ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.20 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 13 1673686 1599223 2026-09-23T17:49:35Z Ironman 8764 79245 /* */ 1673686 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|زمانی کوردی|شاعیرە کوردەکە|کوردی (شاعیر)|وتارە ھاوشێوەکان|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox language |name=کوردی |image=Kurdish Language.svg |imagesize=250px |pronunciation={{IPA|kʊɾdiː|}} |nativename= Kurdî, Kurdí, Кӧрди<ref name="پ١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=node/41 |سەردێڕ=Kurdish Language - Kurdish Academy of Language |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226061627/http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F41 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |states= {{ئاڵا|تورکیا}}<br/>{{ئاڵا|عێراق}}<br/>{{ئاڵا|ئێران}}<br/>{{ئاڵا|سووریا}}<br/>{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}<br/>{{ئاڵا|ئازەربایجان}}<br/>{{ئاڵا|تورکمانستان}}<br/>{{ئاڵا|کازاخستان}}<br/>{{ئاڵا|لوبنان}}<br/>{{ئاڵا|ئەڵمانیا}}<br/>{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}<br/>{{ئاڵا|کەنەدا}}<br/>{{ئاڵا|ئۆسترالیا}}<br/>{{ئاڵا|ئوکراینا}}<br/>{{ئاڵا|فەڕەنسا}}<br/>{{ئاڵا|سوید}}<br/>{{flag|Norway}}<br/>{{flag|Germany}}<br/>{{flag|Poland}}<br/>{{flag|Finland}} |region=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] |speakers= ٤٠-٤٥ میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |سەردێڕ=Kurdisch |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100909020236/http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |script=[[ئەلفوبێکانی کوردی|ڕێنووسی کوردی]]: [[ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی|ڕێنووسی عەرەبی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]]، [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی|ڕێنووسی لاتین]]ی لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[ڕۆژاوای کوردستان]]، و [[ئەلفوبێی سیرلیک|ئەلفوبێی کیریلی]] لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتی]] پێشوودا.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/538 ئەلفوبێی یەکگرتووی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> |nation=[[پەڕگە:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عێراق]] – زمانی فەرمی لە پاڵ [[زمانی عەرەبی]]دا.<ref>[http://www.uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf Iraqi constitution, article 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213155850/http://uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf |date=١٣ی شوباتی ٢٠١٢ }}</ref><br/>[[پەڕگە:Flag of Iran.svg|25px]] [[ئێران]] – زمانی ناوچەیی بەپێی یاسای بنەڕەتی.{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Armenia.svg|25px]] [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] – زمانی کەمینە.<ref>[http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 European Charter for Regional or Minority Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623234606/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ }}</ref>{{ھن}} {{flagicon|ڕۆژاڤا}} [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] – زمانی فەرمی لە پاڵ زمانەکانی تر. |iso1=ku |iso2=kur |iso3=kur |lc1=ckb|ld1=[[کوردیی ناوەندی]] [[کرمانجی]] |lc2=kmr|ld2=[[کوردیی باکووری]] [[سورانی]] |lc3=sdh|ld3=[[کوردیی باشووری]] [[کلهری]] |lc4=lki|ld4=[[لەکی]]<!--This code isn't part of the macrolanguage per SIL--> |lingua=58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi) |map= | mapcaption = Map of Kurdish-speaking areas of the Middle East | notice = IPA | map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 = زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکەڵاو}} {{col-end}} }} '''زمانی کوردی''' ({{بە کوردیی باکووری|Zimanê kurdî}}، {{بە کوردیی باشووری|زوان کوردی}}، {{بە کوردیی لەکی|زوۆن کوردی}}، {{بە کوردیی زازاکی|Zıwanê Kurdki}}، {{بە کوردیی ھەورامی|زوانو کوردی}}) زمانێکە کە نەتەوەی [[کورد]] قسەی پێ دەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. ئەم زمانە لە زمانی کەڤناری [[زمانی مادی|مادی]] کەوتووەتەوە.<ref name="پ١"/> زمانی کوردی لەنێوان [[زمانە ئێرانییەکان]]دا لە بواری پڕژماربوونی ئاخێوەران سێیەمین زمانە و دەکەوێتە دوای زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9046467/Kurdish-language Kurdish Language - Britannica Encyclopedia]</ref> وە بە بنچینەی خێزانە زمانی هیندۆئەوروپی دادەنرێت == وشە == زمانی کوردی بە ٧٣٥،٣٢٠ وشەی سەرەکی، سێیەم زمانە لەدوای [[زمانی فینلاندی|فینلاند]]ی و [[کۆری]] کە زۆرترین وشە لەخۆ دەگرێت. زمانی کوردی بە ھەموو شێوەزارەکانییەوە کۆی گشتی ١،٢٠٠،٠٠٠ ملیۆن وشەی تێدایە و بە ھەموو دەربڕین و دەستەواژەکانییەوە ١،٦٠٠،٠٠٠ وشەی لەگەڵدایە. == مێژوو == بنەڕەتی زمانی کوردی بە بڕوای مێژوونووسان دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندووئەورووپییەکان]].<ref>https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796{{بەستەری مردوو|url=https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە کۆنترین دەقە ئایینییەکانی زمانی کوردیدا پەرتووکی ڕەشی ئێزیدییە کە پەرتووکی پیرۆزی باوەڕی [[ئێزیدی]]یەکانە. وا دادەنرێت کە لە کاتێکدا لە سەدەی ١٣ی زایینیدا لەلایەن حەسەنی کوڕی عودەی (لەدایکبووی ١١٩٥ی زایینی)، کوڕەزای شێخ عودەی کوڕی موسافیر (مردووی ١١٦٢) دامەزرێنەری ئایینەکە. گێڕانەوەی ئێزیدییەکان لەبارەی دروستبوونی جیھان و سەرچاوەی مرۆڤ و چیرۆکی [[ئادەم و حەوا]] و قەدەغەکردنە سەرەکیییەکانی باوەڕ کە تێدایە. لە [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پازدەھەم]]ەوە تا [[سەدەی ١٧یەم|حەڤدەھەم]]، [[ھۆنەر]]ان و نووسەرانی کلاسیکی کورد زمانێکی [[وێژە]]ییان پەرە پێ دا. لە دیارترین ھۆنەرانی کلاسیکی کوردی ئەو سەردەمە، [[عەلی حەریری]]، [[ئەحمەدی خانی]]، [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]] بوون. ماوریزیۆ گارزۆنی قەشەیەکی ئیتاڵی، دوای ھەژدە ساڵ کاری بانگەوازی لەنێو کوردانی ئامێدی یەکەمین ڕێزمانی کوردی بە ناوی «Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda» لە ساڵی ١٧٨٧ لە ڕۆما بڵاو کردەوە. ئەم بەرھەمە لە [[مێژووی کورد]]دا زۆر گرنگە، چونکە یەکەم دانپێدانانە بە بەکارھێنانی بەربڵاوی زمانێکی کوردی تایبەت. گارزۆنی لەلایەن زانایانی دواترەوە نازناوی باوکی زانستی کوردی پێ بەخشرا. ماوەیەکی زۆرە زمانی کوردی لە بەشێکی زۆری [[کوردستان]] قەدەغە کراوە. دوای کودەتای [[تورکیا]] لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ١٩٩١ بەکارھێنانی زمانی کوردی لە تورکیا نا[[یاسا]]یی بوو .<ref>Ernest R. McCarus, Kurdish Language Studies, The Middle East Journal, Published by Middle East Institute, Washington, 1960, p.325</ref><ref>https://www.institutkurde.org/en/conferences/kurdish_studies_irbil_2006/Mirella+GALETTI.html#_ftn5</ref><ref>Ross, Michael. The Volunteer (chapter: The Road to Ankara)</ref> هەروەها لە [[عێراق]] زمانێکی فەرمییە ھاوکات لەگەڵ [[زمانی عەرەبی]]، کە لەدوای نووسینی دەستووری نوێی عێراقەوە لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ پەسەند کراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20201127181042/http://www.msn.com/</ref> == زمانی کوردی پاش ئیسلام == ھێشتا نیوه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی حه‌وته‌می زایینی کۆتایی نه‌ھاتبوو کە ئایینی [[ئیسلام]] و سوپای موسوڵمان که‌له‌به‌ری کرده‌ ناو [[ئیمپراتۆریه‌تیی ساسانی]] و پاش چه‌ند ساڵ بووه‌ ھۆی ڕووخاندنی. دوای ئەوە زمانی سێزدە سەدەیی [[ئاڤێستا]] کە کاریگەری لەسەر زمانی خەڵکەکە ھەبوو لەلایەن [[قورئان]]ەوە شوێنەکەی پڕکرایەوە، ئایینی [[ئیسلام]] ھه‌ندێک ئه‌رک و فه‌ڕزی ھەبوو کە موسوڵمانه‌کان ده‌بوو وەک ئەرک جێبەجێی بکەن و بۆ ئەوەش دەبوو ناوی ئەرک و فرمان و ئایەت و فەرموودەکان بە زمانی دایکی ئایینەکە وەربگرن کە عەرەبی بوو. زمانی ئایینی نوێ ھه‌ڵگری ھه‌ندێک ده‌نگ بوو که‌ له‌ زمانی خەڵکی ڕەسەن نه‌ده‌بیندرا. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ کوردێک کە ھاوچه‌رخی سه‌ره‌تای سه‌رده‌می ئیسلامی بوو، تا ماوه‌یه‌کی زۆر نه‌یانده‌توانی که‌ ده‌نگه‌کان وه‌ک عەره‌به‌کان بڵێن، زۆرێک له‌ موسوڵمانه‌کانی گەلانی تر، ئێستاش به‌ته‌واوی ناتوانن ئه‌م ده‌نگانه‌ بڵێن. به‌ڵام له‌ هه‌ندێک له‌ زاراوه‌ کوردییه‌کاندا کورده‌کان جگه‌ له‌ ده‌نگی (چ) سه‌رجه‌م ده‌نگه‌کان به‌باشی ده‌ڵێنه‌وه‌، به‌ جۆرێک که‌ ئه‌م ده‌نگانه‌ وه‌ک ده‌نگی ڕه‌سه‌نی ھه‌مان زاراوه‌یان لێ ھاتووه‌. گۆڕانکارییه‌کان لێره‌دا کۆتاییان پێ نایه‌ت، هه‌ندێک له‌ ده‌نگه‌ پێوه‌ندیداره‌کان لەناو هەندێک وشەدا به‌ پیتی وه‌ک (ک) یان (گ) جێگۆرکێیان کردووه‌ له‌گه‌ڵ پیتی (ق)ێی عه‌ره‌بی، ده‌نگێک که‌ ئایینی نوێ هێناویه‌ته‌ ناو کوردستانه‌وه‌. زمانه‌ هه‌رێمییه‌کانی ئه‌م شانشینی نوێ موسوڵمان بووه‌ له‌ بره‌و نه‌که‌وتن، چونکە زمانی زاره‌کی و ئاخاوتنی خه‌ڵک بوون و گه‌شه‌ و په‌ره‌ی خۆیان له‌ هه‌لومه‌رجێکی نوێدا ده‌ست پێ کرده‌وه‌. هه‌رتک له‌م زمانانه‌ واته‌ فارسی نوێ و کوردی خاوه‌نی زاراوه‌ و بنزاراوه‌ی زۆرن. پاش په‌ره‌پێدانی ئیسلام، فارسی نوێ زاراوه‌یه‌ک بوو که‌ به‌پێی بناخه‌ هه‌ره‌ کۆنه‌کانی خۆی ئاوێته‌ی زاراوه‌کانی تر ببوو و ئه‌م تێکه‌ڵبوونه‌ ته‌نانه‌ت به‌ر له‌ سه‌رده‌می ساسانییه‌کان ده‌ستی پێ کردبوو. فارسه‌کان به‌ر له‌ کورده‌کان که‌وتنه‌ هه‌وڵ بۆ زیندوو کردنه‌وه‌ی زمانه‌کەی خۆیان و ده‌ستیان کرد به‌ نووسین. دیاره‌ په‌ڕتووکی شانامه‌ی ئه‌بو مه‌نسووری – که‌ خودی پەرتووکەکە له‌نێو چووه‌ و ته‌نها پێشه‌کیییه‌کی لێ به‌جێ ماوه‌ -  ئه‌گه‌ر تاکە پەرتووک نه‌بێت، کۆنترین پەرتووکە که‌ به‌ فارسی نووسراوه‌ (ساڵی ٣٤٦ کۆچی - ٩٢٧ی زایینی) و تا ئێستا ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ تیاچوون ڕزگاری بووه‌. کۆنترین به‌ڵگه‌نامه‌ی نووسراوی کوردی کە له‌ سه‌رده‌می نوێدا ھه‌یه‌، چوارینه‌کانی «باباتاهیری عوریان»ـە، که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی یازده‌ی زایینی له‌ [[ھەمەدان]]ی ئێستا -  ھێگمه‌تانه‌ی پایته‌ختی [[ماد]]ه‌کان -  به‌ زاراوه‌ی کوردیی باشووری ھۆنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م چوارینانه‌ به‌بێ مه‌به‌ستی نزیککردنه‌وه‌ی زمانه‌که‌یان به‌ زمانی فارسی -  تاڕاده‌یه‌ک گۆڕدراون. سه‌ره‌ڕای‌ گشت ئه‌مانه‌، ھیچ گومانێک له‌وه‌دا نییه‌ کە باباتاهیر چوارینه‌کانی خۆی به‌ شێوه‌ی فۆلکلۆری – که‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌ فه‌ھله‌وه‌ی (په‌ھله‌وی، فه‌هله‌ویات یان په‌ھله‌ویات) ده‌ناسرا -  ھۆنیووه‌ته‌وه‌. بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر فه‌هله‌وی دکتۆر مۆعین ده‌ڵێ: په‌هله‌وی، " فه‌هلویه‌ مر" : بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌ ٣٠٠٠ دانه‌ له‌ گۆرانییه‌ وتراوه‌کان به‌ یه‌کێک له‌ زمانه‌کانی وڵاتی ئێران (جگه‌ له‌ زمانه‌ زاره‌کی و فەرمییەکان) له‌سه‌ر کێشێک له‌ کێشە عه‌رووزییه‌کان یان کێشی هێجایی هۆنراونه‌ته‌وه‌ و به‌شێکیان له‌سه‌ر شێوازی چوارینه‌ یان دوو به‌یتین، په‌هله‌وی یان په‌هله‌ویات له‌سه‌ر کێشێکی تایبه‌ت و وه‌کوو گۆرانیی خوێندراوه‌ته‌وه‌ و جاری وایه‌ پێیان وتووه‌ په‌هلوه‌ی یان ئورامه‌، ئورامه‌ن و ئورومنایان. ئورامن (اورومنان) کێشێکی کۆنه‌ له‌ موزیکدا و له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ «به‌حر هزج مسدس»ـە که‌ پێیان ده‌وت فه‌هله‌ویات. ڕه‌نگه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌م بابه‌ته‌، که‌ ئورامنان هه‌مان جۆری فارسی (هۆرامه‌نان)ی کوردییه‌ و هه‌مان وشه‌ی کوردی هه‌ورامانه‌، پێویست به‌ ماندووبوونی زۆر ناکات. هه‌ورامه‌نان – هه‌ورامان = هور + امان (امدند) + ئه‌و کاته‌ی که‌ خۆر هه‌ڵدێت. یان وه‌ک ده‌ڵێن به‌یانیان (بامدادان) ئێواران کاتی ئێوارە (عصر). هه‌روه‌ک ده‌زانین کاتی به‌یانی تا نیوه‌ڕۆ، یه‌کێک له‌و پێنج کاتانه‌ بووه‌ که‌ زه‌رده‌شت بۆ نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ دیاری کردووه‌ و ڕێوڕه‌سمی خۆی هه‌بووه‌، کۆپله‌یه‌ک له‌و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ هاتووه: نمو هوره‌ خشه‌ ایته‌ اسپایی واته‌ : نوێژ بۆ هور (خۆر) که‌ تیشکی تیژی به‌تینی هه‌یه‌. ئه‌م پاڕانه‌وه‌یه‌ وه‌ک هه‌موو پاڕانه‌وه‌کانی ئایینی زه‌رده‌شت له‌گه‌ڵ موزیکی تایبه‌ت له‌ به‌رخۆوه‌ یان به‌ده‌نگی به‌رز وتراوه‌ و وا دەوترێت خه‌ڵک پێیان وتووه‌ (نوێژی هر) یان (پاڕانه‌وه‌ی ھه‌ورامانان). دیاره‌‌ که‌ پاش په‌ره‌سه‌ندنی ئیسلام نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ له‌ بره‌و ده‌که‌وێت. بەڵام نه‌وا (هه‌وا) موزیکەکەی له‌ناو خه‌ڵکدا ماوه‌ته‌وە - به‌ره‌به‌ره‌ بووەته‌ نه‌وا (گۆرانی) و پێیان وتووه‌ فه‌هله‌ویاتی ئه‌مانان (فھلویات امانان). به‌ بڕوای شەهین کەریمی نووسەر، (ھورە) یان هۆرە که‌ ئێستا یه‌کێک له‌ ئاوازه‌ کوردییه‌کانه،‌ هه‌مان (هورامانان - هه‌ورامانان)ـە‌ که‌ به‌شێک له‌ ناوه‌که‌ی خۆی پاراستووه ‌و ناوه‌که‌ی وه‌ک (الله‌ ویسی) به‌ته‌واوی نه‌گۆڕاوه‌. دکتۆر عه‌بدولحه‌کیمی موونته‌سر له‌ ژماره‌ ٢٠٠ی گۆڤاری ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ له ‌مانگی ته‌مووزی ١٩٧٥، له‌ وتارێکدا به‌ ناونیشانی (ابن وحشیه و کتابه في الفلاحة و هو اقدم الکتب في العربیە) ئیبنی وه‌حشی و پەرتووکه‌که‌ی له‌سه‌ر زانستی کشتوکاڵ کە کۆنترین پەرتووکی عه‌ره‌بی بڵاوکردووەته‌وه‌ و ده‌نوسێت: «و اته نقل اکثر کتبه من اللغة النبطة، ولم ینشر من تالیفه في اللغە العربیە سوی "شوق المستهام في معرفة رموز الاًقلام" و قد ذکر في آخر کتابه هذا انه ترجم من اللغة الکردیە، کتاباً في علل المیاه و کیفیە استخراجھا و استنباطها من الاًراضي المجھولة الاصل». '''«زانیارییه‌‌کانی له‌ پەرتووکێکه‌وه‌ به‌ زمانی نێبتی وه‌رگرتووه‌ و شتێکی له‌ زانیاری خۆی به‌ زمانی عه‌ره‌بی جگه‌ له‌ (شوق المستهام فی معرفة رموز الاقلام ) باس نه‌کردووه‌ و له‌ کۆتایی پەرتووکەکەیدا باسی پەرتووکێک به‌ زمانی کوردی ده‌کات که‌ بابه‌تێکی له‌سه‌ر گرفتی ئاو و چۆنیه‌تی به‌کارھێنانی ئاوی ژێرزه‌وی تێدایه‌».''' مامۆستا «گیوی موکریانی» له‌ فه‌رهه‌نگی مھاباد لاپه‌ڕه‌ ٧٧١ و ٧٧٢ تێروته‌سه‌لتر باسی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ی کردووه‌ و به‌پێی نووسراوه‌که‌ی ئه‌و «ئیبن وه‌حشی» پەرتووکی (شوق المستهام)ی له‌ ساڵی ٢٤١ی کۆچی نووسیوە‌ و دیاره‌ که‌ له‌ سه‌رچاوه‌کانی ئه‌م پەرتووکەدا ئاماژه‌ به‌ وه‌رگێڕدراوی پەرتووکێکی کوردی ده‌کات کە ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌ر له‌ نچوسینی پەرتووکی (شوق المستهام). ئه‌م پەرتووکە له‌ ساڵانی سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی سێھه‌م به‌ده‌ست خه‌ڵکه‌وه‌ بووه‌ و ده‌بێ لانی که‌م چه‌ند ساڵێک به‌سه‌ر نوسینیدا تێپه‌ڕ بێت. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م پەرتووکە - ده‌توانین پێی بڵێین «ئاونامه‌».  «ابن وه‌حشی» وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی و دەکرێت له‌ ساڵه‌کانی کۆتایی سه‌ده‌ی دووەمی کۆچیدا نووسرابێت.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} == شێوەزارەکانی کوردی == {{سەرەکی|شێوەزارەکانی زمانی کوردی}} [[پەڕگە:Kurdish language family tree.jpg|وێنۆک|درەختی خێزانی زاراوە و شێوەزارەکانی زمانی کوردی]] زمانی کوردی چەند شێوەزارێکی سەرەکیی ھەیە کە هەندێک جیاوازییان ھەیە و زمانناسەکان لەسەر چۆنیەتی جیاکردنەوەی ئەم شێوەزارانە یەکدەنگ نین و زۆرێک لە زمانناسەکان باوەڕیان بە ماڵباتی زمانگەلی کوردی ھەیە. یانی کورمانجیی باکووری و گۆرانی، بەپێی یاسا و [[ڕێسا]]ی زمانناسی و زمانەوانییەوە، دوو زمانی سەربەخۆی کوردین، نەک دوو شێوەزار. بەڵام زۆربەی ئەو کەسانەی زمانی کوردییان دابەش کردووە، بەم چوار دەستەیە بووە:<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> * [[کوردیی باکووری]] * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[گۆرانی-زازایی]] بەجۆری گشتی سنووری دابەشکردنی ئەم زاراوەنە بەم شێوەیە، ئەگەر دوو هێل ببێت. 1.هێلی یەکم هێلێک لە باشووری [[دەریاچەی ورمێ|گۆلی ورمێ]] بۆلای سەرەوەی [[شنۆ]] و [[سۆران]] هەتا باشووری [[ئاکرێ]] و [[دھۆک|دهۆک]] و [[شنگال]] بەرەو [[حەسیچە|حەسیچ]] و[[عەفرین|ئەفرین]]. 2.هێلی دووم هێلێک لە [[بیجاڕ]] ورۆژ هەڵات [[قوروە]] هەتا باشووری [[کامیاران|کامێران]] بۆلای خوارەوەی [[جوانڕۆ|جوانرۆ]] و [[ڕوانسەر|ڕەوانسەر]] و هەتا [[دەشتی زەھاو|دەشتی زەهاو]] و باکووری [[خانەقین]] و [[گوڵاڵە]] و [[دووزخورماتوو]] و باشووری [[کەرکووک]] تا دەگاتە ڕوباری [[دیجلە|تێگرە]]. لای سەرەوەی هێلی یەکەم ئەبێتە زاراوەی [[کوردیی باکووری]]. لای خوارەوەی هێلی دووەم ئەبێتە [[کوردیی باشووری]]. و نێوان ئەم دوو هێلە ئەبێتە [[کوردیی ناوەندی]]. [[زازاکی]] یا [[زازاکی|دیملی]] ئەکەوێتە ئەوپەڕی کوردیی باکوور لەگەڵ کوردیی باکووری تێکەڵاوە. هەروەها [[گۆران]] یا [[ھەورامی|هەورامییش]] دەکەوێتە لای خوارەوەی کوردیی ناوەندی و لەگەڵ کوردیی ناوەندی تێکەڵاوە. جا ئەم دوو زارە هەرچەندە کەمێک لێک دوورن بەڵام لەباری دەستووری و زمانناسی دەچنە سەر یەک بنچینە. ھەندێک لە زمانناسان، [[لوڕی|لوڕ]]یش وەک شێوەزارێکی زمانی کوردی پۆلبەند دەکەن. ئەگەرچی لوڕی ژمارەیەکی بێڕادە زۆری وشەی کوردی تێدایە، بەڵام ھێشتاش لێکۆلینەوەیەکی ئەوتۆ لەسەر لوڕی بەردەست نییە و هۆکاری سیاسی لەپشتە.<ref name="پ١"/> شایانی باسە هێلی نێوان لوڕی و کوردیی باشوور یان کوردیی خوارین زۆر دیار نییە. == ئەلفبێی کوردی == {{سەرەکی|ئەلفبێکانی کوردی|ئەلفبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بەھۆی ئەوەی کە [[کورد]]ەکان لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێران]] بوون و ئەلفبێی فەرمیی ئەو دوو وڵاتە [[ئەلفبێی عەرەبی]] بوو، کوردەکانیش تا پێش سییەکان تەنیا ئەلفبێی عەرەبییان بۆ نووسینی کوردی بەکار دەھێنا. لە تورکیا، لەدوای فەرمیکردنی ئەلفبێی لاتینی بۆ زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[جەلادەت عالی بەدرخان]] لە ساڵی [[١٩٣٢]] ئەلفبێیەکی لاتینیی بۆ زمانی کوردی داھێنا کە ئێستا بە ناوی "ئەلفبێی ھاوار" دەناسرێت. == فۆنۆلۆجیی مێژوویی == {{وتاری سەرەکی|فۆنۆلۆجیی کوردی}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پاڵەویی ئەشکانی]] || rowspan=2| [[ئەوێستایی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەوی ساسانی|پاڵەوی ساسانی]] ||rowspan=2| [[زمانی پارسیی کۆن|فارسیی کۆن]] ||rowspan=2| [[زمانی نیا ئێرانی]] |- ! [[کوردیی باکووری|ک. باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی|ک. ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری|ک. باشووری]] || [[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |s||s||s||s||s||s||s||h||h||θ||*ś |- |z||z||z||z||z||z||z||d||d||d||*ź |- |s, *hr||s, *hr||s, *hr||*hr||*hr||hr||θr||s||d||ç||*θr |- |sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||s/z||s/z||s/z||*św/*źw |- |pāš||pāš||pāš||<div style="text-align: center;">??</div>||<div style="text-align: center;">??</div>||paš||pas-ča||pas||pas||pasā||*pas-ča |- |ž||ž||ž||ž||j||ž||j||z||z||j||*j |- |ž||ž||ž||ç||j, z, ž||ž||ç||z||z||ç||*ç |- |d-||d-||d-||b-||b-||b-||duu-||d-||d-||duv-||*dw- |- |xw-||xw-||xw-||w-||w-||wx-||huu-, x^v-||x-||xw-||(h)uv-||*hw- |- |l, r||ł, r||ł, r||l, ł, r||rr||rδ||rd||l||l, r||rd||*rd |- |نادیار||نادیار||نادیار||نادیار||rz||rz||rz||l||l, r||rd||*rz |- |j-||j-||j-||y-||j-||y-||y-||j-||j-||y-||*y- |- |f(i)r-||f(i)r-||f(i)r-||wur-, har-||r-||fr-||fr-||for-, ھتد||fr-||fr-||*fr- |- |w-||w-||w-||w-||w-||f-||θw-||h-||h-||θw-||*θw- |- |w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y||w, y||β, δ, γ||b, d, g||w, y, (/nil)||w, y, (')||b, d, g||*b, *d, *g |- |w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, y, h||w, y, h||b, d, g||p, t, k||b, d, g||b, d, g||p, t, k||*p, *t, *k |- |n||n||n||<div style="text-align: center;">?</div>||n||nd||nd||nd||nd/nn||nd||*nd |- |žn||žn||žn||žn||šn, zn (?)||zn||sn||šn||šn||šn||*śn |- |v||w||w||m||m||-šm||-šm||-šm||-šm||-šm|| |- |v||w||w||m||m||-hm||-hm||-xm||-hm||-hm|| |- |-v||-w||-w||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-*m |- |h-, k-||h-, k-||h-, k-||h-||h-||x-||x-||x-||x-||x-||*x- |- |č-||č-||č-||<div style="text-align: center;">?</div>||ši-||šaw-||šiiu-||šaw-||šaw-||šiyav-||*čyau- |- |b-||b-||b-, w-||w-||v-||w-||w-||b-||w-||w-||*w- |- |(w)t||wt||ft||wt||wt||ft||ft||ft||ft||ft||*ft |- |t||t||t||t||t||xt||xt||xt||xt||xt||*xt |} == سیستەمی ئێرگاتیڤی کوردی لە نێوان خۆرئاوا و ڕۆژهەڵاتدا == زمانەوانان پێیان وایە کە سیستەمی ئێرگاتیڤ لە شێوەزارەکانی کوردیدا بە دوو جۆر گەشە کردووە کە هەریەک کاریگەریی مێژوویی و ناوچەیی هەبووە.<ref>Haig, Geoffrey (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages: A Construction Grammar Approach''. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref><ref>Windfuhr, Gernot (2009). ''The Iranian Languages''. Routledge.</ref> ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ئەم جۆرە لە شێوەزارانی کوردیی نزیک بە ناوچەی خۆرئاوی چیای زاگرۆس، وەک شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) بە باشی پارێزراوە.<ref>Mackenzie, D. N. (1961). ''Kurdish Dialect Studies''. London: Oxford University Press.</ref> هۆکاری ئەمە نزیکبوونی ئەو شێوەزارانەیە بە زمانی پەهلەوی میانی. * لە کردارە تێپەڕراودا (ماضی)، بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەکات بە بەرکار (مفعول).<ref>Mackenzie, 1961, pp. 72–74.</ref> * کردار بۆ کەسی سێیەمی تاک ناگۆڕدرێت (بە شێوەی impersonal) و هاوڕا نابێت لەگەڵ بکەر.<ref>Haig, 2004, pp. 123–126.</ref> * ئەم سیستەمە بە شێوەیەکی دروست بە زمانەکانی پەهلەوی ساسانی دەگەڕێتەوە.<ref>Windfuhr, 2009, p. 555.</ref> '''نموونە''': ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە. ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) لە شێوەزارەکانی کوردیی ڕۆژهەڵات و باکور، وەک کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی (وەک ناوچەی مهاباد و هەولێر)، سیستەمی ئێرگاتیڤ گەشەی جیاواز کردووە.<ref>Thackston, W. M. (2006). ''Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings''. Harvard University.</ref> ئەم جۆرە کاریگەرییەکی زۆر لە زمانەکانی ڕۆژهەڵاتی ئێرانی وەک پەشتۆ و سکایی لێی کۆنابووە.<ref>Haig, 2004, pp. 200–205.</ref> * بکەر و بەرکار بە هێما یان وشەی دیاریکەر وەک «لە» یان «بە» دەهاتنە جێ.<ref>Thackston, 2006, pp. 55–56.</ref> * کردار لە ڕابردوودا پێویستە هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە شێوەی passive بگۆڕدرێت.<ref>Haig, 2004, p. 210.</ref> '''نموونە''': * کرمانجی: ''Ew kitêb ji min xwend'' = ئەو کتێبە لە لایەن من خوێندرایەوە. * سۆرانی: ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە''. جدووڵی پێکەوەیی {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی ! ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ! ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) |- | ناوچە و شێوەزار | ناوچەی خۆرئاوی زاگرۆس، بۆ نموونە: ئەردەڵانی (سنەیی)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | ناوچەی ڕۆژهەڵات و باکور، بۆ نموونە: کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | کاریگەری مێژوویی | نزیکبونی زۆر بە پەهلەوی میانی (ساسانی)<ref>Windfuhr, 2009.</ref> | کاریگەری زمانی ڕۆژهەڵاتی وەک پەشتۆ و سکایی<ref>Haig, 2004.</ref> |- | کردار لە ماضی | بە شێوەی impersonal (هاوڕا ناکات لەگەڵ بکەر)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | کردار دەبێت هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە passive بگۆڕدرێت<ref>Haig, 2004.</ref> |- | دیاریکردنی بکەر/بەرکار | بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەبێت بە بەرکار<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | بکەر و بەرکار بە پیت/وشەی جیاواز وەک «لە» و «بە» دیاری دەکرێن<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | نموونە | ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە | ''Ew kitêb ji min xwend'' (کرمانجی)، ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە'' (سۆرانی) |} {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی !! شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) !! شێوەزاری سۆرانی/هەورامی |- | ڕەگی مێژوویی | زیاتر کاریگەریی زمانی میدی و لقە کۆنەکانی '''پەهلەوی (پارتی)''' لەسەرە. | کاریگەریی زمانی سکایی و لقە نوێیەکانی فارسیی ناوەڕاستی لەسەرە. |- | جۆری ئێرگاتیڤ | لکێنراو (Synthetic) | شیکارکراو (Analytic) |- | پێکهاتە | وشەیەک کە بکەر و بەرکاری تێدایە (لێکدراوە) | دوو یان زیاتر وشە کە پێکەوە ڕستەکە دروست دەکەن |- | نموونە | من ئۆ کەتیومە خوێند | من ئەو کتێبەم خوێندەوە |- | ڕوونکردنەوەی نموونە | وشەی کەتیومە لکێنراوە: (کەتیب + مە). کردارەکە (خوێند) جێگیر و نەگۆڕە. | وشەی کتێبەکە و م لێک جیاوازن. کردارەکەش (خوێندەوە) لەوانەیە بگۆڕێت. |- | باوە لە... | لەکی، کرماشانی، زازاکی | کرمانجی، پەشتۆ، بلوچی |- | تێڕوانینی زمانەوانی | شێوازێکی کۆن و پارێزراوە کە زیاتر لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەی کۆنی کوردیی ڕۆژئاوایی دەگونجێت. | شێوازێکی نوێ و پەرەسەندووە کە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی زمانی ئێرانیی ڕۆژهەڵاتی دەگونجێت. |} == ھەڵسەنگاندنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە ھیندووئەورووپییەکان == {| class="wikitable" |- ! colspan=6| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[ئەڵمانییەکان|ئاڵمانی]] || rowspan=2| [[ئیتالیایی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ||rowspan=2| [[زمانی پورتوگالی|پۆرتووگالی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] ||rowspan=2| [[زمانی سوێدی|سویدی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] ||rowspan=2| [[زمانی ھۆڵەندی|ھولەندی]] |- ! [[کوردیی باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری]] || [[لەکی]] ||[[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |évar||êware||éware||íware||wérega||êre||abend||-||evening||-||-||afton||ivār||-||evond |- |bra||bra||bra||bra||bra||bra||bruder||fratello||brother||irmão||hermano||bror, broder||barādar||frère||broer, broeder |- |te, tu||to, tu||to||tu||to||ti, to||du||voi||you||tu||te, tú||du||to||te, tu||- |- |hesin||asin||asin||asin||asin||asin||eisen||ferro||iron||ferro||hierro||järn||āhan||fer||ijzeren |- |erd||zewi, herd||zewy||?||?||erd||erde||terra||earth||terra||tierra||jorden||Zamin||terre||aanaarden |- |ére||êre||ére||íre||íge||-||hier||-||here||-||-||här||-||-||- |- |hingiv||hengwín||hengwyn||?||?||hingemín||honig||-||honey||-||-||honung||angabin||-||honing |- |kurt||kurt||kurt||kull||kurt||kilm||kurz||corto||short||curto||corto||kort||kutāh||court||kort |- |lév||lêw||léw||lic||lic||lew||lippe||labbro||lip||lábio||labio||läpp||lab||lèvre||lip |- |meh||mang||mang||mang||mange||menge||mond||mese||moon||-||-||mane||māh||-||maan |- |nav||naw||naw||nom||namê||name||name||nome||name||nome||nombre||nämna||nām||nom||naam |- |na||na, nexêr||nexer||?||?||né||nein||non||no||não||no||nej||na||non||neen |- |nú, nuh||nwê||núe||?||newe||newe||neu||nuovo||new||novo||nuevo||ny||now||nouveau||nieuw |- |neh||no||nú||nu||no||new||neun||nove||ninie||nove||nueve||nio||noh||neuf||negen |- |cinnet||beheşt||behesht||?||?||?||paradies||paradise||paradise||paraíso||paraíso||paradis||pardis||paradis||paradijs |- |spínax||spinax||spenagh||?||?||ispanax||spinat||spinacio||spinach||espinafre||espinaca||spenat||esfanāj||épinard||spinazie |- |stér||estêre||estere||asare||hesare||estare||stern||stella||star||estrela||estrella||stjärna||setāre||astre||ster |- |dot||kiç, kij||kch||dit|| ||-||tochter||-||daughter||-||-||dotter||doxtar||-||dochter |- |dlop||dlop||dlop||?||dlop||dalpa||tropfen||-||drop||-||-||droppa||-||-||druppel |- |} == ڕێزمانی کوردی == {{سەرەکی|ڕێزمانی کوردی}} === جێناوە سەربەخۆکان === {| class="wikitable" |- ! rowspan=2| کەس ||colspan=2| [[کوردیی باکووری|کوردیی<br/>باکووری]] ||rowspan=2| [[کوردیی ناوەندی|کوردیی<br/>ناوەندی]] ||rowspan=2| [[کوردیی باشووری|کوردیی<br/>باشووری]] ||rowspan=2| [[لەکی]] ||rowspan=2| [[ھەورامی]] ||colspan=2| [[زازاکی]] |- ! ڕێک || چەوت || ڕێک || چەوت |- |١. ت.||ئەز||من||من||من||م||من||ئەز||مـ(ـن) |- |٢. ت.||تو||تە||تۆ||تو||توو||تۆ||ت||تۆ |- |٣. ت. ن.||rowspan="2" align="center|ئەو||وی||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەوە (iw)||ئاڎ||ئۆ||ئەی |- |٣. ت. م.||وێ||ئاڎە||ئا||ئایە |- |١. ک.||ئەم||مە||ئێمە||ئیمە||ئیمە||ئێمە||colspan="2" align="center"|ما |- |٢. ک.||ھوون||وە||ئێوە||ئیوە||ھۆمە||شمە||colspan="2" align="center"|شما |- |٣. ک.||ئەو||وان||ئەوان||ئەوان||ئۆوێن/ئۆنە (iwin)||ئاڎێ، ئاڎیشا||ئێ||ئینان |} === جێناوە لکاوەکان === ==== کۆمەڵەی یەکەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||مان |- |'''کەسی دووەم''' ||ت ||تان |- | '''کەسی سێیەم''' ||ی ||یان |} ==== کۆمەڵەی دووەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||ێت/ات ||ن |} ==== کۆمەڵەی سێیەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||() ||ن |} ===نێر و مێ=== * '''تاکی ناسراو''' لە کورمانجیدا بۆ ڕەگەزی '''مێ''' پاشگری «ا»، و بۆ ڕەگەزی '''نێر''' پاشگری «ێ» بۆ وشەکان زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیشدا بۆ ھەردوو ڕەگەز پاشگری «ی» زیاد دەکرێت. {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کچ '''ی''' باش ||خوشک '''ی''' باش || دایک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کچ '''ا''' باش || خوشک '''ا''' باش || دایک '''ا''' باش |} {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''ی''' باش ||برا '''ی''' باش || باوک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێ''' باش || برا '''یێ''' باش || باڤ '''ێ''' باش |} * لە حاڵەتی '''کۆی ناسراو'''دا نێر و مێ نییە، پاشگری «ێن» زیاد دەکرێت لە کورمانجیدا ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن ھەبوو ئەوا «یێن» زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیدا پاشگری «انی» زیاد دەکرێت و بە ھەمان شێوەی کورمانجی ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن بوو، دەبێتە «یانی». {| class="wikitable" |- | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''انی''' باش ||برا '''یانی''' باش || باوک '''انی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێن''' باش || برا '''یێن''' باش || باڤ '''ێن''' باش |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کوردستان]] * [[کۆڕی زانستیی زمانی کوردی]] * [[ڕێزمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references/> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=ku|کوردیی کرمانجی}} {{نێوانویکی|code=diq|کوردیی زازاکی (دملکی)}} {{Incubator|کۆد=sdh|زمان=کوردیی باشووری}} {{Incubator|کۆد=lki|زمان=کوردیی لەکی}} {{Incubator|کۆد=hac|زمان=کوردیی ھەورامی}} === ئینستیتوو === * [https://web.archive.org/web/20160115180810/http://www.enstituyakurdi.org/ ئینستیتووی کوردیی ئیستانبوڵ] * [http://www.institutkurde.org/en/language/ ئینستیتووی کوردیی پاریس] * [https://web.archive.org/web/20170911233756/http://www.kurdishacademy.org/ کال: ئاکادمیی زمانی کوردی] === فەرھەنگ === * [https://web.archive.org/web/20060103164336/http://www.dicts.info/2/german-kurdish.php کوردی-ئاڵمانی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20111024123406/http://www.babylon.com/free-dictionaries/reference/dictionaries-thesauri/English-Kurdish/62202.html کوردی-ئینگلیزی (بۆ کۆمپیتەر)] * [http://www.dicts.info/di1.php?k1=1&k2=214 ئینگلیزی-کوردی] (بەرھەمی [[ئەرداڵ ڕۆناھی]]) * [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] * [https://web.archive.org/web/20120723065907/http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واج‌شناسی کوردی خوارگ] {{زمانی کوردی}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{زمانەکانی ئێران}} {{زمانەکانی عێراق}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|زمان|سووریا|تورکیا|ئێران|عێراق|ئەرمەنستان|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish language}} [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار]] [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] cul074gltjjbw6b9pvuuz41vda5s93q 1673691 1673686 2026-09-23T18:02:21Z Ironman 8764 79245 /* */ 1673691 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|زمانی کوردی|شاعیرە کوردەکە|کوردی (شاعیر)|وتارە ھاوشێوەکان|کوردی (ڕوونکردنەوە)}}'''زمانی کوردی''' ({{بە کوردیی باکووری|Zimanê kurdî}}، {{بە کوردیی باشووری|زوان کوردی}}، {{بە کوردیی لەکی|زوۆن کوردی}}، {{بە کوردیی زازاکی|Zıwanê Kurdki}}، {{بە کوردیی ھەورامی|زوانو کوردی}}) زمانێکە کە نەتەوەی [[کورد]] قسەی پێ دەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. ئەم زمانە لە زمانی کەڤناری [[زمانی مادی|مادی]] کەوتووەتەوە.<ref name="پ١"/> زمانی کوردی لەنێوان [[زمانە ئێرانییەکان]]دا لە بواری پڕژماربوونی ئاخێوەران سێیەمین زمانە و دەکەوێتە دوای زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9046467/Kurdish-language Kurdish Language - Britannica Encyclopedia]</ref> وە بە بنچینەی خێزانە زمانی هیندۆئەوروپی دادەنرێت == وشە == زمانی کوردی بە ٧٣٥،٣٢٠ وشەی سەرەکی، سێیەم زمانە لەدوای [[زمانی فینلاندی|فینلاند]]ی و [[کۆری]] کە زۆرترین وشە لەخۆ دەگرێت. زمانی کوردی بە ھەموو شێوەزارەکانییەوە کۆی گشتی ١،٢٠٠،٠٠٠ ملیۆن وشەی تێدایە و بە ھەموو دەربڕین و دەستەواژەکانییەوە ١،٦٠٠،٠٠٠ وشەی لەگەڵدایە. == مێژوو == بنەڕەتی زمانی کوردی بە بڕوای مێژوونووسان دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندووئەورووپییەکان]].<ref>https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796{{بەستەری مردوو|url=https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە کۆنترین دەقە ئایینییەکانی زمانی کوردیدا پەرتووکی ڕەشی ئێزیدییە کە پەرتووکی پیرۆزی باوەڕی [[ئێزیدی]]یەکانە. وا دادەنرێت کە لە کاتێکدا لە سەدەی ١٣ی زایینیدا لەلایەن حەسەنی کوڕی عودەی (لەدایکبووی ١١٩٥ی زایینی)، کوڕەزای شێخ عودەی کوڕی موسافیر (مردووی ١١٦٢) دامەزرێنەری ئایینەکە. گێڕانەوەی ئێزیدییەکان لەبارەی دروستبوونی جیھان و سەرچاوەی مرۆڤ و چیرۆکی [[ئادەم و حەوا]] و قەدەغەکردنە سەرەکیییەکانی باوەڕ کە تێدایە. لە [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پازدەھەم]]ەوە تا [[سەدەی ١٧یەم|حەڤدەھەم]]، [[ھۆنەر]]ان و نووسەرانی کلاسیکی کورد زمانێکی [[وێژە]]ییان پەرە پێ دا. لە دیارترین ھۆنەرانی کلاسیکی کوردی ئەو سەردەمە، [[عەلی حەریری]]، [[ئەحمەدی خانی]]، [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]] بوون. ماوریزیۆ گارزۆنی قەشەیەکی ئیتاڵی، دوای ھەژدە ساڵ کاری بانگەوازی لەنێو کوردانی ئامێدی یەکەمین ڕێزمانی کوردی بە ناوی «Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda» لە ساڵی ١٧٨٧ لە ڕۆما بڵاو کردەوە. ئەم بەرھەمە لە [[مێژووی کورد]]دا زۆر گرنگە، چونکە یەکەم دانپێدانانە بە بەکارھێنانی بەربڵاوی زمانێکی کوردی تایبەت. گارزۆنی لەلایەن زانایانی دواترەوە نازناوی باوکی زانستی کوردی پێ بەخشرا. ماوەیەکی زۆرە زمانی کوردی لە بەشێکی زۆری [[کوردستان]] قەدەغە کراوە. دوای کودەتای [[تورکیا]] لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ١٩٩١ بەکارھێنانی زمانی کوردی لە تورکیا نا[[یاسا]]یی بوو .<ref>Ernest R. McCarus, Kurdish Language Studies, The Middle East Journal, Published by Middle East Institute, Washington, 1960, p.325</ref><ref>https://www.institutkurde.org/en/conferences/kurdish_studies_irbil_2006/Mirella+GALETTI.html#_ftn5</ref><ref>Ross, Michael. The Volunteer (chapter: The Road to Ankara)</ref> هەروەها لە [[عێراق]] زمانێکی فەرمییە ھاوکات لەگەڵ [[زمانی عەرەبی]]، کە لەدوای نووسینی دەستووری نوێی عێراقەوە لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ پەسەند کراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20201127181042/http://www.msn.com/</ref> == زمانی کوردی پاش ئیسلام == ھێشتا نیوه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی حه‌وته‌می زایینی کۆتایی نه‌ھاتبوو کە ئایینی [[ئیسلام]] و سوپای موسوڵمان که‌له‌به‌ری کرده‌ ناو [[ئیمپراتۆریه‌تیی ساسانی]] و پاش چه‌ند ساڵ بووه‌ ھۆی ڕووخاندنی. دوای ئەوە زمانی سێزدە سەدەیی [[ئاڤێستا]] کە کاریگەری لەسەر زمانی خەڵکەکە ھەبوو لەلایەن [[قورئان]]ەوە شوێنەکەی پڕکرایەوە، ئایینی [[ئیسلام]] ھه‌ندێک ئه‌رک و فه‌ڕزی ھەبوو کە موسوڵمانه‌کان ده‌بوو وەک ئەرک جێبەجێی بکەن و بۆ ئەوەش دەبوو ناوی ئەرک و فرمان و ئایەت و فەرموودەکان بە زمانی دایکی ئایینەکە وەربگرن کە عەرەبی بوو. زمانی ئایینی نوێ ھه‌ڵگری ھه‌ندێک ده‌نگ بوو که‌ له‌ زمانی خەڵکی ڕەسەن نه‌ده‌بیندرا. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ کوردێک کە ھاوچه‌رخی سه‌ره‌تای سه‌رده‌می ئیسلامی بوو، تا ماوه‌یه‌کی زۆر نه‌یانده‌توانی که‌ ده‌نگه‌کان وه‌ک عەره‌به‌کان بڵێن، زۆرێک له‌ موسوڵمانه‌کانی گەلانی تر، ئێستاش به‌ته‌واوی ناتوانن ئه‌م ده‌نگانه‌ بڵێن. به‌ڵام له‌ هه‌ندێک له‌ زاراوه‌ کوردییه‌کاندا کورده‌کان جگه‌ له‌ ده‌نگی (چ) سه‌رجه‌م ده‌نگه‌کان به‌باشی ده‌ڵێنه‌وه‌، به‌ جۆرێک که‌ ئه‌م ده‌نگانه‌ وه‌ک ده‌نگی ڕه‌سه‌نی ھه‌مان زاراوه‌یان لێ ھاتووه‌. گۆڕانکارییه‌کان لێره‌دا کۆتاییان پێ نایه‌ت، هه‌ندێک له‌ ده‌نگه‌ پێوه‌ندیداره‌کان لەناو هەندێک وشەدا به‌ پیتی وه‌ک (ک) یان (گ) جێگۆرکێیان کردووه‌ له‌گه‌ڵ پیتی (ق)ێی عه‌ره‌بی، ده‌نگێک که‌ ئایینی نوێ هێناویه‌ته‌ ناو کوردستانه‌وه‌. زمانه‌ هه‌رێمییه‌کانی ئه‌م شانشینی نوێ موسوڵمان بووه‌ له‌ بره‌و نه‌که‌وتن، چونکە زمانی زاره‌کی و ئاخاوتنی خه‌ڵک بوون و گه‌شه‌ و په‌ره‌ی خۆیان له‌ هه‌لومه‌رجێکی نوێدا ده‌ست پێ کرده‌وه‌. هه‌رتک له‌م زمانانه‌ واته‌ فارسی نوێ و کوردی خاوه‌نی زاراوه‌ و بنزاراوه‌ی زۆرن. پاش په‌ره‌پێدانی ئیسلام، فارسی نوێ زاراوه‌یه‌ک بوو که‌ به‌پێی بناخه‌ هه‌ره‌ کۆنه‌کانی خۆی ئاوێته‌ی زاراوه‌کانی تر ببوو و ئه‌م تێکه‌ڵبوونه‌ ته‌نانه‌ت به‌ر له‌ سه‌رده‌می ساسانییه‌کان ده‌ستی پێ کردبوو. فارسه‌کان به‌ر له‌ کورده‌کان که‌وتنه‌ هه‌وڵ بۆ زیندوو کردنه‌وه‌ی زمانه‌کەی خۆیان و ده‌ستیان کرد به‌ نووسین. دیاره‌ په‌ڕتووکی شانامه‌ی ئه‌بو مه‌نسووری – که‌ خودی پەرتووکەکە له‌نێو چووه‌ و ته‌نها پێشه‌کیییه‌کی لێ به‌جێ ماوه‌ -  ئه‌گه‌ر تاکە پەرتووک نه‌بێت، کۆنترین پەرتووکە که‌ به‌ فارسی نووسراوه‌ (ساڵی ٣٤٦ کۆچی - ٩٢٧ی زایینی) و تا ئێستا ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ تیاچوون ڕزگاری بووه‌. کۆنترین به‌ڵگه‌نامه‌ی نووسراوی کوردی کە له‌ سه‌رده‌می نوێدا ھه‌یه‌، چوارینه‌کانی «باباتاهیری عوریان»ـە، که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی یازده‌ی زایینی له‌ [[ھەمەدان]]ی ئێستا -  ھێگمه‌تانه‌ی پایته‌ختی [[ماد]]ه‌کان -  به‌ زاراوه‌ی کوردیی باشووری ھۆنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م چوارینانه‌ به‌بێ مه‌به‌ستی نزیککردنه‌وه‌ی زمانه‌که‌یان به‌ زمانی فارسی -  تاڕاده‌یه‌ک گۆڕدراون. سه‌ره‌ڕای‌ گشت ئه‌مانه‌، ھیچ گومانێک له‌وه‌دا نییه‌ کە باباتاهیر چوارینه‌کانی خۆی به‌ شێوه‌ی فۆلکلۆری – که‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌ فه‌ھله‌وه‌ی (په‌ھله‌وی، فه‌هله‌ویات یان په‌ھله‌ویات) ده‌ناسرا -  ھۆنیووه‌ته‌وه‌. بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر فه‌هله‌وی دکتۆر مۆعین ده‌ڵێ: په‌هله‌وی، " فه‌هلویه‌ مر" : بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌ ٣٠٠٠ دانه‌ له‌ گۆرانییه‌ وتراوه‌کان به‌ یه‌کێک له‌ زمانه‌کانی وڵاتی ئێران (جگه‌ له‌ زمانه‌ زاره‌کی و فەرمییەکان) له‌سه‌ر کێشێک له‌ کێشە عه‌رووزییه‌کان یان کێشی هێجایی هۆنراونه‌ته‌وه‌ و به‌شێکیان له‌سه‌ر شێوازی چوارینه‌ یان دوو به‌یتین، په‌هله‌وی یان په‌هله‌ویات له‌سه‌ر کێشێکی تایبه‌ت و وه‌کوو گۆرانیی خوێندراوه‌ته‌وه‌ و جاری وایه‌ پێیان وتووه‌ په‌هلوه‌ی یان ئورامه‌، ئورامه‌ن و ئورومنایان. ئورامن (اورومنان) کێشێکی کۆنه‌ له‌ موزیکدا و له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ «به‌حر هزج مسدس»ـە که‌ پێیان ده‌وت فه‌هله‌ویات. ڕه‌نگه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌م بابه‌ته‌، که‌ ئورامنان هه‌مان جۆری فارسی (هۆرامه‌نان)ی کوردییه‌ و هه‌مان وشه‌ی کوردی هه‌ورامانه‌، پێویست به‌ ماندووبوونی زۆر ناکات. هه‌ورامه‌نان – هه‌ورامان = هور + امان (امدند) + ئه‌و کاته‌ی که‌ خۆر هه‌ڵدێت. یان وه‌ک ده‌ڵێن به‌یانیان (بامدادان) ئێواران کاتی ئێوارە (عصر). هه‌روه‌ک ده‌زانین کاتی به‌یانی تا نیوه‌ڕۆ، یه‌کێک له‌و پێنج کاتانه‌ بووه‌ که‌ زه‌رده‌شت بۆ نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ دیاری کردووه‌ و ڕێوڕه‌سمی خۆی هه‌بووه‌، کۆپله‌یه‌ک له‌و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ هاتووه: نمو هوره‌ خشه‌ ایته‌ اسپایی واته‌ : نوێژ بۆ هور (خۆر) که‌ تیشکی تیژی به‌تینی هه‌یه‌. ئه‌م پاڕانه‌وه‌یه‌ وه‌ک هه‌موو پاڕانه‌وه‌کانی ئایینی زه‌رده‌شت له‌گه‌ڵ موزیکی تایبه‌ت له‌ به‌رخۆوه‌ یان به‌ده‌نگی به‌رز وتراوه‌ و وا دەوترێت خه‌ڵک پێیان وتووه‌ (نوێژی هر) یان (پاڕانه‌وه‌ی ھه‌ورامانان). دیاره‌‌ که‌ پاش په‌ره‌سه‌ندنی ئیسلام نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ له‌ بره‌و ده‌که‌وێت. بەڵام نه‌وا (هه‌وا) موزیکەکەی له‌ناو خه‌ڵکدا ماوه‌ته‌وە - به‌ره‌به‌ره‌ بووەته‌ نه‌وا (گۆرانی) و پێیان وتووه‌ فه‌هله‌ویاتی ئه‌مانان (فھلویات امانان). به‌ بڕوای شەهین کەریمی نووسەر، (ھورە) یان هۆرە که‌ ئێستا یه‌کێک له‌ ئاوازه‌ کوردییه‌کانه،‌ هه‌مان (هورامانان - هه‌ورامانان)ـە‌ که‌ به‌شێک له‌ ناوه‌که‌ی خۆی پاراستووه ‌و ناوه‌که‌ی وه‌ک (الله‌ ویسی) به‌ته‌واوی نه‌گۆڕاوه‌. دکتۆر عه‌بدولحه‌کیمی موونته‌سر له‌ ژماره‌ ٢٠٠ی گۆڤاری ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ له ‌مانگی ته‌مووزی ١٩٧٥، له‌ وتارێکدا به‌ ناونیشانی (ابن وحشیه و کتابه في الفلاحة و هو اقدم الکتب في العربیە) ئیبنی وه‌حشی و پەرتووکه‌که‌ی له‌سه‌ر زانستی کشتوکاڵ کە کۆنترین پەرتووکی عه‌ره‌بی بڵاوکردووەته‌وه‌ و ده‌نوسێت: «و اته نقل اکثر کتبه من اللغة النبطة، ولم ینشر من تالیفه في اللغە العربیە سوی "شوق المستهام في معرفة رموز الاًقلام" و قد ذکر في آخر کتابه هذا انه ترجم من اللغة الکردیە، کتاباً في علل المیاه و کیفیە استخراجھا و استنباطها من الاًراضي المجھولة الاصل». '''«زانیارییه‌‌کانی له‌ پەرتووکێکه‌وه‌ به‌ زمانی نێبتی وه‌رگرتووه‌ و شتێکی له‌ زانیاری خۆی به‌ زمانی عه‌ره‌بی جگه‌ له‌ (شوق المستهام فی معرفة رموز الاقلام ) باس نه‌کردووه‌ و له‌ کۆتایی پەرتووکەکەیدا باسی پەرتووکێک به‌ زمانی کوردی ده‌کات که‌ بابه‌تێکی له‌سه‌ر گرفتی ئاو و چۆنیه‌تی به‌کارھێنانی ئاوی ژێرزه‌وی تێدایه‌».''' مامۆستا «گیوی موکریانی» له‌ فه‌رهه‌نگی مھاباد لاپه‌ڕه‌ ٧٧١ و ٧٧٢ تێروته‌سه‌لتر باسی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ی کردووه‌ و به‌پێی نووسراوه‌که‌ی ئه‌و «ئیبن وه‌حشی» پەرتووکی (شوق المستهام)ی له‌ ساڵی ٢٤١ی کۆچی نووسیوە‌ و دیاره‌ که‌ له‌ سه‌رچاوه‌کانی ئه‌م پەرتووکەدا ئاماژه‌ به‌ وه‌رگێڕدراوی پەرتووکێکی کوردی ده‌کات کە ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌ر له‌ نچوسینی پەرتووکی (شوق المستهام). ئه‌م پەرتووکە له‌ ساڵانی سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی سێھه‌م به‌ده‌ست خه‌ڵکه‌وه‌ بووه‌ و ده‌بێ لانی که‌م چه‌ند ساڵێک به‌سه‌ر نوسینیدا تێپه‌ڕ بێت. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م پەرتووکە - ده‌توانین پێی بڵێین «ئاونامه‌».  «ابن وه‌حشی» وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی و دەکرێت له‌ ساڵه‌کانی کۆتایی سه‌ده‌ی دووەمی کۆچیدا نووسرابێت.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} == شێوەزارەکانی کوردی == {{سەرەکی|شێوەزارەکانی زمانی کوردی}} [[پەڕگە:Kurdish language family tree.jpg|وێنۆک|درەختی خێزانی زاراوە و شێوەزارەکانی زمانی کوردی]] زمانی کوردی چەند شێوەزارێکی سەرەکیی ھەیە کە هەندێک جیاوازییان ھەیە و زمانناسەکان لەسەر چۆنیەتی جیاکردنەوەی ئەم شێوەزارانە یەکدەنگ نین و زۆرێک لە زمانناسەکان باوەڕیان بە ماڵباتی زمانگەلی کوردی ھەیە. یانی کورمانجیی باکووری و گۆرانی، بەپێی یاسا و [[ڕێسا]]ی زمانناسی و زمانەوانییەوە، دوو زمانی سەربەخۆی کوردین، نەک دوو شێوەزار. بەڵام زۆربەی ئەو کەسانەی زمانی کوردییان دابەش کردووە، بەم چوار دەستەیە بووە:<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> * [[کوردیی باکووری]] * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[گۆرانی-زازایی]] بەجۆری گشتی سنووری دابەشکردنی ئەم زاراوەنە بەم شێوەیە، ئەگەر دوو هێل ببێت. 1.هێلی یەکم هێلێک لە باشووری [[دەریاچەی ورمێ|گۆلی ورمێ]] بۆلای سەرەوەی [[شنۆ]] و [[سۆران]] هەتا باشووری [[ئاکرێ]] و [[دھۆک|دهۆک]] و [[شنگال]] بەرەو [[حەسیچە|حەسیچ]] و[[عەفرین|ئەفرین]]. 2.هێلی دووم هێلێک لە [[بیجاڕ]] ورۆژ هەڵات [[قوروە]] هەتا باشووری [[کامیاران|کامێران]] بۆلای خوارەوەی [[جوانڕۆ|جوانرۆ]] و [[ڕوانسەر|ڕەوانسەر]] و هەتا [[دەشتی زەھاو|دەشتی زەهاو]] و باکووری [[خانەقین]] و [[گوڵاڵە]] و [[دووزخورماتوو]] و باشووری [[کەرکووک]] تا دەگاتە ڕوباری [[دیجلە|تێگرە]]. لای سەرەوەی هێلی یەکەم ئەبێتە زاراوەی [[کوردیی باکووری]]. لای خوارەوەی هێلی دووەم ئەبێتە [[کوردیی باشووری]]. و نێوان ئەم دوو هێلە ئەبێتە [[کوردیی ناوەندی]]. [[زازاکی]] یا [[زازاکی|دیملی]] ئەکەوێتە ئەوپەڕی کوردیی باکوور لەگەڵ کوردیی باکووری تێکەڵاوە. هەروەها [[گۆران]] یا [[ھەورامی|هەورامییش]] دەکەوێتە لای خوارەوەی کوردیی ناوەندی و لەگەڵ کوردیی ناوەندی تێکەڵاوە. جا ئەم دوو زارە هەرچەندە کەمێک لێک دوورن بەڵام لەباری دەستووری و زمانناسی دەچنە سەر یەک بنچینە. ھەندێک لە زمانناسان، [[لوڕی|لوڕ]]یش وەک شێوەزارێکی زمانی کوردی پۆلبەند دەکەن. ئەگەرچی لوڕی ژمارەیەکی بێڕادە زۆری وشەی کوردی تێدایە، بەڵام ھێشتاش لێکۆلینەوەیەکی ئەوتۆ لەسەر لوڕی بەردەست نییە و هۆکاری سیاسی لەپشتە.<ref name="پ١"/> شایانی باسە هێلی نێوان لوڕی و کوردیی باشوور یان کوردیی خوارین زۆر دیار نییە. == ئەلفبێی کوردی == {{سەرەکی|ئەلفبێکانی کوردی|ئەلفبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بەھۆی ئەوەی کە [[کورد]]ەکان لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێران]] بوون و ئەلفبێی فەرمیی ئەو دوو وڵاتە [[ئەلفبێی عەرەبی]] بوو، کوردەکانیش تا پێش سییەکان تەنیا ئەلفبێی عەرەبییان بۆ نووسینی کوردی بەکار دەھێنا. لە تورکیا، لەدوای فەرمیکردنی ئەلفبێی لاتینی بۆ زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[جەلادەت عالی بەدرخان]] لە ساڵی [[١٩٣٢]] ئەلفبێیەکی لاتینیی بۆ زمانی کوردی داھێنا کە ئێستا بە ناوی "ئەلفبێی ھاوار" دەناسرێت. == فۆنۆلۆجیی مێژوویی == {{وتاری سەرەکی|فۆنۆلۆجیی کوردی}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پاڵەویی ئەشکانی]] || rowspan=2| [[ئەوێستایی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەوی ساسانی|پاڵەوی ساسانی]] ||rowspan=2| [[زمانی پارسیی کۆن|فارسیی کۆن]] ||rowspan=2| [[زمانی نیا ئێرانی]] |- ! [[کوردیی باکووری|ک. باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی|ک. ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری|ک. باشووری]] || [[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |s||s||s||s||s||s||s||h||h||θ||*ś |- |z||z||z||z||z||z||z||d||d||d||*ź |- |s, *hr||s, *hr||s, *hr||*hr||*hr||hr||θr||s||d||ç||*θr |- |sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||s/z||s/z||s/z||*św/*źw |- |pāš||pāš||pāš||<div style="text-align: center;">??</div>||<div style="text-align: center;">??</div>||paš||pas-ča||pas||pas||pasā||*pas-ča |- |ž||ž||ž||ž||j||ž||j||z||z||j||*j |- |ž||ž||ž||ç||j, z, ž||ž||ç||z||z||ç||*ç |- |d-||d-||d-||b-||b-||b-||duu-||d-||d-||duv-||*dw- |- |xw-||xw-||xw-||w-||w-||wx-||huu-, x^v-||x-||xw-||(h)uv-||*hw- |- |l, r||ł, r||ł, r||l, ł, r||rr||rδ||rd||l||l, r||rd||*rd |- |نادیار||نادیار||نادیار||نادیار||rz||rz||rz||l||l, r||rd||*rz |- |j-||j-||j-||y-||j-||y-||y-||j-||j-||y-||*y- |- |f(i)r-||f(i)r-||f(i)r-||wur-, har-||r-||fr-||fr-||for-, ھتد||fr-||fr-||*fr- |- |w-||w-||w-||w-||w-||f-||θw-||h-||h-||θw-||*θw- |- |w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y||w, y||β, δ, γ||b, d, g||w, y, (/nil)||w, y, (')||b, d, g||*b, *d, *g |- |w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, y, h||w, y, h||b, d, g||p, t, k||b, d, g||b, d, g||p, t, k||*p, *t, *k |- |n||n||n||<div style="text-align: center;">?</div>||n||nd||nd||nd||nd/nn||nd||*nd |- |žn||žn||žn||žn||šn, zn (?)||zn||sn||šn||šn||šn||*śn |- |v||w||w||m||m||-šm||-šm||-šm||-šm||-šm|| |- |v||w||w||m||m||-hm||-hm||-xm||-hm||-hm|| |- |-v||-w||-w||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-*m |- |h-, k-||h-, k-||h-, k-||h-||h-||x-||x-||x-||x-||x-||*x- |- |č-||č-||č-||<div style="text-align: center;">?</div>||ši-||šaw-||šiiu-||šaw-||šaw-||šiyav-||*čyau- |- |b-||b-||b-, w-||w-||v-||w-||w-||b-||w-||w-||*w- |- |(w)t||wt||ft||wt||wt||ft||ft||ft||ft||ft||*ft |- |t||t||t||t||t||xt||xt||xt||xt||xt||*xt |} == سیستەمی ئێرگاتیڤی کوردی لە نێوان خۆرئاوا و ڕۆژهەڵاتدا == زمانەوانان پێیان وایە کە سیستەمی ئێرگاتیڤ لە شێوەزارەکانی کوردیدا بە دوو جۆر گەشە کردووە کە هەریەک کاریگەریی مێژوویی و ناوچەیی هەبووە.<ref>Haig, Geoffrey (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages: A Construction Grammar Approach''. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref><ref>Windfuhr, Gernot (2009). ''The Iranian Languages''. Routledge.</ref> ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ئەم جۆرە لە شێوەزارانی کوردیی نزیک بە ناوچەی خۆرئاوی چیای زاگرۆس، وەک شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) بە باشی پارێزراوە.<ref>Mackenzie, D. N. (1961). ''Kurdish Dialect Studies''. London: Oxford University Press.</ref> هۆکاری ئەمە نزیکبوونی ئەو شێوەزارانەیە بە زمانی پەهلەوی میانی. * لە کردارە تێپەڕراودا (ماضی)، بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەکات بە بەرکار (مفعول).<ref>Mackenzie, 1961, pp. 72–74.</ref> * کردار بۆ کەسی سێیەمی تاک ناگۆڕدرێت (بە شێوەی impersonal) و هاوڕا نابێت لەگەڵ بکەر.<ref>Haig, 2004, pp. 123–126.</ref> * ئەم سیستەمە بە شێوەیەکی دروست بە زمانەکانی پەهلەوی ساسانی دەگەڕێتەوە.<ref>Windfuhr, 2009, p. 555.</ref> '''نموونە''': ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە. ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) لە شێوەزارەکانی کوردیی ڕۆژهەڵات و باکور، وەک کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی (وەک ناوچەی مهاباد و هەولێر)، سیستەمی ئێرگاتیڤ گەشەی جیاواز کردووە.<ref>Thackston, W. M. (2006). ''Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings''. Harvard University.</ref> ئەم جۆرە کاریگەرییەکی زۆر لە زمانەکانی ڕۆژهەڵاتی ئێرانی وەک پەشتۆ و سکایی لێی کۆنابووە.<ref>Haig, 2004, pp. 200–205.</ref> * بکەر و بەرکار بە هێما یان وشەی دیاریکەر وەک «لە» یان «بە» دەهاتنە جێ.<ref>Thackston, 2006, pp. 55–56.</ref> * کردار لە ڕابردوودا پێویستە هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە شێوەی passive بگۆڕدرێت.<ref>Haig, 2004, p. 210.</ref> '''نموونە''': * کرمانجی: ''Ew kitêb ji min xwend'' = ئەو کتێبە لە لایەن من خوێندرایەوە. * سۆرانی: ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە''. جدووڵی پێکەوەیی {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی ! ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ! ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) |- | ناوچە و شێوەزار | ناوچەی خۆرئاوی زاگرۆس، بۆ نموونە: ئەردەڵانی (سنەیی)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | ناوچەی ڕۆژهەڵات و باکور، بۆ نموونە: کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | کاریگەری مێژوویی | نزیکبونی زۆر بە پەهلەوی میانی (ساسانی)<ref>Windfuhr, 2009.</ref> | کاریگەری زمانی ڕۆژهەڵاتی وەک پەشتۆ و سکایی<ref>Haig, 2004.</ref> |- | کردار لە ماضی | بە شێوەی impersonal (هاوڕا ناکات لەگەڵ بکەر)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | کردار دەبێت هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە passive بگۆڕدرێت<ref>Haig, 2004.</ref> |- | دیاریکردنی بکەر/بەرکار | بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەبێت بە بەرکار<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | بکەر و بەرکار بە پیت/وشەی جیاواز وەک «لە» و «بە» دیاری دەکرێن<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | نموونە | ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە | ''Ew kitêb ji min xwend'' (کرمانجی)، ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە'' (سۆرانی) |} {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی !! شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) !! شێوەزاری سۆرانی/هەورامی |- | ڕەگی مێژوویی | زیاتر کاریگەریی زمانی میدی و لقە کۆنەکانی '''پەهلەوی (پارتی)''' لەسەرە. | کاریگەریی زمانی سکایی و لقە نوێیەکانی فارسیی ناوەڕاستی لەسەرە. |- | جۆری ئێرگاتیڤ | لکێنراو (Synthetic) | شیکارکراو (Analytic) |- | پێکهاتە | وشەیەک کە بکەر و بەرکاری تێدایە (لێکدراوە) | دوو یان زیاتر وشە کە پێکەوە ڕستەکە دروست دەکەن |- | نموونە | من ئۆ کەتیومە خوێند | من ئەو کتێبەم خوێندەوە |- | ڕوونکردنەوەی نموونە | وشەی کەتیومە لکێنراوە: (کەتیب + مە). کردارەکە (خوێند) جێگیر و نەگۆڕە. | وشەی کتێبەکە و م لێک جیاوازن. کردارەکەش (خوێندەوە) لەوانەیە بگۆڕێت. |- | باوە لە... | لەکی، کرماشانی، زازاکی | کرمانجی، پەشتۆ، بلوچی |- | تێڕوانینی زمانەوانی | شێوازێکی کۆن و پارێزراوە کە زیاتر لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەی کۆنی کوردیی ڕۆژئاوایی دەگونجێت. | شێوازێکی نوێ و پەرەسەندووە کە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی زمانی ئێرانیی ڕۆژهەڵاتی دەگونجێت. |} == ھەڵسەنگاندنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە ھیندووئەورووپییەکان == {| class="wikitable" |- ! colspan=6| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[ئەڵمانییەکان|ئاڵمانی]] || rowspan=2| [[ئیتالیایی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ||rowspan=2| [[زمانی پورتوگالی|پۆرتووگالی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] ||rowspan=2| [[زمانی سوێدی|سویدی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] ||rowspan=2| [[زمانی ھۆڵەندی|ھولەندی]] |- ! [[کوردیی باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری]] || [[لەکی]] ||[[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |évar||êware||éware||íware||wérega||êre||abend||-||evening||-||-||afton||ivār||-||evond |- |bra||bra||bra||bra||bra||bra||bruder||fratello||brother||irmão||hermano||bror, broder||barādar||frère||broer, broeder |- |te, tu||to, tu||to||tu||to||ti, to||du||voi||you||tu||te, tú||du||to||te, tu||- |- |hesin||asin||asin||asin||asin||asin||eisen||ferro||iron||ferro||hierro||järn||āhan||fer||ijzeren |- |erd||zewi, herd||zewy||?||?||erd||erde||terra||earth||terra||tierra||jorden||Zamin||terre||aanaarden |- |ére||êre||ére||íre||íge||-||hier||-||here||-||-||här||-||-||- |- |hingiv||hengwín||hengwyn||?||?||hingemín||honig||-||honey||-||-||honung||angabin||-||honing |- |kurt||kurt||kurt||kull||kurt||kilm||kurz||corto||short||curto||corto||kort||kutāh||court||kort |- |lév||lêw||léw||lic||lic||lew||lippe||labbro||lip||lábio||labio||läpp||lab||lèvre||lip |- |meh||mang||mang||mang||mange||menge||mond||mese||moon||-||-||mane||māh||-||maan |- |nav||naw||naw||nom||namê||name||name||nome||name||nome||nombre||nämna||nām||nom||naam |- |na||na, nexêr||nexer||?||?||né||nein||non||no||não||no||nej||na||non||neen |- |nú, nuh||nwê||núe||?||newe||newe||neu||nuovo||new||novo||nuevo||ny||now||nouveau||nieuw |- |neh||no||nú||nu||no||new||neun||nove||ninie||nove||nueve||nio||noh||neuf||negen |- |cinnet||beheşt||behesht||?||?||?||paradies||paradise||paradise||paraíso||paraíso||paradis||pardis||paradis||paradijs |- |spínax||spinax||spenagh||?||?||ispanax||spinat||spinacio||spinach||espinafre||espinaca||spenat||esfanāj||épinard||spinazie |- |stér||estêre||estere||asare||hesare||estare||stern||stella||star||estrela||estrella||stjärna||setāre||astre||ster |- |dot||kiç, kij||kch||dit|| ||-||tochter||-||daughter||-||-||dotter||doxtar||-||dochter |- |dlop||dlop||dlop||?||dlop||dalpa||tropfen||-||drop||-||-||droppa||-||-||druppel |- |} == ڕێزمانی کوردی == {{سەرەکی|ڕێزمانی کوردی}} === جێناوە سەربەخۆکان === {| class="wikitable" |- ! rowspan=2| کەس ||colspan=2| [[کوردیی باکووری|کوردیی<br/>باکووری]] ||rowspan=2| [[کوردیی ناوەندی|کوردیی<br/>ناوەندی]] ||rowspan=2| [[کوردیی باشووری|کوردیی<br/>باشووری]] ||rowspan=2| [[لەکی]] ||rowspan=2| [[ھەورامی]] ||colspan=2| [[زازاکی]] |- ! ڕێک || چەوت || ڕێک || چەوت |- |١. ت.||ئەز||من||من||من||م||من||ئەز||مـ(ـن) |- |٢. ت.||تو||تە||تۆ||تو||توو||تۆ||ت||تۆ |- |٣. ت. ن.||rowspan="2" align="center|ئەو||وی||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەوە (iw)||ئاڎ||ئۆ||ئەی |- |٣. ت. م.||وێ||ئاڎە||ئا||ئایە |- |١. ک.||ئەم||مە||ئێمە||ئیمە||ئیمە||ئێمە||colspan="2" align="center"|ما |- |٢. ک.||ھوون||وە||ئێوە||ئیوە||ھۆمە||شمە||colspan="2" align="center"|شما |- |٣. ک.||ئەو||وان||ئەوان||ئەوان||ئۆوێن/ئۆنە (iwin)||ئاڎێ، ئاڎیشا||ئێ||ئینان |} === جێناوە لکاوەکان === ==== کۆمەڵەی یەکەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||مان |- |'''کەسی دووەم''' ||ت ||تان |- | '''کەسی سێیەم''' ||ی ||یان |} ==== کۆمەڵەی دووەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||ێت/ات ||ن |} ==== کۆمەڵەی سێیەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||() ||ن |} ===نێر و مێ=== * '''تاکی ناسراو''' لە کورمانجیدا بۆ ڕەگەزی '''مێ''' پاشگری «ا»، و بۆ ڕەگەزی '''نێر''' پاشگری «ێ» بۆ وشەکان زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیشدا بۆ ھەردوو ڕەگەز پاشگری «ی» زیاد دەکرێت. {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کچ '''ی''' باش ||خوشک '''ی''' باش || دایک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کچ '''ا''' باش || خوشک '''ا''' باش || دایک '''ا''' باش |} {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''ی''' باش ||برا '''ی''' باش || باوک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێ''' باش || برا '''یێ''' باش || باڤ '''ێ''' باش |} * لە حاڵەتی '''کۆی ناسراو'''دا نێر و مێ نییە، پاشگری «ێن» زیاد دەکرێت لە کورمانجیدا ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن ھەبوو ئەوا «یێن» زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیدا پاشگری «انی» زیاد دەکرێت و بە ھەمان شێوەی کورمانجی ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن بوو، دەبێتە «یانی». {| class="wikitable" |- | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''انی''' باش ||برا '''یانی''' باش || باوک '''انی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێن''' باش || برا '''یێن''' باش || باڤ '''ێن''' باش |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کوردستان]] * [[کۆڕی زانستیی زمانی کوردی]] * [[ڕێزمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references/> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=ku|کوردیی کرمانجی}} {{نێوانویکی|code=diq|کوردیی زازاکی (دملکی)}} {{Incubator|کۆد=sdh|زمان=کوردیی باشووری}} {{Incubator|کۆد=lki|زمان=کوردیی لەکی}} {{Incubator|کۆد=hac|زمان=کوردیی ھەورامی}} === ئینستیتوو === * [https://web.archive.org/web/20160115180810/http://www.enstituyakurdi.org/ ئینستیتووی کوردیی ئیستانبوڵ] * [http://www.institutkurde.org/en/language/ ئینستیتووی کوردیی پاریس] * [https://web.archive.org/web/20170911233756/http://www.kurdishacademy.org/ کال: ئاکادمیی زمانی کوردی] === فەرھەنگ === * [https://web.archive.org/web/20060103164336/http://www.dicts.info/2/german-kurdish.php کوردی-ئاڵمانی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20111024123406/http://www.babylon.com/free-dictionaries/reference/dictionaries-thesauri/English-Kurdish/62202.html کوردی-ئینگلیزی (بۆ کۆمپیتەر)] * [http://www.dicts.info/di1.php?k1=1&k2=214 ئینگلیزی-کوردی] (بەرھەمی [[ئەرداڵ ڕۆناھی]]) * [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] * [https://web.archive.org/web/20120723065907/http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واج‌شناسی کوردی خوارگ] {{زمانی کوردی}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{زمانەکانی ئێران}} {{زمانەکانی عێراق}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|زمان|سووریا|تورکیا|ئێران|عێراق|ئەرمەنستان|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish language}} [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار]] [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] j58qw6dfs6lwvbjj125r2r68qnlcgx0 1673695 1673691 2026-09-23T18:19:04Z NDG 71065 دەستکاریی [[Special:Contributions/Ironman 8764|Ironman 8764]] ([[User talk:Ironman 8764|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:Tessla|Tessla]] گەڕێندرایەوە 1582407 wikitext text/x-wiki {{سەبارەت بە|زمانی کوردی|شاعیرە کوردەکە|کوردی (شاعیر)|وتارە ھاوشێوەکان|کوردی (ڕوونکردنەوە)}} {{Infobox language |name=کوردی |image=Kurdish Language.svg |imagesize=250px |pronunciation={{IPA|kʊɾdiː|}} |nativename= Kurdî, Kurdí, Кӧрди<ref name="پ١">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.kurdishacademy.org/?q=node/41 |سەردێڕ=Kurdish Language - Kurdish Academy of Language |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161226061627/http://www.kurdishacademy.org/?q=node%2F41 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |states= {{ئاڵا|کوردستان}}<br/>{{ئاڵا|تورکیا}}<br/>{{ئاڵا|عێراق}}<br/>{{ئاڵا|ئێران}}<br/>{{ئاڵا|سووریا}}<br/>{{ئاڵا|ئەرمەنستان}}<br/>{{ئاڵا|ئازەربایجان}}<br/>{{ئاڵا|تورکمانستان}}<br/>{{ئاڵا|کازاخستان}}<br/>{{ئاڵا|لوبنان}}<br/>{{ئاڵا|ئەڵمانیا}}<br/>{{ئاڵا|ویلایەتە یەکگرتووەکان}}<br/>{{ئاڵا|کەنەدا}}<br/>{{ئاڵا|ئۆسترالیا}}<br/>{{ئاڵا|ئوکراینا}}<br/>{{ئاڵا|فەڕەنسا}}<br/>{{ئاڵا|سوید}}<br/>{{flag|Norway}}<br/>{{flag|Germany}}<br/>{{flag|Poland}}<br/>{{flag|Finland}} |region=[[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] |speakers= ٤٠-٤٥ میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |سەردێڕ=Kurdisch |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100909020236/http://www.finetext.de/uebersetzungen-sprachinfo/Kurdisch.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانە ھیند و ئێرانییەکان|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانە ئێرانییەکان|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |script=[[ئەلفوبێکانی کوردی|ڕێنووسی کوردی]]: [[ئەلفوبێی عەرەبیی زمانی کوردی|ڕێنووسی عەرەبی]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان|ڕۆژھەڵات]] و [[باشووری کوردستان]]، [[ئەلفوبێی لاتینیی زمانی کوردی|ڕێنووسی لاتین]]ی لە [[باکووری کوردستان|باکوور]] و [[ڕۆژاوای کوردستان]]، و [[ئەلفوبێی سیرلیک|ئەلفوبێی کیریلی]] لە [[یەکێتیی سۆڤیەت|سۆڤیەتی]] پێشوودا.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/538 ئەلفوبێی یەکگرتووی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> |nation=[[پەڕگە:Flag of Iraq.svg|25px]] [[عێراق]] – زمانی فەرمی لە پاڵ [[زمانی عەرەبی]]دا.<ref>[http://www.uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf Iraqi constitution, article 4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120213155850/http://uniraq.org/documents/iraqi_constitution.pdf |date=١٣ی شوباتی ٢٠١٢ }}</ref><br/>[[پەڕگە:Flag of Iran.svg|25px]] [[ئێران]] – زمانی ناوچەیی بەپێی یاسای بنەڕەتی.{{ھن}}[[پەڕگە:Flag of Armenia.svg|25px]] [[ئەرمەنستان|ئەرمینیا]] – زمانی کەمینە.<ref>[http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 European Charter for Regional or Minority Languages] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070623234606/http://conventions.coe.int/treaty/Commun/ListeDeclarations.asp?NT=148&CM=&DF=&CL=ENG&VL=1 |date=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧ }}</ref>{{ھن}} {{flagicon|ڕۆژاڤا}} [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] – زمانی فەرمی لە پاڵ زمانەکانی تر. |iso1=ku |iso2=kur |iso3=kur |lc1=ckb|ld1=[[کوردیی ناوەندی]] [[کرمانجی]] |lc2=kmr|ld2=[[کوردیی باکووری]] [[سورانی]] |lc3=sdh|ld3=[[کوردیی باشووری]] [[کلهری]] |lc4=lki|ld4=[[لەکی]]<!--This code isn't part of the macrolanguage per SIL--> |lingua=58-AAA-a (North Kurdish incl. Kurmanji & Kurmanjiki) + 58-AAA-b (Central Kurdish incl. Dimli/Zaza & Gurani) + 58-AAA-c (South Kurdish incl. Kurdi) |map= | mapcaption = Map of Kurdish-speaking areas of the Middle East | notice = IPA | map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 = زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکەڵاو}} {{col-end}} }} '''زمانی کوردی''' ({{بە کوردیی باکووری|Zimanê kurdî}}، {{بە کوردیی باشووری|زوان کوردی}}، {{بە کوردیی لەکی|زوۆن کوردی}}، {{بە کوردیی زازاکی|Zıwanê Kurdki}}، {{بە کوردیی ھەورامی|زوانو کوردی}}) زمانێکە کە نەتەوەی [[کورد]] قسەی پێ دەکەن. لە ڕووی بنەماڵەوە بەشێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. ئەم زمانە لە زمانی کەڤناری [[زمانی مادی|مادی]] کەوتووەتەوە.<ref name="پ١"/> زمانی کوردی لەنێوان [[زمانە ئێرانییەکان]]دا لە بواری پڕژماربوونی ئاخێوەران سێیەمین زمانە و دەکەوێتە دوای زمانەکانی [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[زمانی پەشتۆ|پەشتۆ]].<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9046467/Kurdish-language Kurdish Language - Britannica Encyclopedia]</ref> وە بە بنچینەی خێزانە زمانی هیندۆئەوروپی دادەنرێت == وشە == زمانی کوردی بە ٧٣٥،٣٢٠ وشەی سەرەکی، سێیەم زمانە لەدوای [[زمانی فینلاندی|فینلاند]]ی و [[کۆری]] کە زۆرترین وشە لەخۆ دەگرێت. زمانی کوردی بە ھەموو شێوەزارەکانییەوە کۆی گشتی ١،٢٠٠،٠٠٠ ملیۆن وشەی تێدایە و بە ھەموو دەربڕین و دەستەواژەکانییەوە ١،٦٠٠،٠٠٠ وشەی لەگەڵدایە. == مێژوو == بنەڕەتی زمانی کوردی بە بڕوای مێژوونووسان دەگەڕێتەوە بۆ ٥٠٠٠ ساڵ پێش زایین کە دەگەڕێتەوە بۆ زمانە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|ھیندووئەورووپییەکان]].<ref>https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796{{بەستەری مردوو|url=https://m.dw.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%84%D8%BA%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%AF%D9%8A%D8%A9/t-39426796 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لە کۆنترین دەقە ئایینییەکانی زمانی کوردیدا پەرتووکی ڕەشی ئێزیدییە کە پەرتووکی پیرۆزی باوەڕی [[ئێزیدی]]یەکانە. وا دادەنرێت کە لە کاتێکدا لە سەدەی ١٣ی زایینیدا لەلایەن حەسەنی کوڕی عودەی (لەدایکبووی ١١٩٥ی زایینی)، کوڕەزای شێخ عودەی کوڕی موسافیر (مردووی ١١٦٢) دامەزرێنەری ئایینەکە. گێڕانەوەی ئێزیدییەکان لەبارەی دروستبوونی جیھان و سەرچاوەی مرۆڤ و چیرۆکی [[ئادەم و حەوا]] و قەدەغەکردنە سەرەکیییەکانی باوەڕ کە تێدایە. لە [[سەدەی ١٥یەم|سەدەی پازدەھەم]]ەوە تا [[سەدەی ١٧یەم|حەڤدەھەم]]، [[ھۆنەر]]ان و نووسەرانی کلاسیکی کورد زمانێکی [[وێژە]]ییان پەرە پێ دا. لە دیارترین ھۆنەرانی کلاسیکی کوردی ئەو سەردەمە، [[عەلی حەریری]]، [[ئەحمەدی خانی]]، [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]] بوون. ماوریزیۆ گارزۆنی قەشەیەکی ئیتاڵی، دوای ھەژدە ساڵ کاری بانگەوازی لەنێو کوردانی ئامێدی یەکەمین ڕێزمانی کوردی بە ناوی «Grammatica e Vocabolario della Lingua Kurda» لە ساڵی ١٧٨٧ لە ڕۆما بڵاو کردەوە. ئەم بەرھەمە لە [[مێژووی کورد]]دا زۆر گرنگە، چونکە یەکەم دانپێدانانە بە بەکارھێنانی بەربڵاوی زمانێکی کوردی تایبەت. گارزۆنی لەلایەن زانایانی دواترەوە نازناوی باوکی زانستی کوردی پێ بەخشرا. ماوەیەکی زۆرە زمانی کوردی لە بەشێکی زۆری [[کوردستان]] قەدەغە کراوە. دوای کودەتای [[تورکیا]] لە ساڵی ١٩٨٠ تا ساڵی ١٩٩١ بەکارھێنانی زمانی کوردی لە تورکیا نا[[یاسا]]یی بوو .<ref>Ernest R. McCarus, Kurdish Language Studies, The Middle East Journal, Published by Middle East Institute, Washington, 1960, p.325</ref><ref>https://www.institutkurde.org/en/conferences/kurdish_studies_irbil_2006/Mirella+GALETTI.html#_ftn5</ref><ref>Ross, Michael. The Volunteer (chapter: The Road to Ankara)</ref> هەروەها لە [[عێراق]] زمانێکی فەرمییە ھاوکات لەگەڵ [[زمانی عەرەبی]]، کە لەدوای نووسینی دەستووری نوێی عێراقەوە لە حوزەیرانی ٢٠٠٤ پەسەند کراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20201127181042/http://www.msn.com/</ref> == زمانی کوردی پاش ئیسلام == ھێشتا نیوه‌ی یه‌که‌می سه‌ده‌ی حه‌وته‌می زایینی کۆتایی نه‌ھاتبوو کە ئایینی [[ئیسلام]] و سوپای موسوڵمان که‌له‌به‌ری کرده‌ ناو [[ئیمپراتۆریه‌تیی ساسانی]] و پاش چه‌ند ساڵ بووه‌ ھۆی ڕووخاندنی. دوای ئەوە زمانی سێزدە سەدەیی [[ئاڤێستا]] کە کاریگەری لەسەر زمانی خەڵکەکە ھەبوو لەلایەن [[قورئان]]ەوە شوێنەکەی پڕکرایەوە، ئایینی [[ئیسلام]] ھه‌ندێک ئه‌رک و فه‌ڕزی ھەبوو کە موسوڵمانه‌کان ده‌بوو وەک ئەرک جێبەجێی بکەن و بۆ ئەوەش دەبوو ناوی ئەرک و فرمان و ئایەت و فەرموودەکان بە زمانی دایکی ئایینەکە وەربگرن کە عەرەبی بوو. زمانی ئایینی نوێ ھه‌ڵگری ھه‌ندێک ده‌نگ بوو که‌ له‌ زمانی خەڵکی ڕەسەن نه‌ده‌بیندرا. گومان له‌وه‌دا نییه‌ که‌ کوردێک کە ھاوچه‌رخی سه‌ره‌تای سه‌رده‌می ئیسلامی بوو، تا ماوه‌یه‌کی زۆر نه‌یانده‌توانی که‌ ده‌نگه‌کان وه‌ک عەره‌به‌کان بڵێن، زۆرێک له‌ موسوڵمانه‌کانی گەلانی تر، ئێستاش به‌ته‌واوی ناتوانن ئه‌م ده‌نگانه‌ بڵێن. به‌ڵام له‌ هه‌ندێک له‌ زاراوه‌ کوردییه‌کاندا کورده‌کان جگه‌ له‌ ده‌نگی (چ) سه‌رجه‌م ده‌نگه‌کان به‌باشی ده‌ڵێنه‌وه‌، به‌ جۆرێک که‌ ئه‌م ده‌نگانه‌ وه‌ک ده‌نگی ڕه‌سه‌نی ھه‌مان زاراوه‌یان لێ ھاتووه‌. گۆڕانکارییه‌کان لێره‌دا کۆتاییان پێ نایه‌ت، هه‌ندێک له‌ ده‌نگه‌ پێوه‌ندیداره‌کان لەناو هەندێک وشەدا به‌ پیتی وه‌ک (ک) یان (گ) جێگۆرکێیان کردووه‌ له‌گه‌ڵ پیتی (ق)ێی عه‌ره‌بی، ده‌نگێک که‌ ئایینی نوێ هێناویه‌ته‌ ناو کوردستانه‌وه‌. زمانه‌ هه‌رێمییه‌کانی ئه‌م شانشینی نوێ موسوڵمان بووه‌ له‌ بره‌و نه‌که‌وتن، چونکە زمانی زاره‌کی و ئاخاوتنی خه‌ڵک بوون و گه‌شه‌ و په‌ره‌ی خۆیان له‌ هه‌لومه‌رجێکی نوێدا ده‌ست پێ کرده‌وه‌. هه‌رتک له‌م زمانانه‌ واته‌ فارسی نوێ و کوردی خاوه‌نی زاراوه‌ و بنزاراوه‌ی زۆرن. پاش په‌ره‌پێدانی ئیسلام، فارسی نوێ زاراوه‌یه‌ک بوو که‌ به‌پێی بناخه‌ هه‌ره‌ کۆنه‌کانی خۆی ئاوێته‌ی زاراوه‌کانی تر ببوو و ئه‌م تێکه‌ڵبوونه‌ ته‌نانه‌ت به‌ر له‌ سه‌رده‌می ساسانییه‌کان ده‌ستی پێ کردبوو. فارسه‌کان به‌ر له‌ کورده‌کان که‌وتنه‌ هه‌وڵ بۆ زیندوو کردنه‌وه‌ی زمانه‌کەی خۆیان و ده‌ستیان کرد به‌ نووسین. دیاره‌ په‌ڕتووکی شانامه‌ی ئه‌بو مه‌نسووری – که‌ خودی پەرتووکەکە له‌نێو چووه‌ و ته‌نها پێشه‌کیییه‌کی لێ به‌جێ ماوه‌ -  ئه‌گه‌ر تاکە پەرتووک نه‌بێت، کۆنترین پەرتووکە که‌ به‌ فارسی نووسراوه‌ (ساڵی ٣٤٦ کۆچی - ٩٢٧ی زایینی) و تا ئێستا ماوه‌ته‌وه‌ و له‌ تیاچوون ڕزگاری بووه‌. کۆنترین به‌ڵگه‌نامه‌ی نووسراوی کوردی کە له‌ سه‌رده‌می نوێدا ھه‌یه‌، چوارینه‌کانی «باباتاهیری عوریان»ـە، که‌ له‌ سه‌ره‌تای سه‌ده‌ی یازده‌ی زایینی له‌ [[ھەمەدان]]ی ئێستا -  ھێگمه‌تانه‌ی پایته‌ختی [[ماد]]ه‌کان -  به‌ زاراوه‌ی کوردیی باشووری ھۆنراوه‌ته‌وه‌. ئه‌م چوارینانه‌ به‌بێ مه‌به‌ستی نزیککردنه‌وه‌ی زمانه‌که‌یان به‌ زمانی فارسی -  تاڕاده‌یه‌ک گۆڕدراون. سه‌ره‌ڕای‌ گشت ئه‌مانه‌، ھیچ گومانێک له‌وه‌دا نییه‌ کە باباتاهیر چوارینه‌کانی خۆی به‌ شێوه‌ی فۆلکلۆری – که‌ له‌و سه‌رده‌مه‌دا به‌ فه‌ھله‌وه‌ی (په‌ھله‌وی، فه‌هله‌ویات یان په‌ھله‌ویات) ده‌ناسرا -  ھۆنیووه‌ته‌وه‌. بۆ زانیاری زیاتر له‌سه‌ر فه‌هله‌وی دکتۆر مۆعین ده‌ڵێ: په‌هله‌وی، " فه‌هلویه‌ مر" : بریتییه‌ له‌وه‌ی که‌ ٣٠٠٠ دانه‌ له‌ گۆرانییه‌ وتراوه‌کان به‌ یه‌کێک له‌ زمانه‌کانی وڵاتی ئێران (جگه‌ له‌ زمانه‌ زاره‌کی و فەرمییەکان) له‌سه‌ر کێشێک له‌ کێشە عه‌رووزییه‌کان یان کێشی هێجایی هۆنراونه‌ته‌وه‌ و به‌شێکیان له‌سه‌ر شێوازی چوارینه‌ یان دوو به‌یتین، په‌هله‌وی یان په‌هله‌ویات له‌سه‌ر کێشێکی تایبه‌ت و وه‌کوو گۆرانیی خوێندراوه‌ته‌وه‌ و جاری وایه‌ پێیان وتووه‌ په‌هلوه‌ی یان ئورامه‌، ئورامه‌ن و ئورومنایان. ئورامن (اورومنان) کێشێکی کۆنه‌ له‌ موزیکدا و له‌سه‌ر شێوه‌ی‌ «به‌حر هزج مسدس»ـە که‌ پێیان ده‌وت فه‌هله‌ویات. ڕه‌نگه‌ بۆ تێگه‌شتن له‌م بابه‌ته‌، که‌ ئورامنان هه‌مان جۆری فارسی (هۆرامه‌نان)ی کوردییه‌ و هه‌مان وشه‌ی کوردی هه‌ورامانه‌، پێویست به‌ ماندووبوونی زۆر ناکات. هه‌ورامه‌نان – هه‌ورامان = هور + امان (امدند) + ئه‌و کاته‌ی که‌ خۆر هه‌ڵدێت. یان وه‌ک ده‌ڵێن به‌یانیان (بامدادان) ئێواران کاتی ئێوارە (عصر). هه‌روه‌ک ده‌زانین کاتی به‌یانی تا نیوه‌ڕۆ، یه‌کێک له‌و پێنج کاتانه‌ بووه‌ که‌ زه‌رده‌شت بۆ نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ دیاری کردووه‌ و ڕێوڕه‌سمی خۆی هه‌بووه‌، کۆپله‌یه‌ک له‌و پاڕانه‌وه‌ له‌ خواره‌وه‌ هاتووه: نمو هوره‌ خشه‌ ایته‌ اسپایی واته‌ : نوێژ بۆ هور (خۆر) که‌ تیشکی تیژی به‌تینی هه‌یه‌. ئه‌م پاڕانه‌وه‌یه‌ وه‌ک هه‌موو پاڕانه‌وه‌کانی ئایینی زه‌رده‌شت له‌گه‌ڵ موزیکی تایبه‌ت له‌ به‌رخۆوه‌ یان به‌ده‌نگی به‌رز وتراوه‌ و وا دەوترێت خه‌ڵک پێیان وتووه‌ (نوێژی هر) یان (پاڕانه‌وه‌ی ھه‌ورامانان). دیاره‌‌ که‌ پاش په‌ره‌سه‌ندنی ئیسلام نه‌زر و پاڕانه‌وه‌ له‌ بره‌و ده‌که‌وێت. بەڵام نه‌وا (هه‌وا) موزیکەکەی له‌ناو خه‌ڵکدا ماوه‌ته‌وە - به‌ره‌به‌ره‌ بووەته‌ نه‌وا (گۆرانی) و پێیان وتووه‌ فه‌هله‌ویاتی ئه‌مانان (فھلویات امانان). به‌ بڕوای شەهین کەریمی نووسەر، (ھورە) یان هۆرە که‌ ئێستا یه‌کێک له‌ ئاوازه‌ کوردییه‌کانه،‌ هه‌مان (هورامانان - هه‌ورامانان)ـە‌ که‌ به‌شێک له‌ ناوه‌که‌ی خۆی پاراستووه ‌و ناوه‌که‌ی وه‌ک (الله‌ ویسی) به‌ته‌واوی نه‌گۆڕاوه‌. دکتۆر عه‌بدولحه‌کیمی موونته‌سر له‌ ژماره‌ ٢٠٠ی گۆڤاری ئه‌لعه‌ره‌بییه‌ له ‌مانگی ته‌مووزی ١٩٧٥، له‌ وتارێکدا به‌ ناونیشانی (ابن وحشیه و کتابه في الفلاحة و هو اقدم الکتب في العربیە) ئیبنی وه‌حشی و پەرتووکه‌که‌ی له‌سه‌ر زانستی کشتوکاڵ کە کۆنترین پەرتووکی عه‌ره‌بی بڵاوکردووەته‌وه‌ و ده‌نوسێت: «و اته نقل اکثر کتبه من اللغة النبطة، ولم ینشر من تالیفه في اللغە العربیە سوی "شوق المستهام في معرفة رموز الاًقلام" و قد ذکر في آخر کتابه هذا انه ترجم من اللغة الکردیە، کتاباً في علل المیاه و کیفیە استخراجھا و استنباطها من الاًراضي المجھولة الاصل». '''«زانیارییه‌‌کانی له‌ پەرتووکێکه‌وه‌ به‌ زمانی نێبتی وه‌رگرتووه‌ و شتێکی له‌ زانیاری خۆی به‌ زمانی عه‌ره‌بی جگه‌ له‌ (شوق المستهام فی معرفة رموز الاقلام ) باس نه‌کردووه‌ و له‌ کۆتایی پەرتووکەکەیدا باسی پەرتووکێک به‌ زمانی کوردی ده‌کات که‌ بابه‌تێکی له‌سه‌ر گرفتی ئاو و چۆنیه‌تی به‌کارھێنانی ئاوی ژێرزه‌وی تێدایه‌».''' مامۆستا «گیوی موکریانی» له‌ فه‌رهه‌نگی مھاباد لاپه‌ڕه‌ ٧٧١ و ٧٧٢ تێروته‌سه‌لتر باسی ئه‌م لێکدانه‌وه‌یه‌ی کردووه‌ و به‌پێی نووسراوه‌که‌ی ئه‌و «ئیبن وه‌حشی» پەرتووکی (شوق المستهام)ی له‌ ساڵی ٢٤١ی کۆچی نووسیوە‌ و دیاره‌ که‌ له‌ سه‌رچاوه‌کانی ئه‌م پەرتووکەدا ئاماژه‌ به‌ وه‌رگێڕدراوی پەرتووکێکی کوردی ده‌کات کە ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ به‌ر له‌ نچوسینی پەرتووکی (شوق المستهام). ئه‌م پەرتووکە له‌ ساڵانی سه‌ره‌تایی سه‌ده‌ی سێھه‌م به‌ده‌ست خه‌ڵکه‌وه‌ بووه‌ و ده‌بێ لانی که‌م چه‌ند ساڵێک به‌سه‌ر نوسینیدا تێپه‌ڕ بێت. هه‌ر بۆیه‌ ئه‌م پەرتووکە - ده‌توانین پێی بڵێین «ئاونامه‌».  «ابن وه‌حشی» وه‌ریگێڕاوه‌ته‌ سه‌ر زمانی عه‌ره‌بی و دەکرێت له‌ ساڵه‌کانی کۆتایی سه‌ده‌ی دووەمی کۆچیدا نووسرابێت.{{ژێدەر پێویستە|date=ئابی ٢٠٢٤}} == شێوەزارەکانی کوردی == {{سەرەکی|شێوەزارەکانی زمانی کوردی}} [[پەڕگە:Kurdish language family tree.jpg|وێنۆک|درەختی خێزانی زاراوە و شێوەزارەکانی زمانی کوردی]] زمانی کوردی چەند شێوەزارێکی سەرەکیی ھەیە کە هەندێک جیاوازییان ھەیە و زمانناسەکان لەسەر چۆنیەتی جیاکردنەوەی ئەم شێوەزارانە یەکدەنگ نین و زۆرێک لە زمانناسەکان باوەڕیان بە ماڵباتی زمانگەلی کوردی ھەیە. یانی کورمانجیی باکووری و گۆرانی، بەپێی یاسا و [[ڕێسا]]ی زمانناسی و زمانەوانییەوە، دوو زمانی سەربەخۆی کوردین، نەک دوو شێوەزار. بەڵام زۆربەی ئەو کەسانەی زمانی کوردییان دابەش کردووە، بەم چوار دەستەیە بووە:<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> * [[کوردیی باکووری]] * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[گۆرانی-زازایی]] بەجۆری گشتی سنووری دابەشکردنی ئەم زاراوەنە بەم شێوەیە، ئەگەر دوو هێل ببێت. 1.هێلی یەکم هێلێک لە باشووری [[دەریاچەی ورمێ|گۆلی ورمێ]] بۆلای سەرەوەی [[شنۆ]] و [[سۆران]] هەتا باشووری [[ئاکرێ]] و [[دھۆک|دهۆک]] و [[شنگال]] بەرەو [[حەسیچە|حەسیچ]] و[[عەفرین|ئەفرین]]. 2.هێلی دووم هێلێک لە [[بیجاڕ]] ورۆژ هەڵات [[قوروە]] هەتا باشووری [[کامیاران|کامێران]] بۆلای خوارەوەی [[جوانڕۆ|جوانرۆ]] و [[ڕوانسەر|ڕەوانسەر]] و هەتا [[دەشتی زەھاو|دەشتی زەهاو]] و باکووری [[خانەقین]] و [[گوڵاڵە]] و [[دووزخورماتوو]] و باشووری [[کەرکووک]] تا دەگاتە ڕوباری [[دیجلە|تێگرە]]. لای سەرەوەی هێلی یەکەم ئەبێتە زاراوەی [[کوردیی باکووری]]. لای خوارەوەی هێلی دووەم ئەبێتە [[کوردیی باشووری]]. و نێوان ئەم دوو هێلە ئەبێتە [[کوردیی ناوەندی]]. [[زازاکی]] یا [[زازاکی|دیملی]] ئەکەوێتە ئەوپەڕی کوردیی باکوور لەگەڵ کوردیی باکووری تێکەڵاوە. هەروەها [[گۆران]] یا [[ھەورامی|هەورامییش]] دەکەوێتە لای خوارەوەی کوردیی ناوەندی و لەگەڵ کوردیی ناوەندی تێکەڵاوە. جا ئەم دوو زارە هەرچەندە کەمێک لێک دوورن بەڵام لەباری دەستووری و زمانناسی دەچنە سەر یەک بنچینە. ھەندێک لە زمانناسان، [[لوڕی|لوڕ]]یش وەک شێوەزارێکی زمانی کوردی پۆلبەند دەکەن. ئەگەرچی لوڕی ژمارەیەکی بێڕادە زۆری وشەی کوردی تێدایە، بەڵام ھێشتاش لێکۆلینەوەیەکی ئەوتۆ لەسەر لوڕی بەردەست نییە و هۆکاری سیاسی لەپشتە.<ref name="پ١"/> شایانی باسە هێلی نێوان لوڕی و کوردیی باشوور یان کوردیی خوارین زۆر دیار نییە. == ئەلفبێی کوردی == {{سەرەکی|ئەلفبێکانی کوردی|ئەلفبێی عەرەبیی زمانی کوردی}} بەھۆی ئەوەی کە [[کورد]]ەکان لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] و [[ئێران]] بوون و ئەلفبێی فەرمیی ئەو دوو وڵاتە [[ئەلفبێی عەرەبی]] بوو، کوردەکانیش تا پێش سییەکان تەنیا ئەلفبێی عەرەبییان بۆ نووسینی کوردی بەکار دەھێنا. لە تورکیا، لەدوای فەرمیکردنی ئەلفبێی لاتینی بۆ زمانی [[زمانی تورکی|تورکی]]، [[جەلادەت عالی بەدرخان]] لە ساڵی [[١٩٣٢]] ئەلفبێیەکی لاتینیی بۆ زمانی کوردی داھێنا کە ئێستا بە ناوی "ئەلفبێی ھاوار" دەناسرێت. == فۆنۆلۆجیی مێژوویی == {{وتاری سەرەکی|فۆنۆلۆجیی کوردی}} {| class="wikitable" |- ! colspan=5| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەویی ئەشکانی|پاڵەویی ئەشکانی]] || rowspan=2| [[ئەوێستایی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی پاڵەوی ساسانی|پاڵەوی ساسانی]] ||rowspan=2| [[زمانی پارسیی کۆن|فارسیی کۆن]] ||rowspan=2| [[زمانی نیا ئێرانی]] |- ! [[کوردیی باکووری|ک. باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی|ک. ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری|ک. باشووری]] || [[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |s||s||s||s||s||s||s||h||h||θ||*ś |- |z||z||z||z||z||z||z||d||d||d||*ź |- |s, *hr||s, *hr||s, *hr||*hr||*hr||hr||θr||s||d||ç||*θr |- |sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||sp/zw||s/z||s/z||s/z||*św/*źw |- |pāš||pāš||pāš||<div style="text-align: center;">??</div>||<div style="text-align: center;">??</div>||paš||pas-ča||pas||pas||pasā||*pas-ča |- |ž||ž||ž||ž||j||ž||j||z||z||j||*j |- |ž||ž||ž||ç||j, z, ž||ž||ç||z||z||ç||*ç |- |d-||d-||d-||b-||b-||b-||duu-||d-||d-||duv-||*dw- |- |xw-||xw-||xw-||w-||w-||wx-||huu-, x^v-||x-||xw-||(h)uv-||*hw- |- |l, r||ł, r||ł, r||l, ł, r||rr||rδ||rd||l||l, r||rd||*rd |- |نادیار||نادیار||نادیار||نادیار||rz||rz||rz||l||l, r||rd||*rz |- |j-||j-||j-||y-||j-||y-||y-||j-||j-||y-||*y- |- |f(i)r-||f(i)r-||f(i)r-||wur-, har-||r-||fr-||fr-||for-, ھتد||fr-||fr-||*fr- |- |w-||w-||w-||w-||w-||f-||θw-||h-||h-||θw-||*θw- |- |w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y, (nil)||w, y||w, y||β, δ, γ||b, d, g||w, y, (/nil)||w, y, (')||b, d, g||*b, *d, *g |- |w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, h, y, (/nil)||w, y, h||w, y, h||b, d, g||p, t, k||b, d, g||b, d, g||p, t, k||*p, *t, *k |- |n||n||n||<div style="text-align: center;">?