانی کۆ ده‌كاته‌وه‌ بۆ گێرانه‌وه‌ی ئه‌وه‌ی كه‌ حاوه‌نی بووه‌ . == ئەکتەرە دەنگیەکان== *[[مایک مایرێس]] لە ڕۆڵی [[شرک]] *[[ئیدی مێرفی]] وەک [[کەر]] *[[کامیرۆن دیاز]] وەک [[شازادە فیۆنا]] *[[ئەنتۆنیۆ باندێراس]] وەک [[پشیلەی پێڵاو لەپێ]] *[[جولی ئەندەرز]] وەک [[شاژن لیلیان]] *[[جۆن کلیس]] وەک [[کۆرکورشا]] *[[جەستن تیمبەرلێک]] وەک [[شا ئارسەر پێندراگۆن]] *[[ڕوپەرت ئێڤێرت]] وەک [[شازادە چارمینگ]] == سەرچاوەکان== https://m.imdb.com/title/tt0413267/ {{پۆلی کۆمنز|Shrek the Third}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠٠٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ئەمریکی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە گۆڕینەوەی جەستە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزانە شاھانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادووگەری]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی ئارۆن وارنەر]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سەدەکانی ناوەڕاستدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی ئەندرۆ ئادەمسۆن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی شڕێک]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە جادووگەری]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] 7izt0zowy7ut2h1n8xbj7syhe71hx0u 0 250006 1670121 1659199 2026-09-18T22:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670121 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شڕێک ٤''' ({{بە ئینگلیزی|Shrek 4 یان Shrek Forever After}}) بەشی چوارەمی زنجیرە ئەنیمەیشنی شرێکە کە لە ساڵی ٢٠٠١٠ بڵاوکرایەوە. {{زانیاریدانی فیلم | ناو = شڕێک ٤ | وێنە = | قەبارەی وێنە =220px | لێدوان =پۆستەری فیلم | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = مایک میشێل | بەرھەمھێنەر = ئاڕۆن وارنەر {{هن}} ئەندرۆ ئادەمسیۆن{{هن}}جینا شای {{هن}}تێرسا چێنگ{{هن}}جۆن ئێچ. ویلیامز | نووسین = ویلیام ستیگ{{ھن}}جۆش کلاسنەر{{ھن}}دارێن لێمکە | سەرچاوەی چیڕۆک= ویڵیام ستێک | چەشن =[[ئەنیمەیشن]]، [[کۆمێدی]]، سەرکێشی، خانەوادەیی، خەیاڵی | کاست =مایک مایرێس{{هن}} ئێدی مێرفی{{هن}} کامیرۆن دیاز{{هن}} ئەنتۆنیۆ باندێراس{{هن}} جولی ئەندرۆس{{هن}} واڵت دۆرن{{هن}} جۆن هام {{هن}} جین لینچ{{هن}} کرایگ ڕۆبنسن,{{هن}}حەیدەر جونیۆر | موزیک = ھاری جریجیسۆن | وێنەگری سینەمایی = دوکی گەنج جۆن | دەستکاری = دەیڤید تێلەر | ستۆدیۆ = [[دریم وۆرکس]] و [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[یوونیڤەرساڵ ستودیۆز]] و [[پاراماونت پیکچەرز]] | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢١ی نیسانی ٢٠١٠ | ماوەی فیلم = ٩٣ خوولەک | وڵات = {{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | زمان = [[ئینگلیزی]] | زنجیرە = (١،٢٫٣) | تێچوون = ١٣٥-١٦٥ میلیۆن دۆلار | داھات = ٧٥٢ میلیۆن دۆلار | خەڵاتەکان = | بەشی پێشوو =[[شڕێک ٣]] | بەشی دواتر = }} == چیرۆک== شرێک لە ژیانی یەکدەنگەکەی بێزارە. ڕۆژانە لە خەو هەڵدەستێت و ئەرکی دووبارەبووەوە ئەنجام دەدات. هەر بۆیە ئاواتەخوازە بگەڕێتەوە بۆ سەردەمی کۆن کە خەڵک لێی دەترسان و ئەو بە تەنیا دەژیا. ==سەرچاوەکان== https://m.imdb.com/title/tt0892791/ {{پۆلی کۆمنز|Shrek Forever After}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن سەبارەت بە گیانلەبەران]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان دەربارەی دراگۆن]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی شڕێک]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ھاوڕێیەتییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە جادووگەری]] [[پۆل:فیلمەکانی دەرھێنراوی مایک میچڵ]] [[پۆل:فیلمەکانی سیناریۆی دارن لێمکی]] 4usbb8s1blockoo03aai4y06p74e5hl 0 250596 1670280 1529146 2026-09-19T05:46:16Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670280 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''چیای ئۆکمۆک''' ({{بە ئینگلیزی |Mount Okmok}}) کە دەکەوێتە دوورگەی ئومناک لە [[دوورگەکانی ئەلووشن]] لە [[ئالاسکا]]، گڕکانێکی قەڵغانە و پانییەکەی کاڵدێرای ١٠ کیلۆمەترە. ئەم گڕکانە بەرزترین خاڵە لەسەر لێواری ئۆکمۆک کاڵدێرا کە چەندین کۆنی سیندەر و لێشاوی لاڤا و دەریاچەی کانیاوی تێدایە. جارێک کاڵدێرا دەریاچەیەکی پێش مێژوویی لەخۆگرتبوو کە بە لێواری باکووری ڕۆژھەڵاتدا ئاو دەڕژا و پاشماوەی قووڵی بەجێدەھێشت. چیای ئۆکمۆک مێژوویەکی تەقینەوەی بەرچاوی ھەیە، دوایین تەقینەوەی گەورە لە مانگی تەممووز تا ئابی ٢٠٠٨ ڕوویدا، کە گەیشتە ھێزی پێوەرەکانی تەقینەوەی گڕکان (VEI) کە بەدرێژی ٤. ئەم تەقینەوەیە گۆڕانکارییەکی گەورەی لە ھایدرۆلۆجیای کاڵدێرادا ھێنا، ڕژانی قوڕی گڕکانەکانی ڕژاند و دەرچەی ھەوای نوێی دروست کرد لە بەشی باکووری ڕۆژھەڵاتی کاڵدێرا. مێژووی تەقینەوەی چیای ئۆکمۆک ڕووداوە کارەساتبارەکان لەخۆدەگرێت، کاریگەری لەسەر ناوچەی دەوروبەری ھەیە و ئەگەری ھەیە کاریگەری لەسەر کەشوھەوای جیھانی و ڕووداوە مێژوویییەکان ھەبێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|مێژوو|ئالاسکا|دوورگەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Okmok volcano}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 05pwu8o2lswvr644v8hetmkfbpxk6hr 0 251462 1670255 1509297 2026-09-19T04:36:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1670255 wikitext text/x-wiki {{زس}} '''شۆک و ھەیبەت''' (لە ڕووی تەکنیکییەوە ناسراوە بە '''زاڵبوونی خێرا''') ستراتیژییەکی سەربازییە کە پشت بە بەکارھێنانی ھێزی زەبەلاح و نمایشی سەرنجڕاکێشی ھێز دەبەستێت بۆ ئیفلیجکردنی تێڕوانینی دوژمن بۆ گۆڕەپانی شەڕ و لەناوبردنی ئیرادەی شەڕکردنیان.<ref name="oxfordref">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100502693 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="oxford">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Knowles|یەکەم=Elizabeth|سەردێڕ=The Oxford Dictionary of Phrase and Fable|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨٦٠٩٨١-٠|شوێن=Oxford, United Kingdom}}</ref> ھەرچەندە چەمکەکە چەندین پێشینەی مێژوویی ھەیە، ڕێبازەکە لەلایەن ھارلان کەی. ئولمان و جەیمس پی. وەید لە ساڵی ١٩٩٦ ڕوونکراوەتەوە و بە تایبەتی بۆ جێبەجێکردن لەلایەن سوپای ئەمریکاوە لەلایەن زانکۆی بەرگریی نیشتمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە پەرەی پێدراوە.<ref name="oxford"/><ref name="oxfordref"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|عێراق|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} gc3sjueg9000uwh79k99lav59wyiw0m 0 252659 1670227 1402440 2026-09-19T01:39:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670227 wikitext text/x-wiki {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''شۆپپارێزیی نوێ''' بزووتنەوەیەکی سیاسییە کە لە ساڵانی شەستەکانی سەدەی ڕابردوودا لە ئەمریکا لە نێوان دیموکراتەکاندا سەریھەڵداوە کە لە سیاسەتی ناوخۆیی و بەتایبەتی دەرەوەی پارتەکە بێھیوا بوون.<ref name="abstract">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Homolar-Riechmann|یەکەم=Alexandra|ڕێکەوت=2009-06|سەردێڕ=The moral purpose of US power: neoconservatism in the age of Obama|ناونیشان=http://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13569770902858111|journal=Contemporary Politics|زمان=en|بەرگ=١٥|issue=2|پەڕەکان=١٧٩–١٩٦|doi=10.1080/13569770902858111|issn=1356-9775}}</ref><ref name="Robert Singh 2014 pp 29-40">Robert Singh, "Neoconservatism in the age of Obama,"" in Inderjeet Parmar and Linda B. Miller, eds. , ''Obama and the World: New Directions in US Foreign Policy'' (Routledge 2014) pp 29-40</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Neoconservatism}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:نیوکنسێرڤتزم]] [[پۆل:شۆپپارێزی]] [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:مێژووی سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] kr7m7hsqzi3krw9eaaiytrp6ki6xxt9 0 252730 1669969 1509066 2026-09-18T16:33:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669969 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Very Bad Things.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]] '''''شتە زۆر خراپەکان''''' ({{بە ئینگلیزی |Very Bad Things}}) [[فیلمی کۆمیدی|فیلمێکی کۆمیدیای ڕەشی]] ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن [[پیتەر بێرگ]] لە یەکەم دەرھێنانی فیلمی درێژدا نووسراوە و دەرھێنراوە و [[کامێرۆن دیاز|کامیرۆن دیاز]] و [[جۆن فاڤرە|جۆن فاڤرۆ]] و دانیال ستیرن و جێرمی پیڤن و کریستیان سلەیتەر و لیلاند ئۆرسەر و کۆبی تای و جین تریپڵھۆرن ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. ''فیلمی شتە زۆر خراپەکان'' زیاتر پێداچوونەوەی نەرێنی بەدەستھێنا و ٢١ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا لە بەرامبەر بوودجەی ٣٠ ملیۆن دۆلار. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٨ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پیتەر بێرگ}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ھۆڵیوود}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی پیتەر بێرگ]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە لاس ڤێگاس ڤالی ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی پیتەر بێرگ]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٨]] 4goof82pqf2uxnbbys5yfr910kd073x 0 252933 1670260 1659238 2026-09-19T04:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1670260 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Logo Shōgun 2024 TV series.jpg|وێنۆک]] '''''شۆگن''''' [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆن]]ی [[درامای مێژوویی]]ی ئەمریکییە کە لەلایەن ڕەچڵ کۆندۆ و جەستن مارکسەوە دروست کراوە. ڕۆمانی فیلمەکە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ساڵی ١٩٧٥ی جەیمس کلاڤێلە کە پێشتر وەرگێڕدراوە بۆ زنجیرەیەکی بچووکی ساڵی ١٩٨٠. [[کاستی پڕ ئەستێرە|کاستەکەی]] بریتین لە [[ھیرۆیوکی سانادا]]، [[کۆسمۆ جارڤیس]]، [[ئانا ساوای]]، [[تادانۆبو ئاسانۆ]]، [[تاکیھیرۆ ھیرا]]، [[تۆمی باستۆ]] و [[فومی نیکایدۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Shōgun: The brutal Japanese history that inspired 2024's latest TV hit|ناونیشان=https://www.bbc.com/culture/article/20240305-shogun-tv-hit-fx-violent-japanese-history|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.bbc.com|زمان=en-GB}}</ref> زنجیرەکە دوو ئەڵقەی یەکەمی لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤ بۆ یەکەمجار لە کەناڵەکانی FX لە Hulu و FX نمایشکرا، ئەوانی تریش ھەفتانە تا ٢٣ی نیسانی ٢٠٢٤ بڵاودەکرایەوە. لەلایەن ڕەخنەگران ستایشی بەرفراوانی لێکرا، بەتایبەتی بەھۆی دەرھێنان، نووسین، دیمەن و نمایشی کاستەکەی. ھەرچەندە زنجیرەیەکی ئەمریکییە، بەڵام کاستەکەی زۆربەیان ژاپۆنین و زۆربەی دیالۆگەکانیش بە زمانی ژاپۆنین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Spaeth|یەکەم=Ryu|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Shōgun Has a Japanese-Superiority Complex|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/shgun-what-the-hit-series-gets-wrong-about-japan.html|وێبگە=Vulture}}</ref> == سەرەتا == ''شۆگن'' باس لە «بەریەککەوتنی دوو پیاوی خۆپەرست لە دوو جیھانی جیاوازدا دەکات، [[جۆن بلاکسۆرن]]، دەریاوانێکی ئینگلیزی مەترسیدار کە لە کۆتاییدا لە کەشتییەک لە ژاپۆن لەنگەر دەگرێت، خاکێک کە کولتوورە نامۆکانی لەخۆ گرتووە، بەسەری دەکاتەوە؛ گەورە تۆراناگا، [[دایمیۆ]]یەکی زیرەک و بەھێز، لە ناکۆکیدایە لەگەڵ ڕکابەرە مەترسیدار و سیاسییەکانی خۆی».<ref name="SeriesOrder">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|دوایین٢=Petski|یەکەم٢=Denise|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=FX Orders 'Shōgun' Limited Series Based On James Clavell Novel – TCA|ناونیشان=https://deadline.com/2018/08/fx-orders-shogun-limited-series-based-on-james-clavell-novel-tca-1202439558/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180805234041/https://deadline.com/2018/08/fx-orders-shogun-limited-series-based-on-james-clavell-novel-tca-1202439558/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zee|یەکەم=Michaela|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ='Shōgun' Trailer: Hiroyuki Sanada Headlines FX's Feudal Japan Epic, Which Brings James Clavell's Novel to Ambitious Life|ناونیشان=https://variety.com/2023/tv/news/shogun-trailer-hiroyuki-sanada-fx-hulu-1235776974/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231102150419/https://variety.com/2023/tv/news/shogun-trailer-hiroyuki-sanada-fx-hulu-1235776974/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Variety|زمان=en-US}}</ref> == وێنەگرتن == بڕیار بوو وێنەگرتنی سەرەکی زنجیرەکە لە مانگی ئازاری ٢٠١٩ لە ژاپۆن و بەریتانیا دەست پێبکات<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cook|یەکەم=Laurence|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=UK Greenlit: TV Adaptation of Four Weddings and a Funeral + More Projects Casting Now|ناونیشان=https://www.backstage.com/magazine/article/uk-greenlit-tv-adaptation-of-four-weddings-and-a-funeral-more-pr-65886/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181113165654/https://www.backstage.com/magazine/article/uk-greenlit-tv-adaptation-of-four-weddings-and-a-funeral-more-pr-65886/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Backstage (magazine)|Backstage]]}}</ref> بەڵام دواکەوت چونکە تۆڕەکە ھەستیان بەوە کرد کە بەرھەمھێنانەکە لە دۆخێکی باشدا نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Andreeva|یەکەم=Nellie|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Shōgun: Production On FX Limited Series Has Been Delayed; Here Is Why|ناونیشان=https://deadline.com/2019/02/shogun-production-delayed-fx-limited-series-reasons-1202549655/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190508162409/https://deadline.com/2019/02/shogun-production-delayed-fx-limited-series-reasons-1202549655/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٩|وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگریی سەرەکی]] بۆ زنجیرەکە لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ لە [[ڤانکۆڤەر|شاری ڤانکۆڤەر]] دەستیپێکرد و تا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ بەردەوام بوو و دوو مانگ زیاتری خایاند لەوەی چاوەڕوان دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=DGC BC PRODUCTION LIST|ناونیشان=https://www.dgc.ca/assets/Uploads/BritishColumbia/AvailsProductionLists/Production/Production-List.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220708211421/https://www.dgc.ca/assets/Uploads/BritishColumbia/AvailsProductionLists/Production/Production-List.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Directors Guild of Canada}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bartel|یەکەم=Mario|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ='Game of Thrones meets feudal Japan' on Port Moody's waterfront|ناونیشان=https://www.tricitynews.com/local-news/game-of-thrones-meets-feudal-japan-on-port-moodys-waterfront-4184063|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210827013206/https://www.tricitynews.com/local-news/game-of-thrones-meets-feudal-japan-on-port-moodys-waterfront-4184063|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=[[Tri-City News]]}}</ref> ھەندێک کاریگەرییە بینراوەکانی دوای بەرھەمھێنان، لە ئێرلەندا بەرھەم ھێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Colm|دوایین=McGuirk|یەکەم٢=Olivia|دوایین٢=Fahy|ناونیشان=https://www.pressreader.com/ireland/the-irish-mail-on-sunday/20240324/282445649052750|سەردێڕ='Make Ireland a hub37 for TV and movie FX'|ئیش=[[Irish Mail on Sunday]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٤|via=www.pressreader.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240418163801/https://www.pressreader.com/ireland/the-irish-mail-on-sunday/20240324/282445649052750}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=BC Creates|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=FX'S "SHŌGUN" CREATES GOODWILL IN PORT MOODY|ناونیشان=https://bccreates.com/fxs-shogun-creates-goodwill-in-port-moody/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230701042746/https://bccreates.com/fxs-shogun-creates-goodwill-in-port-moody/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=BC Creates}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Chan|یەکەم=Kenneth|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=This Japanese Pine tree in Port Moody is a legacy of Disney's "Shogun" filming|ناونیشان=https://dailyhive.com/vancouver/shogun-port-moody-filming-japanese-tree|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314164728/https://dailyhive.com/vancouver/shogun-port-moody-filming-japanese-tree|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=[[Daily Hive]]}}</ref> == پەخشکردن == ''شۆگون'' بۆ یەکەمجار بە دوو ئەڵقەی یەکەمی لە ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤ لە کەناڵەکانی FX لە Hulu و FX نمایشکرا. بەشەکانی دیکەی زنجیرەکە کە ١٠ ئەڵقەی تێدابوو ھەفتانە بڵاودەکرایەوە. لە ئاستی نێودەوڵەتیدا زنجیرەکە لە [[دیزنی+]] و ستار+ لە ئەمریکای لاتین و [[دیزنی+]] لە ناوچەکانی تر، بەردەست بوو.<ref name="Release Date">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=FX's 'Shogun' Sets February Premiere Date|ناونیشان=https://variety.com/2023/tv/news/shogun-fx-sets-february-premiere-date-1235812325/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231129223721/https://variety.com/2023/tv/news/shogun-fx-sets-february-premiere-date-1235812325/}}</ref> پاشان دۆبلاژێکی ئینگلیزی زنجیرەکە لە کەناڵی Hulu بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Outlaw|یەکەم=Kofi|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Does Shōgun Have an English Dub?|ناونیشان=https://comicbook.com/tv-shows/news/shogun-english-dub-language-how-watch-hulu-fx/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227222339/https://comicbook.com/tv-shows/news/shogun-english-dub-language-how-watch-hulu-fx/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=[[ComicBook.com]]}}</ref> ھەروەھا پۆدکاستێکی ھاوئاھەنگیش بۆ ھەر ئەڵقەیەک بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Raub|یەکەم=Jesse|سەردێڕ=Shōgun Series-Premiere Recap: Turning the Tide|ناونیشان=https://www.vulture.com/article/shgun-series-premiere-recap-episode-1-anjin.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ئیش=Vulture|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20240228062457/https://www.vulture.com/article/shgun-series-premiere-recap-episode-1-anjin.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ژاپۆن|تەلەڤیزیۆن|مێژوو|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Shōgun (2024 TV series)}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەفزیۆنییەکان لە شاری ڤانکۆڤەر وێنەگیراون]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ژاپۆن]] [[پۆل:تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنەکان]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:مێژوو]] [[پۆل:دراما تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:سامورای]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە دراما ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئەو زنجیرانەی خەڵاتی بافتایان وەرگرتووە]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەریتانییەکان]] dvixdjd943ls1n4x6lo0vog5saqgsu7 0 253895 1670141 1655611 2026-09-18T22:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1670141 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{لەبەرگیراوە|وتار|ناونیشان= https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20081118145947343#SourceTag_343_1 |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نووسەر|ناو=شکور مستەفا|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٢٦|شوێنی لەدایکبوون=کەرکووک|ڕێکەوتی مردن=٢٠٠٣|شوێنی مردن=ھەولێر|زمان=کوردی|نەتەوە=کورد|ڕەگەز=نێرینە|بواری کارکردن=زمان و ئەدەب|کارە دیارەکان=قەڵای دمدم (وەرگێڕان)|پیشە=نووسەر، وەرگێڕ، زمانزان، لێکۆڵەر|وێنە=}} '''شکور مستەفا عەبدوڵڵا''' (١٩٢٦ لە [[کەرکووک]] – ٢٠٠٣ لە [[ھەولێر]]) نووسەر، وەرگێڕ، لێکۆڵەر و زمانزانێکی کورد بوو. زۆر بەرھەمی بەنرخ و جوانی دونیای ئەدەبی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی و ھەروەھا عەرەبی. == ژیاننامە == ساڵی ١٩٢٦ لە گوندی مامشەی ناوچەی قەرەحەسەنی کەرکووک لەدایک بووە. ساڵی ١٩٣٢ ڕوو دەکەنە شاری کەرکووک و ھەر لەوێش خراوەتە بەر خوێندنی ئایینی. ساڵی ١٩٤٩ کۆلێژی شەریعەتی لە بەغدا تەواو کردووە. ماوەیەک مامۆستای زمانی عەرەبی بووە لە قوتابخانە ناوەندی و ئامادەیییەکانی کوردستان و شارەکانی دیکەی عێراق. لەسەر ھەڵوێستی ڕامیاری زۆر جار لە کوردستان دوور خراوەتەوە بۆ خواروو و ناوەڕاستی عێراق و لەدوای ڕێکەوتنامە مێژوویییەکەی ١١ی ئازاری ساڵی ١٩٧٠ی نێوان سەرکردایەتیی شۆڕشی کورد و میری بەغدا، گوێزراوەتەوە بۆ بەڕێوبەرایەتیی گشتیی خوێندنی کوردی و لە بەشی پڕۆگرام و بەرنامە کاری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٥یشەوە لە کۆڕی زانیاری کورد لە بەغدا دامەزراوە و کراوە بە ئەمینداری گشتی و ڕۆڵێکی باشی بووە لە بەڕێوەبردنی کاروباری لێژنەکانی کۆڕ و گەلێک پەڕتووکی بەنرخی لە زمانی وەک تورکی و ئازەری و عەرەبیی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی کوردی. کاتێک کە میری بەعس لە ساڵی ١٩٧٩دا کۆڕی زانیاریی کوردی بە کۆڕی زانیاریی عێراقەوە لکاند و ناوی نا کۆڕی زانیاری ئێراق-دەستەی کورد، مامۆستا شکور کرا بە شارەزا لەو کۆڕەدا و بەردەوام بوو لە خزمەتکردنی زمان و مێژوو و وێژەی کوردی بە نووسین و وەرگێڕانە سەرکەوتووەکانی لە زمانانی دیکەوە. بەم جۆرە کاری خۆی بە جوانترین شێوە بە ئەنجام گەیاند تاکوو لە ساڵی ١٩٩٦دا خانەنشین کرا و لە ساڵی ١٩٩٧دا ھاتەوە بۆ کوردستان و لە ھەولێر کرا بە سکرتێری کۆڕی زانیاریی کوردستان و دوای دروستبوونی کۆڕەکەش لە ساڵی ١٩٩٨دا خزمەتێکی زۆری زمان و مێژووی کوردی کرد تاکوو لە ١٨ی ٩ی ٢٠٠٣دا ھەر لە شاری ھەولێر بەھۆی نەخۆشیی دڵەوە کۆچی دواییی کرد و ھەر لەو شارەشدا بە خاک سپێردرا. == بەرھەمەکان == شکور مستەفا نووسەرێکی بەھێز و وەرگێڕێکی لێھاتووی کورد بووە کە لە ژیانی وێژەیییدا زنجیرەیەک پەڕتووکی بەنرخی لە بواری وەرگێڕان و دانان پێشکەش بە پەڕتووکخانەی کوردی کردووە. === کوردی === * قەڵای دمدم، نووسینی [[عەرەب شەمۆ]]، ھێناوییەتە سەر شێوەزاری سۆرانی، ساڵی ١٩٧٥ لە کۆڕی زانیاریی کورد چاپ کراوە. * کۆمەڵە تێکستی فۆلکلۆری کوردی، کۆکردنەوەی دکتۆر قەناتی کوردۆ، ھێناوییەتە سەر ڕێنووسی نوێی کوردی، ساڵی ١٩٧٦ لە کۆڕی زانیاریی کورد چاپ کراوە. * سترانا زارگوتنا کوردییە تاریخی، کۆکردنەوەی ئوردیخانی جەلیل، ھێناوییەتە سەر ڕێنووسی نوێی کوردی، ساڵی ١٩٧٨ چاپ کراوە. * کوێر ئۆغلی، نووسینی یەشار کەمال، لە تورکییەوە وەریگێڕاوەتە سەر کوردی، ساڵی ١٩٧٩ چاپ کراوە. * ئەفسانەی شێخ بەدرەدین کوڕی قازی سیماونە، نووسینی نازم حیکمەت، لە تورکییەوە وەریگێڕاوەتە سەر کوردی، ١٩٨١ چاپ کراوە. * تەنەکە، نووسینی یەشار کەمال، لە تورکییەوە وەریگێڕاوەتە سەر کوردی، ساڵی ١٩٨١ لە بەغدا چاپ کراوە. * کاریتە، نووسینی یەشار کەمال، لە تورکییەوە وەریگێڕاوەتە سەر کوردی، ساڵی ١٩٨٢ لە بەغدا چاپ کراوە. * ئەفسانەی چیای ئاگری، نووسینی یەشار کەمال، لە تورکییەوە وەریگێڕاوەتە سەر کوردی، ساڵی ١٩٨٦ چاپ کراوە. * زەوی ئاسن و ئاسمان مس، نووسینی یەشار کەمال، لە تورکییەوە وەریگێڕاوەتە سەر کوردی، ساڵی ١٩٨٩ لە بەغدا چاپ کراوە. === عەرەبی === چەند پەڕتووکیشی وەرگێڕاوەتە سەر زمانی عەرەبی وەک: * شعر الشاعر الکردی عبدللە گوران، نووسینی حوسین عەلیشانۆف، لە ئازەرییەوە وەریگێڕاوەتە سەر عەرەبی و ساڵی ١٩٧٥ لە بەغدا چاپ کراوە. * مذکرات مامون بیک بن بیکەبیک، لە تورکییەوە لەگەڵ مامۆستا جەمیل ڕۆژبەیانی وەریانگێڕاوەتە سەر عەرەبی و چاپ کراوە. * تاریخ الإمارة البابانیة، نووسینی حوسێن نازم بەگ، لەگەڵ [[محەممەدی مەلا کەریم]] وەریانگێڕاوەتە سەر عەرەبی و ساڵی ٢٠٠١ چاپ کراوە. == سەرچاوەکان == * کوردیپێدیا - [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20081118145947343#SourceTag_343_1 ژیاننامەی شکور مستەفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240610155540/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20081118145947343#SourceTag_343_1 |date=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ }} * مانگ - وردەکاریی نووسەر - [http://mangpub.com/writersdt?id=40 شکور مستەفا]{{بەستەری مردوو|url=http://mangpub.com/writersdt?id=40 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژەی کوردی|پارێزگای کەرکووک|پارێزگای ھەولێر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٣]] 8fn61wzn577x0swro1b3sa3nxuox7hr 0 254328 1670064 1509142 2026-09-18T19:38:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1670064 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Following film poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]] '''''شوێنکەوتن''''' ({{بە ئینگلیزی|Following}}) [[فیلمی ھەستبزوێن|فیلمێکی]] [[فیلمی سەربەخۆ|سەربەخۆی]] [[فیلمی تاوانباری|تاوانکاریی]] [[نیۆ نوار|نیۆ-نواری]] بەریتانیایە لە ساڵی ١٩٩٨ کە [[کریستۆفەر نۆلان|لەلایەن کریستۆڤەر نۆلانەوە]] نووسراوە، بەرھەم ھێنراوە، دەرھێنراوە، وێنەی گیراوە و مۆنتاژ کراوە لە یەکەم دەرھێنانی فیلمی درێژیدا. چیرۆکی گەنجێک دەگێڕێتەوە کە بەدوای کەسانی نامۆدا دەگەڕێت لە شەقامەکانی [[لەندەن]] و کاتێک شکست دەھێنێت لە شوێنەکەوتنیان، لەناکاو ھەموو شتێک دەگۆڕدرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{کریستۆفەر نۆڵان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|لەندەن|شانشینی یەکگرتوو|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ١٩٩٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی بەریتانیا]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٨]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] troq8yka3eivy6y5y649avq9loxqyni 0 254338 1670143 1509164 2026-09-18T22:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670143 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Prestige poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]] '''''شکۆمەندی''''' ({{بە ئینگلیزی|The Prestige}}) [[ھەستبزوێنی دەروونی|فیلمێکی ھەستبزوێنی دەروونییە]] لە ساڵی ٢٠٠٦ لە دەرھێنانی [[کریستۆفەر نۆلان]] و لەلایەن نۆلان و جۆناتانی برایەوە نووسراوە و لەسەر بنەمای ڕۆمانی کریستۆفەر پرێست لە ساڵی ١٩٩٥ دروست کراوە. لەم فیلمەدا [[ھیوو جەکمەن|ھیو جاکمان]] ڕۆڵی ڕۆبەرت ئەنجێر و [[کریستیان بێڵ|کریستیان بەیڵ]] ڕۆڵی ئەلفڕێد بۆردێن دەگێڕێت. ''فیلمی شکۆمەندی'' لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ بڵاوکرایەوە و پێداچوونەوەی ئەرێنی بەسەردا ھات و داھاتی ١٠٩ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا لە بەرامبەر بوودجەی بەرھەمھێنانی ٤٠ ملیۆن دۆلار. پاڵێوراوی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|خەڵاتی ئۆسکاری]] بۆ باشترین دەرھێنانی ھونەری و باشترین سینەماکاری وەرگرتووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{کریستۆفەر نۆڵان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|شانشینی یەکگرتوو|دیزنی|دەیەی ٢٠٠٠|لەندەن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆناسان نۆلان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کۆلۆرادۆ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە سەردەمی ڤیکتۆریادا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٠٠]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٨٩٠]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای ڕۆمانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦]] c19faxm3rkgv0h34m23bkoyxn7bj2j0 0 254344 1670127 1509154 2026-09-18T22:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1670127 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''شڤێبیش ھۆڵ''' ({{بە ئەڵمانی|Schwäbisch Hall}}) شارۆچکەیەکە لە ویلایەتی [[بادن-ڤویرتمبێرگ]] لە [[ئەڵمانیا]]. بە تەلارسازی سەدەی ناوەڕاست ناسراوە کە تا ئێستا پارێزراوە، لەنێویاندا خانووی بەدار دروستکراو و کڵێسا بوونی ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Schwäbisch Hall}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ویلایەت و ناوچەکانی پێشووی بادن-ڤویرتمبێرگ]] [[پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:شارۆچکەکانی بادن-ڤویرتمبێرگ]] d932tdahvkz581fl4u3lyw78jcryf6r 0 254519 1669994 1659190 2026-09-18T16:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە) 1669994 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q133205}} '''شمڵی'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=xall|وشە=شمڵی|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> بە ناوی زانستیی ''Trigonella foenum-graecum'' [[ڕوەک|گیایەکی]] یەکساڵەیە کە گەڵای سەوز و گوڵی سپی یان زەرد دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین|فەرھەنگ=henbane|وشە=شمڵی|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٢٤}}</ref> لقوپۆپ و گەڵای ئەم ڕوەکە بۆ خواردن و دەرمان کەڵکی لێ وەردەگیرێت. جگە لەوە دنکی شمڵیش بەکار دێت بۆ سازکردنی چێشت. ھەروەھا ڕۆنێکیشی لێ دروست دەبێت کە ئەویش بۆ ئەو مەبەستانەی باس کران کەڵکی ھەیە. شمڵی ئەگەرچی لە پزیشکیی کۆندا بەکارھاتووە بەڵام کارایییەکەی لە دەرمان دا مشتومڕی لەسەرە و بڕێک لە سوودەکانی پشتڕاست نەکراوەتەوە و بڕێک زەرەریشی دەتوانێت ببێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fenugreek Uses, Benefits & Dosage - Drugs.com Herbal Database|ناونیشان=https://www.drugs.com/npp/fenugreek.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Drugs.com|زمان=en}}</ref><ref><nowiki>https://youtu.be/aKS3hT6Y2wg?si=nX6-mFPnaxxboCh_</nowiki></ref> == خواردن == گەڵا و لقوپۆپی گیاکە بە کاڵی دەخورێت. لە کوردەواردیدا بۆ بڕێک خواردن وەکوو [[دۆڵمە]] و [[سەوزی خۆرشت]] کەڵکی لێ وەردەگیرێت. ڕۆنەکەی و دنکەکەیشی بەکاردێت لە دروستکردنی خۆراکدا. == دەرمان == ئەگەرچی لە دەرمان دا بەکارھاتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=شمڵی وك دەرمان بۆ چارەسەری نەخۆشییەكان|ناونیشان=https://chawder.org/detailnews.aspx?jimare=24053&cor=10&related=2|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=chawder.org}}</ref> بڕێک لە سوودەکانی بە لێکۆڵینەوە پشتڕاست نەکراونەتەوە. بۆ نموونە کاریگەریی لەسەر [[ھەوکردن]] بە تەواوی دیار نییە. دۆزی سەوەرەی زەرەری بۆ ژنی دووگیان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fenugreek Uses, Benefits & Dosage - Drugs.com Herbal Database|ناونیشان=https://www.drugs.com/npp/fenugreek.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=Drugs.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Trigonella foenum-graecum}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڕوەک|خۆراک}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:بەھارات]] [[پۆل:چێشتی کوردی]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:تفاقەکان]] [[پۆل:سەوزە گەڵاییەکان]] lz0kodmw2r63i7amw8i7icmchueqxgd 0 254788 1669918 1509022 2026-09-18T13:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1669918 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''ئەلشاکر''' یەکێکە لە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوەکانی خودا لەئیسلامدا]]، واتا سوپاسی کردەوەی کەم دەکات و ڕازی دەبێت لێی و وەری دەگرێت و پاداشتی دەداتەوەو لە گوناھی زۆر خۆش دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أسماء اللە الحسنی کما وردت فی القرآن الکریم والسنة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/12383/أسماء-اللھ-الحسنی-کما-وردت-فی-القرآن-الکریم-والسنة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == لەقورئاندا == {{قورئان|سوورەت=٢|ئایەت=١٥٨|کوردی= و ھەر کەسێکیش خێرو چاکەی زیاتر بکات و سوننەتەکان جێبەجێ بکات ئەوە خوای کەورە سوپاسگوزارەو پاداشتی زۆر لەسەر کردەوەی کەم دەداتەوە، و خوای گەورە زۆر زانایە بە چاکەی چاکەکاران.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] obvcgeqjx3q4jfkob5oat6y65bhnz5k 0 255039 1670368 1509356 2026-09-19T10:35:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670368 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''شیمامۆتۆ''' ({{بە ژاپۆنی|島本町}}) شارۆچکەیەکە پێکھاتووە لە تەواوی ناوچەی میشیما لە [[پارێزگای ئۆساکا]] لە [[ژاپۆن]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا }} {{پۆلی کۆمنز|Shimamoto, Osaka}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} cagkwc0zz73p90ax9u7w16vsu1636j3 0 255227 1669963 1669885 2026-09-18T16:14:26Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:ئالان ڕیچسۆن|ئالان ڕیچسۆن]] بۆ [[:Commons:Category:Alan Ritchson|Alan Ritchson]] 1669963 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ئالان ڕیچسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Alan Ritchson}}؛ لەدایکبووی ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ لە گراند فۆرکز، داکۆتای باکوور) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٣ دەستی بە چالاکی کردووە. بەشداریی لە فیلمی [[فاست ئێکس]]دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پەروەردە == ڕیچسۆن لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ لە گراند فۆڕکس، داکۆتای باکوور لەدایکبووە.<ref name="UPI">{{cite news|title=UPI Almanac for Sunday, Nov. 28, 2021|url=https://www.upi.com/Top_News/2021/11/28/UPI-Almanac-for-Sunday-Nov-28-2021/5221638026655/|quote=actor Alan Ritchson in 1982 (age 39)|date=November 28, 2021|access-date=November 23, 2023|work=[[United Press International|UPI]]}}</ref> ئەو کوڕی ڤیکی ڕیچسۆن، مامۆستای قوتابخانەی ئامادەیییە، و دەیڤد ڕیچسۆن، سەرپۆلیسێکی خانەنشینکراوی [[ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھێزی ئاسمانیی ویلایەتە یەکگرتووەکانە]].<ref>{{cite news|url=http://www.nwfdailynews.com/local/niceville-s-alan-ritchson-to-appear-on-hawaii-five-0-1.126692|title=Niceville's Alan Ritchson to appear on 'Hawaii Five-0'|first=Dusty|last=Ricketts|date=April 14, 2013|newspaper=[[Northwest Florida Daily News]]|access-date=November 24, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131127035722/http://www.nwfdailynews.com/local/niceville-s-alan-ritchson-to-appear-on-hawaii-five-0-1.126692|archive-date=November 27, 2013}}</ref> برایەکی لە خۆی گەورەتر و برایەکی لە خۆی بچووکتری ھەیە، و بە پەروەردەی کاتۆلیک پەروەردە بووە.<ref>{{Cite web |date=April 11, 2024 |url=https://www.deseret.com/faith/2024/04/11/alan-ritchson-talks-religion-in-hollywood-reporter-profile/ |access-date=May 21, 2025 |website=Deseret News |language=en |title='Reacher' star talks faith — and frustration with fellow Christians — in new interview}}</ref> خێزانەکەی بەهۆی کاری باوکییەوە بەبەردەوامی شوێنی نیشتەجێبوونیان دەگۆڕی. کاتێک تەمەنی دوو ساڵ بوو، خێزانەکەی لە [[گوام|گوامەوە]] ڕوویان لە ڕانتوول، ئیلینۆی کرد.<ref name="gardner" /> کاتێک تەمەنی ١٠ ساڵ بوو، باوکی ڕیچسۆن گواسترایەوە بۆ بنکەی ھێزی ئاسمانیی ئیگلین و خێزانەکەی لە نزیک [[ناشڤیڵ|نایشڤیل]]، [[فلۆریدا]] نیشتەجێ بوون.<ref name="gardner" /><ref name="webcenters.netscape.compuserve.com">{{cite web |url=http://webcenters.netscape.compuserve.com/celebrity/becksmith.jsp?p=bsf_ritchson_rstar |archive-url=https://web.archive.org/web/20110716171212/http://webcenters.netscape.compuserve.com/celebrity/becksmith.jsp?p=bsf_ritchson_rstar |archive-date=July 16, 2011 |access-date=March 6, 2012 |website=Netscape Celebrity |title=Rising Star Alan Ritchson: From Abercrombie to Aquaman |url-status=dead}}</ref> لە قوتابخانەی ئامادەییی نایشڤیل، ڕیچسۆن ئارەزووی لە نواندن کرد؛ لە بەشی موزیک قوتابخانەدا بەشداریی کرد و [[جیم کاری]] وەک ئەستێرەی خۆی دەبینی.<ref name="gardner" /> لە ساڵی ١٩٩٩، کاتێک هێشتا لە قوتابخانەی ئامادەیی بوو، دەستیکرد بە وەرگرتنی وانەکانی شانۆی موزیکاڵ و سەما لە ئاستی کۆلێژ لە کۆلێژی کۆمەڵگەی ئۆکالووسا وۆڵتۆن، کە ئێستا کۆلێژی دەوڵەتیی باکووری ڕۆژئاوای فلۆریدایە لە نایشڤیل.<ref>{{Cite web |last=Niceville |date=May 15, 2014 |url=https://niceville.com/actor-alan-ritchson-college-alum-visits-nwfsc-in-niceville/ |access-date=April 2, 2024 |website=Niceville.com |language=en |title=Actor Alan Ritchson, college alum, visits NWFSC in Niceville}}</ref><ref name="gardner" /> لە ساڵی ٢٠٠١ لە ئامادەییی نایشڤیل دەرچوو.<ref>{{Cite web |url=https://www.empireonline.com/people/alan-ritchson/ |access-date=April 2, 2024 |website=Empire |title=Alan Ritchson News & Biography - Empire}}</ref> دوای دەرچوونی لە قوتابخانەی ئامادەیی، کۆرسێکی تەواوی وەرگرت بۆ خوێندنی موزیک و شانۆ لە ئۆکالووسا وۆڵتۆن، کە لەوێ ئەندامی گرووپی Soundsations و Madrigal Singersی بەشی ھونەرە جوانەکان بوو.<ref>{{cite web |date=May 13, 2014 |url=http://www.ecitv.com/wsb-2014-05-13-ritchson |archive-url=https://web.archive.org/web/20150710222202/http://www.ecitv.com/wsb-2014-05-13-ritchson |archive-date=July 10, 2015 |access-date=May 14, 2014 |website=Emerald Coast TV |title=Working ShowBiz - Featuring Alan Ritchson |url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.nwfdailynews.com/entertainment/local-entertainment-news/hunger-games-actor-tells-nwfsc-students-we-are-our-own-personal-marketing-force-1.319525|title='Hunger Games' actor tells NWFSC students: 'We are our own personal marketing force'|first=Lauren|last=Delgado|date=May 14, 2014|newspaper=Northwest Florida Daily News|access-date=May 15, 2014|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517155926/http://www.nwfdailynews.com/entertainment/local-entertainment-news/hunger-games-actor-tells-nwfsc-students-we-are-our-own-personal-marketing-force-1.319525|archive-date=May 17, 2014}}</ref><ref>{{cite web |date=May 15, 2014 |url=http://www.mattiekellyartscenter.org/AnnouncementItem.cfm?ID=962 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141120095033/http://www.mattiekellyartscenter.org/AnnouncementItem.cfm?ID=962 |archive-date=November 20, 2014 |access-date=November 13, 2014 |website=[[Mattie Kelly Arts Center]] |title=Actor Alan Ritchson, College Alum, Visits Campus |url-status=dead}}</ref> بەڵام، ڕیچسۆن دوای دوو ساڵ دەستی لە خوێندن هەڵگرت.<ref>{{cite web |last=Liem |first=Ronald |date=December 1, 2013 |url=http://daman.co.id/exclusive-cover-story-alan-ritchson/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20140921085358/http://daman.co.id/exclusive-cover-story-alan-ritchson/ |archive-date=September 21, 2014 |access-date=October 14, 2014 |work=Da Man |title=Exclusive Cover Story: Alan Ritchson |url-status=live}}</ref> بۆ ماوەیەکی کورت لە بنکەیەکی بەنزین کاری کرد پێش ئەوەی گرێبەست لەگەڵ Next Management لە میامی بیچ، فلۆریدا ئیمزا بکات، بۆ ئەوەی بۆ ماوەی چەند ساڵێک وەک مۆدێل کار بکات.<ref name="gardner" /> == فێلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable to" !ساڵ !سەردێڕ !ڕۆڵ ! class="unsortable" |تێبینییەکان |- |٢٠٠٦ |''The Butcher'' |مارک | |- | rowspan="2" |٢٠٠٧ |''Steam'' |ڕۆی | |- |''Beowulf'' |بیۆوولف |گرتنی جووڵە |- |٢٠٠٨ |''Rex'' |چەیس | |- |٢٠٠٩ |''Fired Up!'' |برووس | |- |٢٠١٣ |''The Hunger Games: Catching Fire'' |گڵۆس | |- |٢٠١٤ |''Teenage Mutant Ninja Turtles'' |ڕافایێل |دەنگ، گرتنی جووڵە |- |٢٠١٥ |''The Wedding Ringer'' |کیپ لۆیۆلا / کاریو | |- | rowspan="3" |٢٠١٦ |''Blue Mountain State: The Rise of Thadland'' |ساد کاستڵ |وەھا بەرھەمھێنەر و نووسەر |- |''Lazer Team'' |ئادەم | |- |''Teenage Mutant Ninja Turtles: Out of the Shadows'' |ڕافایێل |دەنگ، گرتنی جووڵە |- |٢٠١٨ |''Office Uprising'' |بۆب | |- | rowspan="2" |٢٠١٩ |''Above the Shadows'' |شەین | |- |''The Turkey Bowl'' |ڕۆنی بێست |وەھا بەرھەمھێنەری جێبەجێکار |- |٢٠٢٠ |''Ghosts of War'' |بوچی | |- |٢٠٢١ |''Dark Web: Cicada 3301'' |بریکار کارڤەر |وەھا دەرهێنەر، بەرھەمھێنەر، و نووسەر |- |٢٠٢٣ |''Fast X'' |بریکار ئەیمز | |- | rowspan="2" |٢٠٢٤ |''Ordinary Angels'' |ئێد شمیت | |- |''The Ministry of Ungentlemanly Warfare'' |ئەندەرس لاسن | |- | rowspan="2" |٢٠٢٥ |''Motor City'' |جۆن میلەر | |- |''Playdate'' |جێف | |- | rowspan="3" |٢٠٢٦ |''War Machine'' |٨١ | |- |''Runner'' |ھانک مالۆن |وەھا بەرھەمھێنەر |-| {{pending film|The Man with the Bag}} |ڤینس |قۆناغی پاش-بەرهەمهێنان؛ وەھا بەرھەمھێنەر |- |TBA| {{Pending film|Untitled Mike Thornton biopic film|italic=no}} |مایکڵ ئەی. سۆرنتۆن |وێنەگرتن؛ وەھا نووسەر و بەرھەمھێنەر |} === زنجیرە === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !سەردێڕ !ڕۆڵ ! class="unsortable" |تێبینییەکان |- |٢٠٠٤ |''American Idol'' |خۆی (بەشداربوو) |ئەڵقەی ٣.١ |- |٢٠٠٥–٢٠١٠ |''Smallville'' |ئارسەر کێری / ئاکوامەن |٤ ئەڵقە |- |٢٠٠٦ |''Though None Go with Me'' |ئوفسەری سوپا |[[فیلمی تەلەڤیزیۆنی]] |- | rowspan="2" |٢٠٠٩ |''Head Case'' |سەماکاری ڕووت |ئەڵقەی: "Tying the... Not" |- |''Midnight Bayou'' |لوسیان مانێت |فیلمی تەلەڤیزیۆنی |- |٢٠١٠–٢٠١١ |''Blue Mountain State'' |کەڤین دێڤلین "ساد" کاستڵ |ڕۆڵی سەرەکی |- |٢٠١٠ |''CSI: Miami'' |پۆڵ ئارنێت |ئەڵقەی: "Spring Breakdown" |- |٢٠١١ |''90210'' |تریپ ویڵسۆن |ئەڵقەی: "The Enchanted Donkey" |- |٢٠١٢ |''Fred: The Show'' |مانگای بەسەرچوو |ئەڵقەی: "Expired Cow" |- |٢٠١٣ |''Hawaii Five-0'' |فرێدی ھارت |ئەڵقەی: "Olelo Paʻa" |- | rowspan="3" |٢٠١٤ |''The Rebels'' |تایڵەر ستۆکلی |ئەڵقەی: "Pilot" |- |''New Girl'' |مات |ئەڵقەی: "Micro" |- |''Infomercials'' |کێنت ڕۆس |ئەڵقەی: "Alpha Chow" |- | rowspan="2" |٢٠١٥ |''I Can Do That'' |خۆی (بەشداربوو) |٣ ئەڵقە |- |''Workaholics'' |ترۆی تورپی |ئەڵقەی: "Speedo Racer" |- |٢٠١٦ |''Black Mirror'' |پۆڵ |ئەڵقەی: "Nosedive" |- |٢٠١٧ |''Blood Drive'' |ئارسەر بەیلی |ڕۆڵی سەرەکی |- |٢٠١٨–٢٠٢١ |''Titans'' |ھانک ھۆڵ / ھۆک |ڕۆڵی دووبارەبووەوە (وەرز ١)؛ ڕۆڵی سەرەکی (وەرزەکانی ٢–٣) |- |٢٠١٨ |''Alexa & Katie'' |ڕۆبی |ئەڵقەی: "Thanksgiving" |- | rowspan="2" |٢٠١٩ |''Brooklyn Nine-Nine'' |نۆرم سکالیی گەنج |ئەڵقەی: "Hitchcock & Scully"<ref>{{Cite web |last=Arens |first=Brynna |date=March 6, 2024 |url=https://www.denofgeek.com/tv/alan-ritchsons-weirdest-pre-reacher-roles/ |access-date=April 21, 2024 |website=[[Den of Geek]] |language=en-US |title=Alan Ritchson's Weirdest Pre-Reacher Roles}}</ref> |- |''Supergirl'' | rowspan="2" |ھانک ھۆڵ / ھۆک |ئەڵقەی: "Crisis on Infinite Earths: Part One" |- |٢٠٢٠ |''Legends of Tomorrow'' |ئەڵقەی: "Crisis on Infinite Earths, Part 5" |- |٢٠٢٢–ئێستا |''[[ڕیچەر (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)|ڕیچەر]]'' | rowspan="2" |جاک ریچەر |ڕۆڵی سەرەکی، وەھا بەرھەمھێنەری جێبەجێکار |- |٢٠٢٦ |''Neagley'' |ئەکتەری میوان |} === یارییە ڤیدیۆیییەکان === * ''Beowulf: The Game'' (٢٠٠٧)، وەک بیۆوولف (مۆدێلی کەسایەتی) == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Alan Ritchson|ئالان ڕیچسۆن}} * {{IMDb name}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2024927}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|مۆسیقا}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Alan Ritchson}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی پیاو لە فلۆریدا]] [[پۆل:ئەو کەسانەی کە نەخۆشی دوو جەمسەرییان ھەیە]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی کڵێسەی کاتۆلیک]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] 1cq64mmuqobxzrqftw68q013u1elvsw 0 266573 1670306 1509318 2026-09-19T07:34:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670306 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''شیرلی وێبەر''' (لەدایکبووی ٢٠ی ئەیلوولی ١٩٤٨) ئەکادیمیست و سیاسەتمەدارێکی ئەمریکییە و وەک وەزیری دەرەوەی کالیفۆرنیا کاری کردووە. پێشتر ئەندامی ئەنجومەنی ویلایەتی کالیفۆرنیا بووە بۆ ناوچەی ٧٩ی ئەنجومەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.nbcsandiego.com/news/local/Democrats-Win-Supermajority-in-California-Assembly-179507041.html|سەردێڕ=Democrats Win Supermajority in California Assembly|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=NBC San Diego|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> کە بەشێک لە [[سان دییگۆ|سان دیێگۆ]] و چولا ڤیستا و شاری نیشتمانی و ھەموو لیمۆن گڕۆڤ و لا مێسا لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کالیفۆڕنیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|ژن|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Shirley Weber}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتمەدارانی ئەفریقایی-ئەمریکی سەدەی ٢١]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەمریکییە سیاسەتوانەکانی سەدەی بیست و یەکەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٨]] dynuvc393xdpi7z95c4oyfqls52dp0s 0 266815 1670313 1462336 2026-09-19T07:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە) 1670313 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Human_Breastmilk_-_Foremilk_and_Hindmilk.png|وێنۆک| دوو نموونەی شیری دایکی مرۆڤ. نموونەی لای چەپ یەکەم شیرە کە دایکەکە بەرھەمی دەھێنێت، نموونەی لای ڕاست دواتر لە ھەمان خولی پەمپکردنی مەمکدا بەرھەم ھێنراوە.]] '''شیری مەمک''' یان '''شیری دایک''' [[شیر]]ێکە لەلایەن [[ڕژێنی مەمک|ڕژێنەکانی مەمکەوە]] لە [[مەمک]]ی [[مێ|مێینەکانی]] مرۆڤدا بەرھەم دەھێنرێت. شیری دایک سەرچاوەی سەرەکی خۆراکە بۆ [[ساوا]] تازە لەدایکبووەکان، پێکھاتووە لە چەوری، پڕۆتین، کاربۆھیدرایت، و پێکھاتەیەکی جیاوازی کانزا و ڤیتامینەکان. ھەروەھا شیری دایک ئەو ماددانەی تێدایە کە یارمەتی پاراستنی کۆرپە دەدات لە ھەوکردن و ھەستیاری، وەک بەکتریا ھاوژیانییەکان و وردە زیندەوەرانی تر، لە ھەمان کاتدا بەشدارن لە گەشەکردنی تەندروستانەی [[کۆئەندامی بەرگری|سیستەمی بەرگری]] کۆرپە و مایکرۆبایۆمی ڕیخۆڵە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=Australian Breastfeeding|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٧|سەردێڕ=Breastmilk composition|ناونیشان=https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/breastmilk-composition|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210119061906/https://www.breastfeeding.asn.au/bfinfo/breastmilk-composition|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Australian Breastfeeding Association}}</ref> == شێوازەکانی بەکارھێنان == [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] (WHO) و [[یوونیسێف]] پێشنیاری شیرپێدانی تایبەت دەکەن بە شیری دایک بۆ ماوەی شەش مانگی یەکەمی ژیانی کۆرپە. ئەم ماوەیە لە شەش مانگیدا خۆراکی ڕەق و تەواوکەری خۆراکی گونجاو و سەلامەت بەدوای خۆیدا دێنێت، قۆناغێک کە پێداویستی خۆراکی و وزەی کۆرپە دەست دەکات بە تێپەڕاندنی ئەوەی کە شیری دایک بە تەنیا دەتوانێت دابینی بکات. بەردەوامبوون لە شیرپێدان پێشنیار دەکرێت تا تەمەنی دوو ساڵی.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Infant and young child feeding|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infant-and-young-child-feeding|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240312030238/https://www.who.int/News-Room/Fact-Sheets/Detail/Infant-and-Young-Child-Feeding|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.who.int|زمان=en}}</ref> == سوودەکان == شیرپێدان سوودی تەندروستی بۆ دایک و منداڵ ھەیە، تەنانەت دوای کۆرپەیش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The World Health Organization's infant feeding recommendation|ناونیشان=https://www.who.int/nutrition/topics/infantfeeding_recommendation/en/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120108021950/http://www.who.int/nutrition/topics/infantfeeding_recommendation/en/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> ئەم سوودانە بریتین لە بەرھەمھێنانی گەرمی دروست و گەشەکردنی شانە چەورییەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|displayauthors=6|vauthors=Yu H, Dilbaz S, Coßmann J, Hoang AC, Diedrich V, Herwig A, Harauma A, Hoshi Y, Moriguchi T, Landgraf K, Körner A, Lucas C, Brodesser S, Balogh L, Thuróczy J, Karemore G, Kuefner MS, Park EA, Rapp C, Travers JB, Röszer T|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Breast milk alkylglycerols sustain beige adipocytes through adipose tissue macrophages|journal=The Journal of Clinical Investigation|بەرگ=١٢٩|issue=6|پەڕەکان=٢٤٨٥–٢٤٩٩|doi=10.1172/JCI125646|pmc=٦٥٤٦٤٥٥|pmid=٣١٠٨١٧٩٩}}</ref> کەمبوونەوەی ٧٣٪ی مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی مردنی لەناکاوی کۆرپە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Hauck FR, Thompson JM, Tanabe KO, Moon RY, Vennemann MM|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Breastfeeding and reduced risk of sudden infant death syndrome: a meta-analysis|journal=Pediatrics|بەرگ=١٢٨|issue=1|پەڕەکان=١٠٣–١٠|doi=10.1542/peds.2010-3000|pmid=٢١٦٦٩٨٩٢}}</ref> زیادبوونی [[ژیری|زیرەکی]]، کەمبوونەوەی ئەگەری تووشبوون [[ھەوکردنی گوێی ناوەڕاست|بە ھەوکردنی گوێی ناوەڕاست]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Persico M, Podoshin L, Fradis M, Golan D, Wellisch G|ڕێکەوت=حوزەیرانی ١٩٨٣|سەردێڕ=Recurrent middle-ear infections in infants: the protective role of maternal breast feeding|journal=Ear, Nose, & Throat Journal|بەرگ=٦٢|issue=6|پەڕەکان=٢٩٧–٣٠٤|pmid=٦٤٠٩٥٧٩}}</ref> بەرگری لە سەرما و [[ئەنفلۆنزا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|displayauthors=6|vauthors=Cantey JB, Bascik SL, Heyne NG, Gonzalez JR, Jackson GL, Rogers VL, Sheffield JS, Treviño S, Sendelbach D, Wendel GD, Sánchez PJ|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٣|سەردێڕ=Prevention of mother-to-infant transmission of influenza during the postpartum period|journal=American Journal of Perinatology|بەرگ=٣٠|issue=3|پەڕەکان=٢٣٣–٤٠|doi=10.1055/s-0032-1323585|pmid=٢٢٩٢٦٦٣٥}}</ref> کەمبوونەوەی کەمی مەترسی شێرپەنجەی خوێنی منداڵی،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Aguiar H, Silva AI|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=[Breastfeeding: the importance of intervening]|journal=Acta Médica Portuguesa|بەرگ=٢٤|issue=Suppl 4|پەڕەکان=٨٨٩–٩٦|pmid=٢٢٨٦٣٤٩٧}}</ref> کەمبوونەوەی مەترسی تووشبوون بە [[شەکرە|نەخۆشی شەکرە]] لە منداڵیدا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Finigan V|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Breastfeeding and diabetes: Part 2|journal=The Practising Midwife|بەرگ=١٥|issue=11|پەڕەکان=٣٣–٤, ٣٦|pmid=٢٣٣٠٤٨٦٦}}</ref> کەمبوونەوەی مەترسی تووشبوون بە [[ئاسما]]یی و [[ئێکزیما]]،<ref name="pmid 23372130">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Salone LR, Vann WF, Dee DL|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Breastfeeding: an overview of oral and general health benefits|journal=Journal of the American Dental Association|بەرگ=١٤٤|issue=2|پەڕەکان=١٤٣–٥١|doi=10.14219/jada.archive.2013.0093|pmid=٢٣٣٧٢١٣٠|doi-access=free}}</ref> کەمبوونەوەی کێشەی ددان،<ref name="pmid 23372130"/> کەمبوونەوەی مەترسی [[قەڵەوی]] لە پێگەیشتندا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Lausten-Thomsen U, Bille DS, Nässlund I, Folskov L, Larsen T, Holm JC|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Neonatal anthropometrics and correlation to childhood obesity--data from the Danish Children's Obesity Clinic|journal=European Journal of Pediatrics|بەرگ=١٧٢|issue=6|پەڕەکان=٧٤٧–٥١|doi=10.1007/s00431-013-1949-z|pmid=٢٣٣٧١٣٩٠}}</ref> و کەمبوونەوەی مەترسی تووشبوون بە [[پەشێویی دەروونی]]، لەوانەش لە منداڵانی بێ لانەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gribble KD|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Mental health, attachment and breastfeeding: implications for adopted children and their mothers|journal=International Breastfeeding Journal|بەرگ=١|issue=1|پەڕەکان=٥|doi=10.1186/1746-4358-1-5|pmc=١٤٥٩١١٦|pmid=١٦٧٢٢٥٩٧|doi-access=free}}</ref> زۆرێک لە سوودەکانی بەرەنگاربوونەوەی ھەوکردن و پەیوەست بە سیستەمی بەرگری پەیوەندییان بە ئۆلیگۆساکاریدەکانی شیری مرۆڤەوە ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bode|یەکەم=L.|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٢|سەردێڕ=Human milk oligosaccharides: Every baby needs a sugar mama|journal=Glycobiology|بەرگ=٢٢|issue=9|پەڕەکان=١١٤٧–١١٦٢|doi=10.1093/glycob/cws074|pmc=٣٤٠٦٦١٨|pmid=٢٢٥١٣٠٣٦}}</ref> == بەرھەمھێنان == لەژێر کاریگەری ھۆرمۆنەکانی [[پڕۆلاکتین]] و ئۆکسیتۆسین خانمان دوای [[زان|منداڵبوون]] شیر بەرھەم دەھێنن بۆ ئەوەی خۆراک بدەن بە [[ساوا|کۆرپەکە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lactation (Human Milk Production): Causes & How It Works|ناونیشان=https://my.clevelandclinic.org/health/body/22201-lactation|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220428110149/https://my.clevelandclinic.org/health/body/22201-lactation|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Cleveland Clinic}}</ref> بێتوانایی ڕاستەقینەی بەرھەمھێنانی شیری پێویست دەگمەنە، توێژینەوەکان دەری دەخەن کە دایکانی ناوچە بەدخۆراکییەکان ھێشتا بڕێکی شیر بەرھەمدەھێنن کە کوالیتی ھاوشێوەی دایکانی وڵاتە پێشکەوتووەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Prentice|یەکەم=Andrew|سەردێڕ=Human Lactation 2|دوایین٢=Paul|یەکەم٢=Alison|دوایین٣=Prentice|یەکەم٣=Ann|دوایین٤=Black|یەکەم٤=Alison|دوایین٥=Cole|یەکەم٥=Tim|دوایین٦=Whitehead|یەکەم٦=Roger|ڕێکەوت=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦١٥-٧٢٠٩-١|پەڕەکان=١٣–٤٤|chapter=Cross-Cultural Differences in Lactational Performance|doi=10.1007/978-1-4615-7207-7_2}}</ref> ھۆکاری زۆر ھەیە کە دایکێک بەشی پێویست شیر بەرھەم نەھێنێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Low milk supply: What causes it?