</div>||n||nd||nd||nd||nd/nn||nd||*nd |- |žn||žn||žn||žn||šn, zn (?)||zn||sn||šn||šn||šn||*śn |- |v||w||w||m||m||-šm||-šm||-šm||-šm||-šm|| |- |v||w||w||m||m||-hm||-hm||-xm||-hm||-hm|| |- |-v||-w||-w||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-m||-*m |- |h-, k-||h-, k-||h-, k-||h-||h-||x-||x-||x-||x-||x-||*x- |- |č-||č-||č-||<div style="text-align: center;">?</div>||ši-||šaw-||šiiu-||šaw-||šaw-||šiyav-||*čyau- |- |b-||b-||b-, w-||w-||v-||w-||w-||b-||w-||w-||*w- |- |(w)t||wt||ft||wt||wt||ft||ft||ft||ft||ft||*ft |- |t||t||t||t||t||xt||xt||xt||xt||xt||*xt |} == سیستەمی ئێرگاتیڤی کوردی لە نێوان خۆرئاوا و ڕۆژهەڵاتدا == زمانەوانان پێیان وایە کە سیستەمی ئێرگاتیڤ لە شێوەزارەکانی کوردیدا بە دوو جۆر گەشە کردووە کە هەریەک کاریگەریی مێژوویی و ناوچەیی هەبووە.<ref>Haig, Geoffrey (2004). ''Alignment Change in Iranian Languages: A Construction Grammar Approach''. Berlin: Mouton de Gruyter.</ref><ref>Windfuhr, Gernot (2009). ''The Iranian Languages''. Routledge.</ref> ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ئەم جۆرە لە شێوەزارانی کوردیی نزیک بە ناوچەی خۆرئاوی چیای زاگرۆس، وەک شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) بە باشی پارێزراوە.<ref>Mackenzie, D. N. (1961). ''Kurdish Dialect Studies''. London: Oxford University Press.</ref> هۆکاری ئەمە نزیکبوونی ئەو شێوەزارانەیە بە زمانی پەهلەوی میانی. * لە کردارە تێپەڕراودا (ماضی)، بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەکات بە بەرکار (مفعول).<ref>Mackenzie, 1961, pp. 72–74.</ref> * کردار بۆ کەسی سێیەمی تاک ناگۆڕدرێت (بە شێوەی impersonal) و هاوڕا نابێت لەگەڵ بکەر.<ref>Haig, 2004, pp. 123–126.</ref> * ئەم سیستەمە بە شێوەیەکی دروست بە زمانەکانی پەهلەوی ساسانی دەگەڕێتەوە.<ref>Windfuhr, 2009, p. 555.</ref> '''نموونە''': ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە. ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) لە شێوەزارەکانی کوردیی ڕۆژهەڵات و باکور، وەک کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی (وەک ناوچەی مهاباد و هەولێر)، سیستەمی ئێرگاتیڤ گەشەی جیاواز کردووە.<ref>Thackston, W. M. (2006). ''Kurmanji Kurdish: A Reference Grammar with Selected Readings''. Harvard University.</ref> ئەم جۆرە کاریگەرییەکی زۆر لە زمانەکانی ڕۆژهەڵاتی ئێرانی وەک پەشتۆ و سکایی لێی کۆنابووە.<ref>Haig, 2004, pp. 200–205.</ref> * بکەر و بەرکار بە هێما یان وشەی دیاریکەر وەک «لە» یان «بە» دەهاتنە جێ.<ref>Thackston, 2006, pp. 55–56.</ref> * کردار لە ڕابردوودا پێویستە هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە شێوەی passive بگۆڕدرێت.<ref>Haig, 2004, p. 210.</ref> '''نموونە''': * کرمانجی: ''Ew kitêb ji min xwend'' = ئەو کتێبە لە لایەن من خوێندرایەوە. * سۆرانی: ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە''. جدووڵی پێکەوەیی {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی ! ئێرگاتیڤی خۆرئاوایی (synthetic) ! ئێرگاتیڤی ڕۆژهەڵاتی (analytic) |- | ناوچە و شێوەزار | ناوچەی خۆرئاوی زاگرۆس، بۆ نموونە: ئەردەڵانی (سنەیی)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | ناوچەی ڕۆژهەڵات و باکور، بۆ نموونە: کرمانجی و هەندێک شێوەزاری سۆرانی<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | کاریگەری مێژوویی | نزیکبونی زۆر بە پەهلەوی میانی (ساسانی)<ref>Windfuhr, 2009.</ref> | کاریگەری زمانی ڕۆژهەڵاتی وەک پەشتۆ و سکایی<ref>Haig, 2004.</ref> |- | کردار لە ماضی | بە شێوەی impersonal (هاوڕا ناکات لەگەڵ بکەر)<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | کردار دەبێت هاوڕا بکات لەگەڵ بکەر/بەرکار یان بە passive بگۆڕدرێت<ref>Haig, 2004.</ref> |- | دیاریکردنی بکەر/بەرکار | بکەر بە پاشگری (clitic) هاوڕا دەبێت بە بەرکار<ref>Mackenzie, 1961.</ref> | بکەر و بەرکار بە پیت/وشەی جیاواز وەک «لە» و «بە» دیاری دەکرێن<ref>Thackston, 2006.</ref> |- | نموونە | ''من ئۆ کەتیومە خوێند'' = من ئەو کتێبەم خوێندەوە | ''Ew kitêb ji min xwend'' (کرمانجی)، ''ئەو کتێبە لەلایەن من خوێندرایەوە'' (سۆرانی) |} {| class="wikitable" ! تایبەتمەندی !! شێوەزاری ئەردەڵانی (سنەیی) !! شێوەزاری سۆرانی/هەورامی |- | ڕەگی مێژوویی | زیاتر کاریگەریی زمانی میدی و لقە کۆنەکانی '''پەهلەوی (پارتی)''' لەسەرە. | کاریگەریی زمانی سکایی و لقە نوێیەکانی فارسیی ناوەڕاستی لەسەرە. |- | جۆری ئێرگاتیڤ | لکێنراو (Synthetic) | شیکارکراو (Analytic) |- | پێکهاتە | وشەیەک کە بکەر و بەرکاری تێدایە (لێکدراوە) | دوو یان زیاتر وشە کە پێکەوە ڕستەکە دروست دەکەن |- | نموونە | من ئۆ کەتیومە خوێند | من ئەو کتێبەم خوێندەوە |- | ڕوونکردنەوەی نموونە | وشەی کەتیومە لکێنراوە: (کەتیب + مە). کردارەکە (خوێند) جێگیر و نەگۆڕە. | وشەی کتێبەکە و م لێک جیاوازن. کردارەکەش (خوێندەوە) لەوانەیە بگۆڕێت. |- | باوە لە... | لەکی، کرماشانی، زازاکی | کرمانجی، پەشتۆ، بلوچی |- | تێڕوانینی زمانەوانی | شێوازێکی کۆن و پارێزراوە کە زیاتر لەگەڵ ڕەگ و ڕیشەی کۆنی کوردیی ڕۆژئاوایی دەگونجێت. | شێوازێکی نوێ و پەرەسەندووە کە لەگەڵ گۆڕانکارییەکانی زمانی ئێرانیی ڕۆژهەڵاتی دەگونجێت. |} == ھەڵسەنگاندنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە ھیندووئەورووپییەکان == {| class="wikitable" |- ! colspan=6| '''کوردی''' ||rowspan=2| [[ئەڵمانییەکان|ئاڵمانی]] || rowspan=2| [[ئیتالیایی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] ||rowspan=2| [[زمانی پورتوگالی|پۆرتووگالی]] ||rowspan=2| [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] ||rowspan=2| [[زمانی سوێدی|سویدی]] ||rowspan=2| [[زمانی فارسی|فارسی]] ||rowspan=2| [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]] ||rowspan=2| [[زمانی ھۆڵەندی|ھولەندی]] |- ! [[کوردیی باکووری]] || [[کوردیی ناوەندی]] || [[کوردیی باشووری]] || [[لەکی]] ||[[ھەورامی]] || [[زازاکی]] |- |évar||êware||éware||íware||wérega||êre||abend||-||evening||-||-||afton||ivār||-||evond |- |bra||bra||bra||bra||bra||bra||bruder||fratello||brother||irmão||hermano||bror, broder||barādar||frère||broer, broeder |- |te, tu||to, tu||to||tu||to||ti, to||du||voi||you||tu||te, tú||du||to||te, tu||- |- |hesin||asin||asin||asin||asin||asin||eisen||ferro||iron||ferro||hierro||järn||āhan||fer||ijzeren |- |erd||zewi, herd||zewy||?||?||erd||erde||terra||earth||terra||tierra||jorden||Zamin||terre||aanaarden |- |ére||êre||ére||íre||íge||-||hier||-||here||-||-||här||-||-||- |- |hingiv||hengwín||hengwyn||?||?||hingemín||honig||-||honey||-||-||honung||angabin||-||honing |- |kurt||kurt||kurt||kull||kurt||kilm||kurz||corto||short||curto||corto||kort||kutāh||court||kort |- |lév||lêw||léw||lic||lic||lew||lippe||labbro||lip||lábio||labio||läpp||lab||lèvre||lip |- |meh||mang||mang||mang||mange||menge||mond||mese||moon||-||-||mane||māh||-||maan |- |nav||naw||naw||nom||namê||name||name||nome||name||nome||nombre||nämna||nām||nom||naam |- |na||na, nexêr||nexer||?||?||né||nein||non||no||não||no||nej||na||non||neen |- |nú, nuh||nwê||núe||?||newe||newe||neu||nuovo||new||novo||nuevo||ny||now||nouveau||nieuw |- |neh||no||nú||nu||no||new||neun||nove||ninie||nove||nueve||nio||noh||neuf||negen |- |cinnet||beheşt||behesht||?||?||?||paradies||paradise||paradise||paraíso||paraíso||paradis||pardis||paradis||paradijs |- |spínax||spinax||spenagh||?||?||ispanax||spinat||spinacio||spinach||espinafre||espinaca||spenat||esfanāj||épinard||spinazie |- |stér||estêre||estere||asare||hesare||estare||stern||stella||star||estrela||estrella||stjärna||setāre||astre||ster |- |dot||kiç, kij||kch||dit|| ||-||tochter||-||daughter||-||-||dotter||doxtar||-||dochter |- |dlop||dlop||dlop||?||dlop||dalpa||tropfen||-||drop||-||-||droppa||-||-||druppel |- |} == ڕێزمانی کوردی == {{سەرەکی|ڕێزمانی کوردی}} === جێناوە سەربەخۆکان === {| class="wikitable" |- ! rowspan=2| کەس ||colspan=2| [[کوردیی باکووری|کوردیی<br/>باکووری]] ||rowspan=2| [[کوردیی ناوەندی|کوردیی<br/>ناوەندی]] ||rowspan=2| [[کوردیی باشووری|کوردیی<br/>باشووری]] ||rowspan=2| [[لەکی]] ||rowspan=2| [[ھەورامی]] ||colspan=2| [[زازاکی]] |- ! ڕێک || چەوت || ڕێک || چەوت |- |١. ت.||ئەز||من||من||من||م||من||ئەز||مـ(ـن) |- |٢. ت.||تو||تە||تۆ||تو||توو||تۆ||ت||تۆ |- |٣. ت. ن.||rowspan="2" align="center|ئەو||وی||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەو||rowspan="2" align="center|ئەوە (iw)||ئاڎ||ئۆ||ئەی |- |٣. ت. م.||وێ||ئاڎە||ئا||ئایە |- |١. ک.||ئەم||مە||ئێمە||ئیمە||ئیمە||ئێمە||colspan="2" align="center"|ما |- |٢. ک.||ھوون||وە||ئێوە||ئیوە||ھۆمە||شمە||colspan="2" align="center"|شما |- |٣. ک.||ئەو||وان||ئەوان||ئەوان||ئۆوێن/ئۆنە (iwin)||ئاڎێ، ئاڎیشا||ئێ||ئینان |} === جێناوە لکاوەکان === ==== کۆمەڵەی یەکەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||مان |- |'''کەسی دووەم''' ||ت ||تان |- | '''کەسی سێیەم''' ||ی ||یان |} ==== کۆمەڵەی دووەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||ێت/ات ||ن |} ==== کۆمەڵەی سێیەم ==== {| class="wikitable" |- |'''کەس/ژمارە''' || '''تاک''' || '''کۆ''' |- | '''کەسی یەکەم''' ||م ||ین |- |'''کەسی دووەم''' ||یت ||ن |- | '''کەسی سێیەم''' ||() ||ن |} ===نێر و مێ=== * '''تاکی ناسراو''' لە کورمانجیدا بۆ ڕەگەزی '''مێ''' پاشگری «ا»، و بۆ ڕەگەزی '''نێر''' پاشگری «ێ» بۆ وشەکان زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیشدا بۆ ھەردوو ڕەگەز پاشگری «ی» زیاد دەکرێت. {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کچ '''ی''' باش ||خوشک '''ی''' باش || دایک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کچ '''ا''' باش || خوشک '''ا''' باش || دایک '''ا''' باش |} {| class="wikitable" | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''ی''' باش ||برا '''ی''' باش || باوک '''ی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێ''' باش || برا '''یێ''' باش || باڤ '''ێ''' باش |} * لە حاڵەتی '''کۆی ناسراو'''دا نێر و مێ نییە، پاشگری «ێن» زیاد دەکرێت لە کورمانجیدا ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن ھەبوو ئەوا «یێن» زیاد دەکرێت. * لە سۆرانیدا پاشگری «انی» زیاد دەکرێت و بە ھەمان شێوەی کورمانجی ئەگەر پیتی کۆتایی بزوێن بوو، دەبێتە «یانی». {| class="wikitable" |- | '''سۆرانی''' ||کوڕ '''انی''' باش ||برا '''یانی''' باش || باوک '''انی''' باش |- |'''کورمانجی''' ||کوڕ '''ێن''' باش || برا '''یێن''' باش || باڤ '''ێن''' باش |- |} == ئەمانەش ببینە == * [[کورد]] * [[کوردستان]] * [[کۆڕی زانستیی زمانی کوردی]] * [[ڕێزمانی کوردی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <references/> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=ku|کوردیی کرمانجی}} {{نێوانویکی|code=diq|کوردیی زازاکی (دملکی)}} {{Incubator|کۆد=sdh|زمان=کوردیی باشووری}} {{Incubator|کۆد=lki|زمان=کوردیی لەکی}} {{Incubator|کۆد=hac|زمان=کوردیی ھەورامی}} === ئینستیتوو === * [https://web.archive.org/web/20160115180810/http://www.enstituyakurdi.org/ ئینستیتووی کوردیی ئیستانبوڵ] * [http://www.institutkurde.org/en/language/ ئینستیتووی کوردیی پاریس] * [https://web.archive.org/web/20170911233756/http://www.kurdishacademy.org/ کال: ئاکادمیی زمانی کوردی] === فەرھەنگ === * [https://web.archive.org/web/20060103164336/http://www.dicts.info/2/german-kurdish.php کوردی-ئاڵمانی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20111024123406/http://www.babylon.com/free-dictionaries/reference/dictionaries-thesauri/English-Kurdish/62202.html کوردی-ئینگلیزی (بۆ کۆمپیتەر)] * [http://www.dicts.info/di1.php?k1=1&k2=214 ئینگلیزی-کوردی] (بەرھەمی [[ئەرداڵ ڕۆناھی]]) * [https://web.archive.org/web/20100615061257/http://ferheng.org/english.html ئینگلیزی-کوردی] * [https://web.archive.org/web/20060103172221/http://www.dicts.info/2/turkish-kurdish.php?e=mc2 تورکی-کوردی-تورکی] * [https://web.archive.org/web/20120723065907/http://vahidrch.persiangig.com/document/ph.pdf واج‌شناسی کوردی خوارگ] {{زمانی کوردی}} {{چاندی کوردی}} {{خەڵکی کورد}} {{زمانەکانی ئێران}} {{زمانەکانی عێراق}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|زمان|سووریا|تورکیا|ئێران|عێراق|ئەرمەنستان|ئازەربایجان}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish language}} [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار]] [[پۆل:وێژەی کوردی]] [[پۆل:زمانەکان]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-١]] [[پۆل:زمانەکان بە کۆدی ئیزۆ ٦٣٩-٢]] fgmxg19yk5thtlil3x3f3dhvrez9yen 0 20 1673986 1511301 2026-09-24T07:34:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وێژە-کۆلکە) 1673986 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فولکلۆر''' (بە ئینگلیزی: Folk) بە بەشێک لە [[چاند|کولتووری]] ھەر [[نەتەوە]]یەک دەڵێن کە بەشێک لە [[فەرھەنگ]]ی ئەو نەتەوەیە. == فولکلۆری کوردی == [[کورد]] خاوەنی فولکلۆرێکی مەزنە. '''فولکلۆر'''ی کورد بریتییە لە : * [[مۆسیقا]] * [[ھەڵپەڕکێی کوردی|ھەڵپەرکێ]] * [[وێژە]] == وشەی فۆلکلۆر و واتاکەی == '''فۆلکلۆر'''، وشەیەکی لێکدراوە لە دوو وشەی (Folk+Lore) ی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزییەوە]] ھاتووە ، کەیەکمیان مانای (خەڵک) یان (گەل) دەگرێتەوە و دووەمیان مانای (چیڕۆک ، ژیریی ، ھونەر ، زانست) دەگرێتەوە ، واتە سامان یان کەلەپووری خەڵک ، بەم پێیە فۆلکلۆر بە ھەموو ئەو سامان و کەلەپوورە کۆنانە دەڵێن کە بە درێژایی مێژوو دەست کرد و بەرھەمی خەڵک بوون و ماونەتەوە ، وەک: پاشماوەکانی جل و بەرگی میللی کۆن و ئێستا ، ڕایەخ و ھۆی تێدا خواردن (قاپ ، کاسە ، کەوچک) و گەلێک چەشنی پیشەسازی و نەقش و نیگار و جۆری خواردەمەنی و گەلێک شتی تر کە شەقڵی تایبەتی کۆتی میللەتێک لە بەرھەمێکی دەست کرد یا بەرھەمی بیردا بھێڵێتەوە. ھەندێک جار لەناو فۆلکلۆردا بەشی بیر ، یا بەشی ئەدەب جیا دەکەونەوەو پێی دەڵێن (بەرھەمی سەرزاری خەڵک) ئەو بەرھەمەش ئەوەیە کە بەسەر زارەوەیە ، دەماو دەم و پشتاو پشت ، کوڕ لە باوکەوە ، منداڵ لە دایکەوە دەیبیستێت و دەمێنێتەوە ، لەبەر ئەمە ئەدەبی فۆلکلۆر بە بەرھەمی تاقە کەسێک دادەنرێت ، بەڵکو دەدرێتە پاڵ ھەموو میللەت ، بەرھەمێکە کە ھەموو گەل خوڵقاندوویەتی ، بەرھمی فۆلکلۆری شێوەیەکی سادەی وای ھەیە ، کە ھەموو گەل تێی بگات و شەقڵی تایبەتی ئەو گەلە یا ئەو زەمان و دەوری خۆی پێوەیە . بەرھەمی فۆلکلۆر ئێجگار زۆر لە ناو خەڵک بڵاوە ، تا کاتی بڵاو بوونەوەی خوێندەواری و شارەزابوونی خەڵک و ڕاھێنانیان لەگەڵ ئەدەبیاتی نوسراودا ، کەم کەس ھەیە شتێک لە فۆلکلۆری گەلەکەی خۆی نەزانێت و لەبەری نەبێت و بە گووتن و گێڕانەوە دەری نەبڕێت. ئەدەبیاتی فۆلکلۆر لەناو ھەر میللەتێکدا ، چەند بەش و جۆری ھەیە و ئەم بەش و جۆرانە ڕەنگە ھەندێکیان لە فۆلکلۆری ھەموو میللەتدا یا لە فۆلکلۆری چەند میللەتێکدا یەک بن و ڕەنگە ھەندێکیان جیا بن ، لەبەر ئەمە ھەر میللەتە دەتوانێت چەشنەکانی بەرھەمی ئەدەبی فۆلکلۆری خۆی دەست نیشان بکات. == ئەمانەش ببینە == * [[چاند|کولتوور]] * [[مۆسیقا]] <!-- interwiki --> == سەرچاوەکان == کوردی پۆلی نۆیەمی بنەڕەتی {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|وێژە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Folklore}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:خەیاڵ]] [[پۆل:فۆلکلۆر]] [[پۆل:چاندی کوردی]] ssjfl7hy2qx615bl17qmxwv5l0t6flx 0 360 1673690 1671705 2026-09-23T18:00:03Z Ironman 8764 79245 /* */ 1673690 wikitext text/x-wiki {{نووسینەوە}} '''کورد''' [[نەتەوە]]یەکی گەورەی نیشتەجێی باکووری [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستن]] کە [[ژینگەی سروشتی|ژینگە]] سەرەکییەکەیان بە [[کوردستان]] دەناسرێت کە بەسەر وڵاتانی [[ئێران]]، [[عێراق|ئێراق]]، [[تورکیا]]، [[سووریا]]، [[ئەرمینیا]]، [[ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[گورجستان]] دابەش کراوە و لە شاخەکانی [[ئەنادۆڵ]] ھەتا [[زاگرۆس|زنجیرە چیای زاگرۆس]] درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاو بوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ٥٥ تا ٧٠ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت.<ref name="KIOP2017"/><ref>Based on arithmetic from ''World Factbook'' and other sources cited herein: A Near Eastern population of 28–30 million, plus approximately a 2 million diaspora gives 30–32 million. If the highest (25%) estimate for the Kurdish population of Turkey, in Mackey (2002), proves correct, this would raise the total to around 37 million.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0505202215|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نووسەر 1|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ژمارەی کورد لە تەواوی جیھان چەندە؟|ناونیشان=https://balkesh.com/kurdistan/25207/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Balkesh}}</ref> زمانی کوردەکان لەسەدەی بیستەمدا لەلایەن زمانناسانی بیانی بە دوو لقی [[زمانە کوردییەکان]] و [[زازا-گۆرانی]] دابەش کراوە کە کوردەکان بە ھەردوو کوردی دەڵێن و ھەردوو لقێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. لە باری ئایینییەوە، نزیکەی ٦٥ لە سەدی خەڵکی کورد [[موسڵمان]]ی سەر بە مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەردۆخی|یەکەم=شێخ محەممەد|ناونیشان=https://archive.org/details/barhamhamd97_gmail_20150909_1604/page/n55/mode/1up|سەردێڕ=مێژووی کورد و کوردستان}}</ref>؛ بەدوای ئەوانە ٢٠ لە سەدیان [[عەلەوی]]، ١٠ لە سەدیان موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە]]، ٤ لە سەدیان [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]]، [[کاکەیی|کاکەی]]، [[سارلی]] و [[شەبەک (ئایین)|شەبەک]]، ٠٫٥ لە سەد نوێئایینەکانی [[مەسیحی]] و [[زەردەشتی]]ن بە لقە جیاجیاکانەوە و ٠٫٥ لە سەدیش [[جوولەکە|جوو]]ن و تاقمێکیش [[بەھایی|بەھایین]]. ئەمە لەحاڵێکدایە کە بەشێکی بەرچاو لە کوردەکانیش سەر بە ھیچ ئایینێک نین و [[بێدینی|بێدین]]، [[بێخوایی|خواناباوەڕ]]، یاخود سەر بە ڕێبازەکانی دیکەی ھاوشێوەی بێئایینخوازین، بەڵام لەو جێیەوەی کە ئەم ڕێبازانە لە ھیچ کام لە پارچەکانی کوردستان بە فەرمی نەناسراون و ناچارن خۆیان سەر بە یەکێک لە ئایینە فەرمییەکان لە قەڵەم بدەن، ھیچ ئامارێکیش سەبارەت بە سەرژمێریان لەبەردەستدا نییە == مێژوو == {{وتاری سەرەکی|مێژووی کورد}} {{کورد}} کورد ئەوڕۆ یەکێکە لە گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەتی سەر گۆی زەوییە، یەکێکە لە کۆنترین و ڕەسەنترین نەتەوەکانی جیھانە. سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ناخی مێژوو. بەڵگە زانستییەکان پیشانی دەدەن کە کوردستانیش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کانگەی کەونارایەکی ھەرە کۆن و دێرین. لە چاخی بەستەڵەکدا کە نزیکەی نیو ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا ڕوویدا و نزیکەی ٢٠٫٠٠٠ ساڵ بەر لە زایین کۆتایی ھات زۆربەی ناوچەکانی ئەورووپا و [[ئەمریکای باکوور]]ی بە سەھۆڵ داپۆشرابوون. ئەو دەمە ناوچە بیابانی و چۆڵەوانییەکانی ئەفریقا و مەڵبەندە وشکە عەرەبییەکان کەشێکی مامناوەندیان ھەبوو. کوردستانیش کەش و ئاوھەوایەکی بارانی و مامناوەندیی ھەبوو. ئادەمیزادی دێرین پەنای دەبردە بەر ئەشکەوتەکان بۆ زنج و دەشتەکان بۆ ڕاوگە و لەڕێی ڕاوەوە ژیانی خۆی دەبردە سەر؛ بۆیە ناچار دەبێ ئامێری لەبار دروست بکا کە لە کاتی ڕاودا بەکاری بێنێت. لە پێشدا بەردی تیژ و پاشان ئێسقانی بەکار دەھێنا و بەرەبەرە ئامێری نوێی ساز کرد. بەم قۆناغەی مێژوو دەوترێ شارستانییەتی بەردی کۆن. چاخی بەردین وا دابەش دەکەن: === بەردی کۆن === ئەم چاخە نزیکەی ٣٥٠ ھەزار ساڵی خایاند. لەو سەردەمەدا تەوری بەردین و بەردی تیژ ساز کرا. لەم چاخەیە کە دەوترێت مرۆڤ شێوازی لە مەیموون دەچوو. پاشماوەی ئەم شارستانییەتە لە یەک کیلۆمەتری شاری چەمچەماڵ (لە ساڵی ١٩٤٩دا) لە ناوچەیەک بە ناوی «بەردەبەڵەک» دۆزراوەتەوە. === بەردی ناوەڕاست === لەم دەورانەدا مرۆڤی «نیاندەرتال» بەدی ھات کە لە ئەشکەوتەکاندا دەژیان. پاشماوەی ئەم مرۆڤ و شارستانییەتە لە چیاکانی کوردستان لە {{قت|ئەشکەوتی}} «شانەدەر» دۆزراوەتەوە کە دەکەوێتە باشووری چیای [[برادۆست]]ەوە کە زاڵە بەسەر ڕووباری «زابی گەورە» و زۆر لە شاری [[ڕەواندز|سۆران]] دوور نییە. ئەو {{قت|ئەشکەوتە}} چوار قات بوو. لە قاتی چوارەمدا ئاگردان و خۆڵەمێشی تێکەڵ بە ئێسقان دۆزراوەتەوە کە نیشاندەری ئەوەیە کە مرۆڤ ئاگری ناسیوە. ھەروەھا تەور و ڕنە و ئامێری کونکردن لە جنسی بەرد و ئێسقانی مرۆڤی نیاندەرتال دۆزراوەتەوە. ئەم قاتە دەگەڕێتەوە بۆ حەفتا ھەزار ساڵ بەر لە ئێستا. لە قاتی سێھەمدا بەردی چەخماخ دەبینرێت کە دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردی نوێ. مێژووی ئەم قاتە ھی نزیکەی ٣٫٠٠٠ ساڵ پێشە و بە «پیشەسازی برادۆست» بەناوبانگە. لە قاتی دووەمدا ھەندێ ئامێری چاخی بەردی ناوەڕاست وەک چەقۆ، ڕنە، گورزی بەردی دەبینرێ. ھەڵبەت نموونەی ئەم ئاسەوارانە لە ھەندێ شوێنی تر وەک نزیکەی [[سلێمانی]] و [[چەمچەماڵ]] و [[ڕەواندز]] و [[بێستوون]] و [[باکووری کوردستان]]یش دۆزراوەتەوە. لە قاتی یەکەمدا پاشماوەی وا دۆزراوەتەوە کە نیشان دەدا مرۆڤ ئامێری نوێتر و جۆربەجۆرتری لە بەرد ساز کردووە. === بەردی نوێ === دەستپێکی ئەم سەردەمە دەگەڕێتەوە بۆ ٣٥٫٠٠٠ ساڵ پێش. لەم چاخەدا، لە بەرد و ئێسقانی قۆچ و عاجی فیل ھەندێ ئامێری پێشکەوتووتر ساز کرا. بە مرۆڤی ئەم سەردەمە دەوترێ «ھوموساپینس» و بە شارستانییەتەکەی دەڵێن «کرومانیۆن». لێکۆڵینەوە و توێژینەوەی مێژینەناسی پیشانیان داوە کە ناوچەی کوردستان لە چاخی بەرددا جێگەی ژیانی مرۆڤە سەرەتایییەکان بووە. === میرنشینە کوردییەکان === لە مێژووی کورد چەند میرنشینێک فەرمانڕەوایی ناوچە جیاوازەکانیان کردووە وەکو دەوڵەت ھەڵسوکەوتیان کردووە بەڵام دواتر بەھۆی دەوڵەتی سەفەوی و عوسمانی سەرجەم [[میرنشین]]ەکان ڕووخان لە گرنگترین و ناودارترینیان ئەمانەن: [[میرنشینی حەسنەوی]]، [[میرنشینی ڕەوادی]]، [[میرنشێنی دۆسکی و مەڕوانی]]، [[میرنشینی ئەردەڵان]]، [[میرنشینی سۆران]]، [[میرنشینی بادینان]]، [[میرنشینی بابان]] == کشتوکاڵ == مرۆڤی دانیشتووی کوردستان ٢٥٠٠ ساڵ زووتر لە ئەورووپا بۆ یەکەم جار قۆناغی ڕاوی تێپەڕاند و ھاتە قۆناغی کشتوکاڵەوە. لەبەر ئەوەی کە کوردستان کەشێکی لەباری بۆ سەوزبوونی گەنمی خۆڕسک ھەبووە ئادەمیزاد نزیکەی ١٠٫٠٠٠ ساڵ پێش لە کوردستاندا ھاتووەتە قۆناغی کشتوکاڵەوە. ھەندێک شوێنەوار و بەتایبەت چوار شوێنی گرنگی مێژینەیی کە لە کوردستاندا دۆزراونەتەوە ئەم ڕاستییە دەسەلمێنن: "شانەدەر" لە نزیکی [[ڕەواندز|سۆران]]. تەور و بەردی تیژ، ئامێری پێش لە کشتوکاڵی تیا دۆزراوەتەوە. "کەریمشار" لە نزیکی [[چەمچەماڵ]]. قووڵنگی بەردین، تەور و بەردی داتاشراو، ئامێری پێش لە کشتوکاڵ. "مەلفات" لەنێوان ڕێگەی [[کەرکووک]]–[[ھەولێر]]. ھەندێک ئامێری لە بەرد داتاشراو و داس دۆزراوەتەوە. لێرە ئەو ئامێرانە دەستپێکی قۆناغی کشتوکاڵ نیشان دەدەن. "چەرمۆ" لە نزیکی [[چەمچەماڵ]] لە [[باشووری کوردستان]]دا. دوازدە قات شارستانییەتی دۆزراوەتەوە بۆ نموونە: جامۆڵکەی لە قوڕ برژاو، پەیکەری گڵیی گیانلەبەران و سەرەتاییترین ئامێری چنین، ڕادەیەک گەنم و جۆی ڕەق بووەوە، ئێسقانی ئاژەڵ کە نیشاندەری ئاژەڵداریی مرۆڤە سەرەتایییەکانی ئەو سەردەمە بووە، پەیکەری گڵینی ژنێکی دووگیان. بەپێی زانیاریی و ئاگاداریی شوێنەوارناسان گوندی چەرمۆ ٦٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین ئاوا کراوەتەوە. ئەمە کۆنترین گوندە کە لە جیھاندا ئاوا کراوەتەوە. ھەروەھا شوێنەوارناسانی ئەمریکی و ئەڵمانی و تورک لە ساڵی ١٩٨٥دا لە دەوروبەری ناوچەی ئەرخەنی، لە [[دیاربەکر]] ماڵێکیان لە بنی زەوی دۆزییەوە کە ٩٠٠٠ ساڵ کۆنە. بەمجۆرە بەڵگەکان پیشاندەری ئەوەن کە ئادەمیزادی دێرین کوردستانی بۆ ژیان ھەڵبژاردووە و لە کاتی سەرما و سۆڵەدا پەنای بردووەتە ئەشکەوتەکانی و لە وەرزە لەبارەکاندا داوێنی چیا و دەشتەکانی ھەڵبژاردووە و ھەر لەوێش فێری کشتوکاڵ بوو و ئاژەڵداریی کرد و ئامێری لە بەرد و ئێسقان و چێو بەکار برد و لەسەر دیواری ئەشکەوتەکان نەخش و نیگاری کێشا و پەیکەری گڵینی ساز کرد و بە ئاگر برژاندی و بەو جۆرە دەروازەی شارستانییەتی بۆ مرۆڤ کردەوە لەم بەشەی جیھانەدا. == دانیشتووانی کۆنی کوردستان == لە ھەزارەکانی چوارەم و سێھەمی بەر لە زاییندا گەلانێکی جۆراوجۆر لە کوردستان دەژیان (وەک ھۆری، [[گۆتی]]، لۆلۆبی، ناییری، سووباری، کاسی، ھیتی، [[میتانی]] و ھتد) کە بە زمانگەلێکی نزیک لەیەک ئەدوان و ئایین و دابونەریتێکی ھاوشێوەیان ھەبوو؛ بەڵام پێدەچێ کە بنچینەی کوردەکان بەدەست دوو ھۆزی گۆتی و ھۆری، دروست بووبێ و پاشان بە درێژایی مێژوو و کاریگەریی داگیرکەرانی کوردستان (وەک ئاشوور، تورک، عەرەب، فارس و ئاری، یۆنانی، ڕۆمی و ھتد) گەلانی کوردی ئەمڕۆ بەم شێوەیە ماونەتەوە. بنچینەی کوردایەتی لە یەکێتیی گەلانی کۆنی کوردستان (کە نیشتەجێی زاگرۆس-ئەنادۆڵ بوون) لە دژی شارستانییەتە داگیرکەرەکانی مێزۆپۆتامیا (ئاشوور، ئاکاد، بابل و سۆمەر) دروست بوو. لەو جێیەوەی کە گەلانی زاگرۆس بەھێز و جەنگاوەر بوون و پێکەوە لە بەرامبەر سۆمەر و ئاکاد ڕادەوەستان، خەڵکانی [[سۆمەر]] و ئاکادیش بۆ ئاماژە بە خەڵکانی زاگرۆس، لە وشەی کورد (بە شێوەی کاردا، قردا و گوت، کە بە واتای پاڵەوان بووە) کەڵکیان وەرگرتووە. دواتر خەڵکانی بابل و ئاشووریش ھەر بەم ناوە (کورتێ) ئاماژەیان کردووە. == وشەی کورد == {{ھەروەھا ببینە|بنەچەی کورد}} بە ڕای زۆرێک لە مێژوونووسان، لە نزیکەی ٢–٣ ھەزار ساڵ بەر لە زایین ناوی کورد بە شێوەی جۆربەجۆر لەلایەن دراوسێکانییەوە لە مێژوودا ھاتووە. سۆمەرییەکان یەکەم کەس بوون کە ئاماژەیان بە وڵاتی کوردان کردووە و لە نزیک ٥ ھەزار ساڵ لەمەو پێش ناوی کوردستانیان بە شێوەی {کاردا}، ئەکەدییەکان لە نزیک چوار ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی باقردا، ئاشوورییەکان لە نزیک ٣ ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی {کورتێ}، لە گڵێنەی ماری لە نزیک ٤ ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی {کوردا}، گەزنەفۆن لە ٤٠١ی پ.ز. بە شێوەی {کاردۆخ/کاردۆ}، سترابۆ لە سەرەتای زایین بە شێوەی {کوردوئێن} و ھتد، کە ھەموویان بە واتای جەنگاوەر و پاڵەوان دێن.<ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp. , Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp. ، 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp. , Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp. ، 1966. (see p.342)</ref><ref>https://www.britannica.com/topic/Kurd</ref><ref>https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=11316&lang=EN</ref><ref>https://www.researchgate.net/publication/276542318_Kar-daKI-ka_21st_ce_BCE_Karda_Land_of_Valiant_Mountain_People_Central_Zagros_East_Terminological_Analysis</ref><ref>کورد کێیە، سۆران حەمەڕەش، پ٢١٨–٢٢٣</ref> == زمان == {{وتاری سەرەکی|زمانی کوردی}} [[زمانی کوردی]] یەکێکە لە لقەکانی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]] کە ئەویش بە لقێک لە [[زمانە ھیندوئێرانییەکان]] ناوی دەبەن. ھەندێک زمانی کوردی ھاوچەرخ پاشماوەی زمانی [[ماد]]ەکان دەزانن بەڵام بنچینەی زمانی کوردی بۆ زۆر پێشتر لە میدەکان دەگەڕێتەوە، واتە زمانگەلی ھۆری-گۆتی-لۆلۆبی و ھتد کە بەڕای زۆربەی مێژوونووسان لە زمانە ھیندوئەورووپییەکان جیاوازن. شوێنەواری [[زمانی پاڵەوی]] لە زمانی کوردیدا بە شێوەیەکی خۆیا بەرچاو دەکەوێت. دانانی پێناسەیەکی کتومت بۆ زمانی کوردی و ھەڵدانەوەی لایانە شاراوەکانی ئەم زمانە بەھۆی لەبەینچوونی سەرچاوەی نووسراوی زمانی کوردییەوە لە سەردەمە دێرینەکاندا جۆرێک لە ئاڵۆزی و دڕدۆنگی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری ھەیە بە ھۆکاری سیاسی پنھان یان لەناویان بردبن. زمانی کوردی لە بنەڕەتدا بنەماڵەیەکی زمانییە و پێکھاتووە لە شەش زمانی نزیک لەیەک کە بریتین لە: [[کوردیی باکووری]]، [[کوردیی ناوەندی]]، [[کوردیی باشووری]]، [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]، [[زازاکی]] و [[لوڕی]] و لە ھەندێ سەرچاوەی تر، بە بژاردنی [[لەکی]]ش وەک زمان، دەبنە حەوت زمان. فرە زمانیی کوردستان بەھۆی فرە گەلێتیی کوردە و ھەروەھا نەبوونی زمانێکی فەرمی و ھاوبەش بۆ ھەموو گەلانی کوردە. ئەمەش ھەر لە کۆنەوە بووە، بە شێوەیەک کە سۆمەرییەکان لە بەشێکی کوردستان وەک وڵاتی خەڵکانی فرە زمان یادیان کردووە و ھەروەھا ھەر گەلێکی کۆنی کوردستان، زمانێکی تایبەت بە خۆی ھەبووە. == دانیشتووان == {{سەرەکی|دانیشتووانی کورد}} == ڕەگەز == لە سەرەتای سەردەمی بڵاو بوونەوەی بیری ڕەگەزپەرستیی ئاریایییەکان، بۆ ھۆکاری سیاسی و تواندنەوەی کورد لە ئێراندا، ھەردەم کوردیان وەک ڕەگەزێکی پاک و ڕەسەنی «ئاری»، لە قەڵەم داوە؛ بەڵام لێکۆڵینەوە زانستییە نوێیەکان ئەم شتانە ڕەت دەکەنەوە. لە لێکۆڵینەوەیەکی ژێنێتیکی کە لە کوردانی [[بانە]] و [[سەقز]] وەرگیراوە، زانایان ھیچ شوێنەوارێکی ژێنی ئارییان (r1a-z93) نەدیتەوە.<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0198885922001409#b0030</ref> توێژینەوەکانی دیکە لە سەرانسەری کوردستان، ئەو بابەتەیان پشتڕاست کردەوە و دەریان خست کە سەرەڕای ھێرشی ئارییەکان بۆ کوردستان و گۆڕینی شێوەزاری زمانی کوردەکان، ژێنۆمی ئاری تەنیا لە بەشێکی زۆر کەم لە کوردەکان بەجێ ماوە. لە ھەمان کاتدا، زانایان کوردەکانیان لە ڕووی ژێنێتیکەوە بە خەڵکانی ناوخۆی کوردستان، ئەنادۆڵ و قەوقاز داناوە.<ref>https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85010378928&origin=inward&txGid=fc17e921628b9454891529517ba39de6</ref> ھەروەھا ھۆرییەکانیان وەک یەکێک لە باپیرانی کوردانی ئێستا داناوە کە لە نزیک ٥ ھەزار ساڵ لەمەوپێش لە کوردستان سەریان ھەڵدا.<ref>https://scholar.google.com/scholar_lookup?title=The%20Ancient%20Orient&publication_year=1994&author=W.%20von%20Soden#d=gs_qabs&t=1710086913921&u=%23p%3DM8gjTxZQ7fgJ</ref> ئەم بابەتە لە ڕووی مێژینەناسیشەوە پشتڕاست کراوە و کلتووری کوردەکان بە کلتووری تل حەلاف (لە نزیک ٨ ھەزار ساڵ لەمەوپێش، لە دیاربەکر) دەزانن.<ref>https://scholar.google.com/scholar_lookup?title=The%20Neolithic%20of%20the%20Near%20East&publication_year=1975&author=J.%20Mellaart</ref> === نزیکی لە گەلانی تر === کوردەکان لە ڕووی دی ئێن ئەی میتۆکۆندێریایی (لەلای دایکەوە) لە خەڵکانی ئەورووپی نزیکن، بەڵام لە ڕووی [[دی ئێن ئەی]] [[کرۆمۆسۆم]]ی وای (لەلای باوکەوە) لە خەڵکانی [[قەوقاز]]ی نزیکترن و بە گشتی، لە خەڵکانی [[ڕۆژاوای ئاسیا]] نزیکن و لە خەڵکانی [[ئاسیای ناوین]] دوورن.<ref>https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-22244468714&origin=inward&txGid=595058c7dadc4557f8aa13275a63b6f5</ref> لە بواری جۆراوجۆریی ژێنێتیکی HLA-A,B,C لە جۆری |، [[لوڕ]]ەکانی [[لوڕستان]] و [[یاسووج]]، لە کوردەکانی پارێزگای [[سنە]] نزیکترن تاکوو لوڕەکانی لوڕدگان([[بەختیاری|بەختیارییەکان]]). بەڵام بە گشتی ھەموویان لە یەکتر و ھەروەھا لە [[جوولەکە]]کان، [[ئەرمەنی]]یەکان و [[گورجی]]یەکان، نزیکن.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5063635/</ref> ھەروەھا کوردەکان و [[ئازەری]]یەکانیش لە بواری ژێنێتیکی HLA-A,B,C جۆری || زۆر لەیەک نزیکن.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18001303/</ref> == ئایین == {{وتاری سەرەکی|ئایین لە کوردستان}} [[پەڕگە:Roj emblem.svg|وێنۆک|خۆرەکەی سەر [[ئاڵای کوردستان]] ھێمایەکی دێرینی ئایینی ڕەسەنی کوردەکانە، کە [[یەزدانێت]]ە. جگە لەوەی ٢١ تیشکەکەی ھێمایە بۆ [[٢١ی ئازار]] ([[نەورۆز]])، ھێمای دووبارە ژیانەوە و نوێبوونەوەیە لە یەزدانێتدا.<ref name="auto">{{cite encyclopedia | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html | title=The National Flag of Kurdistan | author=Dr. M. R. Izady | encyclopedia=Encyclopaedia Kurdistanica | accessdate=6 June 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html | archivedate=1 May 2008 | url-status=dead}}</ref>]] پێش فراوانخوازی ئایینی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]] و [[جوولەکایەتی|جوویەتی]]، کوردەکان چەند بیر و باوەڕێکی ئایینیی تریان ھەبوو کە بە ئایینی ڕەسەنی کوردەکان دادەنرێن و لە [[یەزدانێت]]ەوە سەرچاوەیان گرتبوو.<ref name="kurdistanicareligion">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cult of Angels|ناونیشان=http://kurdistanica.com/cult-of-angels/|وێبگە=KURDISTANICA|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> بە درێژایی مێژوو، زۆرینەی ئایینە یەزدانییەکان تیاچوون و ئەوانەی تاکوو ئێستا ماونەتەوە پێکھاتوون لە [[یارسان]]یەت، [[عەلەوی]]ەت، لەگەڵ [[ئێزیدی]]ەت، کە بەشێکی کوردەکان تاکوو ئێستا باوەڕیان پێیان ھەیە. کوردەکان باوەڕیان بە ئایینێکی تریش ھەبوو کە [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] بوو، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی کاریگەریی فارسەکانەوە ئەم بیر و باوەڕەیان ھەڵگرتبوو.<ref name="islam"/> لە تیۆلۆژی یەزادنییەتدا، ھێزێک ھەیە بە ناوی «حەق»{{تێبینی|ئەم ناوە بە واتای «حق»ی [[زمانی عەرەبی]] نایەت و لە عەرەبییەوە وەرنەگیراوە.}} کە لە ھەموو ئایینەکانی یەزدانییەت دا بە خودا ناسراوە جگە لە ئێزیدییەت. حەق بە دروستکەری گەردوون دەناسرێت، ھەموو گەردوون حەق بەستوویەتی بە یەکەوە، بەڵام جگە لە دروستکەری گەردوون ھیچ ڕۆڵێکی تر ناگێڕێت، بەڵکو دەسەڵاتی بەخشیوە بە ھێزێک کە خۆی دروستی کردووە و توانای دروستکردنی بەویش داوە. دروستکەرەکەش، لەکاتی دروستکردنی گەردووندا، پێنج دەسەڵاتی تری وەک خۆی دروست دەکات (کە بە بابا ناسراون، کە ڕەنگە واتای دەروازە بدات) تاکوو ھاوکاری بکەن و ئاگاداری پڕۆسەی دروستکردنی [[گەردوون]] بن. ھەموویان پێکەوە حەوت ھێزی پیرۆز پێک دەھێنن کە بە «کیشی فریشتەکان» ناسراوە. ئەم ھێزانە دەتوانن لە جەستەی مرۆڤدا لەدایک ببنەوە و ھاوشێوەی پەیامبەر ڕەفتار بکەن.<ref name="kurdistanicareligion"/> ھەتاکوو سەدەی ١٢ش، تەنیا کەمینەیەکی کوردەکان موسڵمان بوون و کوردەکان بە نەتەوەیەکی موسڵمان نەدەناسرانەوە. لە نووسینەکانی نووسەرانی عەرەبی وەک نیزام ئەل مولک، ئەبو مەنسوور ئەل بەغدادی، و ھەروەھا ئیبن ئەتیر، کوردەکان بە «موشریک» و [[کافر]] ناوبراون. جگە لەو کەمینەیەی کە خۆیان موسڵمان بوون، زۆرینەی کوردەکان باوەڕیان بە ئایینە یەزدانییەکان بوو، ھەروەھا ڕەتیان دەکردەوە کە ببن بە موسڵمان، تاکو فراوانخوازیی ئیسلامییەکان دەستی پێکرد و لە دوای چەند [[شەڕ]]ێکی زۆر، ھەروەھا گۆڕانکاری لە ژیانی کۆمەڵایەتی و [[ئابووری]] بەبۆنەی ئەو فراوانخوازییانەوە، کوردەکان بە زۆر کرانە موسڵمان.<ref name="islam">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Islam|ناونیشان=http://kurdistanica.com/islam/|وێبگە=KURDISTANICA}}</ref> لە وەشانێکدا، [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاوار]] ئایینی ڕەسەنی کوردەکان بە یەزدانییەت ناو دەبات و دەشڵێت کە تەنیا ئایینە کە بە چەندین سەدەی ھەوڵی لەناوبردندا تێپەڕ ببێت بەبێ لەدەستدانی پیرۆزییەکەی.<ref name="islam"/> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.britannica.com/topic/Kurd کوردەکان]، ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا {{پۆلی کۆمنز|Kurdish people|کورد}} {{خەڵکی کورد}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئەڵمانیا|فەڕەنسا|تورکیا|سووریا|عێراق|کوردستان|کۆمەڵگا|زمانی کوردی}} [[پۆل:کورد|*]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:گەلانی دێرینی ڕۆژھەڵاتی نزیک]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کوردستان]] 765290yhmudnm76k6ozkfkbjrhw9vn0 1673696 1673690 2026-09-23T18:19:26Z NDG 71065 دەستکاریی [[Special:Contributions/Ironman 8764|Ironman 8764]] ([[User talk:Ironman 8764|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە 1671705 wikitext text/x-wiki {{نووسینەوە}} {{کوردەکان}} [[پەڕگە:Kurdish Areas Sorani.png|وێنۆک|ئەم شوێنانەی کە کورد لێی دەژین]] '''کورد''' [[نەتەوە]]یەکی گەورەی نیشتەجێی باکووری [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستن]] کە [[ژینگەی سروشتی|ژینگە]] سەرەکییەکەیان بە [[کوردستان]] دەناسرێت کە بەسەر وڵاتانی [[ئێران]]، [[عێراق|ئێراق]]، [[تورکیا]]، [[سووریا]]، [[ئەرمینیا]]، [[ئازەربایجان]] و بەشێک لە [[گورجستان]] دابەش کراوە و لە شاخەکانی [[ئەنادۆڵ]] ھەتا [[زاگرۆس|زنجیرە چیای زاگرۆس]] درێژ دەبێتەوە. کوردەکان لە شوێنەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستیش بڵاو بوونەتەوە. ئامارێکی فەرمی لەسەر ژمارەی کوردەکان نییە بەڵام بە ٥٥ تا ٧٠ ملیۆن کەس مەزەندە دەکرێت.<ref name="KIOP2017"/><ref>Based on arithmetic from ''World Factbook'' and other sources cited herein: A Near Eastern population of 28–30 million, plus approximately a 2 million diaspora gives 30–32 million. If the highest (25%) estimate for the Kurdish population of Turkey, in Mackey (2002), proves correct, this would raise the total to around 37 million.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/0505202215|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نووسەر 1|ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=ژمارەی کورد لە تەواوی جیھان چەندە؟|ناونیشان=https://balkesh.com/kurdistan/25207/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=Balkesh}}</ref> زمانی کوردەکان لەسەدەی بیستەمدا لەلایەن زمانناسانی بیانی بە دوو لقی [[زمانە کوردییەکان]] و [[زازا-گۆرانی]] دابەش کراوە کە کوردەکان بە ھەردوو کوردی دەڵێن و ھەردوو لقێکە لە [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]]. لە باری ئایینییەوە، نزیکەی ٦٥ لە سەدی خەڵکی کورد [[موسڵمان]]ی سەر بە مەزھەبی [[سوننە]]ی [[شافعی]]ن<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=مەردۆخی|یەکەم=شێخ محەممەد|ناونیشان=https://archive.org/details/barhamhamd97_gmail_20150909_1604/page/n55/mode/1up|سەردێڕ=مێژووی کورد و کوردستان}}</ref>؛ بەدوای ئەوانە ٢٠ لە سەدیان [[عەلەوی]]، ١٠ لە سەدیان موسڵمانی [[شیعەی دوازدە ئیمام|شیعە]]، ٤ لە سەدیان [[ئێزیدی (ئایین)|ئێزیدی]]، [[کاکەیی|کاکەی]]، [[سارلی]] و [[شەبەک (ئایین)|شەبەک]]، ٠٫٥ لە سەد نوێئایینەکانی [[مەسیحی]] و [[زەردەشتی]]ن بە لقە جیاجیاکانەوە و ٠٫٥ لە سەدیش [[جوولەکە|جوو]]ن و تاقمێکیش [[بەھایی|بەھایین]]. ئەمە لەحاڵێکدایە کە بەشێکی بەرچاو لە کوردەکانیش سەر بە ھیچ ئایینێک نین و [[بێدینی|بێدین]]، [[بێخوایی|خواناباوەڕ]]، یاخود سەر بە ڕێبازەکانی دیکەی ھاوشێوەی بێئایینخوازین، بەڵام لەو جێیەوەی کە ئەم ڕێبازانە لە ھیچ کام لە پارچەکانی کوردستان بە فەرمی نەناسراون و ناچارن خۆیان سەر بە یەکێک لە ئایینە فەرمییەکان لە قەڵەم بدەن، ھیچ ئامارێکیش سەبارەت بە سەرژمێریان لەبەردەستدا نییە == مێژوو == {{وتاری سەرەکی|مێژووی کورد}} {{کورد}} کورد ئەوڕۆ یەکێکە لە گەورەترین نەتەوەی بێ دەوڵەتی سەر گۆی زەوییە، یەکێکە لە کۆنترین و ڕەسەنترین نەتەوەکانی جیھانە. سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ناخی مێژوو. بەڵگە زانستییەکان پیشانی دەدەن کە کوردستانیش مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کانگەی کەونارایەکی ھەرە کۆن و دێرین. لە چاخی بەستەڵەکدا کە نزیکەی نیو ملیۆن ساڵ بەر لە ئێستا ڕوویدا و نزیکەی ٢٠٫٠٠٠ ساڵ بەر لە زایین کۆتایی ھات زۆربەی ناوچەکانی ئەورووپا و [[ئەمریکای باکوور]]ی بە سەھۆڵ داپۆشرابوون. ئەو دەمە ناوچە بیابانی و چۆڵەوانییەکانی ئەفریقا و مەڵبەندە وشکە عەرەبییەکان کەشێکی مامناوەندیان ھەبوو. کوردستانیش کەش و ئاوھەوایەکی بارانی و مامناوەندیی ھەبوو. ئادەمیزادی دێرین پەنای دەبردە بەر ئەشکەوتەکان بۆ زنج و دەشتەکان بۆ ڕاوگە و لەڕێی ڕاوەوە ژیانی خۆی دەبردە سەر؛ بۆیە ناچار دەبێ ئامێری لەبار دروست بکا کە لە کاتی ڕاودا بەکاری بێنێت. لە پێشدا بەردی تیژ و پاشان ئێسقانی بەکار دەھێنا و بەرەبەرە ئامێری نوێی ساز کرد. بەم قۆناغەی مێژوو دەوترێ شارستانییەتی بەردی کۆن. چاخی بەردین وا دابەش دەکەن: === بەردی کۆن === ئەم چاخە نزیکەی ٣٥٠ ھەزار ساڵی خایاند. لەو سەردەمەدا تەوری بەردین و بەردی تیژ ساز کرا. لەم چاخەیە کە دەوترێت مرۆڤ شێوازی لە مەیموون دەچوو. پاشماوەی ئەم شارستانییەتە لە یەک کیلۆمەتری شاری چەمچەماڵ (لە ساڵی ١٩٤٩دا) لە ناوچەیەک بە ناوی «بەردەبەڵەک» دۆزراوەتەوە. === بەردی ناوەڕاست === لەم دەورانەدا مرۆڤی «نیاندەرتال» بەدی ھات کە لە ئەشکەوتەکاندا دەژیان. پاشماوەی ئەم مرۆڤ و شارستانییەتە لە چیاکانی کوردستان لە {{قت|ئەشکەوتی}} «شانەدەر» دۆزراوەتەوە کە دەکەوێتە باشووری چیای [[برادۆست]]ەوە کە زاڵە بەسەر ڕووباری «زابی گەورە» و زۆر لە شاری [[ڕەواندز|سۆران]] دوور نییە. ئەو {{قت|ئەشکەوتە}} چوار قات بوو. لە قاتی چوارەمدا ئاگردان و خۆڵەمێشی تێکەڵ بە ئێسقان دۆزراوەتەوە کە نیشاندەری ئەوەیە کە مرۆڤ ئاگری ناسیوە. ھەروەھا تەور و ڕنە و ئامێری کونکردن لە جنسی بەرد و ئێسقانی مرۆڤی نیاندەرتال دۆزراوەتەوە. ئەم قاتە دەگەڕێتەوە بۆ حەفتا ھەزار ساڵ بەر لە ئێستا. لە قاتی سێھەمدا بەردی چەخماخ دەبینرێت کە دەگەڕێتەوە بۆ چاخی بەردی نوێ. مێژووی ئەم قاتە ھی نزیکەی ٣٫٠٠٠ ساڵ پێشە و بە «پیشەسازی برادۆست» بەناوبانگە. لە قاتی دووەمدا ھەندێ ئامێری چاخی بەردی ناوەڕاست وەک چەقۆ، ڕنە، گورزی بەردی دەبینرێ. ھەڵبەت نموونەی ئەم ئاسەوارانە لە ھەندێ شوێنی تر وەک نزیکەی [[سلێمانی]] و [[چەمچەماڵ]] و [[ڕەواندز]] و [[بێستوون]] و [[باکووری کوردستان]]یش دۆزراوەتەوە. لە قاتی یەکەمدا پاشماوەی وا دۆزراوەتەوە کە نیشان دەدا مرۆڤ ئامێری نوێتر و جۆربەجۆرتری لە بەرد ساز کردووە. === بەردی نوێ === دەستپێکی ئەم سەردەمە دەگەڕێتەوە بۆ ٣٥٫٠٠٠ ساڵ پێش. لەم چاخەدا، لە بەرد و ئێسقانی قۆچ و عاجی فیل ھەندێ ئامێری پێشکەوتووتر ساز کرا. بە مرۆڤی ئەم سەردەمە دەوترێ «ھوموساپینس» و بە شارستانییەتەکەی دەڵێن «کرومانیۆن». لێکۆڵینەوە و توێژینەوەی مێژینەناسی پیشانیان داوە کە ناوچەی کوردستان لە چاخی بەرددا جێگەی ژیانی مرۆڤە سەرەتایییەکان بووە. === میرنشینە کوردییەکان === لە مێژووی کورد چەند میرنشینێک فەرمانڕەوایی ناوچە جیاوازەکانیان کردووە وەکو دەوڵەت ھەڵسوکەوتیان کردووە بەڵام دواتر بەھۆی دەوڵەتی سەفەوی و عوسمانی سەرجەم [[میرنشین]]ەکان ڕووخان لە گرنگترین و ناودارترینیان ئەمانەن: [[میرنشینی حەسنەوی]]، [[میرنشینی ڕەوادی]]، [[میرنشێنی دۆسکی و مەڕوانی]]، [[میرنشینی ئەردەڵان]]، [[میرنشینی سۆران]]، [[میرنشینی بادینان]]، [[میرنشینی بابان]] == کشتوکاڵ == مرۆڤی دانیشتووی کوردستان ٢٥٠٠ ساڵ زووتر لە ئەورووپا بۆ یەکەم جار قۆناغی ڕاوی تێپەڕاند و ھاتە قۆناغی کشتوکاڵەوە. لەبەر ئەوەی کە کوردستان کەشێکی لەباری بۆ سەوزبوونی گەنمی خۆڕسک ھەبووە ئادەمیزاد نزیکەی ١٠٫٠٠٠ ساڵ پێش لە کوردستاندا ھاتووەتە قۆناغی کشتوکاڵەوە. ھەندێک شوێنەوار و بەتایبەت چوار شوێنی گرنگی مێژینەیی کە لە کوردستاندا دۆزراونەتەوە ئەم ڕاستییە دەسەلمێنن: "شانەدەر" لە نزیکی [[ڕەواندز|سۆران]]. تەور و بەردی تیژ، ئامێری پێش لە کشتوکاڵی تیا دۆزراوەتەوە. "کەریمشار" لە نزیکی [[چەمچەماڵ]]. قووڵنگی بەردین، تەور و بەردی داتاشراو، ئامێری پێش لە کشتوکاڵ. "مەلفات" لەنێوان ڕێگەی [[کەرکووک]]–[[ھەولێر]]. ھەندێک ئامێری لە بەرد داتاشراو و داس دۆزراوەتەوە. لێرە ئەو ئامێرانە دەستپێکی قۆناغی کشتوکاڵ نیشان دەدەن. "چەرمۆ" لە نزیکی [[چەمچەماڵ]] لە [[باشووری کوردستان]]دا. دوازدە قات شارستانییەتی دۆزراوەتەوە بۆ نموونە: جامۆڵکەی لە قوڕ برژاو، پەیکەری گڵیی گیانلەبەران و سەرەتاییترین ئامێری چنین، ڕادەیەک گەنم و جۆی ڕەق بووەوە، ئێسقانی ئاژەڵ کە نیشاندەری ئاژەڵداریی مرۆڤە سەرەتایییەکانی ئەو سەردەمە بووە، پەیکەری گڵینی ژنێکی دووگیان. بەپێی زانیاریی و ئاگاداریی شوێنەوارناسان گوندی چەرمۆ ٦٧٠٠ ساڵ پێش لە زایین ئاوا کراوەتەوە. ئەمە کۆنترین گوندە کە لە جیھاندا ئاوا کراوەتەوە. ھەروەھا شوێنەوارناسانی ئەمریکی و ئەڵمانی و تورک لە ساڵی ١٩٨٥دا لە دەوروبەری ناوچەی ئەرخەنی، لە [[دیاربەکر]] ماڵێکیان لە بنی زەوی دۆزییەوە کە ٩٠٠٠ ساڵ کۆنە. بەمجۆرە بەڵگەکان پیشاندەری ئەوەن کە ئادەمیزادی دێرین کوردستانی بۆ ژیان ھەڵبژاردووە و لە کاتی سەرما و سۆڵەدا پەنای بردووەتە ئەشکەوتەکانی و لە وەرزە لەبارەکاندا داوێنی چیا و دەشتەکانی ھەڵبژاردووە و ھەر لەوێش فێری کشتوکاڵ بوو و ئاژەڵداریی کرد و ئامێری لە بەرد و ئێسقان و چێو بەکار برد و لەسەر دیواری ئەشکەوتەکان نەخش و نیگاری کێشا و پەیکەری گڵینی ساز کرد و بە ئاگر برژاندی و بەو جۆرە دەروازەی شارستانییەتی بۆ مرۆڤ کردەوە لەم بەشەی جیھانەدا. == دانیشتووانی کۆنی کوردستان == لە ھەزارەکانی چوارەم و سێھەمی بەر لە زاییندا گەلانێکی جۆراوجۆر لە کوردستان دەژیان (وەک ھۆری، [[گۆتی]]، لۆلۆبی، ناییری، سووباری، کاسی، ھیتی، [[میتانی]] و ھتد) کە بە زمانگەلێکی نزیک لەیەک ئەدوان و ئایین و دابونەریتێکی ھاوشێوەیان ھەبوو؛ بەڵام پێدەچێ کە بنچینەی کوردەکان بەدەست دوو ھۆزی گۆتی و ھۆری، دروست بووبێ و پاشان بە درێژایی مێژوو و کاریگەریی داگیرکەرانی کوردستان (وەک ئاشوور، تورک، عەرەب، فارس و ئاری، یۆنانی، ڕۆمی و ھتد) گەلانی کوردی ئەمڕۆ بەم شێوەیە ماونەتەوە. بنچینەی کوردایەتی لە یەکێتیی گەلانی کۆنی کوردستان (کە نیشتەجێی زاگرۆس-ئەنادۆڵ بوون) لە دژی شارستانییەتە داگیرکەرەکانی مێزۆپۆتامیا (ئاشوور، ئاکاد، بابل و سۆمەر) دروست بوو. لەو جێیەوەی کە گەلانی زاگرۆس بەھێز و جەنگاوەر بوون و پێکەوە لە بەرامبەر سۆمەر و ئاکاد ڕادەوەستان، خەڵکانی [[سۆمەر]] و ئاکادیش بۆ ئاماژە بە خەڵکانی زاگرۆس، لە وشەی کورد (بە شێوەی کاردا، قردا و گوت، کە بە واتای پاڵەوان بووە) کەڵکیان وەرگرتووە. دواتر خەڵکانی بابل و ئاشووریش ھەر بەم ناوە (کورتێ) ئاماژەیان کردووە. == وشەی کورد == {{ھەروەھا ببینە|بنەچەی کورد}} بە ڕای زۆرێک لە مێژوونووسان، لە نزیکەی ٢–٣ ھەزار ساڵ بەر لە زایین ناوی کورد بە شێوەی جۆربەجۆر لەلایەن دراوسێکانییەوە لە مێژوودا ھاتووە. سۆمەرییەکان یەکەم کەس بوون کە ئاماژەیان بە وڵاتی کوردان کردووە و لە نزیک ٥ ھەزار ساڵ لەمەو پێش ناوی کوردستانیان بە شێوەی {کاردا}، ئەکەدییەکان لە نزیک چوار ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی باقردا، ئاشوورییەکان لە نزیک ٣ ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی {کورتێ}، لە گڵێنەی ماری لە نزیک ٤ ھەزار ساڵ لەمەو پێش بە شێوەی {کوردا}، گەزنەفۆن لە ٤٠١ی پ.ز. بە شێوەی {کاردۆخ/کاردۆ}، سترابۆ لە سەرەتای زایین بە شێوەی {کوردوئێن} و ھتد، کە ھەموویان بە واتای جەنگاوەر و پاڵەوان دێن.<ref>A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)</ref><ref>J. den Boeft, Philological and historical commentary on Ammianus Marcellinus XXIII, 299 pp. , Bouma Publishers, 1998. (see p.44)</ref><ref>J. F. Matthews, Political life and culture in late Roman society, 304 pp. ، 1985</ref><ref>George Henry Townsend, A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, 1116 pp. , Warne, 1867. (see p.556)</ref><ref>F. Stark, Rome on the Euphrates: the story of a frontier, 481 pp. ، 1966. (see p.342)</ref><ref>https://www.britannica.com/topic/Kurd</ref><ref>https://assembly.coe.int/nw/xml/XRef/X2H-Xref-ViewHTML.asp?FileID=11316&lang=EN</ref><ref>https://www.researchgate.net/publication/276542318_Kar-daKI-ka_21st_ce_BCE_Karda_Land_of_Valiant_Mountain_People_Central_Zagros_East_Terminological_Analysis</ref><ref>کورد کێیە، سۆران حەمەڕەش، پ٢١٨–٢٢٣</ref> == زمان == {{وتاری سەرەکی|زمانی کوردی}} [[زمانی کوردی]] یەکێکە لە لقەکانی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان|زمانە ھیندوئەورووپایییەکان]] کە ئەویش بە لقێک لە [[زمانە ھیندوئێرانییەکان]] ناوی دەبەن. ھەندێک زمانی کوردی ھاوچەرخ پاشماوەی زمانی [[ماد]]ەکان دەزانن بەڵام بنچینەی زمانی کوردی بۆ زۆر پێشتر لە میدەکان دەگەڕێتەوە، واتە زمانگەلی ھۆری-گۆتی-لۆلۆبی و ھتد کە بەڕای زۆربەی مێژوونووسان لە زمانە ھیندوئەورووپییەکان جیاوازن. شوێنەواری [[زمانی پاڵەوی]] لە زمانی کوردیدا بە شێوەیەکی خۆیا بەرچاو دەکەوێت. دانانی پێناسەیەکی کتومت بۆ زمانی کوردی و ھەڵدانەوەی لایانە شاراوەکانی ئەم زمانە بەھۆی لەبەینچوونی سەرچاوەی نووسراوی زمانی کوردییەوە لە سەردەمە دێرینەکاندا جۆرێک لە ئاڵۆزی و دڕدۆنگی دەھێنێتە ئاراوە و ئەگەری ھەیە بە ھۆکاری سیاسی پنھان یان لەناویان بردبن. زمانی کوردی لە بنەڕەتدا بنەماڵەیەکی زمانییە و پێکھاتووە لە شەش زمانی نزیک لەیەک کە بریتین لە: [[کوردیی باکووری]]، [[کوردیی ناوەندی]]، [[کوردیی باشووری]]، [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]، [[زازاکی]] و [[لوڕی]] و لە ھەندێ سەرچاوەی تر، بە بژاردنی [[لەکی]]ش وەک زمان، دەبنە حەوت زمان. فرە زمانیی کوردستان بەھۆی فرە گەلێتیی کوردە و ھەروەھا نەبوونی زمانێکی فەرمی و ھاوبەش بۆ ھەموو گەلانی کوردە. ئەمەش ھەر لە کۆنەوە بووە، بە شێوەیەک کە سۆمەرییەکان لە بەشێکی کوردستان وەک وڵاتی خەڵکانی فرە زمان یادیان کردووە و ھەروەھا ھەر گەلێکی کۆنی کوردستان، زمانێکی تایبەت بە خۆی ھەبووە. == دانیشتووان == {{سەرەکی|دانیشتووانی کورد}} == ڕەگەز == لە سەرەتای سەردەمی بڵاو بوونەوەی بیری ڕەگەزپەرستیی ئاریایییەکان، بۆ ھۆکاری سیاسی و تواندنەوەی کورد لە ئێراندا، ھەردەم کوردیان وەک ڕەگەزێکی پاک و ڕەسەنی «ئاری»، لە قەڵەم داوە؛ بەڵام لێکۆڵینەوە زانستییە نوێیەکان ئەم شتانە ڕەت دەکەنەوە. لە لێکۆڵینەوەیەکی ژێنێتیکی کە لە کوردانی [[بانە]] و [[سەقز]] وەرگیراوە، زانایان ھیچ شوێنەوارێکی ژێنی ئارییان (r1a-z93) نەدیتەوە.<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0198885922001409#b0030</ref> توێژینەوەکانی دیکە لە سەرانسەری کوردستان، ئەو بابەتەیان پشتڕاست کردەوە و دەریان خست کە سەرەڕای ھێرشی ئارییەکان بۆ کوردستان و گۆڕینی شێوەزاری زمانی کوردەکان، ژێنۆمی ئاری تەنیا لە بەشێکی زۆر کەم لە کوردەکان بەجێ ماوە. لە ھەمان کاتدا، زانایان کوردەکانیان لە ڕووی ژێنێتیکەوە بە خەڵکانی ناوخۆی کوردستان، ئەنادۆڵ و قەوقاز داناوە.<ref>https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-85010378928&origin=inward&txGid=fc17e921628b9454891529517ba39de6</ref> ھەروەھا ھۆرییەکانیان وەک یەکێک لە باپیرانی کوردانی ئێستا داناوە کە لە نزیک ٥ ھەزار ساڵ لەمەوپێش لە کوردستان سەریان ھەڵدا.<ref>https://scholar.google.com/scholar_lookup?title=The%20Ancient%20Orient&publication_year=1994&author=W.%20von%20Soden#d=gs_qabs&t=1710086913921&u=%23p%3DM8gjTxZQ7fgJ</ref> ئەم بابەتە لە ڕووی مێژینەناسیشەوە پشتڕاست کراوە و کلتووری کوردەکان بە کلتووری تل حەلاف (لە نزیک ٨ ھەزار ساڵ لەمەوپێش، لە دیاربەکر) دەزانن.<ref>https://scholar.google.com/scholar_lookup?title=The%20Neolithic%20of%20the%20Near%20East&publication_year=1975&author=J.%20Mellaart</ref> === نزیکی لە گەلانی تر === کوردەکان لە ڕووی دی ئێن ئەی میتۆکۆندێریایی (لەلای دایکەوە) لە خەڵکانی ئەورووپی نزیکن، بەڵام لە ڕووی [[دی ئێن ئەی]] [[کرۆمۆسۆم]]ی وای (لەلای باوکەوە) لە خەڵکانی [[قەوقاز]]ی نزیکترن و بە گشتی، لە خەڵکانی [[ڕۆژاوای ئاسیا]] نزیکن و لە خەڵکانی [[ئاسیای ناوین]] دوورن.<ref>https://www.scopus.com/record/display.uri?eid=2-s2.0-22244468714&origin=inward&txGid=595058c7dadc4557f8aa13275a63b6f5</ref> لە بواری جۆراوجۆریی ژێنێتیکی HLA-A,B,C لە جۆری |، [[لوڕ]]ەکانی [[لوڕستان]] و [[یاسووج]]، لە کوردەکانی پارێزگای [[سنە]] نزیکترن تاکوو لوڕەکانی لوڕدگان([[بەختیاری|بەختیارییەکان]]). بەڵام بە گشتی ھەموویان لە یەکتر و ھەروەھا لە [[جوولەکە]]کان، [[ئەرمەنی]]یەکان و [[گورجی]]یەکان، نزیکن.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5063635/</ref> ھەروەھا کوردەکان و [[ئازەری]]یەکانیش لە بواری ژێنێتیکی HLA-A,B,C جۆری || زۆر لەیەک نزیکن.<ref>https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18001303/</ref> == ئایین == {{وتاری سەرەکی|ئایین لە کوردستان}} [[پەڕگە:Roj emblem.svg|وێنۆک|خۆرەکەی سەر [[ئاڵای کوردستان]] ھێمایەکی دێرینی ئایینی ڕەسەنی کوردەکانە، کە [[یەزدانێت]]ە. جگە لەوەی ٢١ تیشکەکەی ھێمایە بۆ [[٢١ی ئازار]] ([[نەورۆز]])، ھێمای دووبارە ژیانەوە و نوێبوونەوەیە لە یەزدانێتدا.<ref name="auto">{{cite encyclopedia | url=http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html | title=The National Flag of Kurdistan | author=Dr. M. R. Izady | encyclopedia=Encyclopaedia Kurdistanica | accessdate=6 June 2008 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080501175909/http://www.kurdistanica.com/english/culture/ncharacters/flag/kurdish_flag.html | archivedate=1 May 2008 | url-status=dead}}</ref>]] پێش فراوانخوازی ئایینی [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت]] و [[جوولەکایەتی|جوویەتی]]، کوردەکان چەند بیر و باوەڕێکی ئایینیی تریان ھەبوو کە بە ئایینی ڕەسەنی کوردەکان دادەنرێن و لە [[یەزدانێت]]ەوە سەرچاوەیان گرتبوو.<ref name="kurdistanicareligion">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cult of Angels|ناونیشان=http://kurdistanica.com/cult-of-angels/|وێبگە=KURDISTANICA|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> بە درێژایی مێژوو، زۆرینەی ئایینە یەزدانییەکان تیاچوون و ئەوانەی تاکوو ئێستا ماونەتەوە پێکھاتوون لە [[یارسان]]یەت، [[عەلەوی]]ەت، لەگەڵ [[ئێزیدی]]ەت، کە بەشێکی کوردەکان تاکوو ئێستا باوەڕیان پێیان ھەیە. کوردەکان باوەڕیان بە ئایینێکی تریش ھەبوو کە [[ئایینی زەردەشتی|زەردەشتی]] بوو، کە بە شێوەیەکی سەرەکی بەھۆی کاریگەریی فارسەکانەوە ئەم بیر و باوەڕەیان ھەڵگرتبوو.<ref name="islam"/> لە تیۆلۆژی یەزادنییەتدا، ھێزێک ھەیە بە ناوی «حەق»{{تێبینی|ئەم ناوە بە واتای «حق»ی [[زمانی عەرەبی]] نایەت و لە عەرەبییەوە وەرنەگیراوە.}} کە لە ھەموو ئایینەکانی یەزدانییەت دا بە خودا ناسراوە جگە لە ئێزیدییەت. حەق بە دروستکەری گەردوون دەناسرێت، ھەموو گەردوون حەق بەستوویەتی بە یەکەوە، بەڵام جگە لە دروستکەری گەردوون ھیچ ڕۆڵێکی تر ناگێڕێت، بەڵکو دەسەڵاتی بەخشیوە بە ھێزێک کە خۆی دروستی کردووە و توانای دروستکردنی بەویش داوە. دروستکەرەکەش، لەکاتی دروستکردنی گەردووندا، پێنج دەسەڵاتی تری وەک خۆی دروست دەکات (کە بە بابا ناسراون، کە ڕەنگە واتای دەروازە بدات) تاکوو ھاوکاری بکەن و ئاگاداری پڕۆسەی دروستکردنی [[گەردوون]] بن. ھەموویان پێکەوە حەوت ھێزی پیرۆز پێک دەھێنن کە بە «کیشی فریشتەکان» ناسراوە. ئەم ھێزانە دەتوانن لە جەستەی مرۆڤدا لەدایک ببنەوە و ھاوشێوەی پەیامبەر ڕەفتار بکەن.<ref name="kurdistanicareligion"/> ھەتاکوو سەدەی ١٢ش، تەنیا کەمینەیەکی کوردەکان موسڵمان بوون و کوردەکان بە نەتەوەیەکی موسڵمان نەدەناسرانەوە. لە نووسینەکانی نووسەرانی عەرەبی وەک نیزام ئەل مولک، ئەبو مەنسوور ئەل بەغدادی، و ھەروەھا ئیبن ئەتیر، کوردەکان بە «موشریک» و [[کافر]] ناوبراون. جگە لەو کەمینەیەی کە خۆیان موسڵمان بوون، زۆرینەی کوردەکان باوەڕیان بە ئایینە یەزدانییەکان بوو، ھەروەھا ڕەتیان دەکردەوە کە ببن بە موسڵمان، تاکو فراوانخوازیی ئیسلامییەکان دەستی پێکرد و لە دوای چەند [[شەڕ]]ێکی زۆر، ھەروەھا گۆڕانکاری لە ژیانی کۆمەڵایەتی و [[ئابووری]] بەبۆنەی ئەو فراوانخوازییانەوە، کوردەکان بە زۆر کرانە موسڵمان.<ref name="islam">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Islam|ناونیشان=http://kurdistanica.com/islam/|وێبگە=KURDISTANICA}}</ref> لە وەشانێکدا، [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاوار]] ئایینی ڕەسەنی کوردەکان بە یەزدانییەت ناو دەبات و دەشڵێت کە تەنیا ئایینە کە بە چەندین سەدەی ھەوڵی لەناوبردندا تێپەڕ ببێت بەبێ لەدەستدانی پیرۆزییەکەی.<ref name="islam"/> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.britannica.com/topic/Kurd کوردەکان]، ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا {{پۆلی کۆمنز|Kurdish people|کورد}} {{خەڵکی کورد}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئەڵمانیا|فەڕەنسا|تورکیا|سووریا|عێراق|کوردستان|کۆمەڵگا|زمانی کوردی}} [[پۆل:کورد|*]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئێران]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی تورکیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی سووریا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی عێراق]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کۆمکاری عەرەبی]] [[پۆل:گەلانی دێرینی ڕۆژھەڵاتی نزیک]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی کوردستان]] goxjwijj93drwfw2nmn0r2ltbfd3k3g 0 609 1673645 1511018 2026-09-23T16:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1673645 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox royalty|name=پاشا فرەڤەرتیش|title=|image=|image_size=|alt=|caption=|succession=پاشای [[شانشینی ماد]]|reign=٦۷٥–٦٥۳ پ. ز|coronation=|predecessor=پاشا [[دیاکۆ]]|successor=[[ھەڤەخشترە]] پاشا کەیخوسرەوی گەورە|birth_date=سەدەی حەوتەمی پێش زایین|birth_place=[[ھەگمەتانە]] [[شانشینی ماد]]|death_date=٦٥۳ پ. ز|death_place=مەیدانی جەنگ نزیک شاری [[نەینەوا]]ی پایتەختی [[ئاشووری]]|burial_place=|spouse=|issue=[[ھەڤەخشترە]] پاشا کەیخوسرەوی گەورە|full name=|dynasty=بنەماڵەی شاھانەی [[ماد]]|father=فرەڤەرتیش|mother=|religion=[[ئایینی کۆنی ئێران]]}} '''فرەڤەرتیش''' یان '''فرۆرتیش''' (بە [[یۆنانی]]: Phraortes) دووھەم پاشای [[ماد]] بوو. فرۆرتیش پاش [[دیاکۆ]] دەسەڵاتی گرتە دەست و بۆ ماوەی ٢٢ ساڵ لە نێوان ساڵانی ٦٧٥ و ٦٥٣ پێش زایین حوکمی گێڕا. لە کاتی ھاتنە سەر تەختی فرۆرتیش، ھۆزی [[سەکا]] کە تیرەیەکی شەڕخڕ و جەنگاوەر بوون لە دەوروبەری [[گۆلی ورمێ]]دا دەژیان. [[پارسەکان]]یش لە باشوور دەژیان. فرۆرتیش ھەردەم ھەوڵی دەدا کە سنوورگەی ئیمپراتۆریی ماد بەربڵاوتر بکا، ئەوە بوو ھێرشی بردە سەر پارسەکان و مەڵبەندەکەیانی خستە ژێر دەسەڵاتی خۆی و قەڵەمڕەوی ئیمپراتۆریی مادی بەرینتر کرد؛ بەڵام ئەو لە خولیای ئەوەدا بوو کە ھێرشیش بەرێتە سەر [[ئاشوور]] و کۆتایی بە زۆڵم و ستەمی ئاشوورییەکان بێنێ و گەلێ نەتەوە کە ناچار بوون باج و پیتاک و سەرانە بە ئاسوورییەکان بدەن لە ژێری ئەو بێدادییەدا ڕزگار بکات. سوپایەکی گرانی کۆ کردەوە و بەرەو [[نەینەوا]] پایتەختی ئاشوورییەکان کەوتە ڕێ. ھەواڵ گەیشتە ئاشوورییەکان، ئەوان لە پێشەوە بەرپەرچی مادەکانیان دایەوە. سەکایییەکانیش کە لە دەوروبەری دەریاچەی ورمێدا دەژیان و ھاوپەیمانی ئاشوورییەکان بوون، سوپایەکی گرانیان لە پشتەوە خستەڕێ بۆ ھێرشبردنە سەر مادەکان و پشتیوانی لە ئاشوورییەکان. ماوەیەکی دوورودرێژ گەلێ شەڕی قورس و گران لەو نێوەدا کرا. مادەکان کەوتبوونە گەمارۆی سەکایییەکان و ئاشوورییەکانەوە. لە یەکێ لەو شەڕانەدا لە ساڵی ٦٥٣ی پێش زایین فرۆرتیش کوژرا و دەوڵەتی ماد کز بوو و سەکایییەکان کە ھەلیان بە لەبار دەزانی کەوتنە داگیرکرتن و تاڵانکردنی مەڵبەندی مادەکان. ئەوان نزیکەی ٢٨ ساڵ ھەتەران و تەتەرانیان لە وڵاتی ماددا دەکرد و کەوتبوونە کوشتوبڕی مادەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{s-start}} {{succession box|title=پاشای [[شانشینی ماد]]|before=پاشا [[دیاکۆ]]|after=پاشا کەیخوسرەوی گەورە [[ھەڤەخشترە]]|years=٦٧٥–٦٥٣ پ. ز}} {{s-end}}{{ماد}} {{تد|کوردستان|ئێران|مێژوو}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ٦٣٣ی پ.ز]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٦٠ی پ.ز]] [[پۆل:پاشاکانی ماد]] [[پۆل:مردووانی دەیەی ٦٥٠ی پ.ز]] [[پۆل:فەرمانڕەواکانی ئاسیا لە سەدەی ٧ەمی پێش زایین]] 9nngmopefmk8hkbh5v65pwsjgyannzi 0 651 1673989 1077223 2026-09-24T07:35:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673989 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} '''فۆنتی کوردی''' بە [[فۆنت]]ێک دەوترێ کە ھێماکانی (glyph) [[ئەلفوبێکانی کوردی]] تێدا بێت، فەرمی بوونی ئەلفوبێی عەرەبی بۆ زمانی فارسی لە [[ئێران]]دا و بۆ [[زمانی تورکی]] و [[زمانی عەرەبی]] لە [[عوسمانی]]دا، کاریگەریی لەسەر [[کوردەکان]] داناوە و لەبەر نەبوونی دەوڵەتی کوردی دەوترێت ئەلف و بێی کوردی لە عەرەبی و فارسییەوە وەرگیراوە، ڕاستە ھاوبەشییان ھەیە بەڵام سەربەخۆو لێک جیاوازن، ئێستاش بە شێوەیەکی سەرەکی لە [[باشووری کوردستان]] و [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]دا لە کتێب و گۆڤار و ماڵپەڕەکانی [[ئینتەرنێت]]، ئەم ئەلفوبێیە بە کار دێت بۆ نووسینی [[کوردی]]. == مێژوو == لە دوای پەرەگرتنی کۆمپیوتەر لە جیھاندا (١٩٨٠کان) سنعەتی چاپیش وردەوردە کرا بە کۆمپیوتەری. لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] دا سەرەتا بۆ عەرەبی و لە دواییش دا بۆ فارسی سیستەمی تایپ و چاپی [[کۆمپیوتەر]]ی دروست کرا. لەدوای پێکھاتنی [[یونیکۆد|کۆنسەرسیۆمی یونیکۆد]] ھەوڵێکی گەورە درا بۆ ئەوەی ھەموو ئەلفوبێکانی جیھان بە شێوەیەکی ستاندارد بە کۆمپیوتەر بنووسرێن. == فۆنتە یونیکۆدەکان == ئەو فۆنتانە کە نووسەکانیان لەسەر ستانداردی [[یونیکۆد]] داناوە. === فۆنتەکانی مایکرۆسۆفت === کۆمپانیای [[مایکرۆسۆفت]] (Microsoft) لەگەڵ سیستەمی کارپێکردنی [[ویندۆز]] و [[مایکرۆسۆفت ئۆفیس]]دا ئەم فۆنتانەی خوارەوەی بڵاوی کردووەتەوە کە ئەلفوبێی سۆرانی بە تەواوی پشتیوانی دەکەن. {| class="wikitable" border="1" |- ! ناوی فۆنت ! تایبەتمەندییەکان و کێشەکان ! نموونە |- | Arabic Typesetting || بۆ چاپکردن فۆنتێکی باشە || |- | Arial || || |- | Courier New || || |- | Microsoft sans Serif || || |- | Microsoft Uighur || || |- |[[تەھۆما]] (Tahoma) || بۆ لە وەشانی ٥ دا (لەگەڵ ویندۆز ڤیستا) کێشەی پیتی ە چارەسەر کراوە || |- | Times New Roman || || |- |Segoe UI || فۆنتی بنەڕەتی لە سیستەمی ویندۆز ھەشت بەرەو سەر زیادکرا کە پشتگیری زمانی کوردیی ناوەندی دەکات || |} === فۆنتی DejaVu === فۆنتی DejaVu فۆنتێکی [[سەرچاوە کراوە]]یە کە بە فراوانی لە [[لینوکس]]دا بەکاردێت. === فۆنتەکانی کورد ئایتی گرووپ (یونیکورد) === ئەم فۆنتانە یەکەم گورزەی فۆنتی کوردی بوون کە گرووپێکی کورد لەسەر [[یونیکۆد]] دروستی کردبوون. [[کورد ئایتی گرووپ]] یەکەم فۆنتی بە ناوی [[Unikurd Web]] بە تایبەتی بۆ ماڵپەڕە کوردییەکان دروست کرد کە لە قەبارەکانی ١٠ و ١١ و ١٢ دا بە bitmap نیشان ئەدرا و لە [[مۆنیتۆر]]دا نەدەشێوا. لە سەرتادا ٣٤ فۆنتیان پێشکەش کرد و لە دوای ماوەیەک ٨ی تریان پێ زیاد کرد. '''کێشەکانی فۆنتەکانی یونیکورد:''' * حاڵەتی ئەستوور (bold) یان لاریان (Italic) بۆ دروست نەکراوە. * لە فۆنتی Unikurd Web پەراوێزی ڕاستی پیتەکان دەکەوێتە ناو پیتەکان * ٧ە چکۆلەکەی پیتە کوردییەکان لە زۆربەی فۆنتەکاندا ڕێکوپێک دروست نەکراوە و یەکپارچەیی فۆنتەکەی لە بواری گرافیکییەوە شێواندووە. ھەروەھا لە قەبارەیەکی گەورەدا ئەم ناڕێکییە خۆی زۆرتر نیشان دەدات. * لە حاڵەتی ClearType دا پیتە کوردییەکان و پیتە لاتینەکان یەکپارچەیییەکەیان تێک دەچێت. * ناوی فۆنتەکان ھاوتایی لەگەڵ فۆنتە سەرچاوەکان (عەرەبی یان فارسی) نییە. دۆزینەوەی فۆنتی دڵخواز بۆ شارەزایانی فۆنتە فارسی و عەرەبییەکان سەختە. == فۆنتە نایونیکۆدەکان == === فۆنتەکانی عەلی === [[فۆنتەکانی عەلی]] کۆمەڵێک فۆنتی نایونیکۆدی کوردین کە بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ نووسینی چاپەمەنییە کوردییەکان بەکار ھاتوون و دێن. ئەم فۆنتانە بە جێبەجێ کردنی بڕێک پیت (لەو پیتە عەرەبییانە کە لە کوردیدا بەکارنایێن) لە کۆمەڵێک فۆنتی عەرەبیدا دروستکراون (جگە لە فۆنتی خانەقین). بۆ تایپ کردن بەم فۆنتانە دەبێ تەختەکلیلی عەرەبی یان بە تەختەکلیلی کۆنی فارسی بەکاربھێنرێت. کۆمەڵی یەکەم لە ساڵی ١٩٩٧دا دروست کراون و بریتییە لە ١٤ فۆنت. کۆمەڵی دووەم لە ساڵی ٢٠٠٢دا دروست کراون و بریتییە لە ٥ فۆنت. == پیتەکان بە ڕیزی ئەلفوبێ == {| class="wikitable" border="1 |- ! ییت ! ناوی [[یونیکۆد]]{{ھن}}(Arabic Letters) ! ژمارەی یونیکۆد{{ھن}}(Hex) ! |- |ئ || Yeh with Hamza above || 0626 || |- |ا || Alef || 0627 || |- |ب || Beh || 0628 || |- |پ || Peh || 067E || |- |ت || Teh || 062A || |- |ج || Jeem || 062C || |- |چ || Tcheh || 0686 || |- |ح || Hah || 062D || |- |خ || Khah || 062E || |- |د || Dal || 062F || |- |ر || Reh || 0631 || |- |ڕ || Reh with small V below || 0695 || |- |ز || Zain || 0632 || |- |ژ || Jeh || 0698 || |- |س || Seen || 0633 || |- |ش || Sheen || 0634 || |- |ع || Ain || 0639 || |- |غ || Ghain || 063A || |- |ف || Feh || 0641 || |- |ڤ || Veh || 06A4 || |- |ق || Qaf || 0642 || |- |ک || Keheh || 06A9 || |- |گ || Gaf || 06AF || |- |ل || Lam || 0644 || |- |ڵ || Lam with small V || 06B5 || |- |م || Meem || 0645 || |- |ن || Noon || 0646 || |- |و || Waw || 0648 || |- |ۆ || Oe || 06C6 || |- |ھ || Heh Doachashmee || 06BE || پیتی H ھ لە ئەلفوبێی سۆرانی چوار حاڵەتی ھەیە: ھب ، بھب ، بھ ، وھ |- |ە || Ae || 06D5 || پیتی «ە» دوو حاڵەتی ھەیە: بەب ، وەو |- |ی || Farsi Yeh || 06CC || |- |ێ || Yeh with small V || 06CE || |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|زمانی کوردی|ئینتەرنێت|کۆمپیوتەر}} {{زمان-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:نووسینی کوردی]] gli6q88mfwxaluemhl4lajff61ieyi6 0 1290 1673787 1670150 2026-09-23T21:05:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1673787 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox country | conventional_long_name = کۆماری ئەلبانیا | native_name = {{Native name|sq|Republika e Shqipërisë}} | common_name = ئەلبانیا | image_flag = Flag of Albania.svg | alt_flag = ئاڵایەکی سوور کە ھەڵۆیەکی ڕەشی دووسەر لە ناوەڕاستیدایە | image_coat = [[File:Coat of arms of Albania.svg|60px]] | national_motto = {{native phrase|sq|[[Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar|Ti Shqipëri, më jep nder,<br />më jep emrin Shqipëtar]]|paren=no|italic=yes}}<br />"ئەی ئەلبانیا، تۆ شەرەفم پێ دەبەخشیت،<br />ناوی ئەلبانیی وەک سەربەرزی پێم دەبەخشیت" | national_anthem = {{lang|sq|"[[Himni i Flamurit]]"|italic=no}}<br />"سروودی ئاڵا"<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:Hymni i Flamurit instrumental.ogg]]</div> | image_map = [[File:Location Albania Europe.png|225px|frameless]] | map_caption = شوێنی ئەلبانیا (سەوز)<br /> لە {{بنز|ئەورووپا|en|Europe|lt=ئەورووپا}}دا (خۆڵەمێشیی تۆخ) | capital = {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} | largest_city = {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} | coordinates = {{Coord|41|19|N|19|49|E|type:city(557,000)_region:AL-11}} | official_languages = {{بنز|زمانی ئەلبانی|en|Albanian language|lt=ئەلبانی}} | languages2_type = زمانی کەمینە بڕواپێکراوەکان | languages2 = {{Hlist|{{بنز|زمانی یۆنانی|en|Greek language|lt=یۆنانی}}|{{بنز|زمانی ئارۆمانی|en|Aromanian language|lt=ئارۆمانی}}|{{بنز|زمانی مەقدۆنی|en|Macedonian language|lt=مەقدۆنی}}}} | ethnic_groups = {{Unbulleted list |٩٦٫٤٤٪ {{بنز|ئەلبانییەکان|en|Albanians|lt=ئەلبانی}} |١٫٠٤٪ {{بنز|یۆنانییەکانی ئەلبانیا|en|Greeks in Albania|lt=یۆنانی}} |٠٫٥٥٪ {{بنز|ئەشکاڵی و میسرییەکانی بەڵکان|en|Ashkali and Balkan Egyptians|lt=میسری}} |١٫٣٣٪ {{بنز|کەمینەکانی ئەلبانیا|en|Minorities of Albania|lt=ئەوانی تر}} |٠٫٦٥٪ ڕانەگەەیەندراو{{efn|ھەم ھەڵبژاردەی "پێم باشترە وەڵام نەدەمەوە" (٠٫٦٪) و ھەم ھەڵبژاردەی "ھیچیان" (٠٫٠٥٪) لەخۆ دەگرێت.}} }} | ethnic_groups_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/13581/cens-i-popullsise-2023.pdf|سەردێڕ=Censi I Popullsisë Dhe Banesave Në Shqipëri 2023|وێبگە=www.instat.gov.al|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240803125847/https://www.instat.gov.al/media/13581/cens-i-popullsise-2023.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٧٥}}</ref>{{efn|بێجگە لەو دانیشتووانەی کە زانیارییان لەسەر بەردەست نییە.}} | ethnic_groups_year = 2023 | religion = {{ublist | {{Tree list}} * ٥٠٫٦٧٪ {{بنز|ئیسلام لە ئەلبانیا|en|Islam in Albania|lt=ئیسلام}} ** ٤٥٫٨٦٪ {{بنز|سوننە|en|Sunni|lt=سوننە}} ** ٤٫٨١٪ {{بنز|بەکتاشیزم لە ئەلبانیا|en|Bektashism in Albania|lt=بەکتاشیزم}} {{Tree list/end}} | {{Tree list}} * ١٦٫٠٢٪ {{بنز|مەسیحییەت لە ئەلبانیا|en|Christianity in Albania|lt=مەسیحییەت}} ** ٨٫٣٩٪ {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیک لە ئەلبانیا|en|Catholic Church in Albania|lt=کاتۆلیک}} ** ٧٫٢٣٪ {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا|en|Albanian Orthodox Church|lt=ئۆرسۆدۆکس}} ** ٠٫٤٠٪ {{بنز|پڕۆتێستانتیزم لە ئەلبانیا|en|Protestantism in Albania|lt=پڕۆتێستانت}} {{Tree list/end}} | {{Tree list}} * ١٧٫٣٧٪ {{بنز|بێدینی لە ئەلبانیا|en|Irreligion in Albania|lt=بێدینی}} ** ١٣٫٨٣٪ {{بنز|باوەڕداران بەبێ دین|en|Believers without religion|lt=باوەڕدارانی بێ ئایین}} ** ٣٫٥٥٪ {{بنز|ئیلحاد|en|Atheism|lt=بێباوەڕی}} {{Tree list/end}} | ١٥٫٩٢٪ ڕانەگەەیەندراو}} | religion_year = 2023 | religion_ref = {{sfn|2023 Albanian census|2024|p=76}} | demonym = {{بنز|ئەلبانییەکان|en|Albanians|lt=ئەلبانی}} | government_type = {{بنز|کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو|en|Unitary parliamentary republic|lt=کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو}} | leader_title1 = {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمار}} | leader_name1 = {{بنز|بایرام بێگای|en|Bajram Begaj|lt=بایرام بێگای}} | leader_title2 = {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} | leader_name2 = {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}} | legislature = {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=کوڤێندی}} | leader_title3 = {{بنز|سەرۆکی پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Speaker of the Parliament of Albania|lt=سەرۆکی پەرلەمان}} | leader_name3 = {{بنز|نیکۆ پەلێشی|en|Niko Peleshi|lt=نیکۆ پەلێشی}} | sovereignty_type = {{بنز|مێژووی ئەلبانیا|en|History of Albania|lt=مێژووی دامەزراندن}} | established_event1 = {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}} | established_date1 = 1190 | established_event2 = {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینەکانی ئەلبانیا}} | established_date2 = سەدەکانی ١٢ھەم–١٥ھەم | established_event3 = {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیا}} | established_date3 = شوباتی ١٢٧٢ | established_event4 = {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} | established_date4 = 1359 | established_event5 = {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} | established_date5 = ٢ی ئاداری ١٤٤٤ | established_event6 = {{بنز|پاشالکی ئیشکۆدرا|en|Pashalik of Scutari|lt=پاشالکی ئیشکۆدرا}}/{{بنز|پاشالکی یانینا|en|Pashalik of Janina|lt=یانینا}}/{{بنز|پاشالکی بێرات|en|Pashalik of Berat|lt=بێرات}} | established_date6 = ١٧٥٧/١٧٨٧ | established_event7 = {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن|en|League of Prizren|lt=کۆمەڵەی پڕیزرێن}} | established_date7 = ١٠ی حوزەیرانی ١٨٧٨ | established_event8 = {{بنز|ئەلبانیای سەربەخۆ|en|Independent Albania|lt=ئەلبانیای سەربەخۆ}} | established_date8 = ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٢ | established_event9 = {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا|en|Principality of Albania|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} | established_date9 = ٢٩ی تەممووزی ١٩١٣ | established_event10 = {{بنز|کۆماری ئەلبانیا (١٩٢٥-١٩٢٨)|en|Albanian Republic (1925–1928)|lt=کۆماری یەکەمی ئەلبانیا}} | established_date10 = ٣١ی کانونی دووەمی ١٩٢٥ | established_event11 = {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (١٩٢٨–١٩٣٩)|en|Albanian Kingdom (1928–39)|lt=شانشینی ئەلبانیا}} | established_date11 = ١ی ئەیلوولی ١٩٢٨ | established_event12 = {{بنز|کۆماری گەلی ئەلبانیا|en|People's Republic of Albania|lt=کۆماری دووەمی ئەلبانیا}} | established_date12 = ١٠ی کانونی دووەمی ١٩٤٦ | established_event13 = {{بنز|دەستووری کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|Constitution of the People's Socialist Republic of Albania|lt=کۆماری سێیەمی ئەلبانیا}} | established_date13 = ٢٨ی کانوونی پەڕەمی ١٩٧٦ | established_event14 = کۆماری چوارەمی ئەلبانیا | established_date14 = ٢٩ی نیسانی ١٩٩١ | established_event15 = {{nowrap|{{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستووری ئێستا}}}} | established_date15 = ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨ | area_km2 = 28,748 | area_sq_mi = 11,100 | area_rank = ١٤٠ەم | percent_water = 4.7 | population_census = {{DecreaseNeutral}} ٢,٣٣٥,٩٣٠<ref name="Population 2026 January 1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.instat.gov.al/en/themes/demography-and-social-indicators/population/publication/2026/population-of-albania-on-1st-january-2026/ |سەردێڕ=Population of Albania on 1st January 2026 |بڵاوکەرەوە=Institute of Statistics |شوێن=Albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> | population_census_year = 2026 | population_census_rank = ١٤٣یەم | population_density_km2 = 81.3 | GDP_PPP = {{increase}} $٦٧٫٣٧٠ ملیار<ref name="IMFWEO.AL">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ALB |سەردێڕ=IMF Data Mapper (Albania) |بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] |وێبگە=IMF.org |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> | GDP_PPP_rank = ١١٨یەم | GDP_PPP_year = 2026 | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $٢٥,٢٥٠<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = ٨٠یەم | GDP_nominal = {{increase}} $٣٣٫٣٣٠ ملیار<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_nominal_rank = ١١٤یەم | GDP_nominal_year = 2026 | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $١٢,٤٩٠<ref name="IMFWEO.AL" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = ٧٩یەم | Gini_year = 2021 | Gini = 29.4 | Gini_change = decrease | Gini_ref = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=1W-AL&most_recent_value_desc=false|زمان=en|سەردێڕ=Gini Coefficient Index-World, Albania|بڵاوکەرەوە=WorldBank Group, World Bank Open Data|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250807011036/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=1W-AL&most_recent_value_desc=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | HDI_year = 2023 | HDI_change = increase | HDI = 0.810 | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Human Development Report 2025 |ناونیشان=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]] |زمان=en}}</ref> | HDI_rank = ٧١ەم | currency = {{بنز|لێکی ئەلبانی|en|Albanian lek|lt=لێک}} | currency_code = ALL | patron_saint = {{بنز|خانمی شایستەی ئەنجومەنی باش|en|Our Lady of Good Counsel|lt=خانمی شایستەی ئەنجومەنی باش}} | time_zone = {{بنز|کاتژمێری ناوەڕاستی ئەورووپا|en|Central European Time|lt=کاتژمێری ناوەڕاستی ئەورووپا}} | utc_offset = +1 | time_zone_DST = {{بنز|کاتژمێری ھاوینەی ناوەڕاستی ئەورووپا|en|Central European Summer Time|lt=کاتژمێری ھاوینەی ناوەڕاستی ئەورووپا}} | utc_offset_DST = +2 | calling_code = {{بنز|ژمارە تەلەفۆنەکانی ئەلبانیا|en|Telephone numbers in Albania|lt=+355}} | cctld = {{بنز|.al|en|.al|lt=.al}} }} '''ئەلبانیا'''،{{efn|{{IPAc-en|audio=en-us-Albania.ogg|æ|l|ˈ|b|eɪ|n|i|ə|,_|ɔː|l|-}} {{respell|a(w)l|BAY|nee|ə}}; {{langx|sq|Shqipëri}} یان {{lang|sq|Shqipëria}})، {{IPA|sq|ʃcipəˈɾi(a)|pron}}; {{langx|aln|Shqipni}} یان {{langx|aln|Shqipnia}}، ھەروەھا {{langx|aln|Shqypni}} یان {{langx|aln|Shqypnia}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/fialuurivoghels00junggoog|سەردێڕ=Fialuur i voghel scc...p e ltinisct mle...un prei P. Jak Junkut t' Scocniis ...|دوایین=Giacomo Jungg|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٨٩٥|بڵاوکەرەوە=N'Sckoder t' Scc...pniis|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|via=the Internet Archive}}</ref>}} بە فەرمی '''کۆماری ئەلبانیا'''،{{efn|{{langx|sq|Republika e Shqipërisë|link=no}}، {{IPA|sq|ɾɛpuˈblika ɛ ʃcipəˈɾisə|pron}}}} وڵاتێکە لە {{بنز|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|en|Southeast Europe|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا}}. کەوتووەتە شەنشینی {{بنز|بەڵکان|en|Balkans|lt=بەڵکان}}، لەسەر دەریای {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیان}} لەناو {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}}، و {{بنز|سنووری وشکانی|en|Land border|lt=سنووری وشکانیی}} ھەیە لەگەڵ {{بنز|شاخە ڕەش|en|Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}} لە باکووری ڕۆژئاوا، {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}} لە باکووری ڕۆژھەڵات، {{بنز|مەقدۆنیای باکوور|en|North Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}} لە ڕۆژھەڵات و {{بنز|یۆنان|en|Greece|lt=یۆنان}} لە باشوور. بە ڕووبەری {{Convert|28748|sqkm|abbr=on}}، خاوەنی کۆمەڵێک مەرجی جیاوازی کەشوھەوا، جیوۆلۆجی، ھایدرۆلۆجی و مۆرفۆلۆجییە. دیمەنە سروشتییەکانی ئەلبانیا لە شاخە سەرکەشە بەفرپۆشەکانی {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Accursed Mountains|lt=ئەپڵەکانی ئەلبانیا}} و {{بنز|کۆراب|en|Korab|lt=کۆراب}}، {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Central Mountain Range, Albania#Skanderbeg Mountains|lt=سکاندەربێگ}}، {{بنز|پیندۆس|en|Pindus|lt=پیندۆس}} و {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=سیراونیان}}ەوە دەست پێ دەکات تا دەکاتە دەشتاییە زەویە بەپێتەکانی کەناراوەکان کە لە کەناراوەکانی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=یۆنیان}}ەوە درێژ دەبنەوە. {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} پایتەخت و گەورەترین شاری وڵاتەکەیە، کە بەدوایدا شارەکانی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}}، {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}}، و {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Shkodër|lt=ئیشکۆدرا}} دێن. ئەلبانیا لەلایەن چەندین {{بنز|پێڕستی گەلانی ئیلیری|en|List of Illyrian peoples and tribes|lt=ھۆزی ئیلیرییەوە}} ئاوەدان کرابوو، لەنێویاندا {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}}، {{بنز|بیلیۆنەکان|en|Bylliones|lt=بیلیۆنەکان}}، {{بنز|داساریتی|en|Dassaretii|lt=داساریتی}}، {{بنز|ئەنکێلی|en|Enchele|lt=ئەنکێلی}}، و {{بنز|تاولانتی|en|Taulantii|lt=تاولانتییەکان}}، ھەروەھا {{بنز|کاوونییەکان|en|Chaonians|lt=کاوونییەکان}} کە لە باشووری ڕۆژئاوادا نیشتەجێ بووبوون. چەندین کۆلۆنی لەلایەن یۆنانییە کۆنەکانەوە لەسەر کەناراوەکانی ئەلبانیا دامەزرێنران، کە دیارترینیان {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} بوو. {{بنز|شانشینی ئیلیریا|en|Illyrian kingdom|lt=ئیلیرییەکان}} دەسەڵاتی باڵادەست بوون لە ئەلبانیا پێش {{بنز|سەرھەڵدانی مەقدۆنیا|en|rise of Macedon|lt=سەربڵندبوونی مەقدۆنیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Howe|یەکەم=T.|chapter=Plain tales from the hills: Illyrian influences on Argead military development|editor-last1=Müller|editor-first1=S.|editor-last2=Howe|editor-first2=Tim|editor-last3=Bowden|editor-first3=H.|editor-last4=Rollinger|editor-first4=R. |سەردێڕ=The History of the Argeads: New Perspectives |بڵاوکەرەوە=Wiesbaden|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٣٤٤٧١٠٨٥١٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=3_S_swEACAAJ|پەڕە=١٠٨}}</ref> دوای {{بنز|شەڕەکانی ئیلیریا|en|Illyrian Wars|lt=شەڕەکانی ئیلیریا}}، ئەلبانیا خرایە سەر {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Roman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی}} و دوای {{بنز|دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Fall of the Western Roman Empire|lt=دابەشبوونی ئیمپراتۆریەتەکە}} لەناو {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|en|Byzantine Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتیدا}} مایەوە. لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، چەندین {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینی ئەلبانی}} سەریان ھەڵدا، لەوانە {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}}، {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیا}}، {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} و {{بنز|ئەلبانیای ڤێنیسی|en|Albania Veneta|lt=ئەلبانیای ڤێنیسی}}. لە سەدەی ١٥ھەمدا، ئەلبانیا بووە ناوەندی بەرەنگاربوونەوەی {{بنز|شەڕەکانی عوسمانی لە ئەورووپا|en|Ottoman wars in Europe|lt=پەرەسەندنی عوسمانییەکان}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ}}، کە ھەڵمەتە سەربازییەکانی بۆ زیاتر لە دوو دەیە ڕێگرییان لە پێشڕەوییەکانی عوسمانی کرد. ھەرچەندە خرایە سەر {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}}، ئەلبانیا مۆرك و ناسنامەی جیاوازی ڕۆشنبیری و کۆمەڵایەتیی خۆی لە ماوەی چوار سەدە لە دەسەڵاتی بێگانە پاراست، کە لە سەدەی ١٩ھەمدا گەیشتە لووتکە لە ڕێگەی {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian National Awakening|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانییەوە}}. ئەلبانیا لە ساڵی ١٩١٢دا {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=سەربەخۆیی خۆی ڕاگەیاند}}، کە دواتر سەدەی ٢٠ھەمی ئاڵۆزی بەخۆیەوە بینی بە پاشایەتی، داگیرکاریی بێگانە لە کاتی ھیچکامی شەڕە جیھانییەکاندا، و {{بنز|کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|People's Socialist Republic of Albania|lt=ڕژێمێکی کۆمۆنیستی}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}}دا.