|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/infant-and-toddler-health/expert-answers/low-milk-supply/faq-20058148|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220428110742/https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/infant-and-toddler-health/expert-answers/low-milk-supply/faq-20058148|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Mayo Clinic|زمان=en}}</ref> ھەندێک لە ھۆکارە باوەکان بریتین لە گیربوونی نادروست (واتە کۆرپەکە بە شێوەیەکی کارا پەیوەندی بە گۆی مەمکەوە نییە)، شیرپێدان یان پەمپ نەکردن بە ڕادەی پێویست بۆ دابینکردنی، ھەندێک دەرمان (لەوانەش [[کۆنتڕۆلی ھۆرمۆن (دووگیانی)|ڕێگری ھۆرمۆنی]] ئیسترۆجینی تێدایە)، نەخۆشی، ھەستیاری و کێشە تایبەتەکانی لەشی دایک. == بازاڕ == بازاڕی بازرگانی بوونی ھەیە بۆ شیری دایکی مرۆڤ، چ لە شێوەی خزمەتگوزاری پەرستاری و چ وەک بەرھەمی شیر. وەک بەرھەمێک، شیری دایک لەلایەن بانکەکانی شیری مرۆڤەوە ئاڵوگۆڕ دەکرێت، ھەروەھا ڕاستەوخۆ لە نێوان شیربەخشەکان و کڕیاران وەک ماڵپەڕەکانی ئینتەرنێت، ئاڵوگۆڕ دەکرێت. بانکەکانی شیری مرۆڤ بەگشتی ڕێوشوێنی ستانداردیان ھەیە بۆ چاودێریکردنی بەخشەرەکان و ھەڵگرتنی شیرەکە.<ref name="Keim2013">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Keim SA, Hogan JS, McNamara KA, Gudimetla V, Dillon CE, Kwiek JJ, Geraghty SR|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Microbial contamination of human milk purchased via the Internet|journal=Pediatrics|بەرگ=١٣٢|issue=5|پەڕەکان=e١٢٢٧–٣٥|doi=10.1542/peds.2013-1687|pmc=٤٥٣٠٣٠٣|pmid=٢٤١٤٤٧١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Refrigerator Thermometers: Cold Facts about Food Safety|ناونیشان=https://www.fda.gov/food/resourcesforyou/consumers/ucm253954.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190422141448/https://www.fda.gov/Food/ResourcesForYou/Consumers/ucm253954.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=U.S. Food and Drug Administration}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.cdc.gov/breastfeeding/breastfeeding-special-circumstances/vaccinations-medications-drugs/prescription-medication-use.html کارلێکی دەرمان لەگەڵ شیری مرۆڤ] * ''[https://emedicine.medscape.com/article/1835675-overview شیری مرۆڤ و شیرپێدان]'' لەلایەن کارۆل ئێڵ ڤاگنەر (وتارێکی گشتی، eMedicine، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠) * [https://web.archive.org/web/20101023071139/http://www.unu.edu/unupress/food/8F174e/8F174E04.htm سەنتەری زانکۆی نەتەوە یەکگرتووەکان – پێکھاتەکانی شیری مرۆڤ] – لەوانەش بەراوردکردنی شیری مرۆڤ و مانگا * [https://web.archive.org/web/20070120085511/http://www.aap.org/healthtopics/breastfeeding.cfm بابەتەکانی تەندروستی منداڵان: شیرپێدان] * [https://web.archive.org/web/20140821103225/http://www.vegetarian.org.uk/campaigns/whitelies/wlreport05.shtml بەراوردێک لە نێوان شیری مرۆڤ و شیری مانگا] و [https://web.archive.org/web/20140811224245/http://www.vegetarian.org.uk/campaigns/whitelies/wlreport06.shtml پێکھاتەی شیری مانگا] {{تووڵی دەروازە|لەشی مرۆڤ|پزیشکی|خۆراک|ژن|پەرستاری}} {{پۆلی کۆمنز|Human milk}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:پیرکی]] [[پۆل:شیردان]] [[پۆل:مەمک]] [[پۆل:مرۆڤ]] 78m6b9npqdoxy47yyjzuroxqnrazctp 0 267166 1670309 1444815 2026-09-19T07:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، خۆراک-کۆلکە) 1670309 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Breastfeeding_infant.jpg|وێنۆک|303x303پیکسڵ| منداڵێکی ساوا شیری پێدەدرێت]] [[پەڕگە:En.Wikipedia-VideoWiki-Breastfeeding.webm|thumbtime=٢:٠٣|وێنۆک|250x250پیکسڵ| پوختەی بابەت لە ڤیدیۆیەک]] '''شیرپێدان''' یان '''شیرپێدانی سنگ''' ئەو پرۆسەیەیە کە [[شیری مەمک|شیری دایک]] دەدرێت بە منداڵ.<ref name="NIH20132">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Breastfeeding and Breast Milk: Condition Information|ناونیشان=https://www.nichd.nih.gov/health/topics/breastfeeding/conditioninfo/Pages/default.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150727155223/http://www.nichd.nih.gov/health/topics/breastfeeding/conditioninfo/Pages/default.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=National Institute of Child Health and Human Development|بڵاوکەرەوە=National Institutes of Health (NIH), U.S. Department of Health and Human Services}}</ref> شیری دایک لەوانەیە لە مەمکەوە بێت، یان ڕەنگە پەمپ بکرێت و بدرێت بە کۆرپە. [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] ڕێنمایی دەدات کە شیرپێدان لە یەکەم کاتژمێری لەدایکبوونی منداڵەکە دەستپێبکات و بەو شێوەیەی کە منداڵەکە دەیەوێت بەردەوام بێت.<ref name="WHO2014">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٤|سەردێڕ=Infant and young child feeding Fact sheet N°342|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs342/en/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150208145357/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs342/en/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=WHO}}</ref> ڕێکخراوە تەندروستییەکان، لەوانەش [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|WHO]]، پێشنیاری شیرپێدانی تایبەت دەکەن بۆ ماوەی شەش مانگ.<ref name="WHO20142">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Infant and young child feeding Fact sheet N°342|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs342/en/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150208145357/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs342/en/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=World Health Organization (WHO)}}</ref><ref name="Johnston_2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Johnston M, Landers S, Noble L, Szucs K, Viehmann L|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Breastfeeding and the use of human milk|ناونیشان=http://pediatrics.aappublications.org/content/129/3/e827.long|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|journal=Pediatrics|بەرگ=١٢٩|issue=3|پەڕەکان=e٨٢٧–e٨٤١|doi=10.1542/peds.2011-3552|pmid=٢٢٣٧١٤٧١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150805091230/http://pediatrics.aappublications.org/content/129/3/e827.long|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٥|doi-access=free}}</ref><ref name="Kramer_2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Kramer MS, Kakuma R|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=Optimal duration of exclusive breastfeeding|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|بەرگ=٢٠١٢|issue=8|پەڕەکان=CD٠٠٣٥١٧|doi=10.1002/14651858.CD003517.pub2|pmc=٧١٥٤٥٨٣|pmid=٢٢٨٩٥٩٣٤}}</ref> ئەمەش واتە ھیچ خواردن و خواردنەوەیەکی تر، جگە لە [[ڤیتامین دی]]، بە شێوەیەکی گشتی نەدرێت بە منداڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Breastfeeding|ناونیشان=https://www.who.int/westernpacific/health-topics/breastfeeding}}</ref> ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی پێشنیاری شیرپێدانی تایبەت دەکات بۆ ٦ مانگی یەکەمی ژیانی کۆرپە، دواتر بەردەوامبوونی شیرپێدان بە خۆراکی تەواوکەری گونجاو بۆ ماوەی ٢ ساڵ و دواتر.<ref name="WHO20142"/><ref name="Johnston_2012"/> لە کۆی ١٣٥ ملیۆن کۆرپە کە ساڵانە لەدایک دەبن، تەنھا ٤٢٪یان لە ماوەی یەکەم کاتژمێری تەمەندا شیری دایکیان پێدەدرێت، تەنھا ٣٨٪ی دایکان لە ماوەی شەش مانگی یەکەمدا شیرپێدانی تایبەت ئەنجام دەدەن، ھەروەھا ٥٨٪ی دایکان تا تەمەنی دوو ساڵیی کۆرپە بەردەوامن لە شیرپێدان.<ref name="WHO20142"/> شیرپێدان کۆمەڵێک سوودی ھەیە بۆ ھەردوو دایک و کۆرپە.<ref name="Johnston_2012"/><ref name="IP20092">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Ip S, Chung M, Raman G, Trikalinos TA, Lau J|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=A summary of the Agency for Healthcare Research and Quality's evidence report on breastfeeding in developed countries|journal=Breastfeeding Medicine|بەرگ=٤|issue=Suppl 1|پەڕەکان=S١٧–S٣٠|doi=10.1089/bfm.2009.0050|pmid=١٩٨٢٧٩١٩}}</ref> زیادبوونی شیرپێدان بۆ ئاستێکی نزیکەی گشتگیر لە وڵاتانی کەم داھات و مامناوەنددا دەتوانێت ساڵانە ڕێگری بکات لە مردنی نزیکەی ٨٢٠٫٠٠٠ مردنی منداڵانی خوار تەمەنی پێنج ساڵان.<ref name="Victora_2016">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Victora CG, Bahl R, Barros AJ, França GV, Horton S, Krasevec J, Murch S, Sankar MJ, Walker N, Rollins NC|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Breastfeeding in the 21st century: epidemiology, mechanisms, and lifelong effect|journal=Lancet|بەرگ=٣٨٧|issue=10017|پەڕەکان=٤٧٥–٤٩٠|doi=10.1016/s0140-6736(15)01024-7|pmid=٢٦٨٦٩٥٧٥|hdl-access=free}}</ref> شیرپێدان مەترسی ھەوکردنی کۆئەندامی ھەناسەدان، [[ھەوکردنی گوێی ناوەڕاست]]، نیشانەکانی مردنی لەناکاوی کۆرپە (SIDS) و [[سکچوون]] بۆ کۆرپە کەمدەکاتەوە، چ لە وڵاتانی [[وڵاتی پەرەئەستێن|پەرەئەستێن]] و چ لە وڵاتانی پێشکەوتوو.<ref name="WHO20142"/><ref name="Johnston_2012"/><ref name="Eglash_2020">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Little Green Book of Breastfeeding Management for Physicians & Other Healthcare Providers|vauthors=Eglash A, Leeper K|بڵاوکەرەوە=The Institute for the Advancement of Breastfeeding and Lactation Education|ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٩٨٧٧٨٩-٠-٧|edition=7|شوێن=Madison, WI}}</ref> {{Rp|13}}سوودەکانی دیکە پێشنیار کراون کە بریتین لە کەمکردنەوەی مەترسییەکانی [[ئاسما|تووشبوون بە ئاسمایی]] و ھەستیاریی خۆراک و [[شەکرە]].<ref name="Johnston_2012"/><ref name="Victora_2016"/> ھەروەھا شیرپێدان ڕەنگە [[گەشەپێدانی ناسێنەرانە|گەشەی ژیریی]] باشتر بکات و مەترسی [[قەڵەوی]] لە تەمەنی گەورەییدا کەم بکاتەوە.<ref name="WHO20142"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Breastfeeding: A Guide for the Medical Profession|ناونیشان=https://archive.org/details/breastfeedinggui0000lawr_q5q9|vauthors=Lawrence RA, Lawrence RM|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٧٧-٠٧٨٨-٥|پەڕەکان=[https://archive.org/details/breastfeedinggui٠٠٠٠lawr_q٥q٩/page/٢٢٧ ٢٢٧]–٢٢٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20061106095742/http://www.llli.org/resources.html سەرچاوەکانی شیرپێدان] – (ئەرشیڤ کراوە لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦) * [https://www.who.int/topics/breastfeeding/en/ "سەرچاوەکانی ناوەڕۆکی شیرپێدان"] – ڕاپۆرتەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی سەبارەت بە شیرپێدان * [https://www.nichd.nih.gov/health/topics/breastfeeding/Pages/default.aspx "شیرپێدان و شیری دایک"] – پەیمانگای نیشتمانی تەندروستی ئەمریکا * [https://www.cdc.gov/breastfeeding/index.htm سەنتەری کۆنترۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشی شیرپێدان] * [https://www.bfmed.org/about ئەکادیمیای پزیشکی شیرپێدان] {{تووڵی دەروازە|تەندروستی|پزیشکی|لەشی مرۆڤ|پەرستاری|ژن|مافەکانی مرۆڤ|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Breastfeeding}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:شیردان]] f0tibo6780dvkglcjkp2drz7rqld6uj 0 269410 1670293 1529167 2026-09-19T05:48:26Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1670293 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = چیتاب | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|چیتاب}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = Chitab 2019-08-25 19.jpg | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری چیتاب | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری چیتاب''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی چیتاب لە [[ئێران]]دا##جێگەی چیتاب لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|30|47|42|N|51|19|32|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد|کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی بۆیەر ئەحمەد|بۆیەر ئەحمەد]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٥٩٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''چیتاب''' ({{بە فارسی|چیتاب}}) شارێکە لە [[پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Chitab}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کۆھگیلوویە و بۆیەر ئەحمەد]] 1uf2eo101mng4cjytwfo96kskn049w9 0 270795 1670211 1509190 2026-09-19T01:36:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1670211 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''شۆفێری ئەمریکی''' ({{بە ئینگلیزی|American Driver}}) فیلمێکی [[فیلمی درامایی|درامایی]]ی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠١٧. تێچووی فیلمەکە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نەزانراوە. لە ڕێکەوتی (٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٨١ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == فیلمەکە چیرۆکی شۆفێرێکی تاکسی دەگێڕێتەوە لە شارێکی بچووکی ئەمریکا. ئەو لەگەڵ کۆمەڵێک کێشەی ئابووری و کۆمەڵایەتی ڕووبەڕوو دەبێتەوە، لە کاتێکدا ھەوڵ دەدات خێزانەکەی بەخێو بکات. لە ڕێگەی گەشتە جۆراوجۆرەکانی و چاوپێکەوتنی لەگەڵ ڕێبوارە جیاوازەکان، ئەو دەستی بە تێگەیشتنێکی قووڵتر لە ژیان و کۆمەڵگاکەی دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠١٠|کۆمیدیا|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی نەیجیریا بە زمانی ئینگلیزی]] o0gvw114hbd3qwzl2147z7ayz2aw8qp 0 271401 1670157 1509174 2026-09-18T22:40:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە، سێکسناسی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670157 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''شۆتاکۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Shotacon}}) ژانرێکی مانگا و ئەنیمەیە کە تێیدا کوڕی گەنج وەک کارەکتەری سەرەکی یان وەک بابەتی سەرنجڕاکێشان دەردەکەوێت. ئەم ژانرە جێی مشتومڕە و زۆر جار ڕەخنەی لێ دەگیرێت بەھۆی ناوەڕۆکەکەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|سێکسناسی|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Shotacon}} {{وێژە-کۆلکە}} {{سێکسناسی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:چەشنەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:ناکۆکییە ناشریینەکان لە یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:مناڵبازی]] cg9b2h0sal6tcqztfhsqx8pwzfh4rd2 1 274614 1670341 1331098 2026-09-19T07:43:36Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670341 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کیڵنێت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331097 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220531201037/https://www.tylaz.net/2022/05/01/killnet-attacked-several-websites-of-state-institutions-in-the-republic-of-moldova/ بۆ https://www.tylaz.net/2022/05/01/killnet-attacked-several-websites-of-state-institutions-in-the-republic-of-moldova/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٣٣، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[کیڵنێت]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670340 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220522200002/https://www.romania-insider.com/romania-cyberattack-russia-killnet-2022 بۆ https://www.romania-insider.com/romania-cyberattack-russia-killnet-2022 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٤٣، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 0midsm49pgybbalyu6fmbx0r0gjq48y 0 275029 1670335 1581266 2026-09-19T07:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، شیعە-کۆلکە، لوبنان-کۆلکە) 1670335 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Lebanon_Religous_groups.jpg|وێنۆک|خەمڵاندنی دابەشبوونی ئایینی لە لوبنان]] '''موسڵمانانی شیعەی لوبنان''' ئەو لوبنانییانەن کە شوێن [[شیعە|مەزھەبی شیعەی]] ئیسلامی دەکەون کە بە یەکێک لە گەورەترین مەزھەبە ئیسلامییەکانی وڵاتەکە دادەنرێت شانبەشانی [[سوننە|سوننەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Lebanon-Religious Sects|ناونیشان=https://www.globalsecurity.org/military/world/lebanon/religious-sects.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200911174530/https://www.globalsecurity.org/military/world/lebanon/religious-sects.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Global security.org}}</ref> مەزھەبی شیعە لە [[لوبنان]] مێژوویەکی زیاتر لە ھەزار ساڵ ھەیە ئەمڕۆ شیعەکان نزیکەی ٣١.٥٪ی دانیشتوانی لوبنان پێکدەھێنن و بەمجۆرە ئەم مەزھەبە لە دوای سوننە پلەی دووەمی ھەیە.<ref><nowiki>{{</nowiki>https://web.archive.org/web/20201024175720/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/le.html#People}<nowiki/>}</ref> زۆربەی شیعەکان لە ناوچەی باکوور و ڕۆژاوای دۆڵی بیقاع دەژین، جگە لە [[باشووری لوبنان]] و باشووری زاحیەی [[بەیرووت]] زۆرینەیان [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعەی دوازدە ئیمامن]] و کەمینەیەک لە [[عەلەوییەکان (مەزھەب)|عەلەوییەکان]] لە باکوورن، و ڕێژەیەکی کەم لە [[ئیسماعیلیە|ئیسماعیلییەکان]]. [[درووز|درووزەکان]] وەک پێکھاتەیەکی سەربەخۆی جیا لە شیعەکان پۆلێن دەکرێت، سەرەڕای جیابوونەوەیان لە عەقیدەی شیعەی ئیسماعیلی نزیکەی ھەزار ساڵ لەمەوبەر. شیعەکان لە ڕێگەی حکوومەت و پەرلەمانەوە بەشداری سیاسەتی لوبنان دەکەن و میساقی نیشتمانی کە ڕێککەوتنێکی نەنووسراوی نێوان مەزھەبەکانی لوبنانە، مافی پێکھاتەی شیعە بۆ ھەمیشەیی پۆستی سەرۆکایەتی ئەنجومەنی نوێنەران دەستەبەر دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=March for secularism; religious laws are archaic|ناونیشان=https://now.mmedia.me/lb/en/commentary/march_for_secularism_religious_laws_are_archaic|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180718105206/https://now.mmedia.me/lb/en/commentary/march_for_secularism_religious_laws_are_archaic|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[NOW News]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Aspects of Christian-Muslim Relations in Contemporary Lebanon|ناونیشان=http://macdonald.hartsem.edu/articles_hajjar.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110725180659/http://macdonald.hartsem.edu/articles_hajjar.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Macdonald.hartsem.edu}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|لوبنان|ئیسلام|شیعە}} {{پۆلی کۆمنز|Shi'a Muslims from Lebanon}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{شیعە-کۆلکە}} {{لوبنان-کۆلکە}} [[پۆل:موسڵمانانی شیعەی لوبنانی]] lfpp3uk701uwlgptwaseidbkapawnvw 0 275136 1670238 1509277 2026-09-19T04:33:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670238 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی تێکساس''' (٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٣٥ – ٢١ی نیسانی ١٨٣٦)یاخیبوونی کۆلۆنیالیستەکانی ئەمریکا و تیجانۆس (تێکساسی ئیسپانی) بوو لە دژی حکوومەتی ناوەندی مەکسیک لە ویلایەتی کواھویلا تێخاس لە مەکسیک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Texas Revolution}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:تێکساسی مەکسیک]] coljda8mw09tzbbycq58qqo28rq2o98 0 276081 1670261 1509299 2026-09-19T04:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شەتڕەنج-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1670261 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''شۆگی'''، کە بە '''شەترەنجی ژاپۆنیش''' ناسراوە، یارییەکی ستراتیژی [[کایەی تەختەیی|سەر تەختەیە]] بۆ دوو یاریزان. یەکێکە لە یارییە ھەرە ناسراوەکانی سەر تەختە لە ژاپۆن و لە ھەمان خێزانی یارییەکانی وەک [[شەتڕەنج|شەترەنجی ڕۆژاوایی]]، [[چاترانجا]]، شیانگچی، شەترەنجی ھیندی و جانگگی دایە. شۆگی بە واتای یاری تەختەی (گی 棋) جەنەڕاڵ (شۆ 将) دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shōgi}} {{تووڵی دەروازە|شەتڕەنج|ژاپۆن}} {{شەتڕەنج-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ژاپۆنییەکان]] lwxlu9b6xsnou4w3e4fjdeduhwhcasi 0 276532 1670122 1659200 2026-09-18T22:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1670122 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film|name=شڕێک ٥|director=[[واڵت دۆرن]]|screenplay=[[مایکڵ مەککوڵەرز]]|producer={{Plainlist| * [[کریس مێلێداندری]] * [[گینا شای]] }}|starring={{Plainlist| * [[مایک مایەرز]] * [[ئیدی مێرفی]] * [[کامێرۆن دیاز]] }}|studio=[[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]|distributor=[[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]|released={{Film date|2026|7|1}}|country=ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|language=ئینگلیزی|based on=[[شڕێک!]]}} فیلمی '''''شڕێک ٥''''' فیلمێکی کۆمیدی خەیاڵی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە داھاتوودا بڵاودەکرێتەوە و بە شێوەیەکی نیوەچڵ لەسەر بنەمای پەڕتووکی وێنەیی ''[[شڕێک!]]'' لەلایەن ویلیام ستێگەوە داندراوە؛ بەرھەم ھێنراوە لەلایەن کۆمپانیای [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] و دابەشکراوە لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]ەوە. درێژەدەریی فیلمی ''[[شڕێک ٤]]ە'' (٢٠١٠)، وەک پێنجەمین قۆناغی سەرەکی و حەوتەمین قۆناغی گشتییە لە زنجیرەی ''[[شڕێک!]]''. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[واڵت دۆرن]] و ھاوبەشی دەرھێنانی براد ئەبلسۆنە لە سیناریۆیەک کە لەلایەن مایکڵ مەککوڵەرزەوە نووسراوە، و بەرھەمھێنانی بەڕێوەبەریی جێبەجێکاری کۆمپانیای ئیلومینیشن [[کریس مێلێداندری]] و جینا شای. [[مایک مایەرز]] و [[ئیدی مێرفی]] و [[کامێرۆن دیاز]] ڕۆڵی دەنگی لە فیلمەکەدا دەبینن. == پەخشکردن == بڕیارە ''فیلمی شڕێک ٥'' لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ لە ئەمریکا نمایش بکرێت، ئەمەش دوای ١٦ ساڵ لە بڵاوبوونەوەی بەشی چوارەمی فیلمەکە و ٢٥ ساڵ دوای فیلمە ڕەسەنەکە، ''[[شڕێک]]'' دێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|tt6113186}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٢٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی شڕێک]] [[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]] [[پۆل:فیلمە گاڵتەبازییەکانی چیرۆکە ئەفسانەییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی داھاتوو]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٧]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی کۆنراد ڤێرنۆن]] tg8wg2d63h0asbjwlyy0a9n3uom7o2h 0 277250 1669942 1416375 2026-09-18T13:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە) 1669942 wikitext text/x-wiki لە [[فەلسەفەی کانت|فەلسەفەی کانتدا]]، '''شت لە خۆیدا''' (بە ئەڵمانی: Ding an sich) (وەرگێڕانەکانی تر: خودی شت، شت بۆ خۆی، شت بە خۆیەتیی خۆی، شت لە زاتی خۆیدا) بریتییە لەو بارودۆخەی کە [[ئۆبژە]] ھەیەتی ئازاد لە [[ڕوانین|چاولێبوون]] و [[نوێنەرایەتیی زەینی|نواندنی]] [[سووژە]]. تێگەیشتەی «شت لە خۆیدا» لە لایەن [[ئیمانوێل کانت|ئیمانوێل کانتی]] ئەڵمانییەوە داھێنرا. نزیکایەتیی زۆریشی ھەیە لەگەڵ یەکێکی تر لە تێگەیشتەکانی کانتدا، ئەویش تێگەیشتەی «[[نۆمینۆن]]»ە، کە کانت لە بەرامبەر «[[فینۆمینۆن]]»ەوە دای دەنا. نۆمینۆن ئەو ئۆبژەیەیە کە پێیدا ورد دەبینەوە، فینۆمینۆنیش دیاریدانەکان و دەرکەوتنەکانیەتی. لە ڕێبازی فەلسەفیی کانتدا، کە خۆی ناوی «[[ئیدیالیزمی بەرزەجێیانە]]»ی بۆ ھەڵبژاردووە، ئاوەھا ئامۆژگاری دەکرێ کە سەرجەم ھەموو ئۆبژەکان، یا ھەمان جیھانی ئەزموونی، کۆمەڵەیەک لە نموودەکانە (appearances) کە ھەبوونیان و لێکگرێدراوییان تەنیا لە زەینی ئێمەدا دەردەکەوێ و [[نوێنەرایەتیی زەینی|دەنوێندرێتەوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kant|یەکەم=Immanuel|سەردێڕ=Prolegomena to Any Future Metaphysics|لە=§ 52c|translator-last=Paul Carus}}</ref> {{Blockquote|بە لای ئێمەوە، ئۆبژەکانی ھەست بە نموود حیساب دەکرێن و ھیچی تر. دان بەوەشدا دەنێین کە سەرچاوەیان دەگەڕێتەوە بۆ شتێک لە خۆیەتیی خۆیدا. ئەوەی کە ئەم شتە بۆ خۆی چۆنە، ئێمە نایزانین، ھەر تەنیا نموودەکانی دەناسین و بەس. یانی ئەو شێوازە کە ئەم شتە نەناسراوە کار دەکاتە سەر ھەستەکانی ئێمە.|[[پێشوتارگەلێک بۆ ھەر مێتافیزیکێکی دواڕۆژ کە بتوانێ خۆی وەکوو زانستێک دەربخا|پێشوتارەکان]]|§ 32}}لەمەوە دیارە کە بە لای کانتەوە «شت لە خۆیدا» نەشیاوی [[مەعریفەت|ناسینە]]. ئەوەی کە لە واقیعدا ھەیە و نەبەسراوە بە زەینی مرۆڤەوە، ناسیاریی پێ نابڕدرێ. ھەر شتێ، ئەو جۆرەی کە بۆ ئێمە دەردەکەوێ (یانی شت بۆ ئێمە، نەک شت بۆ خۆی)، لە دەموچاوێک و ڕواڵەتێک زیاتر نییە و، ئێمەش ھەر ئەو دەموچاو و ڕواڵەتە دەتوانین بناسین. بەڵام، ئەوەی لە پشتەوەی ئەو دەموچاو و ڕواڵەتەیە بە تەواوی لە دەرک و زانینی ئێمە دوورە. ماریفەت و زانایی و ناسیاریی ئێمە سنووردارە و ناتوانێ ڕواڵەت ببەزێنێ و، [[ئەزموون]] جێی بڕانەوەیەتی. مرۆڤ خۆی فریو داوە ئەگەر وا بزانێ دەتوانێ پەی بە ڕاستیی شتەکان ئەو جۆرەی کە لە زاتی خۆیاندان، ببات. ئاکامی ئەم قسانەی کانت بەناچار دەبێ ئەمە بێ کە تەنیا ناسینی [[دیاردە|دیاردەکان]] (فینۆمینۆنەکان) بۆ مرۆڤ دەست دەدا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stace|یەکەم=Walter Terence|سەردێڕ=The philosophy of Hegel}}</ref> پاش کانت، ڕەخنەگران [[ناتەبایی]] و ناکۆکیی قسەکانییان دۆزییەوە. کانت وای بۆ دەچوو کە دەبێ [[ھەستپێکردن|ھەستپێکردنەکانی]] ئێمە [[ھۆدارێتی|ھۆکارێکی]] دەرەکییان ببێ، دەبێ شتێ ببێ لە دەرەوەی زەینی ئێمەوە تا ھێزی ھەستپێکردنمان ھەڵبخڕێنێ. بۆیە، ئیددیعای ئەوەی دەکرد کە «شت لە خۆیدا» ھۆکاری ڕواڵەت و دیمەن و نموودی بابەتەکانە. بەڵام، «شت لە خۆیدا» ناتوانێ ھۆکار بێ، لەبەر ئەوەی کە بە گوێرەی خودی کانت ھۆکار [[کاتەگۆری (کانت)|وتەزایەکی زەینییە]] و وتەزاکان بە سەر شت لە خۆیەتیی خۆیدا داناسەپێنرێن. ھەروەھا، ناشتوانرێ بوترێ «شت لە خۆیدا» ھۆکار نییە، بەڵام ھەیە، چونکە ھەبوونیش ھەمیسان وتەزایەکە.<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فەلسەفە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:چەمکەکان لە مێتافیزیک]] 2yo4ibofstklqw9nnhp7o482vq1j60m 0 277733 1670144 1509165 2026-09-18T22:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1670144 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''شکۆپێدان'''، لە [[ڕەوانناسی]]دا، جۆرێک [[میکانیزمی بەرگری]]ی ژیرانەیە، کە تێیدا ھەچ مەیل و ئاواتێک کە مرۆڤ ھەیبێت و لە نێو کۆمەڵدا شیاوی پەسەندکردن نەبێت، ھەڵدەتەکێتەوە و دەبێت بە ئاکار و کردەوەی جێی پەسەند. بۆ نموونە، [[ھاوسەرگیری]]، کە لە باری کۆمەڵایەتییەوە ھاندراو و پەسەندکراوە، جۆرێک شکۆبەخشینە بە [[مەیلی جنسی]]، کە لە باری کۆمەڵایەتییەوە شوورەیییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:فەلسەفە]] g40om7jz4c9eugjls99btfb63080lm1 0 278734 1670138 1509161 2026-09-18T22:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1670138 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Subcapital humerus fracture.jpg|وێنۆک|324x324px|شکاویی نزیکینی باسک]] بریتییە لە شکانی بەشی نزیکینی ئێسکی '''باسک''' یان '''بازوو''' ({{بە ئینگلیزی|proximal humerus fracture}}) سێیەم باوترین شکاوییە. ڕێژەی تووشبونی ژنان و پیاوان ١:٢ە. لە جوانان (گەنجان) دا گەرچی گوژمەیەکی توند دەبێتە ھۆی شکاوییەکە، بەس لە زورھاناندا (بەتەمەکان) کەوتنێکی سادە دەشێ بیشکێنێ. * باوترین پەی(nerve) کە بئازرێنرێ، پەیی کڵێشەیییە (axillary nerve) * گەر چەمەخوێنبەری باسک (circumflex humeral artery) بئەنگێورێ، ئەوا تووشی شانەڕەشە (necrosis) دەبێت. == نیشانەکان == # ئێش # ماسین # ھندکین (کەمبوونەوە)ی مەودای جووڵەی جومگە # ئەرخوانیبوونی جێشکاوی === ھۆکاری مەترسی === # ئێسکپووکی # شەکرە # فێ # زایەندی مێ === ھۆزانی === * ڕەوت (mechanism) ** کەوتنی کەم-وزە (low-energy falls) *** زورھانێکی (بەتەمەن) ئێسکپووک ** کەوتنی پڕ-وزە (high-energy falls) *** تاکی جوان (گەنج) *** پێکرانی پەیوڕەگین(neurovascular) و نەرمەشانەی ھاوکات == سەرچاوەکان == https://www.orthobullets.com/trauma/1015/proximal-humerus-fractures {{پۆلی کۆمنز|Fractures of upper end of the human humerus}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ئێسک]] [[پۆل:ئێسکناسی]] [[پۆل:ئێسکە درێژەکان]] [[پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ]] [[پۆل:شکاوی]] [[پۆل:توێکاری]] ipkkccd0uw7plyo8zm6dq6xzicbqe16 0 278735 1670137 1509160 2026-09-18T22:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1670137 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Supracondylar09.JPG|وێنۆک|293x293پیکسڵ]] شکاویی بەشی خوارووی باسک و بان ئەنیشک ({{بە ئینگلیزی|distal humerus fracture}}) یەک لەسەر سێی شکاوییەکانی ئەنیشک لە پیاوی جوان (گەنج) و ژنی زورھاندا (بەتەمەن) باوە. == نیشانەکان == # ئەنیشکێشە # ماسین === دەویان === * لە ھەبوونی برینی کراوە، بە تایبەتی لە پشتەوە دڵنیابە * کارکردنی پەیەکانی (کەوەرەیی، زەندی، ناوگین) بپشکنە * ترپە دوورینەکان بپشکنە ** دەکرێ خوێنبەری بازوویی پێکرابێ == سەرچاوەکان == # https://www.orthobullets.com/trauma/1017/distal-humerus-fractures {{پۆلی کۆمنز|Fractures of lower end of the human humerus}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:شکاوی]] [[پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ]] [[پۆل:ئێسک]] [[پۆل:توێکاری]] [[پۆل:پزیشکی]] [[پۆل:کۆئەندامی ماسێسک]] n6pvtccw9xs28x5i8p8dhhvucqrnq50 0 278736 1670136 1509159 2026-09-18T22:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1670136 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} شکاویی باسک بریتییە لە شکانی ئێسکی باسک، دەبێتە ھۆی ئێش و ماسین. مەترسی پێکرانی پەی یان ڕەگی ھەیە. نەخۆشەکە دەشێ دەستی بە باسکییەوە بگرێت کاتێک دێت. [[پەڕگە:MidShaftHumerousMark.png|وێنۆک|شکاویی قەدی باسک]] '''جۆرەکانی:''' # [[شکاویی نزیکینی باسک]] # شکاویی قەدی باسک # [[شکاویی دوورینی باسک]] == شکاویی نزیکینی باسک == بریتییە لە شکانی بەشی نزیکینی باسک (proximal humeral fracture) * سێیەم باوترین شکاوییە * ڕێژەی تووشبونی ژنان و پیاوان “٢:١”ە * لە جوانان (گەنجان) دا گەرچی گوژمەیەکی (trauma) توند دەبێتە ھۆی شکاوییەکە، بەس لە زورھاناندا (بەتەمەن) کەوتنێکی سادە دەشێ بیشکێنێ. * باوترین پەی (nerve) کە بئازرێنرێ، پەیی کڵێشەیییە (axillary nerve) * گەر چەمەخوێنبەری باسکین (circumflex humeral artery) بئەنگێورێ، ئەوا تووشی شانەڕەشە (necrosis) دەبێت. === نیشانەکان === # ئێش # ماسین # ھندکین (کەمبوونەوە)ی مەودای جووڵەی جومگە # ئەرخوانیبوونی جێشکاوی == شکاویی قەدی باسک == بریتییە لە شکانی قەدی باسک (Humeral shaft fracture) * لە جواناندا بەھۆی گوژمەی توندەوە دەشکێ، بەس لە زورھاناندا کەوتنێکی سادە، بە تایبەت ئەوانی پووکانەوەی ئێسکیان ھەیە، دەبێتە ھۆی شکان. === نیشانەکان === # ئێش # جووڵە لەدەستدان # پەلی پێکراو شێوان (deformity) == شکاویی دوورینی باسک == بریتییە لە شکانی بەشی دوورینی باسک (distal humeral fracture) * ١\٣’ی شکاوییەکانی ئەنیشک * لە پیاوی جوان (گەنج) و ژنی زورھاندا (بەتەمەن) باوە === نیشانەکان === # ئەنیشکێشە # ماسین == سەرچاوەکان == # https://www.hopkinsmedicine.org/health/conditions-and-diseases/humerus-fracture-upper-arm-fracture # https://en.wikipedia.org/wiki/Humerus_fracture {{پۆلی کۆمنز|Fractures of the human humerus}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:شکاوی]] [[پۆل:ئێسک]] [[پۆل:ئێسکبەندیی مرۆڤ]] [[پۆل:پزیشکی]] [[پۆل:توێکاری]] qyr28137qrzmdjpfxuzgkk9hgujq7uw 0 278991 1670229 1651102 2026-09-19T01:39:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670229 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆڕجە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شورجة}} <br>{{lang-en| Shorja }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord|35.5581108| 44.5243970}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆڕجە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.5581108| 44.5243970 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆڕجە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەرەھەنجیر]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[قەرەھەنجیر]] بە دووری (٣٣)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''شۆڕجە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[سوورەدێی خواروو]]. * لە باشوورەوە گوندی [[زەوی ڕەشید]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ساتی]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[کۆچەکی بچووک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = شۆڕجە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/7846008948 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٢٩٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] m4zvzcgrz3amg7j98uj4sgsuzx9b7ca 0 279361 1670002 1651137 2026-09-18T16:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670002 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوانە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.35793| 44.65339}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شوانە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.35793| 44.65339 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی لەیلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٢٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوانە''' (''{{lang-ar| شوانة}})، ({{lang-en| Shwana }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی لەیلان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[لەیلان]] بە دووری (١٩)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''شوانە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[بزڵە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[هەرمین]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ئۆسمانلەکە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[خدربەگ شێخ حوسێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = شوانە | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/11370436081#map=14/35.35802/44.65328 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٤٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە(٨٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی لەیلان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] i6s490x7j8ojfkcz1b9wcexcvno9m9r 0 279369 1670196 1651110 2026-09-19T01:34:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670196 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرجە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.29105| 44.65797}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆرجە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.29105| 44.65797 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی لەیلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرجە''' (''{{lang-ar| شورجة}})، ({{lang-en| Shurja }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی لەیلان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[لەیلان]] بە دووری (٢٠)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''شۆرجە''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[شوانە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[مامشە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[حەسەن خانە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[نزراوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = شۆرجە | ناونیشان =https://www.openstreetmap.org/way/792234375#map=13/35.30042/44.66063 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (١٧٧) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٩٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی لەیلان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] e1ozt9svsnwmzx70nk30guz7prxif6r 0 279429 1669983 1651152 2026-09-18T16:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1669983 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شرینجەبڵاخ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.25414| 44.39412}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شرینجەبڵاخ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.25414| 44.39412 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی لەیلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شرینجەبڵاخ''' (''{{lang-ar| شرینجةبلاخ}})، ({{lang-en| Shrinjablakh }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی لەیلان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[لەیلان]] بە دووری (٢٧)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''شرینجەبڵاخ''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[قەرەلووی بچووک]]. * لە باشوورەوە گوندی [[عومەر بن خەتاب]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تەپەلوو]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[سەید جومعە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = شرینجەبڵاخ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9816540649#map=14/35.25424/44.39395 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٨٩) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٦٤) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی لەیلان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] j1hacgtnkz8abqn28klzmlmb2nwolbe 0 279630 1670243 1552167 2026-09-19T04:34:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1670243 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆڕشی میسر ٢٠١١'''، کە بە '''شۆڕشی ٢٥ی کانوونی دووەمیش''' ناسراوە،<ref>[http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/01/28/egypt.press.club/index.html?eref=edition_africa Egyptian-American leaders call for U.S. support of 'Lotus Revolution' – CNN.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110129010948/http://edition.cnn.com/2011/WORLD/africa/01/28/egypt.press.club/index.html?eref=edition_africa |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ }}. Edition.cnn.com. Retrieved on 2013-12-06.</ref> لە ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ دەستی پێکرد و لە سەرتاسەری [[میسر]]دا بڵاو بووەوە. ئەم ڕێکەوتە لەلایەن چەندین گرووپی گەنجانەوە دیاری کرا تاکو ھاوکات بێت لەگەڵ «جەژنی پۆلیس»ی ساڵانەی میسر، وەک دەربڕینێک دژی زیادبوونی توندوتیژی پۆلیس لە چەند ساڵی کۆتایی سەرۆکایەتی [[حوسنی موبارەک]]دا. شۆڕشەکە پێکھاتبوو لە خۆپیشاندان، ڕێپێوان، داگیرکردنی گۆڕەپانەکان، بەرەنگاری مەدەنی ئاشتیانە، کردەوەی نافەرمانی مەدەنی و مانگرتن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Egyptian Revolution of 2011}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|دەیەی ٢٠١٠|میسر}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:گێرەشێوینییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:شۆڕشی میسر (٢٠١١)]] [[پۆل:سیاسەتی میسر]] [[پۆل:ناڕەزایییەکان لە میسر]] 4koavp5o480uk9tzwcxd705qxn51niq 0 279980 1669909 1509000 2026-09-18T13:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1669909 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شاڕێی نێونەتەوەیی ٥''' (ئای-٥) ڕێگایەکی سەرەکی باکوور-باشووری سیستەمی شاڕێ نێودەوڵەتییەکانە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، کە بە درێژایی کەناری زەریای ئارام درێژ دەبێتەوە، لە سنووری مەکسیکەوە تا دەگاتە سنووری کەنەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Interstate 5 in California}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 7s9zi5b19d8ve1lpspyvivbngm9z3oi 0 281360 1670318 1651089 2026-09-19T07:36:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670318 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیریناو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.57901| 44.07286}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیریناو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.57901| 44.07286 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیریناو''' (''{{lang-ar| شیریناو}})، ({{lang-en| Shirnaw }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[دووبز]] بە دووری (١٨)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''شیریناو''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە شارۆچکەی [[دووبز]]. * لە باشوورەوە گوندی [[تەقتەق، دووبز|تەقتەق]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[چەخماخە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[مامە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = شیریناو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9482793345 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٢٦٠) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] gcke8pcy9dy4n1brijs4dcp94ia8iid 0 281574 1670192 1651113 2026-09-19T01:33:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1670192 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆراوا | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.55345| 44.03322}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆراوا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.55345| 44.03322 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای دووبز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆراوا''' (''{{lang-ar| شوراوا}})، ({{lang-en| Shorawa }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]]، [[قەزای دووبز]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[دووبز]] بە دووری (٢١)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''شۆراوا''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[ئەبوخورچە]]. * لە باشوورەوە گوندی [[خەرابەڕووت]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تەقتەق، دووبز|تەقتەق]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[مامە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = شۆراوا | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/7371380925 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە لە نەتەوەی [[کورد]] پێکهاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (-) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی ناوەندی قەزای دووبز]] * [[قەزای دووبز]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای دووبز}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] rh4qlve9g0ixpezey7xm94ucpb2tdyg 0 282968 1670142 1456999 2026-09-18T22:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فەلسەفە-کۆلکە، ئایین-کۆلکە) 1670142 wikitext text/x-wiki {{نامەی ڕوونکردنەوە|شکۆداری|شکۆ}} '''شکۆداری''' [[ماف]]ی مرۆڤە کە لە پێناو خۆیدا بەھا و ڕێزی لێ بگیرێت، و بە ڕەوشتانە مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت. لەم چوارچێوەیەدا، لە [[ڕەوشت]]، [[یاسا]] و [[سیاسەت]]دا گرنگییەکی ھەیە وەک درێژکراوەی چەمکەکانی سەردەمی [[سەردەمی ڕۆشنگەری|ڕۆشنگەری]] بۆ [[مافی یاسایی و سروشتی|مافە یاسایی و سروشتییەکان]]. ھەروەھا دەتوانرێت ئەم زاراوەیە بۆ پێناسەکردنی ئاکاری کەسی بەکاربھێنرێت. ناوەڕۆکی شکۆداری ھاوچەرخ لە [[بانگنامەی گەردوونیی مافەکانی مرۆڤ]]ی ساڵی ١٩٤٨ وەرگیراوە، کە بەو چەشنە کورتکراوەتەوە کە ھەموو مرۆڤێک شکۆدارە. لە ماددەی یەکەمدا ھاتووە کە 'ھەموو مرۆڤەکان لەدایک دەبن بە ئازادی و یەکسانی لە شکۆداری و مافەکاندا'. ئەوان ھزر و ویژدانیان پێ بەخشراوە و پێویستە بە ڕۆحی برایەتییانە بەرامبەر بە یەکتر مامەڵە بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Bidouh |یەکەم=Soumaya |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Euthanasia: the individual and dignity |پەڕەکان=٧٦–٨٣}}</ref> == وشەڕەتناسی == وشەی ئینگلیزی «Dignity» کە لە کوردیدا بەرامبەری «شکۆداری»یە، لە سەرەتای سەدەی ١٣وە بەکارھێندراوە، لە چەمکی [[زمانی لاتینی|لاتینی]] ''{{Lang|la|dignitas}}'' ھاتووە، بە شێوەیەکی جیاواز بە «شایستەیی»یان «شایەن» وەرگێڕدراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harper |یەکەم=Douglas |بەستەری نووسەر=Douglas Harper |ساڵ=٢٠١٤|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?allowed_in_frame=0&search=dignity&searchmode=none |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|وێبگە=Online Etymology Dictionary}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{مافەکانی مرۆڤ}} {{تووڵی دەروازە|مافەکانی مرۆڤ|کۆمەڵگا|فەلسەفە|ئایین}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Dignity}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} [[پۆل:ئەخلاق]] [[پۆل:یاسای دەستووری]] [[پۆل:ئۆتۆنۆمی]] 148qnzik6i258gqwhckfk8ketks6t0a 0 284659 1670042 1510065 2026-09-18T19:35:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1670042 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|بەند=Q12218876}}'''شوعەیب ئەرنائوت''' ([[١٣٤٦|١٣٤٦–١٤٣٨]] کۆچی / [[١٩٢٨|١٩٢٨–٢٠١٦]] [[٢٠١٦|ز]]) زانای ئیسلامی [[سوورییەکان|سووری]] بەڕەچەڵەک ئەلبانی بوو، [[فەرموودەناس|فەرموودە]] زان و [[شەرعزان]] و زمانناسی عەرەبی. یەکێک بوو لە گەورەترین زانایانی توراسی ئیسلامی. == لەدایکبوون == ئەبوو ئوسامە، '''شوعەیب کوڕی موحەڕەم ئەلبانی ئەرنائوتی''' ناسراو بە '''شوعەیب ئەرنائوت''' لە ساڵی [[١٩٢٨|١٣٤٦]] [[١٩٢٨|کۆچی/١٩٢٨ی زایینی]] لە شاری [[دیمەشق]] لەدایکبووە. لە سێبەری دایک و باوکیدا لە پەروەردەیەکی تەواو [[ئیسلام|ئایینیدا]] گەورە بووە، لەوێ فێری بنەماکانی [[ئیسلام]] بووە و بەشێکی زۆری لە [[قورئان|قورئانی پیرۆز]] لەبەرکردووە. ڕەنگە خواستی دڵسۆزانە بۆ تێگەیشتنێکی ورد لە مانای قورئانی پیرۆز و تێگەیشتن لە نھێنییەکانی یەکێک بێت لەو ھۆکارە بەھێزانەی کە وای لێکرد لە [[مناڵ|تەمەنێکی بچووکدا]] [[زمانی عەرەبی]] بخوێنێت . زیاتر لە دە ساڵی بەسەر بردووە لە چوون بۆ [[مزگەوت|مزگەوتەکانی]] دیمەشق و قوتابخانە کۆنەکانی، بەنیازی بەشداریکردن لە بازنەکانی زمان لە زانستە جیاوازەکانیدا، لە [[ڕستەناسی|ڕێزمان]]، سەڕف[[وێژە|, ئەدەب]]، [[ڕەوانبێژی]] و ھتد. == لێکۆڵینەوەکانی == سەدان بەرگی بڵاوکردووەتەوە، یان بە تاک، یان وەک ھاوکارێک یان وەک سەرپەرشتیارێک، لەوانە: === لە مەکتەبی ئیسلامی === * شرح السنة للبغوی ١٦ بەرگ. * روضة الطالبین [[ئیمامی نەوەوی]]، بە ھاوبەشی لەگەڵ عەبدولقادر ئەرنائوت، ١٢ بەرگ. * مھذَّب الأغانی [[ئیبن مەنزووڕ]]، ١٢ بەرگ. * المبدع فی شرح المقنع لابن مفلح الحنبلی، ١٠ بەرگ. * زاد المسیر فی علم التفسیر [[ئیبن جەوزی]]، بە ھاوبەشی لەگەڵ عەبدولقادر ئەرنائوت، ٩ بەرگ. === لە دامەزراوەی ڕیسالە === * زاد المعاد فی ھدی خیر العباد لابن قیم الجوزیة، بە ھاوبەشی لەگەڵ عەبدولقادر ئەرنائوت، ٥ بەرگ. * سیر أعلام النبلاء [[زەھەبی]] ٢٥ بەرگ.<ref>{{Cite Q|Q113078038}}</ref> * [[سونەنی ترمزی|سنن الترمذی]] [[ترمزی]] ١٦ بەرگ. * [[سونەنی نەسائی|سنن النسائی]] [[نەسائی]] ١٢ بەرگ. * سنن الدارقطنی [[دارەقوتنی]] ٥ بەرگ. * [[موسنەدی ئەحمەد]] ٥٢ بەرگ. * تاریخ الإسلام [[زەھەبی]] لەگەڵ بەشار عەواد مەعروف. === دەربارەی نوسراوە === * «المحدِّث شعیب الأرنؤوط جوانبُ من سیرتە وجھودە فی تحقیق التراث». * «المحدث العلامة الشیخ شعیب الأرنؤوط سیرتە فی طلب العلم وجھودە فی تحقیق التراث» * «رحلة فضیلة الشیخ العلامة المحدث شعیب الأرنؤوط إلی الدیار الکویتیة» * «العلامة الشیخ شعیب الأرنؤوط کیف أحببتە؟».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=أیمن بن أحمد ذو الغنی |ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.alukah.net/web/zoulghina/11355/158968/الأرناؤوطیان-شعیب-وعبد-القادر/|سەردێڕ=الأرناؤوطيان شعيب وعبد القادر |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240708212437/https://www.alukah.net/web/zoulghina/11355/158968/الأرناؤوطیان-شعیب-وعبد-القادر/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=شبکة الألوکة}}</ref> == مردن == شوعەیب ئەرنائوت لە [[عەممان]] لە ڕۆژی پێنجشەممە [[٢٦ی موحەڕڕەم|٢٦ی موحەڕەمی]] ساڵی ١٤٣٨ی کۆچی کۆچی دوایی کردووە، کە دەکاتە [[٢٧ی تشرینی یەکەم]]ی [[٢٠١٦|٢٠١٦ی زایینی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == * کتاب: (المحدث شعیب الأرنؤوط، جوانب من سیرتە وجھودە فی تحقیق التراث)، تألیف: إبراھیم الکوفحی، صادر عن دار البشیر بعمان، الطبعة الأولی، ١٤٢٣ھ - ٢٠٠٢م. * مقابلة موقع السنة النبویة مع شعیب الأرناؤوط * وعنە کتاب ألفە الأستاذ إبراھیم الزیبق، من أقدم تلامیذ الشیخ بعنوان «المحدث العلامة الشیخ شعیب الأرنؤوط، سیرتە فی طلب العلم وجھودە فی تحقیق التراث»، صدر عن دار البشائر الإسلامیة بیروت، سنة ١٤٣٣ھ/ ٢٠١٢م. * «رحلة فضیلة الشیخ العلامة المحدث شعیب الأرنؤوط إلی الدیار الکویتیة» لتلمیذە محمد بن یوسف الجورانی، وھو أوسع ترجمة لە، نشرت فی [[وزارة الأوقاف والشؤون الإسلامیة (الکویت)|وِزارة الأوقاف الکویتیة]]. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|سووریا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:شەرعزانە حەنەفییەکان]] [[پۆل:زانایانی فەرموودە]] [[پۆل:خەڵکی دیمەشق]] [[پۆل:ئەشعەرییەکان]] [[پۆل:ئەسەرییەکان]] 1beo2kc6xklyka1pbkaei35oolfb1ac 14 284801 1670404 1437528 2026-09-19T11:31:28Z Épine 19745 1670404 wikitext text/x-wiki {{ڕەوانەکەری پۆل|ھاوزایەندخوازی}} cv890pbdcz9tcc1mh6hlsull7tfjx6r 0 284824 1670251 1450209 2026-09-19T04:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670251 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=شۆڕشی گوڵان|width=|partof=[[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]|image=Iraq Kurdistan topographic location map.svg|caption=|date=٢٦ی شووباتی ١٩٧٦ - ١٩٩١|place=[[باشووری کوردستان]]|coordinates=|map_type=|map_relief=Iraq Kurdistan topographic location map.svg|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=بێ ئەنجام بوو|status=شەڕەکە ٤٩ ساڵە کۆتایی ھاتووە|combatants_header=|combatant1={{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[ڕژێمی بەعس]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Soviet Union.svg}} [[یەکێتیی سۆڤیەت|ی.ک.س.س]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[ئێرانی پەھلەوی|شانشینی ئێران]]|combatant2={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of PUK.svg}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|ی.ن.ک]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]]{{ھن}}{{flagicon image|Kurdistan Socialist Democratic Party.jpg}} [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان|حسدک]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Communist Party of Nepal (Maoist).svg}} [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق|حشکع]]{{ھن}}{{flagicon image|Pasok.jpg}} [[پاسۆک]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[ئەحمەد حەسەن بەکر]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[سەددام حوسێن|سەدام حسێن]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[محەممەد حەمزە زوبەیدی|محەممەد حمزە]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[عەلی حەسەن ئەلمەجید|عەلی کیمیاوی]]{{ھن}}{{flagicon image|State flag of Iran (1964–1980).svg}} [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا]]|commander2={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەلا مستەفا]]{{ھن}}{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[مەسعوود بارزانی|مسعود برزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}}[[ئیدریس بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[حەمید ئەفەندی|حەمیدەفەندی]]{{ھن}}{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[زەعیم عەلی]]{{ھن}}{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[جەوھەر نامیق]]{{ھن}}{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[فرانسۆ ھەریری|فرانسۆ ھریری]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of PUK.svg}} [[مام جەلال]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ڕووحوڵڵا خومەینی|خومەینی]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=|casualties2=|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''شۆڕشی گوڵان''' بە '''شۆڕشی گوڵانی پێشکەوتنخواز''' ناودەبرێت، شۆڕشێکی چەکداری و ململانێیەکی سەربازیی نێوان ھێزە کوردییەکانی سەر بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[ڕژێمی بەعس|ڕژێمی بەعسی عێراق]] بوو، لە [[باشووری کوردستان]] لە ٢٦ی شووباتی ١٩٧٦ (٢٦ی گوڵانی ١٩٧٦) ھەڵگیرسا و تا ساڵی ١٩٩١ و تا [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەڕینی بەھاری ١٩٩١]] بەردەوام بوو. شۆڕشی گوڵان درێژەپێدەری [[شۆڕشی ئەیلوول]] بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|سەردێڕ=شۆڕشی گوڵان |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/articles/%DA%AF%D8%B4%D8%AA-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%DB%95%D8%AA%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%B4%DB%86%DA%95%D8%B4%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DA%B5%D8%A7%D9%86-%D9%A1%D9%A9%D9%A7%D9%A6-%D9%A1%D9%A9%D9%A9%D9%A1 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Parti Pedia (partipedia.org) |زمان=ku}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nusar1 |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٤|سەردێڕ=شۆڕشی گوڵان و بڕیارێکی بوێرانەی مێژوویی |ناونیشان=https://kurdistanidc.org/ku/birora/28913/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=KDC}}</ref><ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=شۆڕشی گوڵان چۆن و بۆچی ھه‌ڵگیرسا؟ |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/opinion/221070 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=شۆڕشی گوڵان چۆن و بۆچی هه‌ڵگیرسا؟}}</ref><ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=nusar2 |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=شۆڕشی گوڵان، شۆڕشی ھەڵسانەوەی نەتەوەیەک بە ڕووی ستەمدا |ناونیشان=https://hawlerweb.net/kurdistan/2023/05/54757/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=رۆژنامەی ھەولێر}}</ref> == ھەڵگیرسانی شۆڕش == لە دوای [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیر]] و نسکۆی [[شۆڕشی ئەیلوول]]، کە بە سەرکردایەتیی [[مەلا مستەفا|مەلا مستەفا بارزانی]] ھەڵگیرسابوو، [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و ناوەخۆی حیزبەکە شێوابوو و زۆربەی پێشمەرگە و فەرماندەکانی ھێزە کوردییەکان ئاوارەی خاکی [[ئێران]] ببوون. بەڵام دوای کۆبوونەوەکانی نێوەخۆی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ساڵی ١٩٧٥ بە بڕیاری مستەفا بارزانی دووبارە شۆڕش ھەڵگیرسایەوە و پارتی دیموکراتی کوردستان ڕێکخرایەوە و کادیرەکان و بەرپرسە حیزبییەکان دووبارە گەڕانەوە بۆ شۆڕش.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":3" /><ref name=":2" /> ھەرچەندە دۆخی تەندرووستیی مستەفا بارزانی لەوکاتەدا جێگیر نەبوو، بەڵام کارووبارەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و شۆڕش بە دەستی [[مەسعوود بارزانی]] و [[ئیدریس بارزانی]] بوو. دوای ئەوەی ھێزەکان ڕێکخرانەوە، یەکەم پێکدادانی نێوان ھێزە کوردییەکان و [[ڕژێمی بەعس]] ڕوویدا کە ھێزە کوردییەکە پێکھاتبوو لە ٢٣ پێشمەرگە و دوای ئەم پێکدادانە یەکەم شەھیدی شەڕەکەی لێکەوتەوە.