<ref name=zolo2002>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zolo |یەکەم=D. |سەردێڕ=Invoking Humanity: War, Law and Global Order |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=t7KNgpZRnM8C&q=Albania+nazi+protectorate&pg=PA181 |بڵاوکەرەوە=Continuum International Publishing Group |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٠٢|پەڕە=١٨٠|ژپنک=٩٧٨٠٨٢٦٤٥٦٥٦٤}}</ref> لە کاتی سەربەخۆیی خۆییەوە لە ساڵی ١٩١٢، ئەلبانیا تووشی چەندین گۆڕانکاریی سیاسی بووە، و لە {{بنز|پاشایەتی|en|monarchy|lt=پاشایەتییەوە}} گوازراوەتەوە بۆ ڕژێمێکی {{بنز|کۆمۆنیزم|en|Communism|lt=کۆمۆنیستی}} پێش ئەوەی ببێتە {{بنز|دەوڵەتی سەربەخۆ|en|sovereign state|lt=کۆمارێکی}} {{بنز|کۆماری پەرلەمانی|en|parliamentary republic|lt=پەرلەمانیی}} {{بنز|کۆماری دەستووری|en|constitutional republic|lt=دەستووری}}. پەیڕەو لە {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستوورێک}} دەکات کە پێشینەی بە جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان داوە، پەیکەری سیاسیی وڵاتەکە پێکھاتووە لە {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=پەرلەمان}}، {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمارێکی}} ڕێوڕەسمی، {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیرانێکی}} جێبەجێکار و پلەبەندیی دادگاکان. ئەلبانیا {{بنز|وڵاتێکی لەحالەتەشەنەسەندندا|en|developing country|lt=وڵاتێکی لەپەرەسەندندایە}} کە خاوەنی {{بنز|پێڕستی وڵاتان بەپێی دراوی نەتەوەیی بەپێی سەرانە|en|List of countries by GNI (nominal, Atlas method) per capita#Upper-middle-income group|lt=ئابوورییەکی داهات مامناوەندی سەرووە}} لە {{بنز|ئابووریی ئەلبانیا|en|Economy of Albania|lt=ئابووریی ئەلبانیادا}} کە زیاتر پشتی بە کەرتی خزمەتگوزاری بەستووە، ھاوکات پیشەسازیی دروستکردن و {{بنز|گەشتوگوزار لە ئەلبانیا|en|Tourism in Albania|lt=گەشتوگوزار}}، کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا ڕایەڵی زیاتر لە ١١ ملیۆن سەردانکەری کردووە، ڕۆڵێکی بەرچاو دەگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=http://data.worldbank.org/country/albania/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=The World Bank |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140921063450/http://data.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> {{بنز|بازرگانیی بەقاچاخھێنانی دەرمانە نایاساییەکان لە ئەلبانیا|en|illegal drug trade in Albania|lt=بازرگانیی نایاسایی دەرمان لە ئەلبانیا}} ساڵانە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی دەخاتە ناو ئابووریی وڵاتەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=[[United Nations Office on Drugs and Crime]] |سەردێڕ=Opiates and Methamphetamine Trafficking on the Balkan Route: Drug Flows, Illicit Incomes and Illicit Financial Flows |ناونیشان=https://www.unodc.org/documents/data-and-analysis/IFF/2025/Balkan_Route.pdf}}</ref> دوای ھەڵوەشاندنەوەی سیستمی کۆمۆنیستی، وڵاتەکە لە {{بنز|ئابووریی ئاراستەکراو|en|Planned economy|lt=پلانڕێژیی ناوەندییەوە}} گوازراوەتەوە بۆ {{بنز|بازاڕی ئازاد|en|Open market|lt=ئابوورییەکی بازاڕی}} {{بنز|ئابووریی بازاڕ|en|market economy|lt=ئازاد}}. ھاووڵاتیانی ئەلبانیا دەستگەیشتنیان بە {{بنز|چاودێریی تەندروستیی جیھانی|en|universal health care|lt=چاودێریی تەندروستیی گشتی}} و پەروەردەی سەرەتایی و ناوەندیی خۆڕایی ھەیە. وڵاتەکە کاندیدێکی فەرمییە بۆ ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا، و لە ساڵی ٢٠٢٢ەوە لە {{بنز|چوونەناو یەکێتیی ئەورووپای ئەلبانیا|en|Accession of Albania to the European Union|lt=گفتوگۆکانی چوونەناوەوەدایە}}. {{TOC limit|3}} {{anchor|Etymology|Toponymy|Names}} == ڕەچەڵەکی ناو == ڕەچەڵەکی ناوی "ئەلبانیا" دەکرێت بگەڕێنرێتەوە بۆ {{بنز|لاتینیی سەدەکانی ناوەڕاست|en|medieval Latin|lt=لاتینیی سەدەکانی ناوەڕاست}} و پەیوەندیی بە {{بنز|ھۆزی ئیلیری|en|Illyrian tribe|lt=ھۆزی ئیلیریی}} {{بنز|ئەلبانی (ھۆزی ئیلیری)|en|Albani (Illyrian tribe)|lt=ئەلبانییەوە}} ھەیە. ئەم پەیوەندییە زیاتر بە نووسینەکانی جوگرافیناسی یۆنانی کۆن {{بنز|پتۆلەمایۆس|en|Ptolemy|lt=پتۆلەمایۆس}} لە سەدەی ٢ی زاینیدا پشتڕاست دەکرێتەوە، کە تێیدا ئاوەدانیی {{بنز|ئەلبانۆپۆلیس|en|Albanopolis|lt=ئەلبانۆپۆلیسی}} گرتووەتە خۆ کە کەوتبووە باکووری ڕۆژھەڵاتی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}}.<ref>Madrugearu A, Gordon M. The wars of the [[Balkan Peninsula]]. Rowman & Littlefield, 2007. p. 146.</ref><ref>{{Barrington Atlas|map=49}}</ref> بوونی ئاوەدانییەکی سەدەکانی ناوەڕاست بە ناوی {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=ئەلبانۆن}} یان ئاربانۆن ئاماژە بە ئەگەری بەردەوامیی مێژوویی دەکات. پەیوەندیی ورد لە نێوان ئەم ئاماژە مێژووییانە و پرسیار لەسەر ئەوەی ئایا ئەلبانۆپۆلیس هاومانای ئاربانۆن بووە یان نا، وەک بابەتێکی گەنگەشەی زانستی دەمێنێتەوە.<ref>The Illyrians by J. J. Wilkes, 1992, {{ISBN|978-0-631-19807-9}}, page 279,"We cannot be certain that the Arbanon of Anna Comnena is the same as Albanopolis of the Albani, a place located on the map of Ptolemy (3.12)"</ref> مێژوونووسی بێزەنتی {{بنز|مایکڵ ئاتالیاتێس|en|Michael Attaliates|lt=مایکڵ ئاتالیاتێس}}، لە گێڕانەوە مێژوویییەکەی سەدەی ١١یەمیدا، یەکەم ئاماژەی بێگومان بۆ ئەلبانییەکان دەخاتە ڕوو، کاتێک وەک بەشداربوویەک لە ڕاپەڕینێک دژ بە {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیە}} لە ساڵی ١٠٧٩دا ناویان دەبات.<ref name="MadgearuGordon25b">{{harvnb|Madgearu|Gordon|2008|p=25}}. "It is still disputed by scholars that those Albanoi from 1042 were Normans from Sicily, [Southern Italy], or if they are in fact the Albanoi [a large clan of that belongs to the many clans of Albanians] found in Albanian lands during this time frame."</ref> ھەروەھا ئەو ئاربانیتایەکان وەک ژێردەستەی {{بنز|دووکی دوورازۆ|en|Duke of Durazzo (title)|lt=دووکی دیرکیۆم}} دیاری دەکات.<ref>Robert Elsei. ''The Albanian lexicon of Dion Von Kirkman. Earliest reference to the existence of the Albanian language'', pp. 113–122.</ref> لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، ئەلبانیا بە {{lang|sq|Arbëri|i=yes}} یان {{lang|sq|Arbëni|i=yes}} لەلایەن دانیشتووانەکەیەوە ئاماژەی پێ دەکرا، کە خۆیان وەک {{lang|sq|Arbëreshë|i=yes}} یان {{lang|sq|Arbëneshë|i=yes}} دەناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.pinocacozza.it/|سەردێڕ=pinocacozza.it|وێبگە=pinocacozza.it|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191230223257/http://www.pinocacozza.it/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانییەکان دەستەواژەکانی {{lang|sq|Shqipëri|i=yes}} یان {{lang|sq|Shqipëria|i=yes}} بۆ وڵاتەکەیان بەکار دێنن، کە دەستەواژەگەلێکن ڕەچەڵەکی مێژوویییان دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی ١٤ھەم.<ref name=Matasović>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Matasović|یەکەم=Ranko|ساڵ=٢٠١٩|سەردێڕ=A Grammatical Sketch of Albanian for Students of Indo European|ناونیشان=http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://mudrac.ffzg.unizg.hr/~rmatasov/Albanian.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|شوێن=Zagreb|بڵاوکەرەوە=Ranko Matasovic|پەڕە=٣٩}}</ref> بەڵام تەنھا لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٧ھەم و سەرەتای سەدەی ١٨ھەمدا ئەم دەستەواژانە بە ھێواشی لە شوێنی {{lang|sq|Arbëria|i=yes}} و {{lang|sq|Arbëreshë|i=yes}} لای ئەلبانییەکان جێگیر بوون.<ref name=Matasović /><ref name=Lloshi>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lloshi |یەکەم=Xhevat |chapter=Albanian |editor1-last=Hinrichs |editor1-first=Uwe |editor2-last=Büttner |editor2-first=Uwe |سەردێڕ=Handbuch der Südosteuropa-Linguistik |ساڵ=١٩٩٩|شوێن=Wiesbaden |بڵاوکەرەوە=Otto Harrassowitz Verlag |ژپنک=٩٧٨٣٤٤٧٠٣٩٣٩٠|chapter-url=https://books.google.com/books?id=Phyvk2tPaYQC |پەڕە=٢٧٧}}</ref> ئەم دوو دەربڕینە بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک ھێمای "منداڵانی ھەڵۆکان" و "زەوی ھەڵۆکان" تێدەگەیەنرێن.<ref>Kristo Frasheri. ''History of Albania (A Brief Overview)''. Tirana, 1964.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf |سەردێڕ=The Albanian Language |دوایین=Lloshi |یەکەم=Xhevat |بڵاوکەرەوە=United Nations Development Programme |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110709114947/http://mirror.undp.org/albania/download/pdf/albanian.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> == مێژوو == === پێش مێژوو === [[File:Kamenicë Tumulus, Albania 2018 02.jpg|thumb|right|پاشماوەکانی {{بنز|گردەگۆڕی کامێنیسا|en|Kamenica Tumulus|lt=گردەگۆڕی کامێنیسا}} لە {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|county of Korçë|lt=پارێزگای کۆرچێ}}]] نیشتەجێبوونی سەردەمی بەردینی ناوەڕاست (مێزۆلیتیک) لە ئەلبانیا لە چەندین شوێنی کراوەدا کە نزیک بوون لە کەناراوەکانی ئادریاتیک و لە ئەشکەوتەکاندا سەلمێنراوە. کەلوپەلەکانی مێزۆلیتیک کە لە ئەشکەوتێکی نزیک زارێ دۆزراونەتەوە، کەلوپەلی {{بنز|بەردی چەقماخ|en|flint|lt=چەقماخ}} و {{بنز|یاشم|en|jasper|lt=یاشم}} لەگەڵ ئێسکە بەبەردبووەکانی ئاژەڵان لەخۆ دەگرن، لە کاتێکدا دۆزراوەکانی کێوی دایت ئامرازەکانی ئێسک و بەرد لەخۆ دەگرن کە ھاوشێوەی کلتوری {{بنز|کلتوری ئۆریگناسیان|en|Aurignacian culture|lt=ئۆریگناسیانن}}.<ref name="Prendi">F. Prendi, "The Prehistory of Albania", ''The Cambridge Ancient History'', 2nd edn., vol. 3, part 1: ''[https://books.google.com/books?id=vXljf8JqmkoC&pg=PA187 The Prehistory of the Balkans; and the Middle East and the Aegean World, Tenth to Eighth Centuries B.C.]'', ed. John Boardman et al. (Cambridge: Cambridge UP, 1982), 189–90.</ref> سەردەمی {{بنز|نیۆلیتیک|en|Neolithic|lt=نوێبەردین (نیۆلیتیک)}} لە ئەلبانیا لە دەوروبەری ٧٠٠٠ی پێش زایین دەستی پێکرد و لەو دۆزراوانەدا سەلمێنراوە کە ئاماژە بە ماڵیکردنی مەڕ و بزن و کشتوکاڵی بچووک دەکەن. بەشێک لە دانیشتووانی نیۆلیتیک لەوانەیە ھەمان دانیشتووانی مێزۆلیتیکی باشووری بەڵکان بووبن، وەک لە ئەشکەوتی {{بنز|کۆنیسپۆل|en|Konispol|lt=کۆنیسپۆل}}، کە چینەکانی مێزۆلیتیک ھاوکاتن لەگەڵ دۆزراوەکانی نیۆلیتیکی پێشگۆزەگەری. کلتوری {{بنز|گۆزەگەریی کاردیۆم|en|Cardium pottery|lt=گۆزەگەریی کاردیۆم}} لە کەناراوەکانی ئەلبانیا و لە سەرانسەری ئادریاتیک لە دوای ٦٥٠٠ی پێش زایین دەردەکەوێت، لە کاتێکدا ئاوەدانییەکانی ناوخۆ بەشدارییان لە پرۆسەی دروستبوونی {{بنز|کلتوری ستارچێڤۆ|en|Starčevo culture|lt=کلتوری ستارچێڤۆدا}} کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Bunguri |یەکەم١=Adem |سەردێڕ=Different models for the Neolithisation of Albania |journal=Documenta Praehistorica |ڕێکەوت=٢٠١٤|بەرگ=٣٢|ناونیشان=https://www.academia.edu/51430439}}</ref> کانەکانی {{بنز|قیڕی قەترانی|en|bitumen|lt=قیڕی}} ئەلبانی لە {{بنز|سێلینیسا|en|Selenicë|lt=سێلینیسا}} بەڵگەی پێشوەختە لەسەر بەکارھێنانی قیڕ لە ئەورووپا دابین دەکەن، کە دەگەڕێتەوە بۆ کۆتاییەکانی نیۆلیتیکی ئەلبانیا (لە ٥٠٠٠ی پێش زایینەوە)، کاتێک کۆمەڵگە خۆجێییەکان وەک ڕەنگ بۆ ڕازاندنەوەی سەر سیرامیک، {{بنز|دژەئاوکەردن|en|waterproofing|lt=دژەئاوکردن}}، و {{بنز|ماددەی لکێنەر|en|adhesive|lt=ماددەی لکێنەر}} بۆ چاککردنەوەی قاپە شکاوەکان بەکاریان دەھێنا. قیڕی سێلینیسا لە سەرەتای ھەزارەی ٥ەمی پێش زایینەوە بەرەو ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا ڕوانراوە. یەکەم بەڵگە لەسەر ھەناردەکردنی بازرگانیی دەریایی لە نیۆلیتیک و سەردەمی بڕۆنز لە باشووری {{بنز|ئیتاڵیا|en|Italy|lt=ئیتاڵیاوە}} دێت. قیڕی کوالێتی بەرزی سێلینیسا لە سەرانسەری سەردەمە مێژوویییەکاندا لە کۆتاییەکانی سەردەمی نیۆلیتیکەوە تا ئەمڕۆ بەکارھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Connan |یەکەم١=J. |دوایین٢=Elezi |یەکەم٢=G. |دوایین٣=Engel |یەکەم٣=M.H. |دوایین٤=Zumberge |یەکەم٤=A. |سەردێڕ=Natural asphalt on Late Neolithic (5000 – 4500 BCE) potsherds from southeastern Albania: A geochemical study |journal=Journal of Archaeological Science: Reports |بەرگ=٥٣|ساڵ=٢٠٢٤|پەڕەکان=٢–٣, ١١|article-number=104343 |bibcode=2024JArSR..53j4343C |issn=2352-409X |eissn=2352-4103 |doi=10.1016/j.jasrep.2023.104343 |doi-access=free}}</ref> {{بنز|کۆچی ھیندۆئەورووپییەکان|en|Indo-European migrations|lt=ھیندۆئەورووپیبوونی}} ئەلبانیا لە چوارچێوەی ھیندۆئەورووپیبوونی بەڵکانی ڕۆژئاوادا لە دوای ٢٨٠٠ی پێش زایینەوە دەستی پێکرد. بوونی {{بنز|گردەگۆڕ|en|Tumulus|lt=گردەگۆڕەکانی}} سەردەمی بڕۆنزی سەرەتایی لە نێزیکایەتیی {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیای دواتر}} دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦٧٩±١٧٤ پێش زایین. ئەم گردەگۆڕانە سەر بە دەربڕینی باشووری کلتوری ئادریاتیک-لیوبلیانان (کە پەیوەندیدارە بە {{بنز|کلتوری سێتینا|en|Cetina culture|lt=کلتوری سێتینای دواتر}})، کە بەرەو باشوور بە درێژایی ئادریاتیک لە باکووری بەڵکانەوە گوازراونەتەوە. ھەمان کۆمەڵگە گردی ھاوشێوەیان لە مۆنتینیگرۆ (ڕاکیچا کوچی) و باکووری ئەلبانیا (شتۆج) دروست کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Govedarica |یەکەم١=Blagoje |سەردێڕ=The Stratigraphy of Tumulus 6 in Shtoj and the Appearance of the Violin Idols in Burial Complexes of the South Adriatic Region |journal=Godišnjak Centra za balkanološka ispitivanja |ڕێکەوت=٢٠١٦|issue=45 |پەڕەکان=٢٢–٢٥|ناونیشان=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=528608 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|issn=0350-0020 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230107183524/https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=528608 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم دۆزراوەی {{بنز|شوێنەوارناسیی بۆماوەیی|en|Archaeogenetics|lt=شوێنەوارناسیی بۆماوەیی}} پەیوەندیدار بە ھیندۆئەورووپیبوونی ئەلبانیا پیاوێک لەخۆ دەگرێت کە زیاتر ڕەچەڵەکی {{بنز|شوانکارەکانی دەشتی ڕۆژئاوا|en|Western Steppe Herders|lt=شوانکارەکانی دەشتی ڕۆژئاوای}} ھەیە و لە گردەگۆڕێکی باکووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا نێژراوە، کە دەگەڕێتەوە بۆ ٢٦٦٣–٢٤٧٢ پێش زایین.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Lazaridis |یەکەم١=Iosif |دوایین٢=Alpaslan-Roodenberg |یەکەم٢=Songül |display-authors=et al. |سەردێڕ=The genetic history of the Southern Arc: A bridge between West Asia and Europe |journal=Science |بەرگ=٣٧٧|issue=6609 |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|پەڕە=٢٩|وتەگێڕانەوە=: Supplementary Materials |pmid=٣٦٠٠٧٠٥٥|pmc=١٠٠٦٤٥٥٣|s2cid=251843620 |doi=10.1126/science.abm4247 |bibcode=2022Sci...377m4247L | issn = 0036-8075}}</ref> لە سەردەمی بڕۆنزی ناوەڕاستدا، شوێن و دۆزراوەکانی کلتوری سێتینا لە ئەلبانیا دەردەکەون. کلتوری سێتینا بەرەو باشوور لە سەرانسەری ئادریاتیک لە {{بنز|دۆڵی سێتینا|en|Cetina|lt=دۆڵی سێتینای}} {{بنز|دالماتیا|en|Dalmatia|lt=دالماتیاوە}} گوازراوەتەوە. لە ئەلبانیا، دۆزراوەکانی سێتینا لە دەوری باشووری {{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake Shkodër|lt=دەریاچەی ئیشکۆدرا}} کۆبووبوونەوە و بە شێوەیەکی تایبەت لە گۆڕستانە گردییەکاندا دەردەکەون، وەک لە شکڕێل و شتۆج، و قەڵا گردییەکان وەک گاژتان (ئیشکۆدرا)، ھەروەھا لە شوێنە ئەشکەوتییەکان وەک بلاز، نێزیر، و کەپوتا (ناوەڕاستی ئەلبانیا) و شوێنە دەریاچەیییەکان وەک سوڤیان (باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Gori |یەکەم١=Maja |دوایین٢=Recchia |یەکەم٢=Giulia |دوایین٣=Tomas |یەکەم٣=Helen |سەردێڕ=The Cetina phenomenon across the Adriatic during the 2nd half of the 3rd millennium BC: new data and research perspectives |journal=38° Convegno Nazionale Sulla Preistoria, Protostoria, Storia della Daunia |ڕێکەوت=٢٠١٨|پەڕە=٢٠١|ناونیشان=https://www.academia.edu/36936788 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230415002003/https://www.academia.edu/36936788 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === سەردەمی کۆن === [[File:The City and the Prokletije from the castle.jpg|thumb|شاری {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Scodra|lt=ئیشکۆدرا}} کە لە سەدەی ٤ی پێش زایین دامەزراوە، پایتەختی {{بنز|شانشینی ئیلیریا|en|Illyrian kingdom|lt=شانشینی ئیلیریی}} {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}} و {{بنز|لابەیاتای|en|Labeatae|lt=لابەیاتای}} بوو.]] خاکی گرتراوەی ئەلبانیا لە مێژوودا لەلایەن {{بنز|گەلانی ھیندۆئەورووپی سەرەتایی|en|Proto-Indo-Europeans|lt=گەلانی ھیندۆئەورووپییەوە}} ئاوەدان کرابوو، لەنێویاندا چەندین ھۆزی {{بنز|پێڕستی گەلانی ئیلیری|en|Illyrian tribes|lt=ئیلیری}} و {{بنز|ئیپیرۆس (دەوڵەتی کۆن)|en|Epirus (ancient state)|lt=ئیپیرۆتی}}. ھەروەھا چەندین {{بنز|کۆلۆنیکردنی یۆنانی|en|Greek colonization|lt=کۆلۆنیی یۆنانی}} ھەبوون. ئەو خاکەی کە وەک {{بنز|ئیلیریا|en|Illyria|lt=ئیلیریا}} ئاماژەی پێ دەکرا تا ڕادەیەک لەگەڵ ناوچەی ڕۆژھەڵاتی {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}} لە {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}} دەگونجا، کە لە باشوورەوە تا دەمی ڕووباری {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosë|lt=ڤجۆسە}} درێژ دەبۆوە.<ref>The Illyrians (The Peoples of Europe) by John Wilkes, 1996, {{ISBN|978-0-631-19807-9}}, page 92, "Appian's description of the Illyrian territories records a southern boundary with Chaonia and Thesprotia, where ancient Epirus began south of river Aoous (Vjose)" [https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C&pg=PR20 also map]</ref><ref>Cambridge University Press. [https://books.google.com/books?id=0qAoqP4g1fEC&pg=PA266 ''The Cambridge ancient history'']. 2000. {{ISBN|0-521-23447-6}}, page 261,"...&nbsp;down to the mouth of Aous"</ref> یەکەم گێڕانەوەی گرووپە ئیلیرییەکان لە {{بنز|پێریپلۆسی دەریای ئەوکساین|en|Periplus of the Euxine Sea|lt=پێریپلۆسی دەریای ڕەشەوە}} دێت، کە دەقێکی یۆنانییە لە سەدەی ٤ی پێش زاییندا نووسراوە.<ref name=wilkes/> {{بنز|بریجەکان|en|Bryges|lt=بریجەکانیش}} لە ناوەڕاستی ئەلبانیا ئامادەیییان ھەبوو، لە کاتێکدا باشوور لەلایەن {{بنز|کاوونییەکان|en|Chaonians|lt=کاوونییە}} ئیپیرۆتییەکانەوە ئاوەدان کرابوو، کە پایتەختەکەیان لە {{بنز|فۆینیس|en|Phoenice|lt=فۆینیس}} بوو.<ref name=wilkes/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Boardman|یەکەم١=John|دوایین٢=Hammond|یەکەم٢=Nicholas Geoffrey Lemprière|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History: The Expansion of the Greek World, Eighth to Six Centuries B.C|شوێن=Cambridge, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٨٢|ژپنک=٠-٥٢١-٢٣٤٤٧-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=0qAoqP4g1fEC |پەڕە=٢٨٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lewis|یەکەم١=David Malcolm|دوایین٢=Boardman|یەکەم٢=John|سەردێڕ=The Cambridge Ancient History, Volume 6: The Fourth Century BC|شوێن=Cambridge, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٠-٥٢١-٢٣٣٤٨-٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vx251bK988gC |پەڕەکان=٤٣٠, ٤٣٤}}</ref> کۆلۆنییەکانی تر، وەک {{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} و {{بنز|ئێپیدامنۆس|en|Epidamnos|lt=ئێپیدامنۆس}}، لەلایەن شارە-دەوڵەتە یۆنانییەکانەوە لەسەر کەناراوەکان تا سەدەی ٧ی پێش زایین دامەزرێنران.<ref name=wilkes>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilkes|یەکەم=John|سەردێڕ=The Illyrians|شوێن=Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Blackwell Publishing|ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C |پەڕەکان=٩٤, ٩٦, ١٠٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Nigel Guy|سەردێڕ=Encyclopedia of Ancient Greece|شوێن=New York, New York and Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Routledge (Taylor & Francis)|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-٨٧٣٩٦-٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-aFtPdh6-2QC |پەڕە=٥٩٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Chamoux|یەکەم=François|سەردێڕ=Hellenistic Civilization|شوێن=Oxford, United Kingdom|بڵاوکەرەوە=Blackwell Publishing|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٠-٦٣١-٢٢٢٤٢-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nafU9ADpCwcC|پەڕە=٩٧}}</ref> [[File:Parku Arkeologjik i Apollonisë 04.jpg|thumb|left|{{بنز|ئاپۆلۆنیا (ئیلیریا)|en|Apollonia (Illyria)|lt=ئاپۆلۆنیا}} {{بنز|کۆلۆنییەکانی سەردەمی کۆن#کۆلۆنییە یۆنانییەکان|en|Colonies in antiquity#Greek colonies|lt=کۆلۆنییەکی یۆنانیی}} گرنگ بوو لەسەر کەناراوەکانی {{بنز|ئیلیریا|en|Illyria|lt=ئیلیریا}} بە درێژایی {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}} و یەکێک بوو لە خاڵەکانی ڕۆژئاوای ڕێگەی {{بنز|ڤیا ئێگناتیا|en|Via Egnatia|lt=ڤیا ئێگناتیا}}، کە ڕۆما و {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیەی}} بەستەبووەوە.]] ھۆزی ئیلیریی {{بنز|تاولانتی|en|Taulantii|lt=تاولانتی}} ھۆزێکی بەھێزی ئیلیری بوون لەنێو سەرەتاییترین ھۆزە تۆمارکراوەکان لە ناوچەکەدا. ئەوان لە ناوچەیەکدا دەژیان کە لەگەڵ بەشێکی زۆری ئەلبانیای ئێستادا دەگونجێت. لەگەڵ فەرمانڕەوای دارمانی {{بنز|کلیتوس (کوڕی باردیلیس)|en|Cleitus (son of Bardylis)|lt=کلیتوس}}، {{بنز|گلاوکیاسی تاولانتی|en|Glaucias of Taulantii|lt=گلاوکیاس}}، فەرمانڕەوای شانشینی تاولانتی، دژی {{بنز|ئەلێکساندەری مەزن|en|Alexander the Great|lt=ئەلێکساندەری مەزن}} لە {{بنز|گەمارۆدانی پێلیۆم|en|Siege of Pelium|lt=نەبەردی پێلیۆمدا}} لە ساڵی ٣٣٥ی پێش زاییندا شەڕیان کرد. بە تێپەڕبوونی کات، فەرمانڕەوای مەقدۆنیای کۆن، {{بنز|کاساندەر|en|Cassander|lt=کاساندەری مەقدۆنیا}}، ئاپۆلۆنیای گرت و لە ڕووباری {{بنز|ئیشکومبین|en|Shkumbin|lt=ژێنوسوس (ئیشکومبین)}} لە ساڵی ٣١٤ی پێش زاییندا پەڕییەوە. دوای چەند ساڵێک، گلاوکیاس گەمارۆی ئاپۆلۆنیای دا و کۆلۆنیی یۆنانیی {{بنز|ئێپیدامنۆس|en|Epidamnos|lt=ئێپیدامنۆسی}} دەست بەسەردا گرت.<ref>Justin, ''Epitome'', 17.3</ref> ھۆزی ئیلیریی {{بنز|ئاردیایی|en|Ardiaei|lt=ئاردیایی}}، کە ناوەندەکەی لە مۆنتینیگرۆ بوو، فەرمانڕەوایی زۆربەی خاکی باکووری ئەلبانیای دەکرد. {{بنز|شانشینی ئاردیایی|en|Ardiaean Kingdom|lt=شانشینی ئاردیایییان}} گەیشتە گەورەترین ئاستی خۆی لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|ئاگرۆنی ئیلیریا|en|Agron of Illyria|lt=پاشا ئاگرۆن}}، کوڕی {{بنز|پلێوراتوسی دووەم|en|Pleuratus II|lt=پلێوراتوسی دووەم}}. ئاگرۆن دەسەڵاتی خۆی بۆ سەر ھۆزە ھاوسێییەکانی تریش درێژ کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hammond |یەکەم١=Nicholas Geoffrey Lemprière |دوایین٢=Walbank |یەکەم٢=Frank William |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٢|سەردێڕ=A History of Macedonia: 336–167 B.C. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qpb3JdwuDQIC |بڵاوکەرەوە=Clarendon Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٨١٤٨١٥-٩}}</ref> دوای کۆچی دوایی ئاگرۆن لە ساڵی ٢٣٠ی پێش زاییندا، ھاوسەرەکەی، {{بنز|تەوتا|en|Teuta|lt=تەوتا}}، دەسەڵاتی شانشینی ئاردیایی بەمیرات گرت. ھێزەکانی تەوتا کردەوەکانی خۆیانیان بەرەو باشوورتر بۆ سەر دەریای یۆنیان فراوان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jackson-Laufer |یەکەم=Guida Myrl |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Women Rulers Throughout the Ages: An Illustrated Guide |ناونیشان=https://archive.org/details/isbn_9791576070917 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |پەڕەکان=[https://archive.org/details/isbn_٩٧٩١٥٧٦٠٧٠٩١٧/page/٣٨٢ ٣٨٢]–٣٨٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٦٠٧-٠٩١-٨}}</ref> لە ساڵی ٢٢٩ی پێش زاییندا، ڕۆما جەنگی دژ بە شانشینەکە ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The History of Rome |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=j74oAAAAYAAJ |بڵاوکەرەوە=D. Appleton & Company |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٨٤٦|پەڕە=٢٥٩}}</ref> بەھۆی تاڵانکردنی بەرفراوانی کەشتییە ڕۆمییەکان. جەنگەکە بە شکستی ئیلیرییەکان لە ساڵی ٢٢٧ی پێش زاییندا کۆتایی ھات. لە کۆتاییدا {{بنز|جێنتیوس|en|Gentius|lt=جێنتیوس}} لە ساڵی ١٨١ی پێش زاییندا شوێنی تەوتای گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Illyrians |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4Nv6SPRKqs8C |بڵاوکەرەوە=Wiley |ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٩|یەکەم=John |دوایین=Wilkes |پەڕە=١٨٩}}</ref> جێنتیوس لە ساڵی ١٦٨ی پێش زاییندا لەگەڵ ڕۆمییەکان تووشی پێکدادان بوو، کە بووە ھۆی دەستپێکردنی {{بنز|شەڕی سێیەمی ئیلیریا|en|Third Illyrian War|lt=شەڕی سێیەمی ئیلیریا}}. ململانێکە بە داگیرکاریی ڕۆمییەکان بۆ سەر ناوچەکە تا ساڵی ١٦٧ی پێش زایین کۆتایی ھات. ڕۆمییەکان ناوچەکەیان بۆ سێ دابەشکاریی کارگێڕی بەش کرد.<ref>Marjeta Šašel Kos, "The Illyrian King Ballaeus – Some Historical Aspects", ''Épire, Illyrie, Macédoine: Mélanges offerts au professeur Pierre Cabanes'', ed. Danièle Berranger (Clermont-Ferrand: Presses Universitaires Blaise Pascal, 2007), 127.</ref> === سەدەکانی ناوەڕاست === [[File:Krujë-KrujaAlbania 2016.jpg|thumb|شاری {{بنز|کرۆیا|en|Krujë|lt=کرۆیا}} پایتەختی {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆن}} بوو لە سەدەکانی ناوەڕاستدا.]] {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|en|Roman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی}} لە ساڵی ٣٩٥دا دوای کۆچی دوایی {{بنز|تیۆدۆسیوسی یەکەم|en|Theodosius I|lt=تیۆدۆسیوسی یەکەم}} دابەش بوو بۆ دوو بەشی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژھەڵات|en|Eastern Roman Empire|lt=ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی ڕۆژئاوا|en|Western Roman Empire|lt=ڕۆژئاوا}}، ئەمەش بەشێک بەھۆی زیادبوونی پەستانی ھەڕەشەکان لە کاتی {{بنز|داگیرکاریی بەربەرەکان|en|Barbarian Invasions|lt=داگیرکاریی بەربەرەکاندا}}. لە سەدەی ٦ەمەوە تا سەدەی ٧ەم، {{بنز|سلاڤەکانی باشوور|en|South Slavs|lt=سلاڤەکان}} لە ڕووباری {{بنز|دانوب|en|Danube|lt=دانوب}} پەڕینەوە و بە شێوەیەکی بەرفراوان یۆنانییە ڕەسەنەکان، ئیلیرییەکان و تراسییەکانیان لە {{بنز|بەڵکان|en|Balkans|lt=بەڵکاندا}} ھەڵلووشی؛ بەم شێوەیە، ئیلیرییەکان بۆ دوا جار لە تۆمارە مێژوویییەکاندا لە سەدەی ٧ەمدا ئاماژەیان پێ کرا.<ref name="BideleuxJeffries2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bideleux|یەکەم١=Robert|دوایین٢=Jeffries|یەکەم٢=Ian|سەردێڕ=Balkans: A Post-Communist History|ناونیشان=https://archive.org/details/balkanspostcommu0000bide|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٥٨٣٢٨-٧|پەڕە=[https://archive.org/details/balkanspostcommu٠٠٠٠bide/page/٢٥ ٢٥]|وتەگێڕانەوە=From AD 548 onward, the lands now known as Albania began to be overrun from the north by ever-increasing&nbsp;...}}</ref><ref name="Schaefer2008">{{بیرخستنەوە|دوایین=Schaefer|یەکەم=Richard T.|سەردێڕ=Encyclopedia of Race, Ethnicity, and Society|ساڵ=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=SAGE Publications|ژپنک=٩٧٨-١-٤١٢٩-٢٦٩٤-٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jscZAQAAIAAJ}}</ref> لە سەدەی ١١ھەمدا، {{بنز|لێکترازانی گەورەی ١٠٥٤|en|Great Schism of 1054|lt=لێکترازانی گەورە}} بە ڕەسمی پچڕانی پەیوەندیی نێوان {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات|en|Eastern Orthodox Church|lt=ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیکی ڕۆژئاوا|en|Western Catholic Church|lt=کەنیسەی کاتۆلیکی ڕۆژئاوای}} چەسپاند، کە لە ئەلبانیادا لە ڕێگەی سەرھەڵدانی باکوورێکی کاتۆلیک و باشوورێکی ئۆرسۆدۆکسەوە ڕەنگی دایەوە. گەلی ئەلبانی لە ڕۆژئاوای {{بنز|دەریاچەی ئۆھرید|en|Lake Ochrida|lt=دەریاچەی ئۆھرید}} و دۆڵی سەرووی {{بنز|ئیشکومبین|en|Shkumbin|lt=ڕووباری ئیشکومبین}}دا نیشتەجێ بوون و {{بنز|میرنشینی ئاربانۆن|en|Principality of Arbanon|lt=میرنشینی ئاربانۆنیان}} لە ساڵی ١١٩٠دا لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|پڕۆگۆن، لۆردی کرۆیا|en|Progon, Lord of Kruja|lt=پڕۆگۆنی کرۆیا}} دامەزراند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Nicol|یەکەم=Donald MacGillivray|سەردێڕ=Studies in late Byzantine history and prosopography|ساڵ=١٩٨٦|بڵاوکەرەوە=Variorum Reprints|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=XnKgAAAAMAAJ&q=Alain+Ducellier|ژپنک=٩٧٨٠٨٦٠٧٨١٩٠٥}}</ref> کوڕەکانی بە ناوەکانی {{بنز|جین پڕۆگۆنی|en|Gjin Progoni|lt=جین پڕۆگۆنی}} و {{بنز|دیمیتریۆ پڕۆگۆنی|en|Demetrio Progoni|lt=دیمیتریۆ پڕۆگۆنی}} شوێنیان گرتەوە. دوای کۆچی دوایی دیمیتریۆ، خاکەکە کەوتە ژێر دەسەڵاتی {{بنز|گریگۆریۆس کامۆناس|en|Gregorios Kamonas|lt=گریگۆریۆس کامۆناسی}} ئەلبانی-یۆنانی و دواتریش لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|گۆلێمی کرۆیا|en|Golem of Kruja|lt=گۆلێمی کرۆیادا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/illyrischalbanis00thaluoft |سەردێڕ=Illyrisch-albanische Forschungen |بڵاوکەرەوە=Duncker & Humblot |دوایین١=Jireček |یەکەم١=Konstantin |دوایین٢=Thopia |ساڵ=١٩١٦|پەڕە=[https://archive.org/details/illyrischalbanis٠٠thaluoft/page/٢٣٩ ٢٣٩]|وتەگێڕانەوە=Griechen Gregorios Kamonas}}</ref><ref name=Abulafia>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bclfdU_2lesC&pg=PA786 |سەردێڕ=The New Cambridge Medieval History: Volume 5, C.1198-c.1300 |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٣٦٢٨٩-٤|دوایین١=Abulafia |یەکەم١=David |دوایین٢=McKitterick |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩|پەڕە=٧٨٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |وتەگێڕانەوە=Greco-Albanian lord Gregorios Kamonas}}</ref><ref name=Genealogist>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=J7pnAAAAMAAJ&q=gregorios+kamonas |سەردێڕ=The Genealogist |ساڵ=١٩٨٠|پەڕە=٤٠}}</ref> لە سەدەی ١٣ھەمدا، میرنشینەکە ھەڵوەشایەوە.<ref name=Clements31>Clements, John (1992), ''Clements encyclopedia of world governments'', Vol. 10. Political Research, Inc. p. 31: "By 1190, Byzantium's power had so receded that the archon Progon succeeded in establishing the first Albanian state of the Middle Ages, a principality"</ref><ref name="PickardÇeliku2008">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pickard |یەکەم١=Rob |دوایین٢=Çeliku |یەکەم٢=Florent |سەردێڕ=Analysis and Reform of Cultural Heritage Policies in South-East Europe |ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Strasbourg |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Publishing |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٧١-٦٢٦٥-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Bi8fjENzJacC |پەڕە=١٦}}</ref><ref name="Norris1993">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Norris |یەکەم=H. T. |سەردێڕ=Islam in the Balkans: religion and society between Europe and the Arab world |ناونیشان=https://archive.org/details/islaminbalkansre00norr |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ساڵ=١٩٩٣|بڵاوکەرەوە=University of South Carolina Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٧٢٤٩-٩٧٧-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/islaminbalkansre٠٠norr/page/٣٥ ٣٥]}}</ref> ئاربانۆن وەک یەکەم پێشنیاری دەوڵەتێکی ئەلبانی ھەژمار دەکرێت، کە پێگەیەکی {{بنز|نیمچەسەربەخۆ|en|semi-autonomous|lt=نیمچەسەربەخۆی}} وەک پەڕگیری ڕۆژئاوای {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|en|Byzantine Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی}} لەژێر دەسەڵاتی بێزەنتییەکانی {{بنز|دووکاس|en|Doukas|lt=دووکاسی}} {{بنز|دەسپۆتاتی ئیپیرۆس|en|Despotate of Epirus|lt=ئیپیرۆس}} یان {{بنز|لاسکاریستەکان|en|Laskaris|lt=لاسکاریستەکانی}} {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی نیسیا|en|Empire of Nicaea|lt=نیسیادا}} ھێشتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pipa |یەکەم١=Arshi |دوایین٢=Repishti |یەکەم٢=Sami |ساڵ=١٩٨٤|سەردێڕ=Studies on Kosova |زنجیرە=East European Monographs #155 |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٨٠٣٣-٠٤٧-٣|پەڕەکان=٧–٨}}</ref> [[File:Venezia_-_Ex_Scola_degli_albanesi_(sec._XV)_-_Foto_Giovanni_Dall%27Orto,_12-Aug-2007_-_11_-_Maometto_II_assedia_Scutari.jpg|thumb|left|نەخشەیەکی بەرزی {{بنز|سکۆلا دێگڵی ئەلبانیزی|en|Scuola degli Albanesi|lt=سکۆلا دێگڵی ئەلبانیزی}} کە یادی {{بنز|گەمارۆدانی ئیشکۆدرا|en|siege of Shkodra|lt=گەمارۆدانی ئیشکۆدرا}} دەکاتەوە. وێنەی {{بنز|سوڵتانی عوسمانی|en|Ottoman Sultan|lt=سوڵتان}} {{بنز|محەممەدی دووەم|en|Mehmet II|lt=محەممەدی دووەم}} دەکێشێت کە گەمارۆی شاری ئەلبانیی ئیشکۆدرا دەدات، کە لەو کاتەدا بەشێک بوو لە {{بنز|کۆماری ڤێنیس|en|Venetian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی ڤێنیسی}}.]] بەرەو کۆتایی سەدەی ١٢ەم و سەرەتای سەدەی ١٣ەم، {{بنز|شانشینی سەرپیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Serbia (medieval)|lt=سڕبەکان}} و {{بنز|کۆماری ڤێنیس|en|Venetian Empire|lt=ڤێنیسییەکان}} دەستیان کرد بە دەستبەسەرداگرتنی خاکەکە.<ref name="Barbarian Invasions">{{بیرخستنەوەی وێب|editor1-last=Zickel |editor1-first=Raymond |editor2-last=Iwaskiw |editor2-first=Walter R. |ساڵ=١٩٩٤|سەردێڕ="The Barbarian Invasions and the Middle Ages," Albania: A Country Study |ناونیشان=http://countrystudies.us/albania/15.htm |ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211124100556/http://countrystudies.us/albania/15.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ڕەچەڵەکی نەتەوەیی|en|ethnogenesis|lt=پەرەسەندنی ڕەچەڵەکی}} ئەلبانییەکان نادیارە؛ بەڵام یەکەم ئاماژەی بێگومان بۆ ئەلبانییەکان لە تۆمارە مێژوویییەکاندا دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٠٧٩ یان ١٠٨٠ لە بەرھەمێکی {{بنز|مایکڵ ئاتالیاتێس|en|Michael Attaleiates|lt=مایکڵ ئاتالیاتێسدا}}، کە ئاماژەی بە {{بنز|ئەلبانۆی|en|Albanoi|lt=ئەلبانۆی}} کردووە وەک بەشداربوویەک لە ڕاپەڕینێک دژ بە {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Madgearu|یەکەم١=Alexandru|دوایین٢=Gordon|یەکەم٢=Martin|سەردێڕ=The wars of the Balkan Peninsula: Their medieval origins|ساڵ=٢٠٠٨|شوێن=Lanham|بڵاوکەرەوە=Scarecrow Press|ناونیشان=https://archive.org/details/warsofbalkanpeni0000madg|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|پەڕە=[https://archive.org/details/warsofbalkanpeni٠٠٠٠madg/page/٤٣ ٤٣]|وتەگێڕانەوە=Albanoi.|ژپنک=٩٧٨٠٨١٠٨٥٨٤٦٦}}</ref> لەم خاڵەدا، ئەلبانییەکان بە تەواوی مەسیحی ببوون. دوای ھەڵوەشاندنەوەی ئاربانۆن، {{بنز|شارلی یەکەمی ئەنجۆ|en|Charles I of Anjou|lt=شارلی یەکەمی ئەنجۆ}} ڕێککەوتنێکی لەگەڵ فەرمانڕەوا ئەلبانییەکاندا ئیمزا کرد، بەڵێنی دا کە پارێزگاری لەوان و ئازادییە کۆنەکانیان بکات. لە ساڵی ١٢٧٢دا، ئەو {{بنز|شانشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Kingdom of Albania (medieval)|lt=شانشینی ئەلبانیای}} دامەزراند و ناوچەکانی لە {{بنز|دەسپۆتاتی ئیپیرۆس|en|Despotate of Epirus|lt=دەسپۆتاتی ئیپیرۆس}} سەندەوە. شانشینەکە داوای سەرجەم خاکی ناوەڕاستی ئەلبانیای دەکرد لە {{بنز|دوورێس|en|Dyrrhachium|lt=دیرکیۆمەوە}} بە درێژایی کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک تا دەکاتە {{بنز|بوترینت|en|Butrint|lt=بوترینت}}. پەیکەری سیاسیی کاتۆلیکی بنەمایەک بوو بۆ پلانەکانی پاپا بۆ بڵاوکردنەوەی {{بنز|کەنیسەی کاتۆلیک|en|Catholic Church|lt=کاتۆلیکیزم}} لە نیمچەدوورگەی بەڵکاندا. ئەم پلانە ھەروەھا پشتیوانیی {{بنز|ھێلین لە ئەنجۆ|en|Helen of Anjou, Queen of Serbia|lt=ھێلینی ئەنجۆیان}} بەدەستھێنا. نزیکەی ٣٠ کەنیسە و دێری کاتۆلیکی لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ئەودا دروست کران، بەتایبەتی لە باکووری ئەلبانیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Regnum Albaniae, the Papal Curia, and the Western Visions of a Borderline Nobility |دوایین=Etleva |یەکەم=Lala |بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ساڵ=٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.etd.ceu.hu/2009/mphlae01.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.etd.ceu.hu/2009/mphlae01.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ململانێی ناوخۆیی دەسەڵات لەناو ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتیدا لە سەدەی ١٤ھەمدا ڕێگەی بە بەھێزترین فەرمانڕەوای سەدەکانی ناوەڕاستی سڕبەکان، {{بنز|ستێفان دوشان|en|Stefan Dušan|lt=ستێفان دوشان}}، دا کە {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی سڕبی|en|Serbian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتێکی تەمەنکورت}} دامەزرێنێت کە سەرجەم ئەلبانیای جگە لە دوورێس لەخۆ دەگرت.<ref name="Barbarian Invasions"/> [[File:Albanian Principalities, ca. 1390 (modern Albania).png|thumb|میرنشینەکانی ئەلبانیا، {{Circa|1390}}، بێجگە لە {{بنز|دەسپۆتاتی ئارتا|en|Despotate of Arta|lt=دەسپۆتاتی ئارتا}}]] لە ساڵی ١٣٦٧دا، فەرمانڕەوا ئەلبانییەکان {{بنز|دەسپۆتاتی ئارتا|en|Despotate of Arta|lt=دەسپۆتاتی ئارتایان}} دامەزراند. لەو ماوەیەدا، چەندین {{بنز|میرنشینەکانی ئەلبانیا|en|Albanian principalities|lt=میرنشینی ئەلبانی}} دامەزرێنران، بەتایبەتی {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا (سەدەکانی ناوەڕاست)|en|Principality of Albania (medieval)|lt=میرنشینی ئەلبانیا}}، {{بنز|میرنشینی کاستریۆتی|en|Principality of Kastrioti|lt=میرنشینی کاستریۆتی}}، {{بنز|گوندنشینی بێرات|en|Lordship of Berat|lt=گوندنشینی بێرات}}، و {{بنز|میرنشینی دوکاگجینی|en|Principality of Dukagjini|lt=میرنشینی دوکاگجینی}}. لە نیوەی یەکەمی سەدەی ١٥ھەمدا، {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} زۆربەی ئەلبانیای داگیر کرد، و {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} لەژێر فەرمانڕەوایی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=ئەسکەندەر بەگدا}} ڕێکخرا، کە بووە قارەمانی نیشتمانیی مێژووی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Qeriqi |یەکەم=Ahmet |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Gjergj Kastrioti-Skënderbeu, heroi kombëtar dhe personaliteti më i njohur i Shqipërisë |ناونیشان=https://www.radiokosovaelire.com/gjergj-kastrioti-skenderbeu-heroi-kombetar-dhe-protagonisti-njohur-shqiperise-2/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Radio Kosova e Lirë |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gjergj Kastrioti Skënderbeu - heroi kombëtar i shqiptarëve |ناونیشان=https://www.archivioradiovaticana.va/storico/2010/01/17/gjergj_kastrioti_sk%C3%ABnderbeu_-_heroi_komb%C3%ABtar_i_shqiptar%C3%ABve/alb-349788 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.archivioradiovaticana.va}}</ref> ==== ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ==== {{multiple image | align = left | total_width = 230 | image_style = border:none; | image1 = Skanderbeg by Antonio Maria Crespi.jpg | alt1 = جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ | caption1 = دوای خزمەتکردنی {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Ottoman Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} بۆ نزیکەی ٢٠ ساڵ، {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Gjergj Kastrioti Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگ}} هەڵھات و دەستی بە {{بنز|ڕاپەڕینی ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg's rebellion|lt=ڕاپەڕینێک دژ بە ئیمپراتۆریەتەکە}} کرد کە پێشڕەویی عوسمانییەکانی بۆ ناو ئەورووپا بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ ڕاگرت. | image2 = Monvoisin, Raymond - Ali Pacha y Vasiliki -1832 ost 345x272 PalCous frg1.jpg | alt2 = عەلی پاشا تەپەلێنا | caption2 = {{بنز|عەلی پاشا شۆڕشگێڕ|en|Ali Pasha Tepelena|lt=عەلی پاشا تەپەلێنا}} فەرمانڕەوایەکی سەر بە خۆبەڕێوەبەری عوسمانی-ئەلبانی بوو، کە فەرمانڕەوایی {{بنز|پاشالکی یانینا|en|Pashalik of Yanina|lt=پاشالکی یانینای}} دەکرد. }} بە {{بنز|فەتحی قوستەنتینیە|en|fall of Constantinople|lt=کەوتنی قوستەنتینیە}}، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی چووە نێو قۆناغێکی درێژخایەنی داگیرکاری و فراوانخوازیی سەربازییەوە، کە سنوورەکانی بە ھێواشی لە قووڵایی {{بنز|فەتحی عوسمانی لە بەڵکاندا|en|Ottoman conquest of the Balkans|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا}} فراوان ببوونەوە. لە ساڵی ١٣٨٥دا، ئەوان گەیشتنە {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای یۆنیان}}، لە کاتێکدا لە ساڵی ١٤١٥دا، بنکە سەربازییەکانیان لە سراپای {{بنز|باشووری ئەلبانیا|en|Southern Albania|lt=باشووری ئەلبانیادا}} دامەزراند، و لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٤٣١دا زۆربەی ئەلبانیایان داگیر کرد.<ref>{{Cite thesis |last=Licursi |first=Emiddio Pietro |title=Empire of Nations: The Consolidation of Albanian and Turkish National Identities in the Late Ottoman Empire, 1878–1913 |url=https://www.scribd.com/doc/72122169/7/Pashko-Vasa |year=2011 |publisher=Columbia University |location=New York |page=19 |quote=By 1415, after a chaotic interregnum, Sultan Mehmet I sent the military to erect the first Ottoman garrisons throughout southern Albania, establishing direct military authority in the region&nbsp;... l jurisdiction over most of Albania&nbsp;... |hdl=10022/AC:P:10297 |archive-date=26 September 2020 |access-date=8 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200926073717/https://www.scribd.com/doc/72122169/Licursi-Senior-Thesis/ |url-status=live }}</ref><ref name="Hupchich110">[https://books.google.com/books?id=sQGIDAAAQBAJ&q=albania+vassal+serbia&pg=PA120 The Balkans: From Constantinople to Communism] by D. Hupchick, page 110</ref> لە ئەنجامدا ھەزاران ئەلبانی ھەڵھاتن بۆ ئەورووپای ڕۆژئاوا، بەتایبەتی بۆ {{بنز|کالابریا|en|Calabria|lt=کالابریا}}، {{بنز|شانشینی ناپۆلی|en|Kingdom of Naples|lt=ناپۆلی}}، {{بنز|کۆماری ڕاگوسا|en|Republic of Ragusa|lt=ڕاگوسا}}، و {{بنز|شانشینی سیسیل|en|Kingdom of Sicily|lt=سیسیل}}، لە کاتێکدا چەندین کەسی تر لە {{بنز|جوگرافیای ئەلبانیا|en|Geography of Albania|lt=شاخە سەختەکانی ئەلبانیادا}} پەنایان گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gjonça, Arjan |سەردێڕ=Communism, Health and Lifestyle: The Paradox of Mortality Transition in Albania, 1950–1990|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=OKEal7FHClUC&pg=PA7|ساڵ=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Greenwood Publishing Group|ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣١٥٨٦-٢|پەڕە=٧}}</ref><ref name="Norris1993" /> لەبەر ئەوەی زۆرینەی ھەرە زۆری ئەلبانییەکان پەیڕەوی لە مەسیحییەت دەکرد، ئەوان وەک {{بنز|ڕەعیەت|en|Rayah|lt=چینێکی نزمتر لە خەڵک}} ھەژمار دەکران، کە بووە ھۆی ئەوەی بە شێوازی جیاواز جیاکارییان بەرامبەر بکڕێت، لەوانە سەپاندنی {{بنز|جزیە|en|Jizya|lt=باجی قورس}}. سەرەڕای ئەوەش، سیستمی {{بنز|دۆشیرمە|en|Devshirme|lt=دۆشیرمە}} ڕێگەی بە {{بنز|سوڵتان|en|Sultan|lt=سوڵتان}} دەدا کە ڕێژەیەکی پێویست لە گەنجانی مەسیحی لە خێزانەکانیان وەربگرێت بۆ دروستکردنی سوپای {{بنز|یەنیچەری|en|Janissary|lt=یەنیچەری}}. داگیرکاریی عوسمانی ھەروەھا ھاوکات بوو لەگەڵ پرۆسەی پلەبەندیی {{بنز|ئیسلامیکردن|en|Islamisation|lt=ئیسلامیکردن}} و دروستکردنی خێرای مزگەوتەکان. شۆڕشێکی گەشەسەندوو و درێژخایەن دوای پێکھێنانی {{بنز|پەیمانی لێژە|en|League of Lezhë|lt=پەیمانی لێژە}} تا {{بنز|گەمارۆدانی ئیشکۆدرا|en|Siege of Shkodra|lt=کەوتنی ئیشکۆدرا}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=جۆرج کاستریۆتی ئەسکەندەر بەگدا}} سەری ھەڵدا، کە بە بەردەوامی سوپا گەورەکانی عوسمانی بە سەرکردایەتیی {{بنز|سوڵتان|en|Sultan|lt=سوڵتانەکانی}} وەک {{بنز|مورادی دووەم|en|Murad II|lt=مورادی دووەم}} و {{بنز|محەممەدی دووەم|en|Mehmed II|lt=محەممەدی دووەم}} تێکدەشکاند. ئەسکەندەر بەگ توانی چەندین میرنشینی ئەلبانی لەنێویاندا خێزانەکانی {{بنز|خێزانی ئاریانیتی|en|Arianiti family|lt=ئاریانیتی}}، {{بنز|خێزانی دوکاگجینی|en|Dukagjini family|lt=دوکاگجینی}}، {{بنز|خێزانی زاخاریا|en|Zaharia family|lt=زاخاریا}}، و {{بنز|خێزانی سۆپیا|en|Thopia family|lt=سۆپیا}} یەکبخات و دەسەڵاتێکی ناوەندی لەسەر زۆربەی ناوچە داگیرنەکراوەکان دامەزرێنێت، و بباتە {{بنز|ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg|lt=لۆردی ئەلبانیا}}.<ref name="League of Lezhë">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Rob Pickard |سەردێڕ=Analysis and Reform of Cultural Heritage Policies in South-East Europe |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٧١-٦٢٦٥-٦|پەڕە=١٦|بڵاوکەرەوە=Council of Europe |edition=Europarat}}</ref> فراوانخوازیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی وەستا لەو ماوەیەی کە ھێزەکانی ئەسکەندەر بەگ بەرەنگارییان دەکرد، و ئەو وەک یەکێک لە ھۆکارە سەرەکییەکانی دواکەوتنی فراوانبوونی عوسمانییەکان بۆ ناو {{بنز|ئەورووپای ڕۆژئاوا|en|Western Europe|lt=ئەورووپای ڕۆژئاوا}} دابینکرا، کە کاتی زیاتری بە میرنشینە ئیتاڵییەکان دا بۆ ئەوەی باشتر خۆیان بۆ {{بنز|گەمارۆدانی ئۆترانتۆ|en|Siege of Otranto|lt=گەیشتنی عوسمانییەکان}} ئامادە بکەن.{{sfn|Hodgkinson|2005|p=240}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Skënderbeu, heroi i popujve të Europës |ناونیشان=https://www.zemrashqiptare.net/news/40277/skenderbeu-heroi-i-popujve-te-europes.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Zemra Shqiptare}}</ref> بەڵام شکستی زۆربەی وڵاتانی ئەورووپا، جگە لە ناپۆلی، لە پشتیوانیکردنی گونجاو لەو، لەگەڵ شکستی پلانەکانی پاپا پیوسی دووەم بۆ ڕێکخستنی جەنگێکی خاچپەرستیی بەڵێنپێدراو دژ بە عوسمانییەکان، ئەوەی دەردەخست کە ھیچ کۆششێکی سەرکەوتنی ئەسکەندەر بەگ بە شێوەیەکی ھەمیشەیی ڕێگری لە عوسمانییەکان نەکرد لە داگیرکردنی بەڵکانی ڕۆژئاوا.{{sfn|Hodgkinson|2005|p=xii}}<ref name="Pitcher1968">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donald Edgar Pitcher |سەردێڕ=An Historical Geography of the Ottoman Empire: From Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |بڵاوکەرەوە=Brill |ساڵ=١٩٦٨|پەڕە=٨٨}}</ref> سەرەڕای لێھاتوویی وەک سەرکردەیەکی سەربازی، سەرکەوتنەکانی ئەسکەندەر بەگ بەسەر {{بنز|سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|en|Military of the Ottoman Empire|lt=سوپای ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا}} تەنھا کاریگەرییەکی کورتخایەنیان ھەبوو، چونکە ھێزەکانی نەیاکانتوانی بە شێوەیەکی ھەمیشەیی پێشڕەویی عوسمانییەکان ڕابگرن؛ بۆیە، تەنھا بە شێوەیەکی کاتی داگیرکاریی کۆتایی خاکی ئەلبانیایان دواخست. داگیرکارییە بەردەوامەکانی عوسمانی بووە ھۆی وێرانکاریی گەورە بۆ ئەلبانیا، بە شێوەیەکی بەرچاو ژمارەی دانیشتووانی کەم کردەوە و ئاژەڵ و بەرھەمە کشتوکاڵییەکانی لەناو برد. بێجگە لە خۆدەستبەدەستدانەوە، ھیچ ڕێگەیەک نەبوو کە ئەسکەندەر بەگ بتوانێت داگیرکارییەکانی عوسمانی ڕابگرێت سەرەڕای ئەوەی ھێزە سەربازییەکانی چەندین سەرکەوتنی یەکبەدوایەکیان بەدەستھێنابوو. لەنێو ھۆکارەکانی تردا، ھێزی مرۆیی و سەرچاوەکانی بۆ جەنگێکی درێژخایەن بەس نەبوون، کە ڕێگری لە فراوانکردنی ھەوڵەکانی جەنگ و دەرکردنی تورکەکان لە سنوورەکانی ئەلبانیا کرد. بۆیە ئەلبانیا مەحکوم بوو بە ڕووبەڕووبوونەوەی زنجیرەیەک ھێرشی نەپچڕاوی عوسمانی تا ئەوەی لە کۆتاییدا ساڵانێک دوای کۆچی دوایی ئەو کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Fine |یەکەم=John V.A. |سەردێڕ=The late medieval Balkans: a critical survey from the late twelfth century to the Ottoman conquest |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=University of Michigan Press |شوێن=Ann Arbor, MI |ژپنک=٩٧٨٠٤٧٢٠٨٢٦٠٥|پەڕە=٥٩٨|edition=2. print |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241225072456/https://books.google.com/books?id=LvVbRrH1QBgC |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاتێک عوسمانییەکان پێگەیەکی جێگیریان لە ناوچەکەدا بەدەستھێنا، شارۆچکە ئەلبانییەکان لە چوار {{بنز|سنجاق|en|Sanjak|lt=سنجاقی}} سەرەکیدا ڕێکخران. حکوومەت گەشەی بە بازرگانی دا بە جێگیرکردنی کۆلۆنییەکی بەرچاوی پەنابەرانی دەربەدەرکراوی جوولەکە لە ئیسپانیایەوە. شاری {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}} بینەری تێپەڕبوونی کەلەپەلی ھاوردەکراوی ئەورووپا بوو لە بەندەرەکانییەوە، وەک مەخمەل، کەلوپەلی لۆکەیی، مووھێر، فەرش، بەھارات، و چەرم لە {{بنز|بۆرسە|en|Bursa|lt=بۆرسە}} و {{بنز|قوستەنتینیە|en|Constantinople|lt=قوستەنتینیەوە}}. ھەندێک لە ھاووڵاتیانی ڤلۆرا تەنانەت ھاوبەشی کاروباری بازرگانییان لە سەرانسەری ئەورووپادا ھەبوو.<ref name=Arnawutlu/> دیاردەی ئیسلامیکردن لەنێو ئەلبانییەکاندا بە پلەی یەکەم لە سەدەی ١٧ھەمەوە بەربڵاو بوو و تا سەدەی ١٨ھەمی خایاند.<ref name="referenceworks.brillonline"/> ئیسلام دەرفەتی یەکسان و پێشکەوتنی لەناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا پێ بەخشین. بەڵام، بەپێی ھەندێک لە زانایان، ھۆکارەکانی موسڵمانبوون جۆراوجۆر بوون بەپێی دەقەکە؛ ھەرچەندە کەمیی سەرچاوەکان بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێگری لە ھەوڵەکان دەکات بۆ لێکۆڵینەوە لەو جۆرە پرسانە.<ref name="referenceworks.brillonline"/> لە ئەنجامی زیادبوونی سەرکوتکاریی عوسمانییەکان بەرامبەر کاتۆلیکیزم، زۆربەی ئەلبانییە کاتۆلیکەکان لە سەدەی ١٧ھەمدا موسڵمان بوون، لە کاتێکدا ئەلبانییە ئۆرسۆدۆکسەکان بە شێوەیەکی سەرەکی لە سەدەی دواتردا پەیڕەوییان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Islamizimi i shqiptarëve – Ftillimi |ناونیشان=https://ftillimi.org/historia/sundimi/proceset/islamizimi-i-shqiptareve/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|زمان=en-GB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250803193657/https://ftillimi.org/historia/sundimi/proceset/islamizimi-i-shqiptareve/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=R |یەکەم=K. |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Përdhosja e Historisë |ناونیشان=https://gazetadita.al/perdhosja-e-historise-mbi-arsyet-dhe-menyren-e-perhapjes-se-myslimanizmit-ne-shqiperi/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Gazeta Dita |زمان=sq |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241115005346/https://gazetadita.al/perdhosja-e-historise-mbi-arsyet-dhe-menyren-e-perhapjes-se-myslimanizmit-ne-shqiperi/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەبەر ئەوەی ناوچە ئاوەدانەکانی ئەلبانی وەک ناوچەی ستراتیژیی گرنگ ھەژمار دەکران، ئەلبانییەکان ڕێژەیەکی بەرچاوی سوپا و بیرۆکراسیی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییان پێکھێنا. لە ئەنجامدا، زۆرێک لە ئەلبانییە موسڵمانەکان گەیشتنە پێگە سیاسی و سەربازییە گرنگەکان، لە کاتێکدا کارەکانیان بەشدارییەکی ڕۆشنبیریی بەرچاوی لە {{بنز|جیھانی ئیسلامی|en|Islamic world|lt=جیھانی ئیسلامیی بەرفراوانتردا}} کرد.<ref name="referenceworks.brillonline">Clayer, Nathalie (2012). [http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/albania-COM_23054 "Albania"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629135200/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/albania-COM_23054 |date=29 June 2016 }} in ''Encyclopaedia of Islam'', Gudrun Krämer, Denis Matringe, Rokovet, John Nawas, Everett Rowson (eds.). Brill Online.</ref> بە بەھرەمەندبوون لەم پێگە ئیمتیازدارە، ئەوان پۆستە کارگێڕییە بەرزەکانیان بەدەستھێنا، کە لەنێویاندا زۆرتر لە دوو دەرزەن ئەلبانی وەک {{بنز|وەزیری اعظم|en|Grand vizier|lt=وەزیری ئەعزەمی}} ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی خزمەتیان کرد. سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانییە دیارەکانی تر خێزانە بەناوبانگەکانی {{بنز|خێزانی کۆپڕولو|en|Köprülü family|lt=کۆپڕولو}}، {{بنز|زەغانۆس پاشا|en|Zagan Pasha|lt=زەغانۆس پاشا}}، {{بنز|محەممەد عەلی پاشا|en|Muhammad Ali of Egypt|lt=محەممەد عەلی پاشای میسر}}، و {{بنز|عەلی پاشای یانینا|en|Ali Pasha of Yanina|lt=عەلی پاشای تەپەلێنا}}ی لەخۆ دەگرت. جگە لەوەش، دوو سوڵتانی عوسمانی، {{بنز|بایەزیدی دووەم|en|Bayezid II|lt=بایەزیدی دووەم}} و {{بنز|محەممەدی سێیەم|en|Mehmed III|lt=محەممەدی سێیەم}}، لە دایکانی خاوەن ڕەچەڵەکی نەتەوەییی ئەلبانی لەدایک بوون.<ref name=Arnawutlu>[http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/arnawutluk-COM_0065 "Arnawutluḳ."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160629135458/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/arnawutluk-COM_0065 |date=29 June 2016 }} in ''Encyclopaedia of Islam'', Second Edition. Brill Online, 2012.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Babinger|یەکەم=Franz|سەردێڕ=Mehmed the Conqueror and His Time|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=PPxC6rO7vvsC&q=Albanian&pg=PA175|ساڵ=١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|ژپنک=٠-٦٩١-٠١٠٧٨-١|پەڕە=٥١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire |دوایین=Peirce |یەکەم=Leslie P. |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press, Inc. |ساڵ=١٩٩٣|ژپنک=٠-١٩-٥٠٧٦٧٣-٧|شوێن=New York |پەڕە=٩٤}}</ref> === ڕێنێسانس ( ڕیلینجا) === [[File:Dora d'Istria (drawing).jpg|thumb|180px|{{بنز|دۆرا دئیستریا|en|Dora d'Istria|lt=دۆرا دئیستریا}} لەنێو داواکارە سەرەکییەکاندا بوو لە ئەورووپا بۆ {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian Renaissance|lt=پرسی ئەلبانی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Observator Cultural |سەردێڕ=Dor de Dunăre şi alte nostalgii cosmopolite |ناونیشان=https://www.observatorcultural.ro/articol/dor-de-dunare-si-alte-nostalgii-cosmopolite-2/ |وێبگە=observatorcultural.ro |زمان=ro|بەستەری نووسەر١=Observator Cultural}}</ref>]] {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian Renaissance|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانی}} قۆناغێک بوو کە ڕەگ و ڕیشەی لە کۆتاییەکانی سەدەی ١٨ھەمدا بوو و تا سەدەی ١٩ھەمی خایاند، کە تێیدا گەلی ئەلبانی ھێزی ڕۆحی و ڕۆشنبیرییان بۆ ژیانێکی سەربەخۆی ڕۆشنبیری و سیاسی لەناو {{بنز|ئەلبانیای سەربەخۆ|en|Independent Albania|lt=نەتەوەیەکی سەربەخۆدا}} کۆکرده‌وه‌. {{بنز|ڕۆشنبیریی ئەلبانی|en|Albanian culture|lt=ڕۆشنبیریی ھاوچەرخی ئەلبانی}} گەشەی کرد، بەتایبەتی {{بنز|ئەدەبی ئەلبانی|en|Albanian literature|lt=ئەدەبی ئەلبانی}} و {{بنز|ھونەری ئەلبانی|en|Albanian art|lt=ھونەرەکان}}، و زۆرجار بە کاریگەرییەکانی {{بنز|ڕۆمانتیسیزم|en|Romanticism|lt=ڕۆمانتیسیزم}} و پڕەنسیپەکانی {{بنز|سەردەمی ڕۆشنبیری|en|Age of Enlightenment|lt=سەردەمی ڕۆشنبیرییەوە}} دەبەسترایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Sarah Amsler |سەردێڕ=Theorising Social Change in Post-Soviet Countries: Critical Approaches |بڵاوکەرەوە=Peter Lang, 2007 |ژپنک=٩٧٨٣٠٣٩١٠٣٢٩٤|پەڕەکان=٩٦١٠٥|edition=Balihar Sanghera, Sarah Amsler, Tatiana Yarkova |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=MzXP_r6oAxwC&pg=PA96 |ساڵ=٢٠٠٧}}</ref> پێش {{بنز|سەرھەڵدانی نەتەوەپەرستی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا|en|Rise of nationalism in the Ottoman Empire|lt=سەرھەڵدانی نەتەوەپەرستی}}، دەسەڵاتدارانی عوسمانی ھیچ دەربڕینێکی یەکێتی یان ھۆشیاریی نەتەوەیییان لەلایەن گەلی ئەلبانییەوە سەرکوت دەکرد. سەرکەوتنی ڕووسیا بەسەر ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا دوای {{بنز|شەڕی ڕووسیا و عوسمانی|en|Russian-Ottoman War|lt=جەنگەکانی ڕووسیا و عوسمانی}} بووە ھۆی جێبەجێکردنی {{بنز|پەیماننامەی سان ستێفانۆ|en|Treaty of San Stefano|lt=پەیماننامەی سان ستێفانۆ}} کە زەوییە ئاوەدانەکانی ئەلبانیای بەخشییە دراوسێ سلاڤ و یۆنانییەکانیان. بەڵام، {{بنز|شانشینی یەکگرتووی بەریتانیای مەزن و ئیرلەندا|en|United Kingdom of Great Britain and Ireland|lt=شانشینی یەکگرتوو}} و {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجەڕ|en|Austro-Hungarian Empire|lt=ئیمپراتۆریەتیی نەمسا-مەجەڕ}} لە ئەنجامدا ڕێککەوتنەکەیان بلۆک کرد و بوونە ھۆی دروستبوونی {{بنز|پەیماننامەی بەرلین (١٨٧٨)|en|Treaty of Berlin (1878)|lt=پەیماننامەی بەرلین}}. لەم خاڵەوە، ئەلبانییەکان دەستیان کرد بە ڕێکخستنی خۆیان بە ئامانجی پاراستن و یەکخستنی زەوییە ئاوەدانەکانی ئەلبانی بۆ ناو نەتەوەیەکی یەکگرتوو، کە بووە ھۆی پێکھێنانی {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن|en|League of Prizren|lt=کۆمەڵەی پڕیزرێن}}. کۆمەڵەکە لە سەرەتادا پشتیوانیی دەسەڵاتدارانی عوسمانیی ھەبوو کە پێگەیان لەسەر ھاوپشتیی ئایینیی خەڵکی موسڵمان و خاوەن زەوییەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|دەرباری عوسمانی|en|Ottoman Porte|lt=ئیدارەی عوسمانییەوە}} دامەزرابوو. ئەوان پشتیوانییان لە ھاوپشتیی موسڵمانان دەکرد و لە ھەمان کاتدا داوای بەرگریکردن لە زەوییە موسڵمانەکانیان دەکرد، کە ھۆکاری ناونانی کۆمەڵەکە بوو بە {{بنز|کۆمەڵەی پڕیزرێن#پێکھێنان|en|League of Prizren#Formation|lt=لیژنەی موسڵمانانی ڕاستەقینە}}.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Kopecek |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Ersoy |یەکەم٢=Ahmed |دوایین٣=Gorni |یەکەم٣=Maciej |دوایین٤=Kechriotis |یەکەم٤=Vangelis |دوایین٥=Manchev |یەکەم٥=Boyan |دوایین٦=Trencsenyi |یەکەم٦=Balazs |دوایین٧=Turda |یەکەم٧=Marius |سەردێڕ=Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=k5Vsjg508EYC&pg=PA349 |بەرگ=١|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Central European University Press |شوێن=Budapest, Hungary |ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٥٢-٣|پەڕە=٣٤٨|وتەگێڕانەوە=The position of the League in the beginning was based on religious solidarity. It was even called ''Komiteti i Myslimanëve të Vërtetë'' (The Committee of the Real Muslims)&nbsp;... decisions are taken and supported mostly by landlords and people closely connected with Ottoman administration and religious authorities..}}</ref> نزیکەی ٣٠٠ موسڵمان بەشدارییان لە ئەنجومەنەکەدا کرد کە پێکھاتبوو لە نوێنەرانی بۆسنیا، {{بنز|سنجاقبەگ|en|sanjakbey|lt=کارگێڕی}} {{بنز|سنجاقی پڕیزرێن|en|Sanjak of Prizren|lt=سنجاقی پڕیزرێن}} وەک نوێنەرانی دەسەڵاتە ناوەندییەکان و ھیچ نوێنەرێک لە {{بنز|ویلایەتی ئیشکۆدرا|en|Vilayet of Scutari|lt=ویلایەتی ئیشکۆدراوە}} نەبوو.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Kopeček |یەکەم١=Michal |دوایین٢=Ersoy |یەکەم٢=Ahmed |دوایین٣=Gorni |یەکەم٣=Maciej |دوایین٤=Kechriotis |یەکەم٤=Vangelis |دوایین٥=Manchev |یەکەم٥=Boyan |دوایین٦=Trencsenyi |یەکەم٦=Balazs |دوایین٧=Turda |یەکەم٧=Marius |سەردێڕ=Discourses of collective identity in Central and Southeast Europe (1770–1945) |chapter-url=https://books.google.com/books?id=k5Vsjg508EYC&pg=PA349 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=١|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Central European University Press |شوێن=Budapest, Hungary |ژپنک=٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٥٢-٣|پەڕە=٣٤٧|chapter=Program of the Albanian League of Prizren |وتەگێڕانەوە=there were no delegates from Shkodra villayet and a few Bosnian delegates also participated. Present was also mutasarrif (administrator of sandjak) of Prizren as representative of the central authorities}}</ref> کۆمەڵەکە کە تەنھا لەلایەن ٤٧ نوێنەری موسڵمانەوە ئیمزا کرابوو، {{بنز|قەرارنامە (کۆمەڵەی پڕیزرێن)|en|Kararname (League of Prizren)|lt=قەرارنامەی}} دەرکرد کە ڕاگەیەندراوێکی لەخۆ دەگرت کە خەڵکی باکووری ئەلبانیا، {{بنز|ئیپیرۆس|en|Epirus|lt=ئیپیرۆس}} و {{بنز|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا|en|Bosnia and Herzegovina|lt=بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}} ئامادەن بەرگری لە {{بنز|تەواویەتیی خاکی|en|territorial integrity|lt=تەواویەتیی خاکی}} ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بە سەرجەم ئامرازە ڕێگەپێدراوەکان بکەن دژ بە سوپای {{بنز|شانشینی بۆلگاریا|en|Kingdom of Bulgaria|lt=بۆلگاریا}}، {{بنز|شانشینی سڕبیا|en|Kingdom of Serbia|lt=سڕبیا}} و {{بنز|شانشینی مۆنتینیگرۆ|en|Kingdom of Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}.<ref name="albanianhistory.net">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts19/AH1878_2.html |سەردێڕ=1878 The Resolutions of the League of Prizren |دوایین=Elsie |یەکەم=Robert |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |بڵاوکەرەوە=albanianhistory.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100908114200/http://www.albanianhistory.net/texts19/AH1878_2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|وتەگێڕانەوە=On 10 June 1878,&nbsp;... The League of Prizren, Alb. Lidhja e Prizrenit,&nbsp;... On 13 June 1878, the League submitted an eighteen-page memorandum to Benjamin Disraeli, the British representative at the Congress of Berlin}}</ref> دەسەڵاتدارانی عوسمانی پشتیوانییەکانی خۆیانیان ھەڵوەشاندەوە کاتێک کۆمەڵەکە، لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|عەبدول فراشێری|en|Abdyl Frashëri|lt=عەبدول فراشێریدا}}، سەرنجی خستە سەر کارکردن بۆ خۆبەڕێوەبەریی ئەلبانی و داوای یەکخستنی چوار {{بنز|ویلایەتی عوسمانی|en|Ottoman vilayet|lt=ویلایەتی عوسمانی}} کرد، لەوانە {{بنز|ویلایەتی کۆسۆڤۆ|en|Kosovo Vilayet|lt=کۆسۆڤۆ}}، {{بنز|ویلایەتی ئیشکۆدرا|en|Scutari Vilayet|lt=ئیشکۆدرا}}، {{بنز|ویلایەتی مۆناستیر|en|Monastir Vilayet|lt=مۆناستیر}} و {{بنز|ویلایەتی یانینا|en|Janina Vilayet|lt=یانینا}}، بۆ ناو ویلایەتێکی یەکگرتوو بە ناوی {{بنز|ویلایەتی ئەلبانی|en|Albanian Vilayet|lt=ویلایەتی ئەلبانی}}. کۆمەڵەکە ھێزی سەربازیی بەکارھێنا بۆ ڕێگریکردن لە لکاندنی ناوچەکانی {{بنز|شارەوانی پڵاڤ|en|Plav Municipality|lt=پڵاڤ}} و {{بنز|گوسینجیە|en|Gusinje|lt=گوسینجیە}} کە بەخشرا بوون بە مۆنتینیگرۆ. دوای چەندین نەبەردی سەرکەوتووانە لەگەڵ ھێزەکانی مۆنتینیگرۆدا، وەک {{بنز|نەبەردی نۆڤشیچە|en|Battle of Novšiće|lt=نەبەردی نۆڤشیچە}}، کۆمەڵەکە ناچار بوو لە ناوچە کێشەلەسەرەکانیان بکشێتەوە. کۆمەڵەکە دواتر لەلایەن سوپای عوسمانییەوە کە لەلایەن سوڵتانەوە نێردرابوو تێکشکێنرا.<ref name="League of Prizren">{{cite encyclopedia|title=Albanian League|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/12553/Albanian-League|encyclopedia=Encyclopædia Britannica |access-date=5 January 2012}}</ref> ==== سەربەخۆیی ==== [[File:Ismail Qemali (portrait).jpg|thumb|right|180px|{{بنز|ئیسماعیل کەمال|en|Ismail Qemali|lt=ئیسماعیل کەمال}} وەک {{بنز|پێڕستی دامەزرێنەرانی نەتەوەیی#ئەلبانیا|en|List of national founders#Albania|lt=باوکی دامەزرێنەری}} نەتەوەی ھاوچەرخی ئەلبانی ھەژمار دەکرێت.]] ئەلبانیا لە ٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩١٢دا {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=سەربەخۆیی خۆی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ڕاگەیاند}}، کە ھاوکات بوو لەگەڵ دامەزراندنی {{بنز|سێناتی ئەلبانیا|en|Senate of Albania|lt=سێنات}} و {{بنز|حکوومەتی کاتیی ئەلبانیا|en|Provisional Government of Albania|lt=حکوومەت}} لەلایەن {{بنز|ئەنجومەنی ڤلۆرا|en|Assembly of Vlorë|lt=ئەنجومەنی ڤلۆراوە}} لە ٤ی کانوونی دووەمی ١٩١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Giaro |یەکەم=Tomasz |سەردێڕ=Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dmrRCdTQBTcC&q=Provisional%20government%20of%20vlore%20december%204%201912&pg=PA185 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Vittorio Klosterman GmbH |شوێن=Frankfurt am Main, Germany |ژپنک=٩٧٨-٣-٤٦٥-٠٤٠١٧-٠|پەڕە=١٨٥|chapter=The Albanian legal and constitutional system between the World Wars |وتەگێڕانەوە=From its own members congress elected a senate (Pleqësi), composed of 18 members, which assumed advisory role to the government.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |سەردێڕ=Ismail Kemal bey Vlora: Memoirs |یەکەم=Ismail |دوایین=Qemali |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=On the resumption of the sitting, I was elected President of the Provisional Government, with a mandate to form a Cabinet&nbsp;... |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100617232905/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1920.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Giaro |یەکەم=Tomasz |سەردێڕ=Modernisierung durch Transfer zwischen den Weltkriegen |chapter-url=https://books.google.com/books?id=dmrRCdTQBTcC&q=Provisional%20government%20of%20vlore%20december%204%201912&pg=PA185 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ساڵ=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Vittorio Klosterman GmbH |شوێن=Frankfurt am Main, Germany |ژپنک=٩٧٨-٣-٤٦٥-٠٤٠١٧-٠|پەڕە=١٨٥|chapter=The Albanian legal and constitutional system between the World Wars |وتەگێڕانەوە=a provisional government, consisting of ten members and led by Vlora, was formed on 4 December.}}</ref> سەروەرییەکەی لەلایەن {{بنز|کۆنفرانسی لەندەنی ١٩١٢–١٩١٣|en|London Conference of 1912–1913|lt=کۆنفرانسی لەندەنەوە}} دانی پێدا نرا. لە ٢٩ی تەممووزی ١٩١٣دا، {{بنز|پەیماننامەی لەندەن (١٩١٣)|en|Treaty of London (1913)|lt=پەیماننامەی لەندەن}} سنوورەکانی وڵاتەکە و دراوسێکانی دیاری کرد، کە چەندین ئەلبانیی لە دەرەوەی ئەلبانیا ھێشتەوە، کە بە شێوەیەکی سەرەکی {{بنز|دابەشکردن (سیاسەت)|en|Partition (politics)|lt=دابەشکرابوون}} لە نێوان {{بنز|شانشینی مۆنتینیگرۆ|en|Kingdom of Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، {{بنز|شانشینی سڕبیا|en|Kingdom of Serbia|lt=سڕبیا}}، و {{بنز|شانشینی یۆنان|en|Kingdom of Greece|lt=یۆناندا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Elsie |یەکەم=Robert |سەردێڕ=1913 The Conference of London |ناونیشان=http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717005551/http://www.albanianhistory.net/texts20_1/AH1913_2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> بە بنکەکەی لە ڤلۆرا، {{بنز|لیژنەی نێودەوڵەتیی کۆنتڕۆڵ|en|International Commission of Control|lt=لیژنەی نێودەوڵەتیی کۆنتڕۆڵ}} لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ١٩١٣دا دامەزرا بۆ چاودێریکردنی کارگێڕیی ئەلبانیا تا ئەوکاتەی دامەزراوە سیاسییەکانی خۆی ڕێکدەخران.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Jelavich |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=History of the Balkans: Twentieth century |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Hd-or3qtqrsC&pg=PA100 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=٢|orig-year=1983 |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=The Press Syndicate of University of Cambridge |شوێن=Cambridge, United Kingdom |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٤٥٩-٣|پەڕە=[https://archive.org/details/historyofbalkans٠٠٠٠jela/page/١٠١ ١٠١]|chapter=The end of Ottoman rule in Europe |وتەگێڕانەوە=the International Commission&nbsp;... had headquarters in Vlorë |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofbalkans0000jela/page/101}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html |سەردێڕ=The post – 1989 constitutional course of south east Europe |دوایین=Zaharia |یەکەم=Perikli |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Centre for European Constitutional Law |شوێن=Athens |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110616151647/http://www.cecl.gr/RigasNetwork/databank/REPORTS/r23/ZAHARIA.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|ژاندارمەریی نێودەوڵەتی|en|International Gendarmerie|lt=ژاندارمەریی نێودەوڵەتی}} وەک یەکەم ئاژانسی جێبەجێکردنی یاسای {{بنز|میرنشینی ئەلبانیا|en|Principality of Albania|lt=میرنشینی ئەلبانیا}} دامەزرا. لە تشرینی دووەمدا، یەکەم ئەندامانی ژاندارمەری گەیشتنە وڵاتەکە. شازادەی ئەلبانیا {{بنز|ویلھێلمی ڤید|en|Wilhelm of Wied|lt=ویلھێلمی ڤید}} وەک یەکەم شازادەی میرنشینەکە ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین١=Seton-Watson |یەکەم١=R.W. |دوایین٢=Wilson |یەکەم٢=J. Dover |دوایین٣=Zimmern |یەکەم٣=Alfred E. |دوایین٤=Greenwood |یەکەم٤=Arthur |سەردێڕ=The War and Democracy |chapter-url=http://www.gutenberg.org/files/10668/10668.txt |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121113042806/http://www.gutenberg.org/files/10668/10668.txt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|orig-year=1915 |بڵاوکەرەوە=MacMillan |edition=1st |شوێن=London |chapter=III Germany |وتەگێڕانەوە=Prince William of Wied, the first Prince of Albania}}</ref> لە ٧ی ئاداردا، ئەو گەیشتە پایتەختی کاتیی {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} و دەستی کرد بە ڕێکخستنی حکوومەتەکەی، و {{بنز|تورھان پاشا پێرمێتی|en|Turhan Pasha Përmeti|lt=تورھان پاشا پێرمێتی}} ڕاسپارد بۆ پێکھێنانی یەکەم کابینەی وەزیرانی ئەلبانی. لە تشرینی دووەمی ١٩١٣دا، ھێزە لایەنگرەکانی عوسمانی ئەلبانی تاجی ئەلبانیایان پێشکەش بە وەزیری جەنگی عوسمانی بە ڕەچەڵەک ئەلبانی، {{بنز|ئەحمەد عیزەت پاشا|en|Ahmed Izzet Pasha|lt=ئەحمەد عیزەت پاشا}} کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=pro-Ottoman forces&nbsp;... were opposed to the increasing Western influence&nbsp;... In November 1913, these forces,&nbsp;... had offered the vacant Albanian throne to General Izzet Pasha&nbsp;... War Minister who was of Albanian origin. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> جووتیارە لایەنگرەکانی عوسمانی بڕوایان وابوو کە ڕژێمە نوێیەکە ئامرازێکی شەش دۆستی مەسیحیی {{بنز|زلھێزەکان|en|Great Power|lt=زلھێزەکان}} و خاوەن زەوییە خۆجێییەکانە، کە نیوەی زەوییە کێڵدراوەکانیان بەدەستەوە بوو.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Jelavich |یەکەم=Barbara |سەردێڕ=History of the Balkans: Twentieth century |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hd-or3qtqrsC&pg=PA100 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|بەرگ=٢|orig-year=1983 |ساڵ=١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=The Press Syndicate of University of Cambridge |شوێن=Cambridge, United Kingdom |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٢٧٤٥٩-٣|پەڕە=١٠٣|وتەگێڕانەوە=peasants..willing listeners to Ottoman propaganda&nbsp;... attached the new regime as a tool of the beys and Christian powers}}</ref> لە شوباتی ١٩١٤دا، {{بنز|کۆماری سەربەخۆی باکووری ئیپیرۆس|en|Autonomous Republic of Northern Epirus|lt=کۆماری سەربەخۆی باکووری ئیپیرۆس}} لە {{بنز|جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër|lt=جیرۆکاستێر}} لەلایەن {{بنز|یۆنانییەکانی ئەلبانیا|en|Greeks in Albania|lt=دانیشتووانی یۆنانیی خۆجێییەوە}} دژ بە لکاندنیان بە ئەلبانیا ڕاگەیەندرا. ئەم دەستپێشخەرییە تەمەنی کورت بوو، و لە ساڵی ١٩٢١دا پارێزگا باشوورییەکان خرانە سەر میرنشینی ئەلبانی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bowden|یەکەم١=William|سەردێڕ=Epirus Vetus : the archaeology of a late antique province |ڕێکەوت=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Duckworth |شوێن=London |ژپنک=٩٧٨-٠-٧١٥٦-٣١١٦-٤|پەڕە=٢٨|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IjsbAAAAYAAJ&q=%22+Autonomous+Republic+of+Northern+Epirus.%22 |وتەگێڕانەوە=the Greek Epirote population of the area refused to be incorporated into the new Albanian state and in February 1914 declared the Autonomous Republic of Northern Epirus&nbsp;... in 1921 Albania was recognised as an independent sovereign state, with its borders established on their present lines.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=ed|یەکەم١=Gregory C. Ference|سەردێڕ=Chronology of 20th century eastern European history |ڕێکەوت=١٩٩٤|بڵاوکەرەوە=Gale Research|شوێن=Detroit [u.a.]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٣-٨٨٧٩-٦|پەڕە=٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RSLsAAAAMAAJ|وتەگێڕانەوە=February 28 George Zographos, a former foreign minister of Greece, proclaims at Gjirokaster the establishment of the Autonomous Republic of Northern Epirus, with Zographos as president. He notifies the International Commission that his government has been established because the Great Powers have not provided the Greeks in southern Albania any guarantees for the protection of the life, property and religious freedom, and ethnic existence.}}</ref> پیاوانی ئایینیی بەرزی ئۆرسۆدۆکس لەنێو سەرسەختترین دژبەرانی {{بنز|ڕێنێسانسی ئەلبانی|en|Albanian National Awakening|lt=ڕێنێسانسی ئەلبانی}} بوون. ڕاپۆرتەکانی ئەو سەردەمە، لەوانەش هی چاودێرە نێودەوڵەتییەکان، سووتاندنی گوندەکان و قوربانیانی مەدەنییان بەڵگەدار کردووە. یاخیبووانی ئۆرسۆدۆکسی نەتەوەپەرست تۆمەتبار کران بە بەئامانجگرتنی دانیشتووانی ئەلبانیی موسڵمان بۆ چەسپاندنی داواکارییە خاکیەکانیان بۆ یۆنان.<ref name="italianattitudetowards">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Shuka |یەکەم١=Xhilda |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/276458592|سەردێڕ=Italian Attitude Towards the Albanian Issue: Albania's Southern Border at the Conference of Ambassadors in London 1912-1913|journal=Mediterranean Journal of Social Sciences|ڕێکەوت=٢٠١٥|doi=10.5901/mjss.2015.v6n3p325 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> لە ھەمان کاتدا، {{بنز|ڕاپەڕینی جووتیاران لە ئەلبانیا|en|Peasant Revolt in Albania|lt=ڕاپەڕینی جووتیارانی ئەلبانی}} دژ بە ڕژێمە نوێیەکە لەژێر سەرکردایەتیی گرووپێک لە مامۆستایانی ئایینیی موسڵمان کە لە دەوری {{بنز|ئەسعەد پاشا تۆپتانی|en|Essad Pasha Toptani|lt=ئەسعەد پاشا تۆپتانی}} کۆببوونەوە، تەقییەوە، کە خۆی وەک ڕزگارکەری ئەلبانیا و ئیسلام ڕاگەیاندبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albaniainbrief.com/Albanian%20History/Fighting%20for%20amputated%20Albania.htm |سەردێڕ=The Efforts to settle amputated Albania state |بڵاوکەرەوە=albaniainbrief.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110601023209/http://albaniainbrief.com/Albanian%20History/Fighting%20for%20amputated%20Albania.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە=Thousands of muslim peasants,&nbsp;... were exploited by their leaders Haxhi Qamili, Arif Hiqmeti, Musa Qazimi and Mustafa Ndroqi,&nbsp;... to rebel}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Vickers |یەکەم=Miranda |سەردێڕ=The Albanians: a modern history |بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris |ساڵ=١٩٩٩|وتەگێڕانەوە=He gathered round him a group of discontented Muslim priests&nbsp;... and proclaimed himself the savior of Albania and the Champion of Islam. |پەڕە=٨١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٥٤١-٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=IzI0uOZ2j6gC}}</ref> بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانیی خۆبەخشانی کاتۆلیکی {{بنز|میردیتا (ھۆز)|en|Mirdita (tribe)|lt=میردیتا}} لە باکووری ئەلبانیاوە، شازادە {{بنز|ویلھێلمی ڤید|en|Wilhelm of Wied|lt=ڤید}} سەرکردەکەیانی، {{بنز|پرێنک بیبە دۆدا|en|Prênk Bibë Doda|lt=پرێنک بیبە دۆدا}}ی بە وەزیری دەرەوەی میرنشینی ئەلبانیا دەستنیشان کرد. لە ئایار و حوزەیرانی ١٩١٤دا، {{بنز|عیسا بۆلێتینی|en|Isa Boletini|lt=عیسا بۆلێتینی}} و پیاوەکانی، کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆوە}} ھاتبوون، پەیوەندییان بە ژاندارمەریی نێودەوڵەتییەوە کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=mostly volunteers from Kosova under their leader Isa Boletini |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> و یاخیبووان کاتۆلیکەکانی باکووری {{بنز|میردیتا (ھۆز)|en|Mirdita (tribe)|lt=میردیتایان}} تێکشکاند، و زۆربەی ناوەڕاستی ئەلبانیایان تا کۆتایی ئابی ١٩١٤ دەست بەسەردا گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |سەردێڕ=Albania under prince Wied |یەکەم=Robert |دوایین=Elsie |بەستەری نووسەر=Robert Elsie |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110717003848/http://www.albanianphotography.net/en/dmm.html |وتەگێڕانەوە=Panic broke out in Durrës, and the royal family sought refuge on an Italian vessel&nbsp;... |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> ڕژێمەکەی شازادە ڤید ڕووخا، و لە ٣ی ئەیلوولی ١٩١٤دا وڵاتەکەی بەجێھێشت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Springer |یەکەم١=Elisabeth |دوایین٢=Kammerhofer |یەکەم٢=Leopold |سەردێڕ=Archiv und Forschung |بڵاوکەرەوە=Oldenbourg Wissenschaftsverlag |ساڵ=١٩٩٣|پەڕە=٣٤٦|ژپنک=٩٧٨-٣-٤٨٦-٥٥٩٨٩-٧}}</ref> === کۆماری یەکەم === [[File:Fan Stilian Noli.jpg|thumb|right|upright|{{بنز|فان نۆلی|en|Fan Noli|lt=فان نۆلی}} ڕۆڵێکی دیاری لە سەدەی ٢٠ەمدا گێڕا، بە داواکردنی سەربەخۆیی ئەلبانیا و بوژاندنەوەی ڕۆشنبیری، ھاوکات وەک {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} لە ساڵی ١٩٢٤دا و دواتریش وەک سەرۆکی {{بنز|کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا|en|Albanian Orthodox Church|lt=کەنیسەی ئۆرسۆدۆکسی ئەلبانیا}} خزمەتی کرد.]] قۆناغی {{بنز|سەردەمی نێوان دوو جەنگ|en|interwar period|lt=نێوان دوو جەنگ}} لە ئەلبانیا بە گرفتە ئابووری و کۆمەڵایەتییە بەردەوامەکان، ناستەقامگیریی سیاسی و دەستوەردانی بێگانە دیاری کرا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> دوای {{بنز|جەنگی جیهانیی یەکەم|en|World War I|lt=جەنگی جیهانیی یەکەم}}، ئەلبانیا فاقدی حکوومەتێکی جێگیر و سنوورە ناسێنراوە نێودەوڵەتییەکان بوو، کە وای کرد لاواز بێت لە بەرامبەر دەسەڵاتە ھاوسێییەکانی وەک یۆنان، ئیتاڵیا و یوگۆسلاڤیا، کە ھەموویان ھەوڵیان دەدا کاریگەریی خۆیان فراوان بکەن.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش بووە ھۆی نادیاریی سیاسی، کە لە ساڵی ١٩١٨دا کاتێک {{بنز|کۆنگرەی دوورێس|en|Congress of Durrës|lt=کۆنگرەی دوورێس}} داوای پاراستنی {{بنز|کۆنفرانسی ئاشتیی پاریس (١٩١٩–١٩٢٠)|en|Paris Peace Conference (1919–1920)|lt=کۆنفرانسی ئاشتیی پاریسی}} کرد بەڵام ڕەتکرایەوە، زیاتر پێگەی ئەلبانیای لە گۆڕەپانی نێودەوڵەتیدا ئاڵۆزتر کرد. گرژییە خاکیستانییەکان زیادیان کرد کاتێک یوگۆسلاڤیا، بەتایبەتی سڕبیا، ھەوڵی کۆنتڕۆڵکردنی باکووری ئەلبانیای دەدا، لە کاتێکدا یۆنان ئامانجی باڵادەستی بوو لە باشووری ئەلبانیادا. دۆخەکە لە ساڵی ١٩١٩دا خراپتر بوو کاتێک سڕبەکان ھێرشیان کردە سەر دانیشتووانی ئەلبانی، لەنێو شوێنەکانی تر لە {{بنز|گوسینجیە|en|Gusinje|lt=گوسینجیە}} و {{بنز|پڵاڤ، مۆنتینیگرۆ|en|Plav, Montenegro|lt=پڵاڤ}}، کە بووە ھۆی {{بنز|کۆمەڵکوژییەکانی پڵاڤ–گوسینجیە (١٩١٢–١٩١٣)|en|Plav–Gusinje massacres (1912–1913)|lt=کۆمەڵکوژی و ئاوارەبوونی بەرفراوان}}.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Davies |یەکەم١=Norman |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Vanished Kingdoms: The History of Half-Forgotten Europe |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Z4G_Cz9TF88C&q=Serbian+atrocities&pg=RA4-PR26 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[Penguin Group|Penguin Books Limited]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٤-١٩٦٠٤٨-٧|پەڕە=١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120242/https://books.google.com/books?id=Z4G_Cz9TF88C&q=Serbian+atrocities&pg=RA4-PR26 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Pettifer |یەکەم١=James |دوایین٢=Buchanan |یەکەم٢=Tom |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=War in the Balkans: Conflict and Diplomacy before World War I |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=g7eKDwAAQBAJ&q=Gusinye+massacre&pg=PA32 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧٢-٦٤١-٤|پەڕە=٣٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120417/https://books.google.com/books?id=g7eKDwAAQBAJ&q=Gusinye+massacre&pg=PA32 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> لە ھەمان کاتدا، کاریگەریی ئیتاڵیا لەم ماوەیەدا بەردەوام بوو لە فراوانبوون، کە بەھۆی بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و تەماحە سیاسییەکانەوە بوو.<ref name="Vickers"/><ref name="Gerwarth">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gerwarth |یەکەم١=Robert |ڕێکەوت=٢٠٠٧|سەردێڕ=Twisted Paths: Europe 1914-1945 |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Ts4SDAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩٩٢-٨١٨٥-٥|پەڕەکان=٢٤٢–٢٦١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913120715/https://books.google.com/books?id=Ts4SDAAAQBAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> {{بنز|فان نۆلی|en|Fan Noli|lt=فان نۆلی}}، کە بە {{بنز|ئایدیاڵیزم|en|idealism|lt=ئایدیاڵیزمەکەی}} ناسرابوو، لە ساڵی ١٩٢٤دا بووە سەرۆک وەزیران، بە ڕوانگەیەک بۆ دامەزراندنی حکوومەتێکی دەستووریی بە شێوازی ڕۆژئاوایی، ھەڵوەشاندنەوەی دەرەبەگایەتی، ڕووبەڕووبوونەوەی کاریگەریی ئیتاڵیا، و باشترکردنی سێکتەرە گرنگەکان، لەوانە ژێرخان، پەروەردە و چاودێریی تەندروستی.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەو ڕووبەڕووی بەرەنگاریی ھاوپەیمانانی پێشووی بووەوە، کە یارمەتییان دابوو لە لادانی {{بنز|زۆگی یەکەمی ئەلبانیا|en|Zog I of Albania|lt=زۆگ}} لە دەسەڵات، و خەباتی کرد بۆ بەدەستھێنانی یاررمەتیی بێگانە بۆ جێبەجێکردنی کارنامەکەی. بڕیارەکەی نۆلی بۆ دامەزراندنی پەیوەندیی دیپلۆماسی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتدا، کە دوژمنی نوخبەی سڕبی بوو، بووە ھۆی تۆمەتبارکردنی بە {{بنز|بۆلشێڤیزم|en|bolshevism|lt=بۆلشێڤیزم}} لەلایەن بێلگرادەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش لە بەرامبەردا بووە ھۆی زیاتربوونی پەستان لەلایەن ئیتاڵیاوە و لە کۆتاییدا بە گەڕانەوەی زۆگ بۆ دەسەڵات گەیشتە لووتکە. لە ساڵی ١٩٢٨دا، زۆگ ئەلبانیای لە کۆمارەوە گۆڕی بۆ پاشایەتییەک کە پشتیوانیی {{بنز|ئیتاڵیای فاشیست (١٩٢٢-١٩٤٣)|en|Fascist Italy (1922–1943)|lt=ئیتاڵیای فاشیستی}} بەدەستھێنا، و زۆگ نازناوی پاشا زۆگی یەکەمی وەرگرت. گۆڕانکارییە دەستوورییە سەرەکییەکان سێناتیان ھەڵوەشاندەوە و ئەنجومەنی نیشتمانیی یەکپارچەیان دامەزراند ھاوکات لەگەڵ پاراستنی دەسەڵاتە دەسەڵاتخوازەکانی زۆگدا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ساڵی ١٩٣٩دا، ئیتاڵیا لەژێر دەسەڵاتی {{بنز|بینیتۆ موسۆلینی|en|Benito Mussolini|lt=بینیتۆ موسۆلینیدا}} داگیرکارییەکی سەربازیی بۆ سەر ئەلبانیا دەست پێکرد، کە بووە ھۆی دەربەدەربوونی زۆگ و دروستکردنی {{بنز|پارێزراوی ئیتاڵیی ئەلبانیا (١٩٣٩–١٩٤٣)|en|Italian protectorate of Albania (1939–1943)|lt=ناوچەیەکی پارێزراوی ئیتاڵی}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Keegan |یەکەم١=John |دوایین٢=Churchill |یەکەم٢=Winston |ڕێکەوت=١٩٨٦|سەردێڕ=The Second World War (Six Volume Boxed Set) |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=e0_3Nrc8D0wC&pg=PA314 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |شوێن=[[Boston]], United States |بڵاوکەرەوە=[[Mariner Books]] |ژپنک=٠-٣٩٥-٤١٦٨٥-X|پەڕە=٣١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230913121029/https://books.google.com/books?id=e0_3Nrc8D0wC&pg=PA314 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="isbn0-8240-7029-1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Zabecki |یەکەم= David T. |سەردێڕ=World War II in Europe: an encyclopedia |بڵاوکەرەوە=Garland Pub |شوێن=New York |ساڵ=١٩٩٩|پەڕەکان=١٣٥٣|ژپنک=٠-٨٢٤٠-٧٠٢٩-١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=gYDN-UfehEEC&q=albania+%22Italian+protectorate%22&pg=PA1353}}</ref> کاتێک {{بنز|جەنگی جیهانیی دووەم|en|World War II|lt=جەنگی جیهانیی دووەم}} پێشڕەویی کرد، ئیتاڵیا ئامانجی بوو دەسەڵاتی خاکی خۆی لە بەڵکاندا فراوان بکات، لەوانە داواکاریی خاکی لەسەر ناوچەکانی یۆنان ({{بنز|چامیریا|en|Chameria|lt=چامیریا}})، مەقدۆنیا، مۆنتینیگرۆ و کۆسۆڤۆ. ئەم تەماحانە بنەمای {{بنز|پارێزراوی ئیتاڵیی ئەلبانیا (١٩٣٩–١٩٤٣)|en|Italian protectorate of Albania (1939–1943)|lt=ئەلبانیای مەزنیان}} داڕشت، کە ئامانجی یەکخستنی سەرجەم ناوچەکانی خاوەن زۆرینەی دانیشتووانی ئەلبانی بوو بۆ ناو یەک وڵات.<ref name="BogdaniLoughlin2007">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bogdani|یەکەم١=Mirela|دوایین٢=Loughlin|یەکەم٢=John|سەردێڕ=Albania and the European Union: The Tumultuous Journey Towards Integration and Accession|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=32Wu8H7t8MwC&pg=PA230 |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٥١١-٣٠٨-٧|پەڕە=٢٣٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٤٣دا، کاتێک کۆنتڕۆڵی ئیتاڵیا دابەزی، {{بنز|ئاڵمانیای نازی|en|Nazi Germany|lt=ئاڵمانیای نازی}} کۆنتڕۆڵی ئەلبانیای گرتە دەست، و ئەلبانیییەکانی خستە ژێر کاری زۆره‌ملێ، ئیستغڵالی ئابووری و سەرکوتکاری لەژێر {{بنز|داگیرکاریی ئاڵمانیا بۆ سەر ئەلبانیا|en|German occupation of Albania|lt=دەسەڵاتی ئاڵمانیادا}}. ئەم قۆناغە بینەری دەرکردنی زۆره‌ملێ و کۆمەڵکوژیی {{بنز|ئەلبانیییەکانی چام|en|Cham Albanians|lt=ئەلبانیییەکانی چام}} بوو، کە گرووپێکی زۆرینە موسڵمان بوون. دابەشبوونی ئایینی وەک پاساوێک بۆ توندوتیژی بەکارھێنرا، و ھەندێک لە ئۆرسۆدۆکسە خۆجێییەکان دراوسێ موسڵمانەکانی خۆیانیان بۆ گرووپە نیمچەسەربازییەکان دیاری دەکرد، کە بووە ھۆی کۆمەڵکوژی و دەرکردنی زۆره‌ملێی ھەزاران کەس.<ref name="italianattitudetowards" /><ref name="Morrock2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morrock|یەکەم=Richard|سەردێڕ=The Psychology of Genocide and Violent Oppression: A Study of Mass Cruelty from Nazi Germany to Rwanda|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CZtnAbKkOmIC&pg=PA55 |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=McFarland|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٥٦٢٨-٤|پەڕە=٥٥|وتەگێڕانەوە=The nationalist Balli Kombetar, which had fought against Italy, made a deal with the German invaders, and formed a "neutral" government in Tirana which&nbsp;...}}</ref> ئاراستەکە لە ساڵی ١٩٤٤دا گۆڕا کاتێک ھێزە پارتیزانە ئەلبانیییەکان، لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}} و سەرکردە کۆمۆنیستەکانی تردا، بە سەرکەوتوویی ئەلبانیایان لە داگیرکاریی ئاڵمانیا ڕزگار کرد.<ref name="Albanian Nationalism">{{cite encyclopedia|title=Albanian Nationalism|url=https://www.britannica.com/place/Albania/Albanian-nationalism|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=22 November 2016|archive-date=15 March 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230315031702/https://www.britannica.com/place/Albania/Albanian-nationalism|url-status=live}}</ref> === کۆماری سۆشیالیستی === [[File:Enver Hoxha (portret).jpg|thumb|right|upright|{{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجە}} سەرکردەی دامەزرێنەری ئەلبانیای کۆمۆنیست بوو و فەرمانڕەوای بۆ زیاتر لە چوار دەیە بوو، کە ڕژێمێکی جێبەجێ کرد بە {{بنز|دەسەڵاتخوازی|en|authoritarianism|lt=دەسەڵاتخوازی}} و {{بنز|گۆشەگیریخوازی|en|isolationism|lt=گۆشەگیریخوازییەوە}} دیاری کرابوو.]] دامەزراندنی {{بنز|کۆماری سۆشیالیستیی گەلی ئەلبانیا|en|People's Socialist Republic of Albania|lt=کۆماری گەلی ئەلبانیا}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|ئەنڤەر خۆجە|en|Enver Hoxha|lt=ئەنڤەر خۆجەدا}} سەردەمێکی گرنگ بوو لە مێژووی ھاوچەرخی ئەلبانیادا.<ref>{{cite encyclopedia|title=Enver Hoxha|url=https://www.britannica.com/biography/Enver-Hoxha|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|access-date=22 November 2016|archive-date=25 July 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190725152021/https://www.britannica.com/biography/Enver-Hoxha|url-status=live}}</ref> ڕژێمەکەی خۆجە ئامێزی بۆ {{بنز|مارکسیزم-لێنینیزم|en|Marxism–Leninism|lt=ئایدۆلۆژیای مارکسیستی-لێنینیستی}} گرت و سیاسەتە {{بنز|دەسەڵاتخوازی|en|Authoritarianism|lt=دەسەڵاتخوازەکانی}} جێبەجێ کرد، لەوانە قەدەغەکردنی ڕێوڕەسمە ئایینییەکان، سزای توند لەسەر گەشتکردن، و ھەڵوەشاندنەوەی مافی موڵکایەتیی تایبەت.<ref name="HRW C">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Human Rights Watch]] (HRW) |سەردێڕ=Human Rights in Post-Communist Albania |ناونیشان=https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania963.html |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230911115340/https://www.hrw.org/legacy/summaries/s.albania963.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا بە نموونەیەکی بەردەوام لە پاکتاوکردن، سەرکوتکاریی بەرفراوان، خیانەت، و دژایەتیکردنی کاریگەرییە دەرەکییەکان پێناسە دەکرا.<ref name="HRW C"/> ھەر جۆرە دژایەتییەک یان بەرەنگاربوونەوەیەک بۆ دەسەڵاتەکەی بە سزای خێرا و توند وەڵام دەدرایەوە، وەک دوورخستنەوەی ناوخۆیی، زیندانیکردنی درێژخایەن، و لەسێدارەدان.<ref name="HRW C"/> ڕژێمەکە ڕووبەڕووی کۆمەڵێک ئاڵۆزی بووەوە، لەوانە ھەژاریی بەرفراوان، نەخوێندەواری، قەیرانی تەندروستی و نایەکسانیی جێندەری.<ref name="Albanian Nationalism"/> لە وەڵامدا، خۆجە دەستپێشخەرییەکی ھاوچەرخکردنی دەست پێکرد بە ئامانجی بەدەستھێنانی ڕزگاربوونی ئابووری و کۆمەڵایەتی و گۆڕینی ئەلبانیا بۆ کۆمەڵگەیەکی پیشەسازی.<ref name="Albanian Nationalism"/> ڕژێمەکە لەپێشینەی بەرزی دا بە ھەمەجۆرکردنی ئابووری لە ڕێگەی پیشەسازیکردن بە شێوازی سۆڤیەت، پەرەپێدانی گشتگیری ژێرخان وەک ناساندنی {{بنز|ھێڵی ئاسنی ئەلبانیا|en|Hekurudha Shqiptare|lt=سیستمی ھێڵی ئاسن}}، فراوانکردنی خزمەتگوزارییەکانی پەروەردە و چاودێریی تەندروستی، لەناوبردنی نەخوێندەواریی گەورەساڵان، و پێشکەوتنی ئامانجدار لە ناوچەکانی وەک مافەکانی ئافرەتاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Fischer |یەکەم=Bernd |وێبگە=[[OpenDemocracy]] |سەردێڕ=Albania and Enver Hoxha's legacy |ناونیشان=https://www.opendemocracy.net/en/albania-and-enver-hoxhas-legacy/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230911122056/https://www.opendemocracy.net/en/albania-and-enver-hoxhas-legacy/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pano |یەکەم=Aristotel |سەردێڕ=Panorama of the Economic-Social Development of Socialist Albania |ناونیشان=http://www.revolutionarydemocracy.org/archive/panorama.htm |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230531224429/http://www.revolutionarydemocracy.org/archive/panorama.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>''40 Years of Socialist Albania'', Dhimiter Picani</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Qori|یەکەم=Arlind|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=From Faculty to Factory|ناونیشان=https://jacobinmag.com/2019/02/albania-student-movement-higher-education|ئیش=[[Jacobin (magazine)|Jacobin]]|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190223155513/https://jacobinmag.com/2019/02/albania-student-movement-higher-education/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[File:Bunker in Albanian Alps.jpg|thumb|left|{{بنز|سەنگەرەکانی ئەلبانیا|en|Bunkers in Albania|lt=سەنگەرەکان لە ئەلبانیا}} دروست کران بۆ ڕێگریکردن لە داگیرکاریی دەرەکیی ئەگەری. تا ساڵی ١٩٨٣، نزیکەی ١٧٣,٣٧١ سەنگەر لە سەرانسەری خاکەکەیدا بەڵاو ببوونەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://shqiptarja.com/speciale/2751/ekskluzive-hapet-dosja-ja-harta-e-bunkereve-e-tuneleve-sekrete-257289.html|سەردێڕ=Hapet dosja, ja harta e bunkerëve dhe tuneleve sekretë|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170917171111/http://shqiptarja.com/speciale/2751/ekskluzive-hapet-dosja-ja-harta-e-bunkereve-e-tuneleve-sekrete-257289.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>]] مێژووی دیپلۆماسیی ئەلبانیا لەژێر دەسەڵاتی خۆجەدا بە ململانێی بەرچاو دیاری کرا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە سەرەتادا وەک دەوڵەتێکی مانگی دەستکرد لەگەڵ یوگۆسلاڤیادا ھاوپەیمان بوو، بەڵام پەیوەندییەکە خراپتر بوو کاتێک یوگۆسلاڤیا ئامانجی بوو ئەلبانیا بخاتە ناو خاکی خۆیەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> دواتر، ئەلبانیا پەیوەندیی لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەتدا دامەزراند و چوونە نێو ڕێککەوتنی بازرگانی لەگەڵ وڵاتانی تری ئەورووپای ڕۆژھەڵاتدا، بەڵام تووشی ناکۆکی بوو لەسەر سیاسەتەکانی سۆڤیەت، کە بووە ھۆی ئاڵۆزبوونی پەیوەندییەکان لەگەڵ مۆسکۆ و پچڕانی دیپلۆماسی لە ساڵی ١٩٦١دا.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ھەمان کاتدا، گرژییەکان لەگەڵ ڕۆژئاوادا زیادیان کرد بەھۆی ڕەتکردنەوەی ئەلبانیا بۆ ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی ئازاد و تۆمەتبارکردنی پشتیوانیی ڕۆژئاوا بۆ {{بنز|دژەکۆمۆنیزم|en|Anti-communism|lt=ڕاپەڕینە دژەکۆمۆنیستەکان}}. ھاوبەشیی بەردەوامی ئەلبانیا لەگەڵ چیندا بوو؛ لە کاتی {{بنز|لێکترازانی چین و سۆڤیەت|en|Sino-Soviet split|lt=ململانێی چین و سۆڤیەتدا}} لایەنگریی پەکینی کرد، کە بووە ھۆی پچڕانی پەیوەندییەکان لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت و کشانەوە لە {{بنز|پەیمانی وارشۆ|en|Warsaw Pact|lt=پەیمانی وارشۆ}} لە وەڵامی داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیا لە ساڵی ١٩٦٨دا. بەڵام پەیوەندییەکانیان لە ساڵی ١٩٧٠دا وەک وەستانێک مایەوە، کە ھەردوولای ھاندا ھەڵسەنگاندن بۆ پابەندبوونی خۆیان بکەنەوە، و ئەلبانیا بە شێوەیەکی چالاکانە پاشکۆیەتیی خۆی بۆ چین کەم کردەوە.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لەژێر ڕژێمەکەی خۆجەدا، ئەلبانیا تووشی ھەڵمەتێکی بەرفراوان بووەوە کە پیاوانی ئایینیی ئایینە جیاوازەکانی بەئامانج دەگرت، کە بووە ھۆی چەوساندنەوەی گشتی و لەسێدارەدان، بەتایبەتی بەئامانجگرتنی موسڵمانان، کاتۆلیکە ڕۆمانییەکان و پەیڕەوانی ئۆرسۆدۆکسی ڕۆژھەڵات.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> لە ساڵی ١٩٤٦دا، موڵکە ئایینییەکان تووشی خۆماڵیکردن بوونەوە، کە ھاوکات بوو لەگەڵ داخستن یان گۆڕینی دامەزراوە ئایینییەکان بۆ مەبەستی جۆراوجۆری تر.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/> ئەمەش لە ساڵی ١٩٧٦دا گەیشتە لووتکە، کاتێک ئەلبانیا بووە یەکەم دەوڵەتی بێباوەڕی دەستووری لە جیھاندا.<ref name="Elsie p27">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historical Dictionary of Albania|دوایین=Elsie|یەکەم=Robert|بڵاوکەرەوە=[[The Scarecrow Press]]|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦١٨٨-٦|edition=2nd|زنجیرە=Historical Dictionaries of Europe, No. 75|شوێن=Lanham, MD, and Plymouth|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=haFlGXIg٨uoC&pg=PA٢٧ ٢٧]}}</ref> لەژێر ئەم ڕژێمەدا، ھاووڵاتیان ناچار کران دەست لە بڕوا ئایینییەکانیان ھەڵبگرن، شێوازی ژیانی عەلمانی بگرنە بەر، و ئایدۆلۆژیای سۆشیالیستی پەیڕەو بکەن.<ref name="Zickel/Iwaskiw"/><ref name="Elsie p27"/> === کۆماری چوارەم === [[File:Tirana Square 1988.jpg|thumb|right|لە ساڵی ١٩٨٨دا، یەکەم بێگانەکان ڕێگەیان پێ درا بچنە ناو {{بنز|مەیدانی ئەسکەندەر بەگ|en|Skanderbeg Square|lt=مەیدانی ئەسکەندەر بەگ}} بێ ئۆتۆمبێل لە {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}}.]] دوای چوار دەیە لە کۆمۆنیزم ھاوکات لەگەڵ {{بنز|شۆڕشەکانی ١٩٨٩|en|revolutions of 1989|lt=شۆڕشەکانی ١٩٨٩دا}}، ئەلبانیا بینەری زیادبوونی بەرچاوی چالاکیی سیاسی بوو، بەتایبەتی لەنێو خوێندکاراندا، کە بووە ھۆی گۆڕانکاری لە سیستمی باودا. دوای یەکەم {{بنز|ھەڵبژاردنی چەند حزبی|en|multi-party elections|lt=ھەڵبژاردنی چەند حزبیی}} ساڵی {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (١٩٩١)|en|Albanian parliamentary election, 1991|lt=١٩٩١}}، حزبی کۆمۆنیست پێگەیەکی بەھێزی لە پەرلەماندا پاراست تا تێکشکاندنی لە {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (١٩٩٢)|en|Albanian parliamentary election, 1992|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ١٩٩٢دا}} لەلایەن {{بنز|حزبی دیموکراتیی ئەلبانیا|en|Democratic Party of Albania|lt=حزبی دیموکراتەوە}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Commission on Security and Cooperation in Europe]] (CSCE) |سەردێڕ=Report: The Elections in Albania |ناونیشان=https://www.csce.gov/international-impact/publications/report-elections-albania |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201001110932/https://www.csce.gov/international-impact/publications/report-elections-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٤ی نیسانی ١٩٩١}}</ref> سەرچاوە ئابووری و دارایییە بەرچاوەکان بۆ {{بنز|شەمای ئیستغڵالی ھەرەم لە ئەلبانیا|en|Pyramid schemes in Albania|lt=شەمای ئیستغڵالی ھەرەمی}} تەرخان کران کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن حکوومەتەوە پشتیوانی دەکران. شەمایەکە لە نێوان یەک لە شەش تا یەک لە سێی دانیشتووانی وڵاتەکەی گرتبۆوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Jarvis |یەکەم=Christopher |ساڵ=٢٠٠٠|ناونیشان=http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/03/jarvis.htm |سەردێڕ=The Rise and Fall of the Albanian Pyramid Schemes |journal=Finance and Development |بەرگ=٣٧|issue=1 |پەڕەکان=١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20000510075306/http://www.imf.org/external/pubs/ft/fandd/2000/03/jarvis.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bezemer |یەکەم=Dirk |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=Post-socialist Financial Fragility: The Case of Albania |journal=Cambridge Journal of Economics |بەرگ=٢٥|issue=1 |پەڕەکان=١–٢٥|doi=10.1093/cje/25.1.1 |jstor=23599718 |hdl=10419/85494 |hdl-access=free |ناونیشان=http://papers.tinbergen.nl/99045.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://papers.tinbergen.nl/99045.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئاگادارکردنەوەکانی {{بنز|سندووقی نێودەوڵەتیی پول|en|International Monetary Fund|lt=سندووقی نێودەوڵەتیی پول}}، {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}} بەرگری لە شەمایەکە کرد وەک کۆمپانیای وەبەرھێنانی گەورە، کە بووە ھۆی ئەوەی کەسانی زیاتر پارەکانیان بگوازنەوە و خانوو و ئاژەڵەکانیان بپڕۆشن بۆ ئەوەی بخرێتە ناو شەمایەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Musaraj |یەکەم=Smoki |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=Tales from Albarado: The Materiality of Pyramid Schemes in Post-socialist Albania |journal=Cultural Anthropology |بەرگ=٢٦|issue=1 |پەڕەکان=٨٤–١١٠|doi=10.1111/j.1548-1360.2010.01081.x|doi-access=free}}</ref> شەمایەکان لە کۆتایی ساڵی ١٩٩٦دا دەستیان کرد بە داڕمان، کە بووە ھۆی ئەوەی زۆرێک لە وەبەرھێنەران پەیوەندی بە خۆپێشاندانی ھێمنانەی سەرەتایییەوە بکەن دژ بە حکوومەت، و داوای گەڕاندنەوەی پارەکانیان بکەن. خۆپێشاندانەکان لە شوباتی ١٩٩٧دا بوونە توندوتیژی کاتێک ھێزەکانی حکوومەت وەڵامیان دایەوە بە تەقەکردن لە خۆپێشاندەران. لە ئاداردا، پۆلیس و پاسەوانی کۆماری ڕایانکرد، و چەکخانەکانیان بە کراوەیی ھێشتەوە. ئەم چەکانە خێرا لەلایەن میلیشیا و گرووپە تاوانکارییەکانەوە بەتاڵ کران. {{بنز|ئاڵۆزیی شاریی ئەلبانی لە ١٩٩٧|en|1997 Albanian civil unrest|lt=جەنگی ناوخۆیی}} ئەنجامدراو بووە ھۆی شەپۆلێکی چۆڵکردنی ھاووڵاتیانی بێگانە و پەنابەران.<ref>For the most part, the [[Albanian diaspora|Albanian refugees]] emigrated to [[Albanians in Italy|Italy]], [[Albanian communities in Greece|Greece]], [[Albanians in Switzerland|Switzerland]], [[Albanians in Germany|Germany]], or North America.</ref> قەیرانەکە بووە ھۆی دەستلەکارکێشانەوەی ھەم {{بنز|ئەلێکساندەر مەکسی|en|Aleksandër Meksi|lt=ئەلێکساندەر مەکسی}} و ھەم {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}} لە پۆستەکانیان دوای ھەڵبژاردنی گشتی. لە نیسانی ١٩٩٧دا، {{بنز|ئۆپراسیۆنی ئالبا|en|Operation Alba|lt=ئۆپراسیۆنی ئالبا}}، ھێزێکی پاراستنی ئاشتیی ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بە سەرکردایەتیی ئیتاڵیا، چووە نێو ئەلبانیاوە بە دوو ئامانج: بۆ یارمەتیدان لە چۆڵکردنی بێگانەکان و دابینکردنی زەمینە بۆ ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان. ڕێکخراوی نێودەوڵەتیی سەرەکیی بەشداربوو بەشی {{بنز|کێشەی جەنگی ناوخۆیی ئەلبانیا لە ١٩٩٧#دەستوەردانی نێودەوڵەتی|en|Albanian civil war of 1997#International intervention|lt=چەند نەتەوەییی}} {{بنز|یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا|en|Western European Union|lt=یەکێتیی ئەورووپای ڕۆژئاوا}} و {{بنز|پۆلیسی ئەلبانیا|en|Albanian Police|lt=پۆلیسی ئەلبانی}} بوو، کە لەگەڵ حکوومەتدا کاری کرد بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی {{بنز|سیستمی دادوەریی ئەلبانیا|en|Judicial system of Albania|lt=سیستمی دادوەری}} و لە ھەمان کاتدا پۆلیسی ئەلبانی. === سەردەمی ھاوچەرخ === [[File:2019-11-26_Mamurras,_Albania_M6.4_earthquake_shakemap_(USGS).jpg|thumb|upright|{{بنز|بوومەلەرزەی ئەلبانیا (٢٠١٩)|en|2019 Albania earthquake|lt=بوومەلەرزەی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}} بەھێزترین بوومەلەرزە بوو کە لە زیاتر لە چوار دەیەدا لە ئەلبانیای دا بێت.<ref>{{cite anss|Albania|2019|us70006d0m|M 6.4 – 16 km WSW of Mamurras, Albania|access-date=1 December 2019}}</ref>]] دوای کەوتنی سیستمی کۆمۆنیستی، ئەلبانیا ھەوڵی یەکگرتنەوەی لەگەڵ دامەزراوە یۆرۆ-ئەتلەنتیکییەکاندا دا. بە فەرمی لە ٢٨ی نیسانی ٢٠٠٩دا داواکاریی ئەندامێتیی لە {{بنز|یەکێتیی ئەورووپا|en|European Union|lt=یەکێتیی ئەورووپا}} پێشکەش کرد و لە ھەمان ساڵدا پەیوەندیی بە {{بنز|ناتۆ|en|NATO|lt=ناتۆوە}} کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] |سەردێڕ=Albania{{spaced ndash}}EU-Albania relations |ناونیشان=http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/albania/eu_albania_relations_en.htm |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130626032053/http://ec.europa.eu/enlargement/potential-candidate-countries/albania/eu_albania_relations_en.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name = "Albania_Croatia_EU">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] |سەردێڕ=Ceremony marks the accession of Albania and Croatia to NATO |ناونیشان=https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_52902.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230903225736/https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_52902.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠١٤دا پێگەی کاندیدی یەکێتیی ئەورووپای پێ بەخشرا، لە کاتێکدا گفتوگۆکانی چوونەناوەوە بە یەکەم کۆنفرانسی نێوان حکوومەتەکان لە تەممووزی ٢٠٢٢دا دەستیان پێکرد.<ref name="EU CS">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=European Commission |سەردێڕ=EU candidate status for Albania |ناونیشان=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230505211210/https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/MEMO_14_439 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = "EUcouncil">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://www.consilium.europa.eu/en/policies/albania/ |بڵاوکەرەوە=Council of the European Union |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا گفتوگۆکانی لەسەر پێڕستی بنەما بنەڕەتییەکان لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا کێشایەوە و، تا کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥، سەرجەم پێڕستەکانی گفتوگۆی کردەوە، کە لەلایەن کۆمسیۆنی ئەورووپاوە وەک وەرچەرخانێکی گرنگ لە پرۆسەی چوونەناوەوەدا وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ڕێکەوت=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://enlargement.ec.europa.eu/countries/albania_en |بڵاوکەرەوە=European Commission |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Accession Conference with Albania: EU opens negotiations on the fundamentals cluster |ناونیشان=https://www.consilium.europa.eu/en/meetings/international-ministerial-meetings/2024/10/15/ |بڵاوکەرەوە=Council of the European Union |ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠١٣)|en|2013 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠١٣ی ئەلبانیا}} کۆتایی بە ھەشت ساڵ دەسەڵاتی {{بنز|حزبی دیموکراتیی ئەلبانیا|en|Democratic Party of Albania|lt=حزبی دیموکرات}} لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشادا}} ھێنا. {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیست}}، بە سەرکردایەتیی {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}}، ھەڵبژاردنەکەی وەک ھێزی سەرەکیی {{بنز|ھاوبەشیی بۆ ئەلبانیایەکی ئەورووپی|en|Alliance for a European Albania|lt=ھاوبەشیی بۆ ئەلبانیایەکی ئەورووپی}} بردەوە، لەگەڵ {{بنز|بزووتنەوەی سۆشیالیستی بۆ یەکگرتنەوە|en|Socialist Movement for Integration|lt=بزووتنەوەی سۆشیالیستی بۆ یەکگرتنەوە}} وەک ھاوبەشی ھاوپەیمانی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian leader concedes defeat, soothes fears of poll dispute |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-albania-election/albanian-leader-concedes-defeat-soothes-fears-of-poll-dispute-idUSBRE95P1BN20130626/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's new Socialist-led government targets economy, EU |ناونیشان=https://www.reuters.com/article/world/albanias-new-socialist-led-government-targets-economy-eu-idUSBRE98E0CH/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> حکوومەتەکانی ڕاما چاکسازیی دادوەری، گۆڕانکاریی لە ئیدارەی گشتیدا، دووبارە ئاوەدانکردنەوەی شارەکان، بەدیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان، گەشەپێدانی گەشتوگوزار و چوونەناو یەکێتیی ئەورووپایان وەک لەپێشینە سەرەکییەکان بەرز کردەوە. پاکێجێکی گەورەی چاکسازیی دادپەروەری کە لە ساڵی ٢٠١٦دا پەسەند کرا، دامەزراوەی نوێی دروست کرد لەوانە {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK)، کە دواتر بووە ناوەندی دادگاییکردنی کەیسەکانی گەندەڵیی ئاستی بەرز و تاوانی ڕێکخراو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=OSCE Presence in Albania supports SPAK and Special Courts |ناونیشان=https://www.osce.org/presence-in-albania/556881 |بڵاوکەرەوە=OSCE |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە ھەمان کاتدا، خولی درێژخایەنی ڕاما زیاتر بووە بابەتێکی جێی گەنگەشە. حزبی سۆشیالیست لە ھەڵبژاردنە پەرلەمانییەکانی {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠١٧)|en|2017 Albanian parliamentary election|lt=٢٠١٧}}، {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢١)|en|2021 Albanian parliamentary election|lt=٢٠٢١}} و {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=٢٠٢٥دا}} سەرکەوتنی بەدەستھێنا، کە ڕامای کردە یەکەم سەرۆک وەزیرانی ئەلبانی کە چوار خولی بەردەوام مسۆگەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Deutsche Welle]] |سەردێڕ=Albania: PM Edi Rama secures third term for Socialist Party |ناونیشان=https://www.dw.com/en/albania-pm-edi-rama-secures-third-term-for-socialist-party/a-57356202 |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210610072140/https://www.dw.com/en/albania-pm-edi-rama-secures-third-term-for-socialist-party/a-57356202 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama wins historic fourth term, opposition says vote stolen |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/albanias-rama-on-brink-landslide-election-win-2025-05-13/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> باڵادەستیی ئەو ھاوکات بوو لەگەڵ ڕەخنەی بەردەوامی حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن، کۆمەڵگەی مەدەنی و چاودێرە نێودەوڵەتییەکان لەسەر گەندەڵی، لاوازیی کۆنتڕۆڵ و ھاوسەنگی، دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت، پەستانی میدیایی و بەکارھێنانی سەرچاوەکانی دەوڵەت لە ھەڵبژاردنەکاندا. ڕێکخراوی {{بنز|فریدم ھاوس|en|Freedom House|lt=فریدم ھاوس}} ئەلبانیای وەک "بەشێک بە ئازاد" و وەک "ڕژێمێکی گواستنەوەیی یان ھێبریدی" پۆلێن کردووە، ھاوکات ئاماژەی بەوە داوە کە ھەڵبژاردنەکان کێبڕکێکارانەن بەڵام سیاسەت زۆر جەمسەربەندە، لە دەوری کەسایەتییە باڵادەستەکان ڕێکخراوە، و بەھۆی گەندەڵی و بەرتیلدانەوە کاریگەریی لەسەر دروست بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Country Profile |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ھەڵسەنگاندنی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی فریدم ھاوس حکومڕانیی نیشتمانیی ئەلبانیای وەک دیموکراتیک وەسف کردووە بەڵام ژێر دەسەڵاتی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کەسایەتییە تاکەکەسییەکان، و ڕایگەیاندووە کە ھەڵبژاردنەکان زۆرجار بە کڕینی دەنگ، دەستکاری، ساختەکاری و لایەنگری لە سنووردارکردنی بازنەکانی ھەڵبژاردندا شێوێنراون.<ref name="albanianationsin">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Nations in Transit 2024 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/nations-transit/2024 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> شڵەژانی سەبارەت بە دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت ھەروەھا بووە بابەتی دووبارە لە ھەڵسەنگاندنەکانی ئەلبانیادا. لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی نووسراوی ''هەڵوەشاندنەوەی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیا''یان بڵاوکردەوە، کە ڕاپۆرتێک بوو پشکنینی بۆ کەیسەکانی گەندەڵیی گەورە و "یاسا دروستکراوەکان" لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە تا ٢٠٢٠ دەکرد. ڕاپۆرتەکە ڕایگەیاند کە میانیزمەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیادا تۆڕە کڵاینتلیستییەکان، گەندەڵی لە دادوەریدا و یاساکانی دیزاینکراو بۆ سوودگەیاندن بە بەرژەوەندییە تایبەتە دیاریکراوەکان لەخۆ دەگرێت.<ref name="deconstructingstatecapture">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Deconstructing State Capture in Albania: An Examination of Grand Corruption Cases and Tailor-Made Laws from 2008 to 2020 |ناونیشان=https://www.transparency.org/en/publications/deconstructing-state-capture-in-albania-an-examination-of-grand-corruption-cases-and-tailor-made-laws-from-2008-to-2020 |بڵاوکەرەوە=Transparency International |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{cite report |title=Deconstructing State Capture in Albania: An Examination of Grand Corruption Cases and Tailor-Made Laws from 2008 to 2020 |url=https://idmalbania.org/wp-content/uploads/2021/11/2021_Report_DeconstructingStateCaptureAlbania_English.pdf |publisher=Institute for Democracy and Mediation / Transparency International |date=2021 |access-date=3 July 2026}}</ref> {{بنز|پێڕستی گۆڕانکاریی بێرتێلسمان|en|Bertelsmann Transformation Index|lt=پێڕستی گۆڕانکاریی بێرتێلسمان}} لە ساڵی ٢٠٢٦دا ڕایگەیاند کە تۆڕە سیاسی و ڕێوڕەسمییەکان بەردەوام بوون لە تێکدانی شایستەسالاری و پسپۆڕیی بیرۆکراسی، و لێکۆڵینەوەکانی گەندەڵیی ئاستی بەرز دەریانخستبوو کە ڕۆڵی تۆڕەکان گرێبەستەکان و سەرچاوەکانی دەوڵەتیان بەرەو ھاوبەشە سیاسییەکان، کۆمپانیا پەیوەندیدارەکان، ئەندامانی خێزان و تۆڕە تاوانکارییەکان لادابوو.<ref name="bti2026albania">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BTI 2026 Albania Country Report |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |بڵاوکەرەوە=Bertelsmann Stiftung |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> تەواویەتیی ھەڵبژاردنەکان لە کاتی خولەکانی دواتری ڕامادا بە جێی کێشە مایەوە. {{بنز|نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا|en|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|lt=نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا}} ڕایگەیاند کە {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٥}} کێبڕکێکارانە بوو و بە شێوازێکی پیشەیی بەڕێوەچوو، بەڵام لە ژینگەیەکی زۆر جەمسەربەنددا ڕووی دا و بەشداربووان لە بوارێکی یەکساندا نەبوون. ڕاپۆرتی کۆتایی ئاماژەی بە ڕاپۆرتەکانی ترساندن، خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان و پەستان لەسەر کارمەندانی گشتی کرد، کە دەرفەتە یەکسانەکانی تێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania parliamentary elections 2025: ODIHR final report |ناونیشان=https://odihr.osce.org/odihr/elections/albania/600169 |بڵاوکەرەوە=OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ڕۆیتەرز ڕایگەیاند کە ھەڵمەتی ساڵی ٢٠٢٥ لەژێر باڵادەستیی بەڵێنی ڕاما بۆ مسۆگەرکردنی ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپا تا ساڵی ٢٠٣٠ و تۆمەتەکانی گەندەڵیی بەرفراواندا بوو، لە کاتێکدا ڕەخنەگران پێیان وابوو کە ئەو دەسەڵاتێکی زۆری کۆکردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama seeks fourth term in election dominated by graft, EU membership |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-seeks-fourth-term-election-dominated-by-graft-eu-membership-2025-05-08/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> دوای ھەڵبژاردنەکە، ڕاما خولی چوارەمی خۆی لە ئەیلوولی ٢٠٢٥دا دەست پێکرد و ئەندامێتیی یەکێتیی ئەورووپای تا ساڵی ٢٠٣٠ وەک ئامانجی سەرەکیی خولەکەی ڕاگەیاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania's Rama starts fourth term as PM, targets EU membership |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanias-rama-starts-fourth-term-pm-targets-eu-membership-2025-09-18/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> چەسپاندنی دەسەڵاتی ڕاما ھاوکات بوو لەگەڵ شەپۆلێک لە لێکۆڵینەوەکانی SPAK دژ بە کەسایەتییە ئاست بەرزەکان ھەم لە زۆرینەی فەرمانڕەوا و ھەم لە ئۆپۆزسیۆندا. سەرۆک وەزیرانی پێشوو سالی بەرانیشا لە ساڵی ٢٠٢٤دا بە تۆمەتی گەندەڵی سزادرا، سەرۆکی پێشوو {{بنز|ئیلیر مێتا|en|Ilir Meta|lt=ئیلیر مێتا}} دەستگیرکرا و دواتر لە کەیسێکی گەندەڵی و سپیکردنەوەی پولدا تۆمەتبار کرا، و سەرۆکی شارەوانیی تیرانا {{بنز|ئێریۆن ڤێلیای|en|Erion Veliaj|lt=ئێریۆن ڤێلیای}}، کە کەسایەتییەکی باڵای حزبی سۆشیالیست بوو، لە ساڵی ٢٠٢٥دا بە تۆمەتی گەندەڵی و سپیکردنەوەی پول ڕاگیرا، کە ئەویش ڕەتی کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former Albanian PM Indicted for Corruption |ناونیشان=https://www.occrp.org/en/news/former-albanian-pm-indicted-for-corruption |ئیش=Organized Crime and Corruption Reporting Project |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian ex-president Meta held on corruption charges |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/europe/albanias-ex-president-meta-detained-by-police-spokesman-says-2024-10-21/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=An Albanian court orders the capital's mayor into custody and accuses him of corruption |ناونیشان=https://apnews.com/article/98d0fa2e987eaf57b9e41123c832e8dc |ئیش=Associated Press |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری ژێرخان {{بنز|بێلیندا باڵووکو|en|Belinda Balluku|lt=بێلیندا باڵووکو}} دواتر لەسەر ئیدیعای تەندەری گشتی لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا کرا، ئەنجامدانی کاری هەڵەی ڕەت کردەوە، و لەلایەن ڕاماوە لە شوباتی ٢٠٢٦دا دوورخرایەوە کاتێک کەیسەکە بەھێزتر بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian PM fires deputy as corruption investigation heats up |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanian-pm-fires-deputy-corruption-investigation-heats-up-2026-02-26/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> بەرپرسانی یەکێتیی ئەورووپا ستایشی کاری SPAKیان کرد وەک بنەمایەک بۆ چاکسازیی سەروەریی یاسا، ھاوکات ئاگادارییان دا کە پێشکەوتنی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپادا بەستراوەتەوە بە سەربەخۆیی دادوەری و ئەنجامە باوەڕپێکراوەکانی دژەگەندەڵی.<ref name = albania2025Report>{{cite report |title=Albania 2025 Report |url=https://enlargement.ec.europa.eu/document/download/fe9138b7-90fe-4277-a12c-3a03f6d1957f_en?filename=albania-report-2025.pdf |publisher=European Commission |date=4 November 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩دا، {{بنز|بوومەلەرزەی ئەلبانیا (٢٠١٩)|en|2019 Albania earthquake|lt=بوومەلەرزەیەک}} بە گوڕی ٦٫٤ لە سەرپێوەری {{بنز|پێوەری گوڕی مۆمێنت|en|Moment magnitude scale|lt=مۆمێنت}} لە ئەلبانیای دا، کە ناوەندەکەی نزیکەی {{convert|16|km|mi|0|abbr=on}} لە باکووری ڕۆژئاوای {{بنز|ماموراس|en|Mamurras|lt=ماموراس}} بوو.<ref>{{cite anss|Albania|2019|us70006d0m|M 6.4 – 16 km WSW of Mamurras, Albania|access-date=1 December 2019}}</ref> تەزینی بوومەلەرزەکە لە {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} و لە شوێنە دوورەکانی وەک {{بنز|تارانتۆ|en|Taranto|lt=تارانتۆ}} لە ئیتاڵیا، و {{بنز|بێلگراد|en|Belgrade|lt=بێلگراد}} لە سڕبیا ھەستی پێکرا، لە کاتێکدا ئەو ناوچانەی زۆرترین کاریگەرییان بەرکەوت {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} و {{بنز|کۆدێر-تومانە|en|Kodër-Thumanë|lt=کۆدێر-تومانە}} بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://earthquake-report.com/2019/11/26/very-strong-earthquake-albania-november-26-2019/ |سەردێڕ=Very Strong earthquake – Albania – November 26, 2019 |ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Earthquake-Report |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191128174146/https://earthquake-report.com/2019/11/26/very-strong-earthquake-albania-november-26-2019/ |ڕەوشی ناونیشان=usurped}}</ref> وەڵامدانەوەکە کۆمەککردنی مرۆیی لەلایەن {{بنز|دیاسپۆڕای ئەلبانی|en|Albanian diaspora|lt=دیاسپۆڕای ئەلبانی}} و چەندین حکوومەتی بێگانەی لەخۆ دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Exit News |سەردێڕ=Albanians Raise $13 Million in 3 Days for Earthquake Relief |ناونیشان=https://exit.al/en/2019/11/29/albanians-raise-13-million-in-3-days-for-earthquake-relief/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803175535/https://exit.al/en/2019/11/29/albanians-raise-13-million-in-3-days-for-earthquake-relief/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ٩ی ئاداری ٢٠٢٠دا، {{بنز|پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەلبانیا|en|COVID-19 pandemic in Albania|lt=پەتای کۆڤید-١٩}} پشتڕاست کرایەوە کە بڵاوبووەتەوە بۆ ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Health and Social Protection]] |سەردێڕ=Ministria e Shëndetësisë: Konfirmohen dy rastet e para me koronavirusin e ri |ناونیشان=https://shendetesia.gov.al/ministria-e-shendetesise-konfirmohen-dy-rastet-e-para-me-koronavirusin-e-ri/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200723160112/https://shendetesia.gov.al/ministria-e-shendetesise-konfirmohen-dy-rastet-e-para-me-koronavirusin-e-ri/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، خۆپێشاندانی گەورەی دژەحکوومەت کە بە {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆ}} ناسراون، سەریان ھەڵدا دوای ئەوەی پەرەپێدانی کەناراوە لوکسە پێشنیارکراوەکان لەسەر {{بنز|دوورگەی سازان|en|Sazan Island|lt=دوورگەی سازان}} و {{بنز|ناوچەی پارێزراوی ڤجۆسە-نارتا|en|Vjosa–Narta Protected Landscape|lt=نیمچەدوورگەی زڤێرنێس}}، لەوانەش پڕۆژەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|جارێد کۆشنەر|en|Jared Kushner|lt=جارێد کۆشنەرەوە}}، بوونە جێی سەرنجی خۆپێشاندانە ژینگەیی و دژەگەندەڵییەکان. خۆپێشاندەران حکوومەتەکەی ڕامایان تۆمەتبار کرد بە نەبوونی شەفافیەت، مەترسی بۆ سەر سیستمی ژینگەییی پارێزراو و شکستی لە چارەسەرکردنی گەندەڵی یان باشترکردنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان.<ref name="albanianpoliceuse">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian police use teargas to disperse anti-graft demonstrators |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/albanian-police-use-teargas-disperse-anti-graft-demonstrators-2026-07-02/ |ئیش=Reuters |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="albanianpoliceuse_1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albanian police use tear gas and pepper spray as Tirana protest turns violent |ناونیشان=https://apnews.com/article/063288405ee82156e32e6bde500d0569 |ئیش=Associated Press |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> خۆپێشاندانەکان، کە لە سەرەتادا سەرنجیان لەسەر پاراستنی ژینگە بوو، فراوان بوون بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ لێپرسینەوە لە حکوومەت، ھەڵبژاردنی پێشوەختە و دەستلەکارکێشانەوەی ڕاما. کەسایەتییەکانی پەرلەمانی ئەورووپاش ئاگادارییان دا کە پلانەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکان دەکرێت کاریگەری لەسەر پرۆسەی چوونەناوی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپا دابنێت ئەگەر لەگەڵ پابەندبوونە ژینگەیییەکان و پێوەرە دیموکراتییەکاندا ناکۆک بن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Albania warned EU accession at risk over Jared Kushner-backed resort plans |ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2026/jul/01/albania-warned-eu-accession-at-risk-jared-kushner-resort-plans |ئیش=The Guardian |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == جوگرافیا == [[File:Valbona_nga_Kukaj.jpg|thumb|right|300px|{{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} درێژکراوە و لە ھەمان کاتدا بەرزترین بەشی {{بنز|ئەڵپەکانی دیناریک|en|Dinaric Alps|lt=ئەڵپەکانی دیناریکن}}.]] ئەلبانیا دەکەوێتە بەردەم {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاست}} لەسەر {{بنز|نیمچەدوورگەی بەڵکان|en|Balkan Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی بەڵکان}} لە {{بنز|باشووری ئەورووپا|en|Southern Europe|lt=باشوور}} و {{بنز|باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا|en|Southeast Europe|lt=باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەورووپادا}}، و ڕووبەرەکەی {{convert|28748|km2|0|abbr=on}}ە.<ref name="Albania pdf">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Eftimi |یەکەم=R. |سەردێڕ=Some Considerations on Seawater-freshwater Relationship in Albanian Coastal Area |ناونیشان=http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725011907/http://aguas.igme.es/igme/publica/tiac-02/ALBANIA-I.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|شوێن=Tirana}}</ref> لە ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=دەریای ئادریاتیک}}، لە باکووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|شاخە ڕەش|en|Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}}، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ {{بنز|مەقدۆنیای باکوور|en|North Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}}، لە باشوورەوە لەگەڵ {{بنز|یۆنان|en|Greece|lt=یۆنان}}، و لە باشووری ڕۆژئاواوە لەگەڵ {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیاندا}} سنووردارە. لە نێوان ھێڵەکانی پانیی {{بنز|پلەی ٤٢ی باکوور|en|42nd parallel north|lt=٤٢°}} و {{بنز|پلەی ٣٩ی باکوور|en|39th parallel north|lt=٣٩°ی باکوور}} و ھێڵەکانی درێژیی {{بنز|پلەی ٢١ی ڕۆژھەڵات|en|21st meridian east|lt=٢١°}} و {{بنز|پلەی ١٩ی ڕۆژھەڵات|en|19th meridian east|lt=١٩°ی ڕۆژھەڵاتدایە}}. پۆتانە جوگرافییەکان لەوانە {{بنز|ڤێرمۆش|en|Vërmosh|lt=ڤێرمۆش}} لە ٤٢° ٣٥' ٣٤"ی پانیی باکوور وەک باکووریترین خاڵ، {{بنز|کۆنیسپۆل|en|Konispol|lt=کۆنیسپۆل}} لە ٣٩° ٤٠' ٠"ی پانیی باکوور وەک باشووریترین خاڵ، {{بنز|دوورگەی سازان|en|Sazan Island|lt=سازان}} لە ١٩° ١٦' ٥٠"ی درێژیی ڕۆژھەڵات وەک ڕۆژئاواییترین خاڵ، و {{بنز|ڤێرنیک|en|Vërnik|lt=ڤێرنیک}} لە ٢١° ١' ٢٦"ی درێژیی ڕۆژھەڵات وەک ڕۆژھەڵاتیترین خاڵ لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Institute of Statistics (Albania)|Instituti i Statistikës]] (INSTAT) |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |سەردێڕ=Tregues Sipas Qarqeve Indicators by Prefectures |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110724163040/http://www.instat.gov.al/graphics/doc/downloads/publikime/Tregues%20sipas%20qarqeve2006.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> {{بنز|کۆراب|en|Mount Korab|lt=کێوی کۆراب}}، کە بەرزییەکەی {{convert|2764|m|ft|2|abbr=on}} {{بنز|مەتر لەسەر ئاستی دەریای ئادریاتیک|en|Metres above the Adriatic|lt=لە سەرووی ئادریاتیکەوەیە}}، بەرزترین خاڵە، لە کاتێکدا دەریای ناوەڕاست، لە {{convert|0|m|ft|2|abbr=on}}، نزمترین خاڵە. وڵاتەکە {{convert|148|km|mi|0|abbr=on}} لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ڕۆژئاوا و نزیکەی {{convert|340|km|mi|0|abbr=on}} لە باکوورەوە بۆ باشوور درێژ دەبێتەوە. ئەلبانیا خاوەنی دیمەنێکی سروشتیی جۆراوجۆرە بە شاخ و گردەکانەوە کە خاکی وڵاتەکەیان لە ئاراستەی جیاوازدا بڕیوە. وڵاتەکە زێدی زنجیرە شاخە بەرفراوانەکانە، لەوانە {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} لە باکوور، {{بنز|کۆراب|en|Korab Mountains|lt=شاخەکانی کۆراب}} لە ڕۆژھەڵات، {{بنز|پیندۆس|en|Pindus Mountains|lt=شاخەکانی پیندۆس}} لە باشووری ڕۆژھەڵات، {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=شاخەکانی سیراونیان}} لە باشووری ڕۆژئاوا، و {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Skanderbeg Mountains|lt=شاخەکانی سکاندەربێگ}} لە ناوەڕاستدا. لە باکووری ڕۆژئاوادا {{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake of Shkodër|lt=دەریاچەی ئیشکۆدرا}} ھەیە، کە گەورەترین دەریاچەی باشووری ئەورووپایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bolevich|یەکەم١=Maria|سەردێڕ=Largest lake in southern Europe under threat from "eco-resort"|ناونیشان=https://www.newscientist.com/article/2116873-largest-lake-in-southern-europe-under-threat-from-eco-resort/|وێبگە=New Scientist|ڕێکەوت=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170104154915/https://www.newscientist.com/article/2116873-largest-lake-in-southern-europe-under-threat-from-eco-resort/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەرەو {{بنز|کەناراوەکانی دەریاچەی ئۆھرید لە ئەلبانیا|en|Albanian Ohrid Lake Coast|lt=باشووری ڕۆژھەڵات}} {{بنز|دەریاچەی ئۆھرید|en|Lake of Ohrid|lt=دەریاچەی ئۆھرید}} دەردەکەوێت، کە یەکێکە لە کۆنترین دەریاچە نەپچڕاوەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Natural and Cultural Heritage of the Ohrid region|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/99|بڵاوکەرەوە=UNESCO|پەڕەکان=UNESCO|وتەگێڕانەوە=Situated on the shores of Lake Ohrid, the town of Ohrid is one of the oldest human settlements in Europe; Lake Ohrid is a superlative natural phenomenon, providing refuge for numerous endemic and relict freshwater species of flora and fauna dating from the tertiary period. As a deep and ancient lake of tectonic origin, Lake Ohrid has existed continuously for approximately two to three million years.|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171217090041/https://whc.unesco.org/en/list/99|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> باشوورتر، پاناییەکە دەریاچەی {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Prespa Lake|lt=گەورە}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپای بچووک|en|Small Prespa Lake|lt=بچووکی پڕێسپا}} لەخۆ دەگرێت، کە لە بەرزترین دەریاچەکانی بەڵکانن. ڕووبارەکان زیاتر لە ڕۆژھەڵاتەوە سەرچاوە دەگرن و دەڕژێنە ناو دەریای ئادریاتیک و یۆنیانەوە. درێژترین ڕووباری وڵاتەکە، کە لە دەمەوە تا سەرچاوەکەی دەپێورێت، ڕووباری {{بنز|ڕووباری درین|en|Drin River|lt=درین}}ە، کە لە یەکگرتنی دوو سەرچاوەکەیەوە، {{بنز|درینی ڕەش|en|Black Drin|lt=درینی ڕەش}} و {{بنز|درینی سپی|en|White Drin|lt=درینی سپی}} دەست پێ دەکات. گرنگییەکی تایبەت بۆ ڕووباری {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosë|lt=ڤجۆسە}} ھەیە، کە یەکێکە لە دوا سیستمی ڕووبارە گەورە دەستکاری‌نەکراوەکانی ئەورووپا. لە ئەلبانیادا {{بنز|ڕووپۆشی دارستانکان|en|forest cover|lt=ڕووپۆشی دارستان}} نزیکەی ٢٩٪ی کۆی ڕووبەری زەوییە، کە یەکسانە بە ٧٨٨,٩٠٠ ھێکتار دارستان لە ساڵی ٢٠٢٠دا، کە لە ٧٨٨,٨٠٠ ھێکتار لە ساڵی ١٩٩٠دا زیادی کردووە. لە دارستانە سروشتییە دووبارە ڕواوەکاندا ١١٪ وەک {{بنز|دارستانی سەرەتایی|en|primary forest|lt=دارستانی سەرەتایی}} ڕاگەیەندراوە (کە پێکھاتووە لە جۆرە دارە خۆجێییەکان بەبێ ھیچ ئاماژەیەکی ڕوونی چالاکیی مرۆڤ) و نزیکەی ٠٪ی ڕووبەری دارستانەکان لە ناوچە پارێزراوەکاندا دۆزرایەوە. بۆ ساڵی ٢٠١٥، ٩٧٪ی ڕووبەری دارستانەکان لەژێر {{بنز|موڵکایەتیی دەوڵەت|en|State ownership|lt=موڵکایەتیی گشتیدا}} بووە، ٣٪ لەژێر {{بنز|موڵکایەتیی تایبەت|en|Private property|lt=موڵکایەتیی تایبەتدا}} و ٠٪ بە موڵکایەتیی تر یان نەزانراو لێست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |سەردێڕ=Terms and Definitions FRA 2025 Forest Resources Assessment, Working Paper 194 |بڵاوکەرەوە=Food and Agriculture Organization of the United Nations |ساڵ=٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911122341/https://openknowledge.fao.org/server/api/core/bitstreams/a6e225da-4a31-4e06-818d-ca3aeadfd635/content |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Forest Resources Assessment 2020, Albania |ناونیشان=https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/ALB/home/overview |وێبگە=Food Agriculture Organization of the United Nations |ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240911104726/https://fra-data.fao.org/assessments/fra/2020/ALB/home/overview/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کەشوھەوا === [[File:Gjipe_beach,_Albania.JPG|thumb|right|{{بنز|جیپێ|en|Gjipe|lt=جیپێ}} لەسەر یەکگرتنی دەریای {{بنز|دەریای ئادریاتیک|en|Adriatic Sea|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|دەریای یۆنیان|en|Ionian Sea|lt=دەریای یۆنیان}} کەوتووە، لەسەر {{بنز|ریڤێرای ئەلبانی|en|Albanian Riviera|lt=ریڤێرای ئەلبانی}}.]] {{بنز|کەشوھەوای ئەلبانیا|en|climate of Albania|lt=کەشوھەوای ئەلبانیا}} ئاستێکی دیاری گۆڕانکاری و ھەمەجۆری پێشان دەدات بەھۆی جیاوازی لە ھێڵی پانی، درێژی و بەرزی لە ئاستی دەریادا.<ref name="climate"/><ref name="climate2"/> ئەلبانیا کەشوھەوای {{بنز|کەشوھەوای دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean climate|lt=دەریای ناوەڕاست}} و {{بنز|کەشوھەوای کیشوەری|en|Continental climate|lt=کیشوەری}} بەخۆیەوە دەبینێت، کە بە بوونی چوار وەرزی جیاواز دیاری کراوە.<ref name="climate1"/> بەپێی {{بنز|پۆلێنکردنی کەشوھەوای کۆپن|en|Köppen climate classification|lt=پۆلێنکردنی کۆپن}}، ئەلبانیا پێنج جۆری کەشوھەوای سەرەکی لەخۆ دەگرێت، کە لە دەریای ناوەڕاست و {{بنز|کەشوھەوای شێداری ژێر خولگەیی|en|Humid subtropical climate|lt=ژێر خولگەییی شێدارەوە}} لە نیوەی ڕۆژئاوادا تا دەکاتە {{بنز|کەشوھەوای زەریایی|en|Oceanic climate|lt=زەریایی}}، {{بنز|کەشوھەوای شێداری کیشوەری|en|Humid continental climate|lt=کیشوەریی شێدار}} و {{بنز|کەشوھەوای ژێر جەمسەری|en|Subarctic climate|lt=ژێر جەمسەری}} لە نیوەی ڕۆژھەڵاتی وڵاتەکەدا درێژ دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank Group |سەردێڕ=Albania: Climate Change Overview |ناونیشان=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708191821/https://climateknowledgeportal.worldbank.org/country/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوچە کەناراوەکانی بە درێژایی دەریای {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=ئادریاتیک}} و {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=یۆنیان}} لە ئەلبانیادا وەک گەرمترین ناوچەکان دەناسرێن، لە کاتێکدا ناوچەکانی باکوور و ڕۆژھەڵات کە {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} و {{بنز|کۆراب|en|Korab Mountains|lt=شاخەکانی کۆراب}} دەگرنە خۆ وەک ساردترین ناوچەکانی وڵاتەکە دەناسرێن.<ref name="climate3"/> لە سەرانسەری ساڵدا، پلەی گەرمیی مانگانەی ناوەند گۆڕانکاریی بەسەردا دێت، کە لە {{convert|-1|°C|°F|lk=on}} لە مانگەکانی زستاندا تا دەکاتە {{convert|21.8|°C|°F|lk=off}} لە مانگەکانی ھاویندا. بە تایبەتی، بەرزترین پلەی گەرمیی تۆمارکراوی {{convert|43.9|°C|°F|lk=off}} لە {{بنز|کوچۆڤا|en|Kuçovë|lt=کوچۆڤا}} لە ١٨ی تەممووزی ١٩٧٣دا بینرا، لە کاتێکدا نزمترین پلەی گەرمیی {{convert|-29|°C|°F|lk=off}} لە شتیڵە، {{بنز|لیبراژد|en|Librazhd|lt=لیبراژد}} لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧دا تۆمار کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chemicals.al/doc/profili_shqip.pdf|سەردێڕ=PERGATITJA E PROFILIT KOMBETAR SHQIPETAR PER TE VLERESUAR STRUKTUREN KOMBETARE NE MENAXHIMIN E KIMIKATEVE DHE ZBATIMIN E UDHEZIMEVE TE SAICM|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190411202329/http://www.chemicals.al/doc/profili_shqip.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://shqiptarja.com/aktualitet/2731/--8203-moti-regjistrohet-temperatura-rekord-ne-shqiperi---29-grade-ne-librazhd-396120.html|سەردێڕ=Moti, regjistrohet temperatura rekord në Shqipëri, – 29 gradë në Librazhd|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180304172653/https://shqiptarja.com/aktualitet/2731/--8203-moti-regjistrohet-temperatura-rekord-ne-shqiperi---29-grade-ne-librazhd-396120.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانیا زۆربەی {{بنز|دابارین (کەشواھەوا)|en|precipitation (meteorology)|lt=دابارین}} لە مانگەکانی زستاندا بەدەست دێنێت و کەمتر لە مانگەکانی ھاویندا.<ref name="climate2"/> تێکڕای دابارین نزیکەی {{convert|1485|mm|in|abbr=off}}ە.<ref name="climate3"/> ناوەندی دابارینی ساڵانە لە نێوان {{convert|600|and|3000|mm|in|abbr=off}} دایە بەپێی شوێنی جوگرافی.<ref name="climate1"/> بەرزاییەکانی {{بنز|کێوەکانی باکووری ئەلبانیا|en|Northern Mountain Range (Albania)|lt=باکووری ڕۆژئاوا}} و {{بنز|کێوەکانی باشووری ئەلبانیا|en|Southern Mountain Range (Albania)|lt=باشووری ڕۆژھەڵات}} بڕی دابارینی چڕتر وەردەگرن، لە کاتێکدا بەرزاییەکانی {{بنز|کێوەکانی باکووری ئەلبانیا|en|Northern Mountain Range (Albania)|lt=باکووری ڕۆژھەڵات}} و {{بنز|کێوەکانی باشووری ئەلبانیا|en|Southern Mountain Range (Albania)|lt=باشووری ڕۆژئاوا}} ھەروەھا {{بنز|دەشتاییەکانی ڕۆژئاوا|en|Western Lowlands|lt=دەشتاییەکانی ڕۆژئاوا}} بڕی دیاریکراوتر وەردەگرن.<ref name="climate3">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Alban Kuriqi|سەردێڕ=Climate and climate change data for Albania|ناونیشان=http://drinkadria.fgg.uni-lj.si/externalapp/content/climate/FB11_CC_Albania_national.pdf|وێبگە=drinkadria.fgg.uni-lj.si|شوێن=Tirana|پەڕەکان=٣–٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201043318/http://drinkadria.fgg.uni-lj.si/externalapp/content/climate/FB11_CC_Albania_national.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Alps|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیا}} لەوپەڕی باکووری وڵاتەکەدا وەک نموونەی شێدارترین ناوچەکانی ئەورووپا ھەژمار دەکرێن، کە لانی کەم {{convert|3100|mm|1|abbr=on}} باران ساڵانە بەدەست دێنن.<ref name="climate3"/> چوار {{بنز|ڕووباری بەستەڵەکی|en|glacier|lt=ڕووباری بەستەڵەکی}} لەناو ئەم شاخانەدا لە بەرزیی ڕێژەییی نزمی {{convert|2000|m|ft}}دا دۆزرانەوە، کە زۆر دەگمەنە بۆ ھێڵی پانیی باشووری وەھا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|journal=Arctic, Antarctic, and Alpine Research |بەرگ=٤١|issue=4 |پەڕەکان=٤٥٥–٤٥٩|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|دوایین١=Hughes |یەکەم١=Philip D. |سەردێڕ=Twenty-first Century Glaciers and Climate in the Prokletije Mountains, Albania|doi=10.1657/1938-4246-41.4.455|bibcode=2009AAAR...41..455H |doi-access=free}}</ref> === ھەمەجۆریی زیندەیی === [[File:Golden_eagle_(13434882845).jpg|thumb|right|{{بنز|ھەڵۆی زێڕین|en|golden eagle|lt=ھەڵۆی زێڕین}} ھێمای نیشتمانی و ئاژەڵی نیشتمانیی ئەلبانیایە.]] وەک {{بنز|ناوچەی گەرمی ھەمەجۆریی زیندەیی|en|biodiversity hotspot|lt=شوێنێکی گەرمی ھەمەجۆریی زیندەیی}}، ئەلبانیا خاوەنی {{بنز|ھەمەجۆریی زیندەیی|en|biodiversity|lt=ھەمەجۆرییەکی زیندەییی}} زۆر دەوڵەمەند و جیاوازە بەھۆی شوێنی جوگرافیی لە ناوەڕاستی {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاست}} و ھەمەجۆریی گەورە لە مەرجەکانی {{بنز|کەشوھەوا|en|climatic|lt=کەشوھەوا}}، جیوۆلۆجی و {{بنز|ھایدرۆلۆجی|en|hydrological|lt=ھایدرۆلۆجیدا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[BirdLife International]] |سەردێڕ=Mediterranean Basin Biodiversity Hotspot |ناونیشان=https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730213136/https://www.cepf.net/sites/default/files/mediterranean-basin-2017-ecosystem-profile-english_0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[National Agency of Protected Areas (Albania)|National Agency of Protected Areas]] |سەردێڕ=Biodiversity in Albania |ناونیشان=https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730213513/https://macfungi.webs.com/Fungi-Albanici/Report%20on%20National%20Situation%20of%20Biodiversity%20in%20Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> بەھۆی دوورییەوە، شاخ و گردەکانی ئەلبانیا خاوەنی دارستان، دار و گیان کە زۆر گرنگن بۆ ژیانی کۆمەڵێک ئاژەڵی جۆراوجۆر، لەنێویاندا بۆ دوو لە {{بنز|جۆرەکانی لەژێر مەترسیی لەناوچووندان|en|endangered species|lt=جۆرە لەژێر مەترسییەکاندا لەناوچووەکانی}} وڵاتەکە، {{بنز|وشکیی بەڵکان|en|Balkan lynx|lt=وشک}} و {{بنز|ورچی قاوەیی|en|brown bear|lt=ورچی قاوەیی}}، ھەروەھا {{بنز|پشیلەی کێوی|en|wildcat|lt=پشیلەی کێوی}}، {{بنز|گورگی خۆڵەمێشی|en|grey wolf|lt=گورگی خۆڵەمێشی}}، {{بنز|ڕێوی سەرخۆڵ|en|red fox|lt=ڕێوی سوور}}، {{بنز|چەقاڵی زێڕین|en|golden jackal|lt=چەقاڵی زێڕین}}، {{بنز|سیسڕەی میسری|en|Egyptian vulture|lt=سیسڕەی میسری}} و {{بنز|ھەڵۆی زێڕین|en|golden eagle|lt=ھەڵۆی زێڕین}}، کە ئەمەی دوایییان ئاژەڵی نیشتمانیی وڵاتەکەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Tourism and Environment]] |سەردێڕ=Fifth National Report of Albania to the United Nations Convention on Biological Diversity (CBD) |ناونیشان=https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.cbd.int/doc/world/al/al-nr-05-en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|پەڕە=٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNECE|سەردێڕ=Albania Environmental Performance Reviews|ناونیشان=http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|وێبگە=unece.org|پەڕە=١٤١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140227090205/http://www.unece.org/fileadmin/DAM/env/epr/epr_studies/AlbaniaII.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=On the status and distribution of the large carnivores (Mammalia: Carnivora) in Albania |ناونیشان=http://www.catsg.org/balkanlynx/07_library/7_2_publications/Pdfs/Bego_2000_Status_and_distribution_of_large_carnivores_in_Albania.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.catsg.org/balkanlynx/07_library/7_2_publications/Pdfs/Bego_2000_Status_and_distribution_of_large_carnivores_in_Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|شوێن=Tirana |پەڕە=٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Die potentielle Verbreitung der Wildkatze (Felis silvestris silvestris) in Österreich als Entscheidungsgrundlage für weitere Schutzmaßnahmen |ناونیشان=https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |وێبگە=wildkatze-in-oesterreich.at |شوێن=Salzburg |پەڕە=١٩|زمان=de |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180909073952/https://www.wildkatze-in-oesterreich.at/pages_file/de/62/Habitateignung-Felis-silvestris-silvestris-Da-sarah-friembichler.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەمە ڕووبارەکان، زۆنگاوەکان و دەریاچەکان گرنگییەکی نائاسایییان ھەیە بۆ {{بنز|فلامینگۆی گەورە|en|greater flamingo|lt=فلامینگۆی گەورە}}، {{بنز|قازەقوڕتکی بچووک|en|pygmy cormorant|lt=قازەقوڕتکی بچووک}} و بالندەی زۆر دەگمەن و ڕەنگە ئایکۆنیترین بالندەی وڵاتەکە، {{بنز|پێلیکانی دالماتیا|en|dalmatian pelican|lt=پێلیکانی دالماتیا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Protection and Preservation of Natural Environment in Albania|سەردێڕ=Albanian Nature|ناونیشان=http://www.ppnea.org/albanian_nature.html|وێبگە=ppnea.org |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180831152920/http://ppnea.org/albanian_nature.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئابی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> گرنگییەکی تایبەتیان ھەیە {{بنز|فۆکی ڕەبەنانی دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean monk seal|lt=فۆکی ڕەبەنانی دەریای ناوەڕاست}}، {{بنز|کیسەڵە دەریایییەکەی لۆگەڕھێد|en|loggerhead sea turtle|lt=کیسەڵی دەریاییی لۆگەڕھێد}} و {{بنز|کیسەڵی دەریاییی سەوز|en|green sea turtle|lt=کیسەڵی دەریاییی سەوز}} کە ھێلانە لەسەر ئاوە کەناراوەکان و شۆڕەکان دەکەن. لە ڕووی {{بنز|جوگرافیای ڕووەکناسی|en|phytogeography|lt=جوگرافیای ڕووەکناسییەوە}}، ئەلبانیا بەشێکە لە {{بنز|شانشینی بۆریال|en|Boreal Kingdom|lt=شانشینی بۆریال}} و بە تایبەتی لەناو پارێزگای ئیلیریی {{بنز|ناوچەی سێرکۆمبۆریال|en|Circumboreal Region|lt=سێرکۆمبۆریال}} و {{بنز|حەوزی دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Basin|lt=ناوچەی دەریای ناوەڕاستدا}} درێژ دەبێتەوە. خاکەکەی دەکرێت دابەش بکرێت بۆ چوار {{بنز|ناوچەی ئێکۆڵۆژی|en|ecoregion|lt=ناوچەی ئێکۆڵۆژیی}} وشکانیی {{بنز|پەڵەی پالێئارکتیک|en|Palearctic realm|lt=پەڵەی پالێئارکتیک}} واتە لەناو {{بنز|دارستانە ڕووەکوەریوەکانی ئیلیریا|en|Illyrian deciduous forests|lt=دارستانە ڕووەکوەریوەکانی ئیلیریا}}، {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی بەڵکان|en|Balkan mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی بەڵکان}}، {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی پیندۆس|en|Pindus Mountains mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی پیندۆس}} و {{بنز|دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی دیناریک|en|Dinaric Mountains mixed forests|lt=دارستانە تێکەڵاوەکانی شاخەکانی دیناریک}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=NaturAL|سەردێڕ=Albania towards NATURA 2000|ناونیشان=http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|وێبگە=natura.al|شوێن=Tirana|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170311223347/http://www.natura.al/page.php?lang=en&section=albaniatowardsn2000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The National Parks of Albania The fifteen national parks in Albania encompass an area of 210,668.48 hectares which accounts for about 3.65% of the overall territory of the country.|ناونیشان=http://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|وێبگە=worldatlas.com|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وتەگێڕانەوە=The territory of Albania can be divided into four ecoregions: Dinaric Alpine (mixed forests in the far north). Balcanic (mixed forest in the north-east). Pindus mountain (mixed forests covering the central and southeast mountains). Illyrian deciduous (forest covering the rest of the country).|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180913223325/https://www.worldatlas.com/articles/the-national-parks-of-albania-protecting-the-natural-treasures-of-the-country.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣,٥٠٠ جۆری جیاوازی ڕووەک لە ئەلبانیادا دۆزرابوونەتەوە کە زیاتر ئاماژەن بۆ تایبەتمەندیی {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean|lt=دەریای ناوەڕاست}} و {{بنز|ئۆراسیای|en|Eurasia|lt=ئۆراسیا}}. وڵاتەکە نەریتی زیندووی بەکارھێنانی گیا و دەرمانی پەیڕەو دەکات. لانی کەم ٣٠٠ ڕووەک کە لە ناوخۆدا دەڕوێن لە ئامادەکردنی گیا و دەرماندا بەکار دەھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Ministry of Environment |سەردێڕ=Gap Analysis for Nature Protection Legal Acts on Wild Fauna Conservation and Hunting (Albania) |ناونیشان=https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |وێبگە=al.undp.org |پەڕەکان=٨٦–٩٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181014204539/https://www.al.undp.org/content/dam/albania/docs/FINAL%20GAP.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|بەستەری نووسەر=Ministry of Environment (Albania)}}</ref> دارەکانی ناو دارستانەکان بە پلەی یەکەم {{بنز|سنۆبەر|en|fir|lt=سنۆبەر}}، {{بنز|بەڕوو|en|oak|lt=بەڕوو}}، {{بنز|ڕاش|en|beech|lt=ڕاش}} و {{بنز|کاج|en|pine|lt=کاجن}}. === پاراستنی ژینگە === [[File:Ksamill-1.jpg|thumb|right|{{بنز|دوورگە بچووکەکانی کسامیل|en|islets of Ksamil|lt=دوورگە بچووکەکانی کسامیل}} لە {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=پارکی نیشتمانیی بوترینتدان}}.]] ئەلبانیا بەشداربوویەکی چالاکی چەندین ڕێککەوتننامە و کۆنفرانسی نێودەوڵەتی بووە بە ئامانجی بەھێزکردنی پابەندبوونی خۆی بۆ پاراستن و بەڕێوەبردنی بەردەوامی ھەمەجۆریی زیندەیی. لە ساڵی ١٩٩٤ەوە، وڵاتەکە لایەنێکە لە {{بنز|پەیماننامەی ھەمەجۆریی زیندەیی|en|Convention on Biological Diversity|lt=پەیماننامەی ھەمەجۆریی زیندەیی}} (CBD) و {{بنز|پڕۆتۆکۆلی کارتاگینا لەسەر سەلامەتیی زیندەیی|en|Cartagena Protocol on Biosafety|lt=پڕۆتۆکۆلەکانی کارتاگینا}} و {{بنز|پڕۆتۆکۆلی ناگۆیا|en|Nagoya Protocol|lt=ناگۆیا}}ی پەیوەندیدار.<ref name="CBD">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Convention on Biological Diversity]] (CBD) |سەردێڕ=Country Profiles: Albania{{spaced ndash}}Main Details |ناونیشان=https://www.cbd.int/countries/profile/?country=al#:~:text=In%20Albania%2C%203%2C200%20taxa%20of,are%20endemic%20to%20the%20country. |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904154959/https://www.cbd.int/countries/profile/?country=al |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بۆ ڕاگرتنی ئەم پابەندبوونانە، ستراتیژی و پلانێکی کاری گشتگیری {{بنز|پلانی کاری ھەمەجۆریی زیندەیی|en|Biodiversity action plan|lt=نیشتمانیی بۆ ھەمەجۆریی زیندەیی}} (NBSAP) پەرەپێداوە و جێبەجێی کردووە.<ref name="CBD"/> سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا ھاوبەشییەکی لەگەڵ {{بنز|یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشت|en|International Union for Conservation of Nature|lt=یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پاراستنی سروشتدا}} (IUCN) دامەزراندووە، کە ھەوڵەکانی پاراستنی لەسەر ئاستی نیشتمانی و نێودەوڵەتی پێشخستووە. بە ڕێنمایی IUCN، وڵاتەکە پێشکەوتنی بەرچاوی بەدەستھێناوە لە دامەزراندنی {{بنز|ناوچەی پارێزراو|en|protected area|lt=ناوچە پارێزراوەکاندا}} لەناو سنوورەکانیدا، کە ١٢ {{بنز|پارکی نیشتمانی|en|national park|lt=پارکی نیشتمانی}} لەخۆ دەگرێت لەوانە {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=بوترینت}}، {{بنز|پارکی دەریاییی کارابورون-سازان|en|Karaburun-Sazan Marine Park|lt=کارابورون-سازان}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا|en|Llogara National Park|lt=ڵۆگارا}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی پڕێسپا (ئەلبانیا)|en|Prespa National Park (Albania)|lt=پڕێسپا}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێویی ڤجۆسە|en|Vjosa Wild River National Park|lt=ڤجۆسە}}.<ref name="New NP">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Për miratimin e ndryshimit të statusit dhe të sipërfaqes së ekosistemeve natyrore park kombëtar (kategoria ii) të zonave të mbrojtura mjedisore |ناونیشان=https://qbz.gov.al/alfresco/api/-default-/public/alfresco/versions/1/nodes/9bdebcfb-5b0f-4d93-9854-5183906bd793/content?attachment=true&alf_ticket=TICKET_e8d425ce36bd2eaf13017ada30e7b7e30a4a8a93 |journal=[[Official Publishing Center (Albania)|Qendra e Botimeve Zyrtare]] |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230922122722/https://qbz.gov.al/alfresco/api/-default-/public/alfresco/versions/1/nodes/9bdebcfb-5b0f-4d93-9854-5183906bd793/content?attachment=true&alf_ticket=TICKET_e8d425ce36bd2eaf13017ada30e7b7e30a4a8a93 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک ئیمزاکەرێکی {{بنز|پەیماننامەی ڕامسار|en|Ramsar Convention|lt=پەیماننامەی ڕامسار}}، ئەلبانیا دانپێدانانی تایبەتی بە بەخشیوە بە چوار زۆنگاو، و وەک زۆنگاوی خاوەن گرنگیی نێودەوڵەتیی دیاری کردوون، لەوانە {{بنز|بۆنا (دەریای ئادریاتیک)|en|Buna (Adriatic Sea)|lt=بۆنا}}-{{بنز|دەریاچەی ئیشکۆدرا|en|Lake Skadar|lt=ئیشکۆدرا}}، {{بنز|گۆلاوی بوترینت|en|Butrint Lagoon|lt=بوترینت}}، {{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|Karavasta Lagoon|lt=کاراڤاستا}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Lake Prespa|lt=پڕێسپا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ramsar Convention]] |سەردێڕ=Annotated List of Wetlands of International Importance: Albania |ناونیشان=https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904155518/https://rsis.ramsar.org/sites/default/files/rsiswp_search/exports/Ramsar-Sites-annotated-summary-Albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پابەندبوونی وڵاتەکە بۆ پاراستن زیاتر بۆ ناو کایەی {{بنز|یونسکۆ|en|UNESCO|lt=یونسکۆ}} لە {{بنز|تۆڕی جیھانیی یەدەگە سەرچاوەیییەکان|en|World Network of Biosphere Reserves|lt=تۆڕی جیھانیی یەدەگە ژینگەیییەکاندا}} درێژ دەبێتەوە، کە لە چوارچێوەی {{بنز|بەرنامەی مرۆڤ و زیندەوەران|en|Man and the Biosphere Programme|lt=بەرنامەی مرۆڤ و زیندەوەراندا}} کار دەکات، کە ئەمەش بە بەشداربوونی لە {{بنز|یەدەگی زیندەییی نێوان سنوورەکانی ئۆھرید-پڕێسپا|en|Ohrid-Prespa Transboundary Biosphere Reserve|lt=یەدەگی زیندەییی نێوان سنوورەکانی ئۆھرید-پڕێسپادا}} سەلمێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO) |سەردێڕ=Ohrid-Prespa Transboundary Biosphere Reserve, Albania/North Macedonia |ناونیشان=https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/ohrid-prespa |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904155725/https://en.unesco.org/biosphere/eu-na/ohrid-prespa |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Euronatur |سەردێڕ=Prespa-Ohrid region: Ancient lakes and undiscovered mountain ranges |ناونیشان=https://www.euronatur.org/en/what-we-do/project-areas/project-areas-a-z/balkan-green-belt/projects/prespa-ohrid-region/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210920142057/https://www.euronatur.org/en/what-we-do/project-areas/project-areas-a-z/balkan-green-belt/projects/prespa-ohrid-region/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا میوانداریی دوو شوێنی سروشتیی {{بنز|شوێنی کەلەپووری جیھانی|en|World Heritage Site|lt=کەلەپووری جیھانی}} دەکات، کە ناوچەی ئۆھرید و ھەردوو {{بنز|ڕووباری گاشی|en|Gashi River|lt=ڕووباری گاشی}} و {{بنز|ڕایجکە|en|Rrajce|lt=ڕایجکە}} وەک بەشێک لە {{بنز|دارستانە کۆنەکانی ڕاشی کاپاتیا و ناوچەکانی تری ئەورووپا|en|Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe|lt=دارستانە کۆنەکانی ڕاشی کاپاتیا و ناوچەکانی تری ئەورووپا}} لەخۆ دەگرێت.<ref name="Ancient Primeval Beech Forests">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation (UNESCO) |سەردێڕ=Ancient and Primeval Beech Forests of the Carpathians and Other Regions of Europe |ناونیشان=http://whc.unesco.org/en/list/1133 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210912222952/http://whc.unesco.org/en/list/1133 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ناوچە پارێزراوەکان ==== [[File:A fishermen house in Karavasta Lagoon (Divjakë-Karavasta National Park).jpg|thumb|{{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|lagoon of Karavasta|lt=گۆلاوی کاراڤاستا}} لەناو {{بنز|پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا|en|Divjakë-Karavasta National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا}}]] {{بنز|ناوچە پارێزراوەکانی ئەلبانیا|en|protected areas of Albania|lt=ناوچە پارێزراوەکانی ئەلبانیا}} ئەو ناوچانەن کە لەلایەن {{بنز|حکوومەتی ئەلبانیا|en|Albanian government|lt=حکوومەتی ئەلبانیایەوە}} دیاری دەکرێن و بەڕێوە دەبرێن. ١٢ {{بنز|پارکی نیشتمانی|en|national park|lt=پارکی نیشتمانی}}، ٤ {{بنز|شوێنی ڕامسار|en|ramsar site|lt=شوێنی ڕامسار}}، ١ {{بنز|یەدەگی زیندەیی|en|biosphere reserve|lt=یەدەگی زیندەیی}} و ٧٨٦ جۆری تری یەدەگی پاراستن لە ئەلبانیادا ھەن.<ref name="New NP"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shumka |یەکەم=Spase |بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme]] (UNDP) |سەردێڕ=Albania's Biodiversity and Protected Areas An Executive Summary |ناونیشان=https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726213843/https://www.undp.org/content/dam/albania/docs/short_report_design.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> کەوتبووە باکوورەوە، پارکی نیشتمانیی ئەڵپەکانی ئەلبانیا، کە {{بنز|پارکی نیشتمانیی تێت|en|Theth National Park|lt=پارکی نیشتمانیی پێشووی تێت}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی دۆڵی ڤالبۆنا|en|Valbonë Valley National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دۆڵی ڤالبۆنا}}ی لەخۆ دەگرت، لەناو لووتکە بەرزەکانی {{بنز|ئەپڵەکانی ئەلبانیا|en|Accursed Mountains|lt=ئەڵپەکانی ئەلبانیادا}} دەورە دراوە. لە ڕۆژھەڵاتدا، بەشێک لە شاخە سەختەکانی {{بنز|کۆراب|en|Korab|lt=کۆراب}}، {{بنز|نەمێرچکە|en|Nemërçka|lt=نەمێرچکە}} و {{بنز|شێبێنیک|en|Shebenik|lt=شێبێنیک}} لەناو سنوورەکانی {{بنز|پارکی نیشتمانیی سنۆبەری ھۆتۆڤە-دانگێڵی|en|Fir of Hotovë-Dangëlli National Park|lt=پارکی نیشتمانیی سنۆبەری ھۆتۆڤە-دانگێڵی}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی شێبێنیک|en|Shebenik National Park|lt=پارکی نیشتمانیی شێبێنیک}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی پڕێسپا (ئەلبانیا)|en|Prespa National Park (Albania)|lt=پارکی نیشتمانیی پڕێسپادا}} پارێزراون، کە ئەمەی دوایییان بەشی ئەلبانیا لە دەریاچەی {{بنز|دەریاچەی پڕێسپا|en|Prespa Lake|lt=گەورە}} و {{بنز|دەریاچەی پڕێسپای بچووک|en|Small Prespa Lake|lt=بچووکی پڕێسپا}} لەخۆ دەگرێت. بەرەو باشوور، {{بنز|شاخەکانی سیراونیان|en|Ceraunian Mountains|lt=شاخەکانی سیراونیان}} دیاریی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای یۆنیان لە ئەلبانیا|en|Albanian Ionian Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای یۆنیان}} دەکەن، و دیمەنی سروشتیی {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا|en|Llogara National Park|lt=پارکی نیشتمانیی ڵۆگارا}} دروست دەکەن، کە درێژ دەبێتەوە بۆ ناو {{بنز|نیمچەدوورگەی کارابورون، ئەلبانیا|en|Karaburun Peninsula, Albania|lt=نیمچەدوورگەی کارابورون}}، و {{بنز|پارکی دەریاییی کارابورون-سازان|en|Karaburun-Sazan Marine Park|lt=پارکی دەریاییی کارابورون-سازان}} پێکھێنێت. باشوورتر {{بنز|پارکی نیشتمانیی بوترینت|en|Butrint National Park|lt=پارکی نیشتمانیی بوترینت}} کەوتووە، کە دەست دەگرێت بەسەر نیمچەدوورگەیەکدا کە بە دەریاچەی بوترینت و {{بنز|کەناڵی ڤیڤاری|en|Channel of Vivari|lt=کەناڵی ڤیڤاری}} دەورە دراوە. لە ڕۆژئاواوە، بە درێژایی {{بنز|کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک لە ئەلبانیا|en|Albanian Adriatic Sea Coast|lt=کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیک}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا|en|Divjakë-Karavasta National Park|lt=پارکی نیشتمانیی دیڤجاکە-کاراڤاستا}} شانازی بە {{بنز|گۆلاوی کاراڤاستا|en|Lagoon of Karavasta|lt=گۆلاوی بەرفراوانی کاراڤاستاوە}} دەکات، کە یەکێکە لە گەورەترین سیستمەکانی گۆلاو لە دەریای ناوەڕاستدا. بە دیاریکراوی، یەکەم پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێوی لە ئەورووپا، {{بنز|پارکی نیشتمانیی ڕووباری کێویی ڤجۆسە|en|Vjosa Wild River National Park|lt=پارکی نیشتمانیی ڤجۆسە}}، پارێزگاری لە {{بنز|ڤجۆسە|en|Vjosa|lt=ڕووباری ڤجۆسە}} و لقە سەرەکییەکانی دەکات، کە لە شاخەکانی {{بنز|پیندۆس|en|Pindus|lt=پیندۆسەوە}} سەرچاوە دەگرێت و دەڕژێتە ناو دەریای ئادریاتیکەوە. {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی دایتی|en|Dajti Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی دایتی}}، {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی ڵورە-دێجە|en|Lurë-Dejë Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی ڵورە-دێجە}} و {{بنز|پارکی نیشتمانیی کێوی تۆمۆر|en|Tomorr Mountain National Park|lt=پارکی نیشتمانیی کێوی تۆمۆر}} پارێزگاری لە زەوییە شاخاوییەکانی ناوەڕاستی ئەلبانیا دەکەن، لەوانە شاخەکانی {{بنز|تۆمۆر|en|Tomorr|lt=تۆمۆر}} و {{بنز|شاخەکانی سکاندەربێگ|en|Skanderbeg Mountains|lt=سکاندەربێگ}}. ==== کێشە ژینگەیییەکان ==== [[File:Show Your Stripes change in temperature graphic for All of Albania with bars with labels.png|thumb|گۆڕانی پلەی گەرمی لە ئەلبانیا. ھەر ھێڵێک نوێنەرایەتیی پلەی گەرمیی ساڵێک دەکات.]] کێشە ژینگەیییەکان لە ئەلبانیادا بە دیاریکراوی {{بنز|پیسبوونی ھەوا|en|Air pollution|lt=پیسبوونی ھەوا}} و {{بنز|پیسبوونی ئاو|en|water pollution|lt=ئاو}}، کاریگەرییەکانی {{بنز|گۆڕانی کەشواھەوا لە ئەلبانیا|en|Climate change in Albania|lt=گۆڕانی کەشوھەوا}}، کەموکوڕییەکانی {{بنز|بەڕێوەبردنی خاشاک|en|waste management|lt=بەڕێوەبردنی خاشاک}}، {{بنز|بایۆلۆجیی پاراستن|en|Conservation biology|lt=لەدەستدانی ھەمەجۆریی زیندەیی}} و پێویستیی دەستبەجێ بۆ {{بنز|پاراستنی سروشت|en|nature conservation|lt=پاراستنی سروشت}} لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Sida's Helpdesk for Environment and Climate Change (SLU) |سەردێڕ=Albania Environment and Climate Change Policy Brief |ناونیشان=https://sidaenvironmenthelpdesk.se/digitalAssets/1616/1616252_albania-eccpb-alb-nov-2011.