<ref name=":0" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |یەکەم=کوردستان تی ڤی |ڕێکەوت=٢٠٢٤ |سەردێڕ=شۆڕشی گوڵان |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=T7GCb6alkmE |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=یووتیووب}}</ref><ref name=":2" /> دوای مردنی مستەفا بارزانی لە ١٩٧٩دا، [[مەسعوود بارزانی]] وەک جێگری مستەفا بارزانی لە [[کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان]] وەک سەرۆکی پارتی ھەڵبژێردرا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=کۆنگرەی نۆیەمی پارتی دیموکراتی کوردستان |ناونیشان=https://partipedia.org/ku/articles/%D9%88%DB%8E%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D9%87-%D9%83%D8%A7%D9%86/%DA%A9%DB%86%D9%86%DA%AF%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%DB%86%DB%8C%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%83%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D9%83%D9%88%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D9%A1%D9%A9%D9%A7%D9%A9 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=Parti Pedia (partipedia.org) |زمان=ku}}</ref> و شۆڕشی گوڵان بەردەوام بوو و پاش ئەمە، ڕێککەوتنێک لە نێوان پەدەکە و چەند لایەنی دیکەی کوردی وەک [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق|حیزبی شیوعیی کوردستان]] و [[حیزبی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان|پارتی سۆسیالیست دیموکراتی کوردستان]] کرا. دوابەدوای ڕووداوەکان [[ئیدریس بارزانی]] کۆچی دوایی کرد و لە دواییدا [[بەرەی کوردستانی]] پێکھێنرا و بەمەش حیزبە کوردییەکان توانیان یەکبگرن و لە پاش کۆبوونەوەکانی نێوان [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و چەند حیزبی تری وەک پارتی گەل و [[پاسۆک]] و حیزبی سۆسیالیست کرا و ئەمەش بووە دەستپێکی [[ڕاپەڕینی ١٩٩١|ڕاپەرینی بەھاری ١٩٩١]]<nowiki/>ی گەلی کورد، کە لە [[ڕانیە]] دەستی پێکرد.<ref name=":0" /><ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=26 ی گوڵان شۆڕشی دەستکەوتەکان |ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/opinions/167760 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=کوردستان تیڤی (kurdistantv.net) |زمان=ku}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|مافەکانی مرۆڤ|دەیەی ١٩٧٠|دەیەی ١٩٨٠|دەیەی ١٩٩٠|کوردستان|عێراق}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕ]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:شەڕکردن]] [[پۆل:جیاییخوازی لە عێراق]] [[پۆل:کورد]] [[پۆل:کوردانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شۆڕش]] [[پۆل:شۆڕشەکان]] [[پۆل:ڕووداوەکان، دامەزرانی ١٩٧٠]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] [[پۆل:عێراق]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:دەیەی ١٩٨٠ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]] b5gawpudpnbmk8v4nuroxpk994h8362 0 286107 1669968 1509065 2026-09-18T16:33:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1669968 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''شتێفان ئۆرێل باچوو''' (بە [[ئینگلیزی]]: Štefan Aurel Bacciu) (٢٩ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨ – ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩٣) [[شاعیر]] و [[ڕۆماننووس]] و [[بانگەشەکار]] و ئەکادیمی ڕۆمانی-بەڕازیلی بووە کە دوا تەمەنی ژیانی لە [[ھاوایی|ھاوایی]] ژیاوە. نووسەرێکی گەنجی پێشوەختە بووە و لە [[ڕۆمانیا]] لە نێوان جەنگی جیھانی یەکەم و دووەم خەڵاتی بەدەستھێناوە و ھاوبەشی سەرنووسەری چەندین گۆڤاری ئەدەبی بووە. بەھۆی ئەوەی کە سیاسەتی دیموکراتیی چەپ و پارتی سۆسیال دیموکرات سەرنجی ڕاکێشا، لەکاتی کارکردن بۆ چاپەمەنی [[فاشیزم|فاشیستی]] لەژێر دەسەڵاتی ڕژێمە [[دیکتاتۆری|دیکتاتۆرەکاندا]]، بۆچوونەکانی خۆی خۆدزییەوە، بەڵام لە ساڵی ١٩٤٤ گەڕایەوە بۆ بەڕێوەبردنی ڕۆژنامەی لیبرتاسیای پی ئێس دی ئاڕ. دوای ئەوەی بە چاوی خۆی شایەتحاڵی دەستبەسەرداگرتنی وردە وردەی کۆمۆنیستەکان بوو، باچوو توانی خۆی بۆ پۆستێکی دیپلۆماسی لە [[سویس|سویسرا]] دامەزرێنێت، دواجار لە ساڵی ١٩٤٨دا وازی لە پۆستەکەی ھێنا. دانیشتووی [[بەڕازیل|بەڕازیل و پاشان ھاووڵاتی بەڕازیل]] بوو، بە ھەموو ئەمریکای لاتین گەشتی کردووە، بەرھەمەکانی بە زمانەکانی پورتوگالی، ئیسپانی، ئینگلیزی و ئەڵمانی نووسیوە، جگە لە زمانی ڕۆمانی زێدی خۆی. لە ڕێگەی بەشداریکردنی لە کۆنگرەی ئازادی کولتووری و ھاوڕێیەتی لەگەڵ سۆسیالیستەکانی وەک خوان بۆش، دژی کۆمۆنیزمی ئەمریکای باشوور قسەی کرد و ڕەخنەی لە [[فیدڵ کاسترۆ]] گرت. دواجار ڕووی لە ئەمریکا کرد، وەک مامۆستا لە [[زانکۆی واشینگتن|زانکۆی واشنتۆن]]، و لە ساڵی ١٩٦٤ەوە، لە زانکۆی ھاوایی. گۆڤاری نێونەتەوەیی ''مایڵی'' بڵاوکردەوە، کە سەرەڕای چاپی سەرەتایی و تیراژی سنووردار، بەڵام وەک سەرچاوەیەکی دیار بۆ زانیاری لەسەر نووسەرانی ئاڤانگارد لە ڕەوەندی ڕۆمانیا، لە ئەندرێی کۆدریسکۆوە تا دۆلفی ترۆست و سیستۆ بالز. ھەروەھا باچوو مێژوونووس و ئەنتۆلۆژیستێکی دیاری سووریالیزمی ئەمریکای باشوور و ناوەڕاست بووە، ھەروەھا وەرگێڕی ئەدەبیاتی [[ئەمریکای لاتین]] بووە بۆ زمانەکانی ڕۆمانی و ئەڵمانی. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ștefan Baciu}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سویس}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٣]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی ئیسپانی]] awiahcbc9lsnm3c4urjhksqislb802y 0 286304 1669992 1452426 2026-09-18T16:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، سێکسناسی-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1669992 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Phimosis pre-ejaculate.JPG|وێنۆک|شلەی پێش ئاوھاتنەوە|225x225پیکسڵ]] '''شلەی پێش ئاوھاتنەوە''' (ھەروەھا بە '''شلەی پێش ڕژان'''، '''شلەی پێش سپێرم''' ناسراوە) شلەیەکی ڕوون و بێ ڕەنگ و چەسپاوە کە لە [[میزەڕۆ|میزڵدانی]] [[کێری مرۆڤ|ئەندامی نێرینە]] لە کاتی ورووژاندنی سێکسیدا دەردەچێت و بە گشتی لە کاتی [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|چالاکیی سێکسیدا]]. لە پێکھاتەدا ھاوشێوەی [[تۆواو|مەنییە]]، بەڵام جیاوازیی کیمیاییی ھەیە. بوونی [[تۆو (ژینناسی)|سپێرم]] لە شلەکەدا لە کەمەوە بۆ نەبوون دەگۆڕێت. == سەرچاوە و پێکھاتە == [[پەڕگە:Pre-Ejaculate dripping.gif|وێنۆک|303x303پیکسڵ|ڕژانی شلەی پێش ئاوھاتنەوە لە پیاوێکی تەمەن ٢٩ ساڵان]] شلەکە لە میزڵدانی ئەندامی نێرینە لە کاتی ورووژاندن و [[دەستپەڕ]] و پێش یاریکردنی سێکسی یان لە قۆناغێکی سەرەتاییدا لە کاتی [[سێکس|جووتبوونی سێکسیدا]] دەردەچێت، ماوەیەک پێش ئەوەی تاکەکەسەکە بە تەواوی بگاتە [[ئۆرگازم]] و مەنی [[ئاوھاتنەوە|دەربچێت]]. بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن [[لووی کۆپەر|ڕژێنەکانی بولبۆریترال]] (ڕژێنەکانی کۆپەر) بەرھەم دێت،<ref name="Chudnovskycite">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chudnovsky, A. |دوایین٢=Niederberger, C.S. |ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=Copious Pre-Ejaculation: Small Glands—Major Headaches |journal=Journal of Andrology |بەرگ=٢٨|issue=3 |پەڕەکان=٣٧٤–٥|doi=10.2164/jandrol.107.002576 |pmid=١٧٢٥١٥٩٤}}</ref><ref name="chughtai">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chughtai B, Sawas A, O'Malley RL, Naik RR, Ali Khan S, Pentyala S |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=A neglected gland: a review of Cowper's gland |journal=Int. J. Androl. |بەرگ=٢٨|issue=2 |پەڕەکان=٧٤–٧|doi=10.1111/j.1365-2605.2005.00499.x |pmid=١٥٨١١٠٦٧|s2cid=32553227 |doi-access=free}}</ref> بڕی ئەو شلەیەی کە دەردەچێت لە نێوان تاکەکاندا زۆر جیاوازە. ھەندێک کەس ھیچ شلەیەکی پێش ڕژان بەرھەم ناھێنن،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Vazquez E |ساڵ=١٩٩٧|سەردێڕ=Is it safe to suck? |journal=Posit Aware |بەرگ=٨|issue=4 |پەڕە=١٥|pmid=١١٣٦٤٤٨٢}}</ref> لە کاتێکدا ھەندێکی تر بەقەد ٥ ملل دەردەکەن.<ref name="Chudnovskycite" /><ref name="zukerman">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zukerman Z. |دوایین٢=Weiss D.B. |دوایین٣=Orvieto R. |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Short Communication: Does Preejaculatory Penile Secretion Originating from Cowper's Gland Contain Sperm? |journal=[[American Society for Reproductive Medicine|Journal of Assisted Reproduction and Genetics]] |بەرگ=٢٠|issue=4 |پەڕەکان=١٥٧–١٥٩|doi=10.1023/A:1022933320700 |pmc=٣٤٥٥٦٣٤|pmid=١٢٧٦٢٤١٥}}</ref> شلەی پێش ڕژان ماددە کیمیاییەکانی پەیوەست بە مەنی لەخۆدەگرێت، وەکو ترشی فۆسفاتاز، بەڵام نیشاندەرەکانی تری مەنی، وەک گاما-گلوتامیل ترانسفێراس، ئامادە نین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Gohara WF |ڕێکەوت=١ی شوباتی ١٩٨٠|سەردێڕ=Rate of decrease of glutamyltransferase and acid phosphatase activities in the human vagina after coitus |journal=Clinical Chemistry |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=٢٥٤–٧|doi=10.1093/clinchem/26.2.254 |pmid=٦١٠١٥٤٩|doi-access=free}}</ref> == کارایی و مەترسییەکانی == پێش دەرچوونی لە ترش میزڵداندا بێلایەن دەکات کە بەھۆی پاشماوەی [[میز|میزەوە]] دروست دەبێت، ژینگەیەکی لەبارتر بۆ تێپەڕبوونی سپێرم دروست دەکات.<ref name="chughtai">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chughtai B, Sawas A, O'Malley RL, Naik RR, Ali Khan S, Pentyala S |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=A neglected gland: a review of Cowper's gland |journal=Int. J. Androl. |بەرگ=٢٨|issue=2 |پەڕەکان=٧٤–٧|doi=10.1111/j.1365-2605.2005.00499.x |pmid=١٥٨١١٠٦٧|s2cid=32553227 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChughtaiSawasO'MalleyNaik2005">Chughtai B, Sawas A, O'Malley RL, Naik RR, Ali Khan S, Pentyala S (April 2005). [[doi:10.1111/j.1365-2605.2005.00499.x|"A neglected gland: a review of Cowper's gland"]]. ''Int. J. Androl''. '''28''' (2): <span class="nowrap">74–</span>7. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1111/j.1365-2605.2005.00499.x|10.1111/j.1365-2605.2005.00499.x]]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15811067 15811067]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:32553227 32553227].</cite></ref> [[زێ]] بە شێوەیەکی ئاسایی ترشاوییە، بۆیە نیشتنی پێش دەردانی مەنی ڕەنگە ژینگەی زێ بگۆڕێت بۆ ئەوەی مانەوەی سپێرمەکان بەرەوپێش ببات.<ref name="Chudnovskycite">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chudnovsky, A. |دوایین٢=Niederberger, C.S. |ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=Copious Pre-Ejaculation: Small Glands—Major Headaches |journal=Journal of Andrology |بەرگ=٢٨|issue=3 |پەڕەکان=٣٧٤–٥|doi=10.2164/jandrol.107.002576 |pmid=١٧٢٥١٥٩٤}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChudnovsky,_A.Niederberger,_C.S.2007">Chudnovsky, A.; Niederberger, C.S. (2007). "Copious Pre-Ejaculation: Small Glands—Major Headaches". ''Journal of Andrology''. '''28''' (3): <span class="nowrap">374–</span>5. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2164/jandrol.107.002576|10.2164/jandrol.107.002576]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17251594 17251594].</cite></ref> ھەروەھا شلەی پێش ڕژان وەک چەورکەرێک کاردەکات لە کاتی [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|چالاکیی سێکسیدا]].<ref name="Chudnovskycite" /> [[پەڕگە:Pre-ejaculate 2014-06-06 07-20.jpg|بێچوارچێوە|142x142پیکسڵ|ڕاست]] ئاستی نزم یان نەبوونی ھیچ سپێرمێک لە شلەی پێش ڕژاندا، ھەرچەندە توێژینەوەکان نموونەی بچووکی پیاوانیان پشکنیوە.<ref name="zukerman">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Zukerman Z. |دوایین٢=Weiss D.B. |دوایین٣=Orvieto R. |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Short Communication: Does Preejaculatory Penile Secretion Originating from Cowper's Gland Contain Sperm? |journal=[[American Society for Reproductive Medicine|Journal of Assisted Reproduction and Genetics]] |بەرگ=٢٠|issue=4 |پەڕەکان=١٥٧–١٥٩|doi=10.1023/A:1022933320700 |pmc=٣٤٥٥٦٣٤|pmid=١٢٧٦٢٤١٥}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFZukerman_Z.Weiss_D.B.Orvieto_R.2003">Zukerman Z.; Weiss D.B.; Orvieto R. (April 2003). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3455634 "Short Communication: Does Preejaculatory Penile Secretion Originating from Cowper's Gland Contain Sperm?"]. ''[[American Society for Reproductive Medicine|Journal of Assisted Reproduction and Genetics]]''. '''20''' (4): <span class="nowrap">157–</span>159. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1023/A:1022933320700|10.1023/A:1022933320700]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3455634 3455634]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12762415 12762415].</cite></ref><ref name="HIV" /> دوو توێژینەوەی پێچەوانە بەڵگەی تێکەڵاویان دۆزییەوە، لەنێویاندا حاڵەتە تاکەکەسییەکان کە چڕیی سپێرمیان بەرزە.<ref name="Killick">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Killick SR, Leary C, Trussell J, Guthrie KA |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Sperm content of pre-ejaculatory fluid |journal=Human Fertility |بەرگ=١٤|issue=1 |پەڕەکان=٤٨–٥٢|doi=10.3109/14647273.2010.520798 |pmc=٣٥٦٤٦٧٧|pmid=٢١١٥٥٦٨٩}}</ref><ref name="ncbi.nlm.nih.gov">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Kovavisarach |یەکەم=E. |دوایین٢=Lorthanawanich |یەکەم٢=S. |دوایین٣=Muangsamran |یەکەم٣=P. |ڕێکەوت=٢٠١٦|سەردێڕ=Presence of Sperm in Pre-Ejaculatory Fluid of Healthy Males |journal=J Med Assoc Thai |بەرگ=٩٩|issue=Suppl 2 |پەڕەکان=S٣٨–٤١|issn=0125-2208 |pmid=٢٧٢٦٦٢١٤}}</ref> بەڵگە ھەیە – مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ لێکۆڵینەوەیەکی ماستەر و جۆنسۆن لە ساڵی ١٩٦٦ <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Masters|یەکەم=W.H.|سەردێڕ=Johnson, V.E.|بڵاوکەرەوە=Little, Brown and Company|ساڵ=١٩٦٦|شوێن=Boston, MA|پەڕە=٢١١}}</ref> – کە پێش ڕژان لەوانەیە سپێرم لەخۆبگرێت کە دەتوانێت ببێتە ھۆی دووگیانی، کە بنەمایەکی باوی وتووێژە دژی بەکارھێنانی پچڕانی جووتبوون (کشانەوە) وەک ڕێگەیەکی ڕێگریکردن لە دووگیانی.<ref name="zukerman" /><ref name="HIV">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Researchers find no sperm in pre-ejaculate fluid |journal=Contraceptive Technology Update |بەرگ=١٤|issue=10 |پەڕەکان=١٥٤–١٥٦|pmid=١٢٢٨٦٩٠٥}}</ref> توێژینەوەکان بوونی [[ڤایرۆسی نەمانی بەرگری لە مرۆڤ|ڤایرۆسی ئایدزیان]] لە زۆربەی نموونەکانی شلەی پێش ڕژانی پیاوانی تووشبوو دەرخستووە.<ref name="HIV">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٣|سەردێڕ=Researchers find no sperm in pre-ejaculate fluid |journal=Contraceptive Technology Update |بەرگ=١٤|issue=10 |پەڕەکان=١٥٤–١٥٦|pmid=١٢٢٨٦٩٠٥}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true">"Researchers find no sperm in pre-ejaculate fluid". ''Contraceptive Technology Update''. '''14''' (10): <span class="nowrap">154–</span>156. October 1993. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12286905 12286905].</cite></ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Pudney J, Oneta M, Mayer K, Seage G, Anderson D |ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Pre-ejaculatory fluid as potential vector for sexual transmission of HIV-1 |journal=Lancet |بەرگ=٣٤٠|issue=8833 |پەڕە=١٤٧٠|doi=10.1016/0140-6736(92)92659-4 |pmid=١٣٦٠٥٨٤|s2cid=7106584}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |display-authors=etal |vauthors=Ilaria G, Jacobs JL, Polsky B |ساڵ=١٩٩٢|سەردێڕ=Detection of HIV-1 DNA sequences in pre-ejaculatory fluid |journal=Lancet |بەرگ=٣٤٠|issue=8833 |پەڕە=١٤٦٩|doi=10.1016/0140-6736(92)92658-3 |pmid=١٣٦٠٥٨٣|s2cid=43112865}}</ref> == زیادە بەرھەمھێنان == لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، تاکێک لەوانەیە بڕێکی زۆر لە شلەی پێش ڕژان بەرھەم بھێنێت.<ref name="Chudnovskycite">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Chudnovsky, A. |دوایین٢=Niederberger, C.S. |ساڵ=٢٠٠٧|سەردێڕ=Copious Pre-Ejaculation: Small Glands—Major Headaches |journal=Journal of Andrology |بەرگ=٢٨|issue=3 |پەڕەکان=٣٧٤–٥|doi=10.2164/jandrol.107.002576 |pmid=١٧٢٥١٥٩٤}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChudnovsky,_A.Niederberger,_C.S.2007">Chudnovsky, A.; Niederberger, C.S. (2007). "Copious Pre-Ejaculation: Small Glands—Major Headaches". ''Journal of Andrology''. '''28''' (3): <span class="nowrap">374–</span>5. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2164/jandrol.107.002576|10.2164/jandrol.107.002576]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17251594 17251594].</cite></ref> == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|سێکسناسی|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Pre-ejaculate}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{سێکسناسی-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ئاوھاتنەوە]] [[پۆل:دەستپەڕ]] [[پۆل:کێر]] [[پۆل:سێکسناسی]] 7pbqk24319cdhlejv472rtk62ffc1rc 0 286409 1670254 1651100 2026-09-19T04:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670254 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆڕە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شورة}}<br>{{lang-en| Shora }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.99269| 43.22057}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی شۆڕە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.99269| 43.22057 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای مووسڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = عەلی موحەممەد جەدیع | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٢٫٢٤ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٤٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = (33808)<ref>https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٥،٦٠٤ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆڕە''' شارەدێیەکە لە [[ناحیەی شۆڕە]]، [[قەزای مووسڵ]]، [[پارێزگای نەینەوا]]، لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باشووری ڕۆژاوای شاری [[مووسڵ]] بە دووری (٤٥کم)، ژمارەی دانیشتووانی ٣٣ ھەزار و ٨٠٨ کەسە. ئەم شارەدێیە ناوەندی [[ناحیەی شۆڕە]]یە.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == == مێژوو == == ئەمانەش ببینە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پارێزگای نەینەوا}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] g693jll56iv7orm83ehlmpjlso2bqg4 0 286517 1670043 1456275 2026-09-18T19:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670043 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=شولگی{{ھن}}𒀭𒂄𒄀|image=[[File:Cylinder seal of Shulgi.jpg|320px]]<br>[[File:Shulgi seal (drawing).jpg|320px]]|title={{unbulleted list | [[ئوور|پادشای ئوور]] | [[پادشای سۆمەر و ئەکەد]] | [[پادشای چوار گۆشەی جیھان]] }}|caption=میللەکەی شولگی|reign=٢٠٩٤ پ.ز - ٢٠٤٦ پ.ز|predecessor=[[ئور نەمۆ]]|successor=[[ئەمار سین]]|image_size=340px|issue=[[ئەمار سین]]|dynasty=[[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور]]|father=[[ئور نەمۆ]]|mother=واتارتوم}} '''شولگی''' (بە [[نووسینی بزماری]]: {{Script/Cuneiform|𒀭𒂄𒄀}}؛ (نزیکەی ساڵی ٢٠٤٦ پێش زایین کۆچی دواییی کردووە) پێشتر بە '''دونگی''' دەخوێندرایەوە) لە [[ئوور]] دووەم پاشای [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|سێیەم ئیمپراتۆریەتیی ئوور]] بووە. بۆ ماوەی ٤٨ ساڵ فەرمانڕەواییی کرد، لە ٢٠٩٤پ.ز بۆ ٢٠٤٦پ.ز (کرۆنۆلۆژیای ناوەڕاست).<ref name="Klein19952">[https://www.academia.edu/download/43856215/Shulgi_of_Ur_CANE.pdf]Klein, Jacob, "Shulgi of Ur: king of a Neo-Sumerian empire", Civilizations of the ancient Near East 2, pp. 843-857, 1995</ref> دەستکەوتەکانی بریتین لە تەواوکردنی درووستکردنی زەقوورەی گەورەی ئوور کە لەلایەن باوکییەوە [[ئور نەمۆ]] درووست کرابوو. لەسەر نووسراوەکانی، نازناوی "پاشای ئوور"، "[[پادشای سۆمەر و ئەکەد|پاشای سۆمەر و ئەکەد]]"ی وەرگرتووە، لە نیوەی دووەمی دەسەڵاتی خۆیدا "[[پاشای چوارگۆشەی گەردوون]]"ی زیادکردووە بۆ نازناوەکەی.<ref>[https://www.academia.edu/download/31402452/1991-3-JCS43-5.pdf]Suter, Claudia E., "A Shulgi statuette from Tello", Journal of Cuneiform Studies 43.1, pp. 63-70, 1991</ref> ھێمای(𒀭)ی بەکارھێناوە بۆ خودایەتی، کە نیشانەی ئەپۆتیۆسسی (خوداگەری)ی خۆی بووە، لانیکەم لە ساڵی ٢١ی حوکمڕانییەوە و لە کۆشکی ئێخورساگ کە دروستی کردووە دەپەرسترا.<ref>Raphael Kutscher, "An Offering to the Statue of Šulgi", Journal of the Institute of Archaeology of Tel Aviv University, vol.</ref> شولگی کوڕی [[ئور نەمۆ]] پاشای [[ئوور]] و شاژنە ھاوسەرەکەی واتارتوم بوو.<ref name="Sharlach20072">Sharlach, Tonia M., "Shulgi-simti and the Representation of Women in Historical Sources", Ancient Near Eastern Art in Context.</ref> == ژیان و حکومڕانییەکەی == شولگی سەرکردایەتیی مۆدێرنیزمییەتێکی گەورەی [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور|بنەماڵەی سێیەمی ئووری]] کرد. ئەو پەیوەندییەکانی باشترکرد، سووپاکەی ڕێکخستەوە، سیستەمی نووسین و کێش و پێوانەکانی چاککردەوە، سیستەمێکی باجی یەکخستەوە، و [[بیرۆکراسی|بیرۆکراسییەکی]] بەھێزیشی درووستکرد.<ref>[https://isac.uchicago.edu/sites/default/files/uploads/shared/docs/ois4.pdf]Piotr Michalowski, "The Mortal Kings of Ur: A Short Century of Divine Rule in Ancient Mesopotamia", in Religion and Power: Divine Kingship in the Ancient World and Beyond Nicole Brisch, ed.</ref> ھەروەھا دەقێکی یاساییی نووسی، کە ئێستا بە یاسای ئور-نەمۆ ناسراوە، چوونکە لە بنەڕەتدا وا بیرکرایەوە کە لەلایەن ئور-نەمۆوە نووسرابێت.<ref name="Klein19953">[https://www.academia.edu/download/43856215/Shulgi_of_Ur_CANE.pdf]Klein, Jacob, "Shulgi of Ur: king of a Neo-Sumerian empire", Civilizations of the ancient Near East 2, pp. 843-857, 1995</ref> ھەروەھا چەندین پەرستگای دروستکردووە لە سەرانسەری ئیمپراتۆرییەتەکەدا.<ref name="Frayne19972">Frayne, Douglas, "Šulgi", Ur III Period (2112-2004 BC), Toronto: University of Toronto Press, pp. 91-234, 1997</ref> شولگی بە پێداچوونەوەی بەرفراوان بە پڕۆگرامی قوتابخانەی نووسەران ناسراوە. ھەرچەندە ڕوون نییە کە لە ڕاستیدا چەندە نووسیویەتی، بەڵام چەندین شیعری ستایش ھەیە کە لەلایەن ئەم فەرمانڕەوایەوە نووسراون و ئاڕاستەی کراوە. ئەو تا ساڵی ٢١ەمینی حوکمڕانی خۆی وەک خودایەک ڕاگەیاندبوو، و لەلایەن ھەموو [[سۆمەر]] و [[ئەکەد (شار)|ئەکەدەوە]] بەو شێوەیە ناسێندرا.<ref name="Klein19954">[https://www.academia.edu/download/43856215/Shulgi_of_Ur_CANE.pdf]Klein, Jacob, "Shulgi of Ur: king of a Neo-Sumerian empire", Civilizations of the ancient Near East 2, pp. 843-857, 1995</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Woolley|یەکەم=C. Leonard|سەردێڕ=The Sumerians|بڵاوکەرەوە=[[W. W. Norton]]|ژپنک=٠-٣٩٣-٠٠٢٩٢-٦|شوێن=New York|پەڕەکان=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.٢٠١٥.١٦٦٨٤٨/page/n١٨٣/mode/٢up ١٣٢]|بەستەری نووسەر=Leonard Woolley}}</ref> شێوازی مردنەکەی نادیارە، تەنھا ئەوەیە کە لە ساڵی ٤٨ی پاشایەتیدا ڕوویداوە، لە مانگی ١١ یان پێش مانگی ١١.<ref>Michalowski, Piotr, "The Death of Šulgi", Orientalia, vol.</ref><ref>E. Sollberger, "Sur la chronologie des rois d'Ur et quelques problèmes connexes", AfO 17, pp. 10-48, 1954/56</ref><ref>Michalowski, Piotr, "Of Bears and Men: Thoughts on the End of Šulgi’s Reign and on the Ensuing Succession", Literature as Politics, Politics as Literature: Essays on the Ancient Near East in Honor of Peter Machinist, edited by David S. Vanderhooft and Abraham Winitzer, University Park, USA: Penn State University Press, pp. 285-320, 2013</ref> لە دوای ئەو ئەمار-سین ھاتە سەر تەخت. ناوی ئەمار-سین پێش بەرزبوونەوەی تۆمار نەکراوە، ئایا لە ڕاستیدا کوڕی شولگی بووە یان نا، نازانرێت.<ref>Sharlach, Tonia, "Princely Employments in the Reign of Shulgi", Journal of Ancient Near Eastern History, vol.</ref> === ناو === نادڵنیاییی سەرەتایی سەبارەت بە خوێندنەوەی نووسینی مێخی، بووە ھۆی ئەوەی خوێندنەوەکانی ناوی "شولگی" و "دونگی" وەرگێڕانی باو بن پێش کۆتاییی سەدەی نۆزدەھەم. بەڵام بەدرێژایی سەدەی بیستەم، کۆدەنگی زانستییەکان لە ''دون'' دوورکەوتەوە بەرەو ''شول'' وەک بێژەکردنێکی درووستی نیشانەی {{Script/Cuneiform|𒂄}}. ڕێنووسی ناوی شولگی لەلایەن نووسەرانەوە بە دیاریکەری ''[[دینگیر]]'' ڕەنگدانەوەی [[خواوەندگەرێتی|خواوەندگەرێتییەکەیەتی]] لە سەردەمی حوکمڕانییەکەیدا.<ref name="DTP132">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Potts|یەکەم=D. T.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mc4cfzkRVj4C&pg=PA132|سەردێڕ=The Archaeology of Elam|ڕێکەوت=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨٠٥٢١٥٦٤٩٦٠}}</ref><gallery widths="200px" heights="130px" perrow="4"> پەڕگە:Portraits_of_Shulgi.jpg|پۆڕترەیتی شولگی لە مۆزەخانەی [[لووڤر]] پەڕگە:Portrait_of_Shulgi_as_a_builder,_on_a_foundation_nail.jpg|پۆڕترەیتی شولگی وەک بنیادنەرێک، [[مۆزەخانەی میترۆپۆلیتەنی ھونەر]] </gallery> == شوێنەوار و نووسراوەکان == <gallery widths="150px" heights="150px" perrow="4"> پەڕگە:Lugal_Urimkima_Lugal_Kiengi_Kiuri,_King_of_Ur,_King_of_Sumer_and_Akkad,_on_a_seal_of_Shulgi_(transcription).jpg|{{Script/Cuneiform|𒈗𒋀𒀊𒆠𒈠𒈗𒆠𒂗𒄀𒆠𒌵}} "پاشای [[ئوور]], پاشای سۆمەر و ئەکەد"<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Edzard|یەکەم=Dietz Otto|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HOx5DwAAQBAJ&pg=PA36|سەردێڕ=Sumerian Grammar|ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٧٤-٠٣٤٠-١|پەڕە=٣٦|زمان=en}}</ref> پەڕگە:Ancient_ziggurat_at_Ali_Air_Base_Iraq_2005.jpg|شولگی زەقوورەی ئووری تەواوکرد، کە لەلایەن باوکییەوە [[ئور نەمۆ]] بنیادنرابوو. پەڕگە:Earrings_from_Shulgi.JPG|گوارەیەک بە ناوی شولگی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli.ucla.edu/search/archival_view.php?ObjectID=P481718|سەردێڕ=RIME 3/2.01.02.addx2135, ex. 01-02 (P481718) |وێبگە=cdli.ucla.edu}}</ref> پەڕگە:Seal_of_Shulgi,_with_Gilgamesh_fighting_a_winged_monster.jpg|مۆری شولگی کە لەگەڵ [[گلگامێش]] شەڕی ئەھریمەنێکی باڵدار دەکات.<ref name="The seal cylinders of western Asia">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ward|یەکەم=William Hayes|ناونیشان=https://archive.org/details/sealcylindersofw00warduoft|سەردێڕ=The seal cylinders of western Asia|ڕێکەوت=١٩١٠|بڵاوکەرەوە=Washington : Carnegie Inst.|پەڕە=[https://archive.org/details/sealcylindersofw٠٠warduoft/page/٢٧ ٢٧]}}</ref> پەڕگە:Seal_of_Shulgi,_with_worshipper_and_seated_deity.jpg|مۆرێکی شولگی، لەگەڵ خواپەرستێک و خودایێکی دانیشتوو: "شولگی، پاڵەوانی بەھێز، پادشای ئوور، پادشای چوار ھەرێم" (نووسراوی سەر مۆرەکە)<ref name="The seal cylinders of western Asia" /> پەڕگە:Mace_head_inscribed_with_the_name_of_Shulgi,_from_Ur,_Iraq._British_Museum.jpg|شوێنەوارێک لەگەڵ ناوی شولگی (نووسراوەی سەرەوخوار). مۆزەخانەی بەڕیتانی. پەڕگە:Official_weight_of_2_mina,_reign_of_Shulgi,_from_Ur,_Iraq._British_Museum.jpg|شێوەیەکی کێش ٢ مینا، لە سەردەمی شولگیدا، لە ئوور، عێراق. مۆزەخانەی بەڕیتانی. پەڕگە:Meluhha_village_tablet_-_BM17751.jpg|تابلۆیەکی سەردەمی شولگی، کە ناوی گوندی "مەلوخا" گوندێکە لە سۆمەر. مۆزەخانەی بەڕیتانی.<ref name="SP2">Simo Parpola, Asko Parpola and Robert H. Brunswig, Jr [https://www.researchgate.net/publication/274936748_The_Meluhha_Village_Evidence_of_Acculturation_of_Harappan_Traders_in_Late_Third_Millennium_Mesopotamia "The Meluḫḫa Village: Evidence of Acculturation of Harappan Traders in Late Third Millennium Mesopotamia?"] in Journal of the Economic and Social History of the Orient Vol.</ref> (𒈨𒈛𒄩𒆠) لە ڕاستیدا لە سەرەتای دیوەکەی تردا (ستوونی دووەم) لە ڕستەی "کۆگای گوندی مەلوخا"دا دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_1894-1015-11|سەردێڕ=tablet {{!}} British Museum |وێبگە=britishmuseum.org}}</ref><ref name="SP">Simo Parpola, Asko Parpola and Robert H. Brunswig, Jr [https://www.researchgate.net/publication/274936748_The_Meluhha_Village_Evidence_of_Acculturation_of_Harappan_Traders_in_Late_Third_Millennium_Mesopotamia "The Meluḫḫa Village: Evidence of Acculturation of Harappan Traders in Late Third Millennium Mesopotamia?"] in Journal of the Economic and Social History of the Orient Vol. </ref> پەڕگە:Weight_AO22187_mp3h9146.jpg|alt=Weight of  +1⁄2 mina (actual weight 248 gr.) dedicated by King Shulgi and bearing the emblem of the crescent moon: it was used in the temple of the Moon-God at Ur. Diorite, beginning of the 21st century BC (Ur III). Louvre Museum, Department of Oriental Antiquities, Richelieu, first floor, room 2, case 6 پەڕگە:Tablet_of_Shulgi.JPG|لەوحەیەکی شولگی، کە شکۆمەندی و شانازیی پادشا دەردەخات و سەرکەوتنەکانی بەسەر گەلی لۆلۆییەکاندا، ئاماژە بە ئێستای شاری ھەولێر و سلێمانی دەکات. مۆزەخانەی سلێمانی، ھەرێمی کوردستان. </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shulgi}} {{شریتی دەروازە|ئاسیا|ژیاننامە|مێژوو|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:پاشاکان]] [[پۆل:ئوور]] cq9nscx49dpfnbpbopuxlcjzqoxwcde 0 286783 1670045 1456919 2026-09-18T19:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670045 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|name=𒀭𒋗𒀭𒂗𒍪{{ھن}}شووسین|title={{unbulleted list | [[ئوور|پادشای ئوور]] | [[پادشای سۆمەر و ئەکەد]] | [[پادشای چوار گۆشەی جیھان]] }}|image=Seal of Gimil-Sin (Shu-Sin).jpg|caption=مۆری گیمیل سین (شوسین)|reign=٢٠٣٧پ.ز - ٢٠٢٨پ.ز|predecessor=[[ئەمار سین]]|successor=[[ئیبی سین]]|issue=[[ئیبی سین]]|dynasty=[[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور]]|father=[[ئەمار سین]]|death_date=٢٠٢٨پ.ز}} '''شوو سین'''، '''شوسین'''، ھەروەھا '''شو-سوێن''' (بە ئەکەدی: 𒀭𒋗𒀭𒂗𒍪، پێشتر بە '''گیمیل سین''' دەخوێندرایەوە) (نزیکەی ساڵی ٢٠٢٨ی پێش زایین کۆچی دواییی کردووە) پادشای [[سۆمەر]] و [[ئەکەد]] بووە و چوارەمین پادشای [[سێیەم ئیمپراتۆریەتی ئور]] بووە. شوێنی باوکی خۆی [[ئەمار سین|ئەمار سینی]] گرتەوە،<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sumerian King List |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Sumerian_King_List&oldid=1124634477 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en}}</ref> و لە ساڵانی ٢٠٣٧-٢٠٢٨ پێش زایین حکومڕانیی کردووە. == حکومڕانی == دوای یاخیبوونێکی ئاشکرای ھاووڵاتیانی [[ئەمووری|ئامووری]] لە چوارەم ساڵی خۆیدا سەرپەرشتی دروستکردنی دیوارێکی قەڵا کرد لەنێوان ڕووبارەکانی [[فورات]] و [[دیجلە]]، بە مەبەستی وەستاندنی ھەر ھێرشێکی دیکەی ئاموورییەکان. ئەو لەلایەن کوڕەکەی [[ئیبی سین|ئیبی]] [[ئیبی سین|سینەوە]] جێگای گیرایەوە. شیعرێکی ئیرۆتیک (شەھوەتی) کە لەلایەن ژنێکەوە ئاڕاستەی شوو سین کراوە، لە لەوحێکی مێخیدا بە ناوی ئەستەنبوڵ ٢٤٦١ پارێزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/oldest-love-poem/|سەردێڕ=Oldest love poem |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Guinness World Records |زمان=en-GB}}</ref> وتاربێژی شیعرەکە گوزارشت لە ئارەزوو و حەسرەتی بەھێزیی خۆی بۆ پادشا دەکات.<ref>Fant, Clyde E.; Reddish, Mitchell G. (2008-10-15). ''Lost Treasures of the Bible: Understanding the Bible Through Archaeological Artifacts in World Museums''. Wm. B. Eerdmans Publishing. {{ISBN|9780802828811}}.</ref><ref>[[Tremper Longman|Longman, Tremper III]]; [[Peter Enns|Enns, Peter]] (2008-06-06). ''Dictionary of the Old Testament: Wisdom, Poetry & Writings: A Compendium of Contemporary Biblical Scholarship''. InterVarsity Press.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.worldhistory.org/article/750/the-worlds-oldest-love-poem/|سەردێڕ=The World's Oldest Love Poem |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=[[World History Encyclopedia]]}}</ref> لە نووسراوێکدا ھاتووە کە کچەکەی بە ھاوسەرگیری بەخشیوە بە فەرمانڕەوای [[شیمانوم]]؛ "کچەکەی وەک بووک دایە شیمانوم. شیمانوم، ھابورا و قەزاکانی دەوروبەری لە پادشا یاخی بوون، کچەکەیان لە شوێنی نیشتەجێبوونەکەی دوورخستەوە." دواتر شوو سین [[شیمانوم|شیمانومی]] داگیرکرد و کچەکەی لەوێ گەڕاندەوە.<ref>Michalowski, Peter, "The Bride of Simanum", Journal of the American Oriental Society, vol. 95, no. 4, pp. 716–19, 1975</ref> === ناوی ساڵەکانی شوو سین === ناوی ساڵەکانی پاشایەتیی شوسین ھەموویان ناسراون و زانیارییان لەسەر ڕووداوەکانی پاشایەتییەکەی ھەیە. گرنگترینیان بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli.ucla.edu/tools/yearnames/HTML/T6K4.htm|سەردێڕ=T6K4.htm |وێبگە=cdli.ucla.edu}}</ref> ساڵی ١: شووسین بوو بە پادشا. ساڵی ٢: ساڵی ٤: شووسین پادشای ئور، [[شیمانوم|شیمانومی]] لەناوبرد. ساڵی ٤: شووسین پادشای ئور دیواری ئەموورووی دروستکرد. پێی دەوترێت 'موریق-تیدنیم؛ ڕاگرتنی تیدانوم'. ساڵی ٦: شووسین پادشای ئور تابلۆیەکی نایابی بۆ ئێنلیل و نینلیل دروستکرد. ساڵی ٧: شووسین، پادشای ئور، پادشای چوارگۆشەی جیھان، خاکی زەبسزالی وێران کرد. ساڵی ٩: شووسین پادشای ئور پەرستگای خوداوەند شارای لە ئوما دروست کرد. == شوێنەوارەکان == ژمارەیەکی زۆر لە کەلوپەل ھەن کە بە ناوی شووسینەوە کرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://cdli.ucla.edu/search/search_results.php?SearchMode=Text&requestFrom=Search&DatesReferenced=%C5%A0u-Suen|سەردێڕ=Search results |وێبگە=cdli.ucla.edu}}</ref><gallery widths="200px" heights="200px" perrow="4"> پەڕگە:Door_socket_inscribed_with_the_name_of_Shu-Sin,_king_of_Ur,_Ur_III._From_Mesopotamia,_Erbil_Civilization_Museum.jpg|سوکێتێکی دەرگا کە ناوی شووسین، پادشای ئور و ئوری سێیەمی لەسەر نووسراوە. لە میزۆپۆتامیاوە، مۆزەخانەی شارستانیی ھەولێر. پەڕگە:Shu-Sin_(name).jpg|نووسراوێک لەگەڵ ناوی شووسیندا پەڕگە:Seal_of_Gimil-Sin_(Shu-Sin).jpg|مۆری شووسین: "شووسین، پادشای گەورە، پادشای ئور، پادشای چوار گۆشەی جیھان..." پەڕگە:Inscribed_stone_ring_of_a_fountain,_the_name_of_the_Ur_III_king_Shu-Sin_appears._C._2030_BCE,_from_Iraq._Pergamon_Museum.jpg|بەردێکی نووسراوی نافورەیەک، بە ناوی شووسینەوە. [[مۆزەخانەی پێرگامۆن]] پەڕگە:Shu-Sin_inscription_MEL_1924-2.jpg|نووسراوی پادشا شووسین، یادی دروستکردنی پەرستگای خوداوەندی شارا لە ئوما. مۆزەخانەی نیشتمانیی مێژووی ھونەر، لۆکسمبۆرگ، کابینەی مێدایلێس. پەڕگە:Seal_of_Abbakalla_of_Ur,_riding_a_horse_(reign_of_Shu-Sin,_UR_III,_2037–2028_BCE).jpg|مۆری ئەباکاڵای ئوور، سواربوونی ئەسپ (سەردەمی شووسین، ئووری سێیەم، ٢٠٣٧-٢٠٢٨ پێش زایین)، یەکێکە لە یەکەم وێناکردنەکانی لەو جۆرە کە تاوەکوو ئێستا ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Klecel |یەکەم١=Weronika |دوایین٢=Martyniuk |یەکەم٢=Elżbieta |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=From the Eurasian Steppes to the Roman Circuses: A Review of Early Development of Horse Breeding and Management |journal=Animals |زمان=en |بەرگ=١١|issue=7 |پەڕەکان=١٨٥٩|doi=10.3390/ani11071859 |issn=2076-2615 |pmc=٨٣٠٠٢٤٠|pmid=٣٤٢٠٦٥٧٥|doi-access=free}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Aruz|یەکەم١=Joan|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LQkLkdWh0MsC&pg=PA4|سەردێڕ=The Golden Deer of Eurasia: Perspectives on the Steppe Nomads of the Ancient World|دوایین٢=Farkas|یەکەم٢=Ann|دوایین٣=Fino|یەکەم٣=Elisabetta Valtz|ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Metropolitan Museum of Art|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٨٣٩-٢٠٥-٣|پەڕە=٤|زمان=en}}</ref> </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[گۆرانییە خۆشەویستییەکەی شوو سین]] * [[مێژووی سۆمەر]] * [[پێڕستی پادشاکانی سۆمەری|لیستی پادشاکانی سۆمەری]] == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئاسیا|عێراق|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Shu-Sin}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:پاشاکان]] [[پۆل:ئوور]] gss6ge43fqs9pvsmqv4vofvs6ay5rk6 0 287118 1670240 1552169 2026-09-19T04:34:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1670240 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''ڕاپەڕینەکانی ڕوومەیسە و دیوانیە لە ساڵی ١٩٣٥''' یان '''ڕاپەڕینەکانی شیعەی عێراق''' پێکھاتبوو لە زنجیرەیەک ڕاپەڕینی ھۆزەکانی [[شیعە]] لە ناوچەی [[فورات]]ی ناوەڕاست دژی دەسەڵاتی [[سوننە]] باڵادەستی [[شانشینی عێراق]]. لە ھەموو یاخیبوونێکدا وەڵامی حکوومەتی عێراق ئەوە بوو کە ھێزی سەربازی بەکاربھێنێت بۆ لەناوبردنی یاخیبوون و سەرکوتکردنی شۆڕش.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yitzhak|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=BXJqeTr6p78C|سەردێڕ=The Shi'is of Iraq|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١١٥٧٥-٧|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013233651/https://books.google.com/books?id=BXJqeTr6p78C|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ئەرکی ئیداری سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکە کەوتە ئەستۆی ژەنەڕاڵ [[بەکر سدقی]]، ھەمان ئەو کەسەی کە بەرپرسیار بوو لە [[کۆمەڵکوژیی سێمێل]] لە ١٩٣٣. ھەروەھا لەو ساڵەدا ڕاپەڕینی ھاوتەریب دژی سەربازیکردن لە ناوچەکانی [[باشووری کوردستان]] و [[ڕاپەڕینی ١٩٣٥ی ئێزیدییەکان| چیای شنگال (زۆربەی ئێزدی بوون)]] سەریھەڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Adeed|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DBb_Tno2w38C&pg=PA39&dq=iraq+1935+killed&hl=iw&sa=X&ei=yV6FT5bcB6PU0QWTv8DRBw&redir_esc=y#v=onepage&q=iraq%201935%20killed&f=false|سەردێڕ=Iraq: A Political History from Independence to Occupation|دوایین٢=Dawīša|یەکەم٢=ʿAdīd|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-١٣٩٥٧-٩|زمان=en|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200124231638/https://books.google.com/books?id=DBb_Tno2w38C&pg=PA39&dq=iraq+1935+killed&hl=iw&sa=X&ei=yV6FT5bcB6PU0QWTv8DRBw&redir_esc=y#v=onepage&q=iraq%201935%20killed&f=false|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شیعە|عێراق|سیاسەت|مێژوو}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{عێراق-کۆلکە}} ml0v5kakpm9u2mk22x6qqemz0s3u4h1 0 287646 1670282 1555788 2026-09-19T05:46:36Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670282 wikitext text/x-wiki {{Geobox|چیا|state=|region=[[پارێزگای نەینەوا]]|name=چیای بەعشیقە{{ھن}}چیای باشیک|native_name=|image=Views at and around the Monastery of Saint Matthew near Bashiqah and Bardarash 08.jpg|district=[[بەعشیقە]]|height=326|region_type=[[پارێزگاکانی عێراق|پارێزگا]]|other_name=|country={{flagicon image|Flag of Iraq.svg}} [[عێراق]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]]|country1=}} '''چیای بەعشیقە''' یان '''چیای باشیک''' چیایەکە دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[مووسڵ]] و ڕۆژھەڵاتی [[دوورشاروکین]] و نزیک شارۆچکەی [[بەعشیقە]] و نزیک [[شێخان]] لە باشووری کوردستان.<ref>[http://www.pbase.com/antlegg/image/70040823 Bashiqa Mountain from Ain Sifni].</ref> چیاکە دەکەوێتە پشت شارۆچکەی [[بەعشیقە]]، ٣٥٩ کم لە باکووری [[بەغدا]]. لەنێوان هێلی ٣٦،٤٥٣١ باکوور و ٤٣،٣٤٧٨ ڕۆژھەڵات. بەرزییەکەی ٣٢٦ مەترە لە [[ئاستی دەریا|ئاستی ڕووی دەریاوە]]. چیاکە چەند مەزارگەیەکی [[ئێزیدییەکان]]ی تێدایە کە تایبەتن بە کەسایەتییە پیرۆزەکانیان. چیاکە بووە خاڵێکی ستراتیژی دوای [[شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ]] بۆ [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] بەڵام لەگەڵ [[ڕەزمی مووسڵ (٢٠١٦–٢٠١٧)|شەڕی مووسڵ]] لە تەممووزی ٢٠١٧ کۆنترۆڵکرایەوە. چیاکە بە قوڕسی لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشەوە]] بەھێزکرابوو و پارێزرابوو.<ref>[http://www.news.com.au/world/middle-east/islamic-states-network-of-tunnels-is-more-vast-than-ever-imagined/news-story/7e0b7f6da95f17f147889b3278f334c8 Islamic States Network of Tunnels is more vast than ever imagined]. December 17, 2016.</ref> لەو کاتەوە شاخەکە لەلایەن ھێزی [[پێشمەرگە|پێشمەرگەی]] [[کورد|کوردەوە]] دەستی بەسەردا گیرا.<ref>http://www.dailystar.com.lb/Entity/Locations-and-natural-formations/951072808/Bashiqa-mountain.ashx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170822133735/http://www.dailystar.com.lb/Entity/Locations-and-natural-formations/951072808/Bashiqa-mountain.ashx|date=2017-08-22}} Bashiqa-mountain.] at The Daily Star.</ref><ref>Ari Shapiro, [https://www.npr.org/sections/parallels/2015/02/19/387554587/from-a-mountain-kurds-keep-watch-on-isis-in-mosul From A Mountain, Kurds Keep Watch On ISIS In Mosul], 20 February 2015.</ref> == ئاووھەوا == ئاووهەواکەی «Csa»ە لە سیستەمی [[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کوپێن]]<nowiki/>، تێکڕای پلەی گەرمی لە باشیقە ١٩.٥ [[پلەی سەدی|پلەی سەدییە]] و تێکڕای [[باران|بارانبارینی]] ساڵانە ٥٧٢ مللیمەترە. == سەرچاوەکان == <references /> [[پۆل:چیاکانی کوردستان]] [[پۆل:کێوەکانی عێراق]] {{شریتی دەروازە|عێراق|کوردستان|چیاکان|جوگرافیا|کەشوھەوا}} klvzvbmu3111wiox1rvjbv4rp7nid6s 0 288143 1670158 1591790 2026-09-18T22:40:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670158 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = شۆخان عارف |شوێنی لەدایکبوون = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٤ |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٠|١١|٩|١٩٨٤|١|١}}<ref name="AweneNov2020">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کەسوكاری ژنە كوژراوەكەی سلێمانی: كێشەمان لەگەڵ كەسدا نییە |ناونیشان=https://www.awene.com/detail?article=38259 |وێبگە=awene.com |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="WestgaNov9">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=یەكەم لێدوانی خانەوادەی ژنە كوژراوەكەی ئەمڕۆی شاری سلێمانی |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=93884&Jor=1 |وێبگە=westganews.net |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> |شوێنی مردن = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] |ھۆکاری مردن = کوژران بە فیشەک |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[پارێزەر]] و فەرمانبەر لە دادنووسی یەکی سلێمانی<ref name="WisheMay2021">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=کوشتنی‌ "شۆخان"یش هێشتا بكوژه‌كه‌ی‌ دیار نییه‌.. دۆسیه‌ی‌ كوشتن له‌ سلێمانی‌ دیار نامێنێ‌ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=117486&Jor=14 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="NewjinDec2020">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=دۆسیەی ئەو ژنەی لەناو ئۆتۆمبێلەکەی دا کوژرا بەچی گەشت؟ |ناونیشان=https://www.newjin.net/139 |وێبگە=newjin.net |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> |منداڵەکان = ٢ }} '''شۆخان عارف''' (١٩٨٤ – ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠) فەرمانبەر و پارێزەرێکی کورد بوو. ڕۆژی دووشەممە، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، تەرمەکەی لەنێو ئۆتۆمبێلەکەیدا لەسەر شەقامی بازنەیی مەلیک مەحموود لە شاری سلێمانی دۆزرایەوە.<ref name="AweneNov2020" /><ref name="RojnewsNov9">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=خانەوادەی ئەو ژنەی لە سلێمانی کوژرا ڕوونکردنەوە لەسەر کەیسەکە دەدەن - |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=161337 |وێبگە=rojnews.news |ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ڕووداوەکە وەک دۆسیەیەکی تەمومژاوی ماوەتەوە و تا ئێستاش بکەری سەرەکیی تاوانەکە دەستگیر نەکراوە.<ref name="WisheFeb2021">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هێشتا بكوژی‌ شۆخان له‌ سلێمانی‌ نه‌گیراوه‌.. له‌ شه‌قامێكی‌ گشتی‌ ته‌رمه‌كه‌ی‌ دۆزرایه‌وه‌ |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=113975&Jor=8 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="WisheMay2021" /> == ژیاننامە == شۆخان عارف لە کاتی کوژرانیدا تەمەنی ٣٦ ساڵ بوو و وەک فەرمانبەر لە دادنووسی یەکی سلێمانی کاری دەکرد.<ref name="WisheMay2021" /><ref name="NewjinDec2020" /> ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوە کردووە کە پارێزەریش بووە.<ref name="WisheFeb2021" /><ref name="RojnewsNov25">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=توندوتیژییەکانی سەر ژنان دەردێک کە دەرمانی ناکەن - |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=164345 |وێبگە=rohnews.news |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> ناوبراو لە ساڵی ٢٠١٣ بە خواستی خۆی لە ھاوژینەکەی جیابووەتەوە و دوای جیابوونەوەکە لە ماڵی باوکی ژیاوە.<ref name="AweneNov2020" /><ref name="WestgaNov9" /> بەپێی وتەی خانەوادەکەی، ھیچ کێشەیەکی لەگەڵ ھاوژینی پێشووی نەبووە.<ref name="RojnewsNov9" /> شۆخان دایکی دوو منداڵ بوو بە تەمەنەکانی ١١ و ١٢ ساڵ.<ref name="NewjinDec2020" /> == کوشتنەکەی == بەرەبەیانی ڕۆژی دووشەممە، ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠، تەرمی شۆخان عارف لەنێو ئۆتۆمبێلەکەیدا لەسەر شەقامی بازنەیی مەلیک مەحموود لە سلێمانی دۆزرایەوە.<ref name="WisheFeb2021" /><ref name="WestgaNov9" /> بەپێی لێدوانی وتەبێژی پۆلیسی سلێمانی، ئاسەواری سێ فیشەک بە جەستەیەوە دیار بووە.<ref name="NewjinNov2020">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=تفەنگەکان بارانی ئەم پایزەیان بە خوێنی ژن سور کرد |ناونیشان=https://www.newjin.net/65 |وێبگە=newjin.net |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="AweneNov2020" /> == لێکۆڵینەوەکان == دەزگا ئەمنییەکانی سلێمانی دەستیان بە لێکۆڵینەوە لە ڕووداوەکە کرد. وتەبێژی پۆلیس ئەوەشی خستەڕوو کە «بەپێی زانیارییە سەرەتاییەکان، کوشتنی ئەم کچە پەیوەندیی بە خێزانەکەیەوە نییە و بە تەواوی وردەکاریی کوشتنەکەمان دەستکەوتووە».<ref name="NewjinNov2020" /> لە ھەمان ڕۆژی دۆزینەوەی تەرمی شۆخاندا، گەنجێک لە دەریاچەی دوکان کۆتایی بە ژیانی خۆی ھێنا، ئەمەش وای کرد گومان دروست ببێت کە ڕووداوەکان پەیوەندییان پێکەوە ھەبێت.<ref name="AweneNov2020" /><ref name="RojnewsNov9" /> پۆلیس ڕایگەیاند کە بەڵگە و گرتەی ڤیدیۆیی پەیوەست بە ھەردوو ڕووداوەکەیان کۆکردووەتەوە و ڕەوانەی دادگایان کردووە.<ref name="WestgaNov14">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=پۆلیس زانیاری نوێ سەبارەت بەكوشتنی ژنەكەی شاری سلێمانی دەخاتەڕوو |ناونیشان=https://www.westganews.net/dreja.aspx?=hewal&jmara=94055&Jor=1 |وێبگە=westganews.net |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> بەڵام دواتر سەرچاوەیەک لە پۆلیس ڕایگەیاند کە کوشتنی شۆخان عارف ھیچ پەیوەندییەکی بە ڕووداوی خۆکوشتنی گەنجەکەی دوکانەوە نەبووە.<ref name="WisheFeb2021" /><ref name="WisheMay2021" /> لەسەرەتای لێکۆڵینەوەکاندا، چەند کەسێک وەک گومانلێکراو دەستگیر کران، بەڵام بەھۆی نەبوونی بەڵگەی پێویست ئازاد کران.<ref name="WisheFeb2021" /><ref name="WisheMay2021" /> یەکێک لە ھۆکارەکانی قورسبوونی دۆزینەوەی تاوانباران، نەبوونی کامێرای چاودێری بوو لە شوێنی ڕووداوەکە.<ref name="WisheFeb2021" /> == کاردانەوەی خانەوادەکەی == ئێوارەی ھەمان ڕۆژی ڕووداوەکە، شیلان عارف، خوشکی شۆخان، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕایگەیاند کە خانەوادەکەیان ھیچ کێشەیەکیان لەگەڵ ھیچ کەس و لایەنێکدا نییە و سکاڵای یاساییان تۆمار کردووە تا پۆلیس و دادگا بکەران بدۆزنەوە.<ref name="AweneNov2020" /><ref name="WestgaNov9" /><ref name="RojnewsNov9" /> شیلان ھەروەھا جەختی کردەوە کە «لەسەر دۆسیەکەش لە ھیچ کەس و لایەنێک خۆش نابین ئەگەر لە پشت ڕووداوەکەوە بن».<ref name="AweneNov2020" /><ref name="WestgaNov9" /> ھەروەھا ئاماژەی بەوەش کرد کە ھیچ ئاشنایەتییەکیان لەگەڵ ئەو گەنجەدا نییە کە لە دوکان خۆی کوشتووە و دۆسیەکەیان بۆ دەزگا ئەمنییەکان جێھێشتووە.<ref name="RojnewsNov9" /> لە بەشێکی تری قسەکانیدا، شیلان عارف ئاماژەی بەوە دا کە «ئەو کاتەی یەکێک لە براکانی بەڕێوەبەری چاکسازیی گەورانی سلێمانی بووە، چەند جارێک ھەڕەشەی لێ کراوە و تەقەیان لێ کردووە»، بەڵام ئەوەی نەبەستەوە بەوەی کە ڕاستەوخۆ پەیوەندی بە ڕووداوەکەوە ھەبێت.<ref name="NewjinDec2020" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|کوردستان|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:پارێزەرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] 76k3no743kpieg1c43zwr7dgykp7ely 0 288218 1670226 1509265 2026-09-19T01:39:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1670226 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆوتایم نێتوۆرکس''' ({{بە ئینگلیزی|Showtime Networks, Inc.}}) کۆمپانیایەکی لقە لە کۆمەڵەی میدیاییی ئەمریکی [[پاراماونت سکایدانس]]، و لەژێر [[پاراماونت میدیا نێتوۆرکس|بەشی تۆڕەکانیدا]] کار دەکات. ئەم کۆمپانیایە سەرپەرشتیی کەناڵە [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|پریمێمەکانی]] [[کێبڵی تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆنی کەیبڵی]] کۆمپانیاکە دەکات، بە خزمەتگوزارییە سەرەکییەکەی خۆیەوە کە ھەمان ناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Showtime Networks}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیا فرەنەتەوەییەکان کە بارەگاکەیان لە ئەمریکایە]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا ڕێکلامییانەی دەکەونە شاری نیویۆرک]] [[پۆل:کۆمپانیا ڕاگەیاندنە گشتییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی چێژبەخشی کە لە شاری نیویۆرکن]] jjrqpnvoms944vazyjgordoiz0vkoxv 0 288219 1670225 1509264 2026-09-19T01:39:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1670225 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''شۆوتایم''' ({{بە ئینگلیزی|Showtime}}) (کە بە '''پاراماونت+ لەگەڵ شۆوتایم'''یش ناسراوە) تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی [[تەلەڤیزیۆنی پێویست بەبەشداری|پریمێمی]] ئەمریکییە و موڵکی سەرەکیی کۆمپانیای شۆوتایم نێتوۆرکسە، کە بەشێکی لقە لە [[پاراماونت میدیا نێتوۆرکس]] لە کۆمپانیای [[پاراماونت سکایدانس]]. بەرنامەکانی شۆوتایم بریتین لە [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی]]ی ڕەسەن کە بە تایبەتی بۆ تۆڕە ھێڵییەکە بەرھەم دەھێنرێن و بۆ خزمەتگوزاریی ستریمینگی پاراماونت+ پەرەیان پێدەدرێت، لەگەڵ [[فیلمی درێژ|فیلمە سینەمایییەکان]] و [[فیلمی سەربەخۆ|سەربەخۆکان]]، [[فیلمی بەڵگەنامەیی]]، بەرنامەی تایبەتی کۆمیدیای ستاند-ئەپ، [[فیلمی تەلەڤیزیۆنی]]، و بەرنامەی سووکی تایبەت بە پێگەیشتووان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Paramount+ Premium}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی پیبۆدی]] oe0a64bu5uea4a7sityceip9z30u1i9 0 290498 1669940 1509058 2026-09-18T13:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1669940 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''شایەتحاڵی سەددام حوسێن بۆ مێژوو''' کە لەلایەن دار ئەلکیتاب ئەلعەرەبی بڵاوکراوەتەوە، لەگەڵ بڵاوبوونەوەی یەکەم چاپی فرۆشرا. بەڵگەنامەی پێشتر بڵاونەکراوەی لێکۆڵینەوە نھێنییەکانی ئەمریکا و بەڵگەنامە نھێنییەکانی [[ئێف بی ئای]] و نووسراوەکانی دادگاییکردن لەخۆدەگرێت. کتێبەکە، لە ناوەڕۆکەکەیدا، وردەکارییە گرنگەکانی ژیانی [[سەددام حوسێن]] دەگێڕێتەوە، لەوانەش وردەکاری کە پێشتر ڕانەگەیەندراون. == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|کتێب|وێژە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} 3nbrvfe3pqlcganzcsg2108jxcfa0wj 0 291529 1670285 1555592 2026-09-19T05:47:06Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670285 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}} '''سەراورد''' چیایێکە لە باشووری کوردستان، کەوتووەتە [[قەزای خەلیفان]] لە [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای هەولێر]]. بەرزترین خاڵی سەر ئەم چیایە ١٤١٦ مەترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=PeakVisor |سەردێڕ=Sarawrd |ناونیشان=https://peakvisor.com/peak/sarawrd.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=PeakVisor |زمان=en}}</ref> ئەم چیایە دەڕوانێتە سەر ناوچەیەکی بەرفراون لە قەزاکانی خەلیفان، هەریر و ئاکرێ. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:چیاکانی کوردستان]] 9citk9vvnkuyk5tlx7zwea2168481df 0 292435 1670203 1651105 2026-09-19T01:35:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670203 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرەزەرتکەی کۆن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شورةزرتکة قدیم}}<br>{{lang-en| Old Shorazartka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.98408| 43.61898}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆرەزەرتکەی کۆن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.98408| 43.61898 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٩٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرەزەرتکەی کۆن''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 9rxgg39m6z2r053myxkqgyqznniu30z 0 292436 1670202 1651106 2026-09-19T01:35:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670202 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرەزەرتکەی نوێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شورةزرتکة جدیدة}}<br>{{lang-en| New Shorazartka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.97377| 43.59684}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆرەزەرتکەی نوێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.97377| 43.59684 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = - کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرەزەرتکەی نوێ''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] gn4zjojuaay04jq1jc2rx59fjmu6flb 0 292437 1670201 1651108 2026-09-19T01:35:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670201 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆریجە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شوریجة}}<br>{{lang-en| Shorija}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.92833| 43.73684}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆریجە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.92833| 43.73684 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٢٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆریجە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی مەلا قەرە]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 46sfsus3sf74blzqltn4f3xm8w2g5t8 0 292528 1670204 1651104 2026-09-19T01:35:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670204 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرەپەلکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شورةبلکة}}<br>{{lang-en| Shorapalka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.71157| 43.47105}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆرەپەلکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.71157| 43.47105 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرەپەلکە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] r5cv30mnc7lnkgofsh2mzx2cduz5u7b 0 292604 1670379 1652958 2026-09-19T10:37:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670379 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیندەری خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیندر السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Shindar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.61206| 43.39897}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیندەری خواروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.61206| 43.39897 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٦٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانیباشووری کوردستان - لە سەرژمێری ساڵی(١٩٧٧)دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240618223223/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیندەری خواروو''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 08m811smtt0t5buju2ofx6dhvqwhalg 0 292605 1670380 1652957 2026-09-19T10:37:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670380 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیندەری سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیندر العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Shindar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.62218| 43.42806}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیندەری سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.62218| 43.42806 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانیباشووری کوردستان - لە سەرژمێری ساڵی(١٩٧٧)دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240618223223/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیندەری سەروو''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] mrx78qawotbp4vtodcwkro1k9jpa2ps 0 292621 1669997 1652959 2026-09-18T16:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669997 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شناوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شناوة}}<br>{{lang-en| Shnawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12 |coord={{Coord| 35.48293| 43.50875}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شناوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.48293| 43.50875 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانیباشووری کوردستان - لە سەرژمێری ساڵی(١٩٧٧)دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF | ڕێکەوتی سەردان = ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240618223223/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شناوە''' یەکێکە لە کوندەکانی [[ناحیەی قەراج]] لە [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ھەولێر]] 1rfubpl8m2sykmt2gqgxyegz1dzenpj 0 292659 1670272 1651097 2026-09-19T04:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670272 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیخ وەتمان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیخ وتمان}}<br>{{lang-en| Shekh Watman}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = نەخشەی قەزاکانی(ڕەواندز، سۆران، چۆمان و خەلیفان).png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]]، [[قەزای سۆران|سۆران]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]]، [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.61763| 44.91433}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیخ وەتمان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.61763| 44.91433 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٤٠٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیخ وەتمان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] لە [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:گوندەکانی چۆمان]] fwmbs6dw7lcbas31frhuhb71op2aptn 0 292698 1670321 1651088 2026-09-19T07:36:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670321 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرێی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیری السلفی}}<br>{{lang-en| Lower Shire}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.40472|44.5995}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرێی خواروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.40472|44.5995 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بالیسان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٠١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرێی خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بالیسان]] لە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای شەقڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] oxgwred9bcd50xees5ygnkv0ugfhebv 0 292699 1670322 1651087 2026-09-19T07:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670322 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرێی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیری العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Shire}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.41448|44.60295}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرێی سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.41448|44.60295 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بالیسان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ۳۹٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرێی سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بالیسان]] لە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای شەقڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2tb6hb039dozjvxdu1skdf8nf5o1el7 0 292970 1670283 1564440 2026-09-19T05:46:46Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670283 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''چیای تابوور''' ({{IPAc-en|ˈ|t|ʌ|b|ər}}، {{Langx|he|הַר תָּבוֹר|Har Tavor}}، {{Langx|ar|جبل طابور|Jabal Ṭābūr}})، گردێکی گەورەیە کە گرنگییەکی [[ئینجیل]]ی ھەیە لە [[جەلیلی خواروو|جەلیلی خوارەوە]]، [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|ئیسرائیل]] ، لە کۆتایی ڕۆژھەڵاتی دۆڵی یەزرائیل، ١٨ کم لە ڕۆژاوای [[دەریاچەی تەبەریە|دەریای جەلیلەوە]] دوورە. لە [[کتێبی پیرۆزی عیبری|کتێبی پیرۆزی عیبریدا]] ( [[کتێبی یووشەع|یووشەع]]، [[ڕابەران]]) چیای تابوور شوێنی شەڕی چیای تابوورە لە نێوان سوپای [[بەنی ئیسرائیل|ئیسرائیل]] بە سەرکردایەتی باراک و سوپای پاشای [[کەنعان|کەنعانی]] حەزۆر، جابین کە فەرماندەیی سیسێرا دەکات. چیای تابوور یەکێکە لەو شاخانەی کە وەک شوێنی گۆڕینی [[عیسا]] دەستنیشان کراوە. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Mount Tabor}} {{شریتی دەروازە|ئیسرائیل|چیاکان|فەلەستین}} [[پۆل:شوێنە شوێنەوارییەکان لە ئیسرائیل]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 984f4gbex3xkaipjdpknh7983rf940z 0 292972 1670281 1581282 2026-09-19T05:46:26Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1670281 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''چیای ئەتزمۆن''' ناوێکی ئیسرائیلی مۆدێرنە بۆ شاخێک لە [[ناوچەی باکووری (ئیسرائیل)|ناوچەی باکووری]] [[ئیسرائیل]]. لەلایەن ھەندێکەوە بە چیای ئەتزمۆنی کۆن دەناسرێتەوە. ناوی عەرەبییەکەی '''جەبەل دیدیبە'''یە. لە دامێنی شاخەکەدا شارۆچکەی عەرەبی [[کەفر مەندا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/originals/2016/06/sat-best-score-israel-arab-high-school-integration-technion.html|سەردێڕ=Israel's smartest student is an Arab - AL-Monitor: The Middle Eastʼs leading independent news source since 2012 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.al-monitor.com |زمان=en}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007467852205171|سەردێڕ=Kafr Manda (Israel) {{!}} The National Library of Israel|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nli.org.il}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.nli.org.il/en/a-topic/987007467852205171 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> و شوێنی شوێنەواریی جۆتاپاتا ( یۆدفاتی ئەمڕۆ) ھەیە، کە ھێزە جوولەکەکان بە سەرۆکایەتی [[یوسفوس|یۆسێفۆس]] دوا ھەڵوێستیان لە دژی ڕۆمەکان دەربڕی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشان=https://aish.com/48943941/|سەردێڕ=History Crash Course #34: War For Jerusalem {{!}} Aish |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=aish.com |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.jpost.com/magazine/personal-notes/salvation-from-the-cows-167104|سەردێڕ=Salvation from the cows {{!}} The Jerusalem Post |ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[The Jerusalem Post]] |issn=0792-822X}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Mount Atzmon}} {{شریتی دەروازە|جوگرافیا|فەلەستین}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] bivkmylh04d8cvk2nh2pckc4ckjy07b 0 293510 1670236 1569407 2026-09-19T04:33:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1670236 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=Tobacco_Protest_Fatwa_issued_by_Mirza_Mohammed_Hassan_Husseini_Shirazi_-_1890.jpg }}'''شۆڕشی تووتن''' یان '''شۆڕشی تەمباک''' ({{بە فارسی|نهضت تنباکو}}) لە دوای ساڵی ١٨٩٠ی زایینی ڕوویدا، کاتێک پاشای [[قاجاڕەکان|قاجاڕ]]، [[ناسرەدین شا|ناسرەددین شا]] مافی کڕین و فرۆشتنی [[تووتن]]ی لە [[ئێران]] بە کۆمپانیایەکی بەریتانی بەخشی. نزیکەی ٢٠٪ی خەڵکی [[ئێران]] لە کەرتی تووتن کاریان دەکرد و ئەو ڕێککەوتنە بووە ھۆی قۆرخکاریی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]] بەسەر ئەم کەرتەدا. قەیرانەکە گەیشتە لوتکە کاتێک [[فەتوا]]یەک کە دەگەڕێتەوە بۆ دەسەڵاتی [[شیعە]] [[میرزا شیرازی|محەممەد حەسەن شیرازی]] لە ساڵی ١٨٩١ی زایینی دەرچوو، کە تووتنی قەدەغە کرد و تێدا ھاتبوو: «بەکارھێنانی تەمباک و [[تووتن]] بە ھەر جۆرێک بێت، لە حوکمی جەنگانە دژ بە [[محەممەد کوڕی حەسەن ئەلمەھدی|ئیمامی زەمان]] خوای گەورە پەلە بکات لە دەرکەوتنی» <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |یەکەم=حسين الطبرسي |ناونیشان=http://www.jbolushi.com/book/najm1/html/najm1-02.html|سەردێڕ=كتاب النجم الثاقب (ج 1) للشيخ حسين الطبرسي (ص 21 - ص 41) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107193417/http://www.jbolushi.com/book/najm1/html/najm1-02.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=تشرين 2012}}</ref> ==بەخشینی ئیمتیازی تووتن== لە ٢٠ی ئازاری ساڵی ١٨٩٠دا، [[ناسرەدین شا]] لەکاتی سێیەم گەشتیدا بۆ [[ئەورووپا]] و مانەوەی لە [[ئینگلتەرا]]، ڕێککەوتننامەیەکی واژوو کرد بۆ قۆرخکردنی بازرگانی [[تووتن]] و تەمباکی{{تێبینی| تەمباک زیاتر بۆ [[نێرگەلە]] بەکاردێت (بە تایبەت نێرگەلەی کۆن یان ڕەسەن کە بە تەمباک وشک دەکرێت). گەڵاکانی گەورەترن و بە وردی نابڕدرێن، بەڵکو پێش بەکارھێنان دەخرێنە ناو [[ئاو]] تا نەرم دەبنەوە و دواتر دەخرێنە سەر سەری نێرگەلەکە. تەمباک توندترە و ڕێژەی «[[نیکۆتین]]»ی تێدا بەرزترە. لە ڕابردوودا لە [[ئێران]] و [[عێراق]]دا چاندنی تەمباک بۆ نێرگەلە زۆر باو بووە.}} [[ئێران]] بۆ ماوەی ٥٠ ساڵ لەلایەن کۆمپانیایەکی ئینگلیزییەوە کە [[پێشڕەو]] «جیرالد تالبۆت» سەرۆکایەتی دەکرد، کە ناوبراو یەکێک بوو لە کەسە [[نزیکەکانی لۆرد سالزبێری]]، سەرۆکوەزیرانی ئەو کاتەی ئینگلتەرا. بەپێی ئەم ڕێککەوتنە، مافی کڕین و فرۆشتنی تووتن و تەمباک و بەرھەمە پەیوەندیدارەکان لە دەستی ئێرانییەکان دەرھێنرا و درا بە بەرژەوەندی ئینگلتەرا. ئەمە لە کاتێکدا بوو کە نزیکەی ٢٠٪ی ئێرانییەکان لە کەرتی توتندا کاریان دەکرد. زانایانی ئایینی و ھەندێک لە نیشتمانپەروەران دژی ئەم ڕێککەوتنە وەستانەوە، چونکە بە ھەڕەشەیەک بۆ سەر سەربەخۆیی وڵاتەکەیان لە داھاتوودا دایاننا. ئەم زانایانە ھەوڵێکی زۆریان دا بۆ قاییلکردنی شا تاوەکو ئەو ئیمتیازە ھەڵبوەشێنێتەوە کە بەو کۆمپانیا ئینگلیزییە درابوو، بەڵام بێسوود بوو. بۆیە زانایان و لە سەروویانەوە «[[جەمالەدینی ئەفغانی|جەمالەددین ئەفغانی]]»، ڕوویان کردە مەرجەعی گەورە «[[میرزا شیرازی|میرزا محەمەد حەسەن شیرازی]]» کە لە [[سامەڕا]] نیشتەجێ بوو، و بابەتەکەیان بۆ ڕوون کردەوە تاوەکو چارەسەرێک بدۆزێتەوە.<ref>https://web.archive.org/web/20200126101354/https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/896341/%d8%b3%db%8c%d8%a7%d8%b3%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%b1%d9%81%d8%a9-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%b3%d8%aa%da%a9%d8%a8%d8%a7%d8%b1-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d8%b3%d8%a7%d9%84%db%8c%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d8%ab%d9%82%d8%a7%d9%81%db%8c%d8%a9-%d9%88-%d8%a7%d9%84%d8%a5%d8%ac%d8%aa%d9%85%d8%a7%d8%b9%db%8c%d8%a9</ref> ==تێبینییەکان== {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|مێژوو}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی ئێران]] 2mzl7ckp1ow4z9n8uq9y51af76jjiw4 0 293576 1670377 1651081 2026-09-19T10:36:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670377 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیناوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیناوة}}<br>{{lang-en| Shinawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.47896| 44.39358}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیناوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.47896| 44.39358 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باسرمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٣٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیناوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باسرمە]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] j4i6zjdqcf8dv0k2wwjb5bn6djfki70 0 293726 1670378 1651080 2026-09-19T10:37:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670378 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیناوە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیناوة}}<br>{{lang-en| Shinawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.35821| 44.14397}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیناوە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.35821| 44.14397 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای پیرمام|پیرمام]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەستۆڕە|بەستۆڕە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٢٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیناوە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەستۆڕە]] لە [[قەزای پیرمام]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای پیرمام}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] lkja2mxhd9s4gzcqrq2te893ux481it 0 294330 1669906 1573706 2026-09-18T13:33:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669906 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = شاپووری مەزن<br/>{{lang|pal|𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩}} | title = [[شای شایانی ئێرانییەکان و نائێرانییەکان]] | image = Bust of Shapur II the Great in the Metropolitan Museum of Art.jpg | caption = پەیکەرێک کە پێدەچێت ھی شاپووری دووەم بێت | succession = [[پێڕستی فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] | reign = ٣٠٩ – ٣٧٩ | predecessor = [[ئادور نەرسێ]] | successor = [[ئەردەشێری دووەم]] | regent = [[ئیفرا ھورمزد]] (٣٠٩–٣٢٥) | queen = | issue = [[شاپووری سێیەم]]<br/>[[زرواندوخت|زوورڤاندوخت]] | royal house = [[خانەدانی ساسانی]] | father = [[ھورمزدی دووەم]] | mother = [[ئیفرا ھورمزد]] | birth_date = ٣٠٩ | birth_place = | death_date = ٣٧٩ (تەمەن ٧٠) | death_place = | religion = [[زەردەشتی]]<br/>{{small|(پێدەچێت [[زروانی]])}} }} '''شاپووری دووەم''' ({{langx|pal|𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩}} {{Transliteration|pal|Šābuhr}}، ٣٠٩–٣٧٩)، ھەروەھا بە '''شاپووری مەزن''' ناسراوە، دەیەمین [[شاھەنشا]]ی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] بوو. لە کاتی لەدایکبوونیدا نازناوەکەی وەرگرت و تا مردنی لە تەمەنی ٧٠ ساڵیدا پاراستی، ئەمەش وای کرد ببێتە ئەو [[پێڕستی فەرمانڕەواکان بەپێی درێژترین ماوەی دەسەڵات|کەسەی کە بۆ درێژترین ماوە فەرمانڕەوایی کردووە]] لە مێژووی ساسانییدا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.co.uk/books/edition/The_Persian_Empire/N6nOEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&pg=PT696 |پەڕە=٦٩٦|ساڵ=٢٠١٦|سەردێڕ=The Persian Empire: A Historical Encyclopedia |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury |ژپنک=٩٧٩٨٢١٦١٢٧٧٢٧|نووسەر=Mehrdad Kia}}</ref> ئەو کوڕی [[ھورمزدی دووەم]] (٣٠٢–٣٠٩) بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.google.co.uk/books/edition/The_History_of_Ancient_Iran/0y1jeSqbHLwC?hl=en&gbpv=1&pg=PA308 |پەڕە=٣٠٨|سەردێڕ=The History of Ancient Iran |بەرگ=٣٧|نووسەر=Richard Nelson Frye |ساڵ=١٩٨٤}}</ref> سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەو گەواھیدەری بووژانەوەی سەربازیی وڵاتەکە و فراوانبوونی خاکەکەی بوو، کە بووە سەرەتای یەکەم سەردەمی زێڕینی ساسانییەکان. بۆیە، لەگەڵ [[شاپووری یەکەم]]، [[کەوادی یەکەم]] و [[خەسرەوی یەکەم]]، بە یەکێک لە بەناوبانگترین پاشا ساسانییەکان دادەنرێت. لە لایەکی ترەوە، سێ جێنشینە ڕاستەوخۆکەی، کەمتر سەرکەوتوو بوون. لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا، ھەڵمەتە سەربازییە زۆر سەرکەوتووەکانی دژی ڕاپەڕین و ھۆزە [[عەرەب]]ەکان دەست پێ کرد. شاپووری دووەم پەیڕەوی لە سیاسەتێکی ئایینی توند دەکرد. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا، کۆکردنەوەی [[ئاڤێستا]]، دەقە پیرۆزەکانی [[زەردەشتی]]، تەواو کرا، داھێنراو و [[ھەڵگەڕانەوەکان لە ئایین]] سزادران، و مەسیحییەکان چەوسێنرانەوە. ئەوەی دووەمیان پەرچەکردارێک بوو دژی [[مەسیحیبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] لەلایەن [[کۆنستەنتینی مەزن]]ەوە. لە کاتی مردنی شاپووردا، ئیمپراتۆریەتیی ساسانی لە ھەموو کاتێک بەھێزتر بوو، دووژمنەکانی لە ڕۆژھەڵاتەوە بێدەنگ کرابوون و [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]]یش لەژێر کۆنترۆڵی ساسانییەکاندا بوو. == ڕەگناسی == «شاپوور» ناوێکی باو بووە لە [[ئێرانی ساسانی]]دا، کە لەلایەن سێ فەرمانڕەوای ساسانی و ناودارانی تری سەردەمی ساسانییەوە بەکارھاتووە. لە وشەی [[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانیی کۆن]]ی «xšayaθiya.puθra» بە واتای «کوڕی پاشا» وەرگیراوە، دەبێت لە سەرەتادا نازناوێک بووبێت، کە بووە بە—لایەنی کەم لە کۆتاییی سەدەی دووەمی زایینی—ناوێکی کەسی.{{sfn|Shahbazi|2002}} لە [[پێڕست]]ی پاشاکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانی]] لە ھەندێک سەرچاوەی عەرەبی-فارسییدا دەردەکەوێت؛ بەڵام ئەمە [[پێچەوانەی مێژوو|دژوەختە]].{{sfn|Shahbazi|2002}} شاپوور لە زمانەکانی تردا بە شێوەی جۆراوجۆر ھاتووە: [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] «ساپوور»، «سابوور» و «ساپووریس»؛ [[لاتینی]] «ساپۆرێس» و «ساپۆر»؛ [[عەرەبی]] «سابوور» و «شابوور»؛ [[فارسیی نوێ]] «شاپوور»، «شاھپوور»، «شەھفوور».{{sfn|Shahbazi|2002}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shapur II}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:مردووانی ٣٧٩]] dipghy5if0xfmra26p7nmos8u1cadu0 0 294331 1669931 1574910 2026-09-18T13:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1669931 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} [[File:Darius In Parse.JPG|وێنۆک|نازناوی «شای شایان» بە شێوەیەکی بەرچاو لەلایەن پاشاکانی وەک [[داریووشی یەکەم|داریووشی مەزن]] (لە وێنەکەدا) بەکارھاتووە. نازناوەکانی داریووش بە تەواوی بریتی بوون لە «[[پاشای مەزن]]، شای شایان، پاشای [[ئێران|فارس]]، [[پاشای وڵاتەکان]]، کوڕی [[ویشتاسپ (باوکی داریووشی یەکەم)|ویشتاسپ]]، نەوەی [[ئەرشام]]، ھەخامەنشییەک.»]] '''شاھەنشا''' یان '''شای شایان''' یان '''پاشای پاشاکان''' {{refn|[[Akkadian language|Akkadian]]: ''šar šarrāni'';{{sfn|Handy|1994|p=112}} {{langx|he|מֶלֶךְ מְלָכִים|melek mĕlakîm}}; [[Old Persian]]: {{transliteration|peo|Xšāyaθiya Xšāyaθiyānām}};{{sfn|King of kings in Media and Urartu|p=}} [[Middle Persian]]: ''šāhān šāh'';{{sfn|Yücel|2017|pp=331–344}} Modern {{langx|fa|شاهنشاه|Šâhanšâh}}; {{langx|grc|Βασιλεὺς Βασιλέων|Basileùs Basiléōn}};{{sfn|Olbrycht|2009|p=165}} {{langx|hy|արքայից արքա|ark'ayits ark'a}};<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dédéyan |یەکەم=Gérard |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y5MlAQAAMAAJ&q=%22ark'ayits+ark'a%22 |سەردێڕ=Les Arméniens entre Grecs, Musulmans et Croisés: étude sur les pouvoirs arméniens dans le Proche-Orient méditerranéen (1068-1150) |ساڵ=٢٠٠٣|پەڕە=٥٣١|بڵاوکەرەوە=Fundação Calouste Gulbenkian |زمان=fr}}</ref> {{langx|sa|महाराजाधिরাজ|Mahārājadhirāja}}; {{lang-ka|მეფეთ მეფე}}, ''Mepet mepe'';{{sfn|Pinkerton|1811|p=124}} {{langx|gez|ንጉሠ ነገሥት|Nəgusä Nägäst}}{{sfn|Dejene|2007|p=539}}|group="n"}} نازناوێکی ئیمپراتۆری بوو کە بە پلەی یەکەم لەلایەن فەرمانڕەواکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و [[نیمچەکیشوەری ھیندستان]]ەوە بەکاردەھێنرا. بە شێوەیەکی گشتی پەیوەست دەکرێت بە [[مێژووی ئێران|ئێران]]ەوە (کە مێژووییانە لە ڕۆژاوادا بە [[فارس (سەرزەوی)|فارس]] ناسراوە{{sfn|Yarshater|1989}})، بەتایبەتی ئیمپراتۆریەتییەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ھەخامەنشی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانی]]، نازناوەکە لە بنەڕەتدا لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی ناوەڕاست]] لەلایەن پاشا [[توکولتی-نێنورتای یەکەم]] (فەرمانڕەوایی ١٢٣٣–١١٩٧ پ.ز) ناسێندرا و دواتر لە ژمارەیەک شانشین و ئیمپراتۆریەتیی جیاوازدا بەکارھێنرا، لەوانە فارس کە پێشتر باسکرا، شانشینە [[مێژووی یۆنان|یۆنانییە جۆراوجۆرەکان]]، [[مێژووی ھیندستان|ھیندستان]]، [[مێژووی ئەرمەنستان|ئەرمەنستان]]، [[مێژووی گورجستان|گورجستان]]، و [[مێژووی ئەسیوپیا|ئەسیوپیا]]. نازناوەکە بە گشتی وەک ھاوتای ئیمپراتۆر دەبینرێت، کە ھەردوو نازناوەکە لە ڕووی شکۆوە لە نازناوی پاشا بەرزترن، ئەمەش لە ئیمپراتۆرەکانی [[ڕۆمانی]] و [[ئیمپراتۆرەکانی بیزەنتین|ڕۆمانی ڕۆژھەڵاتی]] [[کۆتاییی سەردەمی کۆن]]ەوە سەرچاوە دەگرێت کە [[شاھەنشا]]کانی ئیمپراتۆریەتیی ساسانییان وەک ھاوتاکانی خۆیان دەبینی. دوا فەرمانڕەواکانی کە نازناوی شاھەنشایان بەکارھێناوە، ئەوانەی [[خێزانی پەھلەوی]] لە [[ئێرانی پەھلەوی]] (١٩٢٥–١٩٧٩)، ھەروەھا نازناوەکەیان بە «ئیمپراتۆر» دەزانی. فەرمانڕەواکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەسیوپیا]] نازناوی نێگوسە نێگەست (بە واتای وشە «شای شایان»)یان بەکاردەھێنا، کە بە ڕەسمی بە «ئیمپراتۆر» وەرگێڕدراوە. «[[سوڵتانی سوڵتانەکان]]» ھاوتای سوڵتانیی شای شایانە و بە ھەمان شێوە، [[خاقان]] دەتوانێت بە واتای «[[خان (نازناو)|خانی]] خانەکان» بێت. دواتر، جۆرە نزمترەکانی وەک «[[ئەمیر ئەلئومەرا]]» («ئەمیری ئەمیرەکان») و «[[بەیلەربەی]]» («بەگی بەگەکان») دەرکەوتن. لە ئایینی جووداییزمدا، مێلێخ مالخێی ھامێلاخیم («شای شایانی شایان») وەک ناوێکی خودا بەکارھات. «شای شایان» (بە [[یۆنانیی کۆن]]: βασιλεὺς τῶν βασιλευόντων) ھەروەھا چەندین جار لە کتێبی پیرۆزدا بۆ ئاماژەدان بە [[عیسای مەسیح]] بەکارھاتووە، بەتایبەتی لە [[یەکەم نامەی تیمۆتی]] و دووجار لە [[بینینی یوحەننا|پەرتووکی بینین]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ئێران|مێژوو|سیاسەت}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:ئیمپراتۆرەکان]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] [[پۆل:دەرەبەگایەتی]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی گورجی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سانسکریت]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەرمەنی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فارسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عیبری]] q2yzrikz4u61irwubqwo9tr27yefhd1 0 294743 1670388 1651074 2026-09-19T10:38:46Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670388 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شیوان}}<br>{{lang-en| Shiwan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.79056| 44.60187}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیوان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.79056| 44.60187 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٦٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیوان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٣٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢١٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٤٥) [[خێزان]] و (٧٦٨) کەس، کە (٣٩٢) [[نێر]] و (٣٧٦) [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9q8c0jiiozoh67azf7ofng3kt9ezg65 0 295076 1670151 1651119 2026-09-18T22:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670151 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شکەن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شکن}}<br>{{lang-en| Shkan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.78944| 44.69371}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شکەن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.78944| 44.69371 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شکەن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٥٧دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ١٩٧٧دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە ٥ [[خێزان]] و ٣٢ کەس، کە ١٤ [[نێر]] و ١٨ [[مێ]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] o4mhlje779h8qfqf8aqjn9ea5jdghmn 0 295142 1669905 1651176 2026-09-18T13:33:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1669905 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شاپان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| شابان}}<br>{{lang-en| Shapan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 36.95588| 44.51216 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شاپان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.95588| 44.51216 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی پیران|ناحیەی پیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٨٥٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شاپان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی پیران]] لە [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، چۆڵە، لەم کاتەدا ئەم گوندە ئاوەدان نەکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == ئەمانەش ببینە == ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:گوندەکانی مێرگەسۆر]] hmtr5f3xf6udwzpcajetvp4ufd8epik 0 295620 1670219 1659216 2026-09-19T01:38:00Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1670219 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''شۆن پیتەر مێرفی''' (لەدایکبووی ١٠ی ئابی ١٩٨٢)یاریزانێکی پیشەگەری [[سنووکەر]]ی ئینگلیزییە کە پاڵەوانێتیی جیھانیی ٢٠٠٥ی بردەوە و تاجی سێیانەی تەواو کردووە. مێرفی کە نازناوی «جادووگەر»ی لێنراوە، بە جووڵەی ڕاستیدارەکەی و پۆتینە دوورەکانی ناسراوە. مێرفی لە ھارلۆو، ئێسێکس لەدایکبووە و لە ئیرتلینگبۆرۆ، نۆرسامپتۆنشایر گەورە بووە، لە ساڵی ١٩٩٨دا بووە بە پیشەگەر. سەرکەوتنەکەی ساڵی ٢٠٠٥ی لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا وەک سوپرایزێکی گەورە ھەژمار کرا چونکە تەنھا سێیەم یاریزانی پاڵاوتن بوو کە نازناوەکە بباتەوە لە دوای ئەلێکس ھیگینز و تێری گریفیتس. لەو کاتەوە چوار جار لە پاڵەوانێتیی جیھانیدا پلەی دووەمی بەدەستھێناوە، لە ساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٥، ٢٠٢١ و ٢٠٢٦. سێزدە نازناوی ڕیزبەندیی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵەوانێتیی بەریتانیا لە ساڵی ٢٠٠٨، کە دەیخاتە پلەی دەیەم لە لیستی ھەموو سەردەمەکانی سەرکەوتنەکانی پاڵەوانێتیی ڕیزبەندیدا. ھەروەھا دوازدە پاڵەوانێتیی نا-ڕیزبەندیی بردووەتەوە، لەوانە ماستەرزی ٢٠١٥ (کە تاجی سێیانەی کاروانی وەرزشیی تەواو کرد) و ماستەرزی ٢٠٢٥.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shaun Murphy (snooker player)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییە بەڕیتانییەکان بە ڕەگەز ئێرلەندی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]] 3jvntu7k4j2u3ob7xgongj3wpb3oq9m 0 296262 1669915 1588086 2026-09-18T13:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1669915 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''شاک نیووز''' وێبگەیەکی ڕۆژنامەگەریی کایەی ڤیدیۆییی ئەمریکییە کە لە ساڵی ١٩٩٦ دامەزراوە و وتارە ھەواڵییەکان، پێداچوونەوەکان، و کۆدەکانی فێڵکردن بڵاودەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ئینتەرنێت}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} g55hkrvcjfadj1pc0h9tp8hntpyeeh8 0 296491 1670292 1590043 2026-09-19T05:48:16Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1670292 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} [[پەڕگە:Jacket and shawl in chintz, skirt in glazed printed cotton, 1770-1800. MoMu - Fashion Museum Province of Antwerp, www.momu.be. Photo by Hugo Maertens, Bruges..jpg|وێنۆک]] '''چیت''' جۆرە قوماشێکی کۆنە کە بە چاپ لەسەر قوماش دروست دەکرێت. مێژووی ئەم قوماشە دەگەڕێتەوە بۆ سوڵتاننشینی گوڵکەندە لە [[ھیندستان]] لە سەدەی ١٥ی زایینی. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Chintz}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان}} ivuq8mkzxxszw3layxltviuff5ua3my 0 296716 1669907 1592154 2026-09-18T13:33:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1669907 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''شاپووری یەکەم''' (بە [[فارسی ناوەڕاست|فارسیی ناوەڕاست]]: 𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩، خوێندنەوەی وەک: ''شەھپوور'')، دووەمین پاشای ئێرانشار بوو لە بنەماڵەی ساسانییەکان. ئەو دوای کۆچی دوایی باوکی، [[ئەردەشێر بابەکان]] (دانەر و دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]])، لە ١٢ی نیسانی ٢٤٠ی زایینیدا گەیشتە تەختی پاشایەتی و دەسەڵاتی گرتە دەست. == پێش پادشاھی == شاپوور پێش ئەوەی بە فەرمی ببێتە پاشا، وەک جێنشینی فەرمیی پاشا دەستنیشانکرابوو. ئەو لە سەردەمی باوکیدا بەشداریی لە چەندین شەڕ و بەڕەنگاربوونەوەی گەورەدا کرد لە دژ بە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] (پارتەکان)، بەھۆی لێھاتوویی و ئازایەتیی زۆری لەم جەنگانەدا توانی پێگە و ڕێزێکی ئێجگار باڵا و تایبەت لەلای باوکی بەدەستبھێنێت. == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] * [[ئەردەشێر بابەکان]] * [[ئەشکانییەکان]] == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Shapur I}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پاشاکانی ساسانی]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی سەدەی سێیەمی زایینی]] [[پۆل:مردووانی ٢٧٠]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] 4mb56h3n806qmj95hl34o5fpj54yi5a 1670010 1669907 2026-09-18T17:01:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1670010 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''شاپووری یەکەم''' (بە [[فارسی ناوەڕاست|فارسیی ناوەڕاست]]: 𐭱𐭧𐭯𐭥𐭧𐭥𐭩، خوێندنەوەی وەک: ''شەھپوور'')، دووەمین پاشای ئێرانشار بوو لە بنەماڵەی ساسانییەکان. ئەو دوای کۆچی دوایی باوکی، [[ئەردەشێر بابەکان]] (دانەر و دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]])، لە ١٢ی نیسانی ٢٤٠ی زایینیدا گەیشتە تەختی پاشایەتی و دەسەڵاتی گرتە دەست. == پێش پادشاھی == شاپوور پێش ئەوەی بە فەرمی ببێتە پاشا، وەک جێنشینی فەرمیی پاشا دەستنیشانکرابوو. ئەو لە سەردەمی باوکیدا بەشداریی لە چەندین شەڕ و بەڕەنگاربوونەوەی گەورەدا کرد لە دژ بە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|ئەشکانییەکان]] (پارتەکان)، بەھۆی لێھاتوویی و ئازایەتیی زۆری لەم جەنگانەدا توانی پێگە و ڕێزێکی ئێجگار باڵا و تایبەت لەلای باوکی بەدەستبھێنێت. == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] * [[ئەردەشێر بابەکان]] * [[ئەشکانییەکان]] == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Shapur I}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:پاشاکانی ساسانی]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی سەدەی سێیەمی زایینی]] [[پۆل:مردووانی ٢٧٠]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] scb0syspurgeoexcmwvfit6c2ck3vtb 0 296946 1669986 1614746 2026-09-18T16:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1669986 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Schistosoma mansoni2.jpg|مینی|چەپ|وێنۆک|وێنەیەکی مایکرۆسکۆپی لە کرمی شیستۆسۆما (Schistosoma)]] '''شیستۆسۆمیازیس''' (بە ئینگلیزی: Schistosomiasis) کە بە ناوەکانی وەک '''بیلارزیا''' (Bilharzia)یان '''تای کاتایاما''' (Katayama fever) ناسراوە، نەخۆشییەکە کە بەھۆی جۆرێک کرمی مشەخۆرەوە لە ڕەگەزی «شیستۆسۆما» دروست دەبێت. ئەم نەخۆشییە دەکرێت ببێتە ھۆی چڵککردنی [[کۆئەندامی میز]] و [[میزەڕۆ]] یان [[کۆئەندامی ھەرس]].<ref name="WHO2014">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs115/en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140312203924/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs115/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Schistosomiasis Fact sheet N°115 |بڵاوکەرەوە=World Health Organization}}</ref> == نیشانەکان و لێکەوتەکان == نیشانەکانی نەخۆشییەکە بریتین لە: * ئازاری سک و [[سکچوون]] * پیسایی خوێناوی یان ھەبوونی خوێن لە میزدا<ref name="Gryseels-2006">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|vauthors=Gryseels B, Polman K, Clerinx J, Kestens L |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Human schistosomiasis |journal=Lancet |بەرگ=٣٦٨|issue=9541 |پەڕەکان=١١٠٦–١٨|bibcode=2006Lanc..368.1106G |doi=10.1016/s0140-6736(06)69440-3 |pmid=١٦٩٩٧٦٦٥|s2cid=999943}}</ref> ئەو کەسانەی بۆ ماوەیەکی درێژ تووشی ئەم مشەخۆرە دەبن، لەوانەیە تووشی پەککەوتنی جەرگ، پەککەوتنی گورچیلە، نەزۆکی، یان شێرپەنجەی [[میزڵدان]] ببن. نەخۆشییەکە لە منداڵاندا دەکرێت ببێتە ھۆی تێکچوونی گەشە و کێشەی فێربوون. لەسەر ئاستی جیھانی، پەککەوتنی گورچیلە بەھۆی جۆری (S. haematobium) ساڵانە دەبێتە ھۆی مردنی ١٥٠ ھەزار کەس،<ref name="Pennington-2014">Luke F. Pennington and Michael H. Hsieh (2014) [http://ebooks.benthamscience.com/book/9781608051489/ Immune Response to Parasitic Infections] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141207140442/http://ebooks.benthamscience.com/book/9781608051489/|date=2014-12-07}}, Bentham e books, Vol 2, pp. 93–124, {{ISBN|978-1-60805-148-9}}</ref> و بەرزبوونەوەی پەستانی خوێنی دەروازەیی جەرگ (Portal vein) بەھۆی جۆری (S. mansoni) ساڵانە گیانی ١٣٠ ھەزار کەس دەگرێت. == ئەمانەش ببینە == * [[مشەخۆر]] * [[کۆئەندامی میز]] == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Schistosomiasis}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:نەخۆشییە مشەخۆرییەکان]] [[پۆل:کۆئەندامی ھەرەس]] fqv7izqy0izsdejqyb35sh3ghyhnvfq 0 296947 1670257 1614745 2026-09-19T04:37:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1670257 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} '''شۆکی خوێنگەڕان''' یان تەنھا '''شۆک''' (بە ئینگلیزی: Shock یان بە فەڕەنسی: Choque) بارودۆخێکی پزیشکیی مەترسیدارە بۆ سەر ژیانی مرۆڤ. ئەم دۆخە بەھۆی دابەزینی توندی [[پەستانی خوێن|پەستانی خوێنی]] خوێنبەرەکان و کەمبوونەوەی ئەندازەی خوێنەوە ڕوودەدات، کە لە بڕی ئۆکسجین لە شانەکاندا کەم دەبێتەوە و مرۆڤ تووشی کەمۆکسجینی (Hypoxia) دەکات.<ref name="ITLSPg172">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=International Trauma Life Support for Emergency Care Providers|ڕێکەوت=٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Pearson Education Limited|ژپنک=٩٧٨-١٢٩٢-١٧٠٨٤-٨|edition=8|پەڕەکان=١٧٢–٧٣}}</ref> == نیشانەکان و میکانیزم == بەگشتی لە کاتی شۆکدا، جگە لە دابەزینی پەستانی خوێن، ئەم نیشانانەش دەردەکەون: * کەمبوونەوەی ئاستی ھۆشیاری. * خێرا لێدانی دڵ. لە کاتی شۆکدا، میکانیزمێکی «پەرچەکرداری ئەرێنی» (Positive feedback) لە لەشدا ڕوودەدات؛ ئەم میکانیزمە دەبێتە ھۆی خراپتربوونی یەک لە دوای یەک و خێرای باری تەندروستیی نەخۆشەکە. ئەگەر شۆکەکە بە خێرایی چارەسەر نەکرێت، لێکەوتەکانی زۆر توند دەبن و بارودۆخەکە بەردەوام بەرەو خراپتربوون دەچێت. ھەروەھا ئەم عارزەیە دەکرێت ببێتە ھۆی زیانی توند. == چارەسەر == بۆ چارەسەرکردنی شۆک، جیا لە دیاریکردن و نەھێشتنی ھۆکاری سەرەکیی شۆکەکە، پێویستە پەستانی خوێنی نەخۆشەکە بەرز بکرێتەوە. ئەمەش لە ڕێگەی دەرزی لێدانی شلەمەنییە (وەک کریستاڵۆیدەکان/Crystalloids) ئەنجام دەدرێت بۆ قەرەبووکردنەوەی قەبارەی خوێنی لەدەستچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Liu |یەکەم١=C |دوایین٢=Lu |یەکەم٢=G |دوایین٣=Wang |یەکەم٣=D |دوایین٤=Lei |یەکەم٤=Y |دوایین٥=Mao |یەکەم٥=Z |دوایین٦=Hu |یەکەم٦=P |دوایین٧=Hu |یەکەم٧=J |دوایین٨=Liu |یەکەم٨=R |دوایین٩=Han |یەکەم٩=D |دوایین١٠=Zhou |یەکەم١٠=F |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Balanced crystalloids versus normal saline for fluid resuscitation in critically ill patients: A systematic review and meta-analysis with trial sequential analysis. |journal=The American Journal of Emergency Medicine |بەرگ=٣٧|issue=11 |پەڕەکان=٢٠٧٢–٧٨|doi=10.1016/j.ajem.2019.02.045 |pmid=٣٠٨٥٢٠٤٣|doi-access=free}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کۆئەندامی سووڕان|خوێنبەرەکان]] * [[دڵ]] == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Shock (circulatory)}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:پزیشکیی فریاکەوتن]] [[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]] [[پۆل:ھۆکارەکانی مردن]] [[پۆل:فریاکەوتنە پزیشکییەکان]] p0jjvyanv9qhtmcwcfb839qeifa6rdm 0 297368 1670097 1624041 2026-09-18T22:05:54Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیای ئەمریکا]]ی گواستەوە بۆ [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیکی ئەمریکا]]: وەک ناوی وتارە سەرەکییەکە فیزیک 1624041 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} '''ئۆڵۆمپیادی نیشتمانیی فیزیای ئەمریکا''' (بە ئینگلیزی: United States Physics Olympiad یان بە کورتکراوەیی: USAPhO) پێشبڕکێیەکی فیزیا مۆدێرنە بۆ خوێندکارانی قۆناغی ئامادەیی، کە لەلایەن «کۆمەڵەی مامۆستایانی فیزیای ئەمریکا» و «پەیمانگای فیزیای ئەمریکا» و بەڕێوەدەچێت بەمەبەستی دەستنیشانکردنی ئەو تیمەی کە نوێنەرایەتیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەکات لە ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتیی [[فیزیک|فیزیا]] (IPhO).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aapt.org/physicsteam/2019/program.cfm |سەردێڕ=Program and History}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aapt.org/physicsteam/2023/news.cfm |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=American Association of Physics Teachers |سەردێڕ=2023 U.S. Physics Team}}</ref> == پرۆسەی ھەڵبژاردن == تیمی نیشتمانی لە ڕێگەی زنجیرەیەک تاقیکردنەوەی توندەوە ھەڵدەبژێردرێت کە توانای کێشەچارەسەرکردنی خوێندکاران تاقی دەکەنەوە. لە کۆتاییدا، ٢٠ باشترین خوێندکاری قۆناغی کۆتایی بانگھێشت دەکرێن بۆ کەمپێکی خوێندنی چڕ و توند لە زانکۆی مێریلاند بۆ ئەوەی بە تەواوی بۆ پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکە (IPhO) ئامادە بکرێن. == ئەمانەش ببینە == * [[فیزیا]] * [[ئۆڵۆمپیاد]] * [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * "U.S. Physics Team Program". American Association of Physics Teachers. https://aapt.org/physicsteam/2019/program.cfm [[پۆل:فیزیا]] [[پۆل:پێشبڕکێکان]] e0yglhxdfwpd331ov7pqc0phza5g3hx 1670099 1670097 2026-09-18T22:08:20Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670099 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} '''ئۆڵۆمپیادی نیشتمانیی فیزیکی ئەمریکا''' ({{بە ئینگلیزی|United States Physics Olympiad}}) یان بە کورتکراوەیی: USAPhO) پێشبڕکێیەکی فیزیکی مۆدێرنە بۆ خوێندکارانی قۆناغی ئامادەیی، کە لەلایەن «کۆمەڵەی مامۆستایانی فیزیکی ئەمریکا» و «پەیمانگای فیزیکی ئەمریکا» و بەڕێوەدەچێت بەمەبەستی دەستنیشانکردنی ئەو تیمەی کە نوێنەرایەتیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەکات لە ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتیی [[فیزیک]] (IPhO).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://aapt.org/physicsteam/2019/program.cfm |سەردێڕ=Program and History}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aapt.org/physicsteam/2023/news.cfm |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=American Association of Physics Teachers |سەردێڕ=2023 U.S. Physics Team}}</ref> == پرۆسەی ھەڵبژاردن == تیمی نیشتمانی لە ڕێگەی زنجیرەیەک تاقیکردنەوەی توندەوە ھەڵدەبژێردرێت کە توانای کێشەچارەسەرکردنی خوێندکاران تاقی دەکەنەوە. لە کۆتاییدا، ٢٠ باشترین خوێندکاری قۆناغی کۆتایی بانگھێشت دەکرێن بۆ کەمپێکی خوێندنی چڕ و توند لە زانکۆی مێریلاند بۆ ئەوەی بە تەواوی بۆ پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکە (IPhO) ئامادە بکرێن. == ئەمانەش ببینە == * [[فیزیک]] * [[ئۆڵۆمپیاد]] * [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * "U.S. Physics Team Program". American Association of Physics Teachers. https://aapt.org/physicsteam/2019/program.cfm {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:پێشبڕکێکان]] 2a7x7k6qjgthrm7htnak1n5yt9a1k1m 0 297369 1670101 1624055 2026-09-18T22:11:09Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی فیزیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی فیزیک]]: وەک ناوی وتارە سەرەکییەکە فیزیک 1624055 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} }} '''ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتیی فیزیا''' (بە ئینگلیزی: International Physics Olympiad یان بە کورتکراوەیی: IPhO) پێشبڕکێیەکی ساڵانەی فیزیایە بۆ خوێندکارانی قۆناغی ئامادەیی، کە بەشێکە لە ئۆڵۆمپیادە زانستییە نێودەوڵەتییەکان. یەکەمین خولی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە شاری [[وارشۆ]] لە وڵاتی [[پۆڵەندا]] و لە ساڵی ١٩٦٧دا بەڕێوەچوو. == پێکھاتەی تیمەکان و پێشبڕکێکە == شاندەکانی ھەر وڵاتێک کە لەسەر ئاستی نیشتمانی ھەڵدەبژێردرێن، ئەوان لە پێنج خوێندکاری ڕکابەر و دوو سەرپەرشتیار (سەرکردەی تیم) پێکدێن. خوێندکارەکان بە شێوەی تاکەکەسی ڕکابەری دەکەن و دەبێت بەشداری لە تاقیکردنەوەی چڕی تیۆری و تاقیگەییدا بکەن. بەپێی ئەنجامەکانیان، مەدالیای [[زێڕ]]، [[زیو]]، [[بڕۆنز]] یان بڕوانامەی ڕێزلێنان بە خوێندکارە سەرکەوتووەکان دەبەخشرێت. == سیستمی تاقیکردنەوەکان == * '''تاقیکردنەوەی تیۆری:''' بۆ ماوەی ٥ کاتژمێر بەردەوام دەبێت و لە سێ پرسیاری سەرەکی پێکدێت کە زۆرجار ھەر پرسیارێک چەند بەشێکی لاوەکی لەخۆدەگرێت. * '''تاقیکردنەوەی کرداری (تاقیگەیی):''' دەکرێت یەک تاقیکردنەوەی ٥ کاتژمێری بێت، یان دوو تاقیکردنەوەی جیاواز کە پێکەوە ٥ کاتژمێری تەواو دەخایەنن. == ئەمانەش ببینە == * [[فیزیا]] * [[ئۆڵۆمپیاد]] * [[پۆڵەندا]] == سەرچاوەکان == * "IPhO - The International Physics Olympiad, Singapore". www.ipho-new.org. Retrieved 3 July 2022. * "iPhO - Statutes of the International Physics Olympiads and Syllabus". Retrieved 3 July 2022. {{پۆلی کۆمنز|International Physics Olympiad}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیا]] [[پۆل:پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکان]] ing3o6f26dnp3o4rnw1664psjhcu6no 1670103 1670101 2026-09-18T22:12:38Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670103 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} }} '''ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتیی فیزیک''' (بە ئینگلیزی: International Physics Olympiad یان بە کورتکراوەیی: IPhO) پێشبڕکێیەکی ساڵانەی فیزیکیە بۆ خوێندکارانی قۆناغی ئامادەیی، کە بەشێکە لە ئۆڵۆمپیادە زانستییە نێودەوڵەتییەکان. یەکەمین خولی ئەم ئۆڵۆمپیادە لە شاری [[وارشۆ]] لە وڵاتی [[پۆڵەندا]] و لە ساڵی ١٩٦٧دا بەڕێوەچوو. == پێکھاتەی تیمەکان و پێشبڕکێکە == شاندەکانی ھەر وڵاتێک کە لەسەر ئاستی نیشتمانی ھەڵدەبژێردرێن، ئەوان لە پێنج خوێندکاری ڕکابەر و دوو سەرپەرشتیار (سەرکردەی تیم) پێکدێن. خوێندکارەکان بە شێوەی تاکەکەسی ڕکابەری دەکەن و دەبێت بەشداری لە تاقیکردنەوەی چڕی تیۆری و تاقیگەییدا بکەن. بەپێی ئەنجامەکانیان، مەدالیای [[زێڕ]]، [[زیو]]، [[بڕۆنز]] یان بڕوانامەی ڕێزلێنان بە خوێندکارە سەرکەوتووەکان دەبەخشرێت. == سیستمی تاقیکردنەوەکان == * '''تاقیکردنەوەی تیۆری:''' بۆ ماوەی ٥ کاتژمێر بەردەوام دەبێت و لە سێ پرسیاری سەرەکی پێکدێت کە زۆرجار ھەر پرسیارێک چەند بەشێکی لاوەکی لەخۆدەگرێت. * '''تاقیکردنەوەی کرداری (تاقیگەیی):''' دەکرێت یەک تاقیکردنەوەی ٥ کاتژمێری بێت، یان دوو تاقیکردنەوەی جیاواز کە پێکەوە ٥ کاتژمێری تەواو دەخایەنن. == ئەمانەش ببینە == * [[فیزیک]] * [[ئۆڵۆمپیاد]] * [[پۆڵەندا]] == سەرچاوەکان == * "IPhO - The International Physics Olympiad, Singapore". www.ipho-new.org. Retrieved 3 July 2022. * "iPhO - Statutes of the International Physics Olympiads and Syllabus". Retrieved 3 July 2022. {{پۆلی کۆمنز|International Physics Olympiad}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیا]] [[پۆل:پێشبڕکێ نێودەوڵەتییەکان]] sj2br2c22iey7xj7viler1r8t5sowna 0 298242 1670264 1604206 2026-09-19T04:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1670264 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شیان''' پایتەختی پارێزگای [[شێنسی]]ی چینە. شارەکە کە شارێکی ئاستی ژێر-پارێزگایە لەسەر دەشتی گوانژۆنگ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.china.org.cn/english/features/43599.htm|سەردێڕ=Illuminating China's Provinces,Municipalities & Autonomous Regions-china.org.cn |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141224074859/http://www.china.org.cn/english/features/43599.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> سێیەم پڕدانیشتووترین شاری ڕۆژاوای چینە لە دوای [[چۆنگچینگ]] و [[چێنگدوو]]، ھەروەھا پڕدانیشتووترین شاری [[باکوور و باشووری چین|باکووری ڕۆژاوای چین]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٢|script-title=zh:最新中国城市人口数量排名（根据2010年第六次人口普查） |ناونیشان=http://www.elivecity.cn/html/yijuyanjiu/yijuyanjiu1/645.html|سەردێڕ=最新中国城市人口数量排名（根据2010年第六次人口普查） |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150303135707/http://www.elivecity.cn/html/yijuyanjiu/yijuyanjiu1/645.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٤|زمان=zh}}</ref> کۆی ژمارەی دانیشتووانی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠دا ١٢٫٩٥ ملیۆن کەس بووە، بە دانیشتووانی شارنشینی ٩٫٢٨ ملیۆن کەسیشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=zh:经济社会发展统计图表：第七次全国人口普查超大、特大城市人口基本情况 |ناونیشان=http://www.qstheory.cn/dukan/qs/2021-09/16/c_1127863567.htm|سەردێڕ=经济社会发展统计图表：第七次全国人口普查超大、特大城市人口基本情况 - 求是网 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210917101122/http://www.qstheory.cn/dukan/qs/2021-09/16/c_1127863567.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Qiushi Online |زمان=zh}}</ref> شیان یەکێکە لە کۆنترین شارەکانی چین.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sullivan|یەکەم=Lawrence R.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kIoTEAAAQBAJ&dq=chang%27an+oldest+city+china&pg=PA449|سەردێڕ=Historical Dictionary of Chinese Culture|دوایین٢=Liu-Sullivan|یەکەم٢=Nancy|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing PLC|ژپنک=٩٧٨-١-٥٣٨١-٤٦٠٤-٠}}</ref> شیان کە لە زۆربەی مێژووەکەیدا بە [[چانگان (پایتەختی ھان)|چانگان]] ناسراوە، یەکێکە لە پێنج پایتەختە دێرینە گەورەکەی چین، کە پایتەختی چەندین زنجیرە فەرمانڕەوایی سەرەکی بووە لە [[زنجیرە فەرمانڕەواییەکان لە مێژووی چین|مێژووی چیندا]]، لەوانەش [[ڕۆژاوای ژۆو]]، [[ئیمپراتۆریەتی چین|چین]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ھان|ھانی ڕۆژاوا]]، [[ئیمپراتۆریەتی سوی|سوی]]، ژۆوی باکوور، و [[ئیمپراتۆریەتیی تانگ|تانگ]].<ref name="encarta"/> لە ئێستادا شیان دووەم پڕسەردانکەرترین شوێنی گەشتیارییە لە چین. شارەکە یەکێک بوو لە خاڵەکانی کۆتاییی [[ڕێگای ئاوریشم]] لە سەردەمە دێرینەکان و سەدەکانی ناوەڕاستدا، ھەروەھا شوێنی [[سوپای تێراکۆتا]]ی سەدەی سێیەمی پێش زایینە کە لەلایەن ئیمپراتۆر [[چین شی ھوانگ]]ەوە دروست کرابوو؛ کە ھەردووکیان لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە وەک [[کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ|شوێنی کەلەپووری جیھانی]] تۆمار کراون. لە ساڵانی ١٩٨٠وە، وەک بەشێک لە گەشەسەندنی ئابووریی ناوخۆی چین بە تایبەت بۆ ناوچەکانی ناوەڕاست و باکووری ڕۆژاوا، شیان پەرەی سەندووە و بووەتە ناوەندێکی کولتووری، پیشەسازی، سیاسی و پەروەردەیی، و توێژینەوە و پەرەپێدان. لە ئێستادا شیان خاوەنی پێگەی ژێر-پارێزگایە، و کارگێڕیی ١١ ناوچە و ٢ شارستان دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |script-title=zh:中央机构编制委员会印发《关于副省级市若干问题的意见》的通知. 中编发[1995]5号 |ناونیشان=http://www.docin.com/p-51864614.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140529084536/http://www.docin.com/p-51864614.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٤|زمان=zh}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٠دا، شیان لەلایەن تۆڕی توێژینەوەی جیھانگیری و شارەکانی جیھانەوە وەک شارێکی بیتا مەنفی (Beta-) (ئاستی دووەمی جیھانی) پۆلێن کرا،<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html|سەردێڕ=GaWC - The World According to GaWC 2020 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200824031341/https://www.lboro.ac.uk/gawc/world2020t.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Globalization and World Cities Research Network}}</ref> و بەپێی ڕیزبەندیی خودی وڵاتەکەش، پلەی ١٧یەمی بەدەستھێنا؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢١|script-title=zh:中国百强城市榜单发布，你的城市上榜了吗？ |ناونیشان=https://finance.sina.com.cn/roll/2021-05-21/doc-ikmyaawc6745506.shtml|سەردێڕ=中国百强城市榜单发布，你的城市上榜了吗？ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210625080732/https://finance.sina.com.cn/roll/2021-05-21/doc-ikmyaawc6745506.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|زمان=zh}}</ref> ھەروەھا بەپێی پێنوێنی سەنتەرە داراییەکانی جیھان، یەکێکە لە ١٠٠ ناوەندە داراییە سەرەکییەکەی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.longfinance.net/programmes/financial-centre-futures/global-financial-centres-index/gfci-36-explore-the-data/gfci-36-rank/|سەردێڕ=GFCI 36 Rank - Long Finance |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.longfinance.net}}</ref> شیان لەسەر ئاستی جیھان لە ڕووی بەرھەمی زانستییەوە لە پلەی ١٦یەمدایە و لە ڕۆژاوای چینیشدا لە پلەی یەکەمدایە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.nature.com/nature-index/supplements/nature-index-2025-science-cities/tables/overall|سەردێڕ=Leading 200 science cities {{!}} {{!}} Supplements {{!}} Nature Index |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.nature.com}}</ref> و شوێنی چەندین دامەزراوەی خوێندنی باڵای ناسراوە، وەک زانکۆی شیان جیاوتۆنگ، زانکۆی پۆلیتەکنیکی باکووری ڕۆژاوا، زانکۆی شیدیان و زانکۆی باکووری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٨|ناونیشان=https://www.natureindex.com/supplements/nature-index-2018-science-cities/global-city-map|سەردێڕ=The top 500 cities by scientific output in 2017 {{!}} Nature Index 2018 Science Cities {{!}} Supplements {{!}} Nature Index |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211105025046/https://www.natureindex.com/supplements/nature-index-2018-science-cities/global-city-map |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Xi'an}} {{تووڵی دەروازە|چین|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:پایتەختە پارێزگاکانی چین]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی سەر ڕێگای ئاوریشم]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١١یەمی پێش زایین لە چین]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] q42myuvwkbyed47tpq8iaq6rmlnyfjf 0 298256 1670117 1604180 2026-09-18T22:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەڵمانیا-کۆلکە، پۆڵەندا-کۆلکە) 1670117 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''شچێچین''' کە لە مێژوودا بە زمانی ئینگلیزی بە '''ستێتین''' (Stettin) ناسراوە، [[پایتەخت]] و گەورەترین شاری پارێزگای پۆمێرانیای ڕۆژاوا لە باکووری ڕۆژاوای [[پۆڵەندا]]یە. ئەم شارە کە لە نزیک [[دەریای باڵتیک]] و [[سنووری ئەڵمانیا-پۆڵەندا]] ھەڵکەوتووە، [[بەندەر|بەندەرێکی دەریاییی]] سەرەکی، گەورەترین شاری باکووری ڕۆژاوای پۆڵەندا، و حەوتەم گەورەترین شاری پۆڵەندایە. {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٢|١٢|٣١}} ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ٣٩١٬٥٦٦ کەس بووە. شچێچین لەسەر ڕووباری ئۆدەر، لە باشووری دەریاچەی شچێچین و کەنداوی پۆمێرانیا ھەڵکەوتووە. شارەکە لە کەناری باشووری ڕۆژاوای دەریاچەی دۆمبیێ (Dąbie Lake)، لەسەر ھەردوو لای ڕووباری ئۆدەر و لەسەر چەندین دوورگەی گەورەی نێوان لقی ڕۆژاوا و ڕۆژھەڵاتی ڕووبارەکەدا جێگیر بووە. ھەروەھا لەلایەن دارستانە چڕەکان، دەوەنەکان و زەوییە بێبەرھەمەکانەوە دەورە دراوە، بە تایبەتی زەوییە بێبەرھەمەکانی ڤکڕژانسکا (Wkrzańska Heath) کە لەگەڵ ئەڵمانیا (Ueckermünde) ھاوبەشە، لەگەڵ پارکە سروشتییەکەی شچێچین (Szczecin Landscape Park). شچێچین ھاوسێی شارۆچکەی پۆلیسە (Police) و ناوەندی شاریی کۆمەڵەشاری شچێچینە؛ ناوچەیەکی مێترۆپۆلیتانی بەرفراوان کە کۆمەڵگەکانی ناو [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا]]ی وەک [[براندنبورگ]] و [[مێکلنبورگ-فۆرپۆمەرن]] لەخۆ دەگرێت. مێژووی تۆمارکراوی شارەکە لە سەدەی ھەشتەمدا وەک قەڵایەکی لێخیتیی پۆمێرانی (Lechitic Pomeranian) لە شوێنی قەڵای دووکالدا دەستی پێکرد. لە سەدەی دەیەمدا، شچێچین بۆ یەکەم جار بوو بە بەشێک لە دەوڵەتی تازەپێگەیشتووی پۆڵەندا. لە سەدەکانی دواتردا، شارەکە پایتەختی دووکنشینی پۆمێرانیا بوو کە لەلایەن بنەماڵەی فەرمانڕەوای ناوخۆییی گریفین (House of Griffin) بەڕێوە دەبرا، کە لە کاتە جیاوازەکاندا لەژێر باڵادەستیی پۆڵەندا، دووکنشینی ساکسۆنی، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز|ئیمپراتۆرییەتیی ڕۆمیی پیرۆز]] و [[دانمارک]]دا بوو. لە ساڵی ١٦٣٠دا، شارەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆرییەتیی سوید و لە ساڵی ١٦٤٨دا بوو بە پایتەختی پۆمێرانیای سویدی تا ساڵی ١٧٢٠، کاتێک لەلایەن [[شانشینی پرووسیا|پرووسیا]]وە بەدەستھێنرا. لە دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]]، شارەکە بەپێی ڕێککەوتننامەی پۆتسدام دووبارە بووە بە بەشێک لە پۆڵەندا، کە ئەمەش بووە ھۆی گۆڕینی نزیکەی تەواوی دانیشتووانەکەی. شچێچین لە ساڵانی ١٩٧٠ و ١٩٨٠دا مەیدانی خۆپیشاندانی گەورەی پۆڵەندییەکان بوو. لە ساڵی ١٩٨٠دا، یەکەم ڕێککەوتن لە نێوان خۆپیشاندەران و ڕژێمی کۆمۆنیستدا لە شچێچین واژوو کرا، کە ڕێگەی بۆ دروستکردنی بزووتنەوەی «سۆلیدارنۆست» (Solidarity) خۆش کرد، کە ئەمەش بەشداریی لە ڕووخانی کۆمۆنیزمدا کرد. شچێچین ناوەندی کارگێڕی و پیشەسازیی پارێزگای پۆمێرانیای ڕۆژاوایە، و شوێنی زانکۆی شچێچین، زانکۆی پزیشکیی پۆمێرانیا، زانکۆی دەریایی، زانکۆی پۆلیتەکنیکی پۆمێرانیای ڕۆژاوا، ئەکادیمیای ھونەری شچێچین، و مەڵبەندی سەرەکەمەترانیی کاتۆلیکیی شچێچین-کامیێنە. لە ساڵی ١٩٩٩ەوە، شچێچین وەک شوێنی [[بنکەی سەرەکی|بارەگای سەرەکیی]] فەیلەقی فرەنەتەوەییی باکووری ڕۆژھەڵاتی [[ناتۆ]] خزمەت دەکات. شارەکە بەربژێرێک بوو بۆ پایتەختی کولتووریی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٦دا.