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210905140139/https://sidaenvironmenthelpdesk.se/digitalAssets/1616/1616252_albania-eccpb-alb-nov-2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|پەڕە=٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Development Programme|United Nations Development Programme Albania]] (UNDP) |سەردێڕ=Albania: Environment and Climate Change |ناونیشان=https://www.al.undp.org/content/albania/en/home/crisis-response/in-depth.html |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200922152100/https://www.al.undp.org/content/albania/en/home/crisis-response/in-depth.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت گۆڕانی کەشوھەوا کاریگەریی بەرچاو بخاتە سەر ئاستی ژیان لە ئەلبانیادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]] |سەردێڕ=Climate Risk Country Profile Albania |ناونیشان=https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-06/15812-Albania%20Country%20Profile-WEB.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210906121926/https://climateknowledgeportal.worldbank.org/sites/default/files/2021-06/15812-Albania%20Country%20Profile-WEB.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|پەڕە=١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا یەکێکە لەو وڵاتە ئەورووپییانەی کە زۆرترین مەترسی و لاوازییان ھەیە لە بەرامبەر {{بنز|کارەساتی سروشتی|en|natural disaster|lt=کارەساتی سروشتیدا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=World Bank |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Albania—Country Climate and Development Report |ناونیشان=https://www.worldbank.org/en/country/albania/publication/albania-country-climate-and-development-report#:~:text=Background,in%20the%20year%202050%20alone. |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=World Bank |زمان=en}}</ref> کارەساتە سروشتییەکان، وەک {{بنز|لاپەڕەی لافاو|en|flood|lt=لافاو}}، {{بنز|ئاگری کێوی|en|Wildfire|lt=ئاگری دارستانەکان}}، و {{بنز|ڕاماڵینی زەوی|en|landslide|lt=ڕاماڵینی زەوی}}، لە ئەلبانیادا بەھۆی گۆڕانی کەشوھەواوە ڕوو لە زیابوونن، و زیانی بەرچاو دەگەیەنن.<ref name="imfcountryreport"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Environment]] |سەردێڕ=Third National Communication of the Republic of Albania under the United Nations Framework Convention on Climate Change |ناونیشان=https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Albania%20NC3_13%20October%202016_0.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210707035551/https://unfccc.int/sites/default/files/resource/Albania%20NC3_13%20October%202016_0.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|پەڕە=١٤٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> چاوەڕوان دەکرێت بەرزبوونی ئاستی دەریایش کاریگەریی نەرێنی لەسەر کۆمەڵگە کەناراوییەکان و پیشەسازیی گەشتوگوزار دابنێت.<ref name="imfcountryreport" /> لە ساڵی ٢٠٢٣دا ئەلبانیا ٧٫٦٧ ملیۆن تۆن {{بنز|گازی گەرمخانەیی|en|greenhouse gas|lt=گازی گەرمخانەیی}} دەردەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Jones |یەکەم١=Matthew W. |دوایین٢=Peters |یەکەم٢=Glen P. |دوایین٣=Gasser |یەکەم٣=Thomas |دوایین٤=Andrew |یەکەم٤=Robbie M. |دوایین٥=Schwingshackl |یەکەم٥=Clemens |دوایین٦=Gütschow |یەکەم٦=Johannes |دوایین٧=Houghton |یەکەم٧=Richard A. |دوایین٨=Friedlingstein |یەکەم٨=Pierre |دوایین٩=Pongratz |یەکەم٩=Julia |دوایین١٠=Le Quéré |یەکەم١٠=Corinne |ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=National contributions to climate change due to historical emissions of carbon dioxide, methane, and nitrous oxide since 1850 |ناونیشان=https://doi.org/10.1038/s41597-023-02041-1 |journal=Scientific Data |بەرگ=١٠|issue=1 |پەڕە=١٥٥|doi=10.1038/s41597-023-02041-1 |pmid=٣٦٩٩١٠٧١|issn=2052-4463|pmc=١٠٠٦٠٥٩٣|bibcode=2023NatSD..10..155J}}</ref> کە یەکسانە بە ٢٫٧٣ تۆن بۆ ھەر کەسێک،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ritchie |یەکەم١=Hannah |دوایین٢=Rosado |یەکەم٢=Pablo |دوایین٣=Roser |یەکەم٣=Max |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Greenhouse gas emissions |ناونیشان=https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions |journal=Our World in Data |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803102846/https://ourworldindata.org/greenhouse-gas-emissions |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە ئەمەش دەیکاتە وڵاتێکی ڕێژەیی کەم دەرکەر. ئەلبانیا بەڵێنی کەمکردنەوەی ٢٠٫٩٪ی دەرکردنی گازی گەرمخانەییی داوە تا ساڵی ٢٠٣٠، و {{بنز|دەردانی تۆڕی سفر|en|Net-zero emissions|lt=تۆڕی سفر}} تا ساڵی ٢٠٥٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Climate Change Data {{!}} Emissions and Policies |ناونیشان=https://www.climatewatchdata.org/countries/ALB?end_year=2021&start_year=1990 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.climatewatchdata.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241219112538/https://www.climatewatchdata.org/countries/ALB%3Fend_year%3D2021%26start_year%3D1990 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە ئاستێکی مامناوەند و باشتربووی لە {{بنز|پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەیی|en|Environmental Performance Index|lt=پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەییدا}} ھەیە بە پلەی گشتیی ٦٢ لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا لە ساڵی ٢٠٢٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Environmental Performance Index]] (EPI) |سەردێڕ=2022 Environmental Performance Index Results |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230610151325/https://epi.yale.edu/epi-results/2022/component/epi |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام، پلەی ئەلبانیا دابەزیوە لە دوای بەرزترین پێگەی لە پلەی ١٥ لە پێڕستی ئەنجامدانی ژینگەییی ساڵی ٢٠١٢دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Columbia University]], [[Yale University]] |سەردێڕ=2012 Environmental Performance Index and Pilot Trend Environmental Performance Index |ناونیشان=https://wbc-rti.info/object/document/7519/attach/2012EPI_Report.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200528081455/https://wbc-rti.info/object/document/7519/attach/2012EPI_Report.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|پەڕە=١٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سیاسەت == لە کاتی ڕاگەیاندنی سەربەخۆیییەوە لە ساڵی ١٩١٢دا، ئەلبانیا تووشی گۆڕانکاریی سیاسیی بەرچاو بووە، کە لە قۆناغە جیاوازەکاندا تێپەڕیوە کە دەسەڵاتی پاشایەتی، ڕژێمێکی کۆمۆنیستی و لە کۆتاییدا دامەزراندنی سیستمی دیموکراتییان لەخۆ دەگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] (NATO) |سەردێڕ=Legal and Institutional Reform in albania after the Democratic Revolution (1991{{spaced ndash}}1997) |ناونیشان=https://www.nato.int/acad/fellow/95-97/luarasi.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910150444/https://www.nato.int/acad/fellow/95-97/luarasi.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٨دا، ئەلبانیا گوازراوەتەوە بۆ {{بنز|دەوڵەتی سەربەخۆ|en|sovereign state|lt=کۆمارێکی}} {{بنز|کۆماری پەرلەمانی|en|parliamentary republic|lt=پەرلەمانیی}} {{بنز|کۆماری دەستووری|en|constitutional republic|lt=دەستووریی}} سەربەخۆ، کە نیشانەی وەرچەرخانێکی بنەڕەتی بوو لە پەرەسەندنی سیاسییدا.<ref name="Kushtetuta">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Organization for Security and Co-operation in Europe]] (OSCE) |سەردێڕ=Constitution of the Republic of Albania |ناونیشان=https://www.osce.org/albania/41888 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910145807/https://www.osce.org/albania/41888 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیکەری حکومڕانییەکەی لەژێر {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستوورێکدا}} کار دەکات کە وەک بەڵگەنامەی سەرەکیی وڵاتەکە خزمەت دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Food and Agriculture Organization]] (FAO) |سەردێڕ=Constitution of Albania |ناونیشان=https://www.fao.org/faolex/results/details/en/c/LEX-FAOC072561/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910150216/https://www.fao.org/faolex/results/details/en/c/LEX-FAOC072561/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستوورەکە لەسەر بنەمای پڕەنسیپی {{بنز|جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان|en|separation of powers|lt=جیاکردنەوەی دەسەڵاتەکان}} دامەزراوە، بە سێ باڵی حکوومەت کە یاسادانان لە {{بنز|پەرلەمانی ئەلبانیا|en|Parliament of Albania|lt=پەرلەماندا}} بەرجەستە دەبێت، جێبەجێکار بە سەرکردایەتیی {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمار}} وەک {{بنز|سەرۆکی وڵات|en|head of state|lt=سەرۆکی ڕێوڕەسمیی دەوڵەت}} و {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} وەک {{بنز|سەرۆکی حکوومەت|en|head of government|lt=سەرۆکی جێبەجێکاری حکوومەت}}، و دادوەری بە پلەبەندیی دادگاکان، لەوانە دادگاکانی {{بنز|دادگای دەستووریی ئەلبانیا|en|Constitutional Court of Albania|lt=دەستووری}} و {{بنز|دادگای باڵای ئەلبانیا|en|Supreme Court of Albania|lt=باڵا}} ھەروەھا چەندین دادگای {{بنز|دادگاکانی پێداچوونەوەی ئەلبانیا|en|Appeals courts of Albania|lt=پێداچوونەوە}} و {{بنز|دادگا کارگێڕییەکان لە ئەلبانیا|en|Administrative Courts in Albania|lt=کارگێڕی}}.<ref name="Kushtetuta"/> سیستمی یاساییی ئەلبانیا بە شێوازێک ڕێکخراوە کە پارێزگاری لە مافە سیاسییەکانی خەڵکەکەی بکات، بەبێ ڕەچاوکردنی پەیوەندییە نەتەوەیی، زمانی، ڕەگەزی، یان ئایینییەکانیان.<ref name="Kushtetuta"/><ref name="FH2023">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Freedom House]] |سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2023 |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2023 |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910183519/https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2023 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەم پڕەنسیپانە، نیگەرانیی بەرچاو لەسەر مافەکانی مرۆڤ لە ئەلبانیادا ھەن کە پێویستیان بە سەرنجە.<ref name="USDS Politics">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2022 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230910184101/https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم نیگەرانییانە پرسیارەکانی پەیوەندیدار بە سەربەخۆییی دادوەری، نەبوونی کەرتی میدیای ئازاد و کێشەی بەردەوامی گەندەڵی لەناو دەستە جۆراوجۆرەکانی حکوومەت، ئاژانسەکانی جێبەجێکردنی یاسا و دامەزراوەکانی تردا لەخۆ دەگرن.<ref name="USDS Politics"/> لە کاتێکدا ئەلبانیا ڕێگەی خۆی بەرەو ئەندامێتی لە یەکێتیی ئەورووپادا دەپێوێت، ھەوڵی چالاکانە دەدرێت بۆ بەدەستھێنانی باشتربوونی بەرچاو لەم ناوچانەدا بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێوەر و ستانداردەکانی یەکێتیی ئەورووپادا.<ref name="FH2023"/> === دۆخی سیاسی === لە کاتێکەوە کە {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕاما}} و {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیست}} لە ساڵی ٢٠١٣دا گەیشتنە دەسەڵات، ئەلبانیا بینەری کۆبوونەوەیەکی بێپێشینەی دەسەڵاتی جێبەجێکار بووە، کە حزبی سۆشیالیست چوار ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی یەکبەدوایەکی لە ساڵانی ٢٠١٣، ٢٠١٧، ٢٠٢١ و ٢٠٢٥دا بردەوە. پشتیوانان ستایشی حکوومەتەکەی ڕاما دەکەن بۆ خێراکردنی گفتوگۆکانی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپا، جێبەجێکردنی چاکسازیی دادوەریی ساڵی ٢٠١٦، فراوانکردنی خزمەتگوزارییە گشتییە دیجیتاڵییەکان، باشترکردنی ژێرخان و زیاتربوونی گەشتوگوزار.<ref name = "EUcouncil"/> لە ھەمان کاتدا، خولی درێژخایەنی ڕاما بووەتە ھۆی ڕەخنەی بەردەوامی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی. حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن، ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگەی مەدەنی و چەندین شیکەرەوە ڕایانگەیاندووە کە ئەلبانیا تووشی پاشەکشەیەکی دیموکراتیی بەرچاو بووەوە کە بە زیاتربوونی باڵادەستیی دەسەڵاتی جێبەجێکار، لاوازبوونی کۆنتڕۆڵ و ھاوسەنگیی دامەزراوەیی، حکومڕانیی کڵاینتلیستی و پاترۆناژی سیاسیی بەرفراوان پێناسە دەکرێت.<ref name="albanianationsin_1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Nations in Transit 2024 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/nations-transit/2024}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BTI 2026 Albania Country Report |بڵاوکەرەوە=Bertelsmann Stiftung |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB}}</ref> ڕێکخراوی فریدم ھاوس ئەلبانیا وەک وڵاتێکی "بەشێک بە ئازاد" وەسف دەکات و ئاماژە بەوە دەدات کە سیاسەت لەژێر باڵادەستیی سەرکردە بەھێزەکانی حزبەکاندا دەخولێتەوە، لە کاتێکدا گەندەڵی وەک ئاڵۆزییەکی بەردەوام دەمێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026}}</ref> ڕاپۆرتی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی حکومڕانیی نیشتمانیی ئەلبانیا وەک ئەوەی لەژێر باڵادەستیی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستیدا بێت دادەنێت و ڕایدەگەیەنێت کە ھەڵبژاردنەکان بەردەوام بەھۆی کڕینی دەنگ، دەستکاری، ساختەکاری و لایەنگری لە سنووردارکردنی بازنەکانی ھەڵبژاردندا شێوێنراون.<ref name="albanianationsin_1" /> نیگەرانییەکان سەبارەت بە دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت ھەروەھا بە شێوەیەکی دیار لە ھەڵسەنگاندنەکانی سیستمی سیاسیی ئەلبانیادا دەرکەوتوون. لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی نووسراوی ''هەڵوەشاندنەوەی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت لە ئەلبانیا''یان بڵاوکردەوە، کە ڕایانگەیاند گەندەڵیی گەورە، تۆڕە کڵاینتلیستییەکان، لاوازیی دادوەری و یاسادانانی تایبەت میانیزمەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەتیان چالاک کردووە کە کاریگەرییان لەسەر حکومڕانی و دامەزراوە گشتییەکان داناوە.<ref name="deconstructingstatecapture"/> تەواویەتیی ھەڵبژاردنەکان وەک بابەتێکی جێی کێشە مایەوە. دوای {{بنز|ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەلبانیا (٢٠٢٥)|en|2025 Albanian parliamentary election|lt=ھەڵبژاردنی پەرلەمانیی ٢٠٢٥}}، {{بنز|نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا|en|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights|lt=نووسینگەی دەزگاکانی دیموکراتیک و مافەکانی مرۆڤی ڕێکخراوی ئاسایش و ھاوکاریی ئەورووپا}} گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ھەڵبژاردنەکە کێبڕکێکارانە بوو و بە شێوازێکی پیشەیی بەڕێوەچوو، بەڵام دەرکەوت کە لە ژینگەیەکی زۆر جەمسەربەنددا و بەبێ بوارێکی یەکسان بەڕێوەچوو. شاندی چاودێری ڕاپۆرتی لەسەر خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان، پەستان لەسەر کارمەندانی گشتی، ئیدیعای ترساندن و مەرجەکانی نایەکسانی ھەڵمەتەکان دا کە دەرفەتە یەکسانەکانی لە نێوان کاندیدەکاندا تێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Parliamentary Elections, 11 May 2025: Final Report |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=OSCE/ODIHR |ناونیشان=https://odihr.osce.org/odihr/elections/albania/600028}}</ref> فراوانبوونی {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK) بووە ھۆی لێکۆڵینەوە و دادگاییکردنی سیاسەتمەدارانی ئاست بەرز ھەم لە زۆرینەی فەرمانڕەوا و ھەم لە ئۆپۆزسیۆندا، لەوانە سەرۆک وەزیرانی پێشوو {{بنز|سالی بەرانیشا|en|Sali Berisha|lt=سالی بەرانیشا}}، سەرۆکی پێشوو {{بنز|ئیلیر مێتا|en|Ilir Meta|lt=ئیلیر مێتا}}، سەرۆکی شارەوانیی تیرانا {{بنز|ئێریۆن ڤێلیای|en|Erion Veliaj|lt=ئێریۆن ڤێلیای}} و بەرپرسانی باڵای تر.<ref name="albanianationsin_1" /> کۆمسیۆنی ئەورووپا بە گشتی ستایشی کاری SPAKی کردووە ھاوکات بەردەوام جەختی کردووەتەوە کە گەندەڵی لە زۆرێک لە سێکتەرەکاندا بەربڵاو دەمێنێتەوە و دەبێت سەربەخۆییی دادوەری لە پەستانی سیاسی بپارێزرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Rule of Law Report – Albania |بڵاوکەرەوە=European Commission |ناونیشان=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf}}</ref> لە کاتی خولی چوارەمی ڕامادا، خۆپێشاندانی دژەحکوومەت چڕتر بووەوە. لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٥دا دەستی پێکرد و لە کاتی {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆدا}} لە ساڵی ٢٠٢٦دا زیاتر فراوان بوو، خۆپێشاندەران حکوومەتیان تۆمەتبار کرد بە گەندەڵیی سیستمی، نەبوونی شەفافیەت، خراپ بەکارھێنانی سەرچاوە گشتییەکان و لایەنگریی بەرژەوەندییە بازرگانییە سیاسییەکان. خۆپێشاندانەکان، کە لە سەرەتادا بەھۆی دژایەتیکردنی پڕۆژەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکانەوە دەستیان پێکردبوو، فراوان بوون بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ چاکسازیی دیموکراتی، لێپرسینەوە لە حکوومەت و دەستلەکارکێشانەوەی ڕاما.<ref name="albanianpoliceuse"/><ref name="albanianpoliceuse_1"/> پشتیوانییەکانی مافەکانی مرۆڤ لەلایەن دەستوورەوە بەبێ ڕەچاوکردنی نەتەوە، زمان، ڕەگەز یان ئایین گەرەنتی کراون.<ref name="Kushtetuta"/><ref name="FH2023"/> سەرەڕای ئەوەش، ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکان بەردەوامن لە دەستنیشانکردنی نیگەرانییەکان سەبارەت بە سەربەخۆییی دادوەری، گەندەڵی، فرەییی میدیایی و کاریگەریی سیاسی لەسەر دامەزراوەکانی دەوڵەت، ھاوکات ئاماژە بەوە دەدەن کە پێشکەوتن لەم ناوچانەدا بە توندی بەستراوەتەوە بە پرۆسەی چوونەناوی ئەلبانیا لە یەکێتیی ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2022 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2022-country-reports-on-human-rights-practices/albania/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Rule of Law Report – Albania |بڵاوکەرەوە=European Commission |ناونیشان=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf}}</ref> === مافەکانی مرۆڤ === مافەکانی مرۆڤ لە ئەلبانیادا بە فەرمی لەلایەن {{بنز|دەستووری ئەلبانیا|en|Constitution of Albania|lt=دەستووری ئەلبانیاوە}} پارێزراون، کە یەکسانی لە بەرامبەر یاسادا، ئازادیی دەربڕین، ئازادیی کۆبوونەوە، ئازادیی ئایینی و پاراستن لە جیاکاری گەرەنتی دەکات.<ref name="Kushtetuta"/> ھەڵسەنگاندنە نێودەوڵەتییەکان بە گشتی ئەلبانیا وەک دیموکراسییەکی کێبڕکێکارانە بەڵام لاوازبوو وەسف دەکەن، بە کێشەی بەردەوامی وەک گەندەڵی، پەستانی سیاسی لەسەر دامەزراوەکان، ئازادیی میدیا، توندوتیژیی جێندەری، مەرجەکانی زیندان و جیاکاری دژ بە گرووپە لاوازەکان.<ref name="FH2026">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Freedom in the World 2026 Country Report |ناونیشان=https://freedomhouse.org/country/albania/freedom-world/2026 |بڵاوکەرەوە=Freedom House |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="State2024HR">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2024 Country Reports on Human Rights Practices: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-country-reports-on-human-rights-practices/albania |بڵاوکەرەوە=United States Department of State |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref><ref name="Amnesty2024">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human rights in Albania |ناونیشان=https://www.amnesty.org/en/location/europe-and-central-asia/western-central-and-south-eastern-europe/albania/report-albania/ |بڵاوکەرەوە=Amnesty International |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە کاتی سەرۆکایەتیی درێژخایەنی {{بنز|ئێدی ڕاما|en|Edi Rama|lt=ئێدی ڕامادا}}، کە {{بنز|حزبی سۆشیالیستیی ئەلبانیا|en|Socialist Party of Albania|lt=حزبی سۆشیالیستەکەی}} لە ساڵی ٢٠١٣ەوە حکومڕانی دەکات، نیگەرانییەکانی مافەکانی مرۆڤ زۆرجار بەستراونەتەوە بە ڕەخنەی بەرفراوانتر لە پاشەکشەی دیموکراتی، کۆبوونەوەی دەسەڵاتی جێبەجێکار، سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کۆنتڕۆڵی لاوازی دامەزراوەکان. {{بنز|فریدم ھاوس|en|Freedom House|lt=فریدم ھاوس}} ئەلبانیا وەک "بەشێک بە ئازاد" پۆلێن دەکات و ڕایدەگەیەنێت کە گەندەڵی و بەرتیلدان وەک کێشەی سەرەکی دەمێننەوە، لە کاتێکدا ھەڵسەنگاندنی ''نەتەوەکان لە گواستنەوەدا''ی حکومڕانیی نیشتمانی وەک ئەوەی لەژێر باڵادەستیی سیاسەتی حزبیی کڵاینتلیستی و کەسایەتییە تاکەکەسییەکاندا بێت وەسف دەکات.<ref name="FH2026"/><ref name="albanianationsin" /> حزبەکانی ئۆپۆزسیۆن و ڕەخنەگران فەرمانڕەواییی ڕامایان وەک دەسەڵاتخوازیی زیاتر وەسف کردووە، لە کاتێکدا حکوومەت و پشتیوانانی ئاماژە بە چاکسازیی دادوەری، پێشکەوتنی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپا و کاری دامەزراوەکانی دژەگەندەڵی وەک بەڵگەی چەسپاندنی دیموکراتی دەکەن.<ref name="bti2026albania" /><ref name= "albania2025Report"/> ئازادیی دەربڕین و سەربەخۆییی میدیا وەک نیگەرانیی سەرەکی دەمێننەوە. ڕاپۆرتی مافەکانی مرۆڤی ساڵی ٢٠٢٤ی وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان پێشێلکاریی توندی ئازادیی دەربڕین و ئازادیی میدیای دەستنیشان کردووە، لەوانە سانسۆرکردنی خۆبەخۆیی ڕۆژنامەنوسان، ھەڕەشە و ھەڵمەتی ناوزڕاندن دژ بەو ڕۆژنامەنوسانەی ڕاپۆرت لەسەر گەندەڵیی ئەگەری دەکەن.<ref name="State2024HR"/> ڕێکخراوی {{بنز|ڕۆژنامەنوسانی بێ سنوور|en|Reporters Without Borders|lt=ڕۆژنامەنوسانی بێ سنوور}} ڕایگەیاندووە کە ڕۆژنامەنوسان لە ئەلبانیادا ڕووبەڕووی پەستانی سیاسی دەبنەوە، بەتایبەتی لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا، ھەروەھا پەستانی خاوەن میدیاکان و ناستەقامیی ئابووری.<ref name="RSFAlbania">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://rsf.org/en/country/albania |بڵاوکەرەوە=Reporters Without Borders |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە {{بنز|پێڕستی ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی|en|World Press Freedom Index|lt=پێڕستی ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانیی}} ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەلبانیا پلەی ٨٣ی لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا بەدەستھێنا، کە گرووپەکانی مافی میدیا ئاماژەیان بە کێشەی پەیکەریی بەردەوام کرد کە کاریگەرییان لەسەر سەربەخۆییی سەرنووسەری و سەلامەتیی ڕۆژنامەنوسان داناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania ranks 83rd in RSF 2026 Index amid continued global decline in press freedom |ناونیشان=https://safejournalists.net/albania-ranks-83rd-in-rsf-2026-index-amid-continued-global-decline-in-press-freedom/ |بڵاوکەرەوە=SafeJournalists Network |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئازادیی کۆبوونەوە بە گشتی دانپێدانراوە، بەڵام پۆلیسیکردنی خۆپێشاندانەکان لە کاتی سەردەمەکانی ناستەقامیی سیاسییدا سەرنجی ڕاکێشاوە. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، پۆلیس غازی فرمێسکڕێژ، سپڕەی بیبەر و تۆپی ئاوی لە کاتی خۆپێشاندانەکانی دژەحکوومەت لە تیرانا بەکارھێنا کە پەیوەندیدار بوون بە ئیدیعاکانی گەندەڵی و {{بنز|شۆڕشی فلامینگۆ|en|Flamingo Revolution|lt=شۆڕشی فلامینگۆ}}، کە بزووتنەوەیەکی خۆپێشاندان بوو لەسەر پلانەکانی پەرەپێدانی کەناراوەکان دەستی پێکرد و فراوان بوو بۆ داواکاریی بەرفراوانتر بۆ شەفافیەت، پاراستنی ژینگە و لێپرسینەوە لە حکوومەت.<ref name="albanianpoliceuse" /><ref name="albanianpoliceuse_1" /> دەسەڵاتداران ڕایانگەیاند کە وەڵامدانەوەی پۆلیس دوای ھێرشکردنە سەر کارمەندان و زیانگەیاندن بە موڵکایەتی ھات، لە کاتێکدا خۆپێشاندەران و کەسایەتییەکانی ئۆپۆزسیۆن حکوومەتیان تۆمەتبار کرد بە بەکارھێنانی ھێز بۆ سەرکوتکردنی دژایەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Police fire tear gas as Albania opposition protest turns violent |ناونیشان=https://www.euronews.com/2026/02/11/police-fire-tear-gas-as-albania-opposition-protest-turns-violent |ئیش=Euronews |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> گەندەڵی ھەروەھا کاریگەریی ڕاستەوخۆی لەسەر مافەکانی مرۆڤ و متمانەی گشتی بە دامەزراوەکان ھەیە. ڕاپۆرتە نێودەوڵەتییەکان بە بەردەوامی گەندەڵی لە حکوومەت، جێبەجێکردنی یاسا، دادوەری و ئیدارەی خۆجێییدا وەک کێشەیەکی سەرەکی دەستنیشان کردووە.<ref name="State2024HR"/><ref name="FH2026"/> لە ساڵی ٢٠٢١دا، {{بنز|شەفافیەتی نێودەوڵەتی|en|Transparency International|lt=شەفافیەتی نێودەوڵەتی}} و پەیمانگەی دیموکراسی و ناوەندگەرایی ڕایانگەیاند کە ئەلبانیا ئاماژەکانی دەستبەسەرداگرتنی دەوڵەت پێشان دەدات لە ڕێگەی گەندەڵیی گەورە، تۆڕە کڵاینتلیستییەکان و یاساکانی دروستکراو بە بەرژەوەندیی تایبەت.<ref name="deconstructingstatecapture" /> دروستکردنی {{بنز|پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو|en|Special Structure against Corruption and Organized Crime|lt=پەیکەری تایبەت دژ بە گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو}} (SPAK) بووە ھۆی لێکۆڵینەوە لە گەندەڵیی ئاستی بەرز دژ بە کەسایەتییەکانی ھەم حکوومەت و ھەم ئۆپۆزسیۆن، بەڵام ڕاپۆرتەکانی یەکێتیی ئەورووپا بەردەوام ڕادەگەیەنن کە گەندەڵی بەربڵاو دەمێنێتەوە و دەبێت سەربەخۆییی دادوەری لە پەستانی سیاسی بپارێزرێت.<ref name="EC2025HR">{{cite report |title=2025 Rule of Law Report: Country Chapter on the rule of law situation in Albania |url=https://commission.europa.eu/document/download/3732ae59-5ab4-48a6-a3e6-0ef9aa593863_en?filename=2025+Rule+of+Law+Report+-+Country+Chapter+Albania.pdf |publisher=European Commission |date=8 July 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> مەرجەکانی ناو زیندانەکان و ناوەندەکانی ڕاگرتن وەک نیگەرانیی مافەکانی مرۆڤ ماونەتەوە. ڕێکخراوی ئەمنستی ئینتەرناشناڵ ڕایگەیاند کە کەسانی ناو زیندانەکان تووشی قەرەباڵغیی زۆر و چاودێریی تەندروستیی نەگونجاو بوونەتەوە، لە کاتێکدا ئەنجومەنی ئەورووپا و دەسەڵاتدارانی ئەلبانی چاکسازیی زیندان و پاراستنی مافەکانی زیندانیانیان وەک لەپێشینەی بەردەوام دەستنیشان کردووە.<ref name="Amnesty2024"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Enhancing the protection of human rights of prisoners in Albania |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/tirana/news/-/asset_publisher/SENehJ2ESZrW/content/enhancing-the-protection-of-human-rights-of-prisoners-in-albania |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Office in Tirana |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> پێشکەشکردنی کۆمەڵگەی مەدەنی بۆ لیژنەی دژ بە ئەشکەنجەی نەتەوە یەکگرتووەکان ھەروەھا نیگەرانییان سەبارەت بە قەرەباڵغیی زۆر، مەرجە خراپەکانی ڕاگرتن، دەستگەیشتنی سنووردار بۆ وەکالەتی یاسایی و لێکۆڵینەوەی ناتەواو لە ئیدیعاکانی بەکارھێنانی خراپ بەرزکردووەتەوە.<ref>{{cite report |title=Albania's Compliance with the Convention against Torture |url=https://www.theadvocatesforhumanrights.org/Res/ALBANIA%20CAT%202025-%20HRDC-AHR_VF_Oct%2013.pdf |publisher=Human Rights in Democracy Centre / The Advocates for Human Rights |date=13 October 2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> توندوتیژی دژ بە ئافرەتان و کچان بە بەربڵاوی دەمێنێتەوە. نزیکەی ٦٠٪ی ئافرەتان لە ناوچە گوندییەکاندا تووشی توندوتیژیی جەستەیی یان دەروونی دەبنەوە و نزیکەی ٨٪ قوربانیی توندوتیژیی سێکسین. بڕیارەکانی پاراستن زۆرجار پێشێل دەکرێن. لە ساڵی ٢٠١٤دا {{بنز|لیژنەی ھێلسینکیی ئەلبانی|en|Albanian Helsinki Committee|lt=لیژنەی ھێلسینکیی ئەلبانی}} (AHC) ڕایگەیاند کە ژمارەی قوربانیانی ئافرەتی کوژراو بە بەرزی دەمێنێتەوە.<ref name="civilRightsDefenders">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |سەردێڕ=Human Rights in Albania |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180114170645/http://www.civilrightsdefenders.org/country-reports/human-rights-in-albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کۆمسیاری پاراستن لە جیاکاری نیگەرانییەکانی سەبارەت بە یاسای تۆمارکردنی خێزان بەرزکردووەتەوە کە جیاکاری دژ بە ئافرەتان دەکات. لە ئەنجامدا، سەرۆکی خێزانەکان، کە زۆرینەی ھەرە زۆریان پیاوانن، مافی گۆڕینی شوێنی نیشتەجێبوونی خێزانیان ھەیە بەبێ مۆڵەتی ھاوبەشەکانیان.<ref name="civilRightsDefenders"/> لە ساڵی ٢٠٢٤دا، دەستەی چاودێریی GREVIOی ئەنجومەنی ئەورووپا پێشکەوتنی لە چوارچێوەی ئەلبانیادا دژ بە توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتان ڕاگەیاند، بەڵام وتی کەموکوڕیی توند ماونەتەوە، لەوانە ستێریۆتایپە جێندەرییە بەردەوامەکان، ڕاپۆرتکردنی زۆر کەمی توندوتیژیی سێکسی و خزمەتگوزارییە پسپۆڕییە سنووردارەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GREVIO: Progress in efforts to stop violence against women but significant gaps remain among findings in new thematic report |ناونیشان=https://www.coe.int/en/web/tirana/-/grevio-progress-in-efforts-to-stop-violence-against-women-but-significant-gaps-remain-among-findings-in-new-thematic-report |بڵاوکەرەوە=Council of Europe Office in Tirana |ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە ئەلبانیادا پێشوازیی لە پەسەندکردنی یاسایەکی نوێ کرد بۆ ڕێگری و پاراستن لە توندوتیژی دژ بە ئافرەتان و توندوتیژیی خێزانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=United Nations in Albania congratulates Albania on the adoption of new Law on the Prevention and Protection from Violence against Women and Domestic Violence |ناونیشان=https://albania.un.org/en/309050-united-nations-albania-congratulates-albania-adoption-new-law-prevention-and-protection |بڵاوکەرەوە=United Nations Albania |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> کۆمەڵگەکانی ڕۆما، میسرییەکانی بەڵکان و کەمینەکانی تر بەردەوامن لە ڕووبەڕووبوونەوەی کۆسپ لە پەروەردە، نیشتەجێبوون، کار و دەستگەیشتن بە خزمەتگوزارییە گشتییەکاندا. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، لیژنەی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ نەمانی جیاکاریی ڕەگەزی جێبەجێکردنی پابەندبوونەکانی دژەجیاکاریی ئەلبانیای پێداچووەوە و تاوتوێی دۆخی کۆمەڵگەکانی ڕۆما و میسری کرد، لەوانە پەروەردە، یارمەتیی یاسایی و چاودێریی وتاری ڕق و کینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Experts of the Committee on the Elimination of Racial Discrimination Commend Albania on Legal Aid Offered to Ethnic Minorities, Ask Questions on Discrimination Faced by Roma and Egyptians and Measures to Combat Hate Speech |ناونیشان=https://www.ohchr.org/en/meeting-summaries/2024/04/examen-de-lalbanie-devant-le-cerd-la-situation-des-roms-des-egyptiens-des |بڵاوکەرەوە=Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا خاوەنی پاراستنی یاسایییە دژ بە جیاکاری لەسەر بنەمای ئاڕاستەی سێکسی و ناسنامەی جێندەری، و ڕێکخراوەکانی LGBT چالاکیی گشتی ئەنجام دەدەن وەک شانازیی تیرانا. لە ساڵی ٢٠١٥دا، ڕێکخراوی {{بنز|ئیڵگا-ئەورووپا|en|ILGA-Europe|lt=ئیڵگا-ئەورووپا}} ئەلبانیای لە پلەی ١٩ھەمدا پۆلێن کرد لە ڕووی مافەکانی LGBTدا لە نێوان ٤٩ وڵاتی بەشداربووی ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Annual Review of the Human Rights Situation of Lesbian, Gay, Bisexual, Trans and Intersex People in Europe |ناونیشان=http://www.ilga-europe.org/sites/default/files/Attachments/01_full_annual_review_updated.pdf |وێبگە=ilga-europe.org |بڵاوکەرەوە=ILGA-Europe |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150711045221/http://www.ilga-europe.org/sites/default/files/Attachments/01_full_annual_review_updated.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتی ئەورووپای پەلکەزێڕینەی ساڵی ٢٠٢٢دا، نەبوونی پێشکەوتن بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا لە پلەی ٢٨ەمدا بێت لە نێوان ٤٩ وڵاتدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rainbow Europe |ناونیشان=https://www.rainbow-europe.org/#8618/0/0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[www.rainbow-europe.org](http://www.rainbow-europe.org) |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210108180320/https://rainbow-europe.org/#8618/0/0 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاپۆرتەکانی دواتری ئیڵگا-ئەورووپا بەردەوام بوون لە دەستنیشانکردنی جیاکاری و ژینگەی مەترسیداری قوتابخانەکان بۆ کەسانی LGBTI، کە ڕاپرسییەکی سەرانسەریی ساڵانی ٢٠٢٤–٢٠٢٥ لەلایەن ئەلیانکا LGBTIوە ڕایگەیاند کە زۆربەی وەڵامدانەوەکان قوتابخانەکانیان وەک نائارام بۆ گرووپە پەڕواوخراوەکان، لەوانەش خوێندکارانی LGBTI بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania |ناونیشان=https://rainbowmap.ilga-europe.org/countries/albania/ |بڵاوکەرەوە=ILGA-Europe Rainbow Map |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> === پەیوەندییە دەرەکییەکان === [[File:Artigianato Arberesh.jpg|thumb|right|بە یارمەتیی حکوومەتەکانی {{بنز|کۆسۆڤۆ|en|Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}} و ئەلبانیا، داواکارییەکی فەرمی بۆ گرتنەبەری {{بنز|گەلی ئاربێرێشێ|en|Arbëreshë people|lt=گەلی ئاربێرێشێ}} لە پێڕستی {{بنز|پێڕستەکانی کەلەپووری ڕۆشنبیریی ناپێژراوی یونسکۆ|en|UNESCO Intangible Cultural Heritage Lists|lt=کەلەپووری ڕۆشنبیریی ناپێژراوی}} {{بنز|یونسکۆ|en|UNESCO|lt=یونسکۆدا}} ئامادە دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Telegrafi |سەردێڕ=Arbëreshët kërkojnë ndihmë nga Tirana (Video) |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://telegrafi.com/arbereshet-kerkojne-ndihme-nga-tirana-video/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٧|زمان=sq}}</ref>]] بە دەربازبوون لە چەندین دەیە گۆشەگیری دوای کەوتنی کۆمۆنیزم، ئەلبانیا ئاراستەیەکی {{بنز|پەیوەندییە دەرەکییەکانی ئەلبانیا|en|Foreign relations of Albania|lt=سیاسەتی دەرەوەی}} گرتووەتە بەر کە ناوەندەکەی ھاوکاریی چالاک و بەشداریکردنە لە کاروباری نێودەوڵەتیدا. لە ناوەندی سیاسەتە دەرەکییەکانی ئەلبانیادا کۆمەڵێک ئامانج ھەن، کە پابەندبوون بە پاراستنی سەروەری و تەواویەتیی خاکی خۆی، بەخێوکردنی پەیوەندییە دیپلۆماسییەکان لەگەڵ وڵاتانی تر، داواکردن بۆ {{بنز|دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ|en|international recognition of Kosovo|lt=دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ}}، چارەسەرکردنی نیگەرانییەکانی پەیوەندیدار بە {{بنز|دەرکردنی ئەلبانیییەکانی چام|en|expulsion of Cham Albanians|lt=دەرکردنی ئەلبانیییەکانی چام}}، ھەوڵدان بۆ یەکگرتنی یۆرۆ-ئەتلەنتیکی و پاراستنی مافەکانی ئەلبانییەکان لە {{بنز|ئەلبانیییەکان لە کۆسۆڤۆ|en|Albanians in Kosovo|lt=کۆسۆڤۆ}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە یۆنان|en|Albanians in greece|lt=یۆنان}}، {{بنز|گەلی ئاربێرێشێ|en|Arbëreshë people|lt=ئیتاڵیا}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە مۆنتینیگرۆ|en|Albanians in Montenegro|lt=مۆنتینیگرۆ}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە مەقدۆنیای باکوور|en|Albanians in Macedonia|lt=مەقدۆنیای باکوور}}، {{بنز|ئەلبانیییەکان لە باشووری سڕبیا|en|Albanians in south Serbia|lt=سڕبیا}} و {{بنز|دیاسپۆڕای ئەلبانی|en|Albanian diaspora|lt=دیاسپۆڕادا}} لەخۆ دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Aydın |یەکەم١=Abdurrahim F. |دوایین٢=Progonati |یەکەم٢=Erjada |سەردێڕ=Albanian foreign policy in the post-communist era |journal=Unisci Discussion Papers |ڕێکەوت=ئایاری ٢٠١١|بەرگ=٢٦|doi=10.5209/REV_UNIS.2011.V26.37824 |s2cid=154016018 |doi-access=free |ناونیشان=https://www.redalyc.org/pdf/767/76718800012.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804133532/https://www.redalyc.org/pdf/767/76718800012.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاروباری دەرەوەی ئەلبانیا جەخت لەسەر تەرخانکردنی وڵاتەکە بۆ سەقامگیریی ناوچەیی و یەکگرتن لەناو دامەزراوە نێودەوڵەتییە سەرەکییەکاندا دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry for Europe and Foreign Affairs (Albania)|Ministry for Europe and Foreign Affairs]] |سەردێڕ=Albania in the region |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230603154057/https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا بووە ئەندامی {{بنز|نەتەوە یەکگرتووەکان|en|United Nations|lt=نەتەوە یەکگرتووەکان}} (UN) لە ساڵی ١٩٥٥دا، کەمێک دوای دەربازبوون لە قۆناغێکی گۆشەگیری لە سەردەمی کۆمۆنیستیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Ministry for Europe and Foreign Affairs |سەردێڕ=Meeting Global Challenges Through Partnership Albania For UN Security Council 2022{{spaced ndash}}2023 |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/wp-content/uploads/2021/12/Security-Council-UN.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904125516/https://punetejashtme.gov.al/wp-content/uploads/2021/12/Security-Council-UN.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وڵاتەکە لە ساڵی ٢٠٠٩دا بە بەدەستھێنانی ئەندامێتی لە ناتۆدا گەیشتە دەستکەوتێکی گەورە لە سیاسەتی دەرەوەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[NATO|North Atlantic Treaty Organization]] (NATO) |سەردێڕ=Nato member countries |ناونیشان=https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230903225501/https://www.nato.int/cps/en/natohq/topics_52044.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name = "Albania_Croatia_EU"/> لە کاتی بەدەستھێنانی پێگەی کاندید لە ساڵی ٢٠١٤ەوە، وڵاتەکە ھەروەھا دەستی کردووە بە کارنامەیەکی چاکسازیی گشتگیر بۆ خۆگونجاندن لەگەڵ پێوەرەکانی چوونەناو یەکێتیی ئەورووپادا (EU)، بە ئامانجی بوون بە دەوڵەتێکی ئەندامی یەکێتیی ئەورووپا.<ref name="EU CS"/> ئەلبانیا و کۆسۆڤۆ پەیوەندییەکی برایانەی بەھێز پەیڕەو دەکەن کە بەھۆی بەستەرە ڕۆشنبیری، نەتەوەیی و مێژوویییە بەرچاوەکانیانەوە بەھێز بووە.<ref name="AlbKosRelation">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Ministry for Europe and Foreign Affairs |سەردێڕ=Relations with Regional Countries |ناونیشان=https://punetejashtme.gov.al/en/shqiperia-ne-rajon/marredheniet-me-vendet-e-rajonit/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260110144623/https://punetejashtme.gov.al/en/marredheniet-me-vendet-e-rajonit/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەردوو وڵات بەستەری دیپلۆماسیی بەردەوام بەخێو دەکەن، بە شێوەیەک ئەلبانیا بە چالاکی پشتیوانی لە گەشەپێدانی کۆسۆڤۆ و ھەوڵەکانی یەکگرتنی نێودەوڵەتی دەکات.<ref name="AlbKosRelation"/> بەشدارییە بنەڕەتییەکەی بۆ {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی کۆسۆڤۆ لە ٢٠٠٨|en|2008 Kosovo declaration of independence|lt=ڕێگەی کۆسۆڤۆ بەرەو سەربەخۆیی}} جەختی لەسەر کراوەتەوە لە ڕێگەی {{بنز|دانپێدانانی نێودەوڵەتیی کۆسۆڤۆ|en|International recognition of Kosovo|lt=دانپێدانانی پێشوەختەی بۆ سەروەریی کۆسۆڤۆ}} لە ساڵی ٢٠٠٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dhimolea |یەکەم=Antonela |بڵاوکەرەوە=[[Friedrich Ebert Foundation]] |سەردێڕ=Comprehensive cooperation between Albania and Kosovo as an auxiliary instrument to a speedy regional economic integration |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://library.fes.de/pdf-files/bueros/albanien/20321.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230904133234/https://library.fes.de/pdf-files/bueros/albanien/20321.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ھەردوو حکوومەت کۆبوونەوەی ساڵانەی ھاوبەش ئەنجام دەدەن، کە یەکەم کۆبوونەوە لە ساڵی ٢٠١٤دا بەڕێوەچوو، کە وەک پلاتفۆڕمێکی فەرمی خزمەت دەکات بۆ بەھێزکردنی ھاوکاریی دوو قۆڵی و بەھێزکردنی پابەندبوونی ھاوبەشیان بە سیاسەتانێک کە گەشە بە سەقامگیری و خۆشگوزەرانیی ناوچەی بەرفراوانتری ئەلبانی دەدەن.<ref name="AlbKosRelation"/> === سوپا === [[File:Albanian special operations forces, provide security as Afghan Border Police (ABP) break ground on a new checkpoint in the district of Spin Boldak, Kandahar province, Afghanistan, March 25, 2013 130325-A-MX357-127.jpg|thumb|right|{{بنز|ھێزی وشکانیی ئەلبانیا|en|Albanian Land Force|lt=سەربازانی ئەلبانی}} لە {{بنز|پارێزگای قەندەھار|en|Kandahar Province|lt=پارێزگای قەندەھار}}، ئەفغانستان]] {{بنز|ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا|en|Albanian Armed Forces|lt=ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا}} پێکھاتوون لە ھێزەکانی {{بنز|ھێزی وشکانیی ئەلبانیا|en|Albanian Land Force|lt=وشکانی}}، {{بنز|ھێزی ئاسمانیی ئەلبانیا|en|Albanian Air Force|lt=ئاسمانی}} و {{بنز|ھێزی دەریاییی ئەلبانیا|en|Albanian Naval Force|lt=دەریایی}} و ھێزە سەربازی و نیمچەسەربازییەکانی وڵاتەکە پێک دێنن. ئەوان لەلایەن {{بنز|فەرماندەی گشتی|en|commander-in-chief|lt=فەرماندەی گشتییەوە}} لەژێر سەرپەرشتیی {{بنز|وەزارەتی بەرگری (ئەلبانیا)|en|Ministry of Defence (Albania)|lt=وەزارەتی بەرگڕی}} و لەلایەن {{بنز|سەرۆکی ئەلبانیا|en|President of Albania|lt=سەرۆک کۆمارەوە}} وەک فەرماندەی باڵا لە کاتی جەنگدا سەرکردایەتی دەکرێن. بەڵام، لە کاتی ئاشتیدا دەسەڵاتەکانی لە ڕێگەی {{بنز|سەرۆک وەزیرانی ئەلبانیا|en|Prime Minister of Albania|lt=سەرۆک وەزیران}} و {{بنز|وەزارەتی بەرگری (ئەلبانیا)|en|Ministry of Defence (Albania)|lt=وەزیری بەرگرییەوە}} جێبەجێ دەکرێن.<ref name="constitution">{{cite constitution |article=169 |section=1 |country=Albania |ratified=28 November 1998 |url=http://www.osce.org/albania/41888 |access-date=6 July 2016}}</ref> ئامانجی سەرەکیی ھێزە چەکدارەکانی ئەلبانیا بەرگریکردنە لە سەربەخۆیی، {{بنز|سەروەری|en|sovereignty|lt=سەروەری}} و {{بنز|تەواویەتیی خاکی|en|territorial integrity|lt=تەواویەتیی خاکی}} وڵاتەکە، ھەروەھا بەشداریکردن لە ئۆپراسیۆنە مرۆیی، شەڕکەر، نەبەرد و پشتیوانیی ئاشتیدا.<ref name="constitution"/> {{بنز|خزمەتی سەربازی|en|Military service|lt=خزمەتی سەربازی}} لە ساڵی ٢٠١٠ەوە ئارەزوومەندانەیە و تەمەنی ١٩ ساڵ کەمترین تەمەنی یاسایییە بۆ خزمەتکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania to end conscription by 2010|ناونیشان=https://www.wri-irg.org/node/745|وێبگە=wri-irg.org|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160428115732/http://www.wri-irg.org/node/745|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Military 2017|ناونیشان=http://www.theodora.com/wfbcurrent/albania/albania_military.html|وێبگە=theodora.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170428012454/http://www.theodora.com/wfbcurrent/albania/albania_military.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا پابەند بووە بە زیاترکردنی بەشداریکردن لە ئۆپراسیۆنە چەند نەتەوەیییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Ministry of Defence|سەردێڕ=Engagement Policy and evidence of AAF participation in PK missions|ناونیشان=http://www.mod.gov.al/arkiv/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=902:politika-e-angazhimit-dhe-evidenca-e-pjesemarrjes-se-farsh-ne-misione-paqeruajtese-dhe-luftarake-te-drejtuara-nga-nato-be-dhe-okb&catid=197:misione-nderkombetare&Itemid=588|وێبگە=mod.gov.al|بەستەری نووسەر١=Ministry of Defence (Albania)|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171014101410/http://www.mod.gov.al/arkiv/eng/index.php?option=com_content&view=article&id=902:politika-e-angazhimit-dhe-evidenca-e-pjesemarrjes-se-farsh-ne-misione-paqeruajtese-dhe-luftarake-te-drejtuara-nga-nato-be-dhe-okb&catid=197:misione-nderkombetare&Itemid=588|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای کەوتنی کۆمۆنیزم، وڵاتەکە بەشداریی لە شەش نێرردراوی نێودەوڵەتیدا کردووە بەڵام تەنھا یەک نێرردراوی نەتەوە یەکگرتووەکان لە {{بنز|نێرردراوی چاودێریی نەتەوە یەکگرتووەکان لە جۆرجیا|en|UNOMIG|lt=جۆرجیا}}، کە سێ چاودێری سەربازیی نارد. لە شوباتی ٢٠٠٨ەوە، ئەلبانیا بە فەرمی بەشداریی لە {{بنز|ئۆپراسیۆنی ھەوڵی چالاک|en|Operation Active Endeavor|lt=ئۆپراسیۆنی ھەوڵی چالاکی}} ناتۆدا کردووە لە {{بنز|دەریای ناوەڕاست|en|Mediterranean Sea|lt=دەریای ناوەڕاستدا}}.<ref>[http://www.nato.int/isminor sues/active_endeavour/index.html Operation Active Endeavour]. nato.int {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110830210539/http://www.nato.int/issues/active_endeavour/index.html |date=30 August 2011}}</ref> لە ٣ی نیسانی ٢٠٠٨دا داوەت کرا بۆ چوونەناو ناتۆ، و لە ٢ی نیسانی ٢٠٠٩دا بووە ئەندامی تەواو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania membership Nato |بڵاوکەرەوە=NATO |ناونیشان=http://www.nato.int/issues/nato_albania/evolution.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110728003727/http://www.nato.int/issues/nato_albania/evolution.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> ئەلبانیا ژمارەی سەربازە چالاکەکانی لە ٦٥,٠٠٠ لە ساڵی ١٩٨٨دا کەم کردەوە بۆ ١٤,٥٠٠ لە ساڵی ٢٠٠٩دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/1935630.stm |ئیش=BBC News |سەردێڕ=Albania sells off its military hardware |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٠٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/08/21/feature-03 |سەردێڕ=Albania to abolish conscription by 2010 |ئیش=Southeast European Times |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930144906/http://www.setimes.com/cocoon/setimes/xhtml/en_GB/features/setimes/features/2008/08/21/feature-03 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سوپا لە ئێستادا بە سەرەکی لە کەشتیگەلێکی بچووکی فڕۆکە و کەشتیی دەریایی پێکھاتووە. زیاتکردنی بودجەی سەربازی یەکێک بوو لە مەرجە ھرە گرنگەکان بۆ یەکگرتن لەگەڵ {{بنز|ناتۆ|en|NATO|lt=ناتۆدا}}. لە ساڵی ١٩٩٦دا خەرجیی سەربازی نزیکەی ١٫٥٪ی بەرھەمی ناوخۆییی خاوی وڵاتەکە بوو، تەنھا بۆ ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٩دا بگاتە لووتکە لە ٢٪ و دووبارە دابەزێتەوە بۆ ١٫٥٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albanian military expenditure as % of GDP|ناونیشان=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&idim=country:ALB&dl=en&q=military+expenditure+of+albania#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:ALB&ifdim=region&dl=en&ind=false|بڵاوکەرەوە=World Bank|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190618174644/https://www.google.com/publicdata/explore?ds=d5bncppjof8f9_&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&idim=country:ALB&dl=en&q=military+expenditure+of+albania#!ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=ms_mil_xpnd_gd_zs&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=region&idim=country:ALB&ifdim=region&dl=en&ind=false|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === دابەشکارییە کارگێڕییەکان === ئەلبانیا لە ناوچەیەکی خاکی بە ڕووبەری {{convert|28748|km2|0|abbr=on}} لە {{بنز|نیمچەدوورگەی بەڵکان|en|Balkan Peninsula|lt=نیمچەدوورگەی بەڵکاندا}} پێناسە دەکرێت. بە شێوەیەکی ناوفەرمی دابەش دەبێت بۆ سێ ھەرێم، {{بنز|باکووری ئەلبانیا|en|Northern Albania|lt=ھەرێمەکانی باکوور}}، {{بنز|ناوەڕاستی ئەلبانیا|en|Central Albania|lt=ناوەڕاست}} و {{بنز|باشووری ئەلبانیا|en|Southern Albania|lt=باشوور}}. لە کاتی {{بنز|ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی ئەلبانیا|en|Albanian Declaration of Independence|lt=ڕاگەیاندنی سەربەخۆیییەوە}} لە ساڵی ١١٩١٢دا، ئەلبانیا ٢١ جار چاکسازیی لە {{بنز|دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا#مێژوو|en|Administrative divisions of Albania#History|lt=ڕێکخستنی ناوخۆییی خۆیدا}} کردووە. لە ئێستادا، {{بنز|دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا|en|administrative divisions of Albania|lt=یەکە کارگێڕییە}} سەرەکییەکان بریتین لە دوانزە {{بنز|پارێزگاکانی ئەلبانیا|en|counties of Albania|lt=پارێزگاکان}} ({{lang|sq|{{linktext|qarqe|lang=sq}}/{{linktext|qarqet|lang=sq}}}})، کە پێگەی یەکسانیان لەژێر یاسادا ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Government of Albania]] |سەردێڕ=Reforma Administrativo-territoriale |ناونیشان=https://www.parlament.al/download/studime_propozime_per_komisioni_p--r_reform--n_administrativo-territoriale/KRITERET-TEKNIKE-PROPOZIMI-PER-KOMISIONIN-28-PRILL-2014.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.parlament.al/download/studime_propozime_per_komisioni_p--r_reform--n_administrativo-territoriale/KRITERET-TEKNIKE-PROPOZIMI-PER-KOMISIONIN-28-PRILL-2014.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٨|زمان=sq}}</ref> پارێزگاکان پێشتر لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا بەکارھێنراون و لە ٣١ی تەممووزی ٢٠٠٠دا دووبارە دروست کرانەوە بۆ یەکخستنی ٣٦ {{بنز|ناوچەکانی ئەلبانیا|en|Districts of Albania|lt=ناوچەی (ناوچەکانی)}} ئەوکاتە ({{lang|sq|{{linktext|rrathë|lang=sq}}/{{linktext|rrathët|lang=sq}}}}).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Brief History of the Administrative-territorial Organisation in Albania |ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history |وێبگە=reformaterritoriale.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170609225417/http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref><ref name="terref">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/en/roadmap/history |سەردێڕ=A Brief History of the Administrative-territorial Organization in Albania |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150524170836/http://www.reformaterritoriale.al/en/roadmap/history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> گەورەترین پارێزگا لە ئەلبانیادا بەپێی ژمارەی دانیشتووان {{بنز|پارێزگای تیرانا|en|Tirana County|lt=پارێزگای تیرانایە}} بە زیاتر لە ٨٠٠,٠٠٠ کەس. بچووکترین پارێزگا بەپێی ژمارەی دانیشتووان {{بنز|پارێزگای جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër County|lt=پارێزگای جیرۆکاستێرە}} بە زیاتر لە ٧٠,٠٠٠ کەس. گەورەترین پارێزگا بەپێی ڕووبەر {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|Korçë County|lt=پارێزگای کۆرچێیە}} کە {{convert|3711|km²|sqmi}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا دەگرێتە خۆ. بچووکترین پارێزگا بەپێی ڕووبەر {{بنز|پارێزگای دوورێس|en|Durrës County|lt=پارێزگای دوورێسە}} بە ڕووبەری {{convert|766|km²|sqmi}} لە ڕۆژئاوای ئەلبانیادا. پارێزگاکان لە ٦١ دابەشکاریی ئاستی دووەم پێکھاتوون کە بە {{بنز|شارەوانییەکانی ئەلبانیا|en|municipalities of Albania|lt=شارەوانییەکان}} ({{lang|sq|{{linktext|bashki|lang=sq}}/{{linktext|bashkia|lang=sq}}}}) ناسراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Fletorja Zyrtare e Republikës së Shqipërisë]] |سەردێڕ=STRATEGJIA NDËRSEKTORIALE PËR DECENTRALIZIMIN DHE QEVERISJEN VENDORE 2015–2020 |ناونیشان=http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2015/PDF-2015/147-2015.pdf |پەڕە=٩|زمان=sq |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170630232453/http://qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2015/PDF-2015/147-2015.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شارەوانییەکان ئاستی یەکەمی حکومڕانیی خۆجێیین، کە بەرپرسن لە پێداویستییە خۆجێییەکان و {{بنز|جێبەجێکردنی یاسا لە ئەلبانیا|en|Law enforcement in Albania|lt=جێبەجێکردنی یاسا}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.moi.gov.al/english/images/pdf/qeverisja_vendore.pdf |سەردێڕ=On the Organization and Functioning of the Local Government, Republic of Albania, 2000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100215175046/http://www.moi.gov.al/english/images/pdf/qeverisja_vendore.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |سەردێڕ=Ndarja e re, mbeten 28 bashki, shkrihen komunat &#124; Shekulli Online |بڵاوکەرەوە=Shekulli.com.al |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140113102623/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.reformaterritoriale.al/ |سەردێڕ=Reforma Territoriale – KRYESORE |بڵاوکەرەوە=Reformaterritoriale.al |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170514063154/http://www.reformaterritoriale.al/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> ئەوان سیستمی پێشووی شارەوانییە {{بنز|شارەوانییە شارستانییەکانی ئەلبانیا|en|urban municipalities of Albania|lt=شارستانی}} و {{بنز|شارەوانییە گوندیییەکانی ئەلبانیا|en|rural municipalities of Albania|lt=گوندییەکان}} یان {{بنز|کۆمۆنەکانی ئەلبانیا|en|Communes of Albania|lt=کۆمۆنەکانیان}} ({{lang|sq|{{linktext|komuna|lang=sq}}/{{linktext|komunat|lang=sq}}}}) لە ساڵی ٢٠١٥دا یەکخست و سادەیان کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=292404|سەردێڕ=Ndarja administrative, njësitë vendore në lagje dhe fshatra|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170925225940/http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=292404|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88|سەردێڕ=Ndarja e re, mbeten 28 bashki, shkrihen komunat – Shekulli Online|بڵاوکەرەوە=Shekulli.com.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20140113102623/http://www.shekulli.com.al/web/p.php?id=38109&kat=88 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> بۆ پرسیارە بچووکەکانی حکومڕانیی خۆجێیی، شارەوانییەکان بۆ ٣٧٣ {{بنز|یەکە کارگێڕییەکانی ئەلبانیا|en|administrative units of Albania|lt=یەکەی کارگێڕی}} ({{lang|sq|njësia}}/{{lang|sq|njësitë administrative}}) ڕێکخراون. ھەروەھا ٢٩٨٠ گوند ({{lang|sq|{{linktext|fshatra|lang=sq}}/{{linktext|fshatrat|lang=sq}}}})، گەڕەک ({{lang|sq|{{linktext|lagje|lang=sq}}/{{linktext|lagjet|lang=sq}}}})، و شوێن ({{lang|sq|{{linktext|lokalitete|lang=sq}}/{{linktext|lokalitetet|lang=sq}}}}) ھەن کە پێشتر وەک یەکەی کارگێڕی بەکارھێنراون. {| class="sortable wikitable" style="text-align:left; font-size:85%; margin:1em auto;" |- style="font-size:100%; text-align:right;" ! style="width:25px;" | {{بنز|نیشانی نیشتمانی|en|Coat of arms|lt=نیشان}} !! style="width:100px;"| {{بنز|پارێزگاکانی ئەلبانیا|en|Counties of Albania|lt=پارێزگا}} !! style="width:87px;"| پایتەخت !! style="width:75px;" | ڕووبەر <br />(km²) !! style="width:90px;" | دانیشتووان (٢٠٢٣)<ref name="INSTAT2025pop" /> !! style="width:70px;" | {{بنز|پێڕستی پارێزگاکانی ئەلبانیا بەپێی پێڕستی گەشەپێدانی مرۆیی|en|List of counties of Albania by Human Development Index|lt=HDI}} (٢٠٢٢)<ref name="GDL2022" /> |- ! scope="row" style="text-align:center" | [[File:Flag of Albania.svg|17px|alt=Flag of Albania]] | '''ئەلبانیا (کۆی گشتی)''' || {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} || style="text-align:right" | ٢٨,٧٤٨ || style="text-align:right" | '''٢,٤٠٢,١١٣''' || style="text-align:right" | '''٠٫٨٠٦''' |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Berat.svg|17px|alt=Emblem of Berat County]] | {{بنز|پارێزگای بێرات|en|Berat County|lt=بێرات}} || {{بنز|بێرات|en|Berat|lt=بێرات}} || style="text-align:right" | ١,٧٩٨ || style="text-align:right" | ١٤٠,٩٥٦ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٣ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:ALB Qarku i Dibrës COA.svg|17px|alt=Emblem of Dibër County]] | {{بنز|پارێزگای دیبێر|en|Dibër County|lt=دیبێر}} || {{بنز|پێشکۆپی|en|Peshkopi|lt=پێشکۆپی}} || style="text-align:right" | ٢,٥٨٦ || style="text-align:right" | ١٠٧,١٧٨ || style="text-align:right" | ٠٫٧٦٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Durrës.svg|17px|alt=Emblem of Durrës County]] | {{بنز|پارێزگای دوورێس|en|Durrës County|lt=دوورێس}} || {{بنز|دوورێس|en|Durrës|lt=دوورێس}} || style="text-align:right" | ٧٦٦ || style="text-align:right" | ٢٢٦,٨٦٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨١٣ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Elbasan.svg|17px|alt=Emblem of Elbasan County]] | {{بنز|پارێزگای ئۆڵباسان|en|Elbasan County|lt=ئۆڵباسان}} || {{بنز|ئۆڵباسان|en|Elbasan|lt=ئۆڵباسان}} || style="text-align:right" | ٣,١٩٩ || style="text-align:right" | ٢٣٢,٥٨٠ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Fier.svg|17px|alt=Emblem of Fier County]] | {{بنز|پارێزگای فیێر|en|Fier County|lt=فیێر}} || {{بنز|فیێر|en|Fier|lt=فیێر}} || style="text-align:right" | ١,٨٩٠ || style="text-align:right" | ٢٤٠,٣٧٧ || style="text-align:right" | ٠٫٧٧٩ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Gjirokastër.svg|17px|alt=Emblem of Gjirokastër County]] | {{بنز|پارێزگای جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër County|lt=جیرۆکاستێر}} || {{بنز|جیرۆکاستێر|en|Gjirokastër|lt=جیرۆکاستێر}} || style="text-align:right" | ٢,٨٨٤ || style="text-align:right" | ٦٠,٠١٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨٠٦ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Korçë.svg|17px|alt=Emblem of Korçë County]] | {{بنز|پارێزگای کۆرچێ|en|Korçë County|lt=کۆرچێ}} || {{بنز|کۆرچێ|en|Korçë|lt=کۆرچێ}} || style="text-align:right" | ٣,٧١١ || style="text-align:right" | ١٧٣,٠٩١ || style="text-align:right" | ٠٫٨٠١ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Kukës.svg|17px|alt=Emblem of Kukës County]] | {{بنز|پارێزگای کۆکێس|en|Kukës County|lt=کۆکێس}} || {{بنز|کۆکێس|en|Kukës|lt=کۆکێس}} || style="text-align:right" | ٢,٣٧٤ || style="text-align:right" | ٦١,٩٩٨ || style="text-align:right" | ٠٫٧٦٠ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Lezhë.svg|17px|alt=Emblem of Lezhë County]] | {{بنز|پارێزگای لێژە|en|Lezhë County|lt=لێژە}} || {{بنز|لێژە|en|Lezhë|lt=لێژە}} || style="text-align:right" | ١,٦٢٠ || style="text-align:right" | ٩٩,٣٨٤ || style="text-align:right" | ٠٫٧٨٠ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Shkodër.svg|17px|alt=Emblem of Shkodër County]] | {{بنز|پارێزگای ئیشکۆدرا|en|Shkodër County|lt=ئیشکۆدرا}} || {{بنز|ئیشکۆدرا|en|Shkodër|lt=ئیشکۆدرا}} || style="text-align:right" | ٣,٥٦٢ || style="text-align:right" | ١٥٤,٤٧٩ || style="text-align:right" | ٠٫٧٩٥ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Tiranë.svg|17px|alt=Emblem of Tirana County]] | {{بنز|پارێزگای تیرانا|en|Tirana County|lt=تیرانا}} || {{بنز|تیرانا|en|Tirana|lt=تیرانا}} || style="text-align:right" | ١,٦٥٢ || style="text-align:right" | ٧٥٨,٥١٣ || style="text-align:right" | ٠٫٨٣٢ |- ! scope="row" style=text-align:center | [[File:Stema e Qarkut Vlorë.svg|17px|alt=Emblem of Vlorë County]] | {{بنز|پارێزگای ڤلۆرا|en|Vlorë County|lt=ڤلۆرا}} || {{بنز|ڤلۆرا|en|Vlorë|lt=ڤلۆرا}} || style="text-align:right" | ٢,٧٠٦ || style="text-align:right" | ١٤٦,٦٨١ || style="text-align:right" | ٠٫٨١٤ |- |-class="sortbottom" | colspan=20 align="left" |ژێدەرەکان:<ref name="INSTAT2025pop">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Popullsia e Shqipërisë, 1 Janar 2025 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/y5diizmw/finale-popullsia-1-janar-2025-dt-12062025.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=sq |وتەگێڕانەوە=County totals for 1 Jan 2023 on pp. 64–65.}}</ref><ref name="GDL2022">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sub-national HDI – Global Data Lab (Albania, 2022) |ناونیشان=https://globaldatalab.org/shdi/table/shdi/?levels=1+4&years=2022&interpolation=0&extrapolation=0 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=en}}</ref> |} == ئابووری == {{Main|ئابووریی ئەلبانیا}} [[File:Toptani Shopping Mall Tirana 2016.jpg|thumb|right|ناوچەی گەورە شاری دورانا، کە شارەکانی [[تیرانا]] و [[دڕەس]] دەگرێتەوە، وەک ناوەندی سەرەکیی ئابووریی ئەلبانیا کار دەکات.<ref name="harvnb_unece_country">{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=68}}</ref>]] بە تێپەڕبوون لە [[ئابووریی پلان بۆ داڕێژراو|ئابوورییەکی پلاندارێژراوی]] [[سۆسیالیزم|سۆسیالیستییەوە]] بەرەو [[ئابووریی تێکەڵ|ئابوورییەکی تێکەڵی]] [[سەرمایەداری]]، ئەلبانیا وەک [[بازاڕی کراوە|بازاڕێکی کراوەی]] [[وڵاتی تازەپێگەیشتوو|تازەپێگەیشتوو]] پۆلێن دەکرێت کە خاوەنی پێگەی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (نەوی، شێوازی ئەتڵەس) بۆ ھەر تاکێک#گرووپی داھاتی مامناوەندی سەروو|داھاتی مامناوەندی سەرووە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[OECD iLibrary]] |سەردێڕ=Overview: Identifying strategic opportunities for Albania |ناونیشان=https://www.oecd-ilibrary.org/sites/7c2fa8bd-en/index.html?itemId=/content/component/7c2fa8bd-en |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708145742/https://www.oecd-ilibrary.org/sites/7c2fa8bd-en/index.html?itemId=/content/component/7c2fa8bd-en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Independent Evaluation Group]] (IEG) |سەردێڕ=Albania Country Program Evaluation: Chapter 1 {{!}} Country Context and World Bank Group Strategy and Program FY11{{spaced ndash}}19 |ناونیشان=https://ieg.worldbankgroup.org/evaluations/albania-country-program-evaluation/chapter-1-country-context-and-world-bank-group |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708145947/https://ieg.worldbankgroup.org/evaluations/albania-country-program-evaluation/chapter-1-country-context-and-world-bank-group |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[ئابووریی ئەلبانیا]] بە [[کەرتی سێیەمی ئابووری|کەرتی خزمەتگوزارییەکی]] بەھێز جیادەکرێتەوە، کە ٤٨٫٦٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی (GDP) پێکدەھێنێت، بە بەشداریی سەرەکی لە بازرگانیی کۆ و تاک، [[گەشتیاری لە ئەلبانیا|گەشتیاری]]، خانووبەرە، و لۆجستی.<ref name="Eco: Sectors">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[OECD|Organisation for Economic Co-operation and Development]] (OECD) |سەردێڕ=Competitiveness in South East Europe 2021: Albania profile |ناونیشان=https://www.oecd-ilibrary.org/content/thematicgrouping/5c0afb54-en/sectionchapters?fmt=ahah |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926095247/https://www.oecd-ilibrary.org/content/thematicgrouping/5c0afb54-en/sectionchapters?fmt=ahah |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە دوای ئەمەشەوە، [[کەرتی دووەمی ئابووری|کەرتی پیشەسازی]] ٢٠٫٢٪ پێکدەھێنێت، کە بەتایبەتی کاریگەریی کەرتی بیناسازیی لەسەرە، لەکاتێکدا [[کەرتی یەکەمی ئابووری|کەرتی کشتوکاڵ]] کە دارستانەکان و ماسیگریش دەگرێتەوە، ١٨٫٥٪ پێکدەھێنێت، و [[کەرتی دووەمی ئابووری|کەرتی بەرھەمھێنان (کارگەکان)]] بە ڕێژەیەکی کەمتر و بە ٦٫٣٪ بەشداری لە ئابووریدا دەکات.<ref name="Eco: Sectors"/> تا ساڵی ٢٠٢٥، نەوی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]] (GDP)ی ئەلبانیا بە ٢٦٫٩١١ ملیار دۆلار ڕاگەیەندراوە لەگەڵ [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی#تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نەوی و ڕێکخستنەکانی|تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر تاکێک]] کە ٩٬٤٧٤ دۆلارە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Monetary Fund]] (IMF) |سەردێڕ=World Economic Outlook Database: April 2024 |ناونیشان=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925114333/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پێشبینیی گەشەی ساڵانەی ئابووری بۆ ساڵی ٢٠٢٥ بە ٣٫٨٪ مەزەندە دەکرێت، لەگەڵ پێشبینیی مامناوەندبوونەوە بۆ ٣٫٥٪ تا ساڵی ٢٠٢٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=International Monetary Fund (IMF) |سەردێڕ=Real GDP growth Annual percent change |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/NGDP_RPCH@WEO/ALB |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925114333/https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/April/weo-report?c=914,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2024&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا چوارچێوەیەکی گشتگیری بۆ بازرگانیی نێونەتەوەیی پەرەپێداوە لە ڕێگەی چەندین ڕێکەوتننامەی گرنگ لەگەڵ ناوچە جیاوازەکاندا. [[پرۆسەی جێگیرکردن و کۆمەڵە|ڕێکەوتننامەی جێگیرکردن و کۆمەڵە]] (SAA) لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا، کە لە ساڵی ٢٠٠٦دا واژوو کراوە، یەکێکە لە ھەرە گرنگترین ڕێکەوتننامەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[EUR-Lex]] |سەردێڕ=Stabilisation and Association Agreement with Albania |ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/stabilisation-and-association-agreement-with-albania.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925125844/https://eur-lex.europa.eu/EN/legal-content/summary/stabilisation-and-association-agreement-with-albania.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم ڕێکەوتننامەیە سوودی بازرگانیی ھەستیار دەستەبەر دەکات و وەک بنەمایەک بۆ تێکەڵبوونی ئەلبانیا لەگەڵ یەکێتیی ئەورووپا کار دەکات. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئەلبانیا ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی (FTA) لەگەڵ [[کۆمەڵەی بازرگانیی ئازادی ئەورووپا]] (EFTA) واژوو کرد، کە زیاتر دەرفەتەکانی بازرگانی و گەیشتن بە بازاڕەکان فراوان دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Free Trade Association]] (EFTA) |سەردێڕ=Free Trade Network: Albania |ناونیشان=https://www.efta.int/trade-relations/free-trade-network/albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925130321/https://www.efta.int/trade-relations/free-trade-network/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا وڵاتەکە بەشدارە لە [[ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازادی ناوەڕاستی ئەورووپا]] (CEFTA) و [[ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئابووریی دەریای ڕەش]] (BSEC)، کە بەمەش ھاندەری بازرگانیی ناوچەیی و ھاوکارییە لەگەڵ وڵاتانی دراوسێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank Group |سەردێڕ=Albania: Trade Impact of CEFTA |ناونیشان=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/865891548426513058/albania-trade-impact-of-cefta |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925130557/https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/865891548426513058/albania-trade-impact-of-cefta |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Organization of the Black Sea Economic Cooperation]] (BSEC) |سەردێڕ=BSCE Member States |ناونیشان=https://www.bsec-organization.org/member-states |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926104232/https://www.bsec-organization.org/member-states |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> جگە لەوەش، وڵاتەکە پەیوەندییە بازرگانییە دووقۆڵییەکانی لە ڕێگەی ڕێکەوتننامەی بازرگانیی ئازاد لەگەڵ تورکیا، شانشینی یەکگرتوو، و پەیماننامەیەکی وەبەرھێنانی دووقۆڵی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەھێزتر کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[General Directorate of Customs (Albania)]] |سەردێڕ=Free Trade Agreements |ناونیشان=https://www.dogana.gov.al/english/d/182/249/0/263/free-trade-agreements |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240905190504/https://www.dogana.gov.al/english/d/182/249/0/263/free-trade-agreements |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Trade Administration]] (ITA) |سەردێڕ=Albania - Country Commercial Guide: Market Overview |ناونیشان=https://www.trade.gov/country-commercial-guides/albania-market-overview |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240925131133/https://www.trade.gov/country-commercial-guides/albania-market-overview |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاپۆرتی ساڵی ٢٠٢٣ی [[ئازادیی ئابووریی جیھان]]، ئەلبانیای لە ڕیزبەندیی ٣١ەمین دانا، بە تێبینیی ھەبوونی ئاستێکی بەرچاوی سەربەخۆیی ئابووری و پەسەندکردنی کاریگەری سیاسەتە بازاڕییەکان.<ref name="Economic Freedom of the World 2023">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Gwartney |یەکەم١=James |دوایین٢=Lawson |یەکەم٢=Robert A. |دوایین٣=Murphy |یەکەم٣=Ryan |دوایین٤=Abubaker |یەکەم٤=Matanda |دوایین٥=Celico |یەکەم٥=Andrea |دوایین٦=Hammond |یەکەم٦=Alexander C. R. |دوایین٧=McMahon |یەکەم٧=Fred |دوایین٨=Rode |یەکەم٨=Martin |بڵاوکەرەوە=[[Fraser Institute]] |سەردێڕ=Economic Freedom of the World: 2023 Annual Report |ناونیشان=https://www.fraserinstitute.org/studies/economic-freedom-of-the-world-2023-annual-report |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926101128/https://www.fraserinstitute.org/studies/economic-freedom-of-the-world-2023-annual-report |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> [[پێوەرەکانی گۆڕانکاریی بێرتڵسمان]] لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ئەلبانیای لە ڕیزبەندی ٢٠ەمین دانا و دانی نا بە بەرەوپێشچوونێکی بەرچاو لە گۆڕانکارییە سیاسی و ئابوورییەکاندا.<ref name="Bertelsmann Transformation Index 2024">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Bertelsmann Stiftung]] |سەردێڕ=Albania Country Report 2024 |ناونیشان=https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240804080224/https://bti-project.org/en/reports/country-report/ALB |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەر لە ساڵی ٢٠٢٤دا، وڵاتەکە لە پلەی ٢٣ەمینی [[ڕاپۆرتی کەلێنی جێندەری جیھانی|پێوەری کەلێنی جێندەری جیھانی]] جێگیر بوو، و لە بەشی بەشداریی ئابووری و دەرفەتەکان لە ڕیزبەندی ١٦ەمینی جیھاندا سەرکەوتنی بەدەستھێنا، کە ئەوەش پێشڤەچوونێکی گەورە لە بەشداریی ئابووریی ژنان نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Economic Forum (WEF) |سەردێڕ=Global Gender Gap Report 2024 |ناونیشان=https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2024/digest/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927093119/https://www.weforum.org/publications/global-gender-gap-report-2024/digest/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئابووریی ئەلبانیا، بەبێ گوێدانە نیشاندانی خۆڕاگرییەکی بەرچاو، ڕووبەڕووی لاوازیی گەورە دەبێتەوە کە ڕێگرن لە پەرەسەندنەکەی.<ref name="ICS US">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of State]] |سەردێڕ=2024 Investment Climate Statements: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/albania/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240926110424/https://www.state.gov/reports/2024-investment-climate-statements/albania/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئاڵەنگارییە سەرەکییەکان بریتین لە گەندەڵییەکی بەربڵاو، کێبڕکێی شێواو، و گۆڕانکارییە بەردەوامەکان لە یاسای دارایی.<ref name="ICS US"/> سەرەڕای ئەوەش، جێبەجێنەکردنی تەواوەتیی گرێبەستەکان، کەرتی نافەرمیی گەورە، و کەمیی بەردەوامی دەستی کار، بەشێوەیەکی ئاڵۆزتر ڕێگرن لە پێشکەوتنی ئابووریی نیشتمانی.<ref name="Bertelsmann Transformation Index 2024"/><ref name="ICS US"/> دیمەنی ئابووری لە ئەلبانیا بە نایەکسانیی ناوچەیی جیادەکرێتەوە، کە بەتایبەتی لە چڕبوونەوەی چالاکییە ئابوورییەکان لەو ناوچە سێگۆشەیییەدا دەردەکەوێت کە لە نێوان [[تیرانا]]، [[دڕەس]] و [[لاچ]]دا پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Regjistri elektronik per Njoftimet dhe Konsultimet publike |سەردێڕ=Strategjia Kombëtare për Mbrojtjen Sociale 2024–2030 |ناونیشان=https://konsultimipublik.gov.al/Konsultime/Detaje/684 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927115305/https://konsultimipublik.gov.al/Konsultime/Detaje/684 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|پەڕە=٧|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم ناوچە گەورە شارە، کە بە دورانا ناسراوە، وەک ناوەندی ئابووریی سەرەکیی ئەلبانیا کار دەکات.<ref name="harvnb_unece_country" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karafili |یەکەم=Elona |بڵاوکەرەوە=[[Springer Nature|Springer International Publishing]] |سەردێڕ=Cluster Dynamics in Transition Economies The Case of Albania |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٦٩٨٤٢-٣|پەڕە=٤٢|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kFUkEAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927132331/https://www.google.com/books/edition/Cluster_Dynamics_in_Transition_Economies/kFUkEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢١دا، [[پارێزگای تیرانا]] ڕێژەیەکی بەرچاوی ٤٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی نیشتمانیی پێکدەھێنا، ھەروەھا پارێزگاکانی [[پارێزگای فیێر|فیێر]] و [[پارێزگای دڕەس|دڕەس]]یش ڕۆڵی دانەبڕاویان لە ئابووریدا ھەیە، و بە ڕێککەوت بە ١١٪ و ١٠٪ بەشدارییان لە تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییدا ھەیە.<ref name="GDP by County">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Gross Domestic Product by Statistical Regions NUTS in Albania, year 2021 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/en/themes/economy-and-finance/regional-accounts-in-albania/publication/2023/gross-domestic-product-by-statistical-regions-nuts-in-albania-year-2021/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240927131103/https://www.instat.gov.al/en/themes/economy-and-finance/regional-accounts-in-albania/publication/2023/gross-domestic-product-by-statistical-regions-nuts-in-albania-year-2021/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |پەڕە=٢|زمان=sq |ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ناوەندە ئابوورییە گەورەکانی دیکە، وەک [[ئەلباسان]] و شارە کەناراوییەکانی [[ساراندە]] و [[ڤلۆرە]]، تیشک دەخەنە سەر دابەشبوونی نایەکسانی پەرەپێدانی ئابووری لە سەرانسەری وڵاتدا.<ref name="harvnb_unece_country_1">{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=73}}</ref> ناوچە کولتوورییەکان، لەوانە [[بێرات]] و [[کۆرچە]]، سەرەڕای دووریی جوگرافییان لە ناوەندە ئابوورییە سەرەکییەکانەوە، سوودێکی زۆریان لە فراوانبوونی کەرتی گەشتیاری وەرگرتووە.<ref name="harvnb_unece_country_1" /> نیگەرانییەکان لەسەر دارایی نایاسایی، سپیکردنەوەی پارە و کاریگەریی تاوانی ڕێکخراو لە ھەڵسەنگاندنەکانی ئابووریی ئەلبانیادا زیاتر دەرکەوتوون. [[وەزارەتی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]، ئەلبانیای وەک وڵاتێکی لاواز بەرامبەر بە سپیکردنەوەی پارە دەستنیشان کردووە، کە داھاتی تاوانکاری لە ڕێگەی کڕینی خانووبەرە، پڕۆژەکانی بیناسازی، سامانە گریمانەیییەکان و گەشەپێدانی بازرگانییەوە سپی دەکرێنەوە.<ref>{{cite report |title=2025 International Narcotics Control Strategy Report, Volume II: Money Laundering |url=https://www.state.gov/wp-content/uploads/2025/03/2025-International-Narcotics-Control-Strategy-Volume-2-Accessible.pdf |publisher=United States Department of State |date=2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> ھەروەھا بەیاننامەی کەشوھەوای وەبەرھێنان لە ساڵی ٢٠٢٥، گەشەپێدانی ئابووریی ئەلبانیای بە لاواز وەسف کردووە بەھۆی گەندەڵیی بەربڵاو، تاوانی ڕێکخراو، کێبڕکێی شێواو، کەمیی دەستی کار، بەرھەمداریی نزم و کەرتی نافەرمیی گەورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2025 Investment Climate Statements: Albania |ناونیشان=https://www.state.gov/reports/2025-investment-climate-statements/albania |بڵاوکەرەوە=United States Department of State |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> پێوەری تاوانی ڕێکخراوی جیھانیی ٢٠٢٥ی سەر بە [[دەستپێشخەریی جیھانی دژی تاوانی ڕێکخراوی نێودەوڵەتی]]، ئەلبانیای وەک شوێنێکی دیار بۆ سپیکردنەوەی پارە وەسف کرد، و ڕای گەیاند کە ڕێکخراوە تاوانکارییەکان کەرتی خانووبەرە، گەشتیاری و بیناسازی بەکاردەھێنن بۆ ئەوەی قازانجە نایاسایییەکانیان ڕەوا بکەن. ھەروەھا ڕاپۆرتی دا کە کەرتی بیناسازی بەشێوەیەکی قورس دزەی پێکراوە لەلایەن پارەی نایاسایییەوە کە بازاڕی شێواندووە، و گەندەڵی لە نێو دامەزراوە سیاسی و یاسا جێبەجێکارەکاندا بەردەوامە لە ئاسانکاری بۆ تاوانی ڕێکخراو.<ref>{{cite report |title=Global Organized Crime Index 2025: Albania |url=https://ocindex.net/assets/downloads/2025/english/ocindex_profile_albania_2025.pdf |publisher=Global Initiative Against Transnational Organized Crime |date=2025 |access-date=3 July 2026}}</ref> ڕەخنەگرانی مۆدێلی ئابووریی سەرۆک وەزیران [[ئێدی ڕاما]]، ئەم نیگەرانییانەیان بەستووەتەوە بە فراوانبوونی خێرای بیناسازی، خانووبەرە و گەشتیاریی لوکس لە ماوەی دەسەڵاتی درێژخایەنی ئەودا، بەو بیانووەی کە پڕۆژەکانی گەشەپێدان کە لەلایەن دەوڵەتەوە پاڵپشتی دەکرێن و نەبوونی ڕێوشوێنی پاراستن، ڕێگەیان داوە بە بەرژەوەندییە بازرگانییە سیاسییەکان و سەرمایەی نایاسایی کە کاریگەری پەیدا بکەن. حکوومەت بەگشتی تۆمەتەکانی پاراستنی سیاسی بۆ تاوانی ڕێکخراو ڕەتکردووەتەوە و وەک بەڵگەی پێشکەوتن ئاماژەی بە چاکسازیی دادوەری، ڕێوشوێنەکانی دژی سپیکردنەوەی پارە و لێکۆڵینەوەکانی [[پێکھاتەی تایبەت دژی گەندەڵی و تاوانی ڕێکخراو]] کردووە. === کەرتی یەکەم === [[File:Berat_kale_-_panoramio.jpg|thumb|right|ترێ لە [[بێرات]]. بەھۆی [[ئاووھەوای دەریای ناوین]]ەوە، [[شەرابی ئەلبانی|شەراب]]، [[زەیتوون]] و [[میوە مزرەمەنییەکان|مزرەمەنییەکان]] زۆربەیان لە باشووری ئەلبانیا بەرھەم دەھێنرێن.]] ئەلبانیا بڕێکی بەرچاو بەرھەم دەھێنێت لە میوەکان (سێو، [[زەیتوون]]، ترێ، پرتەقاڵ، لیمۆ، [[قەیسی]]، [[قۆخ]]، [[گێلاس]]، [[ھەنجیر]]، [[ئاڵووبالوو]]، [[ھەڵوژە]]، و [[شلیک]])، [[ڕووەکە زەیتدارەکان|سەوزەکان]] (پەتاتە، تەماتە، [[گەنمەشامی]]، پیاز، و گەنم)، [[چەوەندەری شەکر]]، تووتن، گۆشت، [[ھەنگوین]]، [[بەرھەمە شیرەمەنییەکان]]، پزیشکیی نەریتی و [[ڕۆنی سروشتی|ڕووەکە بۆندارەکان]]. ھەروەھا، وڵاتەکە یەکێکە لە بەرھەمھێنەرە گرنگەکانی جیھان بۆ [[مریەم گۆتا]]، [[ڕۆزماری]] و [[ژەنتانی زەرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Dhimitër Doka|سەردێڕ=Albaniens vergessener Exportschlager|ناونیشان=https://www.humboldt-foundation.de/web/kosmos-humboldtianer-im-fokus-91-4.html|وێبگە=humboldt-foundation.de|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٦|زمان=de|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201082108/https://www.humboldt-foundation.de/web/kosmos-humboldtianer-im-fokus-91-4.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نزیکیی وڵاتەکە لە [[دەریای ئایۆنی]] و [[دەریای ئادریاتیک]]، توانا و شارەزایییەکی زۆر بە پیشەسازیی ماسیگرییە کەم گەشەسەندووەکەی دەبەخشێت. ئابووریناسانی [[بانکی جیھانی]] و [[کۆمەڵگەی ئەورووپا]] ڕاپۆرت دەدەن کە، پیشەسازیی ماسیگری ئەلبانیا توانایەکی باشی ھەیە بۆ پەیداکردنی داھاتی ھەناردەکردن چونکە نرخەکان لە بازاڕە نزیکەکانی یۆنان و ئیتالیادا چەندین ھێندە بەرزترن لەو نرخانەی لە بازاڕی ئەلبانیادا ھەن. ئەو ماسییانەی لە کەناراوەکانی وڵاتەکەدا دەست دەکەون بریتین لە [[ماسیی کارپ]]، [[قەلەماسی]]، [[سی بریم]]، [[گوێچکەماسی|گوێچکەماسییەکان]] و [[توێکڵدارەکان]]. ئەلبانیا خاوەنی یەکێک لە درێژترین مێژووەکانی ئەورووپایە بۆ [[مێوکاری]].<ref name="winealbania1">[http://www.winealbania.com winealbania.com] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208101841/http://winealbania.com/ |date=8 February 2011}} Wine Albania Portal</ref> ناوچەکەی ئێستا یەکێک بوو لەو کەمینە شوێنانەی کە مێو بە شێوەیەکی سروشتی لە سەردەمی سەھۆڵبەنداندا تێیدا گەشەی دەکرد. کۆنترین تۆوە دۆزراوەکان لە ناوچەکەدا تەمەنیان لە ٤٬٠٠٠ بۆ ٦٬٠٠٠ ساڵ دەبێت.<ref name="Stevenson2011">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Tom Stevenson|سەردێڕ=The Sotheby's Wine Encyclopedia|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=8S7IkQEACAAJ|ساڵ=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Dorling Kindersley|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٥٣-٥٩٧٩-٥}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، نەتەوەکە بە مەزەندەکراوی نزیکەی ١٧٬٥٠٠ تۆن شەرابی بەرھەمھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636#ancor |سەردێڕ=Wine production (tons) |بڵاوکەرەوە=[[Food and Agriculture Organization]] |پەڕە=٢٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110520105103/http://faostat.fao.org/site/636/DesktopDefault.aspx?PageID=636 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> === کەرتی دووەم === [[File:Something in Albania (10759257413).jpg|thumb|right|کارگەی [[چیمەنتۆی ئەنتیا|ئەنتیا]] لە [[فوشێ-کرویێ]]]] کەرتی دووەمی ئابووریی ئەلبانیا لەدوای ڕووخانی ڕژێمی کۆمۆنیستییەوە گۆڕانکاری و ھەمەجۆری زۆری بەخۆیەوە بینیوە. ئەو کەرتە زۆر ھەمەجۆرە، لە [[پیشەسازیی ئەلیکترۆنیک|ئەلیکترۆنیک]]، [[پیشەسازیی بەرھەمھێنان|کارگەکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Manufacturing & garment industry|ناونیشان=https://invest-in-albania.org/manufacturing-garment-industry/|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180818214425/https://invest-in-albania.org/manufacturing-garment-industry/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پیشەسازیی ڕستن و چنین|ڕستن و چنین]]، تا دەگاتە [[پیشەسازیی خۆراک|خۆراک]]، [[پیشەسازیی چیمەنتۆ|چیمەنتۆ]]، [[پیشەسازیی کانزاکاری|کانزاکاری]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mining sector|ناونیشان=https://invest-in-albania.org/mining-sector/|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418082906/https://invest-in-albania.org/mining-sector/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و [[پیشەسازیی وزە|وزە]]. وێستگەی [[چیمەنتۆی ئەنتیا]] لە [[فوشێ-کرویێ]] بە یەکێک لە گەورەترین وەبەرھێنانە پیشەسازییە سەوزەکانی نەتەوەکە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ANTEA, the company with the highest working standards|ناونیشان=http://www.anteacement.com/2015/06/20/antea-the-company-with-the-highest-working-standards/|وێبگە=anteacement.com|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418081831/http://www.anteacement.com/2015/06/20/antea-the-company-with-the-highest-working-standards/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نەوت و غازی ئەلبانیا یەکێکە لە پڕئومێدترین کەرتەکانی ئابوورییەکەی، ھەرچەندە بە توندی ڕێکخراوە. ئەلبانیا خاوەنی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی یەدەگی سەلمێنراوی نەوت|دووەم گەورەترین یەدەگی نەوتە]] لە [[نیمچەدوورگەی باڵکان]] لە دوای [[ڕۆمانیا]]، و گەورەترین [[کێڵگەی نەوتی پاتۆس-مارینزا|یەدەگی نەوتە]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/bankerspetroleum-idUSL3E7F724020110407 |ئیش=Reuters |سەردێڕ=UPDATE 1-Bankers Petroleum's key Albanian oilfield output jumps in Q1 |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924152246/http://www.reuters.com/article/2011/04/07/bankerspetroleum-idUSL3E7F724020110407 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئەورووپادا. کۆمپانیای [[ئەلبپێترۆل]] خاوەندارێتییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دەوڵەتی ئەلبانیا و چاودێریی ڕێکەوتننامەکانی نەوتی دەوڵەت دەکات لە وڵاتەکەدا. پیشەسازیی ڕستن و چنین فراوانبوونێکی گەورەی بەخۆیەوە بینیوە بە نزیکبوونەوەی کۆمپانیاکانی [[یەکێتیی ئەورووپا]] (EU) لە ئەلبانیا. بەپێی ئاماری [[دامەزراوەی ئامار (ئەلبانیا)|ئاماری ئەلبانیا (INSTAT)]]، تا ساڵی ٢٠١٦، بەرھەمھێنانی ڕستن و چنین گەشەی ساڵانەی بە ڕێژەی ٥٫٣٪ ھەبووە و قەبارەی بازرگانیی ساڵانەی نزیکەی ١٫٥ ملیار یۆرۆ بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Textile industry in Albania is unprepared for a potential influx of import orders|ناونیشان=http://www.balkaneu.com/textile-industry-albania-unprepared-potential-influx-import-orders/|وێبگە=balkaneu.com|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418081528/http://www.balkaneu.com/textile-industry-albania-unprepared-potential-influx-import-orders/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا بەرھەمھێنەرێکی گرنگی کانزاکانە و لە ڕیزبەندی پێشەنگەکانی بەرھەمھێنان و ھەناردەکردنی [[کرۆم]]دایە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Europe Review 2003/04: The Economic and Business Report|پەڕەکان=٣–٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Hwi0s3I5jLEC&q=largest%20chrome%20producer%20in%20the%20world%20albania&pg=PA5 |ژپنک=٩٧٨٠٧٤٩٤٤٠٦٧١|ساڵ=٢٠٠٣|دوایین١=Page|یەکەم١=Kogan Kogan|بڵاوکەرەوە=Kogan Page Publishers}}</ref> ھەروەھا نەتەوەکە بەرھەمھێنەرێکی دیاری مس، نیکڵ و خەڵووزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania – Mining and Minerals|ناونیشان=https://www.export.gov/article?id=Albania-Mining-and-Minerals|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی نیسانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170418083842/https://www.export.gov/article?id=Albania-Mining-and-Minerals|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[کانی باترا]]، [[کانی بولقیزە]]، و [[کانی ثێکنا]] لە ناسراوترین کانەکانی ئەلبانیان کە تا ئێستاش کار دەکەن. === کەرتی سێیەم === [[File:Ksamil Albania . Albanian Riviera.jpg|thumb|right|[[دوورگەکانی کسامیل]]، لە باشووری [[کەناراوەکانی دەریای ئایۆنیی ئەلبانیا]]]] [[کەرتی سێیەمی ئابووری|کەرتی سێیەم (خزمەتگوزاری)]] نوێنەرایەتیی خێراترین کەرتی گەشەسەندووی ئابووری وڵاتەکە دەکات. ٣٦٪ی دانیشتووان لە کەرتی خزمەتگوزاریدا کار دەکەن کە ٦٥٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی وڵاتەکە پێکدەھێنێت.<ref name="DSSA">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|یەکەم١=Oltiana|دوایین١= Muharremi|یەکەم٢= Filloreta|دوایین٢= Madani|یەکەم٣= Erald|دوایین٣= Pelari |سەردێڕ=The Development of the Service Sector in Albania and Its Future |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/271105196 |journal=Mediterranean Journal of Social Sciences |ڕێکەوت= ٢٠١٣|پەڕەکان=٢–٩|doi= 10.5901/mjss.2013.v4n10p556}}</ref> لە کۆتاییی سەدەی بیستەمەوە، [[پیشەسازیی بانکداری]] پێکھاتەیەکی سەرەکیی کەرتی سێیەمە و بە گشتی لە دۆخێکی باشدا ماوەتەوە بەھۆی [[تایبەتکاری]] و [[سیاسەتی دراو]]ی جێگەی ستایشەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Analysis of the Albanian Banking System in the Transition Years |ناونیشان=https://www.ijbcnet.com/2-4/IJBC-12-2406.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.ijbcnet.com/2-4/IJBC-12-2406.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=ijbcnet.com}}</ref><ref name="DSSA"/> [[پیشەسازیی پەیوەندییەکان]]، کە پێشتر یەکێک بوو لە [[پەراوێزخستن|پەراوێزخراوترین]] و کۆنترۆڵکراوترینەکان لە جیھاندا، لە ئێستادا بەشداربوویەکی سەرەکییە لەو کەرتەدا. زیاتر لە ڕێگەی تایبەتکاری و وەبەرھێنانی دواتری وەبەرھێنەرانی ناوخۆیی و بیانییەوە گەشەی کردووە.<ref name="DSSA"/> کۆمپانیاکانی [[ئێگل مۆبایل|ئێگل]]، [[ڤۆدافۆن ئەلبانیا|ڤۆدافۆن]] و [[تێلێکۆمی ئەلبانیا]] پێشەنگی [[دابینکەری خزمەتگوزاریی پەیوەندییەکان]]ن لە وڵاتەکەدا. گەشتیاری وەک پیشەسازییەکی خاوەن گرنگیی نیشتمانی دانی پێدانراوە و لە سەرەتای سەدەی بیست و یەکەمەوە بە شێوەیەکی بەردەوام ڕووی لە زیادبوون کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=TOURISM AND EMPLOYMENT IN ALBANIA – IS THERE A STRONG CORRELATION? |ناونیشان=http://www.asecu.gr/files/13th_conf_files/Tourism-and-Employment-in-Albania-Is-There-A-Strong-Correlation.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.asecu.gr/files/13th_conf_files/Tourism-and-Employment-in-Albania-Is-There-A-Strong-Correlation.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=asecu.gr |پەڕەکان=١–٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر١=Eglantina Hysa – Epoka University |سەردێڕ=INFLUENCE OF TOURISM SECTOR IN ALBANIAN GDP: ESTIMATION USING MULTIPLE REGRESSION METHOD |ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/308111717 |وێبگە=researchgate.net |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٢|شوێن=Tirana |پەڕەکان=٢٣–٢٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا بەشێوەیەکی ڕاستەوخۆ ٨٫٤٪ی تێکڕای بەرھەمی ناوخۆییی پێکدەھێنا ھەرچەندە ئەگەر بەشدارییە ناڕاستەوخۆکانیش ھەژمار بکرێن، ڕێژەکە بەرز دەبێتەوە بۆ ٢٦٪.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=World Travel & Tourism Council|سەردێڕ=Travel & Tourism: Economic Impact 2017: Albania|ناونیشان=https://www.wttc.org/.../econo.../countries-2017/albania2017.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.wttc.org/.../econo.../countries-2017/albania2017.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=wttc.org|شوێن=London|پەڕە=١٢|بەستەری نووسەر١=World Travel & Tourism Council}}{{dead link|date=November 2017}}</ref> ھەر لەو ساڵەدا، وڵاتەکە پێشوازیی لە نزیکەی ٤٫٧٤ ملیۆن سەردانکەر کردووە کە زۆربەیان لە سەرانسەری ئەورووپا و ھەروەھا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکاوە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Arrivals of foreign citizens by Lëvizjet e shtetasve shqiptarë dhe të huaj and Month|ناونیشان=http://databaza.instat.gov.al/.../Tr.../table/tableViewLayout2/...|وێبگە=databaza.instat.gov.al}}{{dead link|date=November 2017}}</ref> زیادبوونی ژمارەی سەردانکەرانی بیانی زۆر بەرچاو بووە. ئەلبانیا لە ساڵی ٢٠٠٥دا تەنھا ٥٠٠٬٠٠٠ سەردانکەری ھەبوو، و بە مەزەندەی ٤٫٢ ملیۆن لە ساڵی ٢٠١٢دا، کە زیادبوونێکی بەرچاوی بە ڕێژەی ٧٤٠ لەسەد نیشان دەدات. بەپێی ئاماری [[ڕێکخراوەی گەشتیاریی نەتەوە یەکگرتووەکان]] (UN Tourism)، ئەلبانیا پێشوازیی لە نزیکەی ١١٫٧ ملیۆن گەشتیار کردووە لە ساڵی ٢٠٢٤دا، کە ئەمەش زیادبوونێکی گەورەیە بەراورد بە ساڵانی پێشوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[UN Tourism]] |سەردێڕ=Tourism Doing Business: Investing in Albania |ناونیشان=https://www.unwto.org/investment/tourism-doing-business-investing-in-albania |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250503130056/https://www.unwto.org/investment/tourism-doing-business-investing-in-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەشێکی زۆری پیشەسازیی گەشتیاری لە درێژایی دەریای [[دەریای ئادریاتیک|ئادریاتیک]] و [[دەریای ئایۆنی|ئایۆنی]] لە ڕۆژاوای وڵاتەکەدا چڕبووەتەوە. بەڵام [[ڕیڤێرای ئەلبانی]] لە باشووری ڕۆژاوا خاوەنی جوانترین و پاکترین کەناراوەکانە؛ کەناراوەکەی درێژییەکی بەرچاوی ھەیە کە دەگاتە {{convert|446|km|abbr=off}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Sustainable Development of Sea-Corridors and Coastal Waters: The TEN ECOPORT project in South East Europe|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨٣٣١٩١١٣٨٥٢|پەڕە=٨٥|edition=Chrysostomos Stylios, Tania Floqi, Jordan Marinski, Leonardo Damiani |ڕێکەوت=٧ی نیسانی ٢٠١٥}}</ref> کەناراوەکە تایبەتمەندییەکی جیاوازی ھەیە، دەوڵەمەندە بە جۆرەھا کەناراوە دەستلێنەدراوەکان، کەنداوەکان، کەنداوە داپۆشراوەکان، گۆماوەکان، کەناراوە بچووکە چەوییەکان، ئەشکەوتە دەریایییەکان، و زۆرێک لە شێوەکانی زەوی. ھەندێک بەشی ئەم کەنارە لە ڕووی ژینگەیییەوە زۆر پاکن، لەوانە ناوچە نەدۆزراوەکان، کە زۆر دەگمەنن لە ناوچەی [[دەریای ناوین|دەریای ناویندا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://albania.al/explore/natural-heritage/coast-line |سەردێڕ=Coastline &#124; The Official website of Albanian Tourism |بڵاوکەرەوە=Albania.al |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809003858/http://www.albania.al/explore/natural-heritage/coast-line |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئابی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> شوێنە سەرنجڕاکێشەکانی دیکە بریتین لە ناوچە شاخاوییەکان وەک [[ئەڵپەکانی ئەلبانیا]]، [[چیاکانی سیراونی]] و چیاکانی [[کۆراب]]، ھەروەھا شارە مێژووییەکانی وەکوو [[بێرات]]، [[دڕەس]]، [[گیرۆکاستێر]]، [[ساراندە]]، [[شکۆدەر]] و [[کۆرچە]]. === گواستنەوە === [[File:Autostrada Durrës-Morina-05.jpg|thumb|right|[[ڕێگای خێرای دڕەس-کوکێس|ڕوگا ئی کۆمبیت]]، [[دەریای ئادریاتیک]] لە ڕێگەی پێدەشتەکانی ڕۆژاواوە دەبەستێتەوە بە [[ئەڵپەکانی ئەلبانیا|ئەڵپەکانی ئەلبانیاوە]].]] گواستنەوە لە ئەلبانیا لە ژێر سەرپەرشتی و ئەرکەکانی [[وەزارەتی ژێرخان و وزە (ئەلبانیا)|وەزارەتی ژێرخان و وزە]] بەڕێوەدەبرێت، ھەروەھا دەزگاکانی وەک [[دەسەڵاتی ڕێگاوبانەکانی ئەلبانیا]] (ARRSH)، کە بەرپرسە لە دروستکردن و پاراستنی [[ڕێگای خێرا لە ئەلبانیا|ڕێگا خێراکان]] و [[ئۆتۆبانەکان لە ئەلبانیا|ئۆتۆبانەکانی ئەلبانیا]]، لەگەڵ [[دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی شارستانی (ئەلبانیا)|دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی ئەلبانی]] (AAC)، کە بەرپرسیارە لە ھەماھەنگی فڕۆکەوانیی شارستانی و فڕۆکەخانەکانی وڵاتەکە. [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تیرانا نەنە تێرێزا|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی]] [[تیرانا]] دەروازەی سەرەکیی ئاسمانییە بۆ وڵاتەکە، و ھەروەھا خاڵی سەرەکییە بۆ ھێڵی ئاسمانیی نیشتمانیی ئەلبانیا، بەناوی [[ئەیر ئەلبانیا]]. فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠١٩دا زیاتر لە ٣٫٣ ملیۆن گەشتیاری گواستووەتەوە و گرێدراوە بە چەندین شوێنی مەبەستەوە لە وڵاتانی دیکەی دەوروبەری [[ئەورووپا]]، [[ئەفریقا]] و [[ئاسیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Statistikat e transportit |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/media/6649/statistikat-e-transportit_dhjetor_2019.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.instat.gov.al/media/6649/statistikat-e-transportit_dhjetor_2019.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠|پەڕە=٢|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> وڵاتەکە پلان دادەنێت بەشێوەیەکی پلەبەپلە ژمارەی فڕۆکەخانەکان زیاد بکات بەتایبەتی لە باشووردا، لەگەڵ شوێنە پێشنیارکراوەکانی وەک [[ساراندە]]، [[گیرۆکاستێر]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ڤلۆرە|ڤلۆرە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Tirana Times |سەردێڕ=Turkish consortium bids to build Vlora airport as Albania prepares to launch national carrier |ناونیشان=http://www.tiranatimes.com/?p=135404 |وێبگە=tiranatimes.com |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> [[ڕێگای خێرا لە ئەلبانیا|ڕێگا خێراکان]] و [[ئۆتۆبانەکان لە ئەلبانیا|ئۆتۆبانەکان]] بەشێوەیەکی گونجاو چاکسازییان بۆ دەکرێت و زۆرجاریش ھێشتا لە قۆناغی دروستکردن و نۆژەنکردنەوەدان. [[ئۆتۆبانی ١ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ١]] (A1) ڕێڕەوێکی گواستنەوەی سەرەکییە و درێژترین ئۆتۆبانی وڵاتەکەیە. پلان وایە کە [[دڕەس]] لەسەر دەریای ئادریاتیک لە ڕێگەی [[پریشتینا]] لە کۆسۆڤۆ ببەستێتەوە بە [[ڕێڕەوی پان-ئەورووپی ١٠|ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی دەیەم]] لە سڕبیا.<ref name="SEETO">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=South East Europe Transport Observatory (SEETO) |سەردێڕ=The Core Transport Network – South-East Europe Transport Observatory |ناونیشان=https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/projects-in-focus/donor-coordination/2-3_april_2009/working_group_transport_seeto_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://ec.europa.eu/neighbourhood-enlargement/sites/near/files/pdf/projects-in-focus/donor-coordination/2-3_april_2009/working_group_transport_seeto_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=European Commission |پەڕە=٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Serbia and Kosovo Only Beginning to Form Infrastructural Links: Peace Highway to Connect the Region |ناونیشان=https://kossev.info/serbia-and-kosovo-only-beginning-to-form-infrastructural-links-peace-highway-to-connect-the-region/ |وێبگە=kossev.info |ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> [[ئۆتۆبانی ٢ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ٢]] (A2) بەشێکە لە [[ئۆتۆبانی ئادریاتیک–ئایۆنی|ڕێڕەوی ئادریاتیک–ئایۆنی]] و ھەروەھا [[ڕێڕەوی پان-ئەورووپی ٨|ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی ھەشتەم]]، و [[فیێر]] بە [[ڤلۆرە]] دەبەستێتەوە.<ref name="SEETO"/> [[ئۆتۆبانی ٣ (ئەلبانیا)|ئۆتۆسترادا ٣]] (A3) لە قۆناغی دروستکردندایە و دوای تەواوبوونی [[تیرانا]] و [[ئەلباسان]] بە ڕێڕەوی پان-ئەورووپیی ھەشتەمەوە دەبەستێتەوە. کاتێک ھەر سێ ڕێڕەوەکە تەواو دەبن، ئەلبانیا مەزەندەی {{convert|759|km}} ڕێگای خێرای دەبێت، کە بە ھەموو وڵاتانی دراوسێوەی دەبەستێتەوە. [[بەندەری دڕەس|دڕەس]] قەرەباڵغترین و گەورەترین [[بەندەری دەریایی]]یە لە وڵاتەکەدا، لە دوای ئەویش [[بەندەری ڤلۆرە|ڤلۆرە]]، [[بەندەری شێنگجین|شێنگجین]] و [[بەندەری ساراندە|ساراندە]] دێن. تۆڕی شەمەندەفەر لەلایەن کۆمپانیای شەمەندەفەری نیشتمانیی [[ھێکورودا شقیپتارێ]] بەڕێوەدەبرێت. ھێڵێکی نوێی شەمەندەفەر لە تیرانا و فڕۆکەخانەکەیەوە بەرەو دڕەس پلانی بۆ دانراوە. شوێنی ئەم شەمەندەفەرە، کە پڕدانیشتووانترین ناوچە شارستانییەکانی ئەلبانیا بەیەکەوە دەبەستێتەوە، دەیکاتە پڕۆژەیەکی گرنگی گەشەپێدانی ئابووری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Rabeta|یەکەم١=Lorenc|سەردێڕ=Trenat e rinj Tiranë-Durrës-Rinas me 222 pasagjerë, 112 të ulur|ناونیشان=http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=396302|وێبگە=dailynews.al|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170113141207/http://shqiptarja.com/news.php?IDNotizia=396302|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hekurudha Tiranë-Rinas-Durrës, Haxhinasto: Projekti përfundon në 2019|ناونیشان=http://www.top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=329857|وێبگە=top-channel.tv|زمان=sq |ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928055749/http://top-channel.tv/lajme/artikull.php?id=329857 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> === وزە === [[File:Albania electricity production.svg|thumb|بەرھەمھێنانی کارەبا لە ئەلبانیا لە ١٩٨٠ تا ٢٠١٩]] بەھۆی ھەڵکەوتەی جوگرافی و سەرچاوە سروشتییەکانییەوە، ئەلبانیا خاوەنی چەندین جۆری جیاوازی [[سەرچاوەی وزە|سەرچاوەکانی وزە]]یە، کە لە غاز، نەوت، و خەڵووزەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە [[وزەی با|با]]، [[وزەی خۆر|خۆر]]، [[وزەی ئاو|ئاو]]، و سەرچاوە [[وزەی نوێبووەوە|نوێبووەوەکانی]] دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Tourism and Environment (Albania)|Ministry of Environment]] |سەردێڕ=Albania's Technology Needs Assessment (Final Draft) |ناونیشان=https://unfccc.int/files/meetings/seminar/application/pdf/sem_albania_sup2.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171209062915/http://unfccc.int/files/meetings/seminar/application/pdf/sem_albania_sup2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Zavalani |یەکەم=Orion |بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] (EC) |سەردێڕ=Renewable energy potentials of Albania |ناونیشان=https://cordis.europa.eu/article/id/124474-renewable-energy-potentials-of-albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829151705/https://cordis.europa.eu/article/id/124474-renewable-energy-potentials-of-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی پێوەری گواستنەوەی وزەی ٢٠٢٣ (ETI)ی سەر بە [[کۆڕبەندی ئابووریی جیھانی]]، وڵاتەکە لە ڕیزبەندی ٢١ەمینی جیھاندایە، کە تیشک دەخاتە سەر پێشکەوتنەکانی لە کارنامەی گواستنەوەی وزەیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Economic Forum]] |سەردێڕ=Fostering Effective Energy Transition 2023 Edition |ناونیشان=https://www3.weforum.org/docs/WEF_Fostering_Effective_Energy_Transition_2023.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230708154526/https://www3.weforum.org/docs/WEF_Fostering_Effective_Energy_Transition_2023.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢٣|پەڕە=١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ئێستادا، کەرتی بەرھەمھێنانی کارەبا لە ئەلبانیا پشتبەستووە بە [[کارەبای ئاوی]]، کە لە ڕووی سەدییەوە لە پلەی پێنجەمی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Infrastructure and Energy (Albania)]] |سەردێڕ=Albania Renewable Energy Progress Reports 2014–2015 |ناونیشان=https://www.energy-community.org/dam/jcr:fbad98e2-6780-430b-a465-2ab46e9cb499/AL_RE_progress_2017.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://www.energy-community.org/dam/jcr:fbad98e2-6780-430b-a465-2ab46e9cb499/AL_RE_progress_2017.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[World Bank]] |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.HYRO.ZS?year_high_desc=true |سەردێڕ=Electricity production from hydroelectric sources (% of total) |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170928103117/https://data.worldbank.org/indicator/EG.ELC.HYRO.ZS?year_high_desc=true |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[The World Factbook]] |سەردێڕ=Electricity – from hydroelectric plants |ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/259rank.html#AL |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200817215245/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/259rank.html#AL |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێشبینی دەکرێت مەترسییەکانی لافاو و وشکەساڵی بەھۆی [[گۆڕانی ئاووھەوا]]وە مەترسی بخاتە سەر بەرھەمھێنانی کارەبا.<ref name="imfcountryreport"/> ڕووباری [[درین (ڕووبار)|درین]]، لە باکوور، خاوەنی چوار [[وێستگەی کارەبای ئاوی]]یە، لەوانە [[وێستگەی کارەبای ئاویی فیێرزا|فیێرزا]]، [[وێستگەی کارەبای ئاویی کۆمان|کۆمان]]، [[وێستگەی کارەبای ئاویی سکاڤیکا|سکاڤیکا]] و [[وێستگەی کارەبای ئاویی ڤاو ئی دێیێس|ڤاو ئی دێیێس]]. دوو وێستگەی دیکە، وەک [[وێستگەی کارەبای ئاویی بانجێ|بانجێ]] و [[وێستگەی کارەبای ئاویی مۆگلیچێ|مۆگلیچێ]]، لەسەر ڕووباری [[دێڤۆل (ڕووبار)|دێڤۆل]] لە باشوور جێگیرکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[International Hydropower Association]] (IHA) |سەردێڕ=Profile: Albania |ناونیشان=https://www.hydropower.org/country-profiles/albania |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829161126/https://www.hydropower.org/country-profiles/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> ئەلبانیا خاوەنی یەدەگێکی بەرچاوی نەوتە. یەدەگەکەی ١٠ەمین گەورەترینە لە ئەورووپا و ٥٨ەمینە لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Energy Information Administration|سەردێڕ=Crude Oil Proved Reserves 2016|ناونیشان=http://www.eia.gov/cfapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6|وێبگە=eia.gov|پەڕەکان=١|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|بەستەری نووسەر١=Energy Information Administration|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160816185057/http://www.eia.gov/CFapps/ipdbproject/IEDIndex3.cfm?tid=5&pid=57&aid=6|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کێڵگە نەوتییە سەرەکییەکانی وڵاتەکە لە دەوروبەری [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا]] و دەشتی [[میزێقێ]] لە ناو [[پێدەشتەکانی ڕۆژاوا]] ھەڵکەوتوون، کە گەورەترین یەدەگی وڵاتەکەی تێدایە. ھەروەھا، [[کێڵگەی نەوتی پاتۆس-مارینزا|پاتۆس-مارینزا]] کە لە ھەمان ناوچەدا ھەڵکەوتووە، گەورەترین [[کێڵگەی نەوت]]ی سەر وشکانییە لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Lorenc Gordani|سەردێڕ=Albania, from the largest continental onshore oil reserves in Europe, to the new bridge between the Balkans and Italy, by Dr Lorenc Gordani|ناونیشان=http://esc.albaniaenergy.org/en/2017/06/21/albania-oil-reserves-natural-gas-dr-lorenc-gordani-21th-june-2017/|وێبگە=esc.albaniaenergy.org|پەڕەکان=١|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}{{Dead link|date=January 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[بۆریی ئادریاتیکی تێپەڕ]] (TAP)، کە بەشێکە لە [[ڕێڕەوی غازی باشوور]] کە پلانی بۆ دانراوە، بە درێژاییی {{convert|215|km|0|abbr=off}} بەناو خاکی ئەلبانیادا تێدەپەڕێت پێش ئەوەی بگاتە [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا]] کە بە نزیکەیی دەکەوێتە {{convert|17|km|0|abbr=off}} باکووری ڕۆژاوای [[فیێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Trans Adriatic Pipeline]] (TAP) |سەردێڕ=Scoping Report for the ESIA (Environmental and Social Impact Assessment) Albania |ناونیشان=https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/scoping_document/albania/TAP_Scoping_report_ESIA_English.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200725013409/https://www.tap-ag.com/assets/07.reference_documents/english/scoping_document/albania/TAP_Scoping_report_ESIA_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١١}}</ref> [[سەرچاوە ئاوییەکان]]ی ئەلبانیا لە سەرجەم ناوچەکانی وڵاتەکەدا زۆر و زەبەندن و پێکدێن لە [[دەریاچەکانی ئەلبانیا|دەریاچەکان]]، [[ڕووبارەکانی ئەلبانیا|ڕووبارەکان]]، کانییەکان، و چینە ئاودارە ژێرزەوییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Commission]] (EC) |سەردێڕ=06/11347 – Albania – Benefits of Compliance with environmental acquis – final report |ناونیشان=https://ec.europa.eu/environment/archives/international_issues/pdf/report_albania.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829133812/https://ec.europa.eu/environment/archives/international_issues/pdf/report_albania.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> تێکڕای قەبارەی بەردەستی [[ئاوی شیرین]] بۆ ھەر دانیشتوویەک لە ساڵێکدا بە {{convert|129.7|m3|0|abbr=off}} مەزەندە دەکرێت، کە یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکان لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[European Statistical Office]] (Eurostat) |سەردێڕ=Water statistics |ناونیشان=https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Water_statistics#:~:text=Among%20the%20EU%20countries%2C%20Finland,Sweden%20(19%20410%20m%C2%B3). |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200829132407/https://ec.europa.eu/eurostat/statistics-explained/index.php/Water_statistics#:~:text=Among%20the%20EU%20countries%2C%20Finland,Sweden%20(19%20410%20m%C2%B3). |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> بەپێی ئەو داتایانەی کە لەلایەن [[بەرنامەی چاودێریی ھاوبەش بۆ دابینکردنی ئاو و ئاوەڕۆ]] (JMP) لە ساڵی ٢٠١٥دا خراوەتەڕوو، نزیکەی ٩٣٪ی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە دەستیان بە خزمەتگوزارییە [[ئاوەڕۆ|باشکراوەکانی ئاوەڕۆ]] گەیشتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Children's Fund]] (UNICEF) and [[World Health Organization]] (WHO) |سەردێڕ=Progress on Sanitation and Drinking Water : 2015 Update and MDG Assessment |ناونیشان=http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMP-Update-report-2015_English.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304112745/http://www.wssinfo.org/fileadmin/user_upload/resources/JMP-Update-report-2015_English.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> === ڕاگەیاندن === {{See also|سینەمای ئەلبانیا}} [[File:Villa_of_the_former_Radio_Tirana_(03).jpg|thumb|گۆڕەپانی پێشووی بارەگای سەرەکیی [[ڕادیۆی تیرانا]] لە پایتەخت، [[تیرانا]]. {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) لە سەرەتادا بە ناوی ڕادیۆ تیرانا لە ساڵی ١٩٣٨ پێش [[جەنگی جیھانیی دووەم]] کرایەوە.]] [[ئازادیی ڕۆژنامەگەری]] و [[ئازادیی ڕادەربڕین]]، و مافی ڕادەربڕینی ئازاد لەلایەن [[دەستووری ئەلبانیا|دەستووری ئەلبانیاوە]] دەستەبەر کراون.<ref name="Kushtetuta"/> بەڵام لە کارپێکردندا، ئازادیی ڕاگەیاندن بەھۆی پەستانی سیاسی، خاوەندارێتی چڕ، دارایی ناڕوون، تۆقاندنی ڕۆژنامەنووسان و تێکەڵبوونی بەرژەوەندییەکانی ڕاگەیاندن، بازرگانی و سیاسییەوە لاواز بووە.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="MFRR2024">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Media in Albania, under the blows of power |ناونیشان=https://www.mfrr.eu/media-in-albania-under-the-blows-of-power/ |بڵاوکەرەوە=Media Freedom Rapid Response |ڕێکەوت=٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> ئەلبانیا لە ڕیزبەندی ٨٤ەمینی [[پێوەری ئازادیی ڕۆژنامەگەریی جیھانی]]ی ساڵی ٢٠٢٠دا جێگیر بوو کە لەلایەن [[پەیامنێرانی بێسنوور]]ەوە ئامادە کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Reporters Without Borders]] |سەردێڕ=2020 World Press Freedom Index |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشان=https://rsf.org/en/ranking |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003131858/https://rsf.org/en/ranking |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> پەیامنێرانی بێسنوور بەردەوامە لە وەسفکردنی ژینگەی ڕاگەیاندنی ئەلبانیا بە لاواز، و ڕایدەگەیەنێت کە ئازادیی ڕۆژنامەگەری و سەربەخۆییی ڕاگەیاندن لەلایەن ململانێی بەرژەوەندییەکانی نێوان بازرگانی و سیاسەت، چوارچێوەیەکی یاساییی کەمایەسیدار و ڕێکخستنی حزبییەوە مەترسی لەسەرە.<ref name="RSFAlbania"/> لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ئەلبانیا لە ڕیزبەندی ٨٣ەمین ھات لە نێوان ١٨٠ وڵاتدا لە پێوەری ئازادی ڕۆژنامەگەری جیھانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=RSF: Rama should focus on improving the media landscape, not challenging the Index |ناونیشان=https://citizens.al/en/2026/05/28/rsf-rama-te-fokusohet-ne-permiresimin-e-peizazhit-mediatik-jo-ne-sfidimin-e-indeksit/ |ئیش=Citizens.al |ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ }}{{بەستەری مردوو|url=https://citizens.al/en/2026/05/28/rsf-rama-te-fokusohet-ne-permiresimin-e-peizazhit-mediatik-jo-ne-sfidimin-e-indeksit/ |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) پەخشی [[پەخشی گشتی|ڕاگەیاندنی گشتیی]] ئەلبانیایە، کە کەناڵە تەلەڤیزیۆنی و وێستگەکانی ڕادیۆ لە سەرانسەری وڵاتەکەدا بەڕێوەدەبات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Konrad Adenauer Foundation]] |سەردێڕ=Media Outlets in Albania |ناونیشان=https://www.kas.de/de/web/balkanmedia/media-outlets |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003115348/https://www.kas.de/de/web/balkanmedia/media-outlets |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> پەخشکارە تایبەتە سەرەکییەکان بریتین لە [[تۆپ چانێڵ]]، [[تی ڤی کلان]]، [[ڤیزیۆن پڵەس]]، ئەی٢ سی ئێن ئێن (A2 CNN)، [[تەلەڤیزیۆنی سیری|سیری تی ڤی]] و ئۆرا نیوز. بەرھەمە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئەلبانیا ھەروەھا لە [[کۆسۆڤۆ]] و ناوچە ئەلبانی زمانەکانی دیکەش دابەش دەکرێن. خاوەندارێتیی ڕاگەیاندن بە زۆری لای چەند لایەنێک چڕبووەتەوە. پەیامنێرانی بێسنوور ڕایدەگەیەنێت کە کاریگەرترین دەزگا ڕاگەیاندنەکانی کەرتی تایبەت خاوەندارێتییەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ ژمارەیەکی کەم لە کۆمپانیاکان کە پەیوەندییان بە جیھانی سیاسەت و ئەو کەرتانەوە ھەیە کە بە توندی ڕێکخراون وەک کەرتی بیناسازی.<ref name="RSFAlbania"/> دەزگای وەڵامدانەوەی خێرای ئازادیی ڕاگەیاندن (Media Freedom Rapid Response) ڕاپۆرتی دا کە چوار گەورەترین خاوەنەکانی بازاڕی تەلەڤیزیۆنی ئەلبانیا دەگەنە نێوان ٤٨٫٩٣٪ و ٥٨٫٦٠٪ی بینەران، و کە سنووری نێوان ڕاگەیاندن، سیاسەت و ئابووری ھێشتا ناڕوونە.<ref name="MFRR2024"/> بەپێی ئەم ھەڵسەنگاندنانە، خاوەنەکانی ڕاگەیاندن زۆرجار دەزگاکانیان بۆ پاراستنی بەرژەوەندییە بازرگانییەکان یان کاریگەری خستنە سەر حکوومەتەکان و پارتە سیاسییەکان بەکاردەھێنن، لەکاتێکدا ڕیکلامەکانی دەوڵەت و پارە گشتییەکان بە شێوەیەکی ناڕوون دابەش دەکرێن کە ئەمەش دەکرێت پشت پێ بەستنی سیاسی دروست بکات.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="albanianationsin" /> ژینگەی ڕاگەیاندن بووەتە بەشێکی ناوەندی لە ڕەخنەکانی سەر حوکمی درێژخایەنی سەرۆک وەزیران [[ئێدی ڕاما]]. ڕێکخراوەکانی ئازادیی ڕاگەیاندنی نێودەوڵەتی و ڕۆژنامەنووسانی ئەلبانی حکوومەتیان تۆمەتبار کردووە بە بەکارھێنانی ناوەندیکردنی پەیوەندییەکان، گەیشتنی دیاریکراو، بابەتی پەیوەندییە گشتییەکان و ھێرشکردنە سەر پەیامنێرانی ڕەخنەگر بۆ زاڵبوون بەسەر بۆشاییی زانیاریدا.<ref name="RSFAlbania"/><ref name="MFRR2024"/> پەیامنێرانی بێسنوور ڕایگەیاندووە کە ڕۆژنامەنووسان ڕووبەڕووی پەستانی سیاسی دەبنەوە، بەتایبەتی لە کاتی ھەڵبژاردنەکاندا، و کە سیاسەتمەداران بە بەکارھێنانی ڕێکخەرەکان و پەخشکاری گشتی بۆ مەرامی سیاسی خۆیان، سەربەخۆیی سەرنووسەرایەتی سنووردار دەکەن.<ref name="RSFAlbania"/> دەزگای وەڵامدانەوەی خێرای ئازادی ڕاگەیاندن لە زاری گیێرگ ئێرێبارا، سەرنووسەری بێرن ئەلبانیاوە (BIRN Albania) بڵاوی کردووەتەوە کە بەشێکی زۆر لە پانتاییی ڕاگەیاندنی ئەلبانیا لەژێر پەستانی پڕوپاگەندەی حکوومەت و زانیاریی چەواشەدا کار دەکەن.<ref name="MFRR2024"/> ئەو ڕۆژنامەنووسانەی لێکۆڵینەوە لە گەندەڵی، تاوانی ڕێکخراو یان بەرژەوەندییە بازرگانییە پەیوەستەکان بە سیاسەت دەکەن، ڕووبەڕووی مەترسییەکی تایبەت دەبنەوە. پەیامنێرانی بێسنوور ڕایدەگەیەنێت کە ڕۆژنامەنووسانی لێکۆڵەر لە تاوان و گەندەڵی زۆرجار دەبنە ئامانجی ھەڕەشە، و سانسۆری خودی لە ناو ڕۆژنامەنووساندا بەربڵاوە.<ref name="RSFAlbania"/> ھەروەھا ڕاپۆرت دەدات کە ڕۆژنامەنووسانی ڕەخنەگر ڕووبەڕووی ھێرشی ناوزڕاندن دەبنەوە لەلایەن ھەردوو سیاسەتمەدارانی حکوومەت و ئۆپۆزسیۆنەوە، لەکاتێکدا تاوانی ڕێکخراو وەک ھەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر سەلامەتی ڕۆژنامەنووسان دەمێنێتەوە.<ref name="RSFAlbania"/> لە ئازاری ٢٠٢٣دا، بارەگای سەرەکیی تۆپ چانێڵ بە چەکی ئۆتۆماتیکی ھێرشی کرایە سەر، کە بووە ھۆی گیانلەدەستدانی پاسەوانێکی ئاسایش.<ref name="RSFAlbania"/> پەخشکاری گشتیش بەشێک بووە لە مشتومڕەکانی دەستبەسەرداگرتنی ڕاگەیاندن و پەستانی سیاسی. لە ساڵی ٢٠٢٦دا، ڕێکخراوەکانی ئازادیی ڕاگەیاندنی نێودەوڵەتی ھۆشدارییان دا کە چاکسازی دیموکراسیانەی RTSH نابێت لە ڕێگەی کەمکردنەوەی بودجە، ھەڵپەساردن یان داخستنەوە ئەنجام بدرێت، بەو بیانووەی کە ڕێوشوێنی لەم جۆرە پێشێلی ستانداردە ئەورووپییەکان دەکات بۆ ڕاگەیاندنی خزمەتگوزارییە گشتییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania: Democratic reform of public broadcaster RTSH remains only viable option |ناونیشان=https://www.ecpmf.eu/albania-democratic-reform-of-public-broadcaster-rtsh-remains-only-viable-option/ |بڵاوکەرەوە=European Centre for Press and Media Freedom |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> سینەمای ئەلبانیا ڕەگ و ڕیشەی لە سەدەی بیستەمدایە و پاش [[جاڕنامەی سەربەخۆییی ئەلبانیا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی]] وڵاتەکە گەشەی کرد.<ref name="Cinema">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=The Albanian Cinema Project |سەردێڕ=An Overview of Albanian Film History |ناونیشان=https://www.thealbaniancinemaproject.org/albanian-history.html |ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201003140224/https://www.thealbaniancinemaproject.org/albanian-history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> یەکەمین [[ھۆڵی سینەما]] کە بەتەواوی تەرخانکرابێت بۆ پیشاندانی [[وێنەی جووڵاو|وێنە جووڵاوەکان]] لە ساڵی ١٩١٢ لە [[شکۆدەر]] دروست کرا.<ref name="Cinema"/> لە سەردەمی [[کۆماری گەلی ئەلبانیا]]دا، سینەمای ئەلبانیا بە خێرایی پەرەی سەند لەگەڵ کردنەوەی [[ستۆدیۆی فیلمی کینۆستودیۆ شقیپێریا ئی ڕی|کینۆستودیۆ شقیپێریا ئی ڕی]] لە تیرانا.<ref name="Cinema"/> لە ساڵی ١٩٥٣دا، [[فیلمی ئەپیک|فیلمی داستانیی]] ھاوبەشی ئەلبانی-سۆڤیەتی ''[[جەنگاوەری مەزن سکاندەربێگ]]'' بڵاوکرایەوە، کە ژیان و خەباتی پاڵەوانی سەدەکانی ناوەڕاستی ئەلبانی، [[سکاندەربێگ]] دەگێڕێتەوە. دواتر لە [[ڤیستیڤاڵی فیلمی کانی ١٩٥٤|ڤیستیڤاڵی فیلمی کان لە ساڵی ١٩٥٤دا]] خەڵاتێکی نێونەتەوەیی بەدەست ھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٣دا، [[ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی تیرانا]] دامەزرا، کە گەورەترین ڤیستیڤاڵی فیلمە لە وڵاتەکەدا. ھەروەھا [[شانۆی کراوەی دڕەس|ئامفی شانۆی دڕەس]] میوانداری [[ڤیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دڕەس]] دەکات، کە دووەم گەورەترین ڤیستیڤاڵی فیلمی وڵاتەکەیە. === تەکنۆلۆژیا === لە دوای [[ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|ڕووخانی کۆمۆنیزم]] لە ساڵی ١٩٩١دا، سەرچاوە مرۆیییەکان لە بواری زانست و تەکنۆلۆژیادا لە ئەلبانیا بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەمیان کردووە. بەپێی چەندین ڕاپۆرتی جیاواز، لە ماوەی نێوان ساڵانی ١٩٩١ بۆ ٢٠٠٥ نزیکەی ٥٠٪ی مامۆستایان و زانایانی زانکۆکان و دامەزراوە زانستییەکان لە وڵاتەکەدا ئەلبانیایان بەجێھێشتووە.<ref name="dfid">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.dfid.gov.uk/R4D/SearchResearchDatabase.asp?OutputID=177440|سەردێڕ=Research for Development|بڵاوکەرەوە=DFID|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511122050/http://www.dfid.gov.uk/R4D/SearchResearchDatabase.asp?OutputID=177440|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلبانیا لە [[پێوەری داھێنانی جیھانی]]دا بۆ ساڵی ٢٠٢٥ لە ڕیزبەندی ٦٧ەمیندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GII Innovation Ecosystems & Data Explorer 2025 |ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=WIPO |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250720164245/https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |ناونیشان=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |سەردێڕ=Global Innovation Index 2025: Innovation at a Crossroads |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |بڵاوکەرەوە=[[World Intellectual Property Organization]] |ساڵ=٢٠٢٥|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٧٩٧-٠|پەڕە=١٩|زمان=en |doi=10.34667/tind.58864 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012035001/https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2025/en/index.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania ranking in the Global Innovation Index 2025|ناونیشان=https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.wipo.int|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250720164245/https://www.wipo.int/gii-ranking/en/albania|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پەیوەندییەکان یەکێکە لەو کەرتانەی کە خێراترین گەشەی ھەیە و چالاکترینە لە ئەلبانیادا.<ref name="National Plan">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Ministry of Infrastructure and Energy (Albania)|Ministry of Infrastructure and Energy]] |سەردێڕ=Plani Kombëtar për Zhvillimin e Qëndrueshëm të Infrastrukturës Digjitale Broadband 2020–2025 |ناونیشان=https://www.infrastruktura.gov.al/wp-content/uploads/2020/04/DRAFT-PLANI-KOMBETAR-PER-ZHVILLIMIN-E-QENDRUESHEM-TE-INFRASTRAKTURES-BROADBAND-2020-2025-2.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830111001/https://www.infrastruktura.gov.al/wp-content/uploads/2020/04/DRAFT-PLANI-KOMBETAR-PER-ZHVILLIMIN-E-QENDRUESHEM-TE-INFRASTRAKTURES-BROADBAND-2020-2025-2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|پەڕە=٨|زمان=sq}}</ref><ref name="DSSA"/> کۆمپانیاکانی [[ڤۆدافۆن ئەلبانیا]]، [[تێلێکۆمی ئەلبانیا]] و [[ئەلبتیلیکۆم]] سێ دابینکەری گەورەی تۆڕی [[پێشکەشکاری تۆڕی مۆبایل|مۆبایل]] و [[ئینتەرنێت]]ن لە ئەلبانیا.<ref name="National Plan"/> بەپێی ئاماری [[دەسەڵاتی پەیوەندییە ئەلیکترۆنی و پۆستەیییەکان (ئەلبانیا)|دەسەڵاتی پەیوەندییە ئەلیکترۆنی و پۆستەیییەکان]] (AKEP) لە ساڵی ٢٠١٨دا، وڵاتەکە خاوەنی نزیکەی ٢٫٧ ملیۆن بەکارھێنەری چالاکی مۆبایل بووە لەگەڵ نزیکەی ١٫٨ ملیۆن بەشداربووی چالاکی ھێڵی خێرای ئینتەرنێت.<ref name="AKEP">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Electronic and Postal Communications Authority (Albania)|Electronic and Postal Communications Authority]] (AKEP) |سەردێڕ=2019 Raporti Vjetor |ناونیشان=https://www.parlament.al/Files/Kerkese/20200518141712RAPORT%20VJETOR%202019%20%20-%20AKEP_compressed%20(1).pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200830122238/https://www.parlament.al/Files/Kerkese/20200518141712RAPORT%20VJETOR%202019%20%20-%20AKEP_compressed%20%281%29.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٢٠|پەڕەکان=١٦, ١٩|زمان=sq}}</ref> تەنھا ڤۆدافۆن ئەلبانیا خزمەتگوزاریی بۆ زیاتر لە ٩٣١٬٠٠٠ بەکارھێنەری مۆبایل دابین کردووە، تێلێکۆمی ئەلبانیا نزیکەی ٦٠٥٬٠٠٠ بەکارھێنەری ھەبووە و ئەلبتیلیکۆم زیاتر لە ٢٧٢٬٠٠٠ بەکارھێنەری ھەبووە.<ref name="AKEP"/> لە [[پێڕستی ھەڵدانی گەشتە ئاسمانییەکان لە کانوونی دووەم-حوزەیرانی ٢٠٢٣|کانوونی دووەمی ٢٠٢٣دا]]، ئەلبانیا [[پێڕستی یەکەم مانگە دەستکردەکان بەپێی وڵات|یەکەم دوو مانگی دەستکردی خۆی]]، بە ناوەکانی ''ئەلبانیا ١'' و ''ئەلبانیا ٢''، ھەڵدا بۆ ناو [[خولگەی مانگی دەستکرد|خولگە]]، لە ھەنگاوێکدا کە وەک دەستکەوتێکی مێژوویی سەیر دەکرێت بۆ چاودێریکردنی خاکی وڵاتەکە و دیاریکردنی چالاکییە نایاسایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petrushevska |یەکەم=Dragana |ئیش=SeeNews |سەردێڕ=SpaceX launches two Albanian satellites{{spaced ndash}}PM Rama |ناونیشان=https://seenews.com/news/spacex-launches-two-albanian-satellites-pm-rama-810332 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230117144132/https://seenews.com/news/spacex-launches-two-albanian-satellites-pm-rama-810332 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=bne IntelliNews |سەردێڕ=Albania's first satellites launched into space |ناونیشان=https://bne.eu/albania-s-first-satellites-launched-into-space-265909/?source=albania |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20230117144321/https://bne.eu/albania-s-first-satellites-launched-into-space-265909/?source=albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەندازیاری ئەلبانی-ئەمریکی [[میرا موراتی]]، کە بەڕێوەبەری سەرەکیی تەکنۆلۆژیایە لە ڕێکخراوی توێژینەوەی [[ئۆپن‌ئەی‌آی]] (OpenAI)، ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبووە لە پەرەپێدان و بڵاوکردنەوەی خزمەتگوزارییەکانی ژیریی دەستکردی وەک [[چات‌جی‌پی‌تی]]، [[کۆدێکس (نوێنەری ژیریی دەستکرد)|کۆدێکس]] و [[داڵ-ئی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Metz |یەکەم١=Cade |دوایین٢=Mickle |یەکەم٢=Tripp |ئیش=[[The New York Times]] |سەردێڕ=Meet Mira Murati, the Engineer Now Leading OpenAI |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224151442/https://www.nytimes.com/2023/11/17/technology/mira-murati-openai.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aratani |یەکەم=Lauren |ئیش=[[The Guardian]] |سەردێڕ=How OpenAI interim chief Mira Murati helped launch AI into the mainstream |ناونیشان=https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/19/how-openai-interim-chief-mira-murati-helped-launch-ai-into-the-mainstream |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224151723/https://www.theguardian.com/technology/2023/nov/19/how-openai-interim-chief-mira-murati-helped-launch-ai-into-the-mainstream |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣دا، سەرۆک وەزیران ئێدی ڕاما پلانەکانی بۆ ھاوکاریی نێوان حکوومەتی ئەلبانیا و چات‌جی‌پی‌تی ڕاگەیاند، کە لە ڕێگەی گفتوگۆکان لەگەڵ موراتی ئاسانکاریی بۆ کرا.<ref name="Taylor">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Taylor |یەکەم=Alice |ئیش=[[Euractiv]] |سەردێڕ=Albania to speed up EU accession using ChatGPT |ناونیشان=https://www.euractiv.com/section/politics/news/albania-to-speed-up-eu-accession-using-chatgpt/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224152827/https://www.euractiv.com/section/politics/news/albania-to-speed-up-eu-accession-using-chatgpt/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Telegrafi |سەردێڕ='Bisedova me Mira Muratin', Rama: Përafrimi i legjislacionit me BE-në bëhet me ChatGPT |ناونیشان=https://telegrafi.com/bisedova-mira-muratin-rama-perafrimi-legjislacionit-ne-behet-chatgpt/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231216042231/https://telegrafi.com/bisedova-mira-muratin-rama-perafrimi-legjislacionit-ne-behet-chatgpt/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=sq |ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕاما جەختی لەسەر ئەو مەبەستە کردەوە کە کارئاسانی بکرێت بۆ گونجاندنی یاساکانی ئەلبانیا لەگەڵ ڕێنمایییەکانی یەکێتیی ئەورووپا، بە ئامانجی کەمکردنەوەی تێچووەکانی پەیوەست بە وەرگێڕان و خزمەتگوزارییە یاسایییەکان.<ref name="Taylor"/> == دیمۆگرافیا == [[File:Albania_demography.svg|thumb|پەرەسەندنی [[دیمۆگرافیای ئەلبانیا|دانیشتووانی ئەلبانیا]] لە ماوەی شەست ساڵی ڕابردوودا]] ئامارە دیمۆگرافییەکانی ئەلبانیا، وەک ئەوەی لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣دا دەرکەوتووە کە لەلایەن [[دامەزراوەی ئامار (ئەلبانیا)|دامەزراوەی ئاماری ئەلبانیا]] (INSTAT)ەوە ئەنجام دراوە، ئاماژەی بەوە کردووە کە ژمارەی دانیشتووان ٢٬٤٠٢٬١١٣ کەسە، کە دابەزینێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینیوە بەراورد بەو ٢٬٨٢١٬٩٧٧ کەسەی کە لە سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١دا تۆمار کرابوو.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=105}}{{sfn|2011 Albanian census|2012|p=7}} کەمبوونەوەی دانیشتووان لەدوای ڕووخانی ڕژێمی کۆمۆنیستی لە ئەلبانیاوە دەستی پێکرد و پەیوەستە بە گۆڕانکارییە گەورەکان لە پێکھاتەی سیاسی، ئابووری و کۆمەڵایەتیی ئەلبانیا.{{sfn|Population Dynamics|2014|p=25}}{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=114}} ھۆکارێکی سەرەکی لەم گۆڕانکارییەدا بریتییە لە کەمبوونەوەی ڕێژەی لەدایکبوون لەگەڵ زیادبوونی کۆچکردن بۆ دەرەوە، کە ھەردووکیان بەشدارن لە گۆڕانکاری و ئاڵەنگارییە بەردەوامە دیمۆگرافییەکان.{{sfn|Population Dynamics|2014|p=39}} پێشبینی دەکرێت ژمارەی دانیشتووان لانیکەم بۆ دە ساڵی داھاتوو بەردەوام بێت لە کەمبوونەوە، بەپێی ڕێژەی ڕاستەقینەی لەدایکبوون و ئاستی کۆچکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Albania Population Projections 2011–2031 |ناونیشان=http://www.instat.gov.al/media/2964/population_projections_2011-2031.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.instat.gov.al/media/2964/population_projections_2011-2031.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |پەڕە=٣٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە ئێستادا چڕیی دانیشتووانی ئەلبانیا بە ٨٣٫٦ کەس بۆ ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشە دەپێورێت، بە دابەشبوونێکی جیاوازی دانیشتووان بەسەر ناوچە جیاوازەکاندا.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=105}}<ref>{{cite CIA World Factbook|country=Albania|section=People and Society|year=2024|access-date=18 September 2024}}</ref> پارێزگاکانی [[پارێزگای تیرانا|تیرانا]] و [[پارێزگای دڕەس|دڕەس]] چڕییەکی گەورەی دانیشتووانیان تێدایە، کە بە تێکڕا نزیکەی ٤١٪ی کۆی دیمۆگرافیای ئەلبانیا پێکدەھێنن، کە ٣٢٪یان لە تیرانا و ٩٪یان لە دڕەس نیشتەجێن.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} بەپێچەوانەوە، پارێزگا پەراوێزخراو و لادێیییەکانی وەک [[پارێزگای گیرۆکاستێر|گیرۆکاستێر]] و [[پارێزگای کوکێس|کوکێس]] چڕییەکی زۆر کەمتریان ھەیە، کە ھەریەکەیان تەنھا ٣٪ لە کۆی دانیشتووان پێکدەھێنن.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} لە ڕووی مێژوویییەوە، گەلی ئەلبانیا چەندین کۆمەڵگەیان لە زۆرێک لە ناوچەکانی باشووری ئەورووپا دروست کردووە. [[ڕەوەندی ئەلبانی]] لە کۆتاییی سەدەکانی ناوەڕاستەوە پێکھاتووە، کاتێک ئەوان کۆچیان کرد بۆ ڕزگاربوون لە سەختییە کۆمەڵایەتی-سیاسییە جیاوازەکان یان داگیرکاریی عوسمانییەکان بۆ سەر ئەلبانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia e popullit shqiptar|نووسەر=Stafi i Akedemise se Shkencave|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Botimet Toena|پەڕەکان=٢٥٢–٢٥٤}}</ref> لەدوای ڕووخانی کۆمۆنیزم، ژمارەیەکی زۆر لە ئەلبانییەکان کۆچیان کردووە بۆ وڵاتانی وەک ئوسترالیا، کەنەدا، سویسرا، شانشینی یەکگرتوو و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. [[کەمینە|کەمینە]] ئەلبانییەکان بوونیان ھەیە لە ناوچە دراوسێکاندا وەک ڕۆژاوای مەقدوونیای باکوور، باشووری ڕۆژھەڵاتی مۆنتینیگرۆ، کۆسۆڤۆ بەتەواوەتی، و بەشێک لە باشووری سڕبیا. بەگشتی، مەزەندە دەکرێت ژمارەی ئەلبانییە نەتەوەیییەکان کە لە دەرەوە دەژین زیاتر بێت لە کۆی دانیشتووانی ناوخۆی ئەلبانیا. نزیکەی سێیەکی ئەو کەسانەی لە سنوورەکانی وڵاتەکەدا لەدایک بوون ئێستا لە دەرەوەی وڵات دەژین، کە ئەمەش ئەلبانیا دەکاتە یەکێک لەو وڵاتانەی زۆرترین ڕێژەی کۆچکردنی بۆ دەرەوە ھەیە بەراورد بە دانیشتووانەکەی لە جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.euractiv.com/section/politics/news/30-of-albanians-live-abroad-amid-increased-migration-woes/ |سەردێڕ=30% of Albanians live abroad amid increased migration woes – EURACTIV.com |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230424224125/https://www.euractiv.com/section/politics/news/30-of-albanians-live-abroad-amid-increased-migration-woes/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.migrationpolicy.org/article/embracing-emigration-migration-development-nexus-albania |سەردێڕ=Article: Embracing Emigration: The Migration-Devel.. &#124; migrationpolicy.org |ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250703024450/https://www.migrationpolicy.org/article/embracing-emigration-migration-development-nexus-albania |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٢دا ڕێژەی لەدایکبوون بەراورد بە ساڵی ٢٠٢١ بە ڕێژەی ٢٠٪ کەمتر بووە، کە ھۆکارە سەرەکییەکەی دەگەڕێتەوە بۆ کۆچکردنی ئەو کەسانەی کە لە تەمەنی منداڵبووندان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.opendemocracy.net/en/beyond-trafficking-and-slavery/the-other-albanian-migrant-crisis/|سەردێڕ=The other Albanian migrant crisis|وێبگە=openDemocracy |ڕێکەوت=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> === شارنشینی === لەدوای ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ساڵی ١٩٩١ەوە، ئەلبانیا گۆڕانکارییەکی بەرچاوی لە دیمەنی شارنشینیدا بەخۆیەوە بینیوە، و بووەتە یەکێک لەو وڵاتانەی ئەورووپا کە خێراترین گەشەی شارنشینییان ھەیە.{{sfn|Internal Migration Albania|2014|p=12}}<ref>{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=65}}</ref><ref>{{harvnb|UNECE Country Profile|2024|p=107}}</ref> لە پێشەنگی ئەم گۆڕانکارییەدا کۆبوونەوەی شارەکانی [[پارێزگای تیرانا|تیرانا]]–[[پارێزگای دڕەس|دڕەس]] دێت، کە ڕێڕەوێکی شارنشینییە بە چڕییەکی زۆری دانیشتووانەوە و دەکەوێتە بەدرێژایی [[پێدەشتەکانی کەناراوەکانی ئەلبانیا|کەناراوەکانی ڕۆژاوای ئەلبانیا]].<ref name="CIEACA 2">{{harvnb|CIEACA: Albania|2017|pp=3–4}}</ref> ئەم ڕێڕەوە بووەتە ناوەندی سەرەکیی گەشەی دانیشتووان و پەرەپێدانی نیشتەجێبوون، و لێشاوی گەورەی کۆچبەرانی ناوخۆیی لە ناوچە پەراوێزخراوەکانی وڵاتەکەوە بۆ لای خۆی ڕاکێشاوە.<ref name="CIEACA 2"/> سەرەڕای کەمبوونەوەی گشتیی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە، ڕێژەی دیمۆگرافیای شارنشین بەشێوەیەکی بەردەوام لە ٤٧٪ لە ساڵی ٢٠٠١ەوە بۆ ٦٥٪ لە ساڵی ٢٠٢٣دا بەرز بووەتەوە.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=114}}{{sfn|2011 Albanian census|2012|p=10}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank |سەردێڕ=Urban population (% of total population){{spaced ndash}}Albania |ناونیشان=https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=AL&most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240914102716/https://data.worldbank.org/indicator/SP.URB.TOTL.IN.ZS?locations=AL&most_recent_value_desc=true |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم بەرزبوونەوە بەردەوامە، لەگەڵ چڕبوونەوەیان لە ناوچەی تیرانا-دڕەس، بووەتە ھۆی بڵاوبوونەوەی نایەکسانیی ناوچەیی، کە ناوچە پەراوێزخراوەکان، بەتایبەتی [[پارێزگای دیبێر|دیبێر]] و [[پارێزگای کوکێس|کوکێس]]، ڕووبەڕووی چۆڵبوونی توندی دانیشتووان بوونەتەوە.{{sfn|Internal Migration Albania|2014|pp=12 & 18}}{{sfn|Internal Migration Albania|2014|p=15}}{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=117}} === زمان === {{See also|زمانی ئەلبانی}}{{Pie chart | thumb = right | caption = زمانە قسەپێکراوەکانی ناو ماڵ تا ساڵی ٢٠٢٣:{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=77}} | label1 = ئەلبانی | value1 = 91.07 | color1 = DarkGreen | label2 = زمانی تر | value2 = 1.54 | color2 = Gold | label3 = چەند زمانێک | value3 = 0.57 | color3 = Orange | label4 = بێ وەڵام | value4 = 1.21 | color4 = Skyblue | label5 = بەردەست نییە | value5 = 5.59 | color5 = Yellowgreen }} [[زمانی فەرمی|زمانی فەرمیی]] وڵاتەکە [[زمانی ئەلبانی|ئەلبانییە]] کە لەلایەن زۆرینەی ڕەھای دانیشتووانی وڵاتەکەوە قسەی پێدەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Constitution of the Republic of Albania |ناونیشان=https://www.osce.org/albania/41888 |وێبگە=osce.org |ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ١٩٩٨|پەڕە=٣|وتەگێڕانەوە=The official language in the Republic of Albania is Albanian.}}</ref> فۆڕمی پێوەرەی قسەکردن و نووسینی زمانەکە پێداچوونەوەی بۆ کراوە و لە دوو شێوەزاری سەرەکییەوە وەرگیراوە، کە بریتین لە [[گێگ]] و [[تۆسک (زمانی ئەلبانی)|تۆسک]]، ھەرچەندە بەشێوەیەکی بەرچاو زیاتر لەسەر بنەمای شێوەزاری تۆسک دامەزراوە. ڕووباری [[شکومبین]] سنووری دابەشبوونی نزیکەیی نێوان ئەم دوو شێوەزارەیە. لە نێوان زمانە کەمینەکاندا، [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] دووەم زۆرترین زمانی قسەپێکراوە لە وڵاتەکەدا، کە ٠٫٥ تا ٣٪ی دانیشتووان وەک زمانی یەکەم قسەی پێدەکەن، بەتایبەتی لە باشووری وڵاتەکەدا کە ئاخێوەرەکانی تێدا چڕبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Nitsiakos|یەکەم١=Vasilēs G.|سەردێڕ=Balkan Border Crossings: Second Annual of the Konitsa Summer School |ڕێکەوت=٢٠١١|بڵاوکەرەوە=LIT Verlag Münster|ژپنک=٩٧٨٣٦٤٣٨٠٠٩٢٣|پەڕە=١٥٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=A6HEpazarccC&pg=PA150 |وتەگێڕانەوە=in the Albanian south... The Greek language is spoken by an important percentage of the Albanians of the south.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=What Languages Are Spoken in Albania? |ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/what-languages-are-spoken-in-albania.html |وێبگە=WorldAtlas|ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref name="SecondMostSpokenLanguage">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Second Most Spoken Languages Around the World|ناونیشان=http://graduate.olivet.edu/news-events/news/second-most-spoken-languages-around-world|newspaper=Kathimerini|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=.5% speak it as first language.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180729003624/https://graduate.olivet.edu/news-events/news/second-most-spoken-languages-around-world|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="kathimerini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The Greek language is widely spoken in Albania (H Ελληνική γλώσσα γίνεται καθομιλουμένη στην Αλβανία)|ناونیشان=http://www.kathimerini.gr/138922/article/epikairothta/politikh/h-ellhnikh-glwssa-ginetai-ka8omiloymenh-sthn-alvania|newspaper=Kathimerini |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> زمانەکانی دیکە کە لەلایەن کەمینە نەتەوەیییەکانەوە لە ئەلبانیا قسەیان پێدەکرێت بریتین لە [[زمانی ئارۆمانی|ئارۆمانی]]، [[سێربۆ-کرواتی]]، [[زمانی مەقدوونی|مەقدوونی]]، [[زمانی بولگاری|بولگاری]]، [[شێوەزاری گۆرانی|گۆرانی]]، و [[زمانی ڕۆمانی|ڕۆمانی (دۆمی)]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=albania |سەردێڕ=Languages of Albania |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090123044546/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=Albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> مەقدوونی لە شارەوانیی پوستێک لە ڕۆژھەڵاتی ئەلبانیا زمانێکی فەرمییە. لە سەرژمێریی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٢٣دا، ٩١٫٠٧٪ ئەلبانییان وەک زمانی قسەپێکراوی ناو ماڵ تۆمار کردووە. ١٫٥٤٪ ڕایانگەیاندووە کە لە ماڵەوە بە زمانێکی تر قسە دەکەن، ٠٫٥٧٪ بە چەند زمانێک، ١٫٢١٪ ھیچ وەڵامێکیان نەداوەتەوە و ٥٫٥٩٪ بەردەست نەبوون.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=77}} لە نێو گەنجانی تەمەن ٢٥ ساڵ یان کەمتردا، ئارەزووی فێربوونی ئینگلیزی، ئەڵمانی و تورکی لە دوای ساڵی ٢٠٠٠ەوە ڕووی لە زیادبوون کردووە. ئیتالی و فەڕەنسی ئارەزوویەکی جێگیریان ھەبووە، لەکاتێکدا یۆنانی بەشێکی زۆری پێگەی پێشووی لەدەستداوە. ئەم ئاراستەیە پەیوەستە بە ھۆکارە کولتووری و ئابوورییەکانەوە.<ref name="Shkurtaj2017">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Gjovalin Shkurtaj|سەردێڕ=Urgjenca gjuhësore: -huazime të zëvendësueshme me fjalë shqipe- : (fjalorth)|ساڵ=٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Naimi|وتەگێڕانەوە=Sic u permend me lart, per shkak te shkaqeve kulturore dhe ekonomike, trendet e mesimit te gjuheve nga te rinjte (grupmosha deri ne 25 vjec) ndryshojne. Keto trende jane percaktues i nje sere fenomeneve shoqerore, sic do te shohim me tej. Keshtu nga viti 2000 e ketej, gjuha angleze, gjermane dhe ajo turke kane pasur nje rritje te interest. Gjuha italiane, por edhe ajo franceze kane pasur nje stabilitet, pra as rritje dhe as ulje te interesit te pergjithshem nga ana e grupmoshes te siperpermendur. Vihet re se gjuha greke ka pesuar nje renie te forte te interesit. Ne fakt, shumica e interesit ka rene per kete gjuhe. Arsyet per kete gjuhe specifike do ti trajtojme me tej ne kapitulin e trete.|ژپنک=٩٧٨٩٩٢٨٢٣٤٠٤٩|پەڕەکان=١٥–١٦}}</ref> لە ناوەڕاستی دەیەی ٢٠١٠دا، ژمارەیەکی زیاتر لە ئەلبانییەکان ئارەزوویان بۆ فێربوونی [[زمانی ئەڵمانی]] نیشان دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pani |یەکەم=Pandeli |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Learning German is gaining popularity |ناونیشان=https://www.dw.com/en/learning-german-is-gaining-popularity-in-the-balkan-states/a-35984926 |وێبگە=[[Deutsche Welle|DW]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> کە وەک بەشێک لە "ڕەوتێکی ڕۆژاوای باڵکان بۆ ئامادەکاری بۆ تێکەڵبوون بە بازاڕی کاری ئەڵمانیا" وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Albanians join regional race to learn German as escape from everyday problems |ناونیشان=https://www.tiranatimes.com/albanians-join-regional-race-to-learn-german-as-escape-from-everyday-problems |وێبگە=[[Tirana Times]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> ھەندێک لەوانە چوونەتە [[ئەڵمانیا]] بۆ خوێندن یان کارکردن. ئەلبانیا و ئەڵمانیا ڕێکەوتنیان ھەیە بۆ ھاوکاریکردن لە یارمەتیدانی گەنجانی ھەردوو وڵات بۆ ئەوەی باشتر ئاشنای ھەردوو کولتوورەکە ببن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.albinfo.ch/gjuha-gjermane-shume-e-kerkuar-ne-shqiperi/ |سەردێڕ=Gjuha gjermane, shumë e kërkuar në Shqipëri |ڕێکەوت=١٠ی نیسانی ٢٠١٤|وێبگە=albinfo.ch |بڵاوکەرەوە=albinfo |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210503235525/https://www.albinfo.ch/gjuha-gjermane-shume-e-kerkuar-ne-shqiperi/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەھۆی بەرزبوونەوەی خێرای پەیوەندییە ئابوورییەکان لەگەڵ [[تورکیا]]، ئارەزووی فێربوونی [[زمانی تورکی|تورکی]]، بەتایبەتی لە نێوان گەنجاندا، لە دەیەی ٢٠١٠دا ساڵ لە دوای ساڵ لە گەشەکردندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voal.ch/ne-shqiperi-vazhdon-te-rritet-interesi-per-gjuhen-turke/ |سەردێڕ=Në Shqipëri vazhdon të rritet interesi për gjuhën turke |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|وێبگە=voal.ch |بڵاوکەرەوە=voal |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> === کەمینەکان === ئەو کەمینە نەتەوەیی و کولتوورییانەی لە ئەلبانیا بەفەرمی ناسراون بریتین لە گەلانی ئارۆمانی، یۆنانی، مەقدوونی، مۆنتینیگرۆیی، سڕبی، ڕۆما، میسری، بۆسنی و بولگاری، ھەروەھا گۆرانییەکان و جووەکان وەک گرووپی کەمینەی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=staff|سەردێڕ=Albania has Recognized the Bulgarian Minority in the Country|ناونیشان=http://www.novinite.com/articles/184224/Albania+has+Recognized+the+Bulgarian+Minority+in+the+Country |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=novinite.com|agency=Sofia News Agency |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=United Nations High Commissioner for Refugees |ناونیشان=http://www.unhcr.org/refworld/country,,,COUNTRYPROF,ALB,,4954cdfe1a,0.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130416035942/http://www.unhcr.org/refworld/country,,,COUNTRYPROF,ALB,,4954cdfe1a,0.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=World Directory of Minorities and Indigenous Peoples&nbsp;– Albania : Overview |بڵاوکەرەوە=United Nations High Commission for Refugees |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣ پێکھاتەی نەتەوەیی بەم شێوەیە تۆمار کردووە: [[ئەلبانییەکان]] ٢٬١٨٦٬٩١٧ (٩١٫٠٤٪ی کۆی گشتی)، [[یۆنانییەکان لە ئەلبانیا|یۆنانییەکان]] ٢٣٬٤٨٥ (٠٫٩٨٪)، [[مەقدوونییەکانی ئەلبانیا|مەقدوونییەکان]] ٢٬٢٨١ (٠٫٠٩٪)، [[مۆنتینیگرۆیییەکانی ئەلبانیا|مۆنتینیگرۆیییەکان]] ٥١١ (٠٫٠٢٪)، [[ئارۆمانییەکان لە ئەلبانیا|ئارۆمانییەکان]] ٢٬٤٥٩ (٠٫١٪)، [[ڕۆما (دۆم) لە ئەلبانیا|ڕۆما]] ٩٬٨١٣ (٠٫٤٪)، [[میسرییەکانی باڵکان]] ١٢٬٣٧٥ (٠٫٥٪)، [[بۆسنییەکان لە ئەلبانیا|بۆسنییەکان]] ٢٬٩٦٣ (٠٫١٢٪)، [[سڕبییەکان و مۆنتینیگرۆیییەکان لە ئەلبانیا|سڕبییەکان]] ٥٨٤ (٠٫٠٢٪)، [[بولگارییەکان لە ئەلبانیا|بولگارییەکان]] ٧٬٠٥٧ (٠٫٢٩٪)، نەتەوە تێکەڵەکان ٧٧٠ (٠٫٠٣٪)، نەتەوەکانی تر ٣٬٧٩٨ (٠٫١٥٪)، و ١٣٤٬٤٥١ (٥٫٦٠٪) بەبێ دیاریکردنی نەتەوە، لە کۆی گشتی دانیشتووانی ٢٬٤٠٢٬١١٣ کەس. === ئایین === ئەلبانیا وڵاتێکی [[دەوڵەتی عەلمانی|عەلمانی]] و ھەمەجۆری ئایینییە کە ھیچ [[ئایینی فەرمی|ئایینێکی فەرمی]]ی نییە. [[ئازادیی ئایینی]]، [[ئازادیی بیروباوەڕ|بیروباوەڕ]] و [[ئازادیی ویژدان|ویژدان]] لەژێر [[دەستووری ئەلبانیا|دەستووری]] وڵاتەکەدا دەستەبەر کراون.<ref name="Kushtetuta" /> بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٣، ١٬١٠١٬٧١٨ (٤٥٫٨٦٪) پەیڕەوانی [[سوننە|ئیسلامی سوننە]] ھەبوون، ٢٠١٬٥٣٠ (٨٫٣٨٪) [[کاتۆلیکی ڕۆمانی|کاتۆلیک]]، ١٧٣٬٦٤٥ (٧٫٢٢٪) [[ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵاتی]]، ١١٥٬٦٤٤ (٤٫٨١٪) پەیڕەوانی [[تەریقەتی بەکتاشی|ئیسلامی بەکتاشی]]، ٩٬٦٥٨ (٠٫٤٪) [[ئینجیلی|مەسیحیی ئینجیلی]]، ٣٬٦٧٠ (٠٫١٥٪) لە ئایینەکانی تر، ٣٣٢٬١٥٥ (١٣٫٨٢٪) بڕواداری بێ ئایین یان مەزھەب، ٨٥٬٣١١ (٣٫٥٥٪) بێخوایان، و ٣٧٨٬٧٨٢ (١٥٫٧٦٪) وەڵامیان نەدابووەوە.{{sfn|2023 Albanian census|2024|p=76}} سەرەڕای ئەوەش، ئەلبانیا وەک یەکێک لە کەمترین وڵاتە ئایینییەکان لە جیھاندا پۆلێن دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Gallup |سەردێڕ=Gallup Global Reports |ناونیشان=http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131014034457/http://www.gallup.com/poll/128210/Gallup-Global-Reports.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئایین ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت تەنھا لە ژیانی ٣٩٪ی دانیشتووانی وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith |یەکەم=Oliver |بڵاوکەرەوە=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |سەردێڕ=Mapped: The world's most (and least) religious countries |ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/travel/maps-and-graphics/most-religious-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210816211924/https://www.telegraph.co.uk/travel/maps-and-graphics/most-religious-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕاپۆرتێکی تردا، ٥٦٪ خۆیان بە ئایینی دەزانی، ٣٠٪ خۆیان بە نائایینی دەزانی، لەکاتێکدا ٩٪ خۆیان وەک بێخوای قەناعەتپێکراو پێناسە کرد. ٨٠٪ بڕوایان بە خوا ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Worldwide Independent Network/Gallup International Association |بەستەری نووسەر١=WIN/GIA |سەردێڕ=Religion prevails in the world |ناونیشان=http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf |وێبگە=wingia.com |پەڕە=٤ & ٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171114113506/http://www.wingia.com/web/files/news/370/file/370.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> [[ئیسلام لە ئەلبانیا|ئەلبانییە موسڵمانەکان]] بەسەر سەرانسەری وڵاتەکەدا دابەش بوون. [[ئۆرتۆدۆکسی لە ئەلبانیا|ئۆرتۆدۆکسەکان]] و [[بەکتاشی|بەکتاشییەکان]] زیاتر لە باشوور دەدۆزرێنەوە، لەکاتێکدا [[کاتۆلیکی لە ئەلبانیا|کاتۆلیکەکان]] بەشێوەیەکی سەرەکی لە باکوور دەژین.<ref name="International Religious Freedom Report 2007">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2007/90160.htm |سەردێڕ=Albania: International Religious Freedom Report 2007 |بڵاوکەرەوە=U.S. State Department |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨دا، ٦٩٤ کڵێسای [[کاتۆلیک]] و ٤٢٥ کڵێسای [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسیی ئەلبانیا|ئۆرتۆدۆکس]]، ٥٦٨ مزگەوت و ٧٠ [[تەکێ|تەکیەی]] [[تەریقەتی بەکتاشی|بەکتاشی]] لە وڵاتەکەدا ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Korrieri online – Shqip |ناونیشان=http://www.korrieri.com/index.php?k=1&i=15799 |ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050523030433/http://www.korrieri.com/index.php?k=1&i=15799 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئایاری ٢٠٠٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Në Shqipëri P. ka 1119 kisha dhe 638 xhami |ناونیشان=https://ateistet.org/lm1108237w |وێبگە=Ateistët |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=usurped |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151118155654/https://ateistet.org/lm1108237w |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> لە ماوەی [[سەردەمی مۆدێرن|سەردەمە مۆدێرنەکاندا]]، ڕژێمە کۆماری، پاشایەتی و دواتر کۆمۆنیستییەکانی ئەلبانیا سیاسەتێکی سیستماتیکیان پەیڕەو کرد بۆ جیاکردنەوەی ئایین لە ئەرکە فەرمی و ژیانی کولتووری. وڵاتەکە ھەرگیز [[ئایینی فەرمی|ئایینێکی فەرمی]]ی نەبووە نە وەک کۆمار و نە وەک پاشایەتی. لە سەدەی بیستەمدا، پیاوانی ئایینیی ھەموو ئایینەکان لەژێر دەسەڵاتی پاشایەتیدا لاواز کران و لە کۆتاییدا لە دەیەکانی ١٩٥٠ و ١٩٦٠دا بنەبڕ کران، لەژێر سیاسەتی دەوڵەت بۆ سڕینەوەی ھەموو ئایینێکی ڕێکخراو لە خاکەکانی ئەلبانیا. [[کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|ڕژێمی کۆمۆنیستی]] چەوساندنەوە و سەرکوتی پەیڕەوانی ئایین و دامەزراوە ئایینییەکانی کرد و بەتەواوی [[دژە-ئایین|ئایینی قەدەغە کرد]]. وڵاتەکە ئەوکات بە فەرمی ڕاگەیەندرا وەک یەکەم [[دەوڵەتی بێخوایەتی|دەوڵەتی بێخوای]] جیھان. بەڵام ئازادیی ئایینی لەدوای [[ڕووخانی کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|کۆتاییی کۆمۆنیزمەوە]] گەڕاوەتەوە. ئیسلام لە چەوساندنەوەی سەردەمی کۆمۆنیست ڕزگاری بوو و لە سەردەمی مۆدێرندا وەک ئایینێکی پەیڕەوکراو لە ئەلبانیادا سەرلەنوێ دەرکەوتەوە.<ref name="Merdjanova673940">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Merdjanova|یەکەم=Ina|سەردێڕ=Rediscovering the Umma: Muslims in the Balkans between nationalism and transnationalism|ساڵ=٢٠١٣|شوێن=Oxford|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6eYRDAAAQBAJ&q=Islam%20Albania%20Ottoman|ژپنک=٩٧٨٠١٩٠٤٦٢٥٠٥|پەڕەکان=٦–٧, ٣٩–٤٠}}</ref> ھەندێک لە ڕێبازە مەسیحییە بچووکەکان لە ئەلبانیا بریتین لە [[ئینجیلی|مەسیحییە ئینجیلییەکان]] و چەندین کۆمەڵگەی [[پرۆتێستانت]] لەوانە [[کڵێسای ئەدڤێنتیستەکانی ڕۆژی حەوتەم]]، [[کڵێسای یەسوع مەسیحی پیرۆزانی ڕۆژانی دوایی|کڵێسای یەسوع مەسیحی پیرۆزانی ڕۆژانی دوایی]] و [[شایەتحاڵەکانی یەھۆڤا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ted-adventist.org/countries/europe/albania |سەردێڕ=Albania |بڵاوکەرەوە=TED Adventist |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130224022017/http://www.ted-adventist.org/countries/europe/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://reliefweb.int/report/albania/famous-british-celebrity-visits-adra-albania|سەردێڕ=Famous British celebrity visits ADRA Albania – Albania|وێبگە=ReliefWeb|ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ٢٠٠١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=LDS Newsroom-Country Profile-Albania |ناونیشان=http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/albania |بڵاوکەرەوە=The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100825075459/http://newsroom.lds.org/ldsnewsroom/eng/contact-us/albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=2015 Yearbook of Jehovah's Witnesses|بڵاوکەرەوە=Watch Tower Society|پەڕە=١٧٨}}</ref> یەکەمین پرۆتێستانتی تۆمارکراوی ئەلبانیا سەعید تۆپتانی بوو، کە بە ئەورووپادا گەشتی کرد و لە ساڵی ١٨٥٣دا گەڕایەوە بۆ [[تیرانا]]، لەوێ دەستی کرد بە بانگەشەکردن بۆ [[پرۆتێستانتیزم]]. یەکەمین [[پرۆتێستانتە ئینجیلییەکان]] لە سەدەی نۆزدەھەمدا دەرکەوتن و ھاوپەیمانیی ئینجیلی لە ساڵی ١٨٩٢ دامەزرا. لە ئێستادا، ١٦٠ کۆبوونەوەی ئەندامی لە مەزھەبە پرۆتێستانتە جیاوازەکان ھەیە. دوای کۆچکردنی بەکۆمەڵ بۆ ئیسرائیل لە پاش ڕووخانی کۆمۆنیزم، تەنھا ٢٠٠ [[جوولەکە لە ئەلبانیا|جووی]] ئەلبانی لە وڵاتەکەدا ماونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3997848,00.html |سەردێڕ=1st chief rabbi inaugurated in Albania – Israel Jewish Scene, Ynetnews |ئیش=Ynetnews |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=Scheib |first=Ariel |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/vjw/albania.html |title=Albania Virtual Jewish Tour |encyclopedia=Jewish Virtual Library |access-date=15 February 2014}}</ref> === پەروەردە === [[File:Akademia_e_arteve_Ergys_Veliu_Photography.jpg|thumb|left|[[زانکۆی ھونەرەکان (ئەلبانیا)|زانکۆی ھونەرەکان]] گەورەترین پەیمانگای خوێندنی باڵایە کە تەرخان کراوە بۆ خوێندنی ھونەر.]] لە ئەلبانیا، پەروەردە عەلمانی، بێبەرامبەر، [[خوێندنی ناچاری|ناچاریی]]ە، و لەسەر بنەمای سێ ئاست پێکھاتووە.<ref name="Official">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language Education Policy Profile: Albania Country Report |ناونیشان=https://rm.coe.int/language-education-policy-profile-albania-country-report/16807b3b2d |شوێن=Tirana |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref><ref name="Epnuffic">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Albanian education system described and compared with the Dutch system|ناونیشان=https://www.epnuffic.nl/en/publications/find-a-publication/education-system-albania.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://wayback.archive-it.org/all/20171014102820/https://www.epnuffic.nl/en/publications/find-a-publication/education-system-albania.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> ساڵی خوێندن بەسەر دوو وەرزدا دابەش دەبێت، کە لە ئەیلوول یان تشرینی یەکەمەوە دەست پێدەکات و لە حوزەیران یان تەممووزدا کۆتایی دێت. [[زمانی ئەلبانی|ئەلبانی]] [[زمانی سەرەکی]]ی فێرکردنە لە [[قوتابخانەی دەوڵەتی|دامەزراوە ئەکادیمییەکان]]ی وڵاتەکەدا.<ref name="Epnuffic"/> خوێندنی یەکەم زمانی بیانی ناچارییە و زۆربەی جار لە قوتابخانە سەرەتایی و دوو زمانەکاندا دەگوترێتەوە.<ref name="foreign languages">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language Education Policy Profile 2015 – 2017 ALBANIA |ناونیشان=https://rm.coe.int/language-education-policy-profile-albania/168073cf89 |وێبگە=rm.coe.int |شوێن=Tirana |پەڕەکان=١٣–١٨}}</ref> ئەو زمانانەی لە قوتابخانەکاندا دەگوترێنەوە بریتین لە ئینگلیزی، ئیتالی، فەڕەنسی و ئەڵمانی.<ref name="foreign languages"/> ئەلبانیا خاوەنی [[ماوەی چاوەڕوانکراوی ژیانی خوێندن|پێشبینیی ١٦ ساڵ مانەوەیە لە قوتابخانە]] و [[ڕێژەی خوێندەواری]] ٩٨٫٧٪ـە، کە ٩٩٫٢٪ بۆ پیاوان و ٩٨٫٣٪ بۆ ژنانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SCHOOL LIFE EXPECTANCY|ناونیشان=http://world.bymap.org/SchoolLifeExpectancy.html|وێبگە=world.bymap.org |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref name=cia_fb2013>{{Cite CIA World Factbook|country=Albania|access-date=21 June 2013|year=2013}}</ref> خوێندنی سەرەتاییی ناچاری بەسەر دوو ئاستدا دابەش دەبێت، قوتابخانەی سەرەتایی و ناوەندی، کە بە ڕێککەوت لە پۆلی یەکەمەوە تا پێنجەم و لە شەشەمەوە تا نۆیەم دەگرێتەوە.<ref name="Official"/> قوتابییان پێویستە لە تەمەنی شەش ساڵییەوە تا دەگەنە ١٦ ساڵی لە قوتابخانە ئامادە بن. دوای تەواوکردنی سەرکەوتووانەی خوێندنی سەرەتایی، ھەموو قوتابییان مافی ئەوەیان ھەیە بچنە قوتابخانە ئامادەیییەکان، بە پسپۆڕیکردن لە ھەر بوارێکدا بێت، لەوانە ھونەر، وەرزش، زمانەکان، زانستەکان، و تەکنۆلۆژیا.<ref name="Official"/> خوێندنی باڵا ئارەزوومەندانەیە و بە چاکسازی و سەرلەنوێ داڕشتنەوەیەکی تەواودا تێپەڕیوە بەپێی بنەماکانی [[پرۆسەی بۆلۆنیا]]. ژمارەیەکی بەرچاو لە [[دامەزراوەکانی خوێندنی باڵا]]ی تایبەت و گشتی لە شارە گەورەکانی ئەلبانیادا ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Overview of the Higher Education System Albania |ناونیشان=https://eacea.ec.europa.eu/sites/eacea-site/files/countryfiche_albania_2017.pdf |بڵاوکەرەوە=European Commission |پەڕەکان=١٢–١٦|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180930135101/https://eacea.ec.europa.eu/sites/eacea-site/files/countryfiche_albania_2017.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Epnuffic"/> خوێندنی باڵا بەسەر سێ ئاستی یەک لە دوای یەکدا ڕێکخراوە، کە بریتین لە [[بڕوانامەی بەکالۆریۆس|بەکالۆریۆس]]، [[بڕوانامەی ماستەر|ماستەر]]، و [[بڕوانامەی دکتۆرا|دکتۆرا]]. === تەندروستی === [[File:Olive-oil-1412361 1920.jpg|thumb|right|[[چێشتی ئەلبانی]]ی دەریای ناوین، کە بە بەکارھێنانی میوە، سەوزە و [[زەیتی زەیتوون]] جیادەکرێتەوە، بەشدارە لە خۆراکی باشی دانیشتووانی وڵاتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Health Care Systems in Transition Albania 2002 |ناونیشان=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/96426/E80089.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0009/96426/E80089.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=١٧}}</ref>]] [[دەستووری ئەلبانیا]] مافی چاودێریی تەندروستیی یەکسان، بێبەرامبەر و [[چاودێریی تەندروستیی گشتگیر|گشتگیر]] بۆ ھاووڵاتیانی دەستەبەر دەکات.<ref name="Kushtetuta"/> سیستەمی چاودێریی تەندروستی بەسەر چاودێریی [[چاودێریی تەندروستیی سەرەتایی|سەرەتایی]]، [[چاودێریی دووەمی|دووەمی]]، و [[چاودێریی تەندروستیی سێیەمی|سێیەمی]]دا ڕێکخراوە، و لە پرۆسەی مۆدێرنکردن و پەرەپێداندایە.<ref name="cod">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Demographic and Health Survey 2008–09 |ناونیشان=https://dhทรงprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://dhsprogram.com/pubs/pdf/FR230/FR230.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وێبگە=dhsprogram.com |پەڕە=٣٧|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠}}</ref><ref name="hospitals">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.euro.who.int/document/e80089.pdf |سەردێڕ=Albania-prel.pmd |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091227181701/http://www.euro.who.int/document/E80089.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تێکڕای [[تەمەنی پێشبینیکراو]] لە کاتی لەدایکبووندا لە ئەلبانیا ٧٧٫٨ ساڵە، کە لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تەمەنی پێشبینیکراو|٣٧ەمینی]] جیھاندایە و پێش چەندین [[وڵاتی پێشکەوتوو]] کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Albania&countryCode=al&regionCode=eu&rank=51#al|سەردێڕ=Life Expectancy at Birth|بڵاوکەرەوە=CIA&nbsp;– The World Factbook|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140713025849/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2102rank.html?countryName=Albania&countryCode=al&regionCode=eu&rank=51#al|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تێکڕای [[تەمەنی پێشبینیکراو#تەمەنی پێشبینیکراوی تەندروست|تەمەنی پێشبینیکراوی تەندروست]] ٦٨٫٨ ساڵە، کە لە ڕیزبەندی ٣٧ەمینی جیھاندایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=WHO|سەردێڕ=Healthy life expectancy at birth, 2000–2015|ناونیشان=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/hale_1/atlas.html|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191013084820/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/mbd/hale_1/atlas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[ڕێژەی مردنی کۆرپە]] لە وڵاتەکەدا بە ١٢ حاڵەت لە ھەر ١٬٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو لە ساڵی ٢٠١٥دا مەزەندە کراوە. لە ساڵی ٢٠٠٠دا، وڵاتەکە خاوەنی ٥٥ەمین باشترین ئاستی چاودێریی تەندروستی بووە لە جیھاندا، وەک ئەوەی لەلایەن [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی]] (WHO) دیاری کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://pages.stern.nyu.edu/~wgreene/Statistics/WHO-COMP-Study-30.