<ref name="szczecin2016.pl">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.szczecin2016.pl/esk2016/chapter_89000.asp|سەردێڕ=Strona Główna Szczecin 2016 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100817102057/http://www.szczecin2016.pl/esk2016/chapter_89000.asp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠١٠|وێبگە=szczecin2016.pl}}</ref> شوێنەوارە سەرەکییەکانی شارەکە بریتین لە کاتیدراڵی شچێچین، قەڵای دووکال، مۆزەخانەی نیشتمانی و فیلارمۆنیکی شچێچین. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Szczecin}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|پۆڵەندا}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} {{پۆڵەندا-کۆلکە}} [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ٨ەم لە ئەورووپا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:ئەندامانی خولی ھانزێتیک]] [[پۆل:CS1 Polish-language sources (pl)]] [[پۆل:پەڕەکان بە لەخۆگرتنی گۆکردنە تۆمارکراوەکان]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆڵەندی]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ٨ەم لە ئەوڕووپا]] s0h7fwdk4raqko9ktee3xzmk5hlcf6e 0 298860 1670288 1657866 2026-09-19T05:47:36Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1670288 wikitext text/x-wiki {{Short description|شوێنێکی پیرۆزی بوودایی لە شانسی، چین}} {{Infobox mountain | name = کێوی ووتای | other_name = {{lang|zh|五台山}} | image = Mount_Wutai.JPG | image_caption = کێوی ووتای لە ئاسمانەوە | elevation_m = 3061 | elevation_ref = | prominence_m = 1784 | prominence_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=East China - World Ribus |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://worldribus.org/east-china/}}</ref> | listing = [[لووتکەی زۆر-دیار|Ultra]] | map = China Shanxi | map_size = 255 | label_position = left | location = [[شارستانی ووتای]]، [[شانسی]]، چین | coordinates = {{coord|39|04|45|N|113|33|53|E|type:mountain_region:CN-14_scale:100000_source:eswiki|format=dms|display=inline,title}} | range_coordinates = | coordinates_ref = | first_ascent = | easiest_route = پیاسەکردن (Hike) | embedded = {{زانیاریدانی میراتی جیھانیی یوونێسکۆ |child = yes |ID = 1279 |Year = 2009 |Criteria = کولتووری: ii, iii, iv, vi |Area = 18,415 ھێکتار |Buffer_zone = 42,312 ھێکتار }} }} {{Infobox Chinese |pic=Wutai shan (Chinese characters).svg |picupright=0.55 |c={{linktext|lang=zh|五|台|山}} |l="کێوی پێنج-تەختە" |p=Wǔtái shān |w=Wu³-t'ai² shan¹ |mi={{IPAc-cmn|wu|3|.|t|ai|4|-|sh|an|1}} |wuu=Ng^上-de^入-se^平 |j=Ng5-toi4 saan1 |y=Ngh-tۆih sāan |ci={{IPAc-yue|ng|5|.|t|oi|4|-|s|aan|1}} |poj=Ńgo͘-tâi-soaⁿ |tl=Ngóo-tâi suann }} '''کێوی ووتای'''، ھەروەھا بە ناوە چینییەکەی '''ووتایشان''' و وەک '''کێوی تینگلیانگ''' ناسراوە، شوێنێکی پیرۆزی [[بوودیزم لە چین|بوودایی چینی]]یە لە سەرچاوەکانی [[تینگشوی (شانسی)|تینگشوی]] لە [[پارێزگای شانسی]]، [[چین]]. ناوچە ناوەندییەکەی بە کۆمەڵێک لووتکەی تەخت یان [[مێسا]] دەورە دراوە کە بە نزیکەیی لەگەڵ [[ئاراستە سەرەکییەکان]] دەگونجێن. لووتکەی باکوور (بێیتای دینگ یان یێدۆ فێنگ) بەرزترینە (بە بەرزی <bdi>{{convert|3061|m|sp=us|abbr=on|disp=or}}</bdi> لە ئاستی دەریاوە) و ھەروەھا بەرزترین خاڵە لە [[باکووری چین]]. وەک میوانداری زیاتر لە <bdi>٥٣</bdi> دێری پیرۆز، کێوی ووتای نیشتمانی زۆرێک لە گرنگترین دێر و پەرستگاکانی چینە. لە ساڵی <bdi>٢٠٠٩</bdi>دا وەک [[شوێنەواری کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]] تۆمارکرا<ref>[https://whc.unesco.org/en/news/523 China's sacred Buddhist Mount Wutai inscribed on UNESCO's World Heritage List. UNESCO World Heritage Centre]</ref> و لە ساڵی <bdi>٢٠٠٧</bdi>دا لەلایەن [[کارگێڕیی نەتەوەییی گەشتیاریی چین]]ەوە وەک شوێنەوارێکی گەشتیاریی AAAAA ناوزەد کرا. == گرنگی == کێوی ووتای یەکێکە لە [[چیا پیرۆزەکانی چین#چیا پیرۆزەکانی بوودیزم|چوار چیا پیرۆزەکە]] لە [[بوودیزم لە چین|بوودیزمی چینیدا]]. ھەر یەکێک لە چیاکان وەک [[بۆدیماندا]] ({{zh|labels=no|t=道場 |p=dàocháng}})ی یەکێک لە چوار [[بۆدیساتڤا]] گەورەکە دەبینرێت. ووتای نیشتمانی بۆدیساتڤای دانایی، [[مانیوشری]] یان "{{lang|zh|文殊}}" (بە چینی: {{zh|labels=no|p=Wénshū}})یە. مانیوشری لە سەردەمی کۆنەوە بە کێوی ووتایەوە بەستراوەتەوە. پاوڵ ویلیامز دەنووسێت:<ref>Williams, Paul. ''Mahayana Buddhism: The Doctrinal Foundations.'' 2000. p. 227</ref> {{blockquote|پێدەچێت پەیوەندی مانیوشری لەگەڵ ووتای (Wu-t'ai) شان لە باکووری چین لە سەردەمە کلاسیکییەکاندا لە خودی ھیندستاندا ناسراو بووبێت، کە لەلایەن زانایانی چینییەوە بە چیایەک لە 'باکووری ڕۆژھەڵات' (کاتێک لە [[ھیندستان]] یان [[ئاسیای ناوەڕاست]]ەوە دەبینرێت) ناسێنراوە، کە لە ''ئەڤاتامساکا سوترا''دا وەک شوێنی نیشتەجێبوونی مانیوشری ئاماژەی پێکراوە. دەوترێت تا سەدەی حەوتەم زیارەتکردن لە ھیندستان و وڵاتانی تری ئاسیاوە بۆ ووتای شان ھەبووە.}} ووتای یەکەمین چیا بوو کە ناسێنرا و زۆرجار وەک "یەکەم لە نێوان چوار چیا گەورەکە" ئاماژەی پێ دەکرێت. لەسەر بنەمای بەشێک لە ''ئەڤاتامساکا سوترا'' ناسێنرا، کە شوێنی نیشتەجێبوونی زۆرێک لە بۆدیساتڤاکان وەسف دەکات. لەم بەشەدا، دەوترێت مانیوشری لەسەر "چیایەکی ساردی ڕوون" لە باکووری ڕۆژھەڵات نیشتەجێیە. ئەمە بوو بە بنەمایەک بۆ ناسنامەی چیاکە و ناوە جێگرەوەکەی "کێوی فێنکی ڕوون" ({{zh|labels=no|p=Qīngliáng Shān |t=清涼山}}). بڕوا وایە بۆدیساتڤاکە زۆرجار لەسەر چیاکە دەردەکەوێت، بە شێوەی زیارەتکارانی ئاسایی، ڕەبەنەکان، یان زۆربەی کات بە شێوەی ھەوری پێنج-ڕەنگی نائاسایی. وەک ڕەنگدانەوەی ڕکابەرییە ناوچەیییەکانی نێوان ناوەندە بوودایییەکان، مامۆستای [[بوودیزمی چان]] لە سەدەی ٩ەم [[لینجی ییشوان]] ڕەخنەی لە ناوبانگی ووتای گرت لە چینی سەردەمی [[خانەوادەی تانگ]]. بەپێی کتێبی ''لینجی یولو'' کە دوای مردنی کۆکراوەتەوە، لینجی ییشوان جارێک وتوویەتی: "کۆمەڵێک قوتابی ھەن کە لە کێوی ووتای بەدوای مانیوشریدا دەگەڕێن. لە سەرەتاوە ھەڵەن! ھیچ مانیوشرییەک لە کێوی ووتای نییە." بەڵام ھەڵمەتەکەی سەرکەوتوو نەبوو، و تەنانەت دوای سەردەمی تانگ کێوی ووتای "بەردەوام بوو لە گەشەکردن وەک ڕەنگە بەناوبانگترین شوێنی پیرۆزی بوودایی لە چین."<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://doi.org/10.1080/23729988.2019.1686872|doi = 10.1080/23729988.2019.1686872|سەردێڕ= How the Mount Wutai cult stimulated the development of Chinese Chan in southern China at Qingliang monasteries|ساڵ= ٢٠١٩|دوایین١= Keyworth|یەکەم١= George A.|journal = Studies in Chinese Religions|بەرگ= ٥|issue = 3–4|پەڕەکان= ٣٥٣–٣٧٦|s2cid = 213258968|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= subscription}}</ref> کێوی ووتای پەیوەندییەکی بەردەوامی لەگەڵ [[بوودیزمی تیبەتی]] ھەیە.<ref>Tuttle, Gray (2006). 'Tibetan Buddhism at Ri bo rtse lnga/Wutai shan in Modern Times.' ''Journal of the International Association of Tibetan Studies'', no. 2 (August 2006): 1-35. Source: [http://www.thlib.org/collections/texts/jiats/#!jiats=/02/tuttle] (accessed: Monday, July 1, 2013)</ref> لە مێژوودا بۆ زیارەتکارانی [[تاویزم]] لەسەر [[ڕێگای ئاوریشم]] لە [[سەدەی ١٠ەم]]یشدا پیرۆز بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Forêt |یەکەم١=Philippe |ناونیشان=http://rgdoi.net/10.13140/RG.2.1.1853.7364 |سەردێڕ=The Journey of Maps and Images on the Silk Road |دوایین٢=Kaplony |یەکەم٢=Andreas |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Brill |پەڕەکان=٢|doi=10.13140/rg.2.1.1853.7364}}</ref> کێوی ووتای نیشتمانی ھەندێک لە [[تەلارسازیی دارینی چینی کۆن|کۆنترین بینا دارینەکانی چین]]ە کە لە سەردەمی [[خانەوادەی تانگ]] (٦١٨-٩٠٧)ەوە ماونەتەوە. ئەمە ھۆڵی سەرەکیی [[پەرستگای نانچان (ووتای)]] و ھۆڵی ڕۆژھەڵاتی [[پەرستگای فۆگوانگ]] دەگرێتەوە، کە بە ڕیزبەندی لە ساڵانی <bdi>٧٨٢</bdi> و <bdi>٨٥٧</bdi> دروستکراون. ئەوان لە ساڵانی <bdi>١٩٣٧</bdi> و <bdi>١٩٣٨</bdi>دا لەلایەن تیمێکی مێژوونووسانی تەلارسازی لەوانەش مێژوونووسی دیاری سەرەتای سەدەی ٢٠ەم [[لیانگ سیچێنگ]] دۆزرانەوە. دیزاینە تەلارسازییەکانی ئەم بینایانە لەو کاتەوە لەلایەن [[چین‌ناسی|سینۆلۆژیستە]] پێشەنگەکان و شارەزایانی تەلارسازیی نەریتیی چینییەوە، وەک نانسی شتاینھارد، لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە. شتاینھارد ئەم بینایانەی بەپێی جۆرەکانی ھۆڵ کە لە ڕێبەری بیناسازیی چینی ''ئینگزاو فاشی'' (Yingzao Fashi)ی نووسراوی سەدەی ١٢ەمدا ھاتوون، پۆلێن کردووە. لە ساڵی <bdi>٢٠٠٨</bdi>دا، سکاڵا لەلایەن دانیشتووانی ناوچەکەوە ھەبوو کە لە کاتی ئامادەکاری بۆ کاندیدکردنی کێوی ووتای بۆ بوون بە [[شوێنەواری کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆ]]، ئەوان بە زۆر لە ماڵەکانیان دەرکراون و لە سەرچاوەی بژێوییان دوورخراونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2008/mar/13/china1 |سەردێڕ=Mountain residents bulldozed out of government's world heritage vision |یەکەم=Tania |دوایین=Branigan |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٠٨|newspaper=[[The Guardian]] |شوێن=London |issn=0261-3077 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم١=Dan |دوایین١=Chung |یەکەم٢=Tania |دوایین٢=Branigan |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/video/2008/mar/13/wutai.shan |سەردێڕ=Video: Down from the mountain &#124; World news |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٠٨|newspaper=[[The Guardian]] |شوێن=London |issn=0261-3077 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> == پەرستگا سەرەکییەکان == [[File:Wutai 2009 431.jpg|thumb|ڕێگای گوندی تایھوای بەرەو پەرستگا شاخاوییە سەرەکییەکانی کێوی ووتای دەچێت.]] [[پەرستگای نانچان]] ({{zh|c=南禅寺}}) {{coord|38.9815|N|113.5738|E|dim:500|display=inline}} پەرستگایەکی گەورەی [[بوودیزمی چان|چان]]ە لە کێوی ووتای، کە بۆ یەکەم جار لە [[خانەوادەی تانگ]]دا دروستکراوە. تەواوی پەرستگاکە لە حەوت تەختە پێکھاتووە، کە دابەشکراون بۆ سێ بەش. سێ تەختە نزمەکە بە ناوی [[پەرستگای جیلێ]] ({{zh|labels=no|t=極樂寺}}) ناونراون؛ تەختەی ناوەڕاست پێی دەوترێت ھۆڵی شاندێ ({{zh|labels=no|c=善德堂}})؛ سێ تەختە بەرزەکەش بە ناوی پەرستگای یووگۆ ({{zh|labels=no|t=佑國寺}}) ناونراون. پەرستگا سەرەکییەکانی تر بریتین لە [[پەرستگای شیانتۆنگ]]، [[پەرستگای تایوان]] و [[پوسادینگ|پەرستگای پوسادینگ]]. پەرستگا گرنگەکانی تری ناو کێوی ووتای بریتین لە پەرستگای شۆنینگ، [[پەرستگای بیشان]]، [[پەرستگای پوھوا]]، دایلۆ دینگ، [[پەرستگای تیشیان (کێوی ووتای)|پەرستگای تیشیان]]، شیفانگ تانگ، [[پەرستگای شوشیانگ]]، [[پەرستگای گوانگزۆنگ (کێوی ووتای)|پەرستگای گوانگزۆنگ]]، [[پەرستگای یووگۆ]]، گوانین دۆنگ، [[پەرستگای لۆنگھوا]]، پەرستگای لۆموھۆ، [[پەرستگای جینگێ]]، پەرستگای ژانشان، وانفۆ گێ، پەرستگای گوانھای، پەرستگای ژولین، پەرستگای جیفو، پەرستگای جیھێ، و [[پەرستگای گوفۆ]]. پەرستگاکانی دەرەوەی کێوی ووتای بریتین لە [[پەرستگای یانترینگ]]، [[پەرستگای نانچان (ووتای)]]، [[پەرستگای میمی]]، [[پەرستگای فۆگوانگ]]، [[پەرستگای یانشان]]، [[پەرستگای زونشێنگ]]، و پەرستگای گوانگجی. پەیکەرێکی زەبەلاحی ماھا مانیوشری لە ساڵی <bdi>٢٠٠٥</bdi>دا لەلایەن وەزیری دەرەوەی نیپاڵ ڕامێش نات پاندی پێشکەش بە بوودایییەکانی چین کرا. == گواستنەوە == [[فڕۆکەخانەی ووتایشان]] لە [[شارستانی دینگسیانگ]]ی نزیک لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٥دا کرایەوە.<ref name="sxrb">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.sxrb.com/sxrb/aban/a2/3944185.shtml |سەردێڕ=五台山机场建设工程全面加速 |بڵاوکەرەوە=Shanxi Ribao |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924112516/http://www.sxrb.com/sxrb/aban/a2/3944185.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://news.xinhuanet.com/politics/2015-12/26/c_128570147.htm |سەردێڕ=山西五台山机场正式通航 |بڵاوکەرەوە=Xinhua.net |ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> == شەرەفەکان == لە نیسانی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا، خرایە ناو "لیستی چیا بەناوبانگەکانی ھاوینەی جیھان ٢٠٢٠".<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین١=Xu |یەکەم١=Haiyuan |دوایین٢=Hou |یەکەم٢=Shuisheng |ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |سەردێڕ=2020年中外避暑名山排行榜（全榜单）-排行榜-中商情报网 |trans-title=Ranking list of famous summer resorts at home and abroad in 2020 (full list) - Ranking list - China Business Intelligence Network |ناونیشان=https://top.askci.com/news/20200424/1116011159630.shtml |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ |وێبگە=top.askci.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200801174841/https://top.askci.com/news/20200424/1116011159630.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە نیسانی <bdi>٢٠٢٠</bdi>دا، خرایە ناو "لیستی چیا بەناوبانگەکانی ھاوینەی چین ٢٠٢٠".<ref name=":0" /> لە ئەیلوولی <bdi>٢٠٢٢</bdi>دا، ڕووی تەختی کێوی ووتای خرایە ناو لیستی جوانترین شوێنەوارە زەویناسییەکانی پارێزگای شانسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ma |یەکەم١=Lu |دوایین٢=Sang |یەکەم٢=Liyuan |ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=山西20处最美地质遗迹公布 |trans-title=The 20 most beautiful geological sites in Shanxi announced |ناونیشان=http://sx.people.com.cn/n2/2022/1004/c189130-40149926.html |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=sx.people.com.cn}}</ref> == ئاو و ھەوا == کێوی ووتای خاوەنی [[ئاو و ھەوای ژێر-جەمسەری|ئاووھەوایەکی ژێر-جەمسەری]]یە ([[پۆلێنکردنی ئاووھەوای کۆپن]] ''Dwc''). تێکڕای پلەی گەرمی ساڵانە لە ھایدیان <bdi>{{cvt|2.2|C}}</bdi>یە. تێکڕای بارانبارینی ساڵانە <bdi>{{cvt|686.7|mm}}</bdi>ە و تەممووز پڕبارانترین مانگە. پلەی گەرمی بە تێکڕا لە تەممووزدا بەرزترینە، لە دەوروبەری <bdi>{{cvt|15.0|C}}</bdi>، و لە کانوونی دووەمدا نزمترینە، لە دەوروبەری <bdi>{{cvt|-11.8|C}}</bdi>. پلەی گەرمی لە کێوی ووتای لە تەممووز تا ئاب لەبارە، کە بۆ گەشتکردن گونجاوە. لە تشرینی دووەم تا ئازار زۆر ساردە. نزمترین پلەی گەرمیی پێوانەیی لە کێوی ووتای لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٩٥٨دا ڕوویدا، کە <bdi>-٤٤٫٨</bdi> پلەی سیلیزی بوو. {{Weather box | width = auto | metric first = y | single line = y | collapsed = Y | location = کێوی ووتای، بەرزی <bdi>{{convert|2208|m|ft|abbr=on}}</bdi>، (ئاسایییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، پێوانەیییەکان ١٩٥١–ئێستا) | Jan record high C = 8.8 | Feb record high C = 10.1 | Mar record high C = 16.1 | Apr record high C = 23.8 | May record high C = 25.6 | Jun record high C = 29.6 | Jul record high C = 28.6 | Aug record high C = 25.1 | Sep record high C = 24.2 | Oct record high C = 18.7 | Nov record high C = 13.5 | Dec record high C = 7.8 | Jan record low C = -44.8 | Feb record low C = -39.2 | Mar record low C = -34.7 | Apr record low C = -26.2 | May record low C = -15.9 | Jun record low C = -7.8 | Jul record low C = -3.5 | Aug record low C = -2.9 | Sep record low C = -15.7 | Oct record low C = -24.2 | Nov record low C = -36.0 | Dec record low C = -37.6 | Jan high C = -7.5 | Feb high C = -4.7 | Mar high C = 1.2 | Apr high C = 8.6 | May high C = 14.2 | Jun high C = 17.6 | Jul high C = 19.1 | Aug high C = 17.7 | Sep high C = 13.5 | Oct high C = 7.7 | Nov high C = -0.1 | Dec high C = -6.6 | Jan mean C = -11.8 | Feb mean C = -9.2 | Mar mean C = -3.8 | Apr mean C = 3.2 | May mean C = 9.0 | Jun mean C = 12.8 | Jul mean C = 15.0 | Aug mean C = 13.6 | Sep mean C = 9.3 | Oct mean C = 3.2 | Nov mean C = -4.3 | Dec mean C = -10.8 | Jan low C = -15.4 | Feb low C = -12.8 | Mar low C = -7.8 | Apr low C = -1.0 | May low C = 4.8 | Jun low C = 9.0 | Jul low C = 11.8 | Aug low C = 10.6 | Sep low C = 6.2 | Oct low C = -0.2 | Nov low C = -7.7 | Dec low C = -14.2 | precipitation colour = green | Jan precipitation mm = 6.6 | Feb precipitation mm = 11.2 | Mar precipitation mm = 19.3 | Apr precipitation mm = 31.0 | May precipitation mm = 53.6 | Jun precipitation mm = 97.5 | Jul precipitation mm = 168.8 | Aug precipitation mm = 153.2 | Sep precipitation mm = 85.6 | Oct precipitation mm = 38.2 | Nov precipitation mm = 16.1 | Dec precipitation mm = 5.6 | Jan humidity = 50 | Feb humidity = 53 | Mar humidity = 48 | Apr humidity = 49 | May humidity = 51 | Jun humidity = 66 | Jul humidity = 78 | Aug humidity = 80 | Sep humidity = 72 | Oct humidity = 61 | Nov humidity = 55 | Dec humidity = 52 | unit precipitation days = 0.1 mm | Jan precipitation days = 4.1 | Feb precipitation days = 5.5 | Mar precipitation days = 6.6 | Apr precipitation days = 7.1 | May precipitation days = 8.6 | Jun precipitation days = 13.5 | Jul precipitation days = 15.7 | Aug precipitation days = 14.2 | Sep precipitation days = 10.9 | Oct precipitation days = 6.9 | Nov precipitation days = 5.3 | Dec precipitation days = 4.3 | year precipitation days = | Jan sun = 220.1 | Feb sun = 203.5 | Mar sun = 248.1 | Apr sun = 246.3 | May sun = 276.7 | Jun sun = 225.7 | Jul sun = 216.5 | Aug sun = 189.0 | Sep sun = 200.3 | Oct sun = 220.9 | Nov sun = 211.0 | Dec sun = 211.7 | year sun = | Jan percentsun = 72 | Feb percentsun = 67 | Mar percentsun = 66 | Apr percentsun = 62 | May percentsun = 62 | Jun percentsun = 51 | Jul percentsun = 48 | Aug percentsun = 45 | Sep percentsun = 54 | Oct percentsun = 65 | Nov percentsun = 71 | Dec percentsun = 73 | year percentsun = | Jan snow days = 5.6 | Feb snow days = 6.9 | Mar snow days = 7.9 | Apr snow days = 6.0 | May snow days = 1.8 | Jun snow days = 0.2 | Jul snow days = 0.1 | Aug snow days = 0 | Sep snow days = 0.3 | Oct snow days = 3.3 | Nov snow days = 6.3 | Dec snow days = 5.4 | year snow days = | source 1 = [[کارگێڕیی کەشناسیی چین]]<ref name="cma graphical">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.cma.cn/data/weatherBk.html|سەردێڕ=中国气象数据网 - WeatherBk Data |script-title=zh:中国气象数据网 – WeatherBk Data |بڵاوکەرەوە=[[China Meteorological Administration]] |زمان= zh-hans |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://experience.arcgis.com/template/e724038fda394e9d9b7921f10fd1aa55/page/%E7%BA%AF%E8%A1%A8%E6%A0%BC%E7%BB%9F%E8%AE%A1-(%E5%AF%B9%E6%AF%948110%E5%8F%98%E5%8C%96)/?org=UQmaps |script-title=zh:中国气象数据网|بڵاوکەرەوە=[[China Meteorological Administration]] |زمان= zh-hans |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Experience Template}}</ref> پلەی گەرمیی پێوانەیی<ref name = Mherrera>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.mherrera.org/temp.htm |سەردێڕ= Extreme Temperatures Around the World |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> [[NOAA]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.ncei.noaa.gov/data/oceans/archive/arc0216/0253808/5.5/data/0-data/Region-2-WMO-Normals-9120/China/CSV/WUTAI_SHAN_53588.csv |سەردێڕ= Mount Wutai Climate Normals 1991-2020 |بڵاوکەرەوە= [[NOAA]] |زمان= en-us}}</ref> | source = }} == گەلەری == <gallery> Image:Xiantong Temple2.JPG|پەرستگای شیانتۆنگ، پەرستگایەکی سەرەکی لە کێوی ووتای Image:五台山-大文殊殿.JPG|ھۆڵێکی کۆشک لە کێوی ووتای Image:Dailuoding Temple5.JPG|پەرستگای دایلۆدینگ Image:Lingfeng Temple Pagoda4.JPG|پەگۆدای [[پەرستگای لینگفێنگ]] Image:Great White Pagoda2.JPG|ستوپای ساریرای پەرستگای تایوان، دروستکراوی ساڵی <bdi>١٥٨٢</bdi> لە سەردەمی [[خانەوادەی مینگ]] File:Zunsheng Temple 11.JPG|دیمەنی پەرستگای زونشێنگ File:Qifo Temple7.JPG|پەرستگای قیفۆ File:Yuanzhao Temple2.JPG|پەرستگای یوانژاو Image:Mogao Cave 61, painting of Mount Wutai monasteries.jpg|تابلۆی دیواریی سەدەی ١٠ەمی دێرەکانی کێوی ووتای. لە ئەشکەوتی <bdi>٦١</bdi>ی [[ئەشکەوتەکانی مۆگاو]] لە [[دونھوانگ]] Image:Wutaishan 1846.jpg|١٨٤٦، نەخشەی [[خانەوادەی چینگ]] بۆ کێوی ووتای </gallery> * == سەرچاوەکان == {{reflist|30em}} == بۆ خوێندنەوەی زیاتر == *''China's Holy Mountain: An Illustrated Journey into the Heart of Buddhism'' لەلایەن کریستۆف باومەر. I.B. Tauris، لەندن <bdi>٢٠١١</bdi>. {{ISBN|978-1-84885-700-1}}. *{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Isabelle Charleux|سەردێڕ=Nomads on Pilgrimage: Mongols on Wutaishan (China), 1800-1940|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VzoLCgAAQBAJ|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=BRILL|ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٩٧٧٨-٤}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category}} {{Wikivoyage}} * * [http://yourenotfromaroundhere.com/blog/wutaishan-scenic-area-shanxi/ وێنەکان لە ناو پەرستگاکانی ووتایشان] {{Authority control}} [[پۆل:کێوی ووتای| ]] [[پۆل:جیۆپارکەکان لە چین]] [[پۆل:بەرزترین خاڵەکانی پارێزگاکانی چین]] [[پۆل:چیاکانی شانسی|ووتای]] [[پۆل:پارکە نەتەوەیییەکانی چین]] [[پۆل:چیا پیرۆزەکانی چین|ووتای]] [[پۆل:شوێنە سەرنجڕاکێشە گەشتیارییەکان لە شانسی]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیھانی لە چین]] [[پۆل:شوێنەوارە مێژوویی و کولتوورییە نەتەوەیییە سەرەکییەکان لە شانسی]] [[پۆل:شوێنە پیرۆزەکانی بوودایی لە چین]] [[پۆل:مانیوشری]] [[پۆل:شوێنە پیرۆزەکانی بوودیزمی تیبەتی]] [[پۆل:ئەو چیایانەی پەیوەندییان بە دەروێشیی بوودایییەوە ھەیە|ووتای]] aoyhlaspytu45pv1g1kw6fvs76r2kan 0 299421 1670147 1644883 2026-09-18T22:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670147 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شکێرا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شکیرا}}<br>{{lang-en| Shkera}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.888914| 44.528167}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شکێرا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.888914| 44.528167|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٣٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شکێرا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦) [[خێزان]] و (٣٤) کەس، کە (١٥) [[نێر]] و (١٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3z5gujn1qb6r7z6c7vpkf2wcfnhv49x 0 299438 1670208 1644858 2026-09-19T01:36:10Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670208 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆشان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شوشان}}<br>{{lang-en| Shoshan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.975719| 44.650031}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆشان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.975719| 44.650031|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٥٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆشان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] dk3gxfna9nxx9rke71klnlvote2mc8d 0 299499 1670312 1644827 2026-09-19T07:35:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670312 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرۆک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیروک}}<br>{{lang-en| Shirok}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.776825| 44.601241}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرۆک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.776825| 44.601241|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١١٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرۆک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] tqlk0ss5l5pr0jriruj14qftufzj5y5 0 299500 1670327 1644826 2026-09-19T07:37:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670327 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیشکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیشکان}}<br>{{lang-en| Shishkan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.792670| 44.668699}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیشکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.792670| 44.668699|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سیدەکان|سیدەکان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٠٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیشکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] لە [[قەزای سیدەکان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٠) [[خێزان]] و (٤٤) کەس، کە (٢٢) [[نێر]] و (٢٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سیدەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3a6ccoxwxf872g2hhvbv17qye3enicb 0 299777 1670154 1644641 2026-09-18T22:39:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670154 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شھرزاد | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شھرزاد}}<br>{{lang-en| Shihrzad}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.31257| 43.23625}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شھرزاد''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.31257| 43.23625|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی بەرتڵە|بەرتڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٢٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شھرزاد''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی بەرتڵە]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٤٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١٣) [[خێزان]] و (٨٢٢) کەس، کە (٣٩٩) [[نێر]] و (٤٢٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 12sxml1cfin6mrpd3g55fmp9q9wevye 0 299791 1669998 1644643 2026-09-18T16:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1669998 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شنف | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شنف}}<br>{{lang-en| Shnf}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.11597| 43.47436}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شنف''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.11597| 43.47436|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی نەمروود|نەمروود]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٣٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٣٩٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شنف''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی نەمروود]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٥٩٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٨٥٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٧٢) [[خێزان]] و (١٣٩٢) کەس، کە (٦٨٤) [[نێر]] و (٧٠٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 13q1e2sj3jupjq0lu7yndkr6960jkf3 0 299876 1670036 1644642 2026-09-18T19:34:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670036 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شوروق | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شروق}}<br>{{lang-en| Shuruq}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.01892| 43.36562}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شوروق''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.01892| 43.36562|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای حەمدانیە|حەمدانیە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی نەمروود|نەمروود]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ١٩٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٢٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام|ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شوروق''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی نەمروود]] لە [[قەزای حەمدانیە]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٦٢٦) [[خێزان]] و (٢٥٨) کەس، کە (٨٠٥) [[نێر]] و (٨٢١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای حەمدانیە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] mxb57kme01c9m23yfrzukcpod2ank2s 3 300330 1670342 1669829 2026-09-19T08:00:33Z SakuraBot 51806 Bot: open advanced-rights requests 1670342 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = User_talk:Sakura_emad/Meta/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Global permission requests on Meta == The following request is open at [[m:Steward requests/Global permissions|Steward requests/Global permissions]] and may be worth your comment: * [[m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NDG|Global sysop for NDG]] — <small>Requests for global sysop permissions</small> : <small>4 other requests are also open (rename / IP block exemption); stewards action those without a vote.</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests on Meta (13 August 2026) == The following requests are open on Meta and may be worth your comment: === [[m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[m:Steward requests/Permissions#Htawmonzel@mnw.wiktionary|Htawmonzel@mnw.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-02</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia|B722N@lgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia_2|B722N@lgwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#Astroneering@global|Astroneering@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-12</small> === [[m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[m:Meta:Requests for adminship/Icodense|Icodense]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Der-Wir-Ing|Global rollback for Der-Wir-Ing]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#RAPTOR7762@bol.wikipedia|RAPTOR7762@bol.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Anthonymunthali44@tumwikipedia|Anthonymunthali44@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia|Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tumbuka Arch@tumwikipedia|Tumbuka Arch@tumwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Gerges|Gerges]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse Filter Helper for XaxeLoled|Abuse Filter Helper for XaxeLoled]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-16</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia|DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#GryffindorD@itwikiquote|GryffindorD@itwikiquote]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#XXBlackburnXx@nlwiki|XXBlackburnXx@nlwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-17</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Satirdan kahraman@trwiktionary|Satirdan kahraman@trwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-17</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kinenkey@lg.wikipedia|Kinenkey@lg.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-17</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYOIncubator.wikimedia.org|787IYOIncubator.wikimedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-18</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Pac.macX@global|Pac.macX@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#苏东东坡@global|苏东东坡@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nirajan pant@newiktionary|Nirajan pant@newiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@global|Billinghurst@global]] — <small>Removal of access · filed 2024-08-19</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The.shahab@fawiktionary|The.shahab@fawiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@labswiki|Billinghurst@labswiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamad100s@global|Mamad100s@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Borhan|Borhan]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Anass Sedrati@arywikipedia|Anass Sedrati@arywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-23</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#İmmortalance@trwiki|İmmortalance@trwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-23</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Danjuma Anthony@kcgwikipedia|Danjuma Anthony@kcgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#だ＊ぜ@global|だ＊ぜ@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-25</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Sadads|Sadads]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for HouseBlaster|Abuse filter helper for HouseBlaster]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-26</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#TFerenczy@global|TFerenczy@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-26</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MilicevicBot@srwiki|MilicevicBot@srwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for oversight/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for Oversight access</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Zrsv07@global|Zrsv07@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Aude|Aude]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (31 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Lemonaka|Global rollback for Lemonaka]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-30</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for PaterMcFly|Abuse filter helper for PaterMcFly]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-01</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#HERODOE@yowiki|HERODOE@yowiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-31</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)|787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ow! That Hurts!@iswiktionary|Ow! That Hurts!@iswiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-08-31</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh|Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/NellieBly Bot|NellieBly Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Saroj|Global sysop for Saroj]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Alan Colin Arce (WMCA)|Alan Colin Arce (WMCA)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-04</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwiktionary|Lee@siwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwikibooks|Lee@siwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki_2|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-05</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Shahadusadik@dagwiki|Shahadusadik@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Dnshitobu@dagwiki|Dnshitobu@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (8 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-07</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage_2|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-07</small> === [[:simple:Wikipedia:Requests for permissions|Simple English Wikipedia]] === * [[:simple:Wikipedia:Requests_for_adminship/Wikipedian2025|Wikipedian2025]] — <small>Current requests for adminship</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (9 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Wikihez@kuwiktionary|Wikihez@kuwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Elli@Global|Elli@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Floricord@global|Floricord@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nytexcome@global|Nytexcome@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-09</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt|Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-10</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Bennylin|Bennylin]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia|Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tvcccp@th.wikiquote|Tvcccp@th.wikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing|Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-12</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (14 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWiktionary|Ballardmaize@bclWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#YaThaWinTha@Arakan Wikipedia|YaThaWinTha@Arakan Wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-13</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/DERDAKI ILIAS|DERDAKI ILIAS]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Morkoz|Global rollback for Morkoz]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy|Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Missileboi@pntwikipedia|Missileboi@pntwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Laurbereth@lmowiktionary|Laurbereth@lmowiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Savfisk@da.wikipedia|Savfisk@da.wikipedia]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-14</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Kurdanparez|Kurdanparez]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for Icodense|Abuse filter helper for Icodense]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-16</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Lucas Werkmeister (WMDE)|Lucas Werkmeister (WMDE)]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#API high limit requestor for Ikan|API high limit requestor for Ikan]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary|Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/روتانا|روتانا]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Santhosh Notagar99@tcywikipedia|Santhosh Notagar99@tcywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-19</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) sw92k924fx80a6jfst9bezpvrwdejpv 1 300346 1670182 1628498 2026-09-19T00:22:23Z Bahamnd 79191 /* */ هۆزی گێژ 1670182 wikitext text/x-wiki هۆزی گیژ == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[پولا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1628497 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220927212352/https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 بۆ https://kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20211013192452395407 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٤٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) 8v55tt90oemfl1thnl7w6q06yyfgvsw 0 300479 1670253 1644508 2026-09-19T04:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670253 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆڕک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شویرج}}<br>{{lang-en| Shork}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54544| 43.28026}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆڕک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54544| 43.28026|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مووسڵ|مووسڵ]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باشیک|باشیک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٦٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] و [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆڕک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باشیک]] لە [[قەزای مووسڵ]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٧٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٩٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٣٨) [[خێزان]] و (٢٠٦٧) کەس، کە (١٠٥٠) [[نێر]] و (١٠١٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مووسڵ}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 494ynuqpeyuzbetmjheury4285x8oe3 0 303249 1669981 1655172 2026-09-18T16:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1669981 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شریخانی خواروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شریخان السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Shrikhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.40267| 43.07326}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شریخانی خواروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.40267| 43.07326|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٠٦٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شریخانی خواروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٦١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩٨٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٦٣٠) [[خێزان]] و (٤٠٦٢) کەس، کە (٢٠٤٧) [[نێر]] و (٢٠١٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2v6omrsgvpky0djsh6mfvimnr2t826c 0 303250 1669982 1660655 2026-09-18T16:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1669982 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شریخانی سەروو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شریخان العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Shrikhan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.41204| 43.07224}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شریخانی سەروو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.41204| 43.07224|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٢٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٣٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شریخانی سەروو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٤١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٦٢٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥٦٢) [[خێزان]] و (٣٨٣٩) کەس، کە (١٨٨٦) [[نێر]] و (١٩٥٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] na4w6cyj31tra7os3fk8n6qm2acu88h 0 303269 1670198 1655291 2026-09-19T01:34:30Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670198 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرکی بچووک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شویرج الصغیر}}<br>{{lang-en| Little Shork}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56472| 43.21583}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆرکی بچووک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56472| 43.21583|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٢١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٩٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرکی بچووک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٨٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٩١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٩٥) [[خێزان]] و (٨٩٩) کەس، کە (٤٥١) [[نێر]] و (٤٤٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] pzx0janoog5l76r7x04sxqkixwl672d 0 303270 1670199 1655294 2026-09-19T01:34:40Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670199 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرکی گەورە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شویرج الکبیر}}<br>{{lang-en| Great Shork}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.57641| 43.18528}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆرکی گەورە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.57641| 43.18528|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٢٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٨٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرکی گەورە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٠١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٠٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٦) [[خێزان]] و (٢٨٢) کەس، کە (١٤٧) [[نێر]] و (١٣٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * ئەم گوندە بە عەرەبکراوە و لە پێش بە [[عەرەباندن|عەرەبکردندا]] دانیشتوانەکەی [[کورد]]ی [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] بوون. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] bhqc0klgypeyyntpnyx62822t39i7xe 0 303387 1670271 1656486 2026-09-19T04:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670271 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیحیە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیحیة}}<br>{{lang-en| Shihia}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.55345| 42.9335}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیحیە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.55345| 42.9335|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا|نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی وانکێ|وانکێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٩٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١١١٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیحیە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی وانکێ]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٧٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٩٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١٨) [[خێزان]] و (١١١٥) کەس، کە (٥٣٦) [[نێر]] و (٥٧٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] pxjqvfbgnv4htivevvxvgrpuxlggyxo 0 303580 1670350 1667917 2026-09-19T10:04:04Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیوتن]]ی گواستەوە بۆ [[بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیووتن]]: چاککردن: گونجاندنی ناو، لەگەڵ ناوی وتارە سەرەکییەکەی ئایزک نیووتن 1667917 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|وێنۆک| سێر ئیسحاق نیوتن لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا لە وێنەکێشانێکی گۆدفری کنێلەر لە ساڵی ١٦٨٩]] [[ئایزک نیوتن|ئیسحاق نیوتن]] (٤ی کانوونی دووەمی ١٦٤٣ – ٣١ی ئازاری ١٧٢٧)<ref name="Christianson">{{Cite book|last=Christianson|first=Gale E.|url=https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri|title=Isaac Newton and the scientific revolution|date=19 September 1996|publisher=– 155 pages Oxford portraits in science Oxford University Press|isbn=0-19-509224-4|page=[https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri/page/74 74]|access-date=28 January 2012|url-access=registration}}</ref> فیزیکزان، بیرکار، فەلەکناس و کیمیاگەری گەورەی ئینگلیز، لەلایەن ھاوچەرخە [[پرۆتێستانت|پرۆتێستانتەکانی]] خۆیەوە بە زانایێکی دینی یان دینناس و شارەزایەکی دینیش دادەنرا.<ref>{{Citation |last=Austin |first=William H. |title=Isaac Newton on Science and Religion |work=Journal of the History of Ideas |volume=31 |issue=4 |pages=521–542 |year=1970 |doi=10.2307/2708258 |jstor=2708258}}</ref><ref name="Iliffe & Mandelbrote">[ENGLISH & LATIN] {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=73 |ڕێکەوتی سەردان=28 January 2012}}</ref><ref name="Iliffe2">[http://www.sussex.ac.uk/profiles/200167 Professor Rob Iliffe] (AHRC Newton Papers Project) [[Newton Project|THE NEWTON PROJECT]] – ''Newton's Religious Writings'' [ENGLISH & LATIN] {{cite book|url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=44|title=prism.php44|publisher=University of Sussex|access-date=28 January 2012}}</ref> وێڕای بوارە زانستییەکانی، زانایێکی ئایینیش بوو و زۆر بەرھەمی نووسیوە کە ئێستا وەک لێکۆڵینەوەی غەیبی و ئایینی پۆلێن دەکرێن و نامیلکەی ئایینیی نووسیوە کە باسیان لە لێکدانەوەی وشەییی کتێبی پیرۆز دەکرد.<ref name="newtonproject">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 April 2007 |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=74 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2007}}</ref> بەڵام ئیسحاق نیوتن بیروباوەڕە ئاینییەکانی خۆی بەتایبەتی و بەنھێنی دەھێشتەوە. چەمکی نیوتن بۆ جیھانی فیزیکی مۆدێلێکی جیھانیی سروشتیی دابینکرد کە سەقامگیری و ھاوئاھەنگیی لە جیھانی مەدەنیدا بەھێزتر بکات. ئیسحاق نیوتن یەکتاپەرستێکی توند بوو و ئەو [[خوا|خودایەکی تاکی]] وەک خالق پەروەردگار دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ئەو ھەموو دروستکراو و مەخلووقانەدا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونیدا بکرێت.<ref name="Principia, Book III 1953">Principia, Book III; cited in; Newton's Philosophy of Nature: Selections from his writings, p. 42, ed. H.S. Thayer, Hafner Library of Classics, NY, 1953.</ref><ref>A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton by Sir David Brewster, Edinburgh, 1850; cited in; ibid, p. 65.</ref> ئەو لە خێزانێکی ئەنگلیکان لەدایکبووە و بووەتە کەسێکی بەدین، بەڵام بووەتە [[مەسیحی|مەسیحییەکی]]<ref name="Newton - 12">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> پرۆتێستانتی ھێتێرۆدۆکس.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.worldhistory.org/Isaac_Newton/|title=Isaac Newton|access-date=February 21, 2025|author=[[Mark Cartwright]]|date=September 19, 2023|encyclopedia=[[World History Encyclopedia]]|archive-url=|archive-date=22 February 2025|url-status=live}}. Quote: "Newton was also a Protestant Christian (although an unorthodox one in private)."</ref> نیوتن لە تەمەنی سییەکانیدا [[مەسیحییەت|باوەڕێکی مەسیحیی]] ھەبوو کە ئەگەر بەئاشکرا ھەبووایە، لەلایەن مەسیحییە سەرەکییەکانەوە بە ئۆرتۆدۆکس نەدەزانرا.<ref name="Newton - 13">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> ئێستا زۆرێک لە زانایان نیوتن بە [[ئاریانیزم|ئاریانییێکی]] [[ناسیانەپەرستی|ناسیانەپەرست]] دەزانن کە سێ خودای ڕەتکردووەتەوە و بڕوای وابووە تەنھا یەک خودا ھەیە و عیسا نێردراوی ئەوە. ئەو لەوانەیە لە ژێر کاریگەریی مەسیحناسیی سۆسیانیدا بووبێت (باوەڕی ڕەتکردنەوەی سێخودایەتی و خوداییی عیسا). == مەسیحییەکی بیدعەچی == بەپێی زۆربەی زانایان نیوتن [[ئاریانیزم|ئاریانی]] بووە، وە بە ھەموو شێوەیەک [[سیانەیی پیرۆز|سێخوداییی]] ڕەتکردووەتەوە.<ref name="heretic2">{{cite journal |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref><ref name="dulles">Avery Cardinal Dulles. [http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143 The Deist Minimum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218173442/http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143|date=18 December 2008}}. 2005.</ref><ref name="neveratrest">Richard Westfall, '' Never at Rest: A Biography of Isaac Newton,'' (1980) pp. 103, 25.</ref> زانایان بەگشتی گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە باوەڕە دینییەکانی نیوتن سەربەخۆ بوون و خۆی ئەو باوەڕانەی بۆ دروستبووە، بەڵام ڕەنگە ھێشتا لەژێر کاریگەریی نووسینە دینییەکانی ئەوکاتیشدا بووبێت؛ کە لەو کاتەدا مشتومڕەکان لەسەر یەکخودایی و ڕەتکردنەوەی سێ خودا بوون لە دینی مەسیحییەتدا.<ref name="heretic">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref> وێڕای [[ناسیانەپەرستی|ڕەتکردنەوەی سێخودایی]]، توێژینەوەکانی نیوتن وای لێکرد کە باوەڕھێنان بە [[نەمری|نەمریش]] ڕەت بکاتەوە.<ref name="heretic" /> == خودا وەک بەدیھێنەرێکی شارەزا == نیوتن خودای وەک خالقێکی شارەزا دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ھەموو مەخلووقەکاندا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونی بکرێت.<ref>Webb, R.K. ed. Knud Haakonssen. "The emergence of Rational Dissent." Enlightenment and Religion: Rational Dissent in eighteenth-century Britain. Cambridge University Press, Cambridge: 1996. p19.</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئەو تێزی [[گۆتفرید لایبنیتس|لایبنیتسی]] ڕەتکردەوە کە دەڵێت خودا بەپێویستی زانیوە کە جیھانێکی تەواو بخوڵقێنێت کە ئیدی پێویستی بە ھیچ دەستێوەردانێکی دیکەی خالق نییە. جگەلەوەی نیوتن ھەنگاوی نا بۆ باسی پێکھێنانی [[سیستمی خۆری|کۆمەڵەی خۆر]]، کە بانگەوازی دەستێوەردانی چالاکانەی خودای دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنەخوارەوەی ئەستێرەکان بەسەر یەکتردا.<ref>H.W. Alexander 1956, p. xvii</ref> لە نامەیێکی تایبەتدا، نیوتن ھەندێک جار ئاماژەی بەوە دەکرد کە ھێزی کێشکردن بەھۆی کاریگەرییەکی ناماددییەوەیە. ڕوانگەی نیوتن بە نزیک لە [[خواپەرستی|دییزم]] دادەنرا و چەندین ژیاننامەناس و زانایان بە دییستێکیان ناوبردووە کە بەتوندی کاریگەریی ئایینی مەسیحیی لەسەر بووە.<ref>{{Cite book|last=Force|first=James E.|title=Essays on the Context, Nature, and Influence of Isaac Newton's Theology|last2=Popkin|first2=Richard Henry|publisher=Springer|year=1990|isbn=9780792305835|editor-last=Force|editor-first=James E.|page=53|quote=Newton has often been identified as a deist. ...In the 19th century, William Blake seems to have put Newton into the deistic camp. Scholars in the 20th-century have often continued to view Newton as a deist. Gerald R. Cragg views Newton as a kind of proto-deist and, as evidence, points to Newton's belief in a true, original, monotheistic religion first discovered in ancient times by natural reason. This position, in Cragg's view, leads to the elimination of the Christian revelation as neither necessary nor sufficient for human knowledge of God. This agenda is indeed the key point, as Leland describes above, of the deistic program which seeks to "set aside" revelatory religious texts. Cragg writes that, "In effect, Newton ignored the claims of revelation and pointed in a direction which many eighteenth-century thinkers would willingly follow." John Redwood has also recently linked anti-Trinitarian theology with both "Newtonianism" and "deism."|editor-last2=Popkin|editor-first2=Richard Henry}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gieser|first=Suzanne|url=https://archive.org/details/innermostkernel00gies|title=The Innermost Kernel: Depth Psychology and Quantum Physics. Wolfgang Pauli's Dialogue with C.G. Jung|date=14 February 2005|publisher=Springer|isbn=9783540208563|pages=[https://archive.org/details/innermostkernel00gies/page/n189 181]–182|quote=Newton seems to have been closer to the deists in his conception of God and had no time for the doctrine of the Trinity. The deists did not recognize the divine nature of Christ. According to Fierz, Newton's conception of God permeated his entire scientific work: God's universality and eternity express themselves in the dominion of the laws of nature. Time and space are regarded as the 'organs' of God. All is contained and moves in God but without having any effect on God himself. Thus space and time become metaphysical entities, superordinate existences that are not associated with any interaction, activity or observation on man's part.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|last=McCauley|first=Joseph L.|url=https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918|title=Classical Mechanics: Transformations, Flows, Integrable and Chaotic Dynamics|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=9780521578820|page=[https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918/page/n21 3]|quote=Newton (1642–1727), as a seventeenth century nonChristian Deist, would have been susceptible to an accusation of heresy by either the Anglican Church or the Puritans.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|title=Philosophical problems of modern physics|publisher=Reidel|year=1982|editor-last=Hans S. Plendl|page=361|quote=Newton expressed the same conception of the nature of atoms in his deistic view of the Universe.}}</ref> بەڵام جیاوازیی ھەبوو لەگەڵ لایەنگرانی توندی دییزم، چوونکە بانگەوازی خودای دەکرد وەک ھۆکارێکی فیزیکیی تایبەت بۆ ئەوەی ھەسارەکان لە خولگەدا بمێننەوە و باوەڕی بە دەستوەردانی خودا ھەبوو نەوەک خودا گەردوونی دروست کردبێت و وازی لێھێنابێت. نیوتن ھۆشداریشی دا لە بەکارھێنانی [[گرانایی|یاسای کێشکردن]] بۆ سەیرکردن و ڕوانین لە گەردوون وەک ئامێر یان مەکینەیەکی سادە، ڕوونتر وەک کاتژمێرێکی گەورە و وتی:<blockquote>''ئەو سیستەمە خۆر و ئەو ھەسارە و کلکدارە جوانانە، دەکرێت تەنھا لە دەسەڵات و حەکیمیی زاتێکی دانا و زیرەکەوە سەرھەڵبدات. [...] ئەو زاتە حوکمی ھەموو شتێک دەکات و بەڕێوەی دەبات، نەک وەک ڕۆحی جیھان، بەڵکوو وەک پەروەردگار بەسەر ھەموو شتێکەوە. [...] خودای عالی زاتێکی ھەمیشەیی، بێکۆتا، [و] بەتەواوی کامڵ و بێکەموکوڕییە.''<ref name="Principia, Book III 19532" /></blockquote><blockquote>''دژایەتیکردنی خوداپەرستی بێباوەڕییە و لە پراکتیکدا وەک بتپەرستییە. بێدینی و ئیلحاد ئەوەندە بێمانا و قێزەونە بۆ مرۆڤایەتی کە ھەرگیز کەسانێکی ئەوەندە زۆر ئیعترافیان پێی نەکردووە.''<ref>Brewster, Sir David. ''A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton'' Edinburgh, 1850.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403145716/http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-date=3 April 2013 |access-date=7 May 2013 |website=The Newton Project |title=A short Schem of the true Religion |publisher=[[University of Sussex]] |location=East Sussex |url-status=live}}</ref></blockquote> == کتێبی پیرۆز (ئینجیل) == [[پەڕگە:Newton window, Hill Bark.jpg|وێنۆک|نەخشاندنێکی وێنەی ئیسحاق نیوتن لەسەر پەنجەرەیەکی شووشە]] نیوتن کاتێکی زۆری بەسەربرد لە ھەوڵی دۆزینەوەی پەیامە شاراوەکان لەنێو کتێبی پیرۆزدا. لە دوای ساڵی ١٦٩٠ نیوتن کۆمەڵێک نامیلکەی ئایینیی نووسی کە باس لە لێکدانەوەی وشەیی [[کتێبی پیرۆز]] دەکەن. لە دەستنووسێکدا کە نیوتن لە ساڵی ١٧٠٤دا نووسیویەتی، باس لە ھەوڵەکانی دەکات بۆ دەرھێنانی زانیاریی زانستی لە کتێبی پیرۆز. ئەو لە پێشبینییەکەیدا لەسەر بنەمای کتێبی پیرۆز مەزەندەی کرد کە ''جیھان لە ساڵی ٢٠٦٠ کۆتاییی دێت'' و زیاتر لەو بەروارە ناخایەنێت. لە پێشبینیکردنی ئەمەدا وتی: «''ئەوا من باسی ئەوە دەکەم نەک وەک جەختکردنەوەیەک لەوەی کە ڕۆژی دوایی کەی دێت، بەڵکوو بۆ ئەوەی وەستانێک دابنێم بۆ گریمانە بێباکانەکانی پیاوە خەیاڵاوییەکان کە زۆرجار پێشبینیی ڕۆژی دوایی دەکەن و بەم کارەش پێشبینییە پیرۆزەکان بێناوبانگ دەکەن و وایان لێدەکەن وەک درۆ سەیر بکرێن ھەرکاتێک کە پێشبینییەکانیان شکست دەھێنێت''».<ref name="paper">{{cite news|title=Papers Show Isaac Newton's Religious Side, Predict Date of Apocalypse|agency=Associated Press|date=19 June 2007|url=http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629231937/http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|archive-date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|access-date=17 May 2018|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا زانیارییە زانستییەکان وەک زانیارییە کیمیایییەکانی نیوتن کاریگەریی لەسەر بۆچوونە ئایینییەکانی ھەبووە.<ref>{{cite book|author1=Zanon, Irene|url=http://dspace.unive.it/handle/10579/3022|title=The Alchemical Apocalypse of Isaac Newton|author2=Villari, Enrica|author3=Innocenti, Loretta|date=April 19, 2013|publisher=[[Ca' Foscari University of Venice]] - Department of Languages, Cultures and Society|page=abstract|format=PDF|access-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903132315/http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/3022/The%20Alchemical%20Apocalypse%20of%20Isaac%20Newton.pdf|archive-date=September 3, 2013|url-status=live}} Quote: "Yet nothing has been said about a possible influence of alchemical knowledge over Newton's Biblical exegesis." ([[Open Access]] PhD dissertation)</ref> === سێخودایی === بەرھەمی نیوتن لە ڕەخنەی دەقی پەیمانی نوێ، ''باسێکی مێژوویی دوو گەندەڵیی بەرچاوی کتێبی پیرۆز''، لە نامەیەکدا بۆ جۆن لۆک لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٦٩٠ نێردراوە. لەوێدا پێداچوونەوە بە بەڵگەکان دەکات کە مەسیحییە سەرەتایییەکان ھەرگیز باوەڕیان بە سێخودایی نەبووە و دواتر ئەمە داھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Parker |first=Kim Ian |date=February 2009 |title=Newton, Locke and the Trinity: Sir Isaac's comments on Locke's: ''A Paraphrase and Notes on the Epistle of St Paul to the Romans'' |journal=Scottish Journal of Theology |volume=62 |issue=1 |pages=40–52 |doi=10.1017/s0036930608004626}}</ref> == ئیسلام == لەسەر بیر و بۆچوونی ئیسحاق نیوتنێکی یەکتاپەرست لەسەر دینی [[ئیسلام]] و پێغەمبەر محەممەد، ڕاپۆرتێک کە لەلایەن جەی ئێدلێستۆنەوە وەرگیراوە، باس لەوە دەکات کە زانای سویدی جێکۆب جۆناس بیۆرنستال، لە کاتی سەردانێکیدا بۆ لای بانگخوازی ئەناباپتیست فۆنتێن لە ئەمستردام لە ساڵی ١٧٧٤، پێی وتراوە کە نیوتن پێی وابووە کە پێغەمبەر [[محەممەد]] لەلایەن خوداوە نێردراوە بۆ ئەوەی گەلەکەی لە تاریکی بھێنێتە دەرەوە و بەرەو ''یەکتاپەرستی'' ڕێنموویییان بکات، بەڵام لە ھەمان کاتیشدا ئەفسانە و موعجیزەکانی ڕەتکردووەتەوە کە لە قورئان و لە گێڕانەوەکانی ژیانی پێغەمبەر محەممەددا ھاتوون.<ref>J. Edleston, ed., ''Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes'' (London: John W. Parker, 1850), p. lxxx.</ref> وێڕای ئەم گێڕانەوەیەی بۆچوونی نیوتن لەسەر ئیسلام و پێغەمبەر محەممەد، ئیسحاق نیوتن ڕوانگە دژبەرەکانی بەرامبەر بە سێخودایی لە ڕێگەی ڕەخنە مەسیحییەکانی کتێبی پیرۆزی مەسیحی و مێژووی مەسیحییە سەرەتایییەکانەوە پەرەی پێدراوە نەوەک لە ڕێگەی پەیوەندییەکی بەردەوام لەگەڵ کتێبی پیرۆزی ئیسلام، بەڵکوو ئەمە بۆچوونێکی نیوتن بووە لەسەر دینی یەکتاپەرستیی ئیسلام و دەبێت جیابکرێتەوە لە نووسراوە دینناسییە ڕاستەوخۆکانی خۆی. == سەرچاوەکان == <references responsive="" />{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دین|کتێبی پیرۆز|مەسیحییەت|ئیسلام|گەردوونناسی|زانست|فەلسەفە|ئایین|گەردوون}} [[پۆل:ڕەخنە لە دین]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئایزک نیوتن]] b3m2ekl62w9rlikasddhc0r61ldmtir 1670354 1670350 2026-09-19T10:05:43Z Ari Qasm 57423 نیوتن بۆ نیووتن 1670354 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:GodfreyKneller-IsaacNewton-1689.jpg|وێنۆک| سێر ئیسحاق نیووتن لە تەمەنی ٤٦ ساڵیدا لە وێنەکێشانێکی گۆدفری کنێلەر لە ساڵی ١٦٨٩]] [[ئایزک نیوتن|ئیسحاق نیووتن]] (٤ی کانوونی دووەمی ١٦٤٣ – ٣١ی ئازاری ١٧٢٧)<ref name="Christianson">{{Cite book|last=Christianson|first=Gale E.|url=https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri|title=Isaac Newton and the scientific revolution|date=19 September 1996|publisher=– 155 pages Oxford portraits in science Oxford University Press|isbn=0-19-509224-4|page=[https://archive.org/details/isaacnewtonscie00chri/page/74 74]|access-date=28 January 2012|url-access=registration}}</ref> فیزیکزان، بیرکار، فەلەکناس و کیمیاگەری گەورەی ئینگلیز، لەلایەن ھاوچەرخە [[پرۆتێستانت|پرۆتێستانتەکانی]] خۆیەوە بە زانایێکی دینی یان دینناس و شارەزایەکی دینیش دادەنرا.<ref>{{Citation |last=Austin |first=William H. |title=Isaac Newton on Science and Religion |work=Journal of the History of Ideas |volume=31 |issue=4 |pages=521–542 |year=1970 |doi=10.2307/2708258 |jstor=2708258}}</ref><ref name="Iliffe & Mandelbrote">[ENGLISH & LATIN] {{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=73 |ڕێکەوتی سەردان=28 January 2012}}</ref><ref name="Iliffe2">[http://www.sussex.ac.uk/profiles/200167 Professor Rob Iliffe] (AHRC Newton Papers Project) [[Newton Project|THE NEWTON PROJECT]] – ''Newton's Religious Writings'' [ENGLISH & LATIN] {{cite book|url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=44|title=prism.php44|publisher=University of Sussex|access-date=28 January 2012}}</ref> وێڕای بوارە زانستییەکانی، زانایێکی ئایینیش بوو و زۆر بەرھەمی نووسیوە کە ئێستا وەک لێکۆڵینەوەی غەیبی و ئایینی پۆلێن دەکرێن و نامیلکەی ئایینیی نووسیوە کە باسیان لە لێکدانەوەی وشەییی کتێبی پیرۆز دەکرد.<ref name="newtonproject">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=5 April 2007 |ناونیشان=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/prism.php?id=74 |ڕێکەوتی سەردان=15 August 2007}}</ref> بەڵام ئیسحاق نیووتن بیروباوەڕە ئاینییەکانی خۆی بەتایبەتی و بەنھێنی دەھێشتەوە. چەمکی نیووتن بۆ جیھانی فیزیکی مۆدێلێکی جیھانیی سروشتیی دابینکرد کە سەقامگیری و ھاوئاھەنگیی لە جیھانی مەدەنیدا بەھێزتر بکات. ئیسحاق نیووتن یەکتاپەرستێکی توند بوو و ئەو [[خوا|خودایەکی تاکی]] وەک خالق پەروەردگار دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ئەو ھەموو دروستکراو و مەخلووقانەدا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونیدا بکرێت.<ref name="Principia, Book III 1953">Principia, Book III; cited in; Newton's Philosophy of Nature: Selections from his writings, p. 42, ed. H.S. Thayer, Hafner Library of Classics, NY, 1953.</ref><ref>A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton by Sir David Brewster, Edinburgh, 1850; cited in; ibid, p. 65.</ref> ئەو لە خێزانێکی ئەنگلیکان لەدایکبووە و بووەتە کەسێکی بەدین، بەڵام بووەتە [[مەسیحی|مەسیحییەکی]]<ref name="Newton - 12">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> پرۆتێستانتی ھێتێرۆدۆکس.<ref>{{cite encyclopedia|url=https://www.worldhistory.org/Isaac_Newton/|title=Isaac Newton|access-date=February 21, 2025|author=[[Mark Cartwright]]|date=September 19, 2023|encyclopedia=[[World History Encyclopedia]]|archive-url=|archive-date=22 February 2025|url-status=live}}. Quote: "Newton was also a Protestant Christian (although an unorthodox one in private)."</ref> نیووتن لە تەمەنی سییەکانیدا [[مەسیحییەت|باوەڕێکی مەسیحیی]] ھەبوو کە ئەگەر بەئاشکرا ھەبووایە، لەلایەن مەسیحییە سەرەکییەکانەوە بە ئۆرتۆدۆکس نەدەزانرا.<ref name="Newton - 13">[[Richard S. Westfall]] – [[Indiana University]] {{cite book|url=http://galileo.rice.edu/Catalog/NewFiles/newton.html|title=The Galileo Project|publisher=([[Rice University]])|access-date=5 July 2008}}</ref> ئێستا زۆرێک لە زانایان نیووتن بە [[ئاریانیزم|ئاریانییێکی]] [[ناسیانەپەرستی|ناسیانەپەرست]] دەزانن کە سێ خودای ڕەتکردووەتەوە و بڕوای وابووە تەنھا یەک خودا ھەیە و عیسا نێردراوی ئەوە. ئەو لەوانەیە لە ژێر کاریگەریی مەسیحناسیی سۆسیانیدا بووبێت (باوەڕی ڕەتکردنەوەی سێخودایەتی و خوداییی عیسا). == مەسیحییەکی بیدعەچی == بەپێی زۆربەی زانایان نیووتن [[ئاریانیزم|ئاریانی]] بووە، وە بە ھەموو شێوەیەک [[سیانەیی پیرۆز|سێخوداییی]] ڕەتکردووەتەوە.<ref name="heretic2">{{cite journal |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref><ref name="dulles">Avery Cardinal Dulles. [http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143 The Deist Minimum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218173442/http://www.firstthings.com/article.php3?id_article=143|date=18 December 2008}}. 2005.</ref><ref name="neveratrest">Richard Westfall, '' Never at Rest: A Biography of Isaac Newton,'' (1980) pp. 103, 25.</ref> زانایان بەگشتی گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە باوەڕە دینییەکانی نیووتن سەربەخۆ بوون و خۆی ئەو باوەڕانەی بۆ دروستبووە، بەڵام ڕەنگە ھێشتا لەژێر کاریگەریی نووسینە دینییەکانی ئەوکاتیشدا بووبێت؛ کە لەو کاتەدا مشتومڕەکان لەسەر یەکخودایی و ڕەتکردنەوەی سێ خودا بوون لە دینی مەسیحییەتدا.<ref name="heretic">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Snobelen |first=Stephen D. |author-link=Stephen Snobelen |year=1999 |title=Isaac Newton, heretic : the strategies of a Nicodemite |url=http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |url-status=dead |journal=British Journal for the History of Science |volume=32 |issue=4 |pages=381–419 |doi=10.1017/S0007087499003751 |s2cid=145208136 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140908043029/http://www.toriah.org/articles/snobelen-1999-1.pdf |archive-date=8 September 2014}}</ref> وێڕای [[ناسیانەپەرستی|ڕەتکردنەوەی سێخودایی]]، توێژینەوەکانی نیووتن وای لێکرد کە باوەڕھێنان بە [[نەمری|نەمریش]] ڕەت بکاتەوە.<ref name="heretic" /> == خودا وەک بەدیھێنەرێکی شارەزا == نیووتن خودای وەک خالقێکی شارەزا دەبینی کە لە بەرامبەر گەورەییی ھەموو مەخلووقەکاندا ناتوانرێت ئینکاری لە بوونی بکرێت.<ref>Webb, R.K. ed. Knud Haakonssen. "The emergence of Rational Dissent." Enlightenment and Religion: Rational Dissent in eighteenth-century Britain. Cambridge University Press, Cambridge: 1996. p19.</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئەو تێزی [[گۆتفرید لایبنیتس|لایبنیتسی]] ڕەتکردەوە کە دەڵێت خودا بەپێویستی زانیوە کە جیھانێکی تەواو بخوڵقێنێت کە ئیدی پێویستی بە ھیچ دەستێوەردانێکی دیکەی خالق نییە. جگەلەوەی نیووتن ھەنگاوی نا بۆ باسی پێکھێنانی [[سیستمی خۆری|کۆمەڵەی خۆر]]، کە بانگەوازی دەستێوەردانی چالاکانەی خودای دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە کەوتنەخوارەوەی ئەستێرەکان بەسەر یەکتردا.<ref>H.W. Alexander 1956, p. xvii</ref> لە نامەیێکی تایبەتدا، نیووتن ھەندێک جار ئاماژەی بەوە دەکرد کە ھێزی کێشکردن بەھۆی کاریگەرییەکی ناماددییەوەیە. ڕوانگەی نیووتن بە نزیک لە [[خواپەرستی|دییزم]] دادەنرا و چەندین ژیاننامەناس و زانایان بە دییستێکیان ناوبردووە کە بەتوندی کاریگەریی ئایینی مەسیحیی لەسەر بووە.<ref>{{Cite book|last=Force|first=James E.|title=Essays on the Context, Nature, and Influence of Isaac Newton's Theology|last2=Popkin|first2=Richard Henry|publisher=Springer|year=1990|isbn=9780792305835|editor-last=Force|editor-first=James E.|page=53|quote=Newton has often been identified as a deist. ...In the 19th century, William Blake seems to have put Newton into the deistic camp. Scholars in the 20th-century have often continued to view Newton as a deist. Gerald R. Cragg views Newton as a kind of proto-deist and, as evidence, points to Newton's belief in a true, original, monotheistic religion first discovered in ancient times by natural reason. This position, in Cragg's view, leads to the elimination of the Christian revelation as neither necessary nor sufficient for human knowledge of God. This agenda is indeed the key point, as Leland describes above, of the deistic program which seeks to "set aside" revelatory religious texts. Cragg writes that, "In effect, Newton ignored the claims of revelation and pointed in a direction which many eighteenth-century thinkers would willingly follow." John Redwood has also recently linked anti-Trinitarian theology with both "Newtonianism" and "deism."|editor-last2=Popkin|editor-first2=Richard Henry}}</ref><ref>{{Cite book|last=Gieser|first=Suzanne|url=https://archive.org/details/innermostkernel00gies|title=The Innermost Kernel: Depth Psychology and Quantum Physics. Wolfgang Pauli's Dialogue with C.G. Jung|date=14 February 2005|publisher=Springer|isbn=9783540208563|pages=[https://archive.org/details/innermostkernel00gies/page/n189 181]–182|quote=Newton seems to have been closer to the deists in his conception of God and had no time for the doctrine of the Trinity. The deists did not recognize the divine nature of Christ. According to Fierz, Newton's conception of God permeated his entire scientific work: God's universality and eternity express themselves in the dominion of the laws of nature. Time and space are regarded as the 'organs' of God. All is contained and moves in God but without having any effect on God himself. Thus space and time become metaphysical entities, superordinate existences that are not associated with any interaction, activity or observation on man's part.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|last=McCauley|first=Joseph L.|url=https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918|title=Classical Mechanics: Transformations, Flows, Integrable and Chaotic Dynamics|publisher=Cambridge University Press|year=1997|isbn=9780521578820|page=[https://archive.org/details/classicalmechani00mcca_918/page/n21 3]|quote=Newton (1642–1727), as a seventeenth century nonChristian Deist, would have been susceptible to an accusation of heresy by either the Anglican Church or the Puritans.|url-access=limited}}</ref><ref>{{Cite book|title=Philosophical problems of modern physics|publisher=Reidel|year=1982|editor-last=Hans S. Plendl|page=361|quote=Newton expressed the same conception of the nature of atoms in his deistic view of the Universe.}}</ref> بەڵام جیاوازیی ھەبوو لەگەڵ لایەنگرانی توندی دییزم، چوونکە بانگەوازی خودای دەکرد وەک ھۆکارێکی فیزیکیی تایبەت بۆ ئەوەی ھەسارەکان لە خولگەدا بمێننەوە و باوەڕی بە دەستوەردانی خودا ھەبوو نەوەک خودا گەردوونی دروست کردبێت و وازی لێھێنابێت. نیووتن ھۆشداریشی دا لە بەکارھێنانی [[گرانایی|یاسای کێشکردن]] بۆ سەیرکردن و ڕوانین لە گەردوون وەک ئامێر یان مەکینەیەکی سادە، ڕوونتر وەک کاتژمێرێکی گەورە و وتی:<blockquote>''ئەو سیستەمە خۆر و ئەو ھەسارە و کلکدارە جوانانە، دەکرێت تەنھا لە دەسەڵات و حەکیمیی زاتێکی دانا و زیرەکەوە سەرھەڵبدات. [...] ئەو زاتە حوکمی ھەموو شتێک دەکات و بەڕێوەی دەبات، نەک وەک ڕۆحی جیھان، بەڵکوو وەک پەروەردگار بەسەر ھەموو شتێکەوە. [...] خودای عالی زاتێکی ھەمیشەیی، بێکۆتا، [و] بەتەواوی کامڵ و بێکەموکوڕییە.''<ref name="Principia, Book III 19532" /></blockquote><blockquote>''دژایەتیکردنی خوداپەرستی بێباوەڕییە و لە پراکتیکدا وەک بتپەرستییە. بێدینی و ئیلحاد ئەوەندە بێمانا و قێزەونە بۆ مرۆڤایەتی کە ھەرگیز کەسانێکی ئەوەندە زۆر ئیعترافیان پێی نەکردووە.''<ref>Brewster, Sir David. ''A Short Scheme of the True Religion, manuscript quoted in Memoirs of the Life, Writings and Discoveries of Sir Isaac Newton'' Edinburgh, 1850.</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403145716/http://www.newtonproject.sussex.ac.uk/view/texts/normalized/THEM00007 |archive-date=3 April 2013 |access-date=7 May 2013 |website=The Newton Project |title=A short Schem of the true Religion |publisher=[[University of Sussex]] |location=East Sussex |url-status=live}}</ref></blockquote> == کتێبی پیرۆز (ئینجیل) == [[پەڕگە:Newton window, Hill Bark.jpg|وێنۆک|نەخشاندنێکی وێنەی ئیسحاق نیووتن لەسەر پەنجەرەیەکی شووشە]] نیووتن کاتێکی زۆری بەسەربرد لە ھەوڵی دۆزینەوەی پەیامە شاراوەکان لەنێو کتێبی پیرۆزدا. لە دوای ساڵی ١٦٩٠ نیووتن کۆمەڵێک نامیلکەی ئایینیی نووسی کە باس لە لێکدانەوەی وشەیی [[کتێبی پیرۆز]] دەکەن. لە دەستنووسێکدا کە نیووتن لە ساڵی ١٧٠٤دا نووسیویەتی، باس لە ھەوڵەکانی دەکات بۆ دەرھێنانی زانیاریی زانستی لە کتێبی پیرۆز. ئەو لە پێشبینییەکەیدا لەسەر بنەمای کتێبی پیرۆز مەزەندەی کرد کە ''جیھان لە ساڵی ٢٠٦٠ کۆتاییی دێت'' و زیاتر لەو بەروارە ناخایەنێت. لە پێشبینیکردنی ئەمەدا وتی: «''ئەوا من باسی ئەوە دەکەم نەک وەک جەختکردنەوەیەک لەوەی کە ڕۆژی دوایی کەی دێت، بەڵکوو بۆ ئەوەی وەستانێک دابنێم بۆ گریمانە بێباکانەکانی پیاوە خەیاڵاوییەکان کە زۆرجار پێشبینیی ڕۆژی دوایی دەکەن و بەم کارەش پێشبینییە پیرۆزەکان بێناوبانگ دەکەن و وایان لێدەکەن وەک درۆ سەیر بکرێن ھەرکاتێک کە پێشبینییەکانیان شکست دەھێنێت''».<ref name="paper">{{cite news|title=Papers Show Isaac Newton's Religious Side, Predict Date of Apocalypse|agency=Associated Press|date=19 June 2007|url=http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20070629231937/http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm|archive-date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|access-date=17 May 2018|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا زانیارییە زانستییەکان وەک زانیارییە کیمیایییەکانی نیووتن کاریگەریی لەسەر بۆچوونە ئایینییەکانی ھەبووە.<ref>{{cite book|author1=Zanon, Irene|url=http://dspace.unive.it/handle/10579/3022|title=The Alchemical Apocalypse of Isaac Newton|author2=Villari, Enrica|author3=Innocenti, Loretta|date=April 19, 2013|publisher=[[Ca' Foscari University of Venice]] - Department of Languages, Cultures and Society|page=abstract|format=PDF|access-date=February 3, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20130903132315/http://dspace.unive.it/bitstream/handle/10579/3022/The%20Alchemical%20Apocalypse%20of%20Isaac%20Newton.pdf|archive-date=September 3, 2013|url-status=live}} Quote: "Yet nothing has been said about a possible influence of alchemical knowledge over Newton's Biblical exegesis." ([[Open Access]] PhD dissertation)</ref> === سێخودایی === بەرھەمی نیووتن لە ڕەخنەی دەقی پەیمانی نوێ، ''باسێکی مێژوویی دوو گەندەڵیی بەرچاوی کتێبی پیرۆز''، لە نامەیەکدا بۆ جۆن لۆک لە ١٤ی تشرینی دووەمی ١٦٩٠ نێردراوە. لەوێدا پێداچوونەوە بە بەڵگەکان دەکات کە مەسیحییە سەرەتایییەکان ھەرگیز باوەڕیان بە سێخودایی نەبووە و دواتر ئەمە داھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Parker |first=Kim Ian |date=February 2009 |title=Newton, Locke and the Trinity: Sir Isaac's comments on Locke's: ''A Paraphrase and Notes on the Epistle of St Paul to the Romans'' |journal=Scottish Journal of Theology |volume=62 |issue=1 |pages=40–52 |doi=10.1017/s0036930608004626}}</ref> == ئیسلام == لەسەر بیر و بۆچوونی ئیسحاق نیووتنێکی یەکتاپەرست لەسەر دینی [[ئیسلام]] و پێغەمبەر محەممەد، ڕاپۆرتێک کە لەلایەن جەی ئێدلێستۆنەوە وەرگیراوە، باس لەوە دەکات کە زانای سویدی جێکۆب جۆناس بیۆرنستال، لە کاتی سەردانێکیدا بۆ لای بانگخوازی ئەناباپتیست فۆنتێن لە ئەمستردام لە ساڵی ١٧٧٤، پێی وتراوە کە نیووتن پێی وابووە کە پێغەمبەر [[محەممەد]] لەلایەن خوداوە نێردراوە بۆ ئەوەی گەلەکەی لە تاریکی بھێنێتە دەرەوە و بەرەو ''یەکتاپەرستی'' ڕێنموویییان بکات، بەڵام لە ھەمان کاتیشدا ئەفسانە و موعجیزەکانی ڕەتکردووەتەوە کە لە قورئان و لە گێڕانەوەکانی ژیانی پێغەمبەر محەممەددا ھاتوون.<ref>J. Edleston, ed., ''Correspondence of Sir Isaac Newton and Professor Cotes'' (London: John W. Parker, 1850), p. lxxx.</ref> وێڕای ئەم گێڕانەوەیەی بۆچوونی نیووتن لەسەر ئیسلام و پێغەمبەر محەممەد، ئیسحاق نیووتن ڕوانگە دژبەرەکانی بەرامبەر بە سێخودایی لە ڕێگەی ڕەخنە مەسیحییەکانی کتێبی پیرۆزی مەسیحی و مێژووی مەسیحییە سەرەتایییەکانەوە پەرەی پێدراوە نەوەک لە ڕێگەی پەیوەندییەکی بەردەوام لەگەڵ کتێبی پیرۆزی ئیسلام، بەڵکوو ئەمە بۆچوونێکی نیووتن بووە لەسەر دینی یەکتاپەرستیی ئیسلام و دەبێت جیابکرێتەوە لە نووسراوە دینناسییە ڕاستەوخۆکانی خۆی. == سەرچاوەکان == <references responsive="" />{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|دین|کتێبی پیرۆز|مەسیحییەت|ئیسلام|گەردوونناسی|زانست|فەلسەفە|ئایین|گەردوون}} [[پۆل:ڕەخنە لە دین]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی لاتینی]] [[پۆل:ئایزک نیوتن]] 8rpgdrgzjxjd428uyiakox9gwupsxjo 0 303620 1670148 1661701 2026-09-18T22:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670148 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شکەفتیان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شکفتیان}}<br>{{lang-en| Shkaftyan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.73988| 43.30433}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شکەفتیان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.73988| 43.30433|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی باعەدرێ|باعەدرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئێزیدی (دین)|ئێزیدی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شکەفتیان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی باعەدرێ]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٦٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٩) [[خێزان]] و (٥٨) کەس، کە (٢٦) [[نێر]] و (٣٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 9ba15frldfvopryrv28fnf7cxttbd1s 1 303651 1670352 1662213 2026-09-19T10:04:04Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[وتووێژ:بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیوتن]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیووتن]]: چاککردن: گونجاندنی ناو، لەگەڵ ناوی وتارە سەرەکییەکەی ئایزک نیووتن 1662213 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیوتن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1662212 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070629231937/http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm بۆ http://www.christianpost.com/article/20070619/28049_Papers_Show_Isaac_Newton%27s_Religious_Side%2C_Predict_Date_of_Apocalypse.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) loc7ixgsmerskakolkg1pspwrgrdm8k 0 303752 1670356 1663719 2026-09-19T10:33:26Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670356 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیفکا سەرێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیفکا العلیا}}<br>{{lang-en| Upper Shifka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.71312| 43.46303}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیفکا سەرێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.71312| 43.46303 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیفکا سەرێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٧٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٠٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤) [[خێزان]] و (٣٥) کەس، کە (١٩) [[نێر]] و (١٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 0t6ghyxakp5t4odfdelvwaphgqzy252 0 303753 1670339 1663720 2026-09-19T07:39:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670339 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیفکا خارێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیفکا السفلی}}<br>{{lang-en| Lower Shifka}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.69608| 43.47615}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیفکا خارێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.69608| 43.47615 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەسرۆک|قەسرۆک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیفکا خارێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی قەسرۆک]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١) [[خێزان]] و (٧) کەس، کە (٤) [[نێر]] و (٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] jgwu2rh9wpy3827pfgcpxhdlpspuo02 10 303776 1669896 1669888 2026-09-18T12:02:57Z MFTG 21816 1669896 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای بەردەڕەش |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای بەردەڕەش]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای دھۆک]] > [[قەزای بەردەڕەش]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[بەردەڕەش]]'''(ناوەند) * [[ئامیان]] * [[زمزمۆک]] * [[شۆرک]] * [[شیوەرە]] * [[کانیلان، بەردەڕەش|کانیلان]] * [[مەم و زین، بەردەڕەش|مەم و زین]] | group2 = [[ناحیەی دارەتوو]] | list2 = * '''[[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]]'''(ناوەند) * [[بەنێنان]] * [[بارەوان گچکە]] * [[بارەوان گەورە]] * [[بیۆک]] * [[تربەسپی]] * [[خارووک]] * [[خرابە یاسین]] * [[خەندەک]] * [[داڵەڕێ]] * [[دڕین بۆت]] * [[دووسەرە]] * [[دووگوندان گچکە]] * [[دووگوندان گەورە]] * [[زەنگەنان]] * [[سالێ بەگ]] * [[شەمسەخڕ]] * [[شێخالک]] * [[قادسیە گچکە]] * [[قادسیە مەزن]] * [[کەونەباک]] * [[کۆراو]] * [[گربدەو کەون]] * [[گربدەو نوێ]] * [[گردەپانی کەون]] * [[گردەپانی نوێ]] * [[گەلووک]] * [[گۆمەزەردی کەون]] * [[گۆمەزەردی نوێ]] * [[مۆریلان]] * [[ھەنجیرۆک کەون]] * [[ھەنجیرۆک نوێ]] | group3 = [[ناحیەی ڕۆڤیا]] | list3 = * '''[[ڕۆڤیا]]'''(ناوەند) * [[ئەڵڵاھێ]] * [[ئۆمەرسێنان]] * [[ئیسماوە]] * [[بامەڕزێ]] * [[بەردەزیوو]] * [[بەردەسۆر، بەردەڕەش|بەردەسۆر]] * [[پەڵاسان]] * [[پیربووب]] * [[پیرچاوش]] * [[توبزاوای ژووری]] * [[توبزاوای ژێری]] * [[جەنگە]] * [[جوجەری گچکە]] * [[جوجەری گەورە]] * [[چەمە]] * [[حەسەنی، بەردەڕەش|حەسەنی]] * [[خرابە سەعدوون]] * [[خرابە واش]] * [[خەمیس گچکە]] * [[دەربێستان گچکە]] * [[دەربێستان گەورە]] * [[دوولێجان تارق]] * [[دوولێجان ساڵەح]] * [[دوولێجان کەتۆ]] * [[دوولێجان گەورە]] * [[دۆستەک]] * [[دیناران، بەردەڕەش|دیناران]] * [[زێلکەی عوتکۆ]] * [[سێگردک]] * [[شێخانۆک سورچی]] * [[عەلیشانە]] * [[قەرەناز، بەردەڕەش|قەرەناز]] * [[کانی ئەسپان گچکە]] * [[کانی ئەسپان گەورە]] * [[کەندالەسۆر]] * [[گربەویل گچکە]] * [[گربەویل گەورە]] * [[گرگەجوو]] * [[گرێگا]] * [[نەزراوە]] * [[ھەزار جووت]] * [[ھەزار جووتی مەسیحی]] * [[یەکمالە]] * [[یەکمالەی نوێ]] | group4 = [[ناحیەی کەڵەک]] | list4 = * '''[[کەڵەک]]'''(ناوەند) * [[ئاشقەلا بچووک]] * [[ئاشقەلا گەورە]] * [[بشیریان]] * [[بەدەنەی بچووک]] * [[بەدەنەی گەورە]] * [[تەرجلە]] * [[تەل ئەسوەد گچکە]] * [[تەل ئەسوەد گەورە]] * [[تورکماس]] * [[تولەبەند]] * [[چەمەکۆر]] * [[حەسەن شامی]] * [[زەنگل]] * [[زەھرە خاتوون]] * [[سێودینان]] * [[شێخەمیر]] * [[شیرەکان]] * [[قەسروک]] * [[کەورەسۆر، کەڵەک|کەورەسۆر]] * [[گەزەکان]] * [[گەویلان ئازاد]] * [[گەویلان بۆتان]] * [[گوڵەبۆر]] * [[مفتییە]] * [[مەنگووبە]] * [[نازمیە]] |below = ناوەند: [[بەردەڕەش]]، شارۆچکەکان: [[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]] و [[ڕۆڤیا]] و [[کەڵەک]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> rj3tzur878rnf0jknfgo896p1b1e8ur 1669899 1669896 2026-09-18T12:44:41Z MFTG 21816 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1669899 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای بەردەڕەش |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای بەردەڕەش]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای دھۆک]] > [[قەزای بەردەڕەش]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[بەردەڕەش]]'''(ناوەند) * [[ئامیان]] * [[زمزمۆک]] * [[شۆرک]] * [[شیوەرە]] * [[کانیلان، بەردەڕەش|کانیلان]] * [[مەم و زین، بەردەڕەش|مەم و زین]] | group2 = [[ناحیەی دارەتوو]] | list2 = * '''[[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]]'''(ناوەند) * [[بەنێنان]] * [[بارەوان گچکە]] * [[بارەوان گەورە]] * [[بیۆک]] * [[تربەسپی]] * [[خارووک]] * [[خرابە یاسین]] * [[خەندەک]] * [[داڵەڕێ]] * [[دڕین بۆت]] * [[دووسەرە]] * [[دووگوندان گچکە]] * [[دووگوندان گەورە]] * [[زەنگەنان]] * [[سالێ بەگ]] * [[شەمسەخڕ]] * [[شێخالک]] * [[قادسیە گچکە]] * [[قادسیە مەزن]] * [[کەونەباک]] * [[کۆراو]] * [[گربدەو کەون]] * [[گربدەو نوێ]] * [[گردەپانی کەون]] * [[گردەپانی نوێ]] * [[گەلووک]] * [[گۆمەزەردی کەون]] * [[گۆمەزەردی نوێ]] * [[مۆریلان]] * [[ھەنجیرۆک کەون]] * [[ھەنجیرۆک نوێ]] | group3 = [[ناحیەی ڕۆڤیا]] | list3 = * '''[[ڕۆڤیا]]'''(ناوەند) * [[ئەلاھی]] * [[ئۆمەرسێنان]] * [[ئیسماوە]] * [[بامەرزێ]] * [[بەردەزیوو]] * [[بەردەسۆر، بەردەڕەش|بەردەسۆر]] * [[پەڵاسان]] * [[پیربووب]] * [[پیرچاوش]] * [[توبزاوای ژووری]] * [[توبزاوای ژێری]] * [[جەنگە]] * [[جوجەری گچکە]] * [[جوجەری گەورە]] * [[چەمە]] * [[حەسەنی، بەردەڕەش|حەسەنی]] * [[خراب سەعدوون]] * [[خرابەواش]] * [[خەمیس کچک]] * [[دەربێستان گچکە]] * [[دەربێستان مەزن]] * [[دولێجان تارق]] * [[دولێجان ساڵەح]] * [[دولێجان کەتۆ]] * [[دولێجان مەزن]] * [[دۆستەک]] * [[دیناران، بەردەڕەش|دیناران]] * [[زێلکەی عتکۆ]] * [[سیگردک]] * [[شێخانۆک سورچی]] * [[عەلیشانە]] * [[قەرەناز، بەردەڕەش|قەرەناز]] * [[کانیسپان گچکە]] * [[کانیسپان گەورە]] * [[کەندالەسۆر]] * [[گربەویل گچکە]] * [[گربەویل گەورە]] * [[گرگەجوو]] * [[گرێگا]] * [[نەزراوە]] * [[ھزارجووت]] * [[ھزارجووتی مەسیحی]] * [[یەکمالە]] * [[یەکمالە نوو]] | group4 = [[ناحیەی کەڵەک]] | list4 = * '''[[کەڵەک]]'''(ناوەند) * [[ئاشقەلا بچووک]] * [[ئاشقەلا گەورە]] * [[بشیریان]] * [[بەدەنەی بچووک]] * [[بەدەنەی گەورە]] * [[تەرجلە]] * [[تەل ئەسوەد گچکە]] * [[تەل ئەسوەد گەورە]] * [[تورکماس]] * [[تولەبەند]] * [[چەمەکۆر]] * [[حەسەن شامی]] * [[زەنگل]] * [[زەھرە خاتوون]] * [[سێودینان]] * [[شێخەمیر]] * [[شیرەکان]] * [[قەسروک]] * [[کەورەسۆر، کەڵەک|کەورەسۆر]] * [[گەزەکان]] * [[گەویلان ئازاد]] * [[گەویلان بۆتان]] * [[گوڵەبۆر]] * [[مفتییە]] * [[مەنگووبە]] * [[نازمیە]] |below = ناوەند: [[بەردەڕەش]]، شارۆچکەکان: [[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]] و [[ڕۆڤیا]] و [[کەڵەک]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> 9np7c8akzogeyomhn2dyuk9klps79k0 1670111 1669899 2026-09-18T22:26:43Z MFTG 21816 1670111 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای بەردەڕەش |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای بەردەڕەش]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای دھۆک]] > [[قەزای بەردەڕەش]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[بەردەڕەش]]'''(ناوەند) * [[ئامیان]] * [[زمزمۆک]] * [[شۆرک]] * [[شیوەرە]] * [[کانیلان، بەردەڕەش|کانیلان]] * [[مەم و زین، بەردەڕەش|مەم و زین]] | group2 = [[ناحیەی دارەتوو]] | list2 = * '''[[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]]'''(ناوەند) * [[بەنێنان]] * [[بارەوان گچکە]] * [[بارەوان گەورە]] * [[بیۆک]] * [[تربەسپی]] * [[خارووک]] * [[خرابە یاسین]] * [[خەندەک]] * [[داڵەڕێ]] * [[دڕین بۆت]] * [[دووسەرە]] * [[دووگوندان گچکە]] * [[دووگوندان گەورە]] * [[زەنگەنان]] * [[سالێ بەگ]] * [[شەمسەخڕ]] * [[شێخالک]] * [[قادسیە گچکە]] * [[قادسیە مەزن]] * [[کەونەباک]] * [[کۆراو]] * [[گربدەو کەون]] * [[گربدەو نوێ]] * [[گردەپانی کەون]] * [[گردەپانی نوێ]] * [[گەلووک]] * [[گۆمەزەردی کەون]] * [[گۆمەزەردی نوێ]] * [[مۆریلان]] * [[ھەنجیرۆک کەون]] * [[ھەنجیرۆک نوێ]] | group3 = [[ناحیەی ڕۆڤیا]] | list3 = * '''[[ڕۆڤیا]]'''(ناوەند) * [[ئەلاھی]] * [[ئۆمەرسێنان]] * [[ئیسماوە]] * [[بامەرزێ]] * [[بەردەزیوو]] * [[بەردەسۆر، بەردەڕەش|بەردەسۆر]] * [[پەڵاسان]] * [[پیربووب]] * [[پیربووب نوێ]] * [[پیرچاوش]] * [[توبزاوای ژووری]] * [[توبزاوای ژێری]] * [[جەنگە]] * [[جوجەری گچکە]] * [[جوجەری گەورە]] * [[چەمە]] * [[حەسەنی، بەردەڕەش|حەسەنی]] * [[خراب سەعدوون]] * [[خرابەواش]] * [[خەمیس کچک]] * [[دەربێستان گچکە]] * [[دەربێستان مەزن]] * [[دولێجان تارق]] * [[دولێجان ساڵەح]] * [[دولێجان کەتۆ]] * [[دولێجان مەزن]] * [[دۆستەک]] * [[دیناران، بەردەڕەش|دیناران]] * [[زێلکەی عتکۆ]] * [[سیگردک]] * [[شێخانۆک سورچی]] * [[عەلیشانە]] * [[قەرەناز، بەردەڕەش|قەرەناز]] * [[کانیسپان گچکە]] * [[کانیسپان گەورە]] * [[کەندالەسۆر]] * [[گربەویل گچکە]] * [[گربەویل گەورە]] * [[گرگەجوو]] * [[گرێگا]] * [[نەزراوە]] * [[ھزارجووت]] * [[ھزارجووتی مەسیحی]] * [[یەکمالە]] * [[یەکمالە نوو]] | group4 = [[ناحیەی کەڵەک]] | list4 = * '''[[کەڵەک]]'''(ناوەند) * [[ئاشقەلا بچووک]] * [[ئاشقەلا گەورە]] * [[بشیریان]] * [[بەدەنەی بچووک]] * [[بەدەنەی گەورە]] * [[تەرجلە]] * [[تەل ئەسوەد گچکە]] * [[تەل ئەسوەد گەورە]] * [[تورکماس]] * [[تولەبەند]] * [[چەمەکۆر]] * [[حەسەن شامی]] * [[زەنگل]] * [[زەھرە خاتوون]] * [[سێودینان]] * [[شێخەمیر]] * [[شیرەکان]] * [[قەسروک]] * [[کەورەسۆر، کەڵەک|کەورەسۆر]] * [[گەزەکان]] * [[گەویلان ئازاد]] * [[گەویلان بۆتان]] * [[گوڵەبۆر]] * [[مفتییە]] * [[مەنگووبە]] * [[نازمیە]] |below = ناوەند: [[بەردەڕەش]]، شارۆچکەکان: [[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]] و [[ڕۆڤیا]] و [[کەڵەک]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> 2mo4fxi8ulth1ie90do28wodj1yc8cm 1670399 1670111 2026-09-19T11:22:09Z MFTG 21816 1670399 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = گوندەکانی قەزای بەردەڕەش |title = [[پێڕستی گوندەکانی قەزای بەردەڕەش]] |listclass = hlist | above = [[کوردستان]] > [[باشووری کوردستان|باشوور]] > [[پارێزگای دھۆک]] > [[قەزای بەردەڕەش]] | group1 = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی ناوەند]] | list1 = * '''[[بەردەڕەش]]'''(ناوەند) * [[ئامیان]] * [[زمزمۆک]] * [[شۆرک]] * [[شیوەرە]] * [[کانیلان، بەردەڕەش|کانیلان]] * [[مەم و زین، بەردەڕەش|مەم و زین]] | group2 = [[ناحیەی دارەتوو]] | list2 = * '''[[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]]'''(ناوەند) * [[بەنێنان]] * [[بارەوان گچکە]] * [[بارەوان گەورە]] * [[بیۆک]] * [[تربەسپی]] * [[خارووک]] * [[خرابە یاسین]] * [[خەندەک]] * [[داڵەڕێ]] * [[دڕین بۆت]] * [[دووسەرە]] * [[دووگوندان گچکە]] * [[دووگوندان گەورە]] * [[زەنگەنان]] * [[سالێ بەگ]] * [[شەمسەخڕ]] * [[شێخالک]] * [[قادسیە گچکە]] * [[قادسیە مەزن]] * [[کەونەباک]] * [[کۆراو]] * [[گربدەو کەون]] * [[گربدەو نوێ]] * [[گردەپانی کەون]] * [[گردەپانی نوێ]] * [[گەلووک]] * [[گۆمەزەردی کەون]] * [[گۆمەزەردی نوێ]] * [[مۆریلان]] * [[ھەنجیرۆک کەون]] * [[ھەنجیرۆک نوێ]] | group3 = [[ناحیەی ڕۆڤیا]] | list3 = * '''[[ڕۆڤیا]]'''(ناوەند) * [[ئەلاھی]] * [[ئۆمەرسێنان]] * [[ئیسماوە]] * [[بامەرزێ]] * [[بەردەزیوو]] * [[بەردەسۆر، بەردەڕەش|بەردەسۆر]] * [[پەڵاسان]] * [[پیربووب]] * [[پیربووب نوێ]] * [[پیرچاوش]] * [[توبزاوای گچکە]] * [[توبزاوای مەزن]] * [[جەنگە]] * [[جوجەری گچکە]] * [[جوجەری مەزن]] * [[چەمە]] * [[حەسەنی، بەردەڕەش|حەسەنی]] * [[خراب سەعدوون]] * [[خرابەواش]] * [[خەمیس کچک]] * [[دەربێستان گچکە]] * [[دەربێستان مەزن]] * [[دولێجان تارق]] * [[دولێجان ساڵەح]] * [[دولێجان کەتۆ]] * [[دولێجان مەزن]] * [[دۆستەک]] * [[دیناران، بەردەڕەش|دیناران]] * [[زێلکەی عتکۆ]] * [[سیگردک]] * [[شێخانۆک سورچی]] * [[عەلیشانە]] * [[قەرەناز، بەردەڕەش|قەرەناز]] * [[کانیسپان گچکە]] * [[کانیسپان گەورە]] * [[کەندالەسۆر]] * [[گربەویل گچکە]] * [[گربەویل گەورە]] * [[گرگەجوو]] * [[گرێگا]] * [[نەزراوە]] * [[ھزارجووت]] * [[ھزارجووتی مەسیحی]] * [[یەکمالە]] * [[یەکمالە نوو]] | group4 = [[ناحیەی کەڵەک]] | list4 = * '''[[کەڵەک]]'''(ناوەند) * [[ئاشقەلا بچووک]] * [[ئاشقەلا گەورە]] * [[بشیریان]] * [[بەدەنەی بچووک]] * [[بەدەنەی گەورە]] * [[تەرجلە]] * [[تەل ئەسوەد گچکە]] * [[تەل ئەسوەد گەورە]] * [[تورکماس]] * [[تولەبەند]] * [[چەمەکۆر]] * [[حەسەن شامی]] * [[زەنگل]] * [[زەھرە خاتوون]] * [[سێودینان]] * [[شێخەمیر]] * [[شیرەکان]] * [[قەسروک]] * [[کەورەسۆر، کەڵەک|کەورەسۆر]] * [[گەزەکان]] * [[گەویلان ئازاد]] * [[گەویلان بۆتان]] * [[گوڵەبۆر]] * [[مفتییە]] * [[مەنگووبە]] * [[نازمیە]] |below = ناوەند: [[بەردەڕەش]]، شارۆچکەکان: [[دارەتوو، بەردەڕەش|دارەتوو]] و [[ڕۆڤیا]] و [[کەڵەک]] }}<includeonly>[[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]]</includeonly> <noinclude> [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] </noinclude> 0jjcorbh3xbh02w6erymbw70mb76gbl 0 303863 1670319 1665214 2026-09-19T07:36:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670319 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیریناڤا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیرینافا}}<br>{{lang-en| Shirinava}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای شێخان.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[قەزای شێخان]] | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.81323| 43.41393}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیریناڤا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.81323| 43.41393 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شێخان|شێخان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ئەترویش|ئەترویش]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٨٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = چۆڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیریناڤا''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ئەترویش]] لە [[قەزای شێخان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (-) [[خێزان]] و (-) کەس، کە (-) [[نێر]] و (-) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای شێخان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] axl5ppkkq27dmplf50jqon1x58ucpzd 0 303937 1670325 1668867 2026-09-19T07:37:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1670325 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شیرەکان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شیرکان}}<br>{{lang-en| Shirakan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.31607| 43.54265}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شیرەکان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.31607| 43.54265 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەڵەک|کەڵەک]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٦٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٥٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[شەبەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شەبەک (دین)|شەبەک]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شیرەکان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی کەڵەک]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> دەکەوێتە سەر ڕێگای نێوان [[ھەولێر]] و [[مووسڵ]]، لە نێوان [[پارێزگای نەینەوا]] و [[پارێزگای ھەولێر]]، لەسەر ڕووباری [[خازر]]، گوندەکە چەندین مەزھەبی عێراقی تێدا نیشتەجێیە و نزیکەی ٢٢٠ خانووی تێدایە. ماھر سەعید ماتی لە وتارەکەیدا لە ساڵی ٢٠١٢دا ڕایگەیاندووە کە ژمارەی دانیشتوانی شێرکان ھەزار و ٣٦٣ کەسە.<ref>https://ishtartv.com/viewarticle,42908.html</ref> گوندەکە لەسەر ڕێگای ھەولێر- مووسڵە نزیکە لە ھاوینەھەواری خازر، ٤٤ کیلۆمەتر لە ڕۆژئاوای شاری [[مووسڵ]] و ٤٦ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵاتی [[ھەولێر]]ەوە دوورە. == ناو == * گوندی شیرەکان (کە لە سەرژمێرییە کۆنەکاندا بە عەرەبی بە «بحرە» تۆمار کرابوو)، سەبارەت بە بنەچەی ناوەکەی دوو بۆچوونی سەرەکی لە ناوچەکەدا ھەیە: ** زۆربوونی ئاژەڵداری و بەرھەمی [[شیر]] (پێناسەی ناوچەیی): بۆچوونی باو ئەوەیە کە ناوەکە پێوەندی بە زۆربوونی ئاژەڵ ([[مەڕ]] و ماڵات) و بەرھەمھێنانی ڕێژەیەکی زۆری شیرەوە ھەیە لە مێژووی گوندەکەدا؛ بەھۆی بوونی لەوەڕگای باش لە نزیک رووباری [[خازر]] و ناوچە کشتوکاڵییەکان، ئاژەڵداری گەشەی کردووە و ناوچەکە بە "شوێنی شیر" یان "شیرەکان" ناسراوە. ** ناونانی عەرەبی («بحرە»): لە سەرژمێرییە فەرمییەکانی سەردەمی ڕژێمی پێشوو، گوندەکە بە ناوی بحرە (بە عەرەبی: بحرة) تۆمار کرابوو. ئەم ناوە بەھۆی کۆبوونەوەی [[ئاو]] و نزمایی زەوییەکانی ناوچەکە لە وەرزی بارانبارین لە نزیک زێ/ڕووباردا بووە کە وەک شێوە [[دەریاچە]]یەکی بچووک (بحرە) دەرباریوو، بەڵام دانیشتووانە کوردییەکەی ھەمیشە ناوی ڕەسەنی خۆیان شیرەکان بەکار ھێناوە. == مێژوو == لە گوندەکەدا تەپۆڵکەیەکی شوێنەواری ھەیە بە ناوی تەل شیرەکان، گوندەکەش بە ناوی ئەو تەپۆڵکەیەوە ناونراوە. مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی پێش مێژوو و سەردەمی ئەکەدیەکان و کۆتاییەکانی سەردەمی [[ئاشوورییەکان]]. == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١٦) [[خێزان]] و (٨٥٨) کەس، کە (٤١٧) [[نێر]] و (٤٤١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 8om57fc3vt6hmty21lzj7db5tqnyfze 0 304038 1670197 1668720 2026-09-19T01:34:20Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1670197 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = شۆرک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|شورک}}<br>{{lang-en| Shork}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54629| 43.63083}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی شۆرک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54629| 43.63083 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٥٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''شۆرک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەردەڕەش]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١) [[خێزان]] و (٢) کەس، کە (١) [[نێر]] و (١) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] mcvb2s06a6wenvlyztfxxc69dcdzrnu 0 304052 1670167 1669485 2026-09-18T23:24:07Z Shaween 18477 /* ل */ 1670167 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئ == * [[ئەنتۆنیۆ ئەبۆندی]] (م. 1549)، ئەندازیار * [[جاکۆپۆ ئەمیگۆنی]] (1682–1752)، نەخشەکێش، دەستپێکی کاری لە ڤێنیز کرد * [[جوزێپە ئەنجێلی]] (1712–1798)، نەخشەکێش * [[جۆڤانی دا ئەسۆلا]] (سەدەی 16) == ب == [[File:Accademia - Procession in piazza San Marco by Gentile Bellini.jpg|thumb|[[جەنتیلە بەللینی]]، ''[[ڕێپێوان لە مەیدانی سان مارکۆ]]'']] [[File:View of the Grand Canal, Santa Maria della Salute and the Dogana from Campo Santa Maria Zobenigo by Bernardo Bellotto.JPG|thumb|[[بەرناردۆ بەللۆتۆ]]، ''بینینی کەناڵی گەورە: سانتا ماریا دێلا سالوتە و دۆگانە لە کامپۆ سانتا ماریا زۆبێنیگۆوە'']] * [[نیکۆلۆ بامبینی]] (1651–1736)، نەخشەکێش * [[مارکۆ باسایتی]] (نزیکەی 1470–1530)، نەخشەکێش، ڕکابەری جەنتیلە بەللینی * [[پێترۆ باسێجۆ]] (سەدەی 14)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[فرانچێسکۆ باسسانۆی گەنج]] (1549–1592)، نەخشەکێش، گەورەترین کوڕی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[جاکۆپۆ باسسانۆ]] (1510–1592)، نەخشەکێش * [[لێئاندڕۆ دا پۆنتە باسسانۆ]] (1557–1622)، نەخشەکێش، کوڕی سێیەمی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[لازارۆ باستێنی]] (1449–1512)، نەخشەکێش، مامۆستای ڤیتۆرە کارپاچۆ * [[جەنتیلە بەللینی]] (نزیکەی 1429–1507)، نەخشەکێشی فەرمی وێنەی پۆرترێتی [[دۆجەکانی ڤێنیز]] * [[جۆڤانی بەللینی]] (نزیکەی 1430–1516)، نەخشەکێش، بەگومان ناسراوترین ئەندامی خێزانی بەللینی * [[جاکۆپۆ بەللینی]] (نزیکەی 1400–نزیکەی 1470)، نەخشەکێش، باوکی جەنتیلە و جۆڤانی بەللینی * [[بەرناردۆ بەللۆتۆ]] (نزیکەی 1721/1722–1780)، نەخشەکێشی دیمەنی شار و چاپکار * [[جوزێپە بێنۆنی]] (1618–1684)، ئەندازیار * [[ئۆجین دێ بلا]] (1843–1932)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی [[کلاسیکی ئەکادیمی]] * [[بۆکاچۆ بۆکاچینۆ]] (نزیکەی 1467–نزیکەی 1525)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی ئێمیلیان * [[کامیڵۆ بۆیتۆ]] (1836–1914)، ئەندازیار و ئەندازیارێکی شارستانی * [[بارتۆلۆمێۆ بۆن]] (م. دوای 1464)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[جۆڤانی بۆن]] (1355–1443)،<ref>[http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 Giovanni Bon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117200413/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ }}, Art Renewal Center, last update March 18, 2005. Retrieved 2011-11-25.</ref> ئەندازیار، باوکی بارتۆلۆمێۆ بۆن * [[پاریس بۆردۆنە]] (1500–1571)، نەخشەکێش کە لەلایەن [[تیسیان]]ەوە ڕاهێنانی وەرگرتووە * [[جوزێپە بۆرساتۆ]] (1771–1849)، نەخشەکێش * [[ماتیا بۆرتۆلۆنی]] (1696–1750)، نەخشەکێش * [[فێڕوچۆ بۆرتۆلوتسی]] (1920–2007)، نەخشەکێش == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{div col|colwidth=30em}} *[[بێرناردۆ دادی]] (نزیکەی 1280–1348)<ref name=jpget>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/1069/bernardo-daddi-italian-active-about-1312-1348/ Biography and analysis of artist's style] at the J. Paul Getty Museum</ref> *[[پینۆ دایێنی]] (1939–2010) *[[ئۆتاڤیانو دا فائێنتسا]] (چالاک لە سەدەی 14) *[[ڤیتۆ دانکۆنا]] (1825–1884) *[[کۆزمۆ دانجێلی]] (1889–1968) *[[دانیێلە دا ڤۆڵتێرا]] (نزیکەی 1509–1566) *[[ئاوگوستۆ دێ ئارکانجێلیس]] (1868–؟) *[[کریستۆفانۆ دێلئالتسیمۆ]] (نزیکەی 1525–1605) *[[ڤینچێنتسۆ دێ میتا]] (1751–دوای 1805) *[[جوزێپە دێ سانکتیس]] (1858–1924) *[[سێرافینۆ دێ تیڤۆلی]] (1826–1892) *[[جۆرجۆ دێ ڤینچێنتسی]] (1884–1965) *[[لوییجی دێلێیدی]] (1784–1853) *[[فرانچێسکۆ دێنانتۆ]] (چالاک لە 1520–1532) *[[بێپە دێڤاڵلە]] (1940–2013) *[[فرا دیامانتە]] (نزیکەی 1430–نزیکەی 1498) *[[کریستۆفۆرۆ دیانا]] (1543–1636) *[[کارلۆ دۆڵچی]] (1616–1686) *[[دۆمێنیکینۆ]] (1581–1641) *[[فرانچێسکۆ پیۆ دۆتتی]] (لەدایکبووی 1956) *[[دۆمێنیکۆ دی بارتۆلۆ]] (نزیکەی 1400/1404–1445/1447) *[[پائۆلۆ دی فالکۆ]] (1674–؟) *[[دۆمێنیکۆ دی زانۆبی]] (چالاک لە 1460–1481) *[[دۆمێنیکۆ ڤێنێتسیانۆ]] (نزیکەی 1410–1461) *[[ئەنریکۆ دۆناتی]] (1909–2008) *[[ئێدێلبێرتۆ دۆزی]] (1852–1891) *[[دۆسۆ دۆسی]] (نزیکەی 1490–1542) *[[جوزێپە دروگمان]] (1810–1846) *[[دوچچۆ]] (1255–1319) *[[نیکۆلۆ دۆریگاتی]] (چالاک لە 1689–1736) {{div col end}} == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{div col|colwidth=30em}} *[[ڤینچێنتسۆ کابیاڤانکا]] (1827–1902)<ref name="Steingräber&Matteucci_p107">Steingräber, E., & Matteucci, G. 1984, p. 107.</ref> *[[کامیڵۆ کابوتی]] (1863–1922) *[[گوگلیێلمۆ کاچیا]] «ئیل مۆنکاڵڤۆ» (1568–1625) *[[پێترۆ فرانچێسکۆ کاچیاڵوپی]] (1735–1814) *[[ڤیچێنتسۆ کاچانێمیچی]] (چالاک لە 1530) *[[جۆڤانی کادیۆلی]] (نزیکەی 1710–1767) *[[پیۆ کاڵیێری]] (1848–؟) *[[باڵداسارە کاڵامای]] (1797–1851) *[[جوزێپە کاڵچیا]] (چالاک لە 1725) *[[بارتۆلۆمێۆ کاڵۆماتۆ]] (چالاک لە سەدەی 17) *[[ڕیناڵدۆ دی کاڵڤی]] (م. 1528) *[[پێترۆ کاڵزێتا]] (چالاک لە 1470–1500) *[[لوکا کامبیاسی]] (1527–1585) *[[میکێلە کاممارانۆ]] (1835–1920) *[[بارتۆلۆمێۆ دا کامۆلی]] (چالاک لە سەدەی 14) *[[ئاوگوستینۆ کامپانێلا]] (چالاک لە 1770) *[[گالێئاتسۆ کامپی]] (1475/1477–1536) *[[ڤینچێنتسۆ کامپی]] (1536–1591) *[[کانالێتۆ]] (1697–1768) *[[ڤینچێنتسۆ کاپۆبیانکی]] (1836–1928)<ref>[http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Morti/1928/n+3561-4154+Vol+7+Parte+2+Serie+B/007661032_00067.jpg.html Archivio di Stato di Roma]</ref> *[[بارتۆلۆمێۆ کاپۆراڵی]] (نزیکەی 1420–نزیکەی 1503/1505) *[[جوزێپە ئۆراتسیۆ کاپرێتی]] (1641–1725) *[[ئالیپراندۆ کاپریۆلی]] (چالاک لە 1575–1599) *[[دۆمێنیکۆ کاپریۆلی]] (1494–1528) *[[ئەنتۆنیۆ کاپولۆنگۆ]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[چەککۆ دێل کاراڤاجۆ]] (چالاک لە نزیکەی 1620) *[[مارکۆ کاردیسکۆ]] (نزیکەی 1486–نزیکەی 1542) *[[بارتۆلۆمێۆ کاردوچی]] (1560–1608) *[[لوکا کارلێڤاریس]] (1663–1730) *[[جولیۆ کارمیگنانی]] (1813–1890) *[[فرا سیمۆنە دا کارنولی]] (چالاک لە 1519) *[[پائۆلۆ کارۆسۆنە]] (لەدایکبووی 1941) *[[جوزێپە کارۆتسی]] (1864–1938) *[[ئاوگوستینۆ کاراچی]] (1557–1602) *[[ئانیبالە کاراچی]] (1560–1609) *[[لودۆڤیکۆ کاراچی]] (1555–1619) *[[کاراڤاجۆ]] (1573–1610) *[[فێرناندۆ کارکوپینۆ]] (1922–2003) *[[شۆلا کارلێتی]] (چالاک لە سەدەی 21) *[[ئەندرێئا کارلۆنە]] (1626–1697) *[[جۆڤانی باتیستا کارلۆنە]] (1603–1684) *[[جۆڤانی بێرناردۆ کارلۆنە]] (1590–1630) *[[دۆمێنیکۆ کارنۆڤالێ]] (چالاک لە 1564) *[[ڤیتۆرە کارپاچۆ|کارپاچۆ]] (نزیکەی 1460–نزیکەی 1525) *[[دۆمێنیکۆ کارپینۆنی]] (1566–1658) *[[ڕۆزالبا کاریێرا]] (1673–1757)<ref>{{cite web |last=Jeffares |first=Neil |title=Carriera, Rosalba |website=Dictionary of pastellists before 1800 |url=https://www.pastellists.com/articles/carriera.pdf |access-date=10 August 2026}}</ref> *[[نیکۆلۆ کاسۆلانی]] (1659–1714) *[[فێلیچە کاسۆراتی]] (1883–1963) *[[ستێفانۆ کاسیانی]] (1636–1714) *[[ئەندرێئا دێل کاستانیۆ]] (1421–1457) *[[لێئۆناردۆ کاستێلانی]] (1896–1984) *[[گوگلیێلمۆ کاستێلی]] (لەدایکبووی 1987) *[[رافائێلە کاستێلینی]] (م. 1864) *[[فابریتسیۆ کاستێلۆ]] (نزیکەی 1486–نزیکەی 1542) *[[ڤینچێنتسۆ کاتێنا]] (1470–1531) *[[پاسکواڵە کاتی]] (1550–1620) *[[پاولوچچۆ کاتتامارا]] (چالاک لە 1718) *[[جۆڤانی پائۆلۆ کاڤانیا]] (نزیکەی 1550–1627) *[[بێرناردۆ کاڤاڵینۆ]] (1616–1656) *[[جاکۆمۆ کاڤێدۆنە]] (1577–1660) *[[پائۆلۆ کایڵینا گەنج]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[ڕۆدۆلفۆ چێککۆتی]] (لەدایکبووی 1945) *[[ئەدریانو چێچۆنی]] (1836–1886) *[[کوینتۆ چێنی]] (1845–1917) *[[جولیا چێنتوریللی]] (1832–1872) *[[جاکۆمۆ چێروتی]] (1698–1767) *[[جۆڤانی ماریا چێرڤا]] (چالاک لە سەدەی 17) *[[فێلیچە چێرڤێتی]] (1718–1779) *[[ئارتورۆ چێککی]] (1886–1971) *[[تیتۆ چێلاتسی]] (1834–1892) *[[مارکۆ کیێریچە]] (1580–؟) *[[جۆرجۆ دێ کیریکۆ]] (1888–1978) *[[میکێلە چامپانتی]] (؟–1510) *[[کارلۆ چیگنانی]] (1628–1719) *[[جامبێتتینۆ چیگنارۆلی]] (1706–1770) *[[چیمابوێ]] (1240–1302) *[[مارکۆ چینگۆلانی]] (لەدایکبووی 1961) *[[ڤینچێنتسۆ چیڤێرکیۆ]] (1470–1544) *[[ڕۆبێرتۆ کلێریچی گەنج]] (1711–1748) *[[سیگیمۆندۆ کوککاپانی]] (1585–1643) *[[لێئۆناردۆ کۆککۆرانتە]] (1680–1750) *[[کۆڵانتۆنیۆ]] (نزیکەی 1420–نزیکەی 1460) *[[پیێرجۆرجۆ کۆلاوتتی]] (لەدایکبووی 1934) *[[میکێلە کۆڵتێلینی]] (1480–1542) *[[جاکۆمۆ کۆڵترینێ]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[چیما دا کۆنێلیانۆ]] (نزیکەی 1459–نزیکەی 1517) *[[جاکۆپۆ کۆپپی]] (1523–1591) *[[لوییجی کۆربێلینی]] (1901–1968) *[[جانیێتتۆ کۆردێلیاغی]] (چالاک لە سەرەتای سەدەی 16) *[[لێئۆناردۆ کۆرۆنا]] (1561–1605) *[[ئەنتۆنیۆ دا کۆرێجۆ|کۆرێجۆ]] (1494–1534) *[[هێرمان داڤید سالۆمۆن کۆرۆدی]] (1844–1905) *[[نیکۆلۆ کۆرسۆ]] (1446–نزیکەی 1512) *[[پێترۆ دا کۆرتۆنا]] (1596–1669) *[[فرانچێسکۆ دێل کۆسسا]] (1436–1478) *[[جۆڤانی کۆستا]] (1826–1903) *[[لۆرێنتسۆ کۆستا]] (1460–1535) *[[کارلۆ کۆتسا]] (نزیکەی 1700–1769) *[[جۆڤانی باتیستا کرێما]] (1883–1964) *[[دانیێلە کرێسپی]] (1598–1630) *[[جۆڤان باتیستا کرێسپی]] (ئیل چێرانۆ) (1573–1632) *[[جوزێپە ماریا کرێسپی]] (لۆ سپانیۆلۆ) (1665–1747) *[[دۆناتۆ کرێتی]] (1671–1749) *[[کارلۆ کریڤێللی]] (1430–1495) *[[ڤیتۆرە کریڤێللی]] (1440–1502) *[[باڵداسارە کرۆچە]] (1558–1628) *[[کارلۆ کورچی]] (1846–دوای 1916) *[[فرانچێسکۆ کوررادی]] (1570–1661) {{div col end}} == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{div col|colwidth=30em}} *[[جوزێپە لائێتسا]] (1835–1905) *[[جیرۆلامۆ لانچێرۆتتی]]، چالاک لە سەرەتای سەدەی 16 *[[جیرۆلامۆ لاماننا]] (1580–1640)<ref>{{cite book| first=Michael| last=Bryan| year=1889| title=Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical |volume=II L-Z |editor=Walter Armstrong |editor2=Robert Edmund Graves |page=7 | publisher=George Bell and Sons|location=London |url=https://books.google.com/books?id=K2cCAAAAYAAJ&q=Michael+Bryan+Painters+Engravers&pg=PA1}}</ref> *[[کارلۆ لامپارێللی]] (چالاک لە 1680) *[[تۆماسۆ لانچیزی]] (1603–1682) *[[ئاریستۆدێمۆ لاندی]] (چالاک دوای 1880)<ref>[https://books.google.com/books?id=7jUkAQAAIAAJ Rivista della ortoflorofrutticoltura italiana], 1878, page 166.</ref> *[[جۆڤانی لانفرانکۆ]] (1582–1647) *[[بێرناردینۆ لانینی]] (1511–نزیکەی 1578) *[[پێترۆ لائوری]] (سەدەی 17) *[[جۆڤانی لاڤێزاری]] (1817–1881) *[[بیچە لاتساری]] (1900–1981) *[[گرێگۆریۆ لاتسارینی]] (1655–1730) *[[ئەکیلە لێگا]] (1899–1934) *[[سیلڤێسترۆ لێگا]] (1826–1895) *[[ئەکیلە لێۆناردی]] (نزیکەی 1800–1870) *[[پێترۆ جۆڤانی لێۆنۆری]] (چالاک لە 1400) *[[نیکۆلا لێڤۆلی]] (1728–1801) *[[ئێرنێستۆ لێڤۆراتی]] (چالاک لە 1876–1898) *[[لیبێرالە دا ڤێرۆنا]] (1445–1530) *[[جێنێزیۆ لیبێرالە]] (سەدەی 16) *[[ئاوگوستۆ لیکاتا]] (1851–1942)<ref>[http://www.pinacotecabari.it Biographical dates] for painting ''Ricamatrice''.</ref> *[[جۆڤانی ئەنتۆنیۆ لیچینیۆ گەنج|جۆڤانی ئەنتۆنیۆ لیچینیۆ]] (نزیکەی 1515–1576) *[[ئۆلڤی لیێجی]] (1858–1939) *[[چێزارێ لیگاریۆ]] (1716–نزیکەی 1755) *[[بێرتۆ لینایوئۆلۆ]] (سەدەی 15) *[[فیلیپپینۆ لیپی]] (1457–1504) *[[فرا فیلیپپۆ لیپی]] (نزیکەی 1406–1469) *[[جاکۆمۆ لیپی]] (سەدەی 16) *[[جۆڤانی باتیستا لیڤیزانی]] (سەدەی 17) *[[جۆڤان فرانچێسکۆ لۆکاتێلی]] (1810–1882)<ref>[http://www.lombardiabeniculturali.it/stampe/schede/CM020-01397/ Lombardia Beni Cultirali] dates.</ref> *[[جۆڤانی ئاگوستینۆ دا لۆدی]] (نزیکەی 1470–نزیکەی 1519) *[[جۆڤانی لۆمباردۆ کاڵامیا]] (1849–دوای 1894)<ref>[https://books.google.com/books?id=SE5JAQAAIAAJ Galleria d'arte moderna di Palermo: catalogo delle opere.] – Page 239.</ref> *[[باربارا لۆنگی]] (1552–1638) *[[پێترۆ لۆنگی]] (1701–1785) *[[فرانچێسکۆ لۆنگۆ مانچینی]] (1880–1954) *[[ئەمبڕۆجۆ لۆرێنتسێتی]] (چالاک لە 1319–1348) *[[پێترۆ لۆرێنتسێتی]] (1280–1348) *[[پائۆلۆ دێ لۆرێنتسی]] (1733–دوای 1790) *[[لۆرێنتسۆ دی کرێدی]] (1459–1537) *[[لۆرێنتسۆ مۆناکۆ]] (1370–1425) *[[لۆرێنتسۆ ڤێنێتسیانۆ]] (چالاک لە نزیکەی 1370) *[[لۆرێنتسۆ لۆتتۆ]] (1480–1557) *[[ALO (artist)|ئاریستیدە لۆریا (ALO)]] *[[ڤینچێنتسۆ لۆریا]] (1850–1939) *[[لوکا دی تۆمێ]] (1330–1389) *[[جۆرجۆ لوککێزی]] (1855–1941) *[[بێرناردینۆ لووینی]] (1481–1532) {{div col end}} == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} {{پۆلی کۆمنز|Painters from Italy}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] ac0w6hy65ek1dz29taapny0nhmzqa05 1670232 1670167 2026-09-19T03:50:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670232 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} لە خوارەوە '''لیستێکە لە نیگارکێشانی ئیتاڵی''' (بە ڕێکوپێکی ئەلفوبێ) کە بەهۆی هونەرەکەیانەوە دیارن.  <div class="noprint"><div aria-labelledby="tocheading" class="toc plainlinks" role="navigation" style="text-align:left;"></div></div> == ئ == * [[ئەنتۆنیۆ ئەبۆندی]] (م. 1549)، ئەندازیار * [[جاکۆپۆ ئەمیگۆنی]] (1682–1752)، نەخشەکێش، دەستپێکی کاری لە ڤێنیز کرد * [[جوزێپە ئەنجێلی]] (1712–1798)، نەخشەکێش * [[جۆڤانی دا ئەسۆلا]] (سەدەی 16) == ب == [[File:Accademia - Procession in piazza San Marco by Gentile Bellini.jpg|thumb|[[جەنتیلە بەللینی]]، ''[[ڕێپێوان لە مەیدانی سان مارکۆ]]'']] [[File:View of the Grand Canal, Santa Maria della Salute and the Dogana from Campo Santa Maria Zobenigo by Bernardo Bellotto.JPG|thumb|[[بەرناردۆ بەللۆتۆ]]، ''بینینی کەناڵی گەورە: سانتا ماریا دێلا سالوتە و دۆگانە لە کامپۆ سانتا ماریا زۆبێنیگۆوە'']] * [[نیکۆلۆ بامبینی]] (1651–1736)، نەخشەکێش * [[مارکۆ باسایتی]] (نزیکەی 1470–1530)، نەخشەکێش، ڕکابەری جەنتیلە بەللینی * [[پێترۆ باسێجۆ]] (سەدەی 14)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[فرانچێسکۆ باسسانۆی گەنج]] (1549–1592)، نەخشەکێش، گەورەترین کوڕی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[جاکۆپۆ باسسانۆ]] (1510–1592)، نەخشەکێش * [[لێئاندڕۆ دا پۆنتە باسسانۆ]] (1557–1622)، نەخشەکێش، کوڕی سێیەمی جاکۆپۆ باسسانۆ * [[لازارۆ باستێنی]] (1449–1512)، نەخشەکێش، مامۆستای ڤیتۆرە کارپاچۆ * [[جەنتیلە بەللینی]] (نزیکەی 1429–1507)، نەخشەکێشی فەرمی وێنەی پۆرترێتی [[دۆجەکانی ڤێنیز]] * [[جۆڤانی بەللینی]] (نزیکەی 1430–1516)، نەخشەکێش، بەگومان ناسراوترین ئەندامی خێزانی بەللینی * [[جاکۆپۆ بەللینی]] (نزیکەی 1400–نزیکەی 1470)، نەخشەکێش، باوکی جەنتیلە و جۆڤانی بەللینی * [[بەرناردۆ بەللۆتۆ]] (نزیکەی 1721/1722–1780)، نەخشەکێشی دیمەنی شار و چاپکار * [[جوزێپە بێنۆنی]] (1618–1684)، ئەندازیار * [[ئۆجین دێ بلا]] (1843–1932)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی [[کلاسیکی ئەکادیمی]] * [[بۆکاچۆ بۆکاچینۆ]] (نزیکەی 1467–نزیکەی 1525)، نەخشەکێش لە قوتابخانەی ئێمیلیان * [[کامیڵۆ بۆیتۆ]] (1836–1914)، ئەندازیار و ئەندازیارێکی شارستانی * [[بارتۆلۆمێۆ بۆن]] (م. دوای 1464)، ئەندازیار و پەیکەرتاش * [[جۆڤانی بۆن]] (1355–1443)،<ref>[http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 Giovanni Bon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111117200413/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ }}, Art Renewal Center, last update March 18, 2005. Retrieved 2011-11-25.</ref> ئەندازیار، باوکی بارتۆلۆمێۆ بۆن * [[پاریس بۆردۆنە]] (1500–1571)، نەخشەکێش کە لەلایەن [[تیسیان]]ەوە ڕاهێنانی وەرگرتووە * [[جوزێپە بۆرساتۆ]] (1771–1849)، نەخشەکێش * [[ماتیا بۆرتۆلۆنی]] (1696–1750)، نەخشەکێش * [[فێڕوچۆ بۆرتۆلوتسی]] (1920–2007)، نەخشەکێش == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == د == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{div col|colwidth=30em}} *[[بێرناردۆ دادی]] (نزیکەی 1280–1348)<ref name=jpget>[http://www.getty.edu/art/collection/artists/1069/bernardo-daddi-italian-active-about-1312-1348/ Biography and analysis of artist's style] at the J. Paul Getty Museum</ref> *[[پینۆ دایێنی]] (1939–2010) *[[ئۆتاڤیانو دا فائێنتسا]] (چالاک لە سەدەی 14) *[[ڤیتۆ دانکۆنا]] (1825–1884) *[[کۆزمۆ دانجێلی]] (1889–1968) *[[دانیێلە دا ڤۆڵتێرا]] (نزیکەی 1509–1566) *[[ئاوگوستۆ دێ ئارکانجێلیس]] (1868–؟) *[[کریستۆفانۆ دێلئالتسیمۆ]] (نزیکەی 1525–1605) *[[ڤینچێنتسۆ دێ میتا]] (1751–دوای 1805) *[[جوزێپە دێ سانکتیس]] (1858–1924) *[[سێرافینۆ دێ تیڤۆلی]] (1826–1892) *[[جۆرجۆ دێ ڤینچێنتسی]] (1884–1965) *[[لوییجی دێلێیدی]] (1784–1853) *[[فرانچێسکۆ دێنانتۆ]] (چالاک لە 1520–1532) *[[بێپە دێڤاڵلە]] (1940–2013) *[[فرا دیامانتە]] (نزیکەی 1430–نزیکەی 1498) *[[کریستۆفۆرۆ دیانا]] (1543–1636) *[[کارلۆ دۆڵچی]] (1616–1686) *[[دۆمێنیکینۆ]] (1581–1641) *[[فرانچێسکۆ پیۆ دۆتتی]] (لەدایکبووی 1956) *[[دۆمێنیکۆ دی بارتۆلۆ]] (نزیکەی 1400/1404–1445/1447) *[[پائۆلۆ دی فالکۆ]] (1674–؟) *[[دۆمێنیکۆ دی زانۆبی]] (چالاک لە 1460–1481) *[[دۆمێنیکۆ ڤێنێتسیانۆ]] (نزیکەی 1410–1461) *[[ئەنریکۆ دۆناتی]] (1909–2008) *[[ئێدێلبێرتۆ دۆزی]] (1852–1891) *[[دۆسۆ دۆسی]] (نزیکەی 1490–1542) *[[جوزێپە دروگمان]] (1810–1846) *[[دوچچۆ]] (1255–1319) *[[نیکۆلۆ دۆریگاتی]] (چالاک لە 1689–1736) {{div col end}} == و == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == گ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هـ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == من == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ج == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ک == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{div col|colwidth=30em}} *[[ڤینچێنتسۆ کابیاڤانکا]] (1827–1902)<ref name="Steingräber&Matteucci_p107">Steingräber, E., & Matteucci, G. 1984, p. 107.</ref> *[[کامیڵۆ کابوتی]] (1863–1922) *[[گوگلیێلمۆ کاچیا]] «ئیل مۆنکاڵڤۆ» (1568–1625) *[[پێترۆ فرانچێسکۆ کاچیاڵوپی]] (1735–1814) *[[ڤیچێنتسۆ کاچانێمیچی]] (چالاک لە 1530) *[[جۆڤانی کادیۆلی]] (نزیکەی 1710–1767) *[[پیۆ کاڵیێری]] (1848–؟) *[[باڵداسارە کاڵامای]] (1797–1851) *[[جوزێپە کاڵچیا]] (چالاک لە 1725) *[[بارتۆلۆمێۆ کاڵۆماتۆ]] (چالاک لە سەدەی 17) *[[ڕیناڵدۆ دی کاڵڤی]] (م. 1528) *[[پێترۆ کاڵزێتا]] (چالاک لە 1470–1500) *[[لوکا کامبیاسی]] (1527–1585) *[[میکێلە کاممارانۆ]] (1835–1920) *[[بارتۆلۆمێۆ دا کامۆلی]] (چالاک لە سەدەی 14) *[[ئاوگوستینۆ کامپانێلا]] (چالاک لە 1770) *[[گالێئاتسۆ کامپی]] (1475/1477–1536) *[[ڤینچێنتسۆ کامپی]] (1536–1591) *[[کانالێتۆ]] (1697–1768) *[[ڤینچێنتسۆ کاپۆبیانکی]] (1836–1928)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Morti/1928/n+3561-4154+Vol+7+Parte+2+Serie+B/007661032_00067.jpg.html |سەردێڕ=Archivio di Stato di Roma |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |archive-url=https://web.archive.org/web/20250902082745/http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Morti/1928/n+3561-4154+Vol+7+Parte+2+Serie+B/007661032_00067.jpg.html |url-status=dead }}</ref> *[[بارتۆلۆمێۆ کاپۆراڵی]] (نزیکەی 1420–نزیکەی 1503/1505) *[[جوزێپە ئۆراتسیۆ کاپرێتی]] (1641–1725) *[[ئالیپراندۆ کاپریۆلی]] (چالاک لە 1575–1599) *[[دۆمێنیکۆ کاپریۆلی]] (1494–1528) *[[ئەنتۆنیۆ کاپولۆنگۆ]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[چەککۆ دێل کاراڤاجۆ]] (چالاک لە نزیکەی 1620) *[[مارکۆ کاردیسکۆ]] (نزیکەی 1486–نزیکەی 1542) *[[بارتۆلۆمێۆ کاردوچی]] (1560–1608) *[[لوکا کارلێڤاریس]] (1663–1730) *[[جولیۆ کارمیگنانی]] (1813–1890) *[[فرا سیمۆنە دا کارنولی]] (چالاک لە 1519) *[[پائۆلۆ کارۆسۆنە]] (لەدایکبووی 1941) *[[جوزێپە کارۆتسی]] (1864–1938) *[[ئاوگوستینۆ کاراچی]] (1557–1602) *[[ئانیبالە کاراچی]] (1560–1609) *[[لودۆڤیکۆ کاراچی]] (1555–1619) *[[کاراڤاجۆ]] (1573–1610) *[[فێرناندۆ کارکوپینۆ]] (1922–2003) *[[شۆلا کارلێتی]] (چالاک لە سەدەی 21) *[[ئەندرێئا کارلۆنە]] (1626–1697) *[[جۆڤانی باتیستا کارلۆنە]] (1603–1684) *[[جۆڤانی بێرناردۆ کارلۆنە]] (1590–1630) *[[دۆمێنیکۆ کارنۆڤالێ]] (چالاک لە 1564) *[[ڤیتۆرە کارپاچۆ|کارپاچۆ]] (نزیکەی 1460–نزیکەی 1525) *[[دۆمێنیکۆ کارپینۆنی]] (1566–1658) *[[ڕۆزالبا کاریێرا]] (1673–1757)<ref>{{cite web |last=Jeffares |first=Neil |title=Carriera, Rosalba |website=Dictionary of pastellists before 1800 |url=https://www.pastellists.com/articles/carriera.pdf |access-date=10 August 2026}}</ref> *[[نیکۆلۆ کاسۆلانی]] (1659–1714) *[[فێلیچە کاسۆراتی]] (1883–1963) *[[ستێفانۆ کاسیانی]] (1636–1714) *[[ئەندرێئا دێل کاستانیۆ]] (1421–1457) *[[لێئۆناردۆ کاستێلانی]] (1896–1984) *[[گوگلیێلمۆ کاستێلی]] (لەدایکبووی 1987) *[[رافائێلە کاستێلینی]] (م. 1864) *[[فابریتسیۆ کاستێلۆ]] (نزیکەی 1486–نزیکەی 1542) *[[ڤینچێنتسۆ کاتێنا]] (1470–1531) *[[پاسکواڵە کاتی]] (1550–1620) *[[پاولوچچۆ کاتتامارا]] (چالاک لە 1718) *[[جۆڤانی پائۆلۆ کاڤانیا]] (نزیکەی 1550–1627) *[[بێرناردۆ کاڤاڵینۆ]] (1616–1656) *[[جاکۆمۆ کاڤێدۆنە]] (1577–1660) *[[پائۆلۆ کایڵینا گەنج]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[ڕۆدۆلفۆ چێککۆتی]] (لەدایکبووی 1945) *[[ئەدریانو چێچۆنی]] (1836–1886) *[[کوینتۆ چێنی]] (1845–1917) *[[جولیا چێنتوریللی]] (1832–1872) *[[جاکۆمۆ چێروتی]] (1698–1767) *[[جۆڤانی ماریا چێرڤا]] (چالاک لە سەدەی 17) *[[فێلیچە چێرڤێتی]] (1718–1779) *[[ئارتورۆ چێککی]] (1886–1971) *[[تیتۆ چێلاتسی]] (1834–1892) *[[مارکۆ کیێریچە]] (1580–؟) *[[جۆرجۆ دێ کیریکۆ]] (1888–1978) *[[میکێلە چامپانتی]] (؟–1510) *[[کارلۆ چیگنانی]] (1628–1719) *[[جامبێتتینۆ چیگنارۆلی]] (1706–1770) *[[چیمابوێ]] (1240–1302) *[[مارکۆ چینگۆلانی]] (لەدایکبووی 1961) *[[ڤینچێنتسۆ چیڤێرکیۆ]] (1470–1544) *[[ڕۆبێرتۆ کلێریچی گەنج]] (1711–1748) *[[سیگیمۆندۆ کوککاپانی]] (1585–1643) *[[لێئۆناردۆ کۆککۆرانتە]] (1680–1750) *[[کۆڵانتۆنیۆ]] (نزیکەی 1420–نزیکەی 1460) *[[پیێرجۆرجۆ کۆلاوتتی]] (لەدایکبووی 1934) *[[میکێلە کۆڵتێلینی]] (1480–1542) *[[جاکۆمۆ کۆڵترینێ]] (چالاک لە سەدەی 16) *[[چیما دا کۆنێلیانۆ]] (نزیکەی 1459–نزیکەی 1517) *[[جاکۆپۆ کۆپپی]] (1523–1591) *[[لوییجی کۆربێلینی]] (1901–1968) *[[جانیێتتۆ کۆردێلیاغی]] (چالاک لە سەرەتای سەدەی 16) *[[لێئۆناردۆ کۆرۆنا]] (1561–1605) *[[ئەنتۆنیۆ دا کۆرێجۆ|کۆرێجۆ]] (1494–1534) *[[هێرمان داڤید سالۆمۆن کۆرۆدی]] (1844–1905) *[[نیکۆلۆ کۆرسۆ]] (1446–نزیکەی 1512) *[[پێترۆ دا کۆرتۆنا]] (1596–1669) *[[فرانچێسکۆ دێل کۆسسا]] (1436–1478) *[[جۆڤانی کۆستا]] (1826–1903) *[[لۆرێنتسۆ کۆستا]] (1460–1535) *[[کارلۆ کۆتسا]] (نزیکەی 1700–1769) *[[جۆڤانی باتیستا کرێما]] (1883–1964) *[[دانیێلە کرێسپی]] (1598–1630) *[[جۆڤان باتیستا کرێسپی]] (ئیل چێرانۆ) (1573–1632) *[[جوزێپە ماریا کرێسپی]] (لۆ سپانیۆلۆ) (1665–1747) *[[دۆناتۆ کرێتی]] (1671–1749) *[[کارلۆ کریڤێللی]] (1430–1495) *[[ڤیتۆرە کریڤێللی]] (1440–1502) *[[باڵداسارە کرۆچە]] (1558–1628) *[[کارلۆ کورچی]] (1846–دوای 1916) *[[فرانچێسکۆ کوررادی]] (1570–1661) {{div col end}} == ل == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> {{div col|colwidth=30em}} *[[جوزێپە لائێتسا]] (1835–1905) *[[جیرۆلامۆ لانچێرۆتتی]]، چالاک لە سەرەتای سەدەی 16 *[[جیرۆلامۆ لاماننا]] (1580–1640)<ref>{{cite book| first=Michael| last=Bryan| year=1889| title=Dictionary of Painters and Engravers, Biographical and Critical |volume=II L-Z |editor=Walter Armstrong |editor2=Robert Edmund Graves |page=7 | publisher=George Bell and Sons|location=London |url=https://books.google.com/books?id=K2cCAAAAYAAJ&q=Michael+Bryan+Painters+Engravers&pg=PA1}}</ref> *[[کارلۆ لامپارێللی]] (چالاک لە 1680) *[[تۆماسۆ لانچیزی]] (1603–1682) *[[ئاریستۆدێمۆ لاندی]] (چالاک دوای 1880)<ref>[https://books.google.com/books?id=7jUkAQAAIAAJ Rivista della ortoflorofrutticoltura italiana], 1878, page 166.</ref> *[[جۆڤانی لانفرانکۆ]] (1582–1647) *[[بێرناردینۆ لانینی]] (1511–نزیکەی 1578) *[[پێترۆ لائوری]] (سەدەی 17) *[[جۆڤانی لاڤێزاری]] (1817–1881) *[[بیچە لاتساری]] (1900–1981) *[[گرێگۆریۆ لاتسارینی]] (1655–1730) *[[ئەکیلە لێگا]] (1899–1934) *[[سیلڤێسترۆ لێگا]] (1826–1895) *[[ئەکیلە لێۆناردی]] (نزیکەی 1800–1870) *[[پێترۆ جۆڤانی لێۆنۆری]] (چالاک لە 1400) *[[نیکۆلا لێڤۆلی]] (1728–1801) *[[ئێرنێستۆ لێڤۆراتی]] (چالاک لە 1876–1898) *[[لیبێرالە دا ڤێرۆنا]] (1445–1530) *[[جێنێزیۆ لیبێرالە]] (سەدەی 16) *[[ئاوگوستۆ لیکاتا]] (1851–1942)<ref>[http://www.pinacotecabari.it Biographical dates] for painting ''Ricamatrice''.</ref> *[[جۆڤانی ئەنتۆنیۆ لیچینیۆ گەنج|جۆڤانی ئەنتۆنیۆ لیچینیۆ]] (نزیکەی 1515–1576) *[[ئۆلڤی لیێجی]] (1858–1939) *[[چێزارێ لیگاریۆ]] (1716–نزیکەی 1755) *[[بێرتۆ لینایوئۆلۆ]] (سەدەی 15) *[[فیلیپپینۆ لیپی]] (1457–1504) *[[فرا فیلیپپۆ لیپی]] (نزیکەی 1406–1469) *[[جاکۆمۆ لیپی]] (سەدەی 16) *[[جۆڤانی باتیستا لیڤیزانی]] (سەدەی 17) *[[جۆڤان فرانچێسکۆ لۆکاتێلی]] (1810–1882)<ref>[http://www.lombardiabeniculturali.it/stampe/schede/CM020-01397/ Lombardia Beni Cultirali] dates.</ref> *[[جۆڤانی ئاگوستینۆ دا لۆدی]] (نزیکەی 1470–نزیکەی 1519) *[[جۆڤانی لۆمباردۆ کاڵامیا]] (1849–دوای 1894)<ref>[https://books.google.com/books?id=SE5JAQAAIAAJ Galleria d'arte moderna di Palermo: catalogo delle opere.] – Page 239.</ref> *[[باربارا لۆنگی]] (1552–1638) *[[پێترۆ لۆنگی]] (1701–1785) *[[فرانچێسکۆ لۆنگۆ مانچینی]] (1880–1954) *[[ئەمبڕۆجۆ لۆرێنتسێتی]] (چالاک لە 1319–1348) *[[پێترۆ لۆرێنتسێتی]] (1280–1348) *[[پائۆلۆ دێ لۆرێنتسی]] (1733–دوای 1790) *[[لۆرێنتسۆ دی کرێدی]] (1459–1537) *[[لۆرێنتسۆ مۆناکۆ]] (1370–1425) *[[لۆرێنتسۆ ڤێنێتسیانۆ]] (چالاک لە نزیکەی 1370) *[[لۆرێنتسۆ لۆتتۆ]] (1480–1557) *[[ALO (artist)|ئاریستیدە لۆریا (ALO)]] *[[ڤینچێنتسۆ لۆریا]] (1850–1939) *[[لوکا دی تۆمێ]] (1330–1389) *[[جۆرجۆ لوککێزی]] (1855–1941) *[[بێرناردینۆ لووینی]] (1481–1532) {{div col end}} == م == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ن == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ۆ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == پ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڕ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == س == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ت == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == یو == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == ڤ == <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == و == * کارلۆ ڤۆستری (١٨٦٥-١٩٤٣) <ref name="Abrami">{{Cite book|last=Abrami|first=Walter|url=https://sites.google.com/site/romonsracvia/0qofslp4voa4o|title=Carlo Wostry: Da San Giusto a San Francisco|last2=Resciniti|first2=Lorenza|date=2000|publisher=Comune di Trieste, Civici Musei di Storia ed Arte|isbn=888737709X|location=Trieste|access-date=28 July 2019}}</ref> <templatestyles src="Div col/styles.css" /> == هەروەها سەیری بکە == {{دەروازە|Biography|Italy|Lists|Visual arts}} * لیستی ئیتاڵیەکان * لیستی نیگارکێشانی میلانی == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}}{{Clear}} {{پۆلی کۆمنز|Painters from Italy}} [[پۆل:وێنەکێشە ئیتالییەکان]] 71p8lqyo7ppdbljxx8k2s134hlc4liq 1 304059 1670233 1668974 2026-09-19T03:50:29Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670233 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لیستی نیگارکێشانی ئیتاڵی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1668973 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20111117200413/http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 بۆ http://www.artrenewal.org/pages/artist.php?artistid=4068 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٠٧، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لیستی نیگارکێشانی ئیتاڵی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670232 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250902082745/http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Morti/1928/n+3561-4154+Vol+7+Parte+2+Serie+B/007661032_00067.jpg.html بۆ http://www.antenati.san.beniculturali.it/v/Archivio+di+Stato+di+Roma/Stato+civile+italiano/Roma/Morti/1928/n+3561-4154+Vol+7+Parte+2+Serie+B/007661032_00067.jpg.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٥٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) pzwlglm9xiq0x5b0hmrwa2yhmtaj6ju 1 304071 1669945 1669387 2026-09-18T13:44:14Z Pirehelokan 5097 و 1669945 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام == سڵاوو ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا،سەبارەت بە سڕینەوەی خێرای پەڕەی «بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان»، تکایە داواکارم دووبارە بە بڕیارەکەدا بچنەوە. پێدەچێت هەڵەتێگەیشتنێک ڕوویدابێت کە گوایە ئەم پەڕەیە بۆ مەبەستی خراپ بەکارهێنان یان ڕیکلامی سیاسی دروستکراوە، بەڵام بە پێچەوانەوە، ناوەڕۆکی پەڕەکە بەپێی ستانداردە فەرمییەکانی ویکیپیدیا و بە شێوازێکی بێلایەنانە و ئینسایکلۆپیدی نووسرابوو.ئامانجی ئێمە تەنیا ناساندنی ڕێکخراوەکە و دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکان بووە بۆ خوێنەران، نەک خراپ بەکارهێنانی سەکۆکە. تکایە دەرفەتێکمان پێبدەن بۆ گەڕاندنەوە و پێداچوونەوەی پەڕەکە، تاوەکو ئەگەر هەر کەمکوڕییەک یان شوێنێکی نادیار هەبێت، بەپێی ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕێکی بخەینەوە.سوپاس بۆ ماندووبوون و پاراستنی کوالێتی ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] بەڕێز ڕێکخراوەکە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدار]] نییە بە درووستکردنەوەی ئەم وتارە دووبارە و سێبارە تۆ شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکەی لەجیاتی گفتوگۆکردن ئەمەش [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکردنی]] لێدەکەوێتەوە گەر بەردەوامی ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو و ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا، ::سەبارەت بە سڕینەوەی وتاری (بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان) بە هۆکاری «کەمیی بایەخی ئینسایکلۆپیدی»، وەک نووسەر یان لایەنگری ئەم بابەتە هیوادارم ئەم ڕوونکردنەوەیە وەک هەوڵێک بۆ هاوکاری و بەرزکردنەوەی کوالێتی ویکیپیدیا وەربگرن، نەک وەک شەڕەدەستکاری یان پێداگری بێ بنەما. ::ئێمە تەواو ڕێز لە یاسا و پێوەرەکانی ویکیپیدیا دەگرین بۆ پاراستنی ئاستی زانستیی ئەم سەکۆیە. مەبەستی ئێمە لە دروستکردنی ئەم پەڕەیە، دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکانی خوێنەری کوردە سەبارەت بە ڕووداو و ڕێکخراوە چالاکەکانی سەر گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان. ئەگەرچی ڕەنگە لە داڕشتنی سەرەتاییدا کەمکوڕی لە ڕووی سەرچاوە یان شێوازی نووسیندا بووبێت کە پێوەرەکانی بایەخی بەڕوونی نیشان نەدابێت، بەڵام ئامادەین بە هاوکاری و ڕێنوێنیی ئێوە وتارەکە بە جۆرێک دابڕێژینەوە کە لەگەڵ بنەماکانی بێلایەنی و سەرچاوەی باوەڕپێکراودا بگونجێت. ::داواکارم هاوکاریمان بکەن و ڕێنوێنیمان بکەن کە چۆن دەتوانین وتارەکە چاک بکەین، یان دەرفەتمان پێ بدەن لە ڕەشنووسێکدا (Draft) پێداچوونەوەی بۆ بکەین پێش بڵاوکردنەوەی کۆتایی، تاوەکو زانیارییەکان بە شێوازێکی زانستی و سوودبەخش بگەنە خوێنەران. ::لەگەڵ ڕێز و پێزانینم بۆ ماندووبوونتان [[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ١١:٥٤، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] بەرێوەبەری سڕینەوەی پێشوو بانگ دەکەم تا لێدوانەکەتان ببینێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٣١، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::لە ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە]]. ئێرە شوێنی بانگەشە یان ناساندنی ڕێکخراوێک یان باسکردنی ئایدیای نوێ نیە. ئەوەی دەنووسرێ پێویستە پێشتر لە چەند [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]]دا باسی کرابێ. ئەو سەرچاوانەی دەربارەی وتاری بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان دیم یەکێک ماڵپەڕی خۆیان بوو، دووەم کوردیپیدیا کە هەموو شتێک بێ لێپرسینەوە بڵاو دەکاتەوە، سێهەم ماڵپەڕێک کە دیار نیە هی کێیە و لە کوێیە. ئەمانە نابن بە سەرچاوە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٣:٤٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) q9cyllsfsm7teq73lzidl2zljs1n55f 1670396 1669945 2026-09-19T10:50:49Z ~2026-50469-17 79198 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ بەشی نوێ 1670396 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە وەڵام == سڵاوو ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا،سەبارەت بە سڕینەوەی خێرای پەڕەی «بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان»، تکایە داواکارم دووبارە بە بڕیارەکەدا بچنەوە. پێدەچێت هەڵەتێگەیشتنێک ڕوویدابێت کە گوایە ئەم پەڕەیە بۆ مەبەستی خراپ بەکارهێنان یان ڕیکلامی سیاسی دروستکراوە، بەڵام بە پێچەوانەوە، ناوەڕۆکی پەڕەکە بەپێی ستانداردە فەرمییەکانی ویکیپیدیا و بە شێوازێکی بێلایەنانە و ئینسایکلۆپیدی نووسرابوو.ئامانجی ئێمە تەنیا ناساندنی ڕێکخراوەکە و دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکان بووە بۆ خوێنەران، نەک خراپ بەکارهێنانی سەکۆکە. تکایە دەرفەتێکمان پێبدەن بۆ گەڕاندنەوە و پێداچوونەوەی پەڕەکە، تاوەکو ئەگەر هەر کەمکوڕییەک یان شوێنێکی نادیار هەبێت، بەپێی ڕێساکانی ویکیپیدیا ڕێکی بخەینەوە.سوپاس بۆ ماندووبوون و پاراستنی کوالێتی ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ٢٢:٥٣، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] بەڕێز ڕێکخراوەکە [[ویکیپیدیا:بایەخداری|بایەخدار]] نییە بە درووستکردنەوەی ئەم وتارە دووبارە و سێبارە تۆ شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکەی لەجیاتی گفتوگۆکردن ئەمەش [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|بەربەستکردنی]] لێدەکەوێتەوە گەر بەردەوامی ھەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٢٣، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو و ڕێز بۆ بەڕێوەبەرانی هێژای ویکیپیدیا، ::سەبارەت بە سڕینەوەی وتاری (بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان) بە هۆکاری «کەمیی بایەخی ئینسایکلۆپیدی»، وەک نووسەر یان لایەنگری ئەم بابەتە هیوادارم ئەم ڕوونکردنەوەیە وەک هەوڵێک بۆ هاوکاری و بەرزکردنەوەی کوالێتی ویکیپیدیا وەربگرن، نەک وەک شەڕەدەستکاری یان پێداگری بێ بنەما. ::ئێمە تەواو ڕێز لە یاسا و پێوەرەکانی ویکیپیدیا دەگرین بۆ پاراستنی ئاستی زانستیی ئەم سەکۆیە. مەبەستی ئێمە لە دروستکردنی ئەم پەڕەیە، دەوڵەمەندکردنی زانیارییەکانی خوێنەری کوردە سەبارەت بە ڕووداو و ڕێکخراوە چالاکەکانی سەر گۆڕەپانی سیاسیی کوردستان. ئەگەرچی ڕەنگە لە داڕشتنی سەرەتاییدا کەمکوڕی لە ڕووی سەرچاوە یان شێوازی نووسیندا بووبێت کە پێوەرەکانی بایەخی بەڕوونی نیشان نەدابێت، بەڵام ئامادەین بە هاوکاری و ڕێنوێنیی ئێوە وتارەکە بە جۆرێک دابڕێژینەوە کە لەگەڵ بنەماکانی بێلایەنی و سەرچاوەی باوەڕپێکراودا بگونجێت. ::داواکارم هاوکاریمان بکەن و ڕێنوێنیمان بکەن کە چۆن دەتوانین وتارەکە چاک بکەین، یان دەرفەتمان پێ بدەن لە ڕەشنووسێکدا (Draft) پێداچوونەوەی بۆ بکەین پێش بڵاوکردنەوەی کۆتایی، تاوەکو زانیارییەکان بە شێوازێکی زانستی و سوودبەخش بگەنە خوێنەران. ::لەگەڵ ڕێز و پێزانینم بۆ ماندووبوونتان [[بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|ڕەندمەریوانی]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ڕەندمەریوانی|لێدوان]]) ١١:٥٤، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] بەرێوەبەری سڕینەوەی پێشوو بانگ دەکەم تا لێدوانەکەتان ببینێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٣١، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::::لە ویکیپیدیا [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە]]. ئێرە شوێنی بانگەشە یان ناساندنی ڕێکخراوێک یان باسکردنی ئایدیای نوێ نیە. ئەوەی دەنووسرێ پێویستە پێشتر لە چەند [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]]دا باسی کرابێ. ئەو سەرچاوانەی دەربارەی وتاری بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان دیم یەکێک ماڵپەڕی خۆیان بوو، دووەم کوردیپیدیا کە هەموو شتێک بێ لێپرسینەوە بڵاو دەکاتەوە، سێهەم ماڵپەڕێک کە دیار نیە هی کێیە و لە کوێیە. ئەمانە نابن بە سەرچاوە. سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٣:٤٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == بەڕێوەبەرانی ویکیپیدیای کوردی ،سڵاو، ئەم پەیامە وەک داواکارییەک بۆ پێداچوونەوە و لادانی بەربەستی سەر ئەم هەژمارە دەنێرم.پاش وردبوونەوە لە تێبینییەکانی بەڕێوەبەرایەتی سەبارەت بە وتاری بزووتنەوەی ئایندەی کوردستان، کە لەگەڵ بنەمای بێلایەنی و سیاسەتی توێژینەوەی سەرەتاییی ویکیپیدیادا نەدەگونجا. کێشەی سەرچاوەکانیش بەهۆی نەشارەزایی لە شێوازی تەکنیکیی جێگیرکردنی لینکەکان بووە.داواکارم دەرفەتی دەستکاریکردنم پێببەخشن و بەربەستەکە لابدەن، بەمەبەستی ئەنجامدانی ئەم چاکسازییە ڕیشەیییانە لەسەر وتارەکە: ١. کورتکردنەوەی وتارەکە بۆ کورتەوتارێکی فەرمی و سارد (Stub Article) کە تەنها ناسنامە، مێژووی دامەزراندن و شێوازی خەباتی تێدا بێت، بەبێ چوونە ناو وردەکاریی ئایدۆلۆژی یان دروشمی سیاسی. ٢. سڕینەوەی تەواوی ئەو بەشانەی کە تۆنی ڕیکلامی یان لایەنگرییان پێوە دیارە. ٣. ڕێکخستنەوەی سەرچاوەکان و بەستنەوەی ڕاستەوخۆی دەقەکان تەنها بەو سەرچاوە میدیاییە دەرەکییانەی کە فەرمین و لە دەرەوەی بزووتنەوەکە بڵاوکراونەتەوە.ئامانجی ئێمە تەنها بوونی وتارێکی بێلایەن و ستانداردە لەم ئینسایکلۆپیدیایەدا. چاوەڕوانی وەڵام و لادانی بەربەستەکەین بۆ دەستپێکردنی چاکسازییەکان.لەگەڵ ڕێزدا،[[تایبەت:بەشدارییەکان/~2026-50469-17|~2026-50469-17]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:~2026-50469-17|talk]]) ١٠:٥٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 01zp6gjsy28xiia2q4iqo2dct0ygj67 0 304079 1669967 1669598 2026-09-18T16:31:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Mario Vargas Llosa}} 1669967 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | honorific_prefix = | name = ماریۆ ڤارگاس یۆسا | honorific_suffix = {{post-nominals|size=100%|list=[[Order of the Sun of Peru|OSP]] [[Order of Christopher Columbus|OCC]]}} | image = Mario Vargas Llosa LCCN2020733847 (cropped).png | caption = ڤارگاس یۆسا لە ١٩٨٦ | birth_name = | birth_date = {{birth date|df=yes|1936|3|28}} | birth_place = [[ئەرێکیپا]]، [[پێروو]] | death_date = {{death date and age|2025|4|13|1936|3|28|df=yes}} | death_place = [[لیما]]، [[پێروو]] | citizenship = {{plainlist| * پێروو * ئیسپانی (لە{{nbsp}}1993) * Dominican Republic (لە{{nbsp}}2023) }} | education = {{plainlist| * [[زانکۆی نیشتیمانیی سان مارکۆس]] * [[زانکۆی کۆمپلوتێنسەی مادرید]] }} | occupation = | title = [[ماریۆ ڤارگاس یۆسا]] (from{{nbsp}}2011) | political_party = [[People's Liberty]] (2023–2025) | other_party = {{plainlist| * [[Liberty Movement]] (1987–1993) * [[Democratic Front (Peru)|Democratic Front]] (1988–1990) }} | spouse = {{plainlist| * {{marriage|[[خولیا ئۆرکیدی]]|١٩٥٥|١٩٦٤|end=div}} * {{marriage|پاتریسیا یۆسا|١٩٦٥|٢٠١٥|end=separated}} }} | partner = [[ئیزابێل پرێسلەر]] (٢٠١٥–٢٠٢٢) | children = [[ئالڤارۆ ڤارگاس یۆسا]] | website = {{Official website|catedravargasllosa.org|name={{lang|es|کاتێدرا ڤارگاس یۆسا}}}} | module = {{Infobox writer | embed = yes | period = | genre = <!-- or: | genres = --> | subject = <!-- or: | subjects = --> | movement = [[ئەمریکای لاتین]] | notable_works = | awards = [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە]] }} | signature = Mario Vargas Llosa Signature.svg }} '''خورخە ماریۆ پێدرو ڤارگاس یۆسا''' (٢٨ی ئازاری ١٩٣٦ – ١٣ی نیسانی ٢٠٢٥)، [[نووسەر]]، [[ڕۆژنامەنووس]]، وتارنووس و سیاسەتمەداری [[پێروو]]یی بوو. ڤارگاس یۆسا یەکێک بوو لە گرنگترین ڕۆماننووس و وتارنووسەکانی [[ئەمریکای باشوور]] و لە ساڵی ٢٠١٠دا [[خەڵاتی نۆبێل لە وێژە|خەڵاتی نۆبێلی وێژە]]ی پێ بەخشرا. == سەرەتای ژیان و پەروەردە == ماریۆ ڤارگاس یۆسا لە ٢٨ی ئازاری ١٩٣٦ لە شاری [[ئەرێکیپا]]ی [[پێروو]] لەدایک بوو. ئەو تەنھا منداڵی خێزانەکە بوو. باوکی، ئێرنێستۆ ڤارگاس مالدۆنادۆ، پێش لەدایکبوونی ئەو خێزانەکەی بەجێ ھێشتبوو و دایکی، دۆرا یۆسا ئۆرتا، بۆ شاردنەوەی ئەو ڕووسوایییە، لەگەڵ منداڵەکەی چووە [[بۆلیڤیا]] لای باپیرەی کە وەک دیپلۆمات لە کۆنسوڵخانەی پێروو لە شاری [[کوچابامبا]] کاری دەکرد. ماریۆ دە ساڵی سەرەتای ژیانی لە بۆلیڤیا و لەگەڵ دایکی بەسەر برد. دوای ئەوەی باپیرەی پۆستێکی حکومیی گرنگی لە پێروو بەدەست ھێنا، ئەو لەگەڵ دایکی لە ساڵی ١٩٤٦ گەڕایەوە بۆ پێروو. ڤارگاس یۆسا لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا نووسەرایەتی و ڕۆژنامەوانیی دەست پێکرد و وەک ڕۆژنامەنووسێک لە بەشی ڕووداوەکان لە ڕۆژنامەی لا کرۆنیکا کاری دەکرد.<ref>{{cite web|url=http://seattletimes.com/html/entertainment/2013098593_apusnobelliterature.html|title=Mario Vargas Llosa wins Nobel literature prize|publisher=The Seattle Times|quote=In 1990, he ran for the presidency in Peru but lost to Alberto Fujimori. Disheartened by the broad public approval for Fujimori's harsh rule in Peru, Vargas Llosa took the Spanish citizenship, living in Madrid and London.|deadurl=yes|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140302034800/http://seattletimes.com/html/entertainment/2013098593_apusnobelliterature.html|archivedate=2014-03-02|df=}}</ref> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا، باوکی ناردییە قوتابخانەیەکی سەربازی؛ ئەزموونی ئەو دوو ساڵە لەو قوتابخانەیە کاریگەرییەکی قووڵی لەسەر دانا و بیرۆکەی یەکەمین ڕۆمانی لە مێشکی ئەودا دروست کرد. تێڕوانینی [[چارڵز داروین|داروینگەریی]] ئەو بۆ ژیان، بەرھەمی ئەزموونی ئەو دوو ساڵە بوو. ڤارگاس یۆسا لە بەشی ھونەرە ئازادەکانی زانکۆی [[لیما]] خوێندنی تەواو کرد و دواتر لە زانکۆی [[مادرید]] بڕوانامەی [[دکتۆرا]]ی لە بواری وێژە بەدەست ھێنا. یۆسا لە ساڵی ١٩٥٩ کۆچی کرد بۆ [[پاریس]] و لەوێ وەک مامۆستا و ڕۆژنامەنووس لە [[ئاژانسی فرانس پرێس]] و ھەروەھا لە تەلەڤیزیۆنی نیشتمانیی فەڕەنسا کاری کرد. ئەو ساڵانێکی زۆر لە ئەورووپا، بە تایبەت لە پاریس، [[لەندەن]] و [[مادرید]] ژیا و لە بواری جۆراوجۆردا، لەوانە وەرگێڕان، ڕۆژنامەوانی و وانەوتنەوە، کاری کرد. == ھاوسەرگیری == ماریۆ ڤارگاس یۆسا لە تەمەنی نۆزدە ساڵیدا لەگەڵ خولیا ئۆرکیدی، کە یەکێک لە ئاشناکانی خێزانەکەی و ھەژدە ساڵ لەو گەورەتر بوو، ھاوسەرگیری کرد. ڕۆمانی بەناوبانگی [[پوورە خولیا و نووسەر]] (١٩٧٧) لە کەسایەتیی ئەم ژنە وەرگیراوە؛ بەڵام ئەم ھاوسەرگیرییە ماوەیەکی زۆری نەخایاند و لە ساڵی ١٩٦٤ لە یەکتر جیا بوونەوە. ڤارگاس یۆسا ساڵێک دواتر لەگەڵ پاتریسیا ھاوسەرگیری کرد و سێ مناڵیان بوو. == نووسەرایەتی == ماریۆ ڤارگاس یۆسا یەکەمین کورتەچیرۆکی خۆی بە ناوی ''سەرکردەکان'' لە تەمەنی بیست ساڵیدا بڵاو کردەوە. ئەم چیرۆکە لە یەکێک لە گۆڤارەکانی پایتەختدا چاپ کرا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= «یوسا» 77 سالە شد|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/92010801204/یوسا-77-سالھ-شد|وێبگە=ایسنا|ڕێکەوت=۸ فروردین ۱۳۹۲|سەردان=۲۵ فروردین ۱۴۰۴|زمان=fa}}</ref> یۆسا لە تەمەنی ھەرزەکاریدا لەگەڵ بڵاوکەرەوەی لا کرۆنیکا ھاوکاریی دەکرد. لە [[زانکۆی نیشتیمانیی سان مارکۆس]]، بەھۆی خواستی خێزانەکەی لە بواری یاسا خوێندی و بەھۆی حەز و ئارەزووی کەسیی خۆی، وێژەشی خوێند. دواتر لە ساڵی ١٩٥٨، بە بەدەستھێنانی بڕوانامەی وێژە و بێ ئەوەی [[تێز]]ی خوێندنی یاسا پێشکەش بکات، توانی بورسی خوێندنی دکتۆرا لە [[زانکۆی کۆمپلوتێنسەی مادرید]] بەدەست بھێنێت.<ref name=":1"/> ساڵێک دواتر، کۆمەڵەی کورتەچیرۆکەکانی لە [[بارسێلۆنا]] چاپ کران. ئەو لە کۆتاییدا چووە پاریس و لەوێ لەگەڵ [[خورخە لوییس بۆرخێس]]، [[کارلۆس فوئێنتێس]] و ژمارەیەکی دیکە لە نووسەرانی [[ئیسپانی]] ئاشنا بوو. لە ساڵی ١٩٦٣، یەکەم ڕۆمانی یۆسا بە ناوی [[سەردەمی پاڵەوان]] بڵاو کرایەوە. ڕۆمانەکە باس لە دەستێوەردانی سەربازی لە بواری سیاسەت و ئەنجامە کۆمەڵایەتی، ئابووری و کەلتوورییە زیانبارەکانی ئەو دەستێوەردانە دەکات. ڕۆمانەکە لەلایەن ڕەخنەگران و خوێنەرانەوە پێشوازییەکی باشی لێ کرا و ناوی نووسەرەکە وەک ڕەخنەگرێکی [[ڕادیکاڵ]] ناسێنرا. ھاوکات، ژمارەیەک لە نموونەکانی ئەم کتێبە وەک کتێبێکی «گومڕاکەر» لە بۆنەیەکی فەرمییەوە سووتێنران؛ بەڵام ئەمە نەیتوانی ڕێگری لە بردنەوەی خەڵاتی ڕەخنەگرانەی یۆسا بکات. یۆسا لە ساڵی ١٩٦٦، دوای بڵاوکردنەوەی دووەمین ڕۆمانی بە ناوی [[ماڵی سەوز]]، لە پاریسەوە چوو بۆ لەندەن و وانەوتنەوەی وێژەی ئیسپانی-ئەمرێکی دەست پێ کرد. ساڵێک دواتر، دووەمین کۆمەڵە چیرۆکی ئەو بڵاو کرایەوە و ئەو کۆمەڵە چیرۆکە بوونە ھۆی ئەوەی یۆسا دوو [[خەڵاتی ئەدەبی]] بەدەست بھێنێت. سێیەم ڕۆمانی یۆسا، [[وتووێژ لە کاتێدرال]]، لە ساڵی ١٩٦٩ بڵاو کرایەوە. ساڵێک دواتر، چوو بۆ بارسێلۆنا تا نووسینی یەکێک لە بەناوبانگترین ڕەخنەکانی لەسەر بەرھەمەکانی [[گابریێل گارسیا مارکێز]] دەست پێ بکات. ئەم کتێبە لە ساڵی ١٩٧١ بڵاو کرایەوە. یۆسا چەند جارێک سەردانی [[کووبا]]ی کرد و پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ حکومەتی کوبا ھەبوو. زیندانیکردنی نووسەری کوبایی [[ئوبێرتۆ پادیلا]] بووە ھۆی دەستپێکی ناڕەزایییەکی بەرفراوان لەلایەن نووسەرانی ئەمریکای لاتین. یۆسا لەگەڵ ژمارەیەکی تر لە نووسەران، سەرکوتکردنی ئازادییەکانی کۆمەڵگەی کووبا و سیستەمی حوکمڕانی [[فیدێل کاسترۆ]]یان مەحکوم کرد. ئەو بە یارمەتی ژمارەیەک لە نووسەران کە لەگەڵی ھاوفکر بوون، گۆڤاری ئازادی لە پاریس و کتێبی '''چیرۆکی نھێنیی ڕۆمانێکی''' لە بارسێلۆنا بڵاو کردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژە|ڕۆمانەکان|ئیسپانیا|سیاسەت|فیلم|فەلسەفە|شانۆ}} {{پۆلی کۆمنز|Mario Vargas Llosa}} [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی وێژە]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم]] [[پۆل:ئەو کەسانەی ناویان لە کاغەزەکانی پەنەمادا ھاتووە]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە پیرۆیییەکان]] 47he9gbz1x8hrasuuxgq9nzpvqwe7f7 0 304081 1670286 1669828 2026-09-19T05:47:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1670286 wikitext text/x-wiki '''چیای قوڵنگ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]؛ Pickaxe Mountain) کێوێکە لە [[زنجیرەچیاکانی زاگرۆس]] لە [[پارێزگای ئەسفەهان]] لە [[ئێران]]، کە نزیکەی {{convert|1.5|km|mi|0}} لە باشووری [[دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنز|دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنزەوە]] دوورە. ئێران خەریکی ھەڵکۆڵینی دامەزراوەیەکی قووڵی ژێرزەوییە لەناو کێوەکەدا کە بە شێوەیەکی بەربڵاو پێشبینی دەکرێت پەیوەندی بە [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران|بەرنامەی ئەتۆمیی وڵاتەکەوە]] ھەبێت.<ref name="national">{{cite news|title=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs|url=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/|work=The National|date=15 July 2026|access-date=22 July 2026|archive-date=18 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260718022339/https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/|url-status=live}}</ref> ئەم شوێنە لە ساڵی ٢٠٢٦دا سەرنجی نێودەوڵەتیی ڕاکێشا کاتێک سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکان [[دۆناڵد ترەمپ]] لە سەردەمی [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران|جەنگی ٢٠٢٦ی ئێراندا]] بەردەوام ھەڕەشەی ھێرشکردنە سەر ئەم شوێنەی دەکرد.<ref name="rferl">{{cite news|title=What Is Iran's Secretive Pickaxe Mountain?|url=https://www.rferl.org/a/trump-iran-nuclear-site-uranium/33805041.html|work=[[ڕادیۆی ئەورووپای ئازاد/ڕادیۆی ئازادی]]|date=2026|access-date=22 July 2026|archive-date=22 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722123545/https://www.rferl.org/a/trump-iran-nuclear-site-uranium/33805041.html|url-status=live}}</ref> == ناو == ناوی فارسیی کوه کلنگ‌، ''<nowiki>''</nowiki>Kūh-e Kolang<nowiki>''</nowiki>''، وشەبەوشە بە مانای کێوی قوڵنگ دێت، کە بنچینەی ئەو ناوە کوردیەیە لە میدیا و ڕاپۆرتە شیکارییەکان بەکاردێت. ناونیشانە تەواوەکەی ''کوه کلنگ‌گزلا''یە. ئەم ناوە لای ئێرانییەکان ناوێکی فەرمیە و زۆر بەربڵاو نییە بۆ ئەم شوێنە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vujanovic |first=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-18 |وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> == شوێن و جیۆلۆجی == چیای قوڵنگ لە زنجیرەچیای زاگرۆسدا ھەڵکەوتووە، نزیکەی {{cvt|1.5|km|mi|0}} لە باشووری کۆمەڵەی پیتاندنی نەتانز لە پارێزگای ئەسفەهان. ڕووبەری سەر زەوییەکەی نزیکەی یەک کیلۆمەتری چوارگۆشەیە لە داێنی کێوەکە. بەپێچەوانەی زۆربەی زنجیرەچیاکانی دەوروبەری، کە نیشتوون، کێوەکە لە بەردی سەختی گرانیت پێکھاتووە، کە پاراستنێکی سروشتیی بەرچاو بە ھەر کارێک دەبەخشێت کە لە ژێریدا کەندەڵان دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What to Know About Pickaxe Mountain {{!}} ISIS Reports {{!}} Institute For Science And International Security |ناونیشان=https://isis-online.org/isis-reports/what-to-know-about-pickaxe-mountain |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-18 |وێبگە=isis-online.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vujanovic |first=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-18 |وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> == دامەزراوەی ژێرزەوی == لە دوای تەقینەوەکانی ساڵی ٢٠٢٠ی نێزیک نەتانز، عەلی ئەکبەر ساڵحی، سەرۆکی ئەوکاتی ڕێکخراوەی ئێنێڕژیی ئەتۆمیی ئێران ڕایگەیاند کە ئێران دامەزراوەیەکی «نۆژەنتر، بەرفراوانتر و گشتگیرتر» لەناو کێوێکی نزیک نەتانز دروست دەکات. بەپێی وێنە مانگە دەستکردەکان، ھەڵکۆڵین لە چیای قوڵنگ لە پایزی ٢٠٢٠ دەستی پێکردووە و لە ساڵی ٢٠٢١دا چڕتر بووەتەوە.<ref name="wapo">{{cite news|title=After U.S. strikes, Iran increases work at mysterious underground site|url=https://www.washingtonpost.com/national-security/2025/09/26/iran-underground-nuclear-us/|newspaper=The Washington Post|date=26 September 2025|access-date=22 July 2026|archive-date=22 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722140621/https://www.washingtonpost.com/national-security/2025/09/26/iran-underground-nuclear-us/|url-status=live}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vujanovic |first=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-18 |وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> ئێران ڕایگەیاندووە کە مەبەست لەم شوێنە «بەرھەمھێنان و بەستنی [[سەنتەرفیۆگلی گاز|سانترفیوژە]] پێشکەوتووەکانە»، ھەرچەندە بە [[ئاژانسی نێونەتەوەییی وزەی ئەتۆمی|پشکنەران]] مۆڵەتی تەواو نەدراوە بۆ پشتڕاستکردنەوەی ئامانجەکەی. ھەندێک لە شیکەرەوان ئاماژەیان بەوە کردووە کە لەوانەیە لەبری ئەوە بۆ کۆگاکردنی پارێزراوی [[یۆرانیۆمی پیتێنراو]] یان بۆ پیتاندنی نھێنی بەکاربێت. بڕوا وایە ھۆڵە سەرەکییەکان زیاتر لە {{convert|100|m|ft}} لە ژێر بەردی گرانیتدا ھەڵکەندراون، و کۆمەڵەکە دوو جووت دەروازەی کەندەڵانی ھەیە، یەکێکیان لە ڕۆژھەڵات و ئەوی دیکەیان لە ڕۆژئاوا. تا ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٢٦، شیکارییە مانگە دەستکردەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە دامەزراوەکە ھێشتا نەکەوتووەتە گەڕ، بەڵام کارکردن تێیدا بەردەوام بووە.<ref name="wapo" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=What to Know About Pickaxe Mountain {{!}} ISIS Reports {{!}} Institute For Science And International Security |ناونیشان=https://isis-online.org/isis-reports/what-to-know-about-pickaxe-mountain |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-18 |وێبگە=isis-online.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vujanovic |first=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-18 |وێبگە=The National |زمان=en}}</ref> == ھەڕەشەکانی ساڵی ٢٠٢٦ == چیای قوڵنگ لە کاتی ھێرشەکانی پێشووتر بۆ سەر شوێنە ئەتۆمییەکانی ئێران لە حوزەیرانی ٢٠٢٥ و ساڵی ٢٠٢٦دا بێ دەستکاری مایەوە.<ref name="twz">{{cite news|title=Trump's Threat To Strike Iran's Pickaxe Mountain Bunker's "Front Door" Underscores Targeting Challenges|url=https://www.twz.com/news-features/trumps-threat-to-strike-irans-pickaxe-mountain-bunkers-front-door-underscores-targeting-challenges|work=The War Zone|date=2026|access-date=22 July 2026|archive-date=22 July 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260722023149/https://www.twz.com/news-features/trumps-threat-to-strike-irans-pickaxe-mountain-bunkers-front-door-underscores-targeting-challenges|url-status=live}}</ref> لە تەممووزی ٢٠٢٦دا، لە سەردەمی [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران|جەنگی ٢٠٢٦ی ئێراندا]]، ترەمپ بەردەوام دەیوت کە ویلایەتە یەکگرتووەکان ئەو شوێنە دەکاتە ئامانج، و ڕایگەیاند کە «بەم زووانە» و «زۆر بە توندی» ھێرشی دەکرێتە سەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=Vujanovic |first=David |سەردێڕ=What is Pickaxe Mountain? The suspected Iranian nuclear site Trump says is in US crosshairs |ناونیشان=https://www.thenationalnews.com/news/mena/2026/07/15/what-is-pickaxe-mountain-the-suspected-iranian-nuclear-site-trump-says-is-in-us-crosshairs/ |ڕێکەوتی سەردان=2026-09-17 |وێبگە=The National |زمان=en}}</ref><ref name="twz" /> شارەزایانی چەک پرسیاری ئەوەیان دەکرد کە ئایا تەنانەت چەکی {{convert|30000|lb|kg|adj=on}}ی [[بۆمبی دزەپێکەری گەورە|تێکشکێنەری بۆمبڕێژی جی‌بی‌یو-٥٧]]—گەورەترین بۆمب لە کەرەستەی سەربازیی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەتوانێت دامەزراوەیەک کە لە تێكڕای ئەو قووڵییەدا و لە ژێر بەردی گرانیتدا دروست کراوە تێکبشکێنێت.<ref name="twz" /> لە ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦دا، بەرپرسانی ھەواڵگریی ئیسرائیل پێشبینییان کرد کە ڕەنگە ئێران بەشێک لە یۆرانیۆمی پیتێنراوی خۆی بۆ ئەو شوێنە گواستبێتەوە.<ref name="israelhayom">{{cite news|title=Israeli intelligence assesses Iran moved enriched uranium to Pickaxe Mountain|url=https://www.israelhayom.com/2026/07/21/israeli-intelligence-assesses-iran-moved-enriched-uranium-to-pickaxe-mountain/|work=Israel Hayom|date=21 July 2026|access-date=22 July 2026}}</ref> بەرپرسانی ئێرانی هۆشیارییان دا لە دژی ھەر ھێرشێک؛ مەھدی محەممەدی، ڕاوێژکاری سەرۆکی پەرلەمان، چیای قوڵنگی وەک «قایمترین دامەزراوەی ئەتۆمی لە جیھاندا» وەسف کرد و هۆشیاری دا کە ھێرشکردنە سەری «ناوچەکە دەکاتە دۆزەخ».<ref>{{بیرخستنەوە |title=Radio Free Europe/Radio Liberty |date=2026-08-28 |work=Wikipedia |url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Radio_Free_Europe/Radio_Liberty&oldid=1371810144 |access-date=2026-09-17 |language=en}}</ref> == ئەمانەش ببێنە == * [[بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران]] * [[دامەزراوەی ئەتۆمیی نەتەنز]] * [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران]] == بۆ زیاتر خوێندنەوە == * {{cite news|agency=ڕۆیتەرز|title=چیای قوڵنگ چییە کە پەیوەندی بە ئێرانەوە هەیە کە لەلایەن ترەمپەوە هەڕەشەی لێدەکرێت؟|date=15 July 2026|url=https://www.reuters.com/world/what-is-pickaxe-mountain-iranian-nuclear-linked-site-threatened-by-trump-2026-07-15/}} * {{cite news|newspaper=نیویۆرک تایمز|title=چی دەزانیت دەربارەی چیای قوڵنگی ئێران|author=ئەنوشکا پاتیل|date=21 July 2026|url=https://www.nytimes.com/2026/07/21/world/middleeast/pickaxe-mountain-iran-nuclear.html}} * {{cite news|title=شاخی قوڵنگ چییە؟|author=فینیا سوای|date=22 July 2026|newspaper=ده ھیڵ|url=https://thehill.com/homenews/administration/5983210-trump-threatens-pickaxe-mountain-strike/}} * {{cite news|work=ئەسۆشییەتد پرێس|title=چی دەزانیت دەربارەی چیای قوڵنگی ئێران کە شوێنی پێگەیەکی ئەتۆمی ژێرزەمینییە کە لەلایەن ترەمپەوە هەڕەشەی لێدەکرێت|author=جۆن گامبرێل|date=21 July 2026|url=https://apnews.com/article/iran-us-war-pickaxe-mountain-nuclear-underground-what-to-know-2df2cbdbab7e21ba26e41cacdfa84e7c}} == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق|تورکیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} c6d3ejzls4cdm73k7fpqmf50trabtuc 2 304083 1669916 1669602 2026-09-18T13:35:19Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669916 wikitext text/x-wiki {{بەشەکانی زانست}} ---- {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Lightnings sequence 2 animation-wcag.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |[[Image:Stylised atom with three Bohr model orbits and stylised nucleus.svg|center|90px]] |} {{Transclude lead excerpt | 1= فیزیک | paragraphs=1}} ---- <center> ھەنووکە '''{{ژمارەی وتارەکان لە دەروازەدا|فیزیک}}''' لە دەروازەی فیزیکدا ھەیە. {{پەڕەیەک بە ھەڵکەوت لە پۆلدا|پۆل: دەروازەی فیزیک/وتارە پەیوەندیدارەکان|text='''{{شین|وتارێک لەوان بە ھەڵکەوت ببینە}}'''}} </center> r7g3fgtau7pae3v3ce9dhuwno0n37dz 0 304097 1669964 1669831 2026-09-18T16:17:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Larak Island}} 1669964 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands|name=دوورگەی لارک|native_name={{Nobold|{{lang|fa|جزیره لارک}}}}|image=Larak fr.jpg|pushpin_map=Persian Gulf#Iran|location=[[گەرووی ھورمز]]|coordinates={{coord|26|51|12|N|56|21|20|E}}<ref>{{cite web |url=http://www.getamap.net/maps/iran/hormozgan/_larakisland/ |title=Larak Island Map, Weather and Photos|website=GetAMap |access-date=26 May 2013}}</ref>|waterbody=کەنداوی فارس|area_km2=49|elevation_m=138|country={{IRN}}|country_admin_divisions_title=[[Provinces of Iran|Province]]|country_admin_divisions=[[Hormozgan]]|country_admin_divisions_title_1=[[Counties of Iran|County]]|country_admin_divisions_1=[[Qeshm County]]|country_admin_divisions_title_2=[[Bakhsh (administrative division)|District]]|country_admin_divisions_2=[[Central District (Qeshm County)|Central]]|country_admin_divisions_title_3=[[Dehestan (administrative division)|Rural district]]|country_admin_divisions_3=[[Larak Rural District]]|country_largest_city=[[Larak Shahri]]|country_largest_city_population=466|module={{Infobox lighthouse | embed = yes | qid = Q106097403 | construction = concrete tower | shape = cylindrical tower with balcony and lantern<ref>{{Cite rowlett|irn|accessdate=2016-10-01}}</ref><ref>[http://msi.nga.mil/NGAPortal/MSI.portal?_nfpb=true&_st=&_pageLabel=msi_pub_detail&CCD_itemID=112&pubConstant=NGALOL NGA List of Lights – Pub.112] Retrieved 1 October 2016</ref> | marking = unpainted tower }}}} '''دوورگەی لارک''' دوورگەیەکی بچووکی [[ئێران|ئێرانییە]] کە دەکەوێتە بەرامبەر ساحڵی [[بەندەر عەباس]] لە [[ئێران]]، لە ڕۆژھەڵاتی دوورگەی قشم و باشووری دوورگەی ھورمز. تەسکترین بەشی [[گەرووی ھورمز]] کە {{convert|24|mi}}یە، دەکەوێتە نێوان ئەم دوورگە ئێرانییە و دوورگەی سەلامە (کوین گەورە)ی عومان.<ref name="Joyner1990">{{cite book|last=Joyner|first=Christopher C.|url=https://books.google.com/books?id=ZXZIz7M1Bt4C&pg=PA3|title=The Persian Gulf War: Lessons for Strategy, Law, and Diplomacy|date=1 January 1990|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26710-9|page=3}}</ref> دوورگەی لارک بەشێکە لە [[پارێزگای ھورمزگان]]. == جوگرافیا و دیمۆگرافیا == دوورگەی لارک ناوچەیەکی خوێیییە، کە ڕووەکەی لە بەردەخۆڵ، خوێی بەردین و ئۆکسیدی ئاسن پێکھاتووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=41}} ژمارەیەک گردی تێدایە، کە بەرزییان دەگاتە {{convert|138|m|ft}}.<ref>{{cite web |date=8 January 2026 |url=https://surfiran.com/mag/larak-island-travel-guide/ |access-date=8 April 2026 |title=Explore Larak Island: What You Need to Know for Your Journey |publisher=Surfiran}}</ref> دوورگەکە وەک گوندەواری لارک بەڕێوە دەبرێت، لەناو بەخشی ناوەندی لە [[شارستانی قەشم]]. تاقە ئاوەدانی لەسەر دوورگەکە لە ئێستادا لارک شەھرییە، لە ساحڵی باکووری ڕۆژھەڵات. ژمارەی دانیشتووانی ٤٦٦ کەس و ٩٨ خێزانە. ئاوەدانییەکی تر، لارک کووھی، لەسەر گردەکانی ناوەوەی دوورگەکە بوو، بەڵام لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا چۆڵ کرا. ئاوەدانی لە سەلـمی لە ساحڵی ڕۆژئاوا و لە مەوڕۆنا لە ساحڵی باکووری ڕۆژئاوا ھەبووە، بەڵام ئەوانیش چۆڵ کراون.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|pp=41–43}} لارکی، کە دیالێکتێکی زمانی کۆمزارییە، لە دوورگەی لارک قسەی پێ دەکرێت. توێژینەوەیەک لە ساڵی ١٩٧٧ دەریخست کە لارکی زمانی سەرەکی بووە لە لارک شەھری، لە کاتێکدا عەرەبی لە لارک کووھی قسەی پێ کراوە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=43}} ئاخێوەرانی لارکی زیاتر کاری دەریاوانی و ماسیگری دەکەن، لەگەڵ کەمێک ئاژەڵداری ([[بزن]]) و بازرگانی. لە ڕابردوودا بەرھەمھێنانی [[خورما]] و [[جۆ]]، و ھەناردەکردنی [[خوێ]] ھەبووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=44}} == ڕووەک و ئاژەڵان == دوورگەکە ڕووەکی زۆر کەمی تێدایە، تەنیا چەند دارێکی ئەکاسیای نزم، خورما، دەوەن و گیا. لە سەردەمێکدا حەشیمەتێک لە [[ئاسک|ئاسکی کێوی]] تێدا بووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=41}} دەریای دەوروبەری دوورگەکە یەکێکە لە جۆراوجۆرترین ناوچەکانی شیوە مەرجانییەکان لە ژینگەی کەنداوی فارسدا، کە ٣٧ جۆر لە مەرجانی بەردین لە ئاوەکانیدا دەستنیشان کراون.<ref>{{cite journal |author1=J. Vajed Samiei |author2=K. Dab |author3=P. Ghezellou |author4=A. Shirvani |date=3 April 2013 |title=Some scleractinian corals (Scleractinia: Anthozoa) of Larak Island, Persian Gulf |journal=Zootaxa |volume=3636 |issue=1 |pages=101–43 |doi=10.11646/zootaxa.3636.1.5 |pmid=26042286}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20130402153516/http://www.chtn.ir/WebForms/Fa/News/NewsInfo.aspx?ID=21612 زمانی لارک] * [https://www.ibiblio.org/lighthouse/photos/NearEast/LarakIslandIRN.jpg وێنەی فانۆسی دەریایی باکووری دوورگەی لارک] * [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/larak-COM_11223 لارک، لە ئەنسایکڵۆپیدیای ئیرانیکا] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق|تورکیا}} {{پۆلی کۆمنز|Larak Island}} d7s8mbeb06ltjb5zf2jyaltcs9hfbwo 1670008 1669964 2026-09-18T17:00:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئەندازیاری|ئەندازیاری]] 1670008 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands|name=دوورگەی لارک|native_name={{Nobold|{{lang|fa|جزیره لارک}}}}|image=Larak fr.jpg|pushpin_map=Persian Gulf#Iran|location=[[گەرووی ھورمز]]|coordinates={{coord|26|51|12|N|56|21|20|E}}<ref>{{cite web |url=http://www.getamap.net/maps/iran/hormozgan/_larakisland/ |title=Larak Island Map, Weather and Photos|website=GetAMap |access-date=26 May 2013}}</ref>|waterbody=کەنداوی فارس|area_km2=49|elevation_m=138|country={{IRN}}|country_admin_divisions_title=[[Provinces of Iran|Province]]|country_admin_divisions=[[Hormozgan]]|country_admin_divisions_title_1=[[Counties of Iran|County]]|country_admin_divisions_1=[[Qeshm County]]|country_admin_divisions_title_2=[[Bakhsh (administrative division)|District]]|country_admin_divisions_2=[[Central District (Qeshm County)|Central]]|country_admin_divisions_title_3=[[Dehestan (administrative division)|Rural district]]|country_admin_divisions_3=[[Larak Rural District]]|country_largest_city=[[Larak Shahri]]|country_largest_city_population=466|module={{Infobox lighthouse | embed = yes | qid = Q106097403 | construction = concrete tower | shape = cylindrical tower with balcony and lantern<ref>{{Cite rowlett|irn|accessdate=2016-10-01}}</ref><ref>[http://msi.nga.mil/NGAPortal/MSI.portal?_nfpb=true&_st=&_pageLabel=msi_pub_detail&CCD_itemID=112&pubConstant=NGALOL NGA List of Lights – Pub.112] Retrieved 1 October 2016</ref> | marking = unpainted tower }}}} '''دوورگەی لارک''' دوورگەیەکی بچووکی [[ئێران|ئێرانییە]] کە دەکەوێتە بەرامبەر ساحڵی [[بەندەر عەباس]] لە [[ئێران]]، لە ڕۆژھەڵاتی دوورگەی قشم و باشووری دوورگەی ھورمز. تەسکترین بەشی [[گەرووی ھورمز]] کە {{convert|24|mi}}یە، دەکەوێتە نێوان ئەم دوورگە ئێرانییە و دوورگەی سەلامە (کوین گەورە)ی عومان.<ref name="Joyner1990">{{cite book|last=Joyner|first=Christopher C.|url=https://books.google.com/books?id=ZXZIz7M1Bt4C&pg=PA3|title=The Persian Gulf War: Lessons for Strategy, Law, and Diplomacy|date=1 January 1990|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26710-9|page=3}}</ref> دوورگەی لارک بەشێکە لە [[پارێزگای ھورمزگان]]. == جوگرافیا و دیمۆگرافیا == دوورگەی لارک ناوچەیەکی خوێیییە، کە ڕووەکەی لە بەردەخۆڵ، خوێی بەردین و ئۆکسیدی ئاسن پێکھاتووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=41}} ژمارەیەک گردی تێدایە، کە بەرزییان دەگاتە {{convert|138|m|ft}}.<ref>{{cite web |date=8 January 2026 |url=https://surfiran.com/mag/larak-island-travel-guide/ |access-date=8 April 2026 |title=Explore Larak Island: What You Need to Know for Your Journey |publisher=Surfiran}}</ref> دوورگەکە وەک گوندەواری لارک بەڕێوە دەبرێت، لەناو بەخشی ناوەندی لە [[شارستانی قەشم]]. تاقە ئاوەدانی لەسەر دوورگەکە لە ئێستادا لارک شەھرییە، لە ساحڵی باکووری ڕۆژھەڵات. ژمارەی دانیشتووانی ٤٦٦ کەس و ٩٨ خێزانە. ئاوەدانییەکی تر، لارک کووھی، لەسەر گردەکانی ناوەوەی دوورگەکە بوو، بەڵام لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا چۆڵ کرا. ئاوەدانی لە سەلـمی لە ساحڵی ڕۆژئاوا و لە مەوڕۆنا لە ساحڵی باکووری ڕۆژئاوا ھەبووە، بەڵام ئەوانیش چۆڵ کراون.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|pp=41–43}} لارکی، کە دیالێکتێکی زمانی کۆمزارییە، لە دوورگەی لارک قسەی پێ دەکرێت. توێژینەوەیەک لە ساڵی ١٩٧٧ دەریخست کە لارکی زمانی سەرەکی بووە لە لارک شەھری، لە کاتێکدا عەرەبی لە لارک کووھی قسەی پێ کراوە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=43}} ئاخێوەرانی لارکی زیاتر کاری دەریاوانی و ماسیگری دەکەن، لەگەڵ کەمێک ئاژەڵداری ([[بزن]]) و بازرگانی. لە ڕابردوودا بەرھەمھێنانی [[خورما]] و [[جۆ]]، و ھەناردەکردنی [[خوێ]] ھەبووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=44}} == ڕووەک و ئاژەڵان == دوورگەکە ڕووەکی زۆر کەمی تێدایە، تەنیا چەند دارێکی ئەکاسیای نزم، خورما، دەوەن و گیا. لە سەردەمێکدا حەشیمەتێک لە [[ئاسک|ئاسکی کێوی]] تێدا بووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=41}} دەریای دەوروبەری دوورگەکە یەکێکە لە جۆراوجۆرترین ناوچەکانی شیوە مەرجانییەکان لە ژینگەی کەنداوی فارسدا، کە ٣٧ جۆر لە مەرجانی بەردین لە ئاوەکانیدا دەستنیشان کراون.<ref>{{cite journal |author1=J. Vajed Samiei |author2=K. Dab |author3=P. Ghezellou |author4=A. Shirvani |date=3 April 2013 |title=Some scleractinian corals (Scleractinia: Anthozoa) of Larak Island, Persian Gulf |journal=Zootaxa |volume=3636 |issue=1 |pages=101–43 |doi=10.11646/zootaxa.3636.1.5 |pmid=26042286}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20130402153516/http://www.chtn.ir/WebForms/Fa/News/NewsInfo.aspx?ID=21612 زمانی لارک] * [https://www.ibiblio.org/lighthouse/photos/NearEast/LarakIslandIRN.jpg وێنەی فانۆسی دەریایی باکووری دوورگەی لارک] * [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/larak-COM_11223 لارک، لە ئەنسایکڵۆپیدیای ئیرانیکا] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق|تورکیا|ئەندازیاری}} {{پۆلی کۆمنز|Larak Island}} llldzrjkgsz9um92qnvmaafqwlwx91m 1670189 1670008 2026-09-19T01:04:13Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1670189 wikitext text/x-wiki {{Infobox islands|name=دوورگەی لارک|native_name={{Nobold|{{lang|fa|جزیره لارک}}}}|image=Larak fr.jpg|pushpin_map=Persian Gulf#Iran|location=[[گەرووی ھورمز]]|coordinates={{coord|26|51|12|N|56|21|20|E}}<ref>{{cite web |url=http://www.getamap.net/maps/iran/hormozgan/_larakisland/ |title=Larak Island Map, Weather and Photos|website=GetAMap |access-date=26 May 2013}}</ref>|waterbody=کەنداوی فارس|area_km2=49|elevation_m=138|country={{IRN}}|country_admin_divisions_title=[[Provinces of Iran|Province]]|country_admin_divisions=[[Hormozgan]]|country_admin_divisions_title_1=[[Counties of Iran|County]]|country_admin_divisions_1=[[Qeshm County]]|country_admin_divisions_title_2=[[Bakhsh (administrative division)|District]]|country_admin_divisions_2=[[Central District (Qeshm County)|Central]]|country_admin_divisions_title_3=[[Dehestan (administrative division)|Rural district]]|country_admin_divisions_3=[[Larak Rural District]]|country_largest_city=[[Larak Shahri]]|country_largest_city_population=466|module={{Infobox lighthouse | embed = yes | qid = Q106097403 | construction = concrete tower | shape = cylindrical tower with balcony and lantern<ref>{{Cite rowlett|irn|accessdate=2016-10-01}}</ref><ref>[http://msi.nga.mil/NGAPortal/MSI.portal?_nfpb=true&_st=&_pageLabel=msi_pub_detail&CCD_itemID=112&pubConstant=NGALOL NGA List of Lights – Pub.112] Retrieved 1 October 2016</ref> | marking = unpainted tower }}}} '''دوورگەی لارک''' دوورگەیەکی بچووکی [[ئێران|ئێرانییە]] کە دەکەوێتە بەرامبەر ساحڵی [[بەندەر عەباس]] لە [[ئێران]]، لە ڕۆژھەڵاتی دوورگەی قشم و باشووری دوورگەی ھورمز. تەسکترین بەشی [[گەرووی ھورمز]] کە {{convert|24|mi}}یە، دەکەوێتە نێوان ئەم دوورگە ئێرانییە و دوورگەی سەلامە (کوین گەورە)ی عومان.<ref name="Joyner1990">{{cite book|last=Joyner|first=Christopher C.|url=https://books.google.com/books?id=ZXZIz7M1Bt4C&pg=PA3|title=The Persian Gulf War: Lessons for Strategy, Law, and Diplomacy|date=1 January 1990|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-313-26710-9|page=3}}</ref> دوورگەی لارک بەشێکە لە [[پارێزگای ھورمزگان]]. == جوگرافیا و دیمۆگرافیا == دوورگەی لارک ناوچەیەکی خوێیییە، کە ڕووەکەی لە بەردەخۆڵ، خوێی بەردین و ئۆکسیدی ئاسن پێکھاتووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=41}} ژمارەیەک گردی تێدایە، کە بەرزییان دەگاتە {{convert|138|m|ft}}.<ref>{{cite web |date=8 January 2026 |url=https://surfiran.com/mag/larak-island-travel-guide/ |access-date=8 April 2026 |title=Explore Larak Island: What You Need to Know for Your Journey |publisher=Surfiran}}</ref> دوورگەکە وەک گوندەواری لارک بەڕێوە دەبرێت، لەناو بەخشی ناوەندی لە [[شارستانی قەشم]]. تاقە ئاوەدانی لەسەر دوورگەکە لە ئێستادا لارک شەھرییە، لە ساحڵی باکووری ڕۆژھەڵات. ژمارەی دانیشتووانی ٤٦٦ کەس و ٩٨ خێزانە. ئاوەدانییەکی تر، لارک کووھی، لەسەر گردەکانی ناوەوەی دوورگەکە بوو، بەڵام لە ناوەڕاستی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا چۆڵ کرا. ئاوەدانی لە سەلـمی لە ساحڵی ڕۆژئاوا و لە مەوڕۆنا لە ساحڵی باکووری ڕۆژئاوا ھەبووە، بەڵام ئەوانیش چۆڵ کراون.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|pp=41–43}} لارکی، کە دیالێکتێکی زمانی کۆمزارییە، لە دوورگەی لارک قسەی پێ دەکرێت. توێژینەوەیەک لە ساڵی ١٩٧٧ دەریخست کە لارکی زمانی سەرەکی بووە لە لارک شەھری، لە کاتێکدا عەرەبی لە لارک کووھی قسەی پێ کراوە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=43}} ئاخێوەرانی لارکی زیاتر کاری دەریاوانی و ماسیگری دەکەن، لەگەڵ کەمێک ئاژەڵداری ([[بزن]]) و بازرگانی. لە ڕابردوودا بەرھەمھێنانی [[خورما]] و [[جۆ]]، و ھەناردەکردنی [[خوێ]] ھەبووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=44}} == ڕووەک و ئاژەڵان == دوورگەکە ڕووەکی زۆر کەمی تێدایە، تەنیا چەند دارێکی ئەکاسیای نزم، خورما، دەوەن و گیا. لە سەردەمێکدا حەشیمەتێک لە [[ئاسک|ئاسکی کێوی]] تێدا بووە.{{sfn|Anonby|Yousefian|2011|p=41}} دەریای دەوروبەری دوورگەکە یەکێکە لە جۆراوجۆرترین ناوچەکانی شیوە مەرجانییەکان لە ژینگەی کەنداوی فارسدا، کە ٣٧ جۆر لە مەرجانی بەردین لە ئاوەکانیدا دەستنیشان کراون.<ref>{{cite journal |author1=J. Vajed Samiei |author2=K. Dab |author3=P. Ghezellou |author4=A. Shirvani |date=3 April 2013 |title=Some scleractinian corals (Scleractinia: Anthozoa) of Larak Island, Persian Gulf |journal=Zootaxa |volume=3636 |issue=1 |pages=101–43 |doi=10.11646/zootaxa.3636.1.5 |pmid=26042286}}</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20130402153516/http://www.chtn.ir/WebForms/Fa/News/NewsInfo.aspx?ID=21612 زمانی لارک] * [https://www.ibiblio.org/lighthouse/photos/NearEast/LarakIslandIRN.jpg وێنەی فانۆسی دەریایی باکووری دوورگەی لارک] * [https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/larak-COM_11223 لارک، لە ئەنسایکڵۆپیدیای ئیرانیکا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231112134004/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/larak-COM_11223 |date=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ }} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|چیاکان|کوردستان|ئێران|عێراق|تورکیا|ئەندازیاری}} {{پۆلی کۆمنز|Larak Island}} pxtv5h4rej7a90rnvlz3weffezszp9m 0 304100 1670013 1669836 2026-09-18T17:02:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] و [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] 1670013 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Liquorice | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref>{{Cite journal |last=Helen Chadburn (Royal Botanic Gardens, Kew) |last2=Jack Plummer (RBG Kew) |date=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ |title=IUCN Red List of Threatened Species: Glycyrrhiza glabra |url=https://www.iucnredlist.org/species/203353/88313725 |journal=IUCN Red List of Threatened Species |access-date=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦}}</ref> |image = Illustration Glycyrrhiza glabra0.jpg |image_caption = |taxon = Glycyrrhiza glabra |authority = [[کارڵ لینایۆس]]<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Glycyrrhiza glabra L. GRIN-Global |ناونیشان=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomydetail?id=17820 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=npgsweb.ars-grin.gov}}</ref> |display_parents = 2 |synonyms = {{collapsible list | style = margin-left: 1em; text-indent: -1em; | *''Glycyrrhiza brachycarpa'' {{small|(Boiss.)}} *''Glycyrrhiza glandulifera'' {{small|Waldst. & Kit.)}} *''Glycyrrhiza hirsuta'' {{small|(Pall.)}} *''Glycyrrhiza pallida'' {{small|(Boiss.)}} *''Glycyrrhiza violacea'' {{small|(Boiss.)}} }} |synonyms_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Glycyrrhiza violacea {{!}} International Plant Names Index |ناونیشان=https://www.ipni.org/n/496975-1 |ناونیشانی ئەرشیڤ= |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.ipni.org |زمان=en}}</ref> }} '''مێکووک''' یان '''بەلەک''' (ناوی زانستی: Glycyrrhiza glabra) [[ڕوەکی گوڵدار|ڕوەکێکی گوڵداری]] [[ڕوەکی فرەساڵە|فرەساڵەی]] خێزانی [[پاقلەیان|پاقلەیانە]]. خۆجێی [[ڕۆژاوای ئاسیا]]، [[باکووری ئەفریقا]] و [[باشووری ئەورووپا|باشووری ئەورووپایە]].<ref name=":1" /> چێژەدەرێکی شیرین و بۆنخۆش لە ڕەگەکەیەوە دەر دەکێشرێ.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Licorice Root: Usefulness and Safety |ناونیشان=https://www.nccih.nih.gov/health/licorice-root |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=NCCIH |زمان=en}}</ref> گوشاوەکەی لە [[ھێربالیزم]] و [[پزیشکیی کۆن|پزیشکیی نەریتی]] دا بە کار ھاتووە،<ref name=":2" /> و وەک [[تەواوکەری خۆراکی|تەواوکەرێکی خۆراکی]] دەبازێڕێنرێ.<ref name=":2" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Licorice Uses, Benefits & Dosage |ناونیشان=https://www.drugs.com/npp/licorice.html |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ |وێبگە=Drugs.com |زمان=en}}</ref> == وەسف == مێکووک گژوگیایەکی فرەساڵەیە، تا ١ مەتر بەرز دەبێ. [[گەڵا|گەڵاکانی]]، بە ٩ تا ١٧ [[گەڵاچە|گەڵاچەوە]]، پەڕاسان و ٧ تا ١٥ سانتیمەتر درێژن. [[گوڵ|گوڵەکانی]] ئەرخەوانی بەرەو شینی سپیباون و ٨ تا ١٢ میلیمەتر درێژن. [[میوە|بەرەکەی]]، کە ٢٠ تا ٣٠ میلیمەتر درێژە، درێژکۆڵەیە و چەندین [[تۆو]] لە خۆ دەگرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|title=Dictionary of gardening|date=1992|publisher=Macmillan Press ; Stockton Press|isbn=978-0-333-47494-5|editor-last=Huxley|editor-first=Anthony Julian|location=London : New York|editor-last2=Griffiths|editor-first2=Mark|editor-last3=Royal Horticultural Society (Great Britain)}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|}} {{Taxonbar|from=Q257106}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|پزیشکی|ئاسیا|ئەورووپا}} [[پۆل:مێکووک]] [[پۆل:بەھارات]] [[پۆل:بەھاراتە ھیندییەکان]] [[پۆل:ڕوەکە پزیشکییەکان]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] amcr9xrtov23nj860zi8g6fcnrels1p 0 304109 1669954 1669895 2026-09-18T14:30:03Z Saad Goran 41181 وێنە 1669954 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نووسەر |ناو = ژاوێن شاڵی |وێنە = Zhawen Shali (cropped).jpg |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٦ |شوێنی لەدایکبوون = [[سلێمانی]]، [[عێراق]] |پیشە = شاعیر، ڕۆژنامەنووس |نەتەوە = [[کورد]] |ساڵانی چالاکی = ٢٠٠٨ - ئێستا |کارە دیارەکان = پایزی عومری من، نە تۆ مایتەوە نە باران }} '''ژاوێن شاڵی''' (لەدایکبووی ١٩٨٦ لە [[سلێمانی]]) شاعیر و ڕۆژنامەنووسێکی ھاوچەرخی کوردە.<ref name="wishe">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژاوێن شاڵی: نووسین تاكە شتە دڵخۆشم دەكات |ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=85374&Jor=5 |وێبگە=wishe.net |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> خاوەنی چەندین پەرتووکی چاپکراوەیە لە بوارەکانی شیعر و ڕۆژنامەوانیدا و بەرھەمەکانی بۆ چەندین زمانی بیانی وەرگێڕدراون.<ref name="circumference">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=I had to follow pages of the age |ناونیشان=https://circumferencemag.com/i-had-to-follow-pages-of-the-age/ |وێبگە=circumferencemag.com |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ئێستادا لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] نیشتەجێیە.<ref name="wishe"/> == ژیان و کار == ژاوێن شاڵی لە شاری سلێمانی لەدایک بووە.<ref name="wishe"/> لە کایەی ئەدەبی و ڕۆژنامەوانیدا چالاک بووە و یەکەمین دیوانی شیعریی خۆی بە ناوی «پایزی عومری من» لە ساڵی ٢٠٠٨دا لە [[سلێمانی]] چاپ و بڵاو کردووەتەوە.<ref name="voa2011">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=فه‌رهه‌نگ و تۆره‌ی کوردی: ژاوێن شاڵی |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/amp/ferhengwtore-oct15-131875373/975991.html |وێبگە=dengiamerika.com |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە دەوروبەری ساڵی ٢٠١٦دا کۆچی کردووە بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.<ref name="wishe"/> شاڵی بۆ ماوەیەک ئەندامی دەستەی بەڕێوەبردنی [[بنکەی ڕووناکبیریی گەلاوێژ]] بووە لە سلێمانی و بەشدارییەکی کارای لە ئامادەکردنی فێستیڤاڵە کلتوورییەکانی ئەو بنکەیەدا ھەبووە.<ref name="k24">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژاوێن شاڵی: قەیرانی دارایی و رامیاری چالاكیيه‌ ئەدەبیيه‌كان و چاپكردنی كتێبى لاوازكردووە |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/15001 |وێبگە=kurdistan24.net |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> وەک چالاکوانێکی کایەی ڕۆشنبیری، ھەمیشە ڕەخنەی لە کاریگەريی قەیرانی دارایی و سیاسی گرتووە لەسەر بوارەکانی ڕۆشنبیری و پێی وابووە کە ئەو قەیرانانە راستەوخۆ پڕۆژە ئەدەبییەکان و چاپکردنی پەرتووکیان لە کوردستان لاواز کردووە.<ref name="k24"/> لە چوارچێوەی بەستنەوەی ئەدەبی کوردی بە جیھانەوە، بەرھەمەکانی ژاوێن شاڵی جێگەی سەرنجی ناوەندە ئەدەبییە نێودەوڵەتییەکان بوون. لە ساڵی ٢٠١٤دا گۆڤاری (Circumference)ی ئەمریکی، دوو شیعری شاڵی بە ناوەکانی «لە دوێنێدا» و «شەوێکی بێماڵ» (A Night With No Country) بڵاو کردەوە، کە لەلایەن ئارەش ساڵح و ھۆلی مەیسۆن بەدرا وەرگێڕدرابوونە سەر زمانی ئینگلیزی.<ref name="circumference"/> ھەروەھا شیعرەکانی لە ئەنتۆلۆژیای «نوستن لە حەوشەدا: نووسەرانی ھاوچەرخی کورد لە تاراوگە» (Sleeping in the Courtyard: Contemporary Kurdish Writers in Diaspora) کە لەلایەن چاپەمەنیی زانکۆی ئارکانساسەوە چاپ کراوە، شانبەشانی چەندین نووسەری ناسراوی کورد جێگەیان کراوەتەوە.<ref name="henarpress">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdish Literary Database |ناونیشان=https://henarpress.org/database |وێبگە=henarpress.org |ڕێکەوت=٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="jstor">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Sleeping in the Courtyard |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.29214642 |وێبگە=jstor.org |ڕێکەوت=٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لەگەڵ ئەوەشدا، لە چەندین چالاکیی ئەدەبیی و کولتووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەشدار بووە.<ref name="fairfax">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=People and Places - Week of June 30, 2023 |ناونیشان=https://www.fairfaxtimes.com/articles/people_and_places/people-and-places---week-of-june-30-2023/article_21ea7b20-16ac-11ee-9946-8346965f0b9e.html |وێبگە=fairfaxtimes.com |ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە سەرەتای مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠١٣دا، ژاوێن شاڵی بەشداریی لە فێستیڤاڵی ئەدەبیی «کەڤاڵ» بۆ شیعر و چیرۆک کرد کە لە ھۆڵی کتێبخانەی زەیتوون لە شاری [[ھەولێر]] بەڕێوە چوو. لەم فێستیڤاڵەدا شاڵی توانی بە ھاوبەشی لەگەڵ شاعیری کورد بەھار حوسەینی، پلەی یەکەم و خەڵاتی فێستیڤاڵەکە لە بەشی خوێندنەوەی شیعردا بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=موفقیت شاعران و داستان‌نویسان کُردستان ایران در جشنواره‌ی ادبی اربیل/ گفت‌وگو+عکس |ناونیشان=https://kurdpa.net/fa/interview/2013-07-04-15857 |وێبگە=kurdpa.net |ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == شێوازی ئەدەبی == شیعرەکانی ژاوێن شاڵی زۆرجار بەدواداچوونن بۆ گومانکردن لە خود و دەوروبەر، ھەروەھا تێمای یاخیبوون، غوربەت و پەیوەندیی نێوان تاریکایی و ڕووناکاییان پێوە دیارە.<ref name="voa2019">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان لە فەرهەنگدا : ژاوێن شاڵی |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/amp/4730869.html |وێبگە=dengiamerika.com |ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> بە بڕوای ئەو، شیعر دەبێت پرسیاری ھاوچەرخانە لاى خوێنەر دروست بکات و ئەگەر زمان و خەیاڵ و مۆسیقا لە شیعر داببڕێندرێت، دەقەکە ھیچ بەھایەکی نامێنێت.<ref name="voa2014">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ژیان له‌ فه‌رهه‌نگدا: ژاوێن شاڵی |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/amp/2534264.html |وێبگە=dengiamerika.com |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لای شاڵی، پرۆسەی نووسین گەڕانێکی بەردەوامە بە دوای حەقیقەت و وەڵامدانەوەی پرسیارە گەورەکانی ژیاندا. نووسەر و شاعیر دڵشاد عومەر کاکی لەسەر شیعرەکانی ئاماژە بەوە دەکات کە ژاوێن شاڵی «ئەوینێکی جوان دەکات لە نێو شیعردا.»<ref name="voa2011"/> == بەرھەمەکان == * '''پایزی عومری من''' – کۆمەڵە شیعر (٢٠٠٨).<ref name="voa2011"/> * '''نە تۆ مایتەوە نە باران''' – کۆمەڵە شیعر، بڵاوکراوەی یەکێتیی نووسەرانی کورد لە هەولێر (٢٠١٣).<ref name="circumference"/> * '''مەزھەر خالقی - سروشت لە زایەڵەی میلۆدییەکدا''' – نامیلکە و توێژینەوەی ئەدەبی، بڵاوکراوەی بنکەی ڕووناکبیریی گەلاوێژ (٢٠١٢). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شاعیرانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|وێژەی کوردی|وێژە|شیعر|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕۆژنامەنووسانی کورد]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:شاعیرە کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] f1prefbimgk7yx9czmew0xsdf5p3ic7 100 304110 1669897 2026-09-18T12:04:06Z گرووپی قوتابخانە 23641 پەڕەی دروست کرد بە «[[پەڕگە:Solvay conference 1927.jpg|بێچوارچێوە|300px|ناوەڕاست]] <center> وێنەی ژمارەیەک لە بەرچاوترین فیزیکزانانی جیھان لە کۆنفڕانسی پێنجەمی سۆلڤەی، کە ساڵی ١٩٢٧ لە [[بروکسێل]] بەڕێوەچوو. '''[[ئەلبێرت ئاینشتاین]]'''یش لەم وێنەیەدا دەبینرێت. <center/>»ەوە 1669897 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Solvay conference 1927.jpg|بێچوارچێوە|300px|ناوەڕاست]] <center> وێنەی ژمارەیەک لە بەرچاوترین فیزیکزانانی جیھان لە کۆنفڕانسی پێنجەمی سۆلڤەی، کە ساڵی ١٩٢٧ لە [[بروکسێل]] بەڕێوەچوو. '''[[ئەلبێرت ئاینشتاین]]'''یش لەم وێنەیەدا دەبینرێت. <center/> dlokqog2xzdieepjdt6r0tpi3lwihts 1670021 1669897 2026-09-18T17:36:24Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670021 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Solvay conference 1927.jpg|بێچوارچێوە|300px|ناوەڕاست]] <center> وێنەی ژمارەیەک لە بەرچاوترین [[فیزیکزان]]انی جیھان لە کۆنفڕانسی پێنجەمی سۆلڤەی، کە ساڵی ١٩٢٧ لە [[بروکسێل]] بەڕێوەچوو. '''[[ئەلبێرت ئاینشتاین]]'''یش لەم وێنەیەدا دەبینرێت. <center/> eos8tq8jk9tj61tvzxh1blyz3rldx5x 3 304111 1669900 2026-09-18T13:04:07Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1669900 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٠٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) t1onjyqk95l66sw5px4j6scdivyn0gd 100 304112 1669937 2026-09-18T13:38:36Z گرووپی قوتابخانە 23641 پەڕەی دروست کرد بە «{{بەشەکانی زانست}} ---- {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | پ...»ەوە 1669937 wikitext text/x-wiki {{بەشەکانی زانست}} ---- {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Lightnings sequence 2 animation-wcag.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |} l329sxipui40k9xwe7o7h49crqufiol 1669958 1669937 2026-09-18T15:57:38Z گرووپی قوتابخانە 23641 1669958 wikitext text/x-wiki {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Lightnings sequence 2 animation-wcag.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |} o64l2nnjm3x07s2jethdzqvoj6ilprd 1670073 1669958 2026-09-18T20:06:35Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670073 wikitext text/x-wiki {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Lightnings sequence 2 animation-wcag.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |} 56ilc9yftwbz27s6ukb3q8z60r6lmrx 1670074 1670073 2026-09-18T20:32:53Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670074 wikitext text/x-wiki {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Virtual pairs near electron.png|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |} 7vx4468gbrbri15srjqk9m79qjcgfzk 1670347 1670074 2026-09-19T09:53:40Z گرووپی قوتابخانە 23641 1670347 wikitext text/x-wiki {| style="border-collapse:collapse; background:#F0FFFF; width:100%; border:0; color:black; text-align:center;" |- | style="width:100%; vertical-align:middle; font-size:230%; font-family:times;" | بەخێربێیت بۆ دەروازەی «فیزیک» | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Triple expansion engine animation.gif|200px|link=|]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Newtons cradle animation book.gif|200px|link= ]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | [[پەڕگە:Lightnings sequence 2 animation-wcag.gif|200px|link=]] | style="vertical-align:middle; border:0;" | |} {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="left" style="margin-right: 1em" |} o64l2nnjm3x07s2jethdzqvoj6ilprd 3 304113 1669950 2026-09-18T14:06:43Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1669950 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٤:٠٦، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) lztehnqlu8ej62aa2ub3lm6koq9duz3 0 304114 1670023 2026-09-18T17:40:13Z گرووپی قوتابخانە 23641 دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[فیزیکی ھاوچەرخ]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر) 1670023 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فیزیکی ھاوچەرخ]] rdy0jhd41l8z3j3o8qfltmoaixniqk6 100 304115 1670077 2026-09-18T20:42:47Z گرووپی قوتابخانە 23641 چاکسازیی مەودای ڕاستەقینە، چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1670077 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:GPB circling earth.jpg|ناوەڕاست|300px]] <center> وێنەیەکی خەیاڵی ھونەرمەندێک بۆ نیشاندانی تۆڕی '''[[کاتجێ]]''' بە دەوری زەویدا <center/> 4yrojtcqbl075rljbe9pffy3i8o6ep1 100 304116 1670078 2026-09-18T20:50:59Z گرووپی قوتابخانە 23641 پەڕەی دروست کرد بە «'''<div style="text-align:center;">بەخێربێیت بۆ پەڕەی پێشنیارکردنی بیرۆکە بۆ [[دەروازە:فیزیک|دەروازەی فیزیک]]!</div>'''<br/> [[پەڕگە:Crystal Project Ktip.png|بێچوارچێوە|75px|ناوەڕاست]]<br/> '''<div style="text-align:center;">لێرە دەتوانیت بیرۆکە، ڕەخنە و وتارێک یان زیادتر بۆ دەروازەی فیزیک بخەیتە ڕوو...»ەوە 1670078 wikitext text/x-wiki '''<div style="text-align:center;">بەخێربێیت بۆ پەڕەی پێشنیارکردنی بیرۆکە بۆ [[دەروازە:فیزیک|دەروازەی فیزیک]]!</div>'''<br/> [[پەڕگە:Crystal Project Ktip.png|بێچوارچێوە|75px|ناوەڕاست]]<br/> '''<div style="text-align:center;">لێرە دەتوانیت بیرۆکە، ڕەخنە و وتارێک یان زیادتر بۆ دەروازەی فیزیک بخەیتە ڕوو بۆ زیاتر بەرەوپێشبردنی دەروازەکە!</div>''' ---- <!--بە ھەمان ڕیزبەندی بەردەوام دەبێت و تکایە واژۆکەشت لەبیر نەکەیت--> * بیرۆکەی یەکەم: * بیرۆکەی دووەم: * بیرۆکەی سێیەم: ---- * ڕەخنەی یەکەم: * ڕەخنەی دووەم: * ڕەخنەی سێیەم: ---- * وتاری یەکەم: * وتاری دووەم: * وتارێ سێیەم: ---- <!--ھی ترت ھەیە؟ لە خوارەوە بینووسە--> [[پۆل:داڕێژەکانی دەروازەی فیزیک]] duh59gdavxmkvgp0kl1v9hycufxyfqi 0 304117 1670082 2026-09-18T21:19:49Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[فیزیا لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی]]ی گواستەوە بۆ [[فیزیک لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی]]: چاککردن: وەک وتارە سەرەکییەکە 1670082 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[فیزیک لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی]] 7qel3t8wzfz45jbmzau3o78h9bbub1g 0 304118 1670089 2026-09-18T21:49:44Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = یەکمالە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|يكمالة}}<br>{{lang-en| Yakmala}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1670089 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = یەکمالە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|يكمالة}}<br>{{lang-en| Yakmala}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64088| 43.71056}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی یەکمالە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64088| 43.71056 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''یەکمالە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٦١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٣٩) [[خێزان]] و (٨٠٣) کەس، کە (٤١٠) [[نێر]] و (٣٩٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ibvruqkj5jah90xg2blt6ij5vcvs31b 0 304119 1670090 2026-09-18T21:51:55Z گرووپی قوتابخانە 23641 دروستکردنی ڕەوانەکەر بۆ [[میکانیکی کوانتۆم]] (ئامرازی دروستکەری ڕەوانەکەر) 1670090 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[میکانیکی کوانتۆم]] jqxphotj4895bg35tfgt2vzimxux6po 0 304120 1670091 2026-09-18T21:53:19Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئەلاھی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|اللهي}}<br>{{lang-en| Alahi}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئا...»ەوە 1670091 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئەلاھی | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|اللهي}}<br>{{lang-en| Alahi}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.62582| 43.71531}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ئەلاھی''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.62582| 43.71531 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئەلاھی''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٢) [[خێزان]] و (٧٥) کەس، کە (٤٢) [[نێر]] و (٣٣) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 194op7su0is53mmdr98235nqjf7vgug 0 304121 1670094 2026-09-18T21:59:57Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەردەزیوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بردةزيو}}<br>{{lang-en| Bardaziw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەب...»ەوە 1670094 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەردەزیوو | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بردةزيو}}<br>{{lang-en| Bardaziw}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.53368| 43.78476}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بەردەزیوو''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.53368| 43.78476 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەردەزیوو''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٤) [[خێزان]] و (١٠١) کەس، کە (٤٩) [[نێر]] و (٥٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] b329ydwpaceebrddic6oio1rfzd3d6p 0 304122 1670096 2026-09-18T22:05:52Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دولێجان ساڵەح | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوليجان صالح}}<br>{{lang-en| Dulejan Salah}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_...»ەوە 1670096 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دولێجان ساڵەح | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوليجان صالح}}<br>{{lang-en| Dulejan Salah}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.5971231| 43.5981978}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دولێجان ساڵەح''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.5971231| 43.5981978 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دولێجان ساڵەح''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢) [[خێزان]] و (٨) کەس، کە (٣) [[نێر]] و (٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ps6p9cq5ijr2qticb6xhv3jtbxl67sy 0 304123 1670098 2026-09-18T22:05:54Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیای ئەمریکا]]ی گواستەوە بۆ [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیکی ئەمریکا]]: وەک ناوی وتارە سەرەکییەکە فیزیک 1670098 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئۆڵۆمپیادی نیشتمانی فیزیکی ئەمریکا]] kh9j3yo76ay8twr8f4hdinfi1o9skt4 0 304124 1670100 2026-09-18T22:08:41Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دولێجان تارق | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوليجان طارق}}<br>{{lang-en| Dulejan Tarq}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئ...»ەوە 1670100 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دولێجان تارق | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوليجان طارق}}<br>{{lang-en| Dulejan Tarq}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.60571| 43.58312}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دولێجان تارق''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60571| 43.58312 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دولێجان تارق''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٤) [[خێزان]] و (٢٢) کەس، کە (٧) [[نێر]] و (١٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] ckwaqdhuhmbfzrp5sxl1qd55n3ixnyp 0 304125 1670102 2026-09-18T22:11:10Z گرووپی قوتابخانە 23641 گرووپی قوتابخانە پەڕەی [[ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی فیزیا]]ی گواستەوە بۆ [[ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی فیزیک]]: وەک ناوی وتارە سەرەکییەکە فیزیک 1670102 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی فیزیک]] 8yqmjnt78vcan0k1dju4oeohj2abp9u 0 304126 1670104 2026-09-18T22:12:53Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئۆمەرسێنان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|اومرسينان}}<br>{{lang-en| Omarsenan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = |...»ەوە 1670104 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ئۆمەرسێنان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|اومرسينان}}<br>{{lang-en| Omarsenan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.64906| 43.68761}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی ئۆمەرسێنان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.64906| 43.68761 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٣٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٥١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ئۆمەرسێنان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٤٥٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٠٢٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١٨) [[خێزان]] و (٨٥١) کەس، کە (٤٢٥) [[نێر]] و (٤٢٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] kncimfb5na1gdrhjh7277m4gqzf4r70 0 304127 1670105 2026-09-18T22:17:52Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بامەرزێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بامرزي}}<br>{{lang-en| Bamarze}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1670105 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بامەرزێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بامرزي}}<br>{{lang-en| Bamarze}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.61733| 43.56789}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بامەرزێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.61733| 43.56789 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٦٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بامەرزێ''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٥١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٩٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٦) [[خێزان]] و (١٨٠) کەس، کە (٩٤) [[نێر]] و (٨٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] irim1x7rq7l7sp49xp1uvye2o36pje6 0 304128 1670109 2026-09-18T22:21:46Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەردەسۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بردةسور}}<br>{{lang-en| Bardasor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبا...»ەوە 1670109 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = بەردەسۆر | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بردةسور}}<br>{{lang-en| Bardasor}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.52858| 43.81100}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی بەردەسۆر''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.52858| 43.81100 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٩٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٧١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''بەردەسۆر''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢١٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٨٩) [[خێزان]] و (١٤٧١) کەس، کە (٧٦١) [[نێر]] و (٧١٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 1ddpctumrjaefiu0yywvqqr22oreibf 0 304129 1670110 2026-09-18T22:25:53Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیربووب | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بيربوب}}<br>{{lang-en| Pirbub}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی...»ەوە 1670110 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیربووب | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بيربوب}}<br>{{lang-en| Pirbub}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.61662| 43.61469}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پیربووب''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.61662| 43.61469 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٦١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پیربووب''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٥٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢) [[خێزان]] و (١٥) کەس، کە (١٠) [[نێر]] و (٥) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] egi60sbevdqgrdze06muod27l08fm01 0 304130 1670113 2026-09-18T22:30:06Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیرچاوش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیرجاوش}}<br>{{lang-en| Pirchawsh}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبا...»ەوە 1670113 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پیرچاوش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بیرجاوش}}<br>{{lang-en| Pirchawsh}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.60582| 43.64481}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پیرچاوش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60582| 43.64481 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٦٠٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پیرچاوش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٢٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٥٣٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٥٣) [[خێزان]] و (١٦٠٩) کەس، کە (٨٠٩) [[نێر]] و (٨٠٠) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 3dqiueyo6whstxnn53zuqi8fld351ao 3 304131 1670114 2026-09-18T22:31:16Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1670114 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:٣١، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 0wochiri6yamvmns1keidhbw6ii7kk0 0 304132 1670115 2026-09-18T22:34:06Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خرابەواش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|خرابةواش}}<br>{{lang-en| Khrabawash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قە...»ەوە 1670115 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خرابەواش | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|خرابةواش}}<br>{{lang-en| Khrabawash}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.58712| 43.66241}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خرابەواش''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.58712| 43.66241 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٤٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خرابەواش''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٦٦)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٥١) [[خێزان]] و (٣٤٩) کەس، کە (١٧٠) [[نێر]] و (١٧٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] p7c6yw1snglt57s7z0ervm9b2mlwbgy 0 304133 1670124 2026-09-18T22:35:20Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[زمانی ئالبانی]] گواستەوە بۆ [[زمانی ئەلبانی]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو: ناوی شیاوتر 1670124 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زمانی ئەلبانی]] s0todd4sdf6v0oqi6n86gt7sj4wbuqu 0 304134 1670163 2026-09-18T22:45:31Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵاسان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بلاسان}}<br>{{lang-en| Pallasan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارە...»ەوە 1670163 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = پەڵاسان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|بلاسان}}<br>{{lang-en| Pallasan}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.55283| 43.77098}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی پەڵاسان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.55283| 43.77098 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٤٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٨٥ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''پەڵاسان''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٦١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٤٢٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٦٩) [[خێزان]] و (١٧٨٥) کەس، کە (٩٠٧) [[نێر]] و (٨٧٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 2n0hpqd8p2qbdyhr1ux3bw6npicmjig 0 304135 1670164 2026-09-18T22:49:08Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جەنگە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جنكة}}<br>{{lang-en| Janga}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا...»ەوە 1670164 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جەنگە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جنكة}}<br>{{lang-en| Janga}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56491| 43.70838}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی جەنگە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56491| 43.70838 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''جەنگە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢) [[خێزان]] و (١٢) کەس، کە (٥) [[نێر]] و (٧) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] k1tpq15aytfbykppiyrp9ptfqg2prm1 3 304136 1670168 2026-09-18T23:34:57Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1670168 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٢٣:٣٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 2nqkb7ep7qoqpwxu6fn9cce7m2u9i24 1 304137 1670172 2026-09-18T23:56:49Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670172 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[تەنەکانی پاشی نێپتۆن]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670171 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120302032019/http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html بۆ http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/kb.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٥٦، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) qpfklzrja9xcri2t7r6jac0p81bf6hl 1 304138 1670190 2026-09-19T01:04:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1670190 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[دوورگەی لارک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670189 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231112134004/https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/larak-COM_11223 بۆ https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-iranica-online/larak-COM_11223 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٠٤، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) gy9mcjxcmbjqqn4pgfto33gz2mrjm5x 3 304139 1670346 2026-09-19T09:51:45Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1670346 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٥١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) i3hbnmxy8shztaak4hbg2wjl1gr2h0f 0 304140 1670351 2026-09-19T10:04:04Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیوتن]]ی گواستەوە بۆ [[بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیووتن]]: چاککردن: گونجاندنی ناو، لەگەڵ ناوی وتارە سەرەکییەکەی ئایزک نیووتن 1670351 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیووتن]] o4zv88uw0el6zvqxo8d7sqxxnupjlzm 1 304141 1670353 2026-09-19T10:04:04Z Ari Qasm 57423 Ari Qasm پەڕەی [[وتووێژ:بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیوتن]]ی گواستەوە بۆ [[وتووێژ:بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیووتن]]: چاککردن: گونجاندنی ناو، لەگەڵ ناوی وتارە سەرەکییەکەی ئایزک نیووتن 1670353 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:بۆچوونە دینییەکانی ئایزک نیووتن]] s8hdswo79m6zc9bp3j3sauas3noa6mi 0 304142 1670400 2026-09-19T11:26:53Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = توبزاوای گچکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|طوبزاوة الصغير}}<br>{{lang-en| Little Tobzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێن...»ەوە 1670400 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = توبزاوای گچکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|طوبزاوة الصغير}}<br>{{lang-en| Little Tobzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54627| 43.75729}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی توبزاوای گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54627| 43.75729 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٠٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٢٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''توبزاوای گچکە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٥) [[خێزان]] و (٢٢٤) کەس، کە (١٧٠) [[نێر]] و (١٧٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] m5oqumh7vkaqvit8chy3ek5wpzdwuzw 0 304143 1670403 2026-09-19T11:29:35Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = توبزاوای مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|طوبزاوة الكبير}}<br>{{lang-en| Great Tobzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێن...»ەوە 1670403 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = توبزاوای مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|طوبزاوة الكبير}}<br>{{lang-en| Great Tobzawa}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56467| 43.76058}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی توبزاوای مەزن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56467| 43.76058 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٦١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٦٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''توبزاوای مەزن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٢٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٣٥)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١١١) [[خێزان]] و (٨٦٢) کەس، کە (٤٤٨) [[نێر]] و (٤١٤) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] cdi5vebbo34sd1a0l7f33tnfo6l1wrq 0 304144 1670410 2026-09-19T11:33:06Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جوجەری مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جوجر الكبير}}<br>{{lang-en| Great Jujar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا...»ەوە 1670410 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جوجەری مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جوجر الكبير}}<br>{{lang-en| Great Jujar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.60422| 43.68578}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی جوجەری مەزن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60422| 43.68578 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٧٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''جوجەری مەزن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٠٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٩٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٣٩) [[خێزان]] و (٢٠٧٢) کەس، کە (١٠١٦) [[نێر]] و (١٠٥٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 7l4knqmor3e0rlnx6um0kzhc4j2pewp 1670413 1670410 2026-09-19T11:44:29Z MFTG 21816 1670413 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جوجەری گچکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جوجر الصغير}}<br>{{lang-en| Little Jujar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.59819| 43.69531}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی جوجەری گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.59819| 43.69531 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢٦٩ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''جوجەری گچکە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٣٢٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٩٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٩٦) [[خێزان]] و (١٢٦٩) کەس، کە (٩٧٥) [[نێر]] و (٩٦٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] thre7d7jtzaffljwlmakq72ry3wmvzz 0 304145 1670412 2026-09-19T11:34:03Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جوجەری مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جوجر الكبير}}<br>{{lang-en| Great Jujar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا...»ەوە 1670412 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = جوجەری مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|جوجر الكبير}}<br>{{lang-en| Great Jujar}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.60422| 43.68578}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی جوجەری مەزن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60422| 43.68578 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٧٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''جوجەری مەزن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٠٩)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣٩٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣٣٩) [[خێزان]] و (٢٠٧٢) کەس، کە (١٠١٦) [[نێر]] و (١٠٥٦) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 7l4knqmor3e0rlnx6um0kzhc4j2pewp 0 304146 1670414 2026-09-19T11:48:02Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەمیس کچک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|خمس كجك}}<br>{{lang-en| Khamis Kchk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قە...»ەوە 1670414 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەمیس کچک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|خمس كجك}}<br>{{lang-en| Khamis Kchk}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.62039| 43.59535}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی خەمیس کچک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.62039| 43.59535 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٨ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خەمیس کچک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٢٣)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٠١)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٧) [[خێزان]] و (٨٨) کەس، کە (٣٩) [[نێر]] و (٤٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] 190kxvgorq3o4mofgww9f5rbz7hkkmm 0 304147 1670415 2026-09-19T11:51:46Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربێستان گچکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دربيستان الصغير}}<br>{{lang-en| Little Darbestan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = |...»ەوە 1670415 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربێستان گچکە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دربيستان الصغير}}<br>{{lang-en| Little Darbestan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56335| 43.74216}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دەربێستان گچکە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56335| 43.74216 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٢٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٥٤ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دەربێستان گچکە''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (١٦٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٢٥) [[خێزان]] و (١٥٤) کەس، کە (٧٥) [[نێر]] و (٧٩) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] dblu4wta2s5xeornjmliixzm3sejrg6 0 304148 1670416 2026-09-19T11:54:29Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربێستان مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دربيستان الصغير}}<br>{{lang-en| Great Darbestan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = |...»ەوە 1670416 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دەربێستان مەزن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دربيستان الصغير}}<br>{{lang-en| Great Darbestan }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.57535| 43.74926}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دەربێستان مەزن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.57535| 43.74926 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٤٥٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٦٠ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دەربێستان مەزن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (٩٨)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٤٠)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (١٣٥) [[خێزان]] و (٨٦٠) کەس، کە (٤٥٢) [[نێر]] و (٤٠٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] qymvxhyfqeqksksys0wwo8oln53o1hv 0 304149 1670418 2026-09-19T11:57:38Z MFTG 21816 پەڕەی دروست کرد بە «{{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆستەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوستك}}<br>{{lang-en| Dostak }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئ...»ەوە 1670418 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دۆستەک | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|دوستك}}<br>{{lang-en| Dostak }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.56184| 43.64465}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی دۆستەک''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.56184| 43.64465 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای بەردەڕەش|بەردەڕەش]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ڕۆڤیا|ڕۆڤیا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٧٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٥١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دۆستەک''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ڕۆڤیا]] لە [[قەزای بەردەڕەش]] لە [[پارێزگای دھۆک]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای ھەولێر) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251024200508/https://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828220324430930 }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == ناو == == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (-)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٣١٤)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٨٠) [[خێزان]] و (٤٥١) کەس، کە (٢٣٣) [[نێر]] و (٢١٨) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای بەردەڕەش}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای دھۆک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] gd2wqvjg92qqo4pu3m54uv94autlkxj