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |سەردێڕ=Measuring overall health system performance for 191 countries |نووسەر=World Health Organization |بڵاوکەرەوە=New York University|بەستەری نووسەر=World Health Organization}}</ref> [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]] ھۆکاری سەرەکیی مردنە لە ئەلبانیا، کە ٥٢٪ی حاڵەتەکانی مردن پێکدەھێنێت.<ref name="cod"/> [[ڕووداو]]، برینداربوون، نەخۆشییە [[نەخۆشیی شێرپەنجە|شێرپەنجەیییەکان]] و [[نەخۆشییەکانی کۆئەندامی ھەناسە|کۆئەندامی ھەناسە]] ھۆکارە سەرەکییەکانی تری مردنن.<ref name="cod"/> [[تێکچوونە دەماری و دەروونییەکان|نەخۆشییە دەماری و دەروونییەکانیش]] ڕوویان لە زیادبوون کردووە بەھۆی گۆڕانکارییە دیمۆگرافی، کۆمەڵایەتی و ئابوورییەکانی ئەم دوایییەی وڵاتەکە.<ref name="cod"/> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ئەلبانیا دابینکردنی میوە و سەوزەی بە بڕی ٨٨٦ گرام بۆ ھەر کەسێک لە ڕۆژێکدا ھەبووە، کە پێنجەم بەرزترین ڕێژەی دابینکردن بووە لە ئەورووپادا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nutrition, Physical Activity and Obesity Albania |ناونیشان=http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/243282/Albania-WHO-Country-Profile.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://www.euro.who.int/__data/assets/pdf_file/0003/243282/Albania-WHO-Country-Profile.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |بڵاوکەرەوە=World Health Organization |پەڕە=٣}}</ref> بە بەراورد بە وڵاتانی پێشکەوتوو و تازەپێگەیشتووی تر، ئەلبانیا ڕێژەیەکی تاڕادەیەک نزمی [[قەڵەوی]] ھەیە، کە پێدەچێت سوپاسی [[خۆراکی دەریای ناوین]] بێت بۆ ئەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The World Is Getting Fatter and No One Knows How to Stop It|newspaper=Bloomberg.com|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/graphics/2016-global-obesity/|بڵاوکەرەوە=Bloomberg L.P. |ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Living Smart, the Mediterranean Way of Being Albanian|ناونیشان=http://agroweb.org/?id=10&l=2106&ln=en&url=living-smart-the-mediterranean-way-of-being-albanian|وێبگە=agroweb.org|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170917171550/http://agroweb.org/?id=10&l=2106&ln=en&url=living-smart-the-mediterranean-way-of-being-albanian|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی پێوەری بارستەی لەش#داتاکانی WHO لەسەر بڵاوبوونەوەی قەڵەوی (BMI سەروو 30) (2014)|داتای ٢٠١٦ی WHO]]، ٢١٫٧٪ی پێگەیشتووان لە وڵاتەکەدا لە ڕووی پزیشکییەوە [[کێشی زیادە]]یان ھەیە، بە خاڵی [[پێوەری بارستەی لەش]] (BMI) کە ٢٥ یان زیاترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Prevalence of obesity, ages 18+, 2010–2014|ناونیشان=http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|وێبگە=WHO|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191120191542/http://gamapserver.who.int/gho/interactive_charts/ncd/risk_factors/obesity/atlas.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == چاند == === ھێماکان === [[File:Casque Skanderbeg Vienne.jpg|thumb|[[چەکی سکاندەربێگ|کڵاوی ئاسنینی]] [[سکاندەربێگ|گیێرگی کاستریۆتی سکاندەربێگ]] وەک ھێمایەکی سەربەخۆییی ئەلبانیا دانراوە.]] [[ڕەنگە نەتەوەیییەکان|ڕەنگە نەتەوەیییەکانی]] سوور و ڕەش لەسەر [[ئاڵای ئەلبانیا]] دەردەکەون کە بە [[ھەڵۆی دووسەر]] نەخشێنراوە و وەک ناسراوترین [[ھێما نەتەوەییەکانی ئەلبانیا|ھێمای نەتەوەییی ئەلبانیا]] دادەنرێت.<ref name="Flamuri">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Official Publishing Center (Albania)|Fletorja zyrtare e Republikës së Shqipërisë]] |سەردێڕ=Për formën dhe përmasat e Flamurit kombëtar përmbajtjen e Himnit kombëtar, formën dhe përmasat e Stemës së Republikës të Shqiperisë dhe mënyrën e përdorimit të tyre |ناونیشان=http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2002/PDF-2002/48-2002.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160804012641/http://www.qbz.gov.al/botime/fletore_zyrtare/2002/PDF-2002/48-2002.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١٦|شوێن=Tirana |زمان=sq |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Flag Elsie">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Robert |یەکەم=Elsie |سەردێڕ=Historical Dictionary of Albania |ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Rowman & Littlefield|Scarecrow Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٧٣٨٠-٣|پەڕە=١٤٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=haFlGXIg8uoC&dq=albanian+flag+eagle&pg=PA140 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929164542/https://www.google.de/books/edition/Historical_Dictionary_of_Albania/haFlGXIg8uoC?hl=de&gbpv=1&dq=albanian+flag+eagle&pg=PA140&printsec=frontcover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Minahan">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=James Minahan |بەستەری نووسەر=James Minahan |سەردێڕ=The Complete Guide to National Symbols and Emblems |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤٤٩٧-٨|پەڕەکان=٣٠١{{spaced ndash}}304 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=D7rOEAAAQBAJ&dq=albania+The+Complete+Guide+to+National+Symbols+and+Emblems&pg=PA303 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230930214942/https://www.google.de/books/edition/The_Complete_Guide_to_National_Symbols_a/D7rOEAAAQBAJ?hl=de&gbpv=1&dq=albania+The+Complete+Guide+to+National+Symbols+and+Emblems&pg=PA303&printsec=frontcover |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣}}</ref> لەکاتێکدا ھەڵۆ ڕەشەکە ئازایەتی و ھێز دەنوێنێت، پانتایییە سوورەکە ھێمایە بۆ خۆڕاگری و قوربانیدانی گەلی ئەلبانیا.<ref name="Flamuri"/> ھەڵۆکە پەیوەستە بە میراتی پاڵەوانی نەتەوەیی [[سکاندەربێگ|گیێرگی کاستریۆتی]]، کە بە سکاندەربێگ ناسراوە، کە سەرکردایەتی بزووتنەوەیەکی سەرکەوتووی [[ڕاپەڕینی سکاندەربێگ|بەرگری]]ی دژی دەسەڵاتی عوسمانییەکان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Paulist Fathers |بڵاوکەرەوە=[[Paulist Fathers]] |سەردێڕ=Catholic World, Band 23 |پەڕە=٢٣٥|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ybwRAAAAYAAJ&q=skanderbeg+double+headed+eagle&pg=PA235 |ساڵ=١٨٧٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Francis Tapon |بڵاوکەرەوە=SonicTrek, Inc. |سەردێڕ=The Hidden Europe: What Eastern Europeans Can Teach Us |ژپنک=٩٧٨٠٩٧٦٥٨١٢٢٢|پەڕە=٤٤١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=GlbAmn_cajYC&q=skanderbeg+double+headed+eagle&pg=PA441 |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١}}</ref><ref name="Minahan"/> ڕەگ و ڕیشەی ئەم ھێمایە دەگەڕێتەوە بۆ سەدەکانی ناوەڕاست، کاتێک وەک [[ھێماکانی ئەلبانیا|ھێمایەکی پەیمانی]] و [[ئارمۆریالی ئەلبانیا|نیشانە]] لە [[میرنشینی ئاربانۆن|میرنشینی ئاربێر]] و لە نێوان خانەوادە دیارەکانی ئەلبانیا وەک خێڵەکانی [[خێزانی دوکاجینی|دوکاجینی]]، [[خێزانی کاستریۆتی|کاستریۆتی]]، [[خێزانی موزاکا|موزاکا]] و [[خێزانی تۆپیا|تۆپیا]] دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia e popullit shqiptar |بڵاوکەرەوە=Botimet Toena, 2002 |شوێن=Tirana |پەڕەکان=٢٩٤–٢٩٨, ٤٣٣–٤٣٤|edition=Instituti i Historisë (Akademia e Shkencave e RSH) |زمان=sq}}</ref> لە سەردەمی [[ڕێنێسانسی ئەلبانیا|بوژانەوەی نەتەوەییی ئەلبانیا]]، کە سەرەتای سەرھەڵدانەوەی شوناسی نەتەوەییی ئەلبانیا و ئاواتەکانی سەربەخۆیی بوو، ھەڵۆی ئەلبانی جارێکی تر پێگەی خۆی بەدەستھێناوە.<ref name="Flag Elsie"/> گرنگییەکەی گەیشتە لوتکە بە [[جاڕنامەی سەربەخۆییی ئەلبانیا|ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئەلبانیا]] لە ساڵی ١٩١٢، کاتێک [[ئیسماعیل کەمالی]] وەک ئاڵای نیشتمانی لە [[ڤلۆرە]] ھەڵیکرد.<ref name="Flag Elsie"/> [[نیشانی نیشتمانیی ئەلبانیا|دروشمی ئەلبانیا]] (لۆگۆی نیشتمانی) گۆڕانکارییەکە لە ئاڵای ئەلبانیا و مۆری سکاندەربێگ.<ref name="Flamuri"/> دروشمەکە لە ھەڵۆیەکی دووسەری ڕەش پێکھاتووە کە لە ناوەڕاستی پانتایییەکی سووردایە.<ref name="Flamuri"/> لە سەرووی ھەڵۆکەوە، [[چەکی سکاندەربێگ|کڵاوی ئاسنینی سکاندەربێگ]] ھەڵدەگرێت کە بە سەری بزنێکی شاخدار بە ڕەنگی زێڕین تاجدار کراوە.<ref name="Minahan"/> {{lang|sq|[[Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar]]|i=no}}، کە وەرگێڕانەکەی دەبێتە "تۆ ئەلبانیا، شانازیم پێدەبەخشیت، ناوی ئەلبانیم پێدەبەخشیت"، [[پێڕستی دروشمە نیشتمانییەکان|دروشمی نیشتمانیی ئەلبانیایە]].<ref name="Flag Elsie"/><ref name="Minahan"/> بنەچەی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ میراتی [[شاعیری نیشتمانی]] [[نەعیم فراشێری]]، کە ڕۆڵێکی ناسراوی ھەبوو لە سەردەمی بوژانەوەی ئەلبانیادا.<ref name="Flag Elsie"/> [[سروودی نیشتمانی|سروودی نیشتمانیی ئەلبانیا]]، "{{lang|sq|[[Himni i Flamurit]]|i=no}}" (سروودی ئاڵا)، لەلایەن [[ئەلێکساندەر ستاڤرە درێنۆڤا|ئەزدرێنی]] دانراوە و وەک سروودی نیشتمانی پەسەند کرا دوای سەربەخۆییی ئەلبانیا لە ساڵی ١٩١٢.<ref name="Flamuri"/> === پۆشاک === [[File:Les Danseurs Albanais by Alexandre-Gabriel Decamps (c. 1835).jpg|thumb|right|[[فوستانێللا]] وەک [[پۆشاکی نەتەوەییی ئەلبانیا]] دیاری کراوە کە گرنگییەکی کولتووریی گەورەی ھەیە لە ناو کولتووری ئەلبانیادا.]] [[پۆشاکی نەتەوەییی ئەلبانیا|پۆشاکی نەریتیی ئەلبانیا]]، لەگەڵ جیاوازییە پێچەوانەکانی بۆ ئەلبانییەکانی [[گێگ]]ی باکوور و [[تۆسک]]ی باشوور، بەڵگەیەکە لەسەر مێژوو، ھەمەجۆریی کولتووری و شوناسی نەتەوەییی ئەلبانیا.<ref name="Gjergji">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gjergji |یەکەم=Andromaqi |بەستەری نووسەر=Andromaqi Gjergji |بڵاوکەرەوە=Academy of Sciences of Albania |ساڵ=٢٠٠٤|سەردێڕ=Albanian Costumes Through the Centuries: Origin, Types, Evolution |ژپنک=٩٧٨-٩٩٩٤٣-٦١٤-٤-١|پەڕەکان=١٥٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=vc3fAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230312175750/https://books.google.com/books?id=vc3fAAAAMAAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پیاوانی گێگ کراسێکی ڕەنگ کاڵ دەپۆشن لەگەڵ پانتۆڵێکی فراوان و شل کە بە تیرق ناسراوە. ئەم پانتۆڵە بە قاییشێکی تەنراوی پان کە پێی دەوترێت برێز، بە توندی دەبەسترێتەوە. پێکھاتەیەکی جیانەکراوەی جلوبەرگەکەیان بریتییە لە [[جامادان]]، کە ئێلەکێکی قەیفەی سووری خورییە و بە نەخشی فۆلکلۆری و شێوەی زێڕین ڕازێنراوەتەوە.<ref>{{harvnb|Blumi|2011|p=19}}</ref> ھەروەھا کڵاوێکی تایبەتی قوببەیی دەپۆشن کە بە [[قێلێشێ]] ناسراوە، کە لە خوری دروست کراوە و ڕەگ و ڕیشەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[ئیلیریاکان]].<ref>{{harvnb|Stipčević|1977|p=89|ps=: "It is generally agreed, and rightly so, that the modern Albanian cap originates directly from the similar cap worn by the Illyrians."}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=Instituti Albanologijik i Prishtinës |سەردێڕ=Recherches albanologiques: Folklore et ethnologie |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=a6niAAAAMAAJ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٣|ساڵ=١٩٨٢|پەڕە=٥٢|وتەگێڕانەوە=Ne kuadrin e veshjeve me përkime ilire, të dokumentuara gjer më tani hyjnë tirqit, plisi, qeleshja e bardhë gjysmësferike, goxhufi-gëzofi etj}}</ref> بە پێچەوانەوە، پیاوانی تۆسک [[فوستانێللا]] ھەڵدەبژێرن، کە جلێکە تا ئەژنۆ دێت و وەک جلوبەرگی نیشتمانی دیاری کراوە، بەزۆری سپییە و چرچە، لەگەڵ کراسێکی سپی. ھەروەھا جامادانێکی بێجی یان شینی تۆخ دەپۆشن کە لە جلی گێگەکان دەچێت. بۆ تەواوکردنی جلوبەرگەکەیان، پیاوان گۆرەوییەک تا ئەژنۆ دەپۆشن کە بە [[چۆراپێ]] ناسراوە لەگەڵ پێڵاوی پێستی کە بە [[ئۆپینگا]] دەناسرێت. جلوبەرگی ژنانی گێگ و تۆسک بە ڕەنگە دەوڵەمەندەکانی و وردەکارییە نەخشێنراوەکانی زێڕ و زیو ناسراوە، کە لەسەر چەندین پێکھاتەی جیاواز دەردەکەون لەوانە گوارە، ئەڵقەی پەنجە، ملوانکە، قوفڵی قاییش و دوگمە. پێکھاتە سەرەکییەکان بریتین لە کراسێکی درێژ و ڕەنگ کاڵ کە لەگەڵ پێشینەیەک (بەرکۆش) دەپۆشرێت، زۆرجار لەگەڵ باڵاپۆشێکی خوری یان لباد کە بە ژۆکا ناسراوە. جلەکانی تری بەشی سەرەوە، وەک دۆڵاما یان مینتان، دەکرێت بەسەریەکدا بپۆشرێن، لەگەڵ سەرپۆشێک کە بە کاپیکا یان شاڵ ناسراوە. شێوازێکی جیاواز بریتییە لە لەبەرکردنی جووتێک پێشینە، لەوانە پێشتیەللاک لە بەشی دواوە و پارانیک لە بەشی پێشەوە. پێکھاتەیەکی دانەبڕاو لە جلوبەرگی نەریتیی ژنانی گێگ بریتییە لە [[ژوبلێتا]]ی دێرین.<ref name="Gjergji"/> ھەوڵی تایبەت دراوە بۆ پاراستن و بەرەوپێشبردنی ئەم جلە، بە لەبەرچاوگرتنی گرنگییەکەی وەک ھێمایەکی میراتی ئەلبانی.<ref name="Xhubleta">{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=UNESCO |سەردێڕ=Xhubleta, skills, craftsmanship and forms of usage |ناونیشان=https://ich.unesco.org/en/USL/xhubleta-skills-craftsmanship-and-forms-of-usage-01880 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230924132319/https://ich.unesco.org/en/USL/xhubleta-skills-craftsmanship-and-forms-of-usage-01880 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> وەک بەڵگەیەک بۆ گرنگییەکەی، ژوبلێتا لە [[پێڕستەکانی میراتی کولتووریی ناماددیی یوونێسکۆ|پێڕستی میراتی کولتووریی ناماددی]] [[یوونێسکۆ]] تۆمار کراوە.<ref name="Xhubleta"/> ئەم جلە تایبەتە کە شێوەی زەنگی ھەیە بە ڕەنگی ڕەش دروست دەکرێت و بە نەخشی نەتەوەییی ئەلبانی دەوڵەمەند کراوە، کە پیشاندەری لێھاتوویییەکی بەرچاوی دەستییە لە باکووری ئەلبانیا.<ref name="Gjergji"/> پرۆسەی دروستکردنەکەی چەندین قۆناغی ئاڵۆز لەخۆدەگرێت، لەوانە ئامادەکردنی قوماشی شایاک و تەکنیکە وردەکانی بڕین.<ref name="Xhubleta"/> === ھونەر و نژیاروانی === [[File:Amphitheatre of Butrint 2009.jpg|thumb|right|[[بوترینت]] لە ساڵی ١٩٩٢ەوە خراوەتە ناو پێڕستی [[شوێنەوارە جیھانییەکان]]ی [[یوونێسکۆ]]وە.]] [[File:Kole Idromeno, Motra tone.jpg|thumb|upright|''[[مۆترا تۆنێ]]'' لەلایەن [[کۆلێ ئیدرۆمێنۆ]].]] مێژووی ھونەری ئەلبانیا بەتایبەتی کاریگەریی پێکھاتووە لە چەندین [[شارستانییەت|گەل]]، نەریت و ئایینی دێرین و سەدەکانی ناوەڕاستەوە. ئەم مێژووە پانتایییەکی فراوان دەگرێتەوە کە چەندین ئامراز و پسپۆڕی لەخۆدەگرێت وەک وێنەکێشان، [[گۆزەکەری]]، پەیکەرسازی، [[سێرامیک]] و نژیاروانی، کە ھەموویان نموونەی ھەمەجۆرییەکی گەورەن لە شێواز و شێوەدا، لە ناوچە و سەردەمە جیاوازەکاندا. ھەڵکشان و گەشەکردنی [[ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی|بێزەنتی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لە [[سەدەکانی ناوەڕاست]]دا ھاوکات بوو لەگەڵ گەشەکردنێکی ھاوشێوە لە [[ھونەری مەسیحی]] و [[ھونەری ئیسلامی]] لە خاکەکانی ئەلبانیادا کە لە نموونەکانی نژیاروانی و مۆزایکی سەرانسەری وڵاتەکەدا دەردەکەون.<ref name="www.albanianart.net index_al">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Robert Elsie: Arti Shqiptar |ناونیشان=http://www.albanianart.net/index_al.html |وێبگە=albanianart.net |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> چەندین سەدە دواتر، [[ڕێنێسانسی ئەلبانیا|بوژانەوەی نەتەوەییی ئەلبانیا]] زۆر گرنگ بوو بۆ سەربەخۆییی کولتووری مۆدێرنی ئەلبانی و بووە ھۆی گەشەسەندنێکی بێوێنە لە سەرجەم بوارەکانی وێژە و ھونەردا، لە کاتێکدا کە ھونەرمەندان ھەوڵیان دەدا بگەڕێنەوە بۆ ئامانجەکانی [[ئیمپڕێشنیزم]] و [[ڕۆمانتیزم (ھونەر)|ڕۆمانتیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=MaryLee Knowlton|سەردێڕ=Albania – Band 23 von Cultures of the world|بڵاوکەرەوە=Marshall Cavendish, 2004|ژپنک=٩٧٨٠٧٦١٤١٨٥٢٨|پەڕەکان=١٠٢–١٠٣|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=alNsb0fpX9IC&q=impressionism+in+albania&pg=PA102 |ساڵ=٢٠٠٥}}</ref> بەڵام، [[ئۆنوفری]]، [[کۆلێ ئیدرۆمێنۆ]]، [[داڤید سێلێنیکا]]، [[کۆستاندین شپاتاراکو]] و [[براکانی زۆگرافی]] دیارترین نوێنەرانی ھونەری ئەلبانین. [[نژیاروانیی ئەلبانیا]] ڕەنگدانەوەی میراتی چەندین شارستانییەتە کە دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی [[چەرخی کۆن|کۆنی کلاسیک]]. شارە گەورەکانی ئەلبانیا لە ناو قەڵاکانەوە پەرەیان سەندووە بۆ ئەوەی ببنە خاوەنی خانووبەرە، پێکھاتە ئایینی و بازرگانییەکان، لەگەڵ دووبارە نەخشەدانانی بەردەوامی گۆڕەپانی شارۆچکەکان و پەرەسەندنی تەکنیکەکانی بیناسازی. لە ئێستادا، شار و شارۆچکەکان کۆمەڵەیەکی تەواو لە چەندین [[شێوازی نژیاروانی]]ی جیاواز پیشان دەدەن. لە سەدەی بیستەمدا، زۆرێک لە بینا مێژوویی و [[نژیاروانیی پیرۆز|پیرۆزەکان]] کە ھەڵگری کاریگەرییە دێرینەکان بوون لە سەردەمی [[کۆمۆنیزم لە ئەلبانیا|دەسەڵاتی کۆمۆنیستی]]دا ڕووخێنران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Karin Myhrberg – [[University of Gothenburg]]|سەردێڕ=Heritage from the Communist Period in Albania – An Unwanted Heritage Today?|ناونیشان=https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/29221/1/gupea_2077_29221_1.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://gupea.ub.gu.se/bitstream/2077/29221/1/gupea_2077_29221_1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=gupea.ub.gu.se|پەڕە=١٢}}</ref> [[نژیاروانیی کۆن]] لە سەرانسەری ئەلبانیادا دەدۆزرێتەوە و زۆرتر لە شارەکانی [[بیلیس]]، [[ئامانتیا]]، [[فۆینیس]]، [[ئەپۆلۆنیا (ئیلیریا)|ئەپۆلۆنیا]]، [[بوترینت]]، [[ئەنتیگۆنیا (کائۆنیا)|ئەنتیگۆنیا]]، [[قەڵای ڕۆزافا|شکۆدەر]] و [[شانۆی کراوەی دڕەس|دڕەس]]دا دیارە. بە لەبەرچاوگرتنی ماوەی درێژی فەرمانڕەواییی [[ئیمپراتۆریەتیی بێزەنتی]]، ئەوان قەڵا، باڵەخانە، کڵێسا و دێریان ناساند لەگەڵ سامانێکی زۆر لە [[نیگارکێشانی سەر دیوار|نیگاری سەردیوار]] و [[فرێسکۆ]]ی بینراو. لەوانەیە باشترین نموونەکان لە شارەکانی باشووری ئەلبانیا و دەوروبەری [[کۆرچە]]، [[بێرات]]، [[ڤۆسکۆپۆژێ]] و [[گیرۆکاستێر]]دا بدۆزرێنەوە. بە ھاتنەناوەوەی [[نژیاروانیی عوسمانی]]، گەشەکردنێک لە مزگەوتەکان و بینا ئیسلامییەکانی تردا ڕوویدا، کە بەتایبەتی لە بێرات و گیرۆکاستێردا دەبینرێن. قۆناغێکی بەرھەمدار لە [[مێژووییزم (ھونەر)|مێژووییزم]]، [[ئارت نۆڤۆ]] و [[نیۆکلاسیسیزم]] تێکەڵ بە سەدەی نۆزدەھەم بوو، کە باشترین نموونەی لە [[کۆرچە]]دایە. سەدەی بیستەم شێوازی نوێی نژیاروانیی ھێنا وەک [[نژیاروانیی ئیتالی|شێوازی ئیتالیی]] مۆدێرن، کە لە [[تیرانا]] بوونی ھەیە وەک [[گۆڕەپانی سکاندەربێگ]] و وەزارەتەکان. ھەروەھا لە شکۆدەر، [[ڤلۆرە]]، [[ساراندە]] و [[دڕەس]]دا دەبینرێت. سەرەڕای ئەوەش، شارۆچکەکانی تر شێوەی تایبەتیی ئێستای خۆیان لە ڕێگەی چەندین کاریگەریی کولتووری یان ئابووریی جیاوازەوە وەرگرت. [[کلاسیسیزمی سۆسیالیستی]] لە کاتی [[کۆماری گەلی ئەلبانیا|سەردەمی کۆمۆنیستی]] لە ئەلبانیا دوای [[جەنگی جیھانیی دووەم]] گەیشتە وڵاتەکە. لەم ماوەیەدا زۆرێک لە کۆمەڵگە، ڕێگا پانەکان و کارگەکان بە شێوازی سۆسیالیستی دروست کران، لەکاتێکدا گۆڕەپانی شارۆچکەکان دووبارە نەخشەیان بۆ کێشرایەوە و ژمارەیەکی زۆر لە بینا مێژوویی و گرنگەکان ڕووخێنران. نموونە دیارەکانی ئەم شێوازە بریتین لە [[گۆڕەپانی دایکە تێرێزا (تیرانا)|گۆڕەپانی دایکە تێرێزا]]، [[ھەرەمی تیرانا]]، [[کۆشکی کۆنگرەکان]] و ھتد. سێ شوێنەواری [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارناسیی]] ئەلبانیا لە پێڕستی [[شوێنەوارە جیھانییەکانی یوونێسکۆ]]دان. ئەمانە بریتین لە پاشماوە کۆنەکانی بوترینت، [[ناوەندە مێژوویییەکانی بێرات و گیرۆکاستێر]] لە سەدەکانی ناوەڕاست، و شوێنەواری [[دەریاچەی ئۆخرید|میراتی سروشتی و کولتووریی ناوچەی ئۆخرید]] کە لە ساڵی ٢٠١٩ەوە لەگەڵ [[مەقدوونیای باکوور]] ھاوبەشە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNESCO|سەردێڕ=Butrint|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/570|بڵاوکەرەوە=UNESCO|بەستەری نووسەر١=UNESCO}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=UNESCO|سەردێڕ=Historic Centres of Berat and Gjirokastra|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/569|بڵاوکەرەوە=UNESCO|بەستەری نووسەر١=UNESCO}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، [[گۆڕە شاھانەکانی سێلکا ئی پۆشتمێ|گۆڕە ئیلیرییە]] شاھانەیییەکان، پاشماوەکانی [[ئەپۆلۆنیا (ئیلیریا)|ئەپۆلۆنیا]]، [[شانۆی کراوەی دڕەس|ئامفی شانۆی]] کۆنی دڕەس و [[قەڵای باشتۆڤێ]] خراونەتە پێڕستی کاتیی ئەلبانیاوە. === مۆسیقا === [[File:A_traditional_male_folk_group_from_Skrapar.JPG|right|thumb|[[فرەدەنگیی ئیسۆی ئەلبانی]] وەک یەکێک لە [[شاکارەکانی میراتی زارەکی و ناماددیی مرۆڤایەتی]] لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[United Nations Educational, Scientific, and Cultural Organisation]] (UNESCO) |سەردێڕ=Albanian folk iso-polyphony |ناونیشان=https://ich.unesco.org/en/RL/albanian-folk-iso-polyphony-00155 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201214180840/https://ich.unesco.org/en/RL/albanian-folk-iso-polyphony-00155 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref>]] مۆسیقای فۆلکلۆری ئەلبانی بەشێکی دیاری شوناسی نەتەوەیییە، و بەردەوامە لە گێڕانی ڕۆڵێکی گەورە لە سەرجەم [[مۆسیقای ئەلبانیا|مۆسیقای ئەلبانی]]دا. مۆسیقای فۆلکلۆری دەتوانرێت دابەش بکرێت بۆ دوو گرووپی شێوازیی سەرەکی، کە بریتین لە جۆرەکانی باکووری [[گێگ]]، و جۆرەکانی باشووری [[لابێریا|لاب]] و [[تۆسک]]. نەریتەکانی باکوور و باشوور جیاوازن لە یەکتری، بە جۆرێک باکوور ئاوازێکی سەخت و گرژی ھەیە، لەکاتێکدا باشوور شێوازێکی ئارامتری مۆسیقای ھەیە. زۆرێک لە گۆرانییەکان باس لە ڕووداوەکانی [[مێژووی ئەلبانیا]] و [[چاندی ئەلبانیا|کولتووری ئەلبانیا]] دەکەن، لەوانە بابەتە نەریتییەکانی وەک شەرەف، میوانداری، خیانەت و تۆڵەسەندنەوە. یەکەمین کۆمەڵەی مۆسیقای فۆلکلۆری ئەلبانی لەلایەن دوو مۆسیقاژەنی [[ھیمارا|ھیماریۆت]]ەوە دروست کرا، کە بریتی بوون لە [[نێچۆ موکۆ]] و کۆچۆ چاکالی، لە پاریس، لە کاتی کارکردنیان لەگەڵ سۆپرانۆی ئەلبانی [[تێفتا تاشکۆ-کۆچۆ]]. چەندین کۆمەڵە گۆرانی لەسەر [[تۆماری فۆنۆگراف|گرامافۆن]] لەو کاتەدا لەلایەن ئەم سێ ھونەرمەندەوە تۆمار کران، کە لە کۆتاییدا بووە ھۆی ناساندنی [[فرەدەنگیی ئیسۆی ئەلبانی]] وەک [[پێڕستەکانی میراتی کولتووریی ناماددیی یوونێسکۆ|میراتی کولتووریی ناماددی]] لەلایەن [[یوونێسکۆ]]وە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shekulli.com.al/m/post.php?id=362126 |سەردێڕ=Kujtimet për Koço Çakalin, themeluesin e këngës himariote |بڵاوکەرەوە=shekulli.com.al |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160829090701/http://www.shekulli.com.al/m/post.php?id=362126 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> {{lang|sq|[[Festivali i Këngës]]|italic=no}} ڤیستیڤاڵێکی نەریتیی گۆرانیی ئەلبانییە کە لەلایەن پەخشکاری نیشتمانی {{lang|sq|[[Radio Televizioni Shqiptar]]|italic=no}} (RTSH) ڕێکدەخرێت. ئەم ڤیستیڤاڵە ساڵانە بەڕێوەدەچێت لە کاتی دەستپێکردنییەوە لە ساڵی ١٩٦٢ەوە و بووەتە ھۆی دەرکەوتنی چەندین گۆرانیبێژی سەرکەوتووی ئەلبانی لەوانە [[ڤاچێ زێلا]] و [[پاراشقێڤی سیماکو]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=[[Radio Televizioni Shqiptar]] (RTSH) |سەردێڕ=Historiku i Festivalit të Këngës |ناونیشان=http://www.festivali-rtsh.al/historiku/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200107023738/http://www.festivali-rtsh.al/historiku/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=sq}}</ref> ئەمە بەشێوەیەکی بەرچاو پێشبڕکێیەکی مۆسیقایە لە نێوان ھونەرمەندانی ئەلبانی کە گۆرانییە نوێ و بڵاونەکراوەکان پێشکەش دەکەن، کە لەلایەن ئاوازدانەرانی ئەلبانییەوە ئامادە کراون و لەلایەن لیژنەی دادوەری یان بینەرانەوە دەنگیان پێدەدرێت. ھونەرمەندانی ھاوچەرخ وەکوو [[ڕیتا ئۆرا]]، [[بێبێ ڕێخا]]، [[ئێرا ئیستریفی]]، [[دوا لیپا]]، [[ئێیڤا ماکس]]، [[بلێۆنا]]، [[ئێلڤانا گجاتا]]، [[ئێرمۆنێلا جاھۆ]]، و [[ئینڤا مولا]] لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی ناوبانگیان بەدەستھێناوە بۆ مۆسیقاکەیان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Era Istrefi requires Albanian citizenship, meets with President Nishani|ناونیشان=http://www.ocnal.com/2016/11/era-istrefi-requires-albanian.html|وێبگە=ocnal |ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> لەکاتێکدا گۆرانیبێژی سۆپرانۆ [[ئێرمۆنێلا جاھۆ]] لەلایەن ھەندێکەوە وەک "پەسەندترین سۆپرانۆی جیھان" وەسف کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=How Ermonela Jaho became the world's most acclaimed soprano|ناونیشان=https://www.economist.com/news/books-and-arts/21699431-how-ermonela-jaho-became-worlds-most-acclaimed-soprano-fiery-angel |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦|newspaper=[[The Economist]]|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠١٦}}</ref> گۆرانیبێژی ئۆپێرای ئەلبانی [[سایمیر پیرگو]] پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی [[خەڵاتەکانی گرامی|گرامی]] لە ساڵی ٢٠١٧دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tenori shqiptar Saimir Pirgu nominohet në "Grammy Awards"! (Foto)|ناونیشان=http://telegrafi.com/tenori-shqiptar-saimir-pirgu-nominohet-ne-grammy-awards-foto/|وێبگە=Telegrafi |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> === وێژە === [[File:Meshari.jpg|thumb|right|بڕگەیەک لە [[مێشاری]] ''(پەرتووکی دوعا)'' کە لەلایەن [[گیۆن بوزوکو]]ەوە نووسراوە <small>(١٥٥٥)</small>]] بوژانەوەی کولتووری سەرەتا لە ڕێگەی گەشەپێدانی [[زمانی ئەلبانی]] لە بواری دەقە کڵێسایییەکان و بڵاوکراوەکاندا دەرکەوت. چاکسازییە پرۆتێستانتەکان ئومێدیان بۆ گەشەپێدانی زمانە ناوخۆیییەکان و نەریتی وێژەیی بەھێزتر کرد، کاتێک قەشە [[گیۆن بوزوکو]] [[نوێژی کاتۆلیکی]] بۆ سەر زمانی ئەلبانی وەرگێڕا، بە ھەوڵدان بۆ ئەوەی ھەمان کار بۆ زمانی ئەلبانی بکات کە [[مارتن لووتەر]] بۆ زمانی ئەڵمانیی کردبووی. پەرتووکی [[مێشاری]] (''پەرتووکی دوعا'') کە لەلایەن [[گیۆن بوزوکو]]ەوە نووسراوە لە ساڵی ١٥٥٥دا بڵاوکرایەوە و بە یەکێک لە یەکەمین بەرھەمە وێژەیییەکانی زمانی ئەلبانیی نووسراو دادەنرێت لە سەدەکانی ناوەڕاستدا. ئاستی بەرزی زمانەکە و ڕێنووسە جێگیرەکەی دەبێت دەرئەنجامی نەریتێکی پێشتری زمانی ئەلبانیی نووسراو بێت، نەریتێک کە بەباشی تێگەیشتنی بۆ نەکراوە. بەڵام، ھەندێک بەڵگەی پچڕپچڕ ھەیە کە مێژووەکەی پێش بوزوکو دەگەڕێتەوە، کە ئەوە پیشان دەدات کە زمانی ئەلبانی لانیکەم لە سەدەی چواردەھەمەوە نووسراوە. [[File:Parashqevi-qirjazi_152_186.jpg|thumb|upright|[[پاراشقێڤی قیریازی]] – مامۆستا و فێمینیست (١٨٨٠–١٩٧٠)]] دەقە نووسراوە ئەلبانییەکانی ئەم سەدەیە پێدەچێت تەنیا دەقی ئایینی نەبووبن، بەڵکو تۆماری مێژووییش بووبن. ئەمانە لەلایەن مرۆڤدۆست [[مارین بارلێتی]]ەوە ئاماژەیان پێکراوە، کە لە پەرتووکەکەیدا سەبارەت بە [[گەمارۆدانی شکۆدەر (١٤٧٨)#پەرتووکەکە|گەمارۆدانی شکۆدەر]] (''Rrethimi i Shkodrës'') لە ساڵی ١٥٠٤دا، پشتڕاستی دەکاتەوە کە بەناو تۆمارە مێژوویییەکاندا چووە کە بە زمانی گەل نووسراون (''in vernacula lingua'')، ھەروەھا لە ژیاننامە بەناوبانگەکەی سەبارەت بە [[سکاندەربێگ]] بە ناوی [[مارین بارلێتی|Historia de vita et gestis Scanderbegi Epirotarum principis]] (''مێژووی سکاندەربێگ'') لە ساڵی ١٥٠٨دا. ''مێژووی سکاندەربێگ'' تا ئێستاش بنەمای توێژینەوەکانی سکاندەربێگە و بە گەنجینەیەکی کولتووریی ئەلبانیا دادەنرێت، کە ڕۆڵێکی زۆر گرنگی ھەیە بۆ پێکھێنانی ھۆشیاریی نەتەوەییی ئەلبانیا. لە ماوەی سەدەکانی ١٦ و ١٧دا، [[کاتیچیزم]] (''E mbësuame krishterë'') (وانە مەسیحییەکان) لە ساڵی ١٥٩٢ کە لەلایەن [[لێکێ ماترێنگا]]ەوە نووسراوە، (''Doktrina e krishterë'') (عەقیدەی مەسیحی) لە ساڵی ١٦١٨ و (''Rituale romanum'') ١٦٢١ لەلایەن [[پیێتێر بودی]] کە یەکەم نووسەری ئەلبانییە بۆ [[پەخشان]] و ھۆنراوەی ڕەسەن، [[داوای لێبوردن|بەرگرییەکی]] بۆ گیۆرگ کاستریۆت (١٦٣٦) لەلایەن [[فرانج باردی]]، کە ھەروەھا فەرھەنگێک و بەرھەمە [[فۆلکلۆر|فۆلکلۆرییەکانی]] بڵاوکردەوە، پەیماننامە تیۆلۆژی-فەلسەفییەکەی ''[[کونێئوس پرۆفێتاروم]]'' (دەستەی پێغەمبەران) (١٦٨٥) لەلایەن [[پیێتێر بۆگدانی]] کە گەورەترین کەسایەتی گشتگیری [[سەدەکانی ناوەڕاست|سەدەکانی ناوەڕاستی]] ئەلبانیایە، بە [[زمانی ئەلبانی]] بڵاوکرانەوە. بەناوبانگترین نووسەری ئەلبانی لە سەدەکانی ٢٠ و ٢١دا لەوانەیە [[ئیسماعیل کادارێ]] بێت. === چێشت === بە درێژاییی سەدەکان، [[چێشتی ئەلبانی]] بە شێوەیەکی فراوان کاریگەریی پێکھاتووە لە [[چاندی ئەلبانیا|کولتووری ئەلبانیا]]، [[جوگرافیای ئەلبانیا|جوگرافیا]] و [[مێژووی ئەلبانیا|مێژوو]]، و بەو ھۆیەوە بەشە جیاوازەکانی وڵاتەکە خاوەنی [[خۆراکی ناوچەیی|چێشتی ناوچەیی]] تایبەت بە خۆیانن. نەریتەکانی چێشتلێنان بەتایبەتی لە نێوان باکوور و باشووردا جیاوازن، کە دەگەڕێتەوە بۆ جیاوازی لە [[تۆپۆگرافیا]] و [[ئاووھەوا]]دا کە بەشێوەیەکی سەرەکی بەشدارن لە دروستکردنی بارودۆخی نموونەیی بۆ گەشەکردنی جۆرەھا ڕووەکی بۆندار، میوە، و سەوزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Albania Mania |ناونیشان=http://agroweb.org/archive//?id=10&l=248&ln=en&url=albania-mania |وێبگە=agroweb.org |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171013225145/http://agroweb.org/archive//?id=10&l=248&ln=en&url=albania-mania |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبانییەکان جۆرەھا میوە بەرھەم دەھێنن و بەکاریدەھێنن وەک [[لیمۆ]]، پرتەقاڵ، [[ھەنجیر]]، و بەتایبەتی، [[زەیتوون]]، کە ڕەنگە گرنگترین توخم بێت لە چێشتلێنانی ئەلبانیدا. بەھارات و ڕووەکە بۆندارەکانی وەک [[ڕێحانە]]، [[لاڤێندەر]]، [[نەعناع]]، [[ئۆریگانۆ]]، [[ڕۆزماری]]، و [[مەرزەنگووش]] بە شێوەیەکی فراوان بەکاردەھێنرێن، ھەروەھا سەوزەی وەک سیر، پیاز، [[بیبەر]]، پەتاتە، تەماتە، ھەروەھا سەرجەم جۆرەکانی [[پاقلەمەنییەکان]]. بەھۆی ھەبوونی کەناراوێک بە درێژاییی دەریای [[کەناراوەکانی دەریای ئادریاتیکی ئەلبانیا|ئادریاتیک]] و [[کەناراوەکانی دەریای ئایۆنیی ئەلبانیا|ئایۆنی]] لە [[دەریای ناوین]]، ماسی، [[توێکڵدارەکان]]، و خواردنە دەریایییەکان بەشێکی باو و دانەبڕاون لە سیستەمی خۆراکی ئەلبانی. ئەگەرنا، [[گۆشتی بەرخ]] گۆشتی نەریتییە بۆ پشووە جیاوازەکان و [[ڤیستیڤاڵی ئایینی|ڤیستیڤاڵە ئایینییەکان]] بۆ ھەردوو [[مەسیحییەت لە ئەلبانیا|مەسیحییەکان]] و [[ئیسلام لە ئەلبانیا|موسڵمانان]]، ھەرچەندە پەلەوەر، گۆشتی مانگا، و گۆشتی بەرازیش بە فراوانی دەستدەکەون. [[تاڤێ کۆسی]] ("[[قاپێکی فڕن|قاپی]] [[ماستی کەمچەوری]]") [[خواردنی نیشتمانی|خواردنی نیشتمانیی]] ئەلبانیایە، کە لە گۆشتی بەرخ و برنج پێکھاتووە و لە فڕندا دەبرژێنرێت لە ژێر چینێکی ئەستوور و ترشی [[ماست]]دا. [[فێرگێسێ]] یەکێکی ترە لە خواردنە نیشتمانییەکان، کە لە بیبەر، تەماتە، و [[پەنیر]] پێکھاتووە. پیتێ ھەروەھا باوە، کە جۆرێکە لە ھەویری برژاو بە ناوپۆشێکی تێکەڵ لە [[سپێناغ]] و پەنیر یان گۆشتی وردکراو. پەتوللا، کە ھەویرێکی سورەوەکراوی نەریتییە، ھەروەھا تایبەتمەندییەکی باوە، و لەگەڵ [[شەکری ھاڕاو]] یان [[پەنیری فێتا]] و جۆرەھا [[مرەبا]] پێشکەش دەکرێت. [[فلیا]] لە چەندین چینی ھاوشێوەی [[کرێپ]] پێکھاتووە کە بە کرێم چەور دەکرێت و لەگەڵ سەرشیر پێشکەش دەکرێت. [[کرۆفنێ]]، کە ھاوشێوەی [[دۆنەتی بەرلین|دۆنەتی بەرلینییە]]، بە مرەبا یان شوکولاتە پڕدەکرێتەوە و زۆرجار لە زستاندا دەخورێت. قاوە بەشێکی جیانەکراوەیە لە شێوازی ژیانی ئەلبانی. وڵاتەکە زۆرترین ژمارەی قاوەخانەی ھەیە بۆ ھەر کەسێک لەچاو ھەموو وڵاتانی تری جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ocnal.com/2018/02/albania-ranked-first-in-world-for.html|سەردێڕ=Albania ranked first in the World for the number of Bars and Restaurants per inhabitant|ئیش=Oculus News|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> چاش ھەروەھا بەدڵە چ لە ماڵەوە بێت یان لە دەرەوە لە قاوەخانە، باڕ، یان چێشتخانەکاندا. چای مالی (چای [[سیدێریتیس]]) زۆر خواستی لەسەرە، و بەشێکە لە ڕۆتینی ڕۆژانەی زۆربەی ئەلبانییەکان. لە سەرانسەری باشووری ئەلبانیا دەچێنرێت و بە تایبەتمەندییە پزیشکییەکانی ناسراوە. [[چای ڕەش]] ھەروەھا باوە. [[شەرابی ئەلبانی]] ھەروەھا لە سەرانسەری وڵاتەکەدا باوە، و بۆ ماوەی ھەزاران ساڵە بەرھەم دەھێنرێت. ئەلبانیا خاوەنی مێژوویەکی درێژ و دێرینە لە بەرھەمھێنانی شەرابدا، و سەر بە [[شەرابی جیھانی کۆن|وڵاتانی بەرھەمھێنەری شەرابە لە جیھانی کۆندا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Why Albania Is A Great Destination For Wine Drinkers|ناونیشان=https://epicureandculture.com/albanian-wine/|وێبگە=epicureandculture.com |ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wines of Albania|ناونیشان=http://www.winesofbalkans.com/index.php?balkan-states/albania|وێبگە=winesofbalkans.com|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140107005025/http://www.winesofbalkans.com/index.php?balkan-states%2Falbania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> <gallery widths=250 heights=250> File:Bukë_kollomoqe,_bukë_misri.JPG|بوکێ میسری ([[نانی گەنمەشامی]]) خواردنێکی سەرەکییە لەسەر مێزی ئەلبانییەکان. File:Albanian_cuisine_-_Pite_dhe_Speca.jpg|سپێکا تێ فێرگوار ([[بیبەر]]ی برژاو) کە لەگەڵ [[پیتێ (خواردن)|پیتێ]] پێشکەش دەکرێت، کە کێکێکی چین-چینی نەریتی و دیاری ئەلبانییە </gallery> === وەرزش === ئەلبانیا بۆ یەکەمین جار لە [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ١٩٧٢|یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی ساڵی ١٩٧٢]]دا بەشداری کرد. وڵاتەکە بۆ یەکەمین جار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیادی زستانەدا لە ساڵی [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ٢٠٠٦|٢٠٠٦]]دا بەشداری کرد. ئەلبانیا بەشداریی چوار یاریی داھاتووی نەکرد، کە دووانیان بەھۆی بایکۆتکردنەکانی ١٩٨٠ و ١٩٨٤ەوە بوو، بەڵام بۆ یارییەکانی ساڵی ١٩٩٢ لە [[ئۆڵۆمپیادی زستانەی ١٩٩٢|بەرشەلۆنە]] گەڕایەوە. لەو کاتەوە، ئەلبانیا لە ھەموو یارییەکاندا بەشداری کردووە. ئەلبانیا بەگشتی لەو یارییانەدا کێبڕکێ دەکات کە بریتین لە مەلەوانی، گۆڕەپان و مەیدان، بەرزکردنەوەی قورسایی، نیشانەشکێنی و زۆرانبازی. وڵاتەکە لەلایەن [[لێژنەی ئۆڵۆمپیادی نیشتمانیی ئەلبانیا]]وە لە ساڵی ١٩٧٢ەوە نوێنەرایەتی دەکرێت. نەتەوەکە بەشداریی لە [[یارییەکانی دەریای ناوین]]دا کردووە لە یارییەکانی ساڵی [[یارییەکانی دەریای ناوینی ١٩٨٧|١٩٨٧]]ەوە لە سووریا. وەرزشوانانی ئەلبانی کۆی گشتی ٤٣ مەدالیایان (٨ زێڕ، ١٧ زیو و ١٨ بڕۆنز) بەدەستھێناوە لە نێوان ساڵانی [[یارییەکانی دەریای ناوینی ١٩٨٧|١٩٨٧]] بۆ [[یارییەکانی دەریای ناوینی ٢٠١٣|٢٠١٣]]. وەرزشە باوەکان لە ئەلبانیا بریتین لە [[تۆپی پێ لە ئەلبانیا|تۆپی پێ]]، بەرزکردنەوەی قورسایی، [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی باسکەی ئەلبانیا|باسکە]]، بالە، تێنس، مەلەوانی، [[ڕەگبی]] و لەشجوانی. تۆپی پێ بە جیاوازییەکی زۆرەوە باوترین وەرزشە لە ئەلبانیا. لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەلبانیا]] ({{langx|sq|Federata Shqiptare e Futbollit}}, F.SH.F.)ەوە سەرپەرشتی دەکرێت، کە ئەندامییەتی لە [[فیفا]] و [[یوفا]] ھەیە. [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ئەلبانیا]]، کە لە ساڵی ٢٠١٧دا لە ڕیزبەندی ٥١ەمینی [[ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا|جیھان]]دا بوو (بەرزترین ڕیزبەندیی لە ٢٢ی ئابی ٢٠١٥دا بووە کە ٢٢ەمین بووە)، براوەی [[جامی باڵکان لە ساڵی ١٩٤٦]] و [[پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ڕۆتمانز ٢٠٠٠|پاڵەوانێتیی نێونەتەوەییی ڕۆتمانزی ماڵتا لە ساڵی ٢٠٠٠]]ە، بەڵام پێشتر لە ھیچ پاڵەوانێتییەکی گەورەی [[یوفا]] یان [[فیفا]]دا بەشداریی نەکردبوو، تا [[یۆرۆی ٢٠١٦ی یوفا]]، کە یەکەم دەرکەوتنی ئەلبانیا بوو لە پاڵەوانێتیی کیشوەری و لە پاڵەوانێتییەکی گەورەی تۆپی پێی پیاواندا. ئەلبانیا یەکەم گۆڵی خۆی لە پاڵەوانێتییەکی گەورەدا تۆمار کرد و یەکەم بردنەوەی لە پاڵەوانێتیی ئەورووپادا بەدەستھێنا کاتێک لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦دا لە یارییەکی [[یۆرۆی ٢٠١٦ی یوفا]] بە ئەنجامی ١–٠ لە [[ھەڵبژاردەی نیشتمانیی تۆپی پێی ڕۆمانیا|ڕۆمانیا]]ی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/19/albania-vs-romania-euro-2016---live/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/football/2016/06/19/albania-vs-romania-euro-2016---live/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=Euro 2016: Albania 0–1 Romania – Armando Sadiku scores the only goal to seal his country's first ever win at a major competition|ئیش=The Daily Telegraph |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|دوایین١=Amofa|یەکەم١=Richard}}{{cbignore}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/sport/football/match-reports/romania-0-1-albania-armando-8233364|سەردێڕ=Romania 0–1 Albania – Sadiku scores landmark goal to provide last 16 hope |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=Daily Mirror |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> سەرکەوتووترین یانەکانی تۆپی پێ بریتین لە [[یانەی سکێندەربێو کۆرچە|سکێندەربێو]]، [[یانەی تیرانا]]، [[یانەی دینامۆ تیرانا|دینامۆ تیرانا]]، [[یانەی پارتیزانی تیرانا|پارتیزانی]] و [[یانەی ڤلازنیا شکۆدەر|ڤلازنیا]]. بەرزکردنەوەی قورسایی یەکێکە لە سەرکەوتووترین وەرزشە تاکەکەسییەکان بۆ ئەلبانییەکان، و تیمی نیشتمانی چەندین مەدالیای لە [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەورووپا]] و کێبڕکێ نێونەتەوەیییەکانی تردا بەدەستھێناوە. یاریزانانی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەلبانی کۆی گشتی ١٦ مەدالیایان لە [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەورووپا|پاڵەوانێتییەکانی ئەورووپا]] بەدەستھێناوە کە یەکێکیان زێڕ، حەوت زیو و ھەشت بڕۆنز بوون. لە [[پاڵەوانێتییەکانی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان]]، تیمی بەرزکردنەوەی قورساییی ئەلبانیا لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ١٩٧٢|١٩٧٢]] مەدالیایەکی زێڕ، لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ٢٠٠٢|٢٠٠٢]] زیوێک، و لە ساڵی [[پاڵەوانێتیی بەرزکردنەوەی قورساییی جیھان ٢٠١١|٢٠١١]] مەدالیایەکی بڕۆنزی بەدەستھێناوە. == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{reflist}} === سەرچاوەکان === {{سەرچاوەکان}} {{Refbegin|30em|indent=yes}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blumi |یەکەم=Isa |بڵاوکەرەوە=[[Palgrave Macmillan]] |ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١١|سەردێڕ=Reinstating the Ottomans: Alternative Balkan Modernities, 1800{{spaced ndash}}1912 |ژپنک=٩٧٨-٠-٢٣٠-١١٩٠٨-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=ca3IAAAAQBAJ&pg=PA19 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230923161456/https://books.google.de/books?id=ca3IAAAAQBAJ&pg=PA19&redir_esc=y |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hodgkinson|یەکەم=Harry|سەردێڕ=Scanderbeg: From Ottoman Captive to Albanian Hero |ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=I.B. Tauris|ژپنک=١-٨٥٠٤٣-٩٤١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stipčević |یەکەم=Aleksandar |بڵاوکەرەوە=Noyes Press |سەردێڕ=The Illyrians: History and Culture |ساڵ=١٩٧٧|زنجیرە=History and Culture Series |ژپنک=٠٨١٥٥٥٠٥٢٩|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525033344/https://books.google.com/books?id=NLcWAQAAIAAJ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|بڵاوکەرەوە=United Nations Economic Commission for Europe (UNECE) |سەردێڕ=Country Profiles on Urban Development, Housing and Land Management: Albania |ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ژپنک=٩٧٨-٩٢-١-٠٠٣٠٤٩٦|ناونیشان=https://unece.org/info/publications/pub/391437 |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240816085952/https://unece.org/info/publications/pub/391437 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٤|زمان=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|UNECE Country Profile|2024}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2011: Rezultatet Kryesore{{spaced ndash}}Albania Population and Housing Census 2011: Main Results |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/3058/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200826201945/https://www.instat.gov.al/media/3058/main_results__population_and_housing_census_2011.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en |ڕێکەوت=٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|2011 Albanian census|2012}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Population and population dynamics in Albania. New demographic horizons? |ناونیشان=https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/wphc/Albania/03-analysis.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240918124559/https://unstats.un.org/unsd/demographic/sources/census/wphc/Albania/03-analysis.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |ڕێکەوت=٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|Population Dynamics|2014}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Migracioni në Shqipëri, 2014 |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/3078/migracioni_ne_shqiperi.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240914105719/https://www.instat.gov.al/media/3078/migracioni_ne_shqiperi.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Tirana |زمان=sq |ڕێکەوت=٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|Internal Migration Albania|2014}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=World Bank |سەردێڕ=Cities in Europe and Central Asia : Albania |ناونیشان=https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/338011511933862442/cities-in-europe-and-central-asia-albania |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240913120340/https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/338011511933862442/cities-in-europe-and-central-asia-albania |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|شوێن=Washington, D.C. |زمان=en |ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|CIEACA: Albania|2017}}}} * {{بیرخستنەوەی وێب|بڵاوکەرەوە=Instituti i Statistikës (INSTAT) |سەردێڕ=Censi i Popullsisë dhe Banesave në Shqipëri 2023: Rezultatet Kryesore{{spaced ndash}}Albania Population and Housing Census 2023: Main Results |ناونیشان=https://www.instat.gov.al/media/13626/cens-2023-census-botim.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240814174433/https://www.instat.gov.al/media/13626/cens-2023-census-botim.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ref={{harvid|2023 Albanian census|2024}}}} {{Refend}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{Refbegin}} * ''History of the Party of Labor of Albania''. Tirana: Institute of Marxist–Leninist Studies, 1971. 691 p. * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Abrahams |یەکەم١=Fred |ڕێکەوت=٢٠١٥|سەردێڕ=Modern Albania: From Dictatorship to Democracy in Europe |بڵاوکەرەوە=NYU Press |پەڕە=٣٨٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٤٧-٠٥١١-٧}} {{Refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == <!--======================== {{No more links}} ============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | | is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | ======================== {{No more links}} ============================--> * [https://albania.al/ albania.al] {{in lang|en}} * [https://president.al/ president.al] {{in lang|sq}} * [https://kryeministria.al/ kryeministria.al] {{in lang|sq}} * [https://parlament.al/ parlament.al] {{in lang|sq}} * {{Wikiatlas|Albania}} * {{Cite CIA World Factbook|country=Albania}} {{Albania topics}} {{Navboxes |title=Related articles |list= {{Balkan countries}} {{Countries and territories of the Mediterranean Sea}} {{Countries of Europe}} {{Council of Europe}} {{European Union candidates}} {{Organization of the Black Sea Economic Cooperation}} {{La Francophonie|state=collapsed}} {{Organisation of Islamic Cooperation|state=collapsed}}}} {{Sister bar|auto=1|voy=Albania|b=Wikijunior:Countries A-Z/Albania}} {{Authority control}} {{Coord|41|N|20|E|type:country_region:AL|name=Albania|display=title}} <!-- Please leave the empty space as per [[WP:EPONYMOUS]]. --> {{تووڵی دەروازە|ئەلبانیا|ئەورووپا|سیاسەت|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Albania}} [[پۆل:ئەلبانیا| ]] [[پۆل:ئەو وڵات و ناوچانەی ئەلبانی تێیاندا زمانێکی فەرمییە]] [[پۆل:وڵاتان لە باڵکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ئەنجومەنی ئەورووپا]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی فرانکۆفۆنی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی یەکێتیی دەریای ناوین]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:ویلایەت و ناوچە دامەزراوەکانی ١٩١٢]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ڕێکخراوەی ھاوکاریی ئیسلامی]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩١٢]] 225edcwm5ezkzd6s0thqzdd66v958za 0 1961 1674022 1672274 2026-09-24T07:40:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، وزە-کۆلکە) 1674022 wikitext text/x-wiki {{زانست}} '''فیزیک''' یان '''فیزیا''' ({{بە ئینگلیزی|Physics}}) [[زانستی سروشتی|زانستێکی سروشتییە]]؛ بریتییە لە تاوتوێکردنی [[ماددە]] و [[جووڵە]]ی ماددە لە [[بۆشایی|بۆشاییدا]] و ھەموو ئەو شتانەی لەوانەوە دەگیردرێن، وەکوو [[وزە]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]]. بەرینتر، [[شیکاری|شیکارییەکی]] گشتیی [[سروشت|سروشتە]] بە مەبەستی تێگەیشتن لە چۆنیەتیی ئاکاری [[جیھان]] و [[گەردوون]]. لە ڕابردووی دوورەوە ھەتا ئێستە فیزیک پەیوەندییەکی زۆری لەگەڵ زانستەکانی [[ماتماتیک|بیرکاری]] و [[کیمیا]] ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Online Etymology Dictionary|ناونیشان=http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161224191507/http://www.etymonline.com/index.php?term=physics&allowed_in_frame=0|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, φυ^σικός|ناونیشان=http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:entry=fusiko/s|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.perseus.tufts.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Physics - Wikipedia|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/Physics#CITEREFHolzner2006|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=en.wikipedia.org|زمان=en}}</ref> فیزیک یەکێکە لە نوێترین و گشتگیرترین زانستە سروشتییەکان، و لەوانەیە بتوانین [[ئەستێرەناسی]] بە یەکێک لە کۆنترین لقەکانی دابنێین. بەڵگە ھەیە کە ئاماژە بەوە دەکەن ھەزاران ساڵ پێش لەدایکبوونی مەسیح، گەلانی وەک [[سۆمەرییەکان]] و ھەروەھا گەلانی [[میسری کۆن]] و ناوچەکانی دەوروبەری [[سیند]]، لێکۆڵینەوەیان لە جوڵەی [[خۆر]]، [[مانگ]] و [[ئەستێرە]]کان کردووە و پێشبینینیان لەبارەی ئەو جوڵانەوە ھەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فیزیک چیست؟ فیزیکدان کیست ؟|ناونیشان=https://hexist.ir/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%9F/|وێبگە=هگزیست|تاریخ=2023-07-06|سەردان=2023-07-29|زمان=fa-IR|ناو=کوروش|ناوی بنەماڵەیی=کریمی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231130101928/https://hexist.ir/%D9%81%DB%8C%D8%B2%DB%8C%DA%A9-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D8%9F/|url-status=dead}}</ref> لە ماوەی دوو ھەزار ساڵی ڕابردوودا، فیزیک، [[کیمیا]]، [[ژینناسی]] و ھەندێک بەشی دیاریکراوی ماتماتیک وەک بەشێک لە [[فەلسەفەی سروشتی]] و لە چوارچێوەی ئەو زانستەدا لێکۆڵینەوەیان لێ دەکرا. بەڵام دوای [[شۆڕشی زانستی]] لە سەدەی حەڤدەھەمدا، ھەر یەک لەم بوارانە بە ھەوڵ و توێژینەوەی سەربەخۆی زانایان، کەم کەم وەک بوارێکی سەربەخۆ و جیاوازی زانست ناسێنران. == وشەڕەتناسی == وشەی فیزیا وشەیەکی [[زمانی یۆنانی|یۆنانی]] کۆنە (فیزیک) بە مانای سروشت دێت. ئەم زانستە لە زمان و نەتەوە جیاوازەکەن بە جیاواز بەکارھاتووە، بۆ نموونە: * بە ئینگلیزی (فیزیکس)، * بە عەرەبی (فیزیاء)، * بە ئیتاڵی و ئازەربایجان و ئۆزبەی و بولگاری و ئەرمەنی (فیزیکا)، * بە کوردی سۆرانی (فیزیا)، * بە کوردی کرمانجی سەروو و ئەڵمانی و فارسیی (فیزیک)، * بە ئیسپانی و پۆرتۆغالی و ڕوسی (فیسیکا)، * بە ئۆردو (طبیعیات)، * بە یۆنانی (ھیفیسیی)، * بە ھیندی (پادیگلیگان)، * بە چینی (ھوڤی)، * بە فەڕەنسی (لافیزیک)، * بە ژاپۆنی (فتری)، * بە سەواحلی (فیزییا)، * بە نێپاڵی (ھەوتیتی)، * بەۆری (وولیا)، * بە ڤیەتنامی (ڤەتلی)، * … ھتد. == مێژوو == === فیزیکی کۆن === فیزیکی کۆن یا کلاسیک بە گشت ئەو تیۆرییانە دەگوترێت کە لە چەند یاسایەکی نەگۆڕی بنچینەیی پێک ھاتوون، وەک [[میکانیکی کلاسیک]]، [[تێرمۆدینامیک|داینامیکە گەرمی]]، تیۆریی [[کارۆموگناتیسی]]، و … ھتد. لەم جۆرە فیزیکەدا بە ھەبوونی چەند زانیارییەک لەسەر دۆخی ھەنووکەیی و مێژووی پڕۆسەکە، دەشێت داھاتووی پڕۆسەکە بە تەواوی بدۆزرێتەوە. بۆ نموونە گەر کەسێک زانیاری ھەبێت لەسەر خێراییی تەنێک، دەتوانرێت بە سوود وەرگرتن لە ھاوکێشەکانی [[کاینێماتیک]] بزانرێت دوای کاتێکی دیاریکراو لە داھاتوودا دەگات بە کوێ. == بوارەکانی زانستی فیزیک == * [[میکانیکی کلاسیک]]ی: جووڵە و ھۆکارەکانی، کەوتنە خوارەوەی سەربەستی تەنەکان، [[لێکخشاندن|ھێزی لێکخشاندن]]، کێش، تەنە خولخۆرکان. * [[داینەمیکی گەرمی]]: گەرمی و [[پلەی گەرمی]]، شلبوونەوە و بەستن، [[مۆتۆر|بزوێنەرەکان]]. * لەرینەوەی دیاردە شەپۆلییەکان: جۆرە تایبەتییەکانی جووڵەی بەپات، سپرینگ، پەندۆڵ، دەنگ. * [[بیناییەکان]]: [[ڕووناکی]]، [[ئاوێنە|ئاوێنەکان]]، [[لێنز|ھاوێنەکان]]، ڕانگ. * [[کارۆموگناتیسی]]: [[کارەبا]]، [[موگناتیس]]، [[بارگەی کارەبایی|بارگەی کارەبا]]، سووڕەکانی کارەبا، موگناتیسی ھەمیشەیی، [[موگناتیسی کارەبایی]]. * ڕێژەیی: تەنۆلکە کوڵاوەکان بە ھەر خێراییەک، بەریەک کەوتنی تەنۆلکەکان. * [[مێکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]]: ڕەوشتی تەنۆلکە وردیلەکان، پێکھاتەی گەردیلە. * [[فیزیکی دۆخی ڕەق]]: باس لە گشت تایبەتمەندییەکانی ماددەی ڕەق دەکات، وەک: گەرمی، [[کارەبایی]]، [[موگناتیسی]] و ھتد. * [[فیزیکی ناوکی]]: باس لە ناوکە گەردیلە دەکات. == پێڕستی ئەو کەسانەی کە وەرگری خەڵاتی نۆبڵن لە فیزیادا == [https://web.archive.org/web/20110818083703/http://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%84%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%88_%DA%A9%DB%95%D8%B3%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C_%DA%A9%DB%95_%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%D8%B1%DB%8C_%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%86%DB%86%D8%A8%DA%B5%D9%86 پێڕستەکە ببینە لێرەوە] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Physics|فیزیک}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست|گەردوون|وزە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} [[پۆل:زانستە سروشتییەکان]] [[پۆل:فیزیک|فیزیک]] [[پۆل:زانست]] h3gwmxg9x7q9jo63rqc2hq91tlmsb16 0 2572 1673943 1511276 2026-09-24T04:37:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673943 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} == پێشەکی == [[پەڕگە:Fortran.png|چەپ|وێنۆک|242px|وێنەیەک]] ناوی [[FORTRAN]] لە FORmula TRANslationــەوە ھاتووە ئەم زمانە سەرەتا لە ساڵی [[١٩٥٠]] دروست کرا لە لایەن کۆمپانیای [[IBM]]ـەوە بۆ مەبەستی [[زانستی]] و داوانامەی [[ئەندازیاری]] وە بوواری [[ماتماتیکی]] . کە ئێستا یەکێکە لەو زمانانەی کە زۆرترتین بەکارھێنەری ھەیە لە جیھاندا [[FORTRAN]] یەکەم زمانی پرۆگرامکردنی ئاست بەرز بوو کە دەرکەوت لە کاتی خۆیدا یەکەم وەشانی لە ساڵی [[١٩٥٤]] دەرکەوت ھەر لەلایەن کۆمپانیای [[IBM]]ـەوە وە چەند وەشانی دیکەی بە دووای خۆیدا دەرکرد کە بریتی بوون لە [[FORTRAN ٥٤]] ، [[FORTRAN ٦٦]] ، [[FORTRAN ٧٧]] ، [[FORTRAN ٩٠]]،[[FORTRAN ٩٥]] ، [[FORTRAN ٢٠٠٣]] ئەم زمانە بەکاردەھێنرێت لە زۆر زانکۆدا بە تایبەتی لە [[کۆلێژی زانست]]+زانستەکان وە [[کۆلێژی ئەندازیاری]] ئەم پرۆگرامە یارمەتیت دەدات لە دروست کردنی پرۆگرامێک بۆ دۆزینەوەی ڕووبەر یان شیکارکردنی [[نەخشەی ماتماتیکی]] . وە کاتێک کاتێک ئەو خوێندکارانەی ئەم پرۆگرامە دەخوێنن پێویستیان بە بەرنامەی [http://www.google.com/search?q=fotran+power+station&ie=utf-8&oe=utf-8&aq=t&rls=org.mozilla:en-US:official&client=firefox-a fortran power station]ــە بۆ جێ بەجێ کردنی داوانامەکان . === چۆنیەتی execute کردنی کۆدەکان === پرۆگرامەکەت کۆتای ھات دووای ئەوە لە بەرنامەی MICROSOFT DEVELOPER STUDIO دەچیتە سەر MENUBARــی بەرنامە: <pre> BUILD > COMPILE </pre> دووای ئەوە لە بەشی خوارەوە ئەگەر ERRORـی دا چاکی کە ئەگەر نەبوو باشتر. ئینجا بە ھەمان کاری پێشوو ئەمجارە بچۆ سەر : <pre> BUILD PHYSICS_DEPT </pre> دووای ئەمە بچۆ جێبەجیکردنی کارەکەت ئەویش بە چوونە سەر : <pre> EXECUTE PHYSICS_DEPT </pre> === نموونەیەک لە بەکارھێنانی Fortran === <pre> program average ! Read in some numbers and take the average ! As written, if there are no data points, an average of zero is returned ! While this may not be desired behavior, it keeps this example simple implicit none integer :: number_of_points real, dimension(:), allocatable :: points real :: average_points=0., positive_average=0., negative_average=0. write (*,*) "Input number of points to average:" read (*,*) number_of_points allocate (points(number_of_points)) write (*,*) "Enter the points to average:" read (*,*) points ! Take the average by summing points and dividing by number_of_points if (number_of_points > 0) average_points = sum(points)/number_of_points ! Now form average over positive and negative points only if (count(points > 0.) > 0) positive_average = sum(points, points > 0.) & /count(points > 0.) if (count(points < 0.) > 0) negative_average = sum(points, points < 0.) & /count(points < 0.) deallocate (points) ! Print result to terminal write (*,'(''Average = '', 1g12.4)') average_points write (*,'(''Average of positive points = '', 1g12.4)') positive_average write (*,'(''Average of negative points = '', 1g12.4)') negative_average end program average </pre> دەتوانی ئەم کۆدانە لە بەرنامەی جێبەجێکردنەکەی دایبنێی و ئەنجامەکەی ببینی. یان ئەم نموونە سادەیە : <pre> !FORTRAN !THIS PROGRAM TO CALCULATE C OR FYSAR PROGRAM PHYSICS_DEPT READ*, w,y,z c=w*y*z print*,c END PROGRAM PHYSICS_DEPT </pre> == بە سوود وەرگرتن لە == [https://web.archive.org/web/20170914181311/https://en.wikipedia.org/wiki/Fortran ویکی ئینگلیزی] {{پۆلی کۆمنز|Fortran}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جاڤا|زانستی کۆمپیوتەر}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زمانە بەرنامەسازییە ئاستبەرزەکان]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٥٧]] dkja898nly5b5nkgcsjkdotulz4appo 0 3494 1673606 1539695 2026-09-23T16:20:03Z ~2026-51286-74 79297 /* */ 1673606 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ھیوا ساعدی نووسەر و''' ھۆنراوەنووسێکی '''کورد'''ە. لە ساڵی‌ [[١٩٨٣]] لە شاری‌ [[سنە|ھەولێر]] لەدایکبووە. بە زاراوەی سۆرانی دەنوسی، ئێستا لە باشووری [[کوردستان]] لە [[ھەولێر]] دەژیت. https://hiwaseid.blogspot.com/ ==نیو تەمەن == -١- بۆ ئەوەی دەڵێ ژیان لەسەر کەس ناوەستێت: ئەوکاتەی مێژو چەق دەبەستێ لەسەر قارەمانێک وەستاوە! -٢- هەندێک لەدایکبون هەیە بەستراوەتەوە بە ڕزگاربونی هەزاران قوربانی، هەندێک مردنیش یەکسانە بە لەناوچونی هەزاران جەلاد، قارەمانیش کەسێکە سەرەتا دەمرێ، ئینجا لەدایک دەبێت! -٣- مێژوگۆڕین خولاندنەوەی نیوەبازنەیەکی ئاگرینە لە تاریکییەوە نەمری خەڵاتە بۆ ئەو قارەمانەی لە جوانترین تەمەنی لاوەتی زو پیر و هیچ خۆشییەک لەخۆی نەبینێت شایەت ئەو مردوەیە ئاگری لە چارەنوسێکی وەها بەردا! هیوا سەعید [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] daomhfalxg6igp7kmteyzgcn9ekzqip 1673607 1673606 2026-09-23T16:26:28Z ~2026-51286-74 79297 /* */ 1673607 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ھیوا ساعدی نووسەر و''' ھۆنراوەنووسێکی '''کورد'''ە. لە ساڵی‌ [[١٩٨٣]] لە شاری‌ [[سنە|ھەولێر]] لەدایکبووە. بە زاراوەی سۆرانی دەنوسی، ئێستا لە باشووری [[کوردستان]] لە [[ھەولێر]] دەژیت. ==نیو تەمەن == -١- بۆ ئەوەی دەڵێ ژیان لەسەر کەس ناوەستێت: ئەوکاتەی مێژو چەق دەبەستێ لەسەر قارەمانێک وەستاوە! -٢- هەندێک لەدایکبون هەیە بەستراوەتەوە بە ڕزگاربونی هەزاران قوربانی، هەندێک مردنیش یەکسانە بە لەناوچونی هەزاران جەلاد، قارەمانیش کەسێکە سەرەتا دەمرێ، ئینجا لەدایک دەبێت! -٣- مێژوگۆڕین خولاندنەوەی نیوەبازنەیەکی ئاگرینە لە تاریکییەوە نەمری خەڵاتە بۆ ئەو قارەمانەی لە جوانترین تەمەنی لاوەتی زو پیر و هیچ خۆشییەک لەخۆی نەبینێت شایەت ئەو مردوەیە ئاگری لە چارەنوسێکی وەها بەردا! هیوا سەعید [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] m2iu835el5w56kaw5w10xuenk62wxvv 1673746 1673607 2026-09-23T20:14:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673746 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''ھیوا ساعدی نووسەر و''' ھۆنراوەنووسێکی '''کورد'''ە. لە ساڵی‌ [[١٩٨٣]] لە شاری‌ [[سنە|ھەولێر]] لەدایکبووە. بە زاراوەی سۆرانی دەنوسی، ئێستا لە باشووری [[کوردستان]] لە [[ھەولێر]] دەژیت. ==نیو تەمەن == -١- بۆ ئەوەی دەڵێ ژیان لەسەر کەس ناوەستێت: ئەوکاتەی مێژو چەق دەبەستێ لەسەر قارەمانێک وەستاوە! -٢- هەندێک لەدایکبون هەیە بەستراوەتەوە بە ڕزگاربونی هەزاران قوربانی، هەندێک مردنیش یەکسانە بە لەناوچونی هەزاران جەلاد، قارەمانیش کەسێکە سەرەتا دەمرێ، ئینجا لەدایک دەبێت! -٣- مێژوگۆڕین خولاندنەوەی نیوەبازنەیەکی ئاگرینە لە تاریکییەوە نەمری خەڵاتە بۆ ئەو قارەمانەی لە جوانترین تەمەنی لاوەتی زو پیر و هیچ خۆشییەک لەخۆی نەبینێت شایەت ئەو مردوەیە ئاگری لە چارەنوسێکی وەها بەردا! هیوا سەعید [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] 592bc7veiunn3y4z36ibkmus6dqeuv4 0 3684 1673609 1661164 2026-09-23T16:32:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1673609 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''فریدریش ئێنگڵس''' ({{بە ئەڵمانی|Friedrich Engels}}) (٢٨ی تشرینی دووەمی ١٨٢٠ – ٥ی ئابی ١٨٩٥) [[فەیلەسووف]]، ئابوورناس، مێژووناس، و سیاسەتوانێکی ئەڵمانی بوو. ھاوڕێی [[کارڵ مارکس]] بوو، لەگەڵ مارکس [[مانیفێستی کۆمۆنیست]]یان نووسی. ئێنگڵس پێشنووسەکەی نووسی و مارکسیش ڕاڤەکەی دوایی تەواو کرد. لە ساڵی ١٨٤٥ کتێبێکی بڵاوکردەوە لەسەر بارودۆخی کرێکارانی ئینگڵتەرا، و لەگەڵ ھاوڕێکەی کارڵ مارکس کتێبی [[سەرمایە (کتێب)|سەرمایە]]یان چاپ کرد. ئێنگڵس دوای مردنی مارکس سەختترین ئەرکی پێ سپێردرا، دەبوایە یاداشتەکان و تەواوی پێشنووسە قەبەکانی بەشی ٢.٢ی سەرمایەی مارکس تەواو بکا. بەشی سێیەمی ئەو کارە دە ساڵی خایاند. == ژیان == لە بارمن، لە ئەڵمانیا لە خێزانێکی بە ڕەسەن جوولەکە، لە ساڵی ١٨٢٠ لەدایک بوو. کوڕی کارخانەدارێکی قوماشسازی دەوڵەمەندی شاری بێرمان بوو. سەردەمی ئەو سەردەمێکی ئاڵۆزی کۆمەڵایەتی و ئابووری بوو، کە بووە بزوێنەرەی بیروباوەڕی تازە، زانست، تیۆری و ئیسمەکان، بەر لەوەی چاوی بە بەڕێوەبەری ڕۆژنامەی ڕادیکاڵی "Neue Rheinsche" واتە «خاخامی کۆمنیستان» [[مۆسێز ھێس]] (Moses Hess) بکەوێت، ھێگلیستێکی لاو بوو. ئێنگڵس لە ساڵانی ١٨٤٢-١٨٤٤ لە [[مانچستەر]] دەژیا، ئەو شوێنەی کە باوکی کارخانەیەکی لێ ھەبوو. ھەر لەوێش بوو بناغەی بیری ئابوورە کۆمنیستییەکەی درێژەدا. لە مانچستەر بوو ئەو کە بۆچوونەی بۆ ھات کە فاکتۆرە ئابوورییەکان لە مێژوودا چەندە گرینگن و ھەر ئەوەش بناغەی جیھانبینیی ئەوی پێک ھێناوە. == کارەکان == یەکێک لە نووسراوە بەناوبانگەکانی ئێنگڵس کتێبی «[[بنچینەی خێزان، موڵکایەتی تایبەت و دەوڵەت]]»ە، ١٨٨٤. == سەرچاوەکان == *[https://web.archive.org/web/20160305134734/http://nusin.net/dang/archives/1613 ماڵپەڕی نووسین] {{کارڵ مارکس}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ژیاننامە|زانست|فەلسەفە|سیاسەت|سۆشیالیزم|ئابووری|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Engels}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ئابوورزانانی ئاڵمانی]] [[پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئینگلیز]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:کۆمۆنیستە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٠]] [[پۆل:بێدینەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:نووسەرانی ئاڵمانیی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئینگلستان]] [[پۆل:کارڵ مارکس]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئابووریزانی]] [[پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:بیردۆزە مارکسییەکان]] [[پۆل:تیۆرییەکانی مێژوو]] [[پۆل:پیاوە فێمینیستەکان]] rh5hftr85x6b5nlfq7pcbdjrukrkgui 0 3827 1673685 1276061 2026-09-23T17:48:49Z ~2026-51262-41 79299 /* */ 1673685 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{Databox}} '''گۆڕەپانەکانی زانست''' پۆلەکانی فرەوان ناسراو و بە شێوەی بەربڵاو دانپێنراوی شارەزایی لە [[زانست]]دان کە ھەر کامەیان کۆمەڵە زاراوەکانی تایبەتیی خۆیان ھەیە. ھەر گۆڕەپانێک یان ھەر لقێک لە زانست لەلایەن ژمارەیەک [[گۆڤاری زانستی]]یەوە نوێنەرایەتی دەکرێت کە ئەنجامی [[کۆڵینەوە]]کان لەو لقە یان ئەو گۆڕەپانە بڵاودەکەنەوە. == زانستە سروشتییەکان == {{سەرەکی|زانستی سروشتی}} === [[زانستە فیزیکییەکان]] === ==== [[کیمیا]] ==== {{ستوون-دەستپێک}} {{ستوون-شکەست}} * [[Analytical chemistry]] * [[Biochemistry]] * [[Computational chemistry]] * [[Electrochemistry]] {{ستوون-شکەست}} * [[Geochemistry]] * [[Inorganic chemistry]] * [[Materials science]] * [[Medicinal chemistry]] {{ستوون-شکەست}} * [[Organic chemistry]] * [[Polymer chemistry]] * [[Physical chemistry]] * [[Quantum chemistry]] {{ستوون-شکەست}} * [[Spectroscopy]] * [[Stereochemistry]] * [[کیمیای گەرمی]] * [[داینامیکە گەرمی]] {{ستوون-شکەست}} {{ستوون-کۆتایی}} == زانستە شێوەیییەکان == {{سەرەکی|زانستی شێوەیی}} == زانستە کۆمەڵایەتییەکان == {{سەرەکی|زانستە کۆمەڵایەتییەکان}} == زانستە بەرکاربراوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Scientific disciplines}} {{تووڵی دەروازە|زانست}} [[پۆل:زانست]] [[پۆل:لقەکانی زانست]] s7s22jyz6jb2v5yy383cgrdr8jmxb6e 0 3851 1673767 1673158 2026-09-23T20:21:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673767 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[کۆمەڵەی ژێدەرکراوەی کورد]] (کۆسک) '''Kurds Open Source Community''' – KOSC کۆمەڵەیەکی [[خۆبەخش]]ە گرنگی ئەدات بە بواری [[ژێدەرکراوە]]‌ بە [[زمانی کوردی]]. لەڕێگەی ماڵپەرەکەیانە ھەوڵ دەدەن ھۆشیاریی بدرێت لەسەر گرنگی [[ژێدەرکراوە]] و پرۆژەکانی. ساڵی ١٩٩٩ دامەزراوە. == ئامانجەکان کۆسک == # داخوازی [[بەکارھێنان]]ی [[ژێدەرکراوە]] بۆ ھەموو دەزگا و دامەزراوە حکومیی و تایبەتییەکان. # داخوازی [[پشتیوانی]] کردنی پرۆژەکانی [[ژێدەرکراوە]] بۆ کورد و، وتووێژکردن لەسەریان. # ھەمائاھەنگی کردنی دامەزراوە و ڕێکخراوەکانی تر کە ھاومەبستن لەم بوارەدا. دروستکردنی پردێکی پەیوەندی لەگەڵ دامەزراوە و ڕێکخراوەکانی ئەم بوارە بۆ بەشداریکردنی [[کورد]] و چەسپاندنی [[زمانی کوردی]]. # شیکردنەوەی [[نەرمەکاڵا خۆڕاییەکان]] free software و [[ژێدەرکراوە]]کان opensource بە [[زمانی کوردی]]. # بەستنی کۆڕ و کۆبوونەوەی ڕێکخراو بۆ ناساندنی پرۆژەکانی ژێدەرکراوە و ڕاژەیان لە زمانی کوردیدا. # پێدانی زانیاریی لەسەر بایەخ و کردەکانی [[ژێدەرکراوە]] بۆ کورد. # ھاوکاریی کردن و پەرەپێدانی [[نەرمەکاڵا]] سەربەستەکان و دروستکردنی [[پرد]]ی پەیوەندی لەگەڵ ھاوبیران لەم بوارەدا. # ھەستان بە[[وەڵام]]دانەوەی پرسی [[بەکاربردنی ژێدەرکراوە]] بۆ تاکی [[کورد]]. == ماڵپەری سەرەکی == لەسەر وێبگەی کۆسک ھەموو کار و چالاکیی و ھەواڵەکانی ئەم دەستەیە بڵاوکراونەتەوە [https://web.archive.org/web/20130606003717/http://kosc.org/ کۆسک KOSC] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} mykksr85jca5qe5azqfijo1x30hccw0 0 4482 1673689 1611664 2026-09-23T17:52:15Z Ironman 8764 79245 /* */ 1673689 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = کورمانجی |nativename=کورمانجی، کرمانجی |states={{ئاڵا|تورکیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|سووریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئەرمەنستان}} |region =[[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |speakers= ٢٣ ملیۆن{{ژێدەر}} |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانەکانی ھیندوئێرانی|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانەکانی ئێرانی|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |fam6=[[زمانی کوردی|کوردی]] |iso3=kmr |map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 =زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکڵاو}} {{col-end}} }} '''کوردیی باکووری''' یان '''کورمانجی''' یەکێکە لە شێوەزارە سەرەکییەکانی [[زمانی کوردی]] کە ٦٠٪ی ئاخێوەران پێکدەھێنێت.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> زۆرترین ئاخێوەری ھەیە لەناو ھەموو زارە کوردییەکان، لە ھەر چوار پارچەی [[کوردستان]] دەئاخێورێت، لە [[باشووری کوردستان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] و [[شنگال]]، و لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە [[قامیشلۆ]] و [[حەسیچە]] و [[دێرک، سووریا|دێرک]] و [[عاموودێ]] و [[کۆبانی]] و [[عەفرین]]، لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یش لە [[خۆی]] و [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] و [[بوژنۆرد]] دەئاخێورێت. == ئاخێوەران == === باکووری کوردستان === زۆربەی کوردانی [[باکووری کوردستان]] بە کورمانجی دەدوێن. بە زۆری لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] و [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێن و ئەوانی دیکەش لە ناوچەکانی تری [[تورکیا]]. === ڕۆژاوای کوردستان === ھەموو کوردانی ڕۆژاوای کوردستان کە لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریا]] نیشتەجێن بە کورمانجی دەدوێن. === باشووری کوردستان === لە [[باشووری کوردستان]] لە زۆر شوێن قسەی پێ دەکرێت، بەڵام بە تایبەتی لە پارێزگاکانی [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] و [[پارێزگای مووسڵ|نەینەوا]] قسەی پێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://previous.cabinet.gov.krd/p/page.aspx?l=12&p=215 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212201151/http://previous.cabinet.gov.krd/p/page.aspx%3Fl%3D12%26p%3D215 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕۆژھەڵاتی کوردستان === لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە شارەکانی [[ورمێ]]، [[سلیڤانا]]، [[سێرۆ]]، [[ماکۆ]]، [[سەڵماس]]، [[بوژنۆرد]]، [[قۆچان]] و شارەکانی دیکەی پارێزگاکانی [[پارێزگای ورمێ|ورمێ]] و [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خۆراسانی باکوور]] و ھەندێکیش لە پارێزگای [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خۆراسانی ڕەزەوی]]. == مێژوو == === کرمانجیی پێش مۆدێرن === ھەرچەندە کورد لە پێش سەردەمی ئیسلامدا باسیان لێوە کراوە، بەڵام ھیچ زانیارییەک لەسەر زمانی [[کوردی]] پێش سەردەمی ئیسلام لەبەر دەستدا نییە. یەکەم باس لە زمانی کوردیی کرمانجی لەلایەن نووسەری کلدانیی سەدەکانی ناوەڕاست [[ئیبن وەحشییە]] (کۆچی دوایی ٩٣٠/١) لە نامیلکەکەیدا سەبارەت بە ئەلفوبێکان ھاتووە. ڕۆژھەڵاتناس [[جۆزێف ڤۆن ھامەر-پۆرگستاڵ|جۆزێف ھامەر]] ھەروەھا بانگەشەی بوونی ئەلفوبێیەکی بۆ زمانەکە کردووە.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|pp=611–612}} کرمانجی ڕەنگە لە سەدەی ١٠ تا ١٢ھەمدا زمانێکی وێژەیی بووبێت بە پێکھێنانی زۆرێک لە [[پێڕستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان|خانەدانە کوردییەکان]] وەک [[حەسەنوویییەکان]]، [[ڕەوەندی|ڕەوەندییەکان]]، [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبییەکان]] و بەتایبەتی لەژێر دەسەڵاتی [[مەروانییەکان]] کە فەرماندەیی بووژانەوەیەکی ئابووری و کولتووریی بەرچاویان دەکرد. بەڵام، وا ڕاپۆرت کراوە کە زمانی کارگێڕی و ژیانی کولتووریی مەروانییەکان بە تەنیا عەرەبی بووە. لەژێر دەسەڵاتی ئەییووبییەکاندا، زۆرێک لە زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە کرمانجی پێگەیەکی تایبەتی بەدەستھێناوە، بەڵام دانی بەوەدا دەنێن کە بەڵگەکان کەمن بەھۆی نەبوونی بەڵگەنامەی نووسراوی کرمانجی لە دادگای ئەییووبیدا.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|pp=612–613}} یەکەم بەڵگەی نووسراوی ناسراوی کرمانجی لە بەرھەمە جوگرافییەکەی «موعجەم ئەلبولدان»ی [[یاقووت ئەلحەمەوی]]دایە کە تێیدا چەند وشەیەک لە دەقێکی تەمومژاویدا ناسراونەتەوە. یەکەم دەقی دروستی کرمانجی بریتییە لە [[نێردراوی مەسیحی|نوێژێکی نێردراوی مەسیحی]] بە [[ئەلفوبێی ئەرمەنی|ڕێنووسی ئەرمەنی]] لە نیوەی یەکەمی سەدەی ١٤ھەمەوە.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|p=613}} گرنگیپێدانێکی گەشەسەندوو بە بەکارھێنانی کرمانجی لە وێژەدا لە سەدەی ١٤ھەمەوە دەستی پێکرد، کاتێک کوردستان خاوەنی سەقامگیرییەکی [[ڕامیاری|ڕامیاری]] و بووژانەوەی ئابووریی ڕێژەیی بوو. بەڵام، تا سەدەی ١٦ھەم نەبوو کە نەریتێکی وێژەیی کرمانجی سەری ھەڵدا. لەم سەردەمەدا، [[شەرەفخانی بدلیسی]] لە [[میرنشینی بدلیس]]ەوە، نووسیویەتی کە سەرکردەیەکی دیاریکراوی [[ئاداکالێ، بایکان|قەڵای دێرزین]] زۆربەی شیعر و لێکدانەوە ئایینییەکانی خۆی بە کرمانجی نووسیوە. جگە لەوەش، لە کاتی گەشتەکانیدا بۆ [[کوردستان]]، [[ئەولیا چەلەبی]] ستایشی دامەزراوەکانی خوێندنی ناوچەکانی [[ئامێدی]] و [[ئاکرێ]]ی کردووە و لە بەرھەمەکەیدا پەخشێکی شیعری کرمانجیی شاعیرێکی ناوخۆیی وەرگرتووە. زانایانی دیار لەم قۆناغەدا کە بەرھەمەکانیان تا ئەمڕۆ ماونەتەوە، بریتین لە [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]]، [[عەلی تەرەماخی]] و [[ئەحمەدی خانی]]. بە پێچەوانەی ھاوڕێکانی، خانی بە مەبەست کاری کردووە بۆ کۆدکردنی کرمانجی وەک زمانێکی نووسراو.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|p=614–617}} کرمانجیی پێش-مۆدێرن لە سەدەی ١٩ھەمدا لەگەڵ دابەزینی میرنشینە کوردییەکان دەستی بە پاشەکشە کرد.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|pp=620–621}} == کرمانجی لە نێوان گرووپەکانی تردا == لە کۆتاییی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەردەمی عوسمانی]]دا، [[ئاشوورییەکان]] لە [[توور عەبدین]] گۆڕانیان بەسەردا ھات لە قسەکردن بە زمانی نەریتی خۆیان [[زمانی تۆرۆیۆ|تۆرۆیۆ]] بۆ کرمانجی یان [[عەرەبی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaunt |یەکەم=David |سەردێڕ=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٣٠١-٠|پەڕە=٤|زمان=en}}</ref> [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنییە]] کوردئاخێوەکانیش بوونیان ھەیە و پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] نزیکەی ١١٠ گوندی ئەرمەنیی کرمانجی-ئاخێو لە [[بێشیری]] و [[سلیڤان، دیاربەکر|سلیڤان]] ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Galip |یەکەم=Özlem Belçim |سەردێڕ=New Social Movements and the Armenian Question in Turkey: Civil Society vs |ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨٣٠٣٠٥٩٤٠٠٨|پەڕەکان=١٦١|بڵاوکەرەوە=Springer}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kévorkian |یەکەم=Raymond |سەردێڕ=The Armenian Genocide: A Complete History |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨٠٨٥٧٧٣٠٢٠٦|پەڕەکان=٣٥٥}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[کوردیی کەڵھوڕی]] * [[فەیلی]] * [[ھۆرامی]] * [[زازاکی]] * [[لەکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kurmanji language|کوردیی باکووری}} {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{زمانی کوردی}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{زمانەکانی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تورکیا|عێراق|کوردستان|زمان|زمانی کوردی|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|سووریا}} [[پۆل:شێوەزارەکانی کوردی‏]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای گێڵان]] [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی گورجستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی ئوردن]] [[پۆل:زمانەکانی کازاخستان]] [[پۆل:زمانەکانی قرغیزستان]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی تورکمانستان]] [[پۆل:زمانەکانی کوردستان]] 92cpos0k0f9vqpcqtststhrl8xptty0 1673694 1673689 2026-09-23T18:13:17Z حوسێن 42516 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1673689|1673689]] لە لایەن [[Special:Contributions/Ironman 8764|Ironman 8764]] ([[User talk:Ironman 8764|لێدوان]]) 1673694 wikitext text/x-wiki {{Infobox language |name = کورمانجی |nativename=کورمانجی، کرمانجی |states={{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|تورکیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}}{{ھن}}{{ئاڵا|سووریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئەرمەنستان}} |region =[[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] |speakers= ٢٣ ملیۆن{{ژێدەر}} |familycolor=indo-european |fam2=[[زمانەکانی ھیندوئێرانی|ھیندوئێرانی]] |fam3=[[زمانەکانی ئێرانی|ئێرانی]] |fam4=[[زمانەکانی ئێرانیی ڕۆژاوا|ئێرانیی ڕۆژاوا]] |fam5=[[زمانەکانی ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا|ئێرانیی باکووری ڕۆژاوا]] |fam6=[[زمانی کوردی|کوردی]] |iso3=kmr |map2 = Kurdish languages map.svg | mapcaption2 =زاراوەکانی کوردی {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#ef6662|[[کوردیی باکووری|کورمانجی]]}} {{legend|#c63143|[[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]}} {{legend|#c8a65d|[[کوردیی باشووری|خوارین]] و [[گۆرانی (شێوەزار)|گۆرانی]]}} {{legend|#a56c24|[[زازاکی]]}} {{legend|#b3d423|تێکڵاو}} {{col-end}} }} '''کوردیی باکووری''' یان '''کورمانجی''' یەکێکە لە شێوەزارە سەرەکییەکانی [[زمانی کوردی]] کە ٦٠٪ی ئاخێوەران پێکدەھێنێت.<ref>[http://www.kurdishacademy.org/?q=ku-ar/node/215 زاراوەکانی زمانی کوردی - ئاکادمیی زمانی کوردی]</ref> زۆرترین ئاخێوەری ھەیە لەناو ھەموو زارە کوردییەکان، لە ھەر چوار پارچەی [[کوردستان]] دەئاخێورێت، لە [[باشووری کوردستان]] لە [[پارێزگای دھۆک]] و [[شنگال]]، و لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] لە [[قامیشلۆ]] و [[حەسیچە]] و [[دێرک، سووریا|دێرک]] و [[عاموودێ]] و [[کۆبانی]] و [[عەفرین]]، لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یش لە [[خۆی]] و [[سەڵماس]] و [[ورمێ]] و [[بوژنۆرد]] دەئاخێورێت. == ئاخێوەران == === باکووری کوردستان === زۆربەی کوردانی [[باکووری کوردستان]] بە کورمانجی دەدوێن. بە زۆری لە [[ناوچەی ئاناتۆلیای ڕۆژھەڵات]] و [[ناوچەی ئاناتۆلیای باشووری ڕۆژھەڵات]] نیشتەجێن و ئەوانی دیکەش لە ناوچەکانی تری [[تورکیا]]. === ڕۆژاوای کوردستان === ھەموو کوردانی ڕۆژاوای کوردستان کە لە باکوور و باکووری ڕۆژھەڵاتی [[سووریا]] نیشتەجێن بە کورمانجی دەدوێن. === باشووری کوردستان === لە [[باشووری کوردستان]] لە زۆر شوێن قسەی پێ دەکرێت، بەڵام بە تایبەتی لە پارێزگاکانی [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] و [[پارێزگای مووسڵ|نەینەوا]] قسەی پێ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://previous.cabinet.gov.krd/p/page.aspx?l=12&p=215 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212201151/http://previous.cabinet.gov.krd/p/page.aspx%3Fl%3D12%26p%3D215 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕۆژھەڵاتی کوردستان === لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە شارەکانی [[ورمێ]]، [[سلیڤانا]]، [[سێرۆ]]، [[ماکۆ]]، [[سەڵماس]]، [[بوژنۆرد]]، [[قۆچان]] و شارەکانی دیکەی پارێزگاکانی [[پارێزگای ورمێ|ورمێ]] و [[پارێزگای خۆراسانی باکوور|خۆراسانی باکوور]] و ھەندێکیش لە پارێزگای [[پارێزگای خۆراسانی ڕەزەوی|خۆراسانی ڕەزەوی]]. == مێژوو == === کرمانجیی پێش مۆدێرن === ھەرچەندە کورد لە پێش سەردەمی ئیسلامدا باسیان لێوە کراوە، بەڵام ھیچ زانیارییەک لەسەر زمانی [[کوردی]] پێش سەردەمی ئیسلام لەبەر دەستدا نییە. یەکەم باس لە زمانی کوردیی کرمانجی لەلایەن نووسەری کلدانیی سەدەکانی ناوەڕاست [[ئیبن وەحشییە]] (کۆچی دوایی ٩٣٠/١) لە نامیلکەکەیدا سەبارەت بە ئەلفوبێکان ھاتووە. ڕۆژھەڵاتناس [[جۆزێف ڤۆن ھامەر-پۆرگستاڵ|جۆزێف ھامەر]] ھەروەھا بانگەشەی بوونی ئەلفوبێیەکی بۆ زمانەکە کردووە.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|pp=611–612}} کرمانجی ڕەنگە لە سەدەی ١٠ تا ١٢ھەمدا زمانێکی وێژەیی بووبێت بە پێکھێنانی زۆرێک لە [[پێڕستی خانەدان و وڵاتە کوردییەکان|خانەدانە کوردییەکان]] وەک [[حەسەنوویییەکان]]، [[ڕەوەندی|ڕەوەندییەکان]]، [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبییەکان]] و بەتایبەتی لەژێر دەسەڵاتی [[مەروانییەکان]] کە فەرماندەیی بووژانەوەیەکی ئابووری و کولتووریی بەرچاویان دەکرد. بەڵام، وا ڕاپۆرت کراوە کە زمانی کارگێڕی و ژیانی کولتووریی مەروانییەکان بە تەنیا عەرەبی بووە. لەژێر دەسەڵاتی ئەییووبییەکاندا، زۆرێک لە زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە کرمانجی پێگەیەکی تایبەتی بەدەستھێناوە، بەڵام دانی بەوەدا دەنێن کە بەڵگەکان کەمن بەھۆی نەبوونی بەڵگەنامەی نووسراوی کرمانجی لە دادگای ئەییووبیدا.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|pp=612–613}} یەکەم بەڵگەی نووسراوی ناسراوی کرمانجی لە بەرھەمە جوگرافییەکەی «موعجەم ئەلبولدان»ی [[یاقووت ئەلحەمەوی]]دایە کە تێیدا چەند وشەیەک لە دەقێکی تەمومژاویدا ناسراونەتەوە. یەکەم دەقی دروستی کرمانجی بریتییە لە [[نێردراوی مەسیحی|نوێژێکی نێردراوی مەسیحی]] بە [[ئەلفوبێی ئەرمەنی|ڕێنووسی ئەرمەنی]] لە نیوەی یەکەمی سەدەی ١٤ھەمەوە.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|p=613}} گرنگیپێدانێکی گەشەسەندوو بە بەکارھێنانی کرمانجی لە وێژەدا لە سەدەی ١٤ھەمەوە دەستی پێکرد، کاتێک کوردستان خاوەنی سەقامگیرییەکی [[ڕامیاری|ڕامیاری]] و بووژانەوەی ئابووریی ڕێژەیی بوو. بەڵام، تا سەدەی ١٦ھەم نەبوو کە نەریتێکی وێژەیی کرمانجی سەری ھەڵدا. لەم سەردەمەدا، [[شەرەفخانی بدلیسی]] لە [[میرنشینی بدلیس]]ەوە، نووسیویەتی کە سەرکردەیەکی دیاریکراوی [[ئاداکالێ، بایکان|قەڵای دێرزین]] زۆربەی شیعر و لێکدانەوە ئایینییەکانی خۆی بە کرمانجی نووسیوە. جگە لەوەش، لە کاتی گەشتەکانیدا بۆ [[کوردستان]]، [[ئەولیا چەلەبی]] ستایشی دامەزراوەکانی خوێندنی ناوچەکانی [[ئامێدی]] و [[ئاکرێ]]ی کردووە و لە بەرھەمەکەیدا پەخشێکی شیعری کرمانجیی شاعیرێکی ناوخۆیی وەرگرتووە. زانایانی دیار لەم قۆناغەدا کە بەرھەمەکانیان تا ئەمڕۆ ماونەتەوە، بریتین لە [[مەلای جزیری]]، [[فەقێ تەیران]]، [[عەلی تەرەماخی]] و [[ئەحمەدی خانی]]. بە پێچەوانەی ھاوڕێکانی، خانی بە مەبەست کاری کردووە بۆ کۆدکردنی کرمانجی وەک زمانێکی نووسراو.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|p=614–617}} کرمانجیی پێش-مۆدێرن لە سەدەی ١٩ھەمدا لەگەڵ دابەزینی میرنشینە کوردییەکان دەستی بە پاشەکشە کرد.{{Sfnp|Sheyholislami|2021|pp=620–621}} == کرمانجی لە نێوان گرووپەکانی تردا == لە کۆتاییی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|سەردەمی عوسمانی]]دا، [[ئاشوورییەکان]] لە [[توور عەبدین]] گۆڕانیان بەسەردا ھات لە قسەکردن بە زمانی نەریتی خۆیان [[زمانی تۆرۆیۆ|تۆرۆیۆ]] بۆ کرمانجی یان [[عەرەبی]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Gaunt |یەکەم=David |سەردێڕ=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia During World War I |ڕێکەوت=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Gorgias Press |ژپنک=٩٧٨-١-٥٩٣٣٣-٣٠١-٠|پەڕە=٤|زمان=en}}</ref> [[ئەرمەنییەکان|ئەرمەنییە]] کوردئاخێوەکانیش بوونیان ھەیە و پێش [[کۆمەڵکوژیی ئەرمەنییەکان]] نزیکەی ١١٠ گوندی ئەرمەنیی کرمانجی-ئاخێو لە [[بێشیری]] و [[سلیڤان، دیاربەکر|سلیڤان]] ھەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Galip |یەکەم=Özlem Belçim |سەردێڕ=New Social Movements and the Armenian Question in Turkey: Civil Society vs |ساڵ=٢٠٢٠|ژپنک=٩٧٨٣٠٣٠٥٩٤٠٠٨|پەڕەکان=١٦١|بڵاوکەرەوە=Springer}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kévorkian |یەکەم=Raymond |سەردێڕ=The Armenian Genocide: A Complete History |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨٠٨٥٧٧٣٠٢٠٦|پەڕەکان=٣٥٥}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کوردیی ناوەندی]] * [[کوردیی باشووری]] * [[کوردیی کەڵھوڕی]] * [[فەیلی]] * [[ھۆرامی]] * [[زازاکی]] * [[لەکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kurmanji language|کوردیی باکووری}} {{لقوپۆپی زمانی کوردی}} {{زمانی کوردی}} {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{زمانەکانی عێراق}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تورکیا|عێراق|کوردستان|زمان|زمانی کوردی|ئازەربایجان|ئەرمەنستان|سووریا}} [[پۆل:شێوەزارەکانی کوردی‏]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای خۆراسانی باکوور]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]] [[پۆل:زمانەکانی پارێزگای گێڵان]] [[پۆل:زمانەکانی ئەرمەنستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی گورجستان]] [[پۆل:زمانەکانی ئێران]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی ئوردن]] [[پۆل:زمانەکانی کازاخستان]] [[پۆل:زمانەکانی قرغیزستان]] [[پۆل:زمانەکانی لوبنان]] [[پۆل:زمانەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:زمانەکانی سووریا]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی تورکمانستان]] [[پۆل:زمانەکانی کوردستان]] thow35g43vs5zlb4g8w4eevu5wld39t 0 5216 1674052 1670092 2026-09-24T10:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1674052 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} ئەوەی کە '''فیزیکی کلاسیک''' ئاماژەی پێ دەکات، گرێدراوی بەستێنە. ئەگەر لەبارەی [[ڕێژەییی تایبەت]]‌ەوە قسە بکەین، ئاماژە بە [[فیزیکی نیوتنی]] دەکات کە پێش ڕێژەیی ھەبووە، بە واتایەکی تر، ئەو لقانەی [[فیزیک]] کە لەسەر بنەماگەلی پەرەپێدراو لە پێش سەرھەڵدانی [[بیردۆزی ڕێژەیی|ڕێژەیی]] و [[میکانیکی کوانتوم]] بنەڕەت نراون. کاتێک لەبارەی [[ڕێژەییی گشتی]]‌یەوە قسە دەکەین، ئاماژە دەکات بە ئاکامی ھەموارکردنی فیزیکی نیوتنی بۆ لەخۆگرتنی ''ڕێژەیی تایبەت''. کاتێک قسە لە میکانیکی کوانتوم دەکەین، ئەو ئاماژە بە فیزیکی ناکوانتومی دەکات کە تەنانەت زۆرجار ڕێژەییی گشتی ژی لەخۆدەگرێت. بەگشتی، فیزیکی کلاسیکی ئەو فیزیکەیە کە پێش ئەو فیزیکەی کە خەریکین لەبارەیەوە قسە دەکەین ھەبووە. == بوارەکانی فیزیکی کلاسیکی == * [[میکانیکی کلاسیکی]] ** [[یاساکانی جووڵەی نیوتن]] ** شێوەگەرییە کلاسیکییەکانی [[لاگرانژی]] و [[میکانیکی ھامیلتۆنی|ھامیلتۆنی]] * [[Classical electrodynamics]] ([[ھاوکێشەکانی ماکسوێل]]) * Classical [[thermodynamics]] * [[ڕێژەییی تایبەت]] و [[ڕێژەییی گشتی]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:مێژووی فیزیک]] [[پۆل:فەلسەفەی فیزیک]] myrim3easevirye27mxe3om36ooig79 0 5503 1673940 1511263 2026-09-24T04:37:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1673940 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Leaf 1 web.jpg|وێنۆک]] '''فۆتۆسینتەسەس''' یان '''ڕۆشنەپێکھاتن''' ({{بە ئینگلیزی|Photosynthesis}}) بریتییە لە دروستبوونی [[شەکر]] لە [[خانە]] ڕوەکییەکان بە یەکگرتنی [[دوانۆکسیدی کاربۆن]] لەگەڵ [[ئاو]]، بە بوونی [[ڕووناکی]] و [[سەوزین]] ([[کلۆرۆفیل]]) وەک [[ھاندەر]] و پێویستە [[وزەی خۆر]]یش ھەبێت بۆ کردارەکە.<ref>جەمال عەبدول، فەرھەنگی شەوکار - تایبەت بە زاراوەکانی کیمیا</ref> ھاوکێشەی کیمیایی: 6H2O + 6CO2 --> C6H12O6 + 6O2 == دەربارە == ڕووەکەکان لە ڕۆشنەپێکھاتندا دوانۆئۆکسیدی کاربۆن بەکار دەھێنن. رۆشنەپێکھاتن ئەو کردارەیە کە بەھۆیەوە ڕووەکەکان خۆراکی تایبەتی خۆیان دروست دەکەن. ڕووەکەکان وزەی ڕۆشنایی لە خۆر وەردەگرن. لە کاتی ڕۆشنەپێکھاتندا ئەم وزەیە بەکاردێ بۆ دروستکردنی شەکری گلوکۆز (C6H12O6) لە دوانۆئۆسمیدی کاربۆن (CO2) لە ئاودا (H2O) == سەرچاوەکان == {{reflist}} *کتێبی زانست پۆلی ١٢ {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|فیزیک|کیمیا|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Photosynthesis}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:ڕوەکناسی]] [[پۆل:مێتابۆلیزم]] [[پۆل:ئیکۆسیستەم]] 8hcui5wt79v9rxuajctgcn0q5mgadf2 0 8004 1673738 1654609 2026-09-23T19:49:15Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673738 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox language |name = زمانی تورکی |nativename = ''Turkish, Türkçe'' |pronunciation = {{IPA-tr|ˈtyɾct͡ʃe̞||Turkce.ogg}} |states = {{ئاڵا|تورکیا}} (فەرمی){{ھن}}{{ئاڵا|قوبرسی باکوور}} (فەرمی){{ھن}}{{ئاڵا|قوبرس}} (فەرمی){{ھن}}{{ئاڵا|بولگاریا}}{{ھن}}{{ئاڵا|کۆماری مەقدوونیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|یۆنان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئازەربایجان}}{{ھن}}{{ئاڵا|کۆسۆڤۆ}}{{ھن}}{{ئاڵا|ڕۆمانیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}{{ھن}}{{ئاڵا|سووریا}} |region = [[ئەنادۆڵ]], [[بالکان]]، [[قوبرس]]، [[مێزۆپۆتامیا]][[Transcaucasia]] |ethnicity = [[تورکەکانی ئەنادۆڵ]] |speakers = ٧١ ملیۆن |speakers2 = ٨٨ ملیۆن (زمانی یەکەم + زمانی دووەم) |date = ٢٠١٧ |familycolor = Altaic |fam1 = [[زمانە تورکییەکان|تورکی]] |fam2 = [[Common Turkic languages|Common Turkic]] |fam3 = [[Oghuz languages|Oghuz]] |fam4 = Western Oghuz |ancestor=[[Old Anatolian Turkish]] |ancestor2=[[زمانی تورکیی عوسمانی]] |dia1=[[Karamanli Turkish]] |dia2=[[Cypriot Turkish]] |stand1=[[زمانی تورکیی عوسمانی]] (لەبەین چووە) |script = [[ئەلفوبێی تورکی]] |nation = {{ئاڵا|تورکیا}}{{ھن}}{{ئاڵا|قوبرسی باکوور}}{{ھن}}{{ئاڵا|قوبرس}} |minority= {{Flag|بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا}}{{ھن}}{{Flag|یۆنان}}{{ھن}}{{Flag|عێراق}}{{ھن}}{{Flag|کۆسۆڤۆ}}{{ھن}}{{Flag|Macedonia}}{{ھن}}{{Flag|ڕۆمانیا}} |iso1 = tr |iso2 = tur |iso3 = tur |lingua = part of [[Oghuz languages|44-AAB-a]] |imagecaption = [[ئەلفوبێی تورکی]] |map= Map of Turkish Language.svg |mapcaption= {{Legend|#004DFF|ئەم وڵاتانەی لەوێ زمانی تورکی فەرمییە}} {{Legend|#88C4FF|ئەم وڵاتانەی لەوێ زمانی تورکی لە کەمینە دایە}} |notice=IPA |glotto=nucl1301 |glottorefname=Nuclear Turkish |agency={{Unbulleted list|[[Turkish Language Association|TDK]] (grammar, vocabulary, spelling)|[[Turkish Radio and Television Corporation|TRT]] (pronunciation, vocabulary)}} }} '''زمانی تورکی''' (بە تورکی: ''Türkçe تورکچە'') زمانی فەرمیی [[تورکیا]] و [[قوبرسی باکوور|باکووری قوبرس]]ە. پێشتر و لە کاتی حکوومەتی عوسمانیدا بە [[ئەلفوبێی عەرەبی]] (شێوازی عوسمانی) دەنووسرا بەڵام بەھۆی گۆڕانکارییەکانی [[مستەفا کەمال ئاتاتورک|ئاتاتورکەوە]] لە ساڵی [[١٩٢٨]]ەوە بە [[زمانی لاتینی|ئەلفوبێی لاتینیی]] دەنووسرێت. تایبەتمەندی زمانی تورکی لەوەدایە کە زمانەکە "پێوەلکاندن"ێکی زۆری تێدا بەکاردێت. بنەمای ڕیزبوونی وشە لە ڕستەدا بریتییە لە [[نیھاد (ڕێزمان)|بکەر]]-[[بەرکار]]-[[کار (ڕێزمان)|کردار]]. لە زمانی تورکیدا جۆری ناو و نێر و مێ بوونی نییە. لە زمانی تورکیدا کەسی دووەمی کۆ بەکاردێ وەک ڕێزگرتن لە بەرامبەر، ھەروا کاری کەسی دوەمی کۆش بۆ ھەمان مەبەست بۆ کەسی تاک بەکاردێت. == مێژوو == کۆنترین نوسراوی تورکی ئەگەڕێتەوە بۆ ھەندێ ھەڵکۆڵراو لە [[مەنگۆلیا]].<ref name="runiform">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.runiform.lingfil.uu.se/|سەردێڕ=A Database of Turkic Runiform Inscriptions}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{نێوانویکی|code=tr}} * [http://translate.google.com/?sl=tr&tl=en وەرگێڕی سەرھێڵی گووگڵ بۆ زمانی تورکی] {{زمانەکانی تورکیا}} {{زمانەکانی سووریا}} {{زمانەکانی عێراق}} {{کۆڵکە}} {{پۆلی کۆمنز|Turkish language}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|زمان|یۆنان|تورکیا|ڕووسیا|سووریا}} [[پۆل:زمانی تورکی]] [[پۆل:زمانە تورکییەکان]] [[پۆل:زمانەکانی ئازەربایجان]] [[پۆل:زمانەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:زمانەکانی بولگاریا]] [[پۆل:زمانەکانی تورکیا]] [[پۆل:زمانەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:زمانەکانی قوبرس]] [[پۆل:زمانەکانی کۆسۆڤۆ]] [[پۆل:زمانەکانی کۆماری مەقدوونیا]] [[پۆل:زمانە پێکەوەنووساوەکان]] [[پۆل:زمانەکانی بکەر–بەرکار–کار]] [[پۆل:زمانەکانی کوردستان]] [[پۆل:زمانەکانی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]] [[پۆل:زمانەکانی یۆنان]] [[پۆل:زمانەکانی عێراق]] [[پۆل:زمانەکانی ڕۆمانیا]] 0qvrraa3f9do89ldb2wsccx5o20vdxr 0 9399 1673714 1511045 2026-09-23T19:35:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673714 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە= Florida_in_United_States.svg}} '''فلۆریدا''' یان '''ئیفلۆریدا''' (بە [[ئینگلیزی]]: Florida)‏؛ (کە بە [[ئیسپانی]] بە واتای «خاکی گوڵەکان» دێت)، ویلایەتێکە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[ئەمریکا]]. لە ڕۆژاوا لەگەڵ [[کەنداوی مەکسیک]] و لە باکوورەوە لەگەڵ ویلایەتی [[ئەلاباما]] و [[ویلایەتی جۆرجیا|جۆرجیا]] و لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[زەریای ئەتڵەسی]] و لە باشوورەوە لەگەڵ [[گەرووی فلۆریدا]] و [[کووبا]] ھاوسنوورە. فلۆریدا لە ڕووی ڕووبەرەوە لە پلەی بیست و دووەمدایە، لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە پلەی سێیەمی ھەیە و لە ڕووی چڕی دانیشتوانەوە لە پلەی ھەشتەمدایە لە ئەمریکا. جاکسۆنڤیل پڕ دانیشتووترین شارەوانی ویلایەتەکەیە و گەورەترین شارە بەپێی ڕووبەر لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. ناوچەی گەورەی [[مەیامی]] پڕ دانیشتووترین ناوچەیە لە فلۆریدا. پایتەختی ویلایەتەکە شاری [[تەڵاھاسی|تەڵاھاسییە]]. == مێژوو == باوباپیرانی [[سوورپێستەکان|ھیندییەکان]] لایەنی کەم ١٤ ھەزار ساڵ لەمەوبەر چوونەتە ناو ویلایەتی فلۆریدا. تا سەدەی ١٦، سەرەتاییترین تۆمارێکی مێژوویی ھەیە، گرووپە سەرەکییەکانی خەڵک کە لە فلۆریدا دەژیان بریتی بوون لە ئەپالاچییەکان لە فلۆریدا پانھاندڵ، تیموکوا لە باکوور و ناوەڕاست، ئایس لە کەنارەکانی ناوەڕاستی ئەتڵەسی، و کالووسا لە باشووری ڕۆژاوای فلۆریدا. == گەشتیاری == ویلایەتی فلۆریدا بە یەکێک لە ویلایەتە گەشتیارییەکانی ئەمریکا دادەنرێت، بەو پێیەی بەناوبانگە بە کەناراوەکانی کە دەڕوانێتە کەنداوی مەکسیک و زەریای ئەتڵەسی، بەتایبەتی لە شاری مەیامی کە بە گرنگترین شاری ویلایەتەکە دادەنرێت. ھەروەھا چەندین پارکی بۆ تەمەنە جیاوازەکان ھەیە، بەتایبەتی لە ئۆرلاندۆ کە لقێکی گەورەی [[دیزنیلاند]] و ناوەندی ئیپکۆتی تێدایە، کە ساڵانە ملیۆنان گەشتیارانی ئەمریکی و دەرەوەی ئەمریکا سەردانیان دەکەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{دابەشکاری سیاسی وڵاتە یەکگرتووەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی|سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Florida}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:داگیرگەکانی شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:داگیرگەکانی ئیسپانیا]] [[پۆل:فلۆریدا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨٤٥]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ئامریکا]] 5cvc7e5axlfxxoxtuhnf9u1rhuq9ked 0 9476 1673568 1591507 2026-09-23T13:39:02Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673568 wikitext text/x-wiki {{نوێکردنەوە}}{{زانیاریدانی یانەی تۆپی پێ | ناوی یانە = بارسێلۆنا | وێنە = [[پەڕگە:FC Barcelona (crest).svg|200px]] | ناونیشانی وێنە = | ناوی تەواو = یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا{{تێبینی|بە کەتەلانی: Futbol Club Barcelona}} | نازناو = ''بارسا''{{تێبینی|بە کەتەلانی: Barça}} یان ''بلاوگرانا''{{تێبینی|بە کەتەلانی: Blaugrana}} (یانە) {{ھن}} ''کولێس''{{تێبینی|بە کەتەلانی: Culés}} یان ''بارسێلۆنیستاس''{{تێبینی|بە کەتەلانی: Barcelonistes}} (ھاندەران) {{ھن}} ''بلاوگرانس''{{تێبینی|بە کەتەلانی: Blaugranes}} یان ''ئازولگرانێس''{{تێبینی|بە کەتەلانی: Azulgranas}} (ھاندەران) | ناوی کورتکراوە = ئێف سی بی | دامەزراندن = {{ڕێکەوتی سەرەتا و تەمەن|١٨٩٩|١١|٢٩}} | ھەڵوەشاندن = | زەوی = [[کامپ نۆ]]{{ھن}}[[یاریگەی ئۆڵمپیکی لویس کۆمپانیس]] (٢٠٢٣–٢٠٢٤) |پانتایی =(٩٩٫٣٥٤)<ref name="stadium">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/club/facilites-and-services/camp_nou|سەردێڕ=Camp Nou|بڵاوکەرەوە=FC Barcelona|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160609044121/http://www.fcbarcelona.com/club/facilites-and-services/camp_nou|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = سەرۆک | سەرۆک ={{flagicon|ESP}} [[خوان لاپۆرتا]] | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = ڕاھێنەر | بەڕێوەبەر = {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا}} [[ھانسی فلیک]] | خول = [[لا لیگا]] | وەرز =٢٠٢٤_ ٢٠٢٣ | ڕیزبەند = یەکەم–سێیەم | گەورەترین بردنەوە =بارسیلۆنا ١٥–١ [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]، [[لا لیگا]]ی ١٩٥٠ | گەورەترین دۆڕاندن = بارسێلۆنا ١–١٢ [[ئەتلەتیک بیلباو]]، [[لا لیگا]]ی ١٩٣١ |زۆرترین ئامادەبوون ={{flagicon |ARG}} [[لیۆنێل مێسی]] (٧٧٨) | گۆڵکەر ={{flagicon| ARG}} [[لیۆنێل مێسی]] (٦٧٢) |ماڵپەڕی فەرمی = https://www.fcbarcelona.com/ |وەرزی ئەمساڵ = ٢٠٢٣–٢٠٢٤ | pattern_la1 = _fcbarcelona2425h | pattern_b1 = _fcbarcelona2425h | pattern_ra1 = _fcbarcelona2425h | pattern_sh1 = _fcbarcelona2425h | pattern_so1 = | leftarm1 = BF0030 | body1 = 00009F | rightarm1 = BF0030 | shorts1 = 00006A | socks1 = 00006A | pattern_la2 = _fcbarcelona2425a | pattern_b2 = _fcbarcelona2425a | pattern_ra2 = _fcbarcelona2425a | pattern_sh2 = _fcbarcelona2425a | pattern_so2 = _monterrey1213t1 | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _fcbarcelona2425t | pattern_b3 = _fcbarcelona2425t | pattern_ra3 = _fcbarcelona2425t | pattern_sh3 = _fcbarcelona2425t | pattern_so3 = | leftarm3 = b8f09b | body3 = b8f09b | rightarm3 = b8f09b | shorts3 = b8f09b | socks3 = b8f09b }} '''یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا''' (بە [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]]: Futbol Club Barcelona) یەکێک لە یانەکانی [[تۆپی پێ]]ی [[ئیسپانیا]]یە. ئەم یانەیە یەکێکە لەیانەکانی ھەرێمی [[کەتەلۆنیا]] و بە ''یانەی پڵنگەکان'' ناسراوە. یانەی بارسێلۆنا لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] و ئاتلێتیک بیلباو تاکە یانەن کە تا ئێستا نەچوونەتە پلە دووی خولی ئیسپانی. یانەکە لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٨٩٩ز بە سەرکردایەتیی خوان گامبەر بە درووشمی "زیاتر لە یانەیەک، Més que un club" دامەزرا. تاکە ڕکابەری بە درێژایی مێژووی یانەکە، [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]]ە، ئەویش بەھۆکاری جیا جیای وەرزشی و [[سیاسی]] و کۆمەڵایەتی. یانەی بارسێلۆنا چوارەمین بەنرخترین یانەی وەرزشییە لە جیھاندا؛ بەھاکەی ٤٬٠٦ ملیار دۆلارە و دەوڵەمەندترین یانەی تۆپی پێی جیھانە لەڕووی داھاتەوە، کە سەرمایەی ساڵانەی ٨٤٠٬٤ ملیۆن یۆرۆیە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Ozanian|یەکەم=Mike|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2018/06/12/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2018/|سەردێڕ=The World's Most Valuable Soccer Teams 2018|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|magazine=Forbes|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180612234209/https://www.forbes.com/sites/mikeozanian/2018/06/12/the-worlds-most-valuable-soccer-teams-2018/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.deloitte.com/uk/en/pages/sports-business-group/articles/deloitte-football-money-league.html|سەردێڕ=Deloitte Football Money League 2020|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Deloitte|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141015183400/http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/sports/football/deloitte-football-money-league/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سروودی فەرمیی بارسێلۆنا «کانت دێل بارسا»یە کە لەلایەن خاومی پیکاس و جۆزێپ ماریا ئێسپیناسەوە نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/club/identity/card/the-anthems|سەردێڕ=The history of the Barça anthems|بڵاوکەرەوە=FC Barcelona|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171003231932/https://www.fcbarcelona.com/club/identity/card/the-anthems|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بارسێلۆنا بە شێوەیەکی نەریتی یاری دەکات لە سێبەری ڕەشی شین و سوور، کە بەھۆیەوە نازناوی «بلاوگرانا»ی وەرگرتووە. لە ناوخۆدا بەرشەلۆنە ٧٥ جامی بەدەست ھێناوە: ٢٦ [[لا لیگا]]، ٣١ [[کۆپا دێل ڕی]]، ١٤ [[جامی سووپەری ئیسپانیا]] و ٣ [[کۆپا ئیڤا دوارتێ]] و ٢ نازناوی [[کۆپا دی لالیگا]] و، ھەروەھا ھەڵگری تۆماری چوار پێشبڕکێی دوایییە. لە تۆپی پێی یانەی نێودەوڵەتیدا، یانەکە بیست نازناوی ئەورووپی و جیھانی بەدەست ھێنا: پێنج نازناوی[[خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]، چوار [[جامی براوەکانی جامی ئەورووپا]]، تۆمارێکی ھاوبەشی پێنج [[جامی سوپەری ئەورووپا]]، تۆماری سێ جامی پێشانگای نێوشارەکان و، سێ جامی جیھانیی یانەی فیفا.<ref name="Football Europe: FC Barcelona">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club=50080/domestic.html |سەردێڕ=Football Europe: FC Barcelona |بڵاوکەرەوە=UEFA |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100603054639/http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club%3D50080/domestic.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603054639/http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club%3D50080/domestic.html |date= ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> بارسێلۆنا پلەی یەکەمی لە فدراسیۆنی نێودەوڵەتیی مێژووی تۆپی پێ و ڕیزبەندیی جیھانیی یانەی ئامار بۆ ساڵانی ١٩٩٧، ٢٠٠٩، ٢٠١١، ٢٠١٢ بەدەست ھێنا.<ref>[[cite web | url=http://www.iffhs.de/former-results/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180615214702/https://iffhs.de/former-results/ |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨}} | title=Former Results | publisher-International Federation of Football History & Statistics | access-date=16 December 2014 | archive-date=15 June 2018 | archive-url=https://web.archive.org/web/201806152 14702/https://iffhs.de/former-results/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190328215030/https://iffhs.de/former-results/ |date=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩}} | url-status-live }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://iffhs.de/club-world-ranking-2015/ | سەردێڕ=Club World Ranking 2015 | 3=publisher-International Federation of Football History & Statistics | ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200916022115/http://iffhs.de/club-world-ranking-2015/ | 7=url-status-live | ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190811225147/https://iffhs.de/club-world-ranking-2015/ |date=١١ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> == مێژووی دروستبوونی یانەکە == سەرەتای دامەزراندنی یانەی بارسێلۆنا دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەمینی زایینی، کاتێک «خوان گامبەرز» لەگەڵ ھاورێکانی لە شاری بارسێلۆنا لە ھەرێمی کەتەلۆنیا یاریی تۆپی پێیان دەکرد. لە ساڵی ١٨٩٩، خوان گامبەرز بڕیاری دا یانەی بارسێلۆنا دروست بکات. پێکھێنەری یانەکە پیاوی سویسریی بەناوبانگ '''''ھانس گامبەرز''''' بوو کەوا توانیی گشت وەرزشەکان بەیەکەوە کۆ بکاتەوە. == یاریگای کامپ نۆ == کامپ نۆ یاریگای یانەی بارسێلۆنایە. ساڵانی ١٩٥٤–١٩٥٧ ماوەی کارکردن بوو لەم یارگایە تا بنیاد نرا لەلایەن ئەندازیار فڕانسیس فیمتجانس و جۆزێڤ سوتیرنس کە تێچووی ئەم یاریگایە ٢٨٨ ملیۆن یۆرۆ بوو. ئەم یاریگایە جێگای ٩٨٫٧٨٧ کەسی تێدا دەبێتەوە کە بە زۆرترین شوێن بۆ ئامادەبووانی یاریگاکان دادەنرێت. ئەم یارگایە لە وەرزی ١٩٩٨–١٩٩٩ پێنج ئەستێرەی پێ بەخشرا لەلایەن فیفاوە. === گرنگترین ڕووداوەکانی یاریگای کامپ نۆ === * یەکەم یاری لە جامی جیھانیی ساڵی ١٩٨٢ کە لە ئیسپانیا بەڕێوەبچێت * یاریی کۆتاییی پاڵەوانییەتیی ئەورووپا بۆ ھەڵبژاردەکان لە ساڵی ١٩٦٤ * ڕێوڕەسمی کردنەوەی ئۆڵەمپیادی ساڵی ١٩٩٢ <gallery> Camp Nou més que un club.jpg Camp Nou - Interior (2005).jpg Chelsea on Tour - Barcelona 311006.jpg </gallery> == لاماسیا == قوتابخانەیەکە لەلایەن یانەی بارسێلۆنا دامەزراوە بۆ پێگەیاندنی یاریزانانی مێرد منداڵ ئەو یاریزانانەی لە لەدەرەوەی ئیسپانیا پێگەیشتوون لە [[لاماسیا]] * یۆھان کڕۆیف لە ھۆڵەندا * لیۆ مێسی لە ئەرجەتین * تایگۆ سێلڤا لە بەڕازیل * جیۆڤانی دۆس سانتۆس لە مەکسیک بەرھەمی یاریزانە ئیسپانییەکان لە [[لاماسیا]] ئەمانەن: {| border="0" width="١٠٠%" | valign="top" width="20%" | * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[ئەمور]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[مێکێڵ ئەرتینا]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[خۆسیا ڕینا]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[سێرگیۆ بۆستکێس]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[دێگۆ کاپێل]] | valign="top" width="20%" | * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[ماڕک کروساس]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[سێسک فابریگاس]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[لویس گارسیا]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[تیاگۆ ئەلکانترا]] | valign="top" width="20%" | * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[سێرگیۆ گارسیا]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[جۆسێف گواردیۆلا]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[خافی ھێرناندز]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[ئەندەریاس ئەنێستا]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[جۆردێ ئەلبا]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[بۆیان کرێکچ]] | valign="top" width="20%" | * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[سێرجی ڕۆبێرتۆ]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[جیڕاڕ پیکێ]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[کارلۆس پیۆڵ]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[ڤیکتۆر ڤاڵدێز]] * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[پێدڕۆ ڕۆدریگز]] | valign="top" width="20%" | |} == ئەو یاریزانانەی لەگەڵ بارسێلۆنا ئاستی بەرزیان بەدەست ھێناوە == [[پەڕگە:Save the Dream at the Match of Champions (31791511991) (cropped).jpg|50px|وێنۆک|لیۆنێل مێسی]] [[پەڕگە:Ronaldinho 11feb2007.jpg|50px|وێنۆک|ڕۆناڵدینھۆ]] * ڕیڤاڵدۆی بەڕازیلی لە ساڵی ١٩٩٩ * ڕۆنالدینھۆی بەڕازیلی لە ساڵی ٢٠٠٥ * لیۆ مێسی لەساڵانی ٢٠٠٩، ٢٠١٠، ٢٠١١، ٢٠١٢، ٢٠١٥ و ٢٠١٩ == گۆڵکاری یانە لەمێژوودا == ئەو یاریزانەیە کە لەمێژووی بارسێلۆنادا زۆرترین گۆڵی تۆمارکردووە، ئەویش یاریزان [[لیۆنێل مێسی]]ە بە ٦٧٢ گۆل == سەردەمی یۆھان کرۆیف == [[پەڕگە:Cruyff a la banqueta del Camp Nou.jpg|200px|وێنۆک|''کرۆیف'' لە یاریگای کامپ نو لەکاتی سەیرکردنی یاری بارسێلۆنا ساڵی ٢٠٠٩]] [[یۆھان کرۆیف]] ناوی تەواوی ''یۆھان ھنریک کرۆیف'' لەدایک بووی ڕێکەوتی ٢٥ی ٤ی ١٩٤٧ز باڵای ١٨٠ سم، ناوبراو یاریزانی پێشووی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا]] و داھێنەری یاری تیکی تاکا و بیرۆکەی [[مێشک]]ی پلان بۆ داڕێژراو لە پشت نازناوەکانی ھەڵبژاردەی ھۆڵەنداوە و دامەزرێنەری فێرگەی لاماسیای تایەبت بە [[یانەی بارسێلۆنا]] و خاوەن خێراترین یاریزانی جیھان لە تەکنیک و شوت و گۆڵکردن لە ناوەوەو دەرەوەی ھێڵی سزا ھەر ئەوەش وای لە [[پێلێ]]ی ئەفسانەی بەڕازیلی کە لە نێو باشترین ١٢٥ باشترین یاریزانانی مێژووی تۆپی پێ ھەژماری بکات. دواجار دوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشی [[شێرپەنجە]]، لە ساڵی ٢٠١٦ وەک سەرۆکی شانازی یانەی بارسێلۆنا کۆچی دوایی کرد. [[پەڕگە:Homenatge Camp Nou Johan Cruyff.jpeg|200px|وێنۆک|پرسەی کۆچی دوایی یۆھان و ماڵاوایی کردنی لە یاریگای کامپ نو ٢٠١٦.]] === یاریکردن لە بارسێلۆنا === یۆھان ساڵی ١٩٧٣ چووە ڕیزەکانی یانەی بارسێلۆنای ئیسپانییەوە لە یەکەم وەرزیدا توانیان لالیگا بەدەستبھێنن لە دوای ١٤ ساڵ دابڕان لەو نازناوەو ھەر لە ژیانی وەرزشیدا توانی سێ جار نازناوی [[باشترین یاریزانی ئەورووپا]] بەدەستبھێنێت . === دەستکەوتەکانی لەگەڵ بارسێلۆنا === * یەکەمیین نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای وەک ڕاھێنەر بۆ بارسێلۆنا بەدەستھێناوە. * [[لا لیگا|خولی یانەکانی ئیسپانیا]] ١٩٧٤. * جامی ئیسپانیا لە ساڵی ١٩٧٨. * بەدەسھێنانی سێ جار تۆپی ئاڵتوونی باشترین یاریزانی ئەورووپا ساڵانی ١٩٧١-١٩٧٣-١٩٧٤. * لەگەڵ بارسێلۆنادا توانی لە ساڵی ١٩٩٢ وەک ڕاھێنەر نازناوی جامی یانەکانی ئەورووپا بەدەستبھێنێت و ھەروەھا توانی بارسێلۆنا لە ساڵی ١٩٩٤ بگەینێتە یاری کۆتایی ھەمان جام. * لە ساڵی ١٩٨٩ جامی سوپەری ئەورووپی. * ڕابەرێتی بارسێلۆنای کردووە بۆ بەدەستھێنانی چوار جار خولی ئیسپانی لە ساڵانی ١٩٩١-١٩٩٢-١٩٩٣-١٩٩٤. * بەدەستھێنانی جامی سوپەری ئیسپانی لە نێوان ساڵانی ١٩٩١–١٩٩٢. == سەردەمی گواردیۆلا == سەردەمی گواردیۆلا بەنرخترین سەردەمی زێڕینی بارسا دادەنرێت بەھۆی بردنەوەی ھەر شەش نازناوەکە لە وەرزی ٢٠٠٨–٢٠٠٩ و بردنەوەی پێنج نازناو لە وەرزی ٢٠١٠–٢٠١١ بەڕابەرایەتی مێسی و چاڤی و ئەنێستا و پیۆڵ و پیکێ == ژمارەی دەستەکەوتەکانی یانە == * [[لا لیگا|خولی ئیسپانیا]] (٢٦جار) * شای ئیسپانیا (٣١ جار) * سووپەری ئیسپانیا (١٤ جار) * جامی جیھانی یانەکان (٣) جار * خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا (٥)جار ئەوانیش لەساڵانی (١٩٩٢, ٢٠٠٦, ٢٠٠٩، ٢٠١١، ٢٠١٥) * یۆڕۆ لیگ (یەکێتی ئەورووپا) (٤) جار لەساڵانی (١٩٥٨، ١٩٦٠، ١٩٦٦) * سووپەری ئەورووپا (٥)جار * ئەمەو چەندەھا جام و دەستکەوتی تر <gallery> Las 6 copas.jpg Trophies FCBarcelona museum.jpg </gallery> == کلاسیکۆی ئیسپانیا == (بە ئیسپانی: El Clásico) بەیاری نێوان ھەردوو یانە بەناوبانگەکەی [[ئیسپانیا]] ھەریەکە لە یانەی [[یانەی بارسێلۆنا]] و یانەی [[ڕیاڵ مەدرید|ریال مەدرید]] دەوترێت، مێژووی ئەم یارییە تۆپی پێی تێپەڕکردووە تەنانەت چەندەھا جار چووەتە نێو کێشەکانی [[سیاسەت]] ی ئیسپانیاوە بەھۆی کێشەی سیاسی ھەردوو شاری [[بارسێلۆنا]] و [[مەدرید]] لەڕووی ئەو کێشەی نێوانیان لەمێژووی ئیسپانی کە شاری [[بارسێلۆنا]] دەکەوێت ھەرێمی کەتەلۆنی و شارەکەی [[مەدرید]] یدیش پایتەختی ئیسپانیا یە بەوە کێشەی زۆر کەوتووەتە نێوان ھەرێمەکە و حکوومەتی ئیسپانی <gallery> |لۆگۆی یانەی بارسێلۆنا پەڕگە:Logo Real Madrid.png|لۆگۆی یانەی ڕیال مەدرید پەڕگە:Forcejeo Real Madrid - FC Barcelona.jpg|(کلاسیکۆ) El Clásico پەڕگە:Camp Nou during El Clasico October 2012.jpg| کامپ نۆ </gallery> === یارییەکانی کلاسیکۆ لەیاریگای کامپ نۆ === [[پەڕگە:Lionel Messi at Bernabeu.jpg|100px|وێنۆک|[[لیۆنێل مێسی]] لە کلاسیکۆی ٢٠١٠]] لەیاریگای یانەی بەرشلۆنە ناسراو بە [[کامپ نۆ]] ئەنجامی یارییەکان بەم شێوەیە یە: * کۆی یارییەکان: ٨٣ * بردنەوەی بەرشلۆنە: ٢٨ * بردنەوەی ڕیال مەدرید: ١٩ * بەرامبەر بوون: ١٦ * کۆی گۆلەکانی بەرشلۆنە: ١٦٥ * کۆی گۆلەکانی ڕیال مەردید: ٩٧ * زۆرترین گۆل لە کلاسیکۆ: # {{flagicon|ئەرجەنتین}} [[لیۆنێل مێسی]] بە تۆمارکردنی ٢٦ گۆڵ گۆڵکاری مێژووی یارییەکانی کلاسیکۆیە == ئەو یاریزانانەی زۆرترین یارییان بۆ بارسێلۆنا کردووە == [[پەڕگە:Xavi Joan Gamper 2008.jpg|200px|وێنۆک|[[چاڤی ھێرناندیز]]]] [[پەڕگە:Carles Puyol - FC Barcelona.jpg|200px|وێنۆک|[[کارلێس پۆیۆل]]]] ئەم خشتەی خوارەوە ناو و ژمارەی یاریکردنی ئەو یاریزانانەیە کە زۆرترین بەشدارییان ھەیە لە مێژووی بارسێلۆنا، لەگەڵ ژمارەی یارییەکان و کۆی گشتیان، لە نێوانیان یاریزان چاڤی ھێرناندێز ی یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی ئیسپانی ھەیە *[[چاڤی ھێرناندێز]] یەکێکە لەو یاریزانانەی زۆرترین یاری فەرمی بۆ یانەکە کردووە بە ٧٦٧ یاری فەرمی کۆتا یاریشی بۆ یانەکە لە یاری کۆتایی بوو لە [[خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤–٢٠١٥|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠١٥]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-more-than-happy-for-xavi-to-lift-the-trophy |سەردێڕ=کۆتا یاری چاڤی ھێرناندێز بە درێسی بارسێلۆنا |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160203185757/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-more-than-happy-for-xavi-to-lift-the-trophy |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203185757/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-more-than-happy-for-xavi-to-lift-the-trophy |date= ٣ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-plays-game-number-550-with-the-first-team |سەردێڕ=ئەو پێنج یاریزانەی کە زۆرترین بەشدارییان ھەیە لەگەڵ بارسێلۆنا |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151004083052/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-plays-game-number-550-with-the-first-team |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151004083052/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-plays-game-number-550-with-the-first-team |date= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> {| class=wikitable style="font-size: 95%; text-align:center;" |+ ئەو یاریزانانەی زۆرترین بەشداریان ھەیە لە میژووی بارسێلۆنا |- !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"| ژمارە !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"|یاریزان !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"|کاتی یاری !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"|لا لیگا !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"|جامی شا !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"|ئەورووپا !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"|یارییەکانی تر !scope=col style="color:#FFDF00; background:#A4234B;"|کۆی گشتی |- | ١ | [[چاڤی ھێرناندێز]] | ١٩٩٨–٢٠١٥ | ٥٠٥ | ٧٠ | ١٧٣ | ١٩ | '''٧٦٧''' |- {{ligne grise}} | ٢ | [[کارلێس پۆیۆڵ]] | ١٩٩٩–٢٠١٤ | ٣٩٢ | ٥٨ | ١٣١ | ١٢ | '''٥٩٣''' |- | ٣ | '''[[ئەندریاس ئینێستا]]''' | ٢٠٠٢–٢٠١٨ | ٣٨٠ | ٦٢ | ١١٩ | ١٩ | '''٥٨٠''' |- {{ligne grise}} | ٤ | [[میگۆلی]] | ١٩٧٣–١٩٨٩ | ٣٩١ | ٦٠ | ٨٥ | ١٣ | '''٥٤٩''' |- | ٥ | [[ڤیکتۆر ڤاڵدێز]] | ٢٠٠٢–٢٠١٤ | ٣٨٧ | ١٢ | ١١٨ | ١٨ | '''٥٣٥''' |- {{ligne grise}} | ٦ | '''[[لیۆنێل مێسی]]''' | ٢٠٠٤–٢٠٢١ | ٣٣٨ | ٥٤ | ١٠٧ | ١٨ | '''٥١٧''' |- | ٧ | [[کارلۆس ڕیکساش]] | ١٩٦٥–١٩٨١ | ٣٢٨ | ٥٨ | ٦٣ | ٠ | '''٤٤٩''' |- {{ligne grise}} | ٨ | [[گویلێرمۆ ئامۆر]] | ١٩٨٨–١٩٩٨ | ٣١١ | ٣٥ | ٦٠ | ١٥ | '''٤٢١''' |- | ٩ | [[زوبیزارێتا]] | ١٩٨٦–١٩٩٤ | ٣٠١ | ٣٢ | ٦٨ | ٩ | '''٤١٠''' |- {{ligne grise}} | ١٠ | [[خوان سیگارا]] | ١٩٤٩–١٩٦٤ | ٢٩٩ | ٦٩ | ٣٤ | ٠ | '''٤٠٢''' |} <small>ئەم خشتەیە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ ڕاستکراوەتەوە</small> == یاریزانان == === پێکھاتەی سەرەکی === {{Updated|١٥ی شوباتی ٢٠٢٣}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/players|سەردێڕ=First Team|بڵاوکەرەوە=FC Barcelona|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢}}</ref>{{Fs start}} {{Fs player|no=١|pos=GK|nat=ئەڵمانیا|name=[[مارک-ئاندرێ تێر شتێگن]]}} {{Fs player|no=٢|pos=DF|nat=ئیسپانیا|name=[[ئێکتۆر بێیێرین]]}} {{Fs player|no=٢|pos=DF|nat=ئوروگوای|name=[[ڕۆناڵد ئاراوخۆ]]}} {{Fs player|no=٥|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[سێرجیۆ بوسکێتس]]|other=[[کاپتن (تۆپی پێ)|کاپتن]]}} {{Fs player|no=٧|pos=FW|nat=فەڕەنسا|name=[[عوسمان دیمبێلێ|عوسمان دێمبێلێ]]}} {{Fs player|no=٨|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[پێدری]]}} {{Fs player|no=٩|pos=FW|nat=پۆڵەندا|name=[[ڕۆبێرت لێڤاندۆفسکی]]}} {{Fs player|no=١٠|pos=FW|nat=ئیسپانیا|name=[[ئانسو فاتی]]}} {{Fs player|no=١١|pos=FW|nat=ئیسپانیا|name=[[فێران تۆرێس]]}} {{Fs player|no=١٥|pos=DF|nat=دانمارک|name=[[ئاندرێس کریستینسن|ئەندریاس کریستێنسن]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=١٧|pos=DF|nat=ئیسپانیا|name=[[مارکۆس ئەلۆنسۆ|مارکۆس ئالۆنسۆ]]}} {{Fs player|no=١٨|pos=DF|nat=ئیسپانیا|name=[[جۆردی ئالبا]]|other=[[کاپتن (تۆپی پێ)|کاپتنی سێیەم]]}} {{Fs player|no=١٩|pos=MF|nat=کۆتدیڤوار|name=[[فرانک کیسێ|فرانک کێسیێ]]}} {{Fs player|no=٢٠|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[سێرجی ڕۆبێرتۆ]]|other=[[کاپتن (تۆپی پێ)|جێگری کاپتن]]}} {{Fs player|no=٢١|pos=MF|nat=ھۆلەند|name=[[فرێنکی دی یۆنگ]]}} {{Fs player|no=٢٢|pos=FW|nat=بەڕازیل|name=[[ڕافینیا دیاز|ڕافینیا]]}} {{Fs player|no=٢٣|pos=DF|nat=فەڕەنسا|name=[[جوولیەس کۆندی|ژول کوندێ]]}} {{Fs player|no=٢٤|pos=DF|nat=ئیسپانیا|name=[[ئێریک گارسیا]]}} {{Fs player|no=٢٦|pos=GK|nat=ئیسپانیا|name=[[ئینیاکی پێنیا]]}} {{Fs player|no=٣٠|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[گاڤی]]}} {{Fs end}} === یانەی یەدەک و ئەکادیمیای لاوان === {{Fs start}} {{Fs player|no=٢٧|pos=FW|nat=ئیسپانیا|name=[[ئیلیاس ئاخۆماش]]}} {{Fs player|no=٢٨|pos=DF|nat=ئیسپانیا|name=[[ئەلێخاندرۆ بالدێ]]}} {{Fs player|no=٢٩|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[مارک کاسادۆ]]}} {{Fs player|no=٣٢|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[پابلۆ تۆڕێ]]}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=٣٣|pos=DF|nat=ئیسپانیا|name=[[ئالێکس ڤایێ]]}} {{Fs player|no=٣٤|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[ئالڤارۆ سانز]]}} {{Fs player|no=٣٥|pos=DF|nat=مەغریب|name=[[شادی ڕیاد]]}} {{Fs player|no=٣٦|pos=GK|nat=ئیسپانیا|name=[[ئارناو تێناس]]}} {{Fs end}} === بە خواستن دەرچوو === {{Fs start}} {{Fs player|no=|pos=DF|nat=ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|name=[[سێرجینیۆ دێست]]|other=لە [[ئەی سی میلان]] ھەتا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{Fs player|no=|pos=DF|nat=فەڕەنسا|name=[[کلیمین لینگلێت|کلێمۆن لۆنگلێ]]|other=لە [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنھام ھۆتسپێر]] ھەتا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{Fs player|no=|pos=DF|nat=فەڕەنسا|name=[[ساموێل ئۆمتیتی]]|other=لە [[یانەی تۆپی پێی لێچێ|لێچێ]] ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[ئالێکس کۆیادۆ]]|other=لە [[یانەی تۆپی پێی ئێلچێ|ئێلچێ]] ھەتا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{Fs mid}} {{Fs player|no=|pos=MF|nat=ئیسپانیا|name=[[نیکۆ گۆنزالێس]]|other=لە [[یانەی تۆپی پێی ڤالەنسیا|ڤالێنسیا]] ھەتا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{Fs player|no=|pos=FW|nat=مەغریب|name=[[عەبدولسەمەد زەلزوولی]]|other=لە [[یانەی ئۆساسونا|ئۆساسونا]] ھەتا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{Fs player|no=|pos=FW|nat=پورتوگال|name=[[فرانسیسکۆ ترینکاو]]|other=لە [[یانەی تۆپی پێی سپۆرتینگ لیسبۆن|سپۆرتینگ لیسبۆن]] ھەتا ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}} {{Fs end}} == دەستکاری درێسی یەکەمی یانە بەدرێژایی مێژوو لەلایەن دەستەی ھونەری یانەکە == {| | {{Football kit| pattern_la=|pattern_b=_bluehalf|pattern_ra=|pattern_sh=|pattern_so=| leftarm=AA0000|body=AA0000|rightarm=0000FF|shorts=FFFFFF|socks=٠٠٠٠٠٠| title=١٨٩٩ }} | {{Football kit| pattern_la=_blue_stripes|pattern_b=_bluestripes|pattern_ra=_blue_stripes|pattern_sh=|pattern_so=| leftarm=AA0000|body=AA0000|rightarm=AA0000|shorts=FFFFFF|socks=٠٠٠٠٠٠| title=١٩١٠ }} | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona0910|pattern_b=_3bluestripes|pattern_ra=_fcbarcelona0910|pattern_sh=|pattern_so=| leftarm=26559B|body=AA0000|rightarm=26559B|shorts=٠٠٠٠٠٠|socks=٠٠٠٠٠٠| title=١٩١٣ }} | {{Football kit| pattern_la=_redshoulders|pattern_b=_bluestripes2|pattern_ra=_redshoulders|pattern_sh=|pattern_so=| leftarm=3D69AA|body=AA0000|rightarm=3D69AA|shorts=٠٠٠٠٠٠|socks=٠٠٠٠٠٠| title=١٩٣٥ }} | {{Football kit| pattern_la=_red_stripes|pattern_b=_redstripes2|pattern_ra=_red_stripes|pattern_sh=|pattern_so=_barça| leftarm=٠٠٠٠٨٠|body=٠٠٠٠٨٠|rightarm=٠٠٠٠٨٠|shorts=٠٠٠٠٨٠|socks=٠٠٠٠٨٠| title=١٩٥٠ }} | {{Football kit| pattern_la=|pattern_b=_vneckonwhite|pattern_ra=|pattern_sh=|pattern_so=| leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=٠٠٠٠٠٠|socks=3D69AA| title=١٩٥٥ <small>''(تەنیا لەجامی یەکێتی ئەورووپا بەکارھات)''</small> }} | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona0910|pattern_b=_3bluestripes|pattern_ra=_fcbarcelona0910|pattern_sh=|pattern_so=_barça| leftarm=26559B|body=AA0000|rightarm=26559B|shorts=26559B|socks=26559B| title=١٩٨٤ }} | |} {| | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona9192h|pattern_b=_fcbarcelona9192h|pattern_ra=_fcbarcelona9192h|pattern_sh=_red_stripes|pattern_so=_barça| leftarm=00169c|body=AA0000|rightarm=00169c|shorts=00169c|socks=00169c| title=١٩٩٢ }} | {{Football kit| pattern_la=_bluelower|pattern_b=_bluestripesandcollar|pattern_ra=_bluelower|pattern_sh=_red_stripes|pattern_so=_barça| leftarm=9c0000|body=9c0000|rightarm=9c0000|shorts=00169c|socks=00169c| title=١٩٩٥ }} | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona0708|pattern_b=_bluestripes2|pattern_ra =_fcbarcelona0708|pattern_sh=_red_stripes|pattern_so=_barça| leftarm=AA0000|body=AA0000|rightarm=AA0000|shorts=26559B|socks=26559B| title=١٩٩٧ }} | {{Football kit| pattern_la =|pattern_b=_bluehalf|pattern_ra=|pattern_sh=|pattern_so=| leftarm=٠٠٠٠٨٠|body=AA0000|rightarm=٠٠٠٠٨٠|shorts=٠٠٠٠٨٠|socks=٠٠٠٠٨٠| title=١٩٩٨ }} | {{Football kit| pattern_la=_thinblacklower|pattern_b=_bluestripesandcollar|pattern_ra=_thinblacklower|pattern_sh=_thin_yellow_base|pattern_so=_barça| leftarm=9c0000|body=9c0000|rightarm=0000FF|shorts=203b5a|socks=203b5a| title=٢٠٠١ }} | {{Football kit| pattern_la =_fcbarcelona|pattern_b=_fcbarcelona|pattern_ra =_fcbarcelona|pattern_sh=|pattern_so=_barça| leftarm=3d69aa|body=3d69aa|rightarm=3d69aa|shorts=26559B|socks=3d69aa| title=٢٠٠٤ }} | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona0405h|pattern_b=_fcbarcelona0405h|pattern_ra=_fcbarcelona0405h|pattern_sh=|pattern_so=_fcbarcelona0405h| leftarm=9c0000|body=9c0000|rightarm=9c0000|shorts=00169c|socks=00169c| title=٢٠٠٥ }} | |} {| | {{Football kit| pattern_la =_fcbarcelona0506h|pattern_b=_fcbarcelona0506h|pattern_ra =_fcbarcelona0506h|pattern_sh=|pattern_so=| leftarm=A2214B|body=A2214B|rightarm=A2214B|shorts=A2214B|socks=0000FF| title=٢٠٠٦ }} | {{Football kit| pattern_la=|pattern_b=_fcbarcelona0607|pattern_ra=|pattern_sh=_red_stripes|pattern_so=| leftarm=DC323C|body=AA0000|rightarm=3D69AA|shorts=3D69AA|socks=3D69AA| title=٢٠٠٧ }} | {{Football kit| pattern_la=_left_nike_Baca|pattern_b=_Barca1|pattern_ra=_right_nike_Baca|pattern_sh=|pattern_so=_barça| leftarm=C03030|body=AA0000|rightarm=C03030|shorts=33639B|socks=33639B| title=٢٠٠٨ }} | {{Football kit| pattern_la=|pattern_b=_fcbarcelona0809h|pattern_ra=|pattern_sh=|pattern_so=_fcbarcelona0809h| leftarm=00169c|body=00169c|rightarm=AA0000|shorts=00169c|socks=AA0000| title=٢٠٠٩ }} | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona0910h|pattern_b=_fcbarcelona0910h|pattern_ra=_fcbarcelona0910h|pattern_sh=_fcbarcelona0910h |pattern_so=_fcbarcelona0910h| leftarm=9c0000|body=9c0000|rightarm=9c0000|shorts=00169c|socks=00169c| title=٢٠١٠}} | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona1011h|pattern_b=_fcbarcelona1011h|pattern_ra=_fcbarcelona1011h|pattern_sh=_fcbarcelona1011h |pattern_so=_fcbarcelona1011h| leftarm=9c0000|body=9c0000|rightarm=9c0000|shorts=9c0000|socks=00169c| title=٢٠١١ }} | {{Football kit| pattern_la=_fcbarcelona1112h|pattern_b=_fcbarcelona1112h|pattern_ra=_fcbarcelona1112h|pattern_sh=_fcbarcelona1112h |pattern_so=_fcbarcelona1112h| leftarm=9c0000|body=9c0000|rightarm=9c0000|shorts=9c0000|socks=00169c| title=٢٠١٢ }} |} {| | {{Football kit |pattern_la =|pattern_b= _fcbarcelona1213h|pattern_ra =|pattern_sh= _fcbarcelona1213h|pattern_so= _fcbarcelona1213h |leftarm= 0000BB|body= FFFFFB|rightarm= 0000BB|shorts= FFFFFF|socks= 0000BB|title=٢٠١٢–١٣ }} | {{Football kit |pattern_la= _FCbarcelona1314h|pattern_b= _FCbarcelona1314h|pattern_ra =_FCbarcelona1314h|pattern_sh=|pattern_so= _fcbarcelona1314h |leftarm= 0000BB|body= FFFFFB|rightarm= 0000BB|shorts= ٠٥٠٠٣٥|socks= 0000BB|title=٢٠١٣–١٤ }} | {{Football kit | pattern_la = _fcbarcelona1415h | pattern_b = _fcbarcelona1415h | pattern_ra = _fcbarcelona1415h | pattern_sh = _fcbarcelona1415h | pattern_so = _fcbarcelona1415h | leftarm = 0C2E61 | body = B01166 | rightarm = 0C2E61 | shorts = 01166B | socks = 0C2E61 | title = ٢٠١٤–١٥ }} | {{Football kit | color_izq = | color_cuerpo = | color_der = | color_pantalón = A2214B | color_medias = 0C2E61 | pattern_la = _fcbarcelona1516h | pattern_b = _fcbarcelona1516h | pattern_ra = _fcbarcelona1516h | pattern_sh = _fcbarcelona1516h | pattern_so = _fcbarcelona1516h | title = ٢٠١٥–١٦ }} |} == پێشانگا == <gallery> Player FC Barcelona 1903 year.jpg|[[یاریزانانی بارسێلۆنا]] لە ساڵی ١٩٠٣ Johan Cruyff en Rob Jacobs.jpg|[[یۆھان کرۆیف]] دامەزرێنەری فێرگەی لاماسیا Europa cup 1961 Barcelona - Hamburg lineup.jpg|یاری نێوان [[بارسێلۆنا - ھامبۆڕگ]] جامی ئەورووپای ساڵی ١٩٦١ 2014. Més que un club. Camp Nou. Barcelona B38.jpg|[[یاریگای کامپ نۆ]] لە ساڵی ٢٠١٤ Messi with Neymar Junior the Future of Brazil.jpg|[[مێسی]] لەگەڵ [[نێیمار]] لە یاری کۆتایی [[مۆندیالی یانەکان]] Luis Suarez FCB 2014.jpg|[[لویس سوارێز]] ھێرشبەری بارسێلۆنا لە ساڵی ٢٠١٤ Carles Puyol Joan Gamper-Tr.jpg|[[کارلێس پۆیۆل]] لە [[جامی خوان گامبەر]] FC Barcelona - Bayer 04 Leverkusen, 7 mar 2012 (12).jpg|[[ھاندەرانی بارسێلۆنا]] لە یاری بەرامبەر یانەی بایەر لیڤەرکوزن(٧ ی ئازاری ٢٠١٢ Guardiola 2010.jpg|[[جۆسێپ گواردیۆلا]] ڕاھێنەری پێشووی یانەکە و داھێنەری [[تیکی تاکا]] Luis Enrique 2014.jpg|[[لویس ئێنریکی]] ڕاھێنەری پێشووی یانەی بارسێلۆنا ٢٠١٤ </gallery> == سروودی یانە == {| align=center cellspacing=1 width=100% style="font-size:100%; color:#FFDF00" |align=center style="background-color:#A4234B; width:40em"|'''بە کەتەلۆنی''' |align=center style="background-color:#A4234B; width:40em"|'''بەکوردی''' |-- |align=center valign=top style="font-size:85%; color:black; border:1px solid #FFCC66; background-color:#FFCC66; padding:5px"| Tot el camp{{ھن}} és un clam{{ھن}} som la gent Blaugrana{{ھن}} Tant se val d'on venim{{ھن}} Si del sud o del nord{{ھن}} ara estem d'acord{{ھن}} estem d'acord{{ھن}} una bandera ens agermana{{ھن}} Blaugrana al vent{{ھن}} un crit valent{{ھن}} tenim un nom{{ھن}} el sap tothom{{ھن}} Barça, Barça, Baaaaaarrrrççaa |align=center valign=top style="font-size:85%; color:black; border:1px solid #FFCC66; background-color:#FFCC66; padding:5px"| ھەموو یاریگا ھاوار کەن{{ھن}} بەیەک دەنگ{{ھن}} ئێمە گەلی کەتەلۆنیاین{{ھن}} گرنگ نییە ئێستا لەکوێین{{ھن}} لە باکوور یان لە باشوور!{{ھن}} ئێمە پاڵەوانین{{ھن}} بەڵێ پاڵەوان{{ھن}} ئەوەی کە ھەمووانی کۆکردیتەوە{{ھن}} مووشەکەکانی کەتەلۆنیا یە وەک باڵندە بۆ ئاسمان{{ھن}} مووشەکە بەھێزەکان{{ھن}} ئێمە ئێستا ناوێکمان ھەیە{{ھن}} ئەوەیش ھەموو جیھان دەزانن{{ھن}} بارسا بارسا بااااااارسا |} == یانە پەیوەندیدارەکان بە یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا == # بارسێلۆنا بی: [[یانەی بارسێلۆنای بی]] # تۆپی باسکە: [[یانەی باسکەی بارسێلۆنا]] # [[تۆپی دەست]]: [[یانەی تۆپی دەستی بارسێلۆنا]] # فووتساڵ: [[یانەی فووتساڵی بارسێلۆنا]] # ھۆکی سەرسەھۆڵ: [[یانەی ھۆکی سەرسەھۆڵی بارسێلۆنا]] # یانەی تۆپی پێی خانمان: یانەی خانمانی بارسێلۆنا == مێژوو == {{سەرەکی|History of FC Barcelona}} === ١٨٩٩-١٩٢٢: دەستپێک === [[File:Walter_Wild.jpg|وێنۆک|واڵتەر ویڵد یەکەم سەرۆکی یانەکە (١٨٩٩-١٩٠١). سەرکەوتنە سەرەکییەکەی دابینکردنی یەکەم خاڵی ماڵەکەی بوو بۆ بارسا.]] [[File:Futbol_club_barcelona_-_notas_de_sport.jpg|alt="SPORT NOTES Our friend and partner, Mr. Kans Kamper, from the Foot-Vall Section of the <<Sociedad Los Deportes>> and former Swiss champion, wishing to organize some matches in Barcelona, requests that everyone who likes this sport contact him, come to this office Tuesday and Friday nights from 9 to 11."|وێنۆک|250x250پیکسڵ|ڕیکلامی گامپەر لە ''لۆس دیپۆرتێس'' <nowiki>—</nowiki> ''وەرگێڕانی ئینگلیزی:''تێبینیی وەرزشی. هاوڕێ و هاوبەشمان، بەڕێز هانس گامپەر، لە بەشی تۆپی پێی کۆمەڵەی 'Sociedad Los Deportes' و پاڵەوانی پێشووی سویسرا، ئارەزوو دەکات چەند یارییەک لە بارسێلۆنا ڕێکبخات؛ داوا لە هەر کەسێک دەکات کە حەزی لەم وەرزشەیە پەیوەندیی پێوە بکات و شەوانی سێشەممە و هەینی لە کاتژمێر ٩ بۆ ١١ سەردانی ئەم ئۆفیسە بکات.]] لە ٢٢ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٩دا، هانس گامپەری سویسری ئاگادارییەکی لە ڕۆژنامەی (Los Deportes) بڵاوکردەوە و تێیدا ئارەزووی خۆی بۆ پێکهێنانی یانەیەکی تۆپی پێ ڕاگەیاند؛ وەڵامە ئەرێنییەکان بوونە هۆی سازدانی کۆبوونەوەیەک لە هۆڵی وەرزشیی "سۆلێ" (Gimnasio Solé) لە ٢٩ی تشرینی دووەمدا. یازدە یاریزان ئامادە بوون – واڵتەر وایڵد (یەکەمین سەرۆکی یانەکە)، لویس دی ئۆسۆ، بارتۆمیۆ تێراداس، ئۆتۆ کونزڵ، ئۆتۆ مایەر، ئێنریک دوکاڵ، پێرێ کابۆت، کارلس پوجۆڵ، جۆزێپ لۆبێت، جۆن پارسۆنس و ویلیام پارسۆنس – و یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنایان (Foot-Ball Club Barcelona) پێکهێنا. [[File:Vitrina-1.v1311695239.jpg|ڕاست|وێنۆک|250x250پیکسڵ|پێکهێنانی یانەی بەرشەلۆنە لە ساڵی ١٩٠٣]] یانەی بەرشەلۆنە سەرەتایەکی سەرکەوتووی لە جامی ناوچەیی و نیشتمانیدا هەبوو، لە یارییەکانی کامپیۆنا دی کەتەلۆنیا و {{Lang|es|[[Copa del Rey]]}} ڕکابەری کرد [[Category:Articles containing Spanish-language text]] . لە ساڵی ١٩٠١، یانەکە بەشداری لە یەکەم پێشبڕکێی تۆپی پێدا کرد کە لە [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا|نیمچە دوورگەی ئیبەری]] ئەنجامدرا، کۆپا ماکایا ، بە تەسکییەوە بە هیسپانیای ئەی سی دۆڕا، بەڵام لە ساڵی دواتر، بارسا پاڵەوانێتییەکەی بردەوە، کە یەکەم پارچەی زیو بوو لەلایەن یانەکەوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1645450/barca-rewind-the-first-ever-title|سەردێڕ=Barça Rewind: The first ever title |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220919104048/https://www.fcbarcelona.com/en/news/1645450/barca-rewind-the-first-ever-title |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=www.fcbarcelona.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1645450/barca-rewind-the-first-ever-title "Barça Rewind: The first ever title"]. ''www.fcbarcelona.com''. 23 March 2020. [https://web.archive.org/web/20220919104048/https://www.fcbarcelona.com/en/news/1645450/barca-rewind-the-first-ever-title Archived] from the original on 19 September 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">26 July</span> 2022</span>.</cite></ref> و دواتر بەشداری لە [[جامی شای ئیسپانیای ١٩٠٢|یەکەمین جامی شای ئیسپانیا]] کرد، ١-٢ دۆڕا بە بیزکایا (تێکەڵەیەکی یاریزانانی... [[ئەتلەتیک بیلباو|یانەی ئەتلەتیک]] و بلباو ) لە یاری کۆتایی . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tabless/spancup1902.html|سەردێڕ=Spain - Cup 1902 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220721002345/https://www.rsssf.org/tabless/spancup1902.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[RSSSF]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rsssf.org/tabless/spancup1902.html "Spain - Cup 1902"]. ''[[RSSSF]]''. 15 September 2000. [https://web.archive.org/web/20220721002345/https://www.rsssf.org/tabless/spancup1902.html Archived] from the original on 21 July 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 July</span> 2022</span>.</cite></ref> لە ساڵی ١٩٠٨ هانس گامپەر – کە ئێستا بە جوان گامپەر ناسراوە – بوو بە سەرۆکی یانەکە، هەوڵیدا ڕێگری لە داخستنی بەرشەلۆنە بکات. یانەکە لە ڕووی دارایی و کۆمەڵایەتی و لە ئاستی ئاستدا کێشەی هەبوو. لە دوای یارییەکانی کامپیۆنات دی کەتەلۆنیا لە ساڵی ١٩٠٥ەوە هیچ پێشبڕکێیەکیان نەبردبووەوە. ئەو لە کۆبوونەوەیەکدا وتی: "بارسێلۆنا ناتوانێت بمرێت و نابێت بمرێت. ئەگەر کەس نییە هەوڵی بۆ بدات، ئەوا من لە ئێستاوە بەرپرسیارێتیی بەڕێوەبردنی یانەکە دەگرمە ئەستۆ."ئەو لە پێنج کاتی جیاوازدا لە نێوان ساڵانی ١٩٠٨ بۆ ١٩٢٥ سەرۆکی یانەکە بوو، و بە گشتی ٢٥ ساڵی لەو پۆستەدا بەسەر برد. یەکێک لە دەستکەوتە سەرەکییەکانی ئەوە بوو کە دڵنیایی دا لەوەی یانەی بارسا ببێتە خاوەنی یاریگای تایبەت بە خۆی، بەمەش سەرچاوەیەکی داهاتی جێگیری بۆ یانەکە دەستەبەر کرد. لە ١٤ی ئازاری ١٩٠٩، تیمەکە ڕوویان لە کامپ دی لا ئیندۆستریا کرد، یاریگایەک کە توانای ٨ هەزار کەسی هەبوو. بۆ ئاهەنگ گێڕان بە بۆنەی دەوروبەرە نوێیەکەیان، یانەکە لە ساڵی دواتردا پێشبڕکێیەکی لۆگۆی ئەنجامدا. کارلێس کۆمامالا لە پێشبڕکێکەدا سەرکەوتنی بەدەستهێنا و پێشنیارەکەی بووە ئەو تاجە کە یانەکە تا ئێستا لەبەری دەکات – لەگەڵ هەندێک گۆڕانکاری بچووک – تا ئێستا. <ref name="crest">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|سەردێڕ=The crest {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615040719/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١ }} on 30 May 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 July</span> 2010</span>.</cite></ref> یاریگاکە وەک توخمە سەرەکییەکە دادەنرێت کە یارمەتیی یانەکەی دا لە ساڵانی ١٩١٠دا گەشە بکات و ببێتە تیپێکی باڵادەست،[١] بە جۆرێک توانییان سێ جار لەسەریەک نازناوی پاڵەوانێتیی کەتەلۆنیا (Campionats de Catalunya) لە نێوان ساڵانی ١٩٠٩ بۆ ١٩١١ ببەنەوە، هەروەها سێ نازناوی جامی شای ئیسپانیا (Copa del Rey) لە ماوەی چوار ساڵدا لە نێوان ١٩١٠ بۆ ١٩١٣، و چوار جار لەسەریەک جامی پیرینێس (Pyrenees Cup) لە ساڵی دەستپێکردنییەوە لە ١٩١٠ تا ١٩١٣ بەدەست بهێنن. جامی پیرینیس یەکێک بوو لە سەرەتاییترین جامی یانە نێودەوڵەتییەکانی ئەوروپا. پێکهاتبوو لە باشترین تیمەکانی لانگودۆک, میدی و [[ئاکویتانیا|ئاکیتان]] (باشووری فەرەنسا)، وڵاتی باسک و کەتەلۆنیا، کە هەموویان ئەندامی پێشووی ناوچەی مارکا هیسپانیکا بوون. پێشبڕکێکە لەو سەردەمەدا بەناوبانگترین بوو. کەسایەتییە دیارەکانی یەکەم تیپی گەورەی بارسا بریتین لە کارلێس کۆمامالا و ئەلفریدۆ ماسانا و ئەمێچزورا و پاکۆ برو و جاک گرینوێڵ . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ferrer, Carles Lozano |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠١|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesp/pyrenees.html|سەردێڕ=Challenge International du Sud de la France |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803101250/http://rsssf.com/tablesp/pyrenees.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFerrer,_Carles_Lozano2001">Ferrer, Carles Lozano (19 June 2001). [https://www.rsssf.org/tablesp/pyrenees.html "Coupe des Pyrenées – Copa de los Pirineos"]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. [https://web.archive.org/web/20200803101250/http://rsssf.com/tablesp/pyrenees.html Archived] from the original on 3 August 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 June</span> 2010</span>.</cite></ref> ئەم دووەمیان بووە یەکەم ڕاهێنەری تەواوکاتی یانەکە لە ساڵی ١٩١٧. هەر لەو ماوەیەدا یانەکە زمانی فەرمی خۆی لە [[زمانی ئیسپانی|کاستیلییەوە]] گۆڕی بۆ [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]] و وردە وردە پەرەی سەند و بوو بە هێمایەکی گرنگی ناسنامەی کەتەلۆنی. بۆ زۆرێک لە هاندەران بەشداریکردن لە یانەکەدا کەمتر پەیوەندی بە خودی یارییەکەوە هەبوو و زیاتر پەیوەندی بە بەشێک بوون لە ناسنامەی بەکۆمەڵی یانەکەوە هەبوو. لە ٤ی شوباتی ١٩١٧ یانەکە یەکەم یاری ڕێزلێنان ئەنجامدا بۆ ڕێزلێنان لە ڕامۆن تۆرالبا کە لە ساڵی ١٩١٣ تا ١٩٢٨ یاریی کردووە. یارییەکە بەرامبەر یانەی تێراسای ناوخۆیی بوو کە بەرشەلۆنە بە ئەنجامی ٦-٢ یارییەکەی بردەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/ramon-torralba-larraz|سەردێڕ=Ramon Torralba Larraz |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180420011337/https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/ramon-torralba-larraz |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/ramon-torralba-larraz "Ramon Torralba Larraz"]. FC Barcelona. [https://web.archive.org/web/20180420011337/https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/ramon-torralba-larraz Archived] from the original on 20 April 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 April</span> 2018</span>.</cite></ref> لە هەمان کاتدا گامپەر هەڵمەتێکی دەستپێکرد بۆ وەرگرتنی ئەندامانی زیاتری یانەکە و تا ساڵی ١٩٢٢ یانەکە زیاتر لە ٢٠ هەزار کەسی هەبوو، کە یارمەتی دارایی یاریگایەکی نوێیان دا. پاشان یانەکە گواسترایەوە بۆ [[یاریگای لەس کۆرتس|لێس کۆرتیسی]] نوێ کە هەمان ساڵ دەستیپێکرد. لێس کۆرتێس توانای سەرەتایی ٣٠ هەزار کەسی هەبووە و لە ساڵانی چلەکاندا فراوانتر کراوە بۆ ٦٠ هەزار کەس. <ref name="fcbarcelona2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html|سەردێڕ=From Les Corts to Camp Nou (1922 – 1957) {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100302203345/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |date= ٢ی ئازاری ٢٠١٠ }} on 30 May 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 March</span> 2010</span>.</cite></ref> لە ساڵی ١٩١٢ گامپەر پاولینۆ ئەلکانتارای وەرگرت کە حەوتەمین گۆڵکاری یانەکە بوو لە هەموو کاتێکدا. هەروەها لە ساڵی ١٩١٧ گامپەر جاک گرینوێڵی وەک یەکەم ڕاهێنەری تەواوکاتی بەرشەلۆنە وەرگرت. دوای ئەم دامەزراندنە، بەختی یانەکە لە یاریگادا دەستی بە باشتربوون کرد و زۆری نەخایاند چێژیان لە یەکەم "سەردەمی زێڕین" وەرگرت. هاوکات لەگەڵ ئەلکانتارا، تیپی بارسا لە ژێر سەرپەرشتی گرینوێڵدا بریتی بوو لە ساگیباربا و ڕیکاردۆ زامۆرا و جۆزێپ سامیتێر و فێلیکس سێسۆماگا و فرانز پلاتکۆ . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Frederic Porta |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٩|trans-title=Barça's golden age reaches its centenary |ناونیشان=https://www.elperiodico.com/es/barca/20190531/samitier-y-zamora-la-edad-de-oro-barcelona-llega-centenario-7483576|سەردێڕ=La 'Edad de Oro' del Barça llega a su centenario |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230112055950/https://www.elperiodico.com/es/barca/20190531/samitier-y-zamora-la-edad-de-oro-barcelona-llega-centenario-7483576 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|زمان=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFFrederic_Porta2019">Frederic Porta (31 May 2019). [https://www.elperiodico.com/es/barca/20190531/samitier-y-zamora-la-edad-de-oro-barcelona-llega-centenario-7483576 "La 'Edad de Oro' del Barça llega a su centenario"] &#x5B;Barça's golden age reaches its centenary&#x5D; (in Spanish). El periodico. [https://web.archive.org/web/20230112055950/https://www.elperiodico.com/es/barca/20190531/samitier-y-zamora-la-edad-de-oro-barcelona-llega-centenario-7483576 Archived] from the original on 12 January 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 July</span> 2022</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> ئەم تیپە لە نێوان ساڵانی 1919 و 1928 لە کۆی 10 یاری کامپیۆنات دی کەتەلۆنیا 9 نازناوی بەدەستهێنا و دوو نازناوی جامی شای لە ساڵانی 1920 و 1922 بەدەستهێنا. بە گشتی لە سەردەمی سەرکردایەتی گامپەردا، بەرشەلۆنە یازدە نازناوی کامپیۆنات دی کەتەلۆنیا و شەش جامی شا و چوار جامی پیرینیزی بەدەستهێنا. <ref name="rsssf1">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Carnicero, José Vicente Tejedor |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tabless/spancuphist.html|سەردێڕ=Spain - List of Cup Finals |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170731071239/http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٠}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCarnicero,_José_Vicente_Tejedor2010">Carnicero, José Vicente Tejedor (21 May 2010). [https://www.rsssf.org/tabless/spancuphist.html "Spain&nbsp;– List of Cup Finals"]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. [https://web.archive.org/web/20170731071239/http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html Archived] from the original on 31 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 March</span> 2010</span>.</cite></ref> <ref name="fcbarcelona1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html|سەردێڕ=Origins (1899-1922) {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://arquivo.pt/wayback/20090702100948/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html the original] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20090702100948/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html |date= ٢ی تەممووزی ٢٠٠٩ }} on 2 July 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 March</span> 2010</span>.</cite></ref> === ١٩٢٣-١٩٣١: پریمۆ دی ڕیڤێرا، و یەکەم سەردەمی زێڕین === لە 14ی حوزەیرانی 1925، لە کاردانەوەیەکی خۆبەخۆدا دژی دیکتاتۆریەتی پریمۆ دی ڕیڤێرا ، جەماوەرەکەی ناو یاریگاکە گاڵتەیان بە ڕێپێوانی شاهانە کرد. وەک تۆڵەسەندنەوەیەک بۆ ماوەی شەش مانگ یاریگاکە داخرا و گامپەر ناچار بوو دەستبەرداری پۆستی سەرۆکایەتی یانەکە بێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/joan-gamper-1908-1909-1910-1913-1917-1919-1921-1923-1924-1925|سەردێڕ=Joan Gamper (1908-1909 / / 1910-1913 / / 1917-1919 / / 1921-1923 / / 1924-1925) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180504070530/https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/joan-gamper-1908-1909-1910-1913-1917-1919-1921-1923-1924-1925 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/joan-gamper-1908-1909-1910-1913-1917-1919-1921-1923-1924-1925 "Joan Gamper (1908–1909 / / 1910–1913 / / 1917–1919 / / 1921–1923 / / 1924–1925)"]. FC Barcelona. [https://web.archive.org/web/20180504070530/https://www.fcbarcelona.com/club/history/card/joan-gamper-1908-1909-1910-1913-1917-1919-1921-1923-1924-1925 Archived] from the original on 4 May 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 April</span> 2018</span>.</cite></ref> ئەمەش هاوکات بوو لەگەڵ گواستنەوەی یانەکە بۆ تۆپی پێی پیشەگەر. یەکەم جار کە بەڕێوەبەرانی بەرشەلۆنە بە ئاشکرا بانگەشەی بەڕێوەبردنی یانەیەکی پیشەگەرانەی تۆپی پێیان کرد لە ساڵی ١٩٢٦. [[File:Barcelona_fc_lamina_elgrafico.jpg|وێنۆک|تیپی یانەی بەرشەلۆنە، لە ڕۆژنامەی ''ئێل گرافیکۆ'' بڵاوکراوەتەوە، ساڵی ١٩٢٦]] لە ٣ی تەمموزی ١٩٢٧ یانەکە دووەم یاری شایەتحاڵی بۆ پاولینۆ ئەلکانتارا ئەنجامدا، بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|هەڵبژاردەی ئیسپانیا]] . بۆ دەستپێکردنی یارییەکە، ڕۆژنامەنووس و فڕۆکەوانی ناوخۆیی جۆزێپ کانۆداس لە فڕۆکەکەیەوە تۆپەکەی خستە ناو یاریگا. <ref name="fcbarcelona.cat">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.cat/web/downloads/centre_de_documentacio/annexes/castellano/24_._PARTIDOS_DE_HOMENAJE_A_JUGADORES.pdf|سەردێڕ=Centre de Documentació i Estudis {{!}} Canal Oficial FC Barcelona|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120616045544/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/downloads/centre_de_documentacio/annexes/castellano/24_._PARTIDOS_DE_HOMENAJE_A_JUGADORES.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|زمان=ca|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore=""> <span class="cs1-format">(PDF)</span> (in Catalan). FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.cat/web/downloads/centre_de_documentacio/annexes/castellano/24_._PARTIDOS_DE_HOMENAJE_A_JUGADORES.pdf the original] <span class="cs1-format">(PDF)</span> on 16 June 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 August</span> 2010</span>.</cite> [[Category:CS1 Catalan-language sources (ca)]]</ref> لە ساڵی ١٩٢٨دا، سەرکەوتن لە جامی ئیسپانیا بە شیعرێک بە ناوی "Oda a Platko" (قەسیدەیەک بۆ پلاتکۆ) پیرۆز کرا، کە لەلایەن ڕافایل ئەلبێرتی، ئەندامی کۆمەڵەی "نەوەی ٢٧" (Generation of '27)، نووسرابوو؛ ئەمەش دوای ئەوەی ناوبراو سەرسام بوو بە ئاستە بەرزەکەی گۆڵپارێزی بارسێلۆنا، فرانس پلاتکۆ. لە ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٢٩، بەرشەلۆنە [[خولی ئیسپانی وەرزی ۱۹۲۹|یەکەم خولی ئیسپانیای]] بەدەستهێنا. دوای ساڵێک لە بردنەوەی پاڵەوانێتییەکە، لە ٣٠ی تەمموزی ١٩٣٠، گامپەر دوای ماوەیەک لە خەمۆکی کە بەهۆی کێشەی کەسی و داراییەوە هاتبووە ئاراوە، کۆتایی بە ژیانی خۆی هێنا. <ref name="fcbarcelona1"/> === ١٩٣١-١٩٣٩: کۆمار، و شەڕی ناوخۆ: تیرۆرکردنی سەرۆک سونیۆل === هەرچەندە بەردەوام بوون لە هەبوونی یاریزانی پلەی جۆزێپ ئێسکۆلا, بەڵام ئێستا یانەکە چووەتە قۆناغێکی دابەزین، کە تێیدا ململانێی سیاسی سێبەری وەرزشی لە سەرانسەری کۆمەڵگادا کرد. بەهۆی ئەوەی هاوڵاتیانی بەرشەلۆنە بە گفتوگۆکردن لەسەر بابەتە سیاسییەکان سەرقاڵ بوون، ئامادەبوون لە یارییەکان دابەزی. هەرچەندە تیمەکە لە ساڵانی ١٩٣٠، ١٩٣١، ١٩٣٢، ١٩٣٤، ١٩٣٦ و ١٩٣٨ نازناوی کامپیۆنات دی کەتەلۆنیای بەدەستهێنا، بەڵام <ref name="rsssf1"/> لەم کاتەدا لەسەر ئاستی نیشتمانی سەرکەوتنیان بەدەست نەهێنا، جگە لە نازناوی ناکۆکیی ساڵی ١٩٣٧یان لە خولی دەریای ناوەڕاست . دوای مانگێک لە دەستپێکردنی [[شەڕی ناوخۆییی ئیسپانیا|شەڕی ناوخۆی ئیسپانیا]] لە ساڵی ١٩٣٦، چەند یاریزانێکی بەرشەلۆنە خۆیان لە ڕیزەکانی ئەو کەسانە تۆمار کرد کە دژی ڕاپەڕینی سەربازی شەڕیان کرد، لەگەڵ یاریزانانی ئەتلەتیک بلباو. لە ٦ی ئاب، سەربازانی فالانجیست لە نزیک گواداراما سەرۆکی یانەکە جۆزێپ سونیۆلیان کوشت کە نوێنەری پارتی سیاسی لایەنگری سەربەخۆیی بوو. ناوی لێنرا شەهیدی ''بارسێلۆنیزم'', تیرۆرکردنیشی ساتێکی دیاریکەر بوو لە مێژووی یانەی بەرشەلۆنە و ناسنامەی کەتەلۆنی. لە هاوینی ساڵی ١٩٣٧دا، پێکهاتەکە لە گەشتێکدا بوو لە مەکسیک و ئەمریکا، لەوێ وەک باڵیۆزی کۆماری دووەمی ئیسپانیا پێشوازییان لێکرا. گەشتەکە بووە هۆی ئاسایشی دارایی یانەکە، بەڵام لە ئەنجامدا نیوەی تیپەکە داوای مافی پەنابەرییان لە مەکسیک و فەرەنسا کرد، ئەمەش وایکرد کە کێبڕکێی جامەکان بۆ ئەو تیپەی کە مابوونەوە قورستر بێت. لە 16ی ئازاری 1938 یانەی بەرشەلۆنە کەوتە ژێر بۆردومانی ئاسمانی هێزی ئاسمانی ئیتاڵیا و بەهۆیەوە زیاتر لە 3 هەزار کەس کوژران، یەکێک لە بۆمبەکان بەر ئۆفیسەکانی یانەکە کەوت. چەند مانگێک دواتر، کەتەلۆنیا کەوتە ژێر داگیرکارییەوە و وەک هێمای [[ناسیۆنالیزمی کەتەلۆنی|کەتەلۆنیزمی]] "بێ دیسپلین"، یانەکە کە ئێستا تەنها ٣٤٨٦ ئەندامەکەی دابەزیوە، ڕووبەڕووی کۆمەڵێک سنووردارکردن بووەوە. هەموو نیشانەکانی ناسیۆنالیزمی ناوچەیی بە زمان و ئاڵا و نیشانەکانی تری جیابوونەوە لە سەرانسەری ئیسپانیا قەدەغە کران. ئاڵای کەتەلۆنیا قەدەغە کرا و یانەکەش ناوی غەیرە ئیسپانی قەدەغە کرا. ئەم ڕێوشوێنانە یانەکەی ناچار کرد ناوی خۆی بگۆڕێت بۆ ''یانە فوتبۆڵ بەرشەلۆنە'' و ئاڵای کەتەلۆنیا لە سەر لوتکەی خۆی لاببات. === ١٩٤٠-١٩٥٧: دوای جەنگ، و دەستپێکردنی ڕژێمی فرانکۆ === [[File:Kubala.jpg|وێنۆک|220x220پیکسڵ|هێرشبەرێکی بەتوانا، لاسلۆ کوبالا لە ساڵانی ١٩٥٠دا یانەی بەرشەلۆنەی سەرکەوتنی بەدەستهێنا. پەیکەرەکەی لە دەرەوەی کامپ نو دروستکراوە.]] لە [[ئێل کلاسیکۆ|ساڵی ١٩٤٣]] بارسێلۆنا لە قۆناغی پێش کۆتایی [[جامی شای ئیسپانیا]] (ئێستا جامی شا) ڕووبەڕووی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدریدی]] ڕکابەر بووەوە. یەکەم یاری لە لێس کۆرتس بە ئەنجامی ٣-٠ بەرشەلۆنە بردەوە. ڕیال مەدرید بە ئاسوودەیی یاریی گەڕانەوەی بردەوە و بە ئەنجامی 11-1 لە بەرشەلۆنەی بردەوە. بەپێی وتەی نووسەری تۆپی پێ سید لۆی, "تاڕادەیەک کەم باس لە یارییەکە کراوە [لەو کاتەوە] و ئەنجامێک نییە کە بە تایبەتی لە مەدرید ئاهەنگ بگێڕدرێت." لەڕاستیدا 11-1 لە مێژووی بەرشەلۆنەدا جێگەیەکی زۆر دیارتری هەیە. ئەمە ئەو یارییە بوو کە بۆ یەکەمجار ناساندنی مەدرید وەک تیپی دیکتاتۆری و بەرشەلۆنە وەک قوربانییەکانی پێکهێنا." لەلایەن ڕۆژنامەنووسی ناوخۆیی پاکۆ ئەگویلارەوە ئیدعای ئەوە کراوە کە یاریزانانی بەرشەلۆنە لە ژووری گۆڕینی جلوبەرگدا لەلایەن پۆلیسەوە هەڕەشەیان لێکراوە، هەرچەندە هەرگیز هیچ شتێک نەسەلمێنراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Aguilar |یەکەم=Paco |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨ |ناونیشان=https://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090507062242/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid%3D70557.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٠٩ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFAguilar1998">Aguilar, Paco (10 December 1998). . FIFA. Archived from [https://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080429205533/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid%3D70557.html |date=٢٩ی نیسانی ٢٠٠٨ }} on 7 May 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 May</span> 2009</span>.</cite></ref> سەرەڕای بارودۆخی سیاسی سەخت، ''یانەی بەرشەلۆنە'' لە ساڵانی چل و پەنجاکاندا سەرکەوتنی بەرچاوی بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٤٥ بە جۆزێپ سامیتییە وەک ڕاهێنەر و یاریزانانی وەک سیزار و ڕامالێتس و ڤێلاسکۆ ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٢٩ەوە لالیگایان بەدەستهێنا. لە ساڵانی ١٩٤٨ و ١٩٤٩ دوو نازناوی دیکەیان زیاد کرد <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&Controltype=EvHist&id=1&tmpd=28&tmph=110&e1=5&e2=&e3=&e4=|سەردێڕ=LFP > Lanzadera Web > WebSite Home > Web Site Historico|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110720042754/http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&Controltype=EvHist&id=1&tmpd=28&tmph=110&e1=5&e2=&e3=&e4=|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. Liga de Fútbol Profesional. Archived from [http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&Controltype=EvHist&id=1&tmpd=28&tmph=110&e1=5&e2=&e3=&e4= the original] on 20 July 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">6 August</span> 2010</span>.</cite></ref> هەروەها لە ساڵی 1949 یەکەم جامی لاتینی بەدەستهێنا . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Stokkermans, Karel |دوایین٢=Gorgazzi, Osvaldo José |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesl/latin.html|سەردێڕ=Latin Cup |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170724080813/http://www.rsssf.com/tablesl/latin.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStokkermans,_KarelGorgazzi,_Osvaldo_José2006">Stokkermans, Karel; Gorgazzi, Osvaldo José (23 November 2006). [https://www.rsssf.org/tablesl/latin.html "Latin Cup"]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. [https://web.archive.org/web/20170724080813/http://www.rsssf.com/tablesl/latin.html Archived] from the original on 24 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 June</span> 2010</span>.</cite></ref> لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٥٠ یانەی بەرشەلۆنە گرێبەستی لەگەڵ لاسلۆ کوبالا واژۆ کرد کە بڕیار بوو کەسایەتییەکی گرنگ بێت لە یانەکەدا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠٠٢|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/jugadors_de_llegenda/kubala.html|سەردێڕ=Ladislao Kubala|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120530065622/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/jugadors_de_llegenda/kubala.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/jugadors_de_llegenda/kubala.html "Kubala"]. FC Barcelona. 17 May 2002. from the original on 30 May 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 October</span> 2010</span>.</cite></ref> لە یەکشەممەیەکی باراناوی ساڵی ١٩٥١، جەماوەرەکە یاریگای لێس کۆرتسیان بەجێهێشت دوای ئەوەی بە پێ بردنەوەیان بە [[ڕاسینگ سانتاندەر|سانتاندەر]] بە ئەنجامی ٢-١، ڕەتیانکردەوە هیچ ترامێک بگرن و دەسەڵاتدارانی فرانسوایان سەرسام کرد. لە بەرشەلۆنە مانگرتنی ترامێک ڕوویدا و پشتگیری هاندەرانی بلۆگرانای وەرگرت. ڕووداوەکانی وەک ئەمانە وایکرد کە سی ئێف بەرشەلۆنە نوێنەرایەتی زۆر زیاتر بکات لە تەنها کەتەلۆنیا. زۆرێک لە ئیسپانییە پێشکەوتنخوازەکان یانەکەیان وەک بەرگریکارێکی سەرسەختی [[ماف]] و [[ئازادیی سیاسی|ئازادییەکان]] دەبینی . فێردیناند داوچیکی ڕاهێنەر و لاسلۆ کوبالا لە ساڵی ١٩٥٢دا سەرکردایەتی یانەکەیان کرد و پێنج نازناوی جیاوازیان بەدەستهێنا. ئەمانە بریتی بوون لە خولی ئیسپانیا، جامی جەنەریسیمۆ، جامی لاتینی ، [[جامی سووپەری ئیسپانیا|جامی ئیڤا دوارتی]] و جامی مارتینی و ڕۆسی . لە ساڵی ١٩٥٣ یانەکە جارێکی تر نازناوی لالیگا و جامی جەنەریسیمۆی بردەوە. <ref name="fcbarcelona2"/> === ١٩٥٧-١٩٧٨: یانەی فوتبۆڵ بەرشەلۆنە === بە هێلینیۆ هێرێرا وەک ڕاهێنەر و لویس سوارێزی گەنج و [[تۆپی زێڕین|باشترین یاریزانی تۆپی پێی ئەوروپا]] لە [[بالۆن دۆر ١٩٦٠|ساڵی ١٩٦٠]] و دوو [[مەجارستان|هەنگاری]] کە لەلایەن کوبالا و [[ساندۆر کۆچیس|ساندۆر کۆکسیس]] و زۆڵتان سیبۆرەوە پێشنیارکرابوون، تیپەکە دووانەیەکی تری نیشتمانی لە ساڵی ١٩٥٩ و دووانەیەکی جامی [[لا لیگا|لالیگا]] و جامی فەیرز لە ساڵی ١٩٦٠ بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٦١ بووە یەکەم یانە کە لە پلەی ئۆفی [[جامی ئەورووپای ١٩٦٠-١٩٦١|جامی ئەوروپادا]] لە ڕیاڵ مەدرید بباتەوە. بەڵام لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢-٣ بە [[بەنفیکا]] دۆڕا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Ross |یەکەم=James M. |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://www.rsssf.org/ec/ec196061.html|سەردێڕ=European Competitions 1960-61 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121101123741/http://rsssf.com/ec/ec196061.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRoss2007">Ross, James M. (27 June 2007). [https://www.rsssf.org/ec/ec196061.html "European Competitions 1960–61"]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. [https://web.archive.org/web/20121101123741/http://rsssf.com/ec/ec196061.html Archived] from the original on 1 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 August</span> 2010</span>.</cite></ref> <ref name="fcbarcelona3">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html|سەردێڕ=From the construction of the Camp Nou to the 75th anniversary (1957-1974) {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121205073354/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227163838/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html |date=٢٧ی شوباتی ٢٠١٠ }} on 5 December 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 March</span> 2010</span>.</cite></ref> [[File:LuisSuarezMiramontes1960.webp|ڕاست|وێنۆک|235x235پیکسڵ|لویس سوارێز یەکەم یاریزانی بەرشەلۆنە بوو کە [[تۆپی زێڕین|خەڵاتی تۆپی ئاڵتونی]] بەدەستهێنا .]] شەستەکان کەمتر سەرکەوتوو بوون بۆ یانەکە، ڕیاڵ مەدرید قۆرخکاری لالیگای کرد. تەواوبوونی [[کامپ نۆ|کامپ نو]] کە لە ساڵی ١٩٥٧ تەواو بوو، بەو مانایە بوو کە یانەکە پارەیەکی کەمی هەبوو بۆ خەرجکردنی یاریزانی نوێ. <ref name="fcbarcelona3"/> لە ساڵانی شەستەکاندا جۆزێپ ماریا فۆستێ و کارلێس ڕێکساخ سەرهەڵدان و یانەکە لە ساڵی ١٩٦٣ نازناوی جامی جەنەرالیسیمۆ و لە ساڵی ١٩٦٦ جامی فەیرزی بەدەستهێنا. بەرشەلۆنە لە یاری کۆتایی جامی جەنەرالیسیمۆی ساڵی ١٩٦٨ لە [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ|سانتیاگۆ بێرنابۆ]] لەبەردەم [[فرانسیسکۆ فرانکۆ|فرانسیسکۆ فرانکۆی]] دیکتاتۆردا بە ئەنجامی ١-٠ لە ڕیال مەدریدی بردەوە، لەگەڵ ڕاهێنەر سەلڤادۆر ئارتیگاس کە پێشتر فڕۆکەوانی کۆماری بوو لە شەڕی ناوخۆدا. لەگەڵ کۆتایی هاتنی دیکتاتۆریەتی فرانکۆ لە ساڵی ١٩٧٤، یانەکە ناوی فەرمی خۆی گۆڕی بۆ ''یانەی فوتبۆڵ یانەی بەرشەلۆنە'' و تاجەکەی گەڕاندەوە بۆ دیزاینە سەرەتاییەکەی، لەنێویاندا پیتە ئەسڵیەکانی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|سەردێڕ=The crest {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615040719/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |date=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١ }} on 30 May 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 April</span> 2010</span>.</cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.eufo.de/football/esp/fc_blona.html|سەردێڕ=FC Barcelona - EUFO - European football clubs & squads |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081217125734/http://www.eufo.de/football/esp/fc_blona.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٠٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.eufo.de/football/esp/fc_blona.html "FC Barcelona – European football clubs & squads"]. Eufo.de. [https://web.archive.org/web/20081217125734/http://www.eufo.de/football/esp/fc_blona.html Archived] from the original on 17 December 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 July</span> 2008</span>.</cite></ref> [[یۆھان کرۆیف|یۆهان کرۆیف]] لە وەرزی ١٩٧٣-١٩٧٤ پەیوەندی بە یارییەکەوە کرد. بە بڕی 920 هەزار پاوەند لە [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|یانەی ئەیاکس]] کڕدرا کە ژمارەیەکی پێوانەیی جیهانییە. پێشتر یاریزانێکی دامەزراو بوو لەگەڵ ئەیاکس، کرۆیف بە خێرایی هاندەرانی بەرشەلۆنەی بەدەستهێنا کاتێک بە ڕۆژنامەکانی ئەوروپای ڕاگەیاند کە بەرشەلۆنەی هەڵبژاردووە لەبری ڕیاڵ مەدرید چونکە ناتوانێت یاری بۆ یانەیەکی پەیوەندیدار بە فرانسیسکۆ فرانکۆ بکات. زیاتر خۆی خۆشەویست کرد کاتێک ناوی کوڕەکەی ناونا "جۆردی" ، بەناوی سەینت جۆرج کەتەلۆنی ناوچەکە. لە تەنیشت پاڵەوانەکانی وەک خوان مانوێل ئاسێنسی و کارلێس ڕێکساخ و هوگۆ سۆتیل ، یارمەتی یانەکەی دا بۆ بردنەوەی وەرزی ١٩٧٣-١٩٧٤ بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٦٠ەوە، <ref name="rsssf1"/> لە ڕێگادا لە یاریگای سانتیاگۆ بێرنابیۆ بە ئەنجامی ٥-٠ لە ڕیاڵ مەدریدی بردەوە. لە ساڵی ١٩٧٣ لە یەکەم وەرزی لەگەڵ بەرشەلۆنە تاجی [[تۆپی زێڕین|باشترین یاریزانی تۆپی پێی ئەوروپای]] بەدەستهێنا (دووەم بردنەوەی تۆپی ئاڵتونی بوو؛ یەکەم بردنەوەی بەدەستهێنا لەکاتی یاریکردنی بۆ ئەیاکس لە ساڵی ١٩٧١ ). کرۆیف بۆ جاری سێیەم ئەم خەڵاتەی وەرگرت (یەکەم یاریزان بوو کە ئەو کارە بکات) لە ساڵی ١٩٧٤، لەکاتێکدا هێشتا لەگەڵ بەرشەلۆنە بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Moore, Rob |دوایین٢=Stokkermans, Karel |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy.html|سەردێڕ=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150905115113/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠١٠}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMoore,_RobStokkermans,_Karel2009">Moore, Rob; Stokkermans, Karel (11 December 2009). [https://www.rsssf.org/miscellaneous/europa-poy.html "European Footballer of the Year ("Ballon d'Or")"]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. [https://web.archive.org/web/20150905115113/http://rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html Archived] from the original on 5 September 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 April</span> 2010</span>.</cite></ref> === ١٩٧٨-٢٠٠٠: نونیز و سەقامگیری === [[File:La_Masia_(Can_Planas)_(Barcelona)_-_1.jpg|ڕاست|وێنۆک|لە ساڵی ١٩٧٩ بەرشەلۆنە [[لا ماسیا|خانوویەکی]] جووتیارانی کڕی کە لە ساڵی ١٧٠٢ دروستکرابوو، بۆ ئەوەی ببێتە شوێنی نیشتەجێبوونی یاریزانە گەنجەکانی ئەکادیمیا. دواتر ڕۆڵێکی بەرچاوی لە سەرکەوتنی داهاتووی یانەکەدا دەگێڕا. ]] لە ساڵی ١٩٧٨ جۆزێپ لویس نونیز بووە یەکەم سەرۆکی هەڵبژێردراوی یانەی بەرشەلۆنە. لەو کاتەوە ئەندامانی بەرشەلۆنە سەرۆکی یانەکەیان هەڵبژارد. پڕۆسەی هەڵبژاردنی سەرۆکی یانەی بەرشەلۆنە بە نزیکییەوە پەیوەست بوو بە گواستنەوەی ئیسپانیا بۆ دیموکراسی لە ساڵی ١٩٧٤ و کۆتایی هاتنی دیکتاتۆریەتی فرانکۆ. ئامانجی سەرەکی سەرۆکی نوێ بریتی بوو لە پەرەپێدانی یانەی بەرشەلۆنە بۆ یانێکی ئاست بەرزی جیهانی بە پێدانی سەقامگیری بۆ یانەی بەرشەلۆنە چ لە ناو یاریگا و چ لە دەرەوەی یاریگا. ماوەی سەرۆکایەتییەکەی ٢٢ ساڵی خایاند. کاریگەری قووڵی لەسەر وێنەی بەرشەلۆنە هەبوو، چونکە نونیز پابەند بوو بە سیاسەتێکی توندەوە سەبارەت بە مووچە و دیسیپلین، وازی لە یاریزانانی وەک [[دیێگۆ مارادۆنا]] و [[ڕۆماریۆ]] و [[ڕۆناڵدۆ]] هێنا نەک داواکارییەکانیان جێبەجێ بکات. <ref name="fcbarcelona4">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html|سەردێڕ=From the 75th Anniversary to the European Cup (1974-1992) {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121204143800/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100312150555/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html |date=١٢ی ئازاری ٢٠١٠ }} on 4 December 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 March</span> 2010</span>.</cite></ref> یانەکە یەکەم [[جامی براوەکانی جامی ئەورووپا|جامی براوەی جامی ئەوروپای]] لە ١٦ی ئایاری ١٩٧٩ بەدەستهێنا، لە [[بازل|یاریگای بازل]] بە ئەنجامی ٤-٣ لە فۆرتونا دوسێلدۆرفی بردەوە. زیاتر لە ٣٠ هەزار هاندەری گەشتیاری ''بلۆگرانا'' سەیری یاری کۆتاییان کرد. هەر لەو ساڵەدا نونیز دەستیکرد بە وەبەرهێنان لە پرۆگرامی لاوانی یانەکەدا بە گۆڕینی لاماسیا بۆ بەشەناوخۆیی بۆ یاریزانە لاوەکانی ئەکادیمیا لە دەرەوەی وڵات. دواتر ناوی بەشەناوخۆییەکە دەبێتە هاوواتای بەرنامەی لاوانی بەرشەلۆنە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/club_avui/territori_barca/la_Masia/lamasia.html|سەردێڕ=La Masia {{!}} Canal Oficial FC Barcelona|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://arquivo.pt/wayback/20091003171950/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/club_avui/territori_barca/la_Masia/lamasia.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/club_avui/territori_barca/la_Masia/lamasia.html the original] {{Webarchive|url=http://arquivo.pt/wayback/20091003171950/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/club_avui/territori_barca/la_Masia/lamasia.html |date= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ }} on 3 October 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 July</span> 2010</span>.</cite></ref> [[File:Maradona_Barcelona_shirt.jpg|ڕاست|وێنۆک|درێسی ''بلاوگرانای'' [[دیێگۆ مارادۆنا]] لە مۆزەخانەی یانەی بەرشەلۆنە نمایشکراوە]] لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩٨٢ دیێگۆ مارادۆنا بە بڕی ٥ پاوەند گرێبەستی پێوانەیی جیهانی کرد&nbsp;ملیۆنێک لە بۆکا جونیۆرزەوە . لە وەرزی دواتردا، لە ژێر سەرپەرشتی سیزار لویس مینۆتی ڕاهێنەر، بارسێلۆنا نازناوی جامی شای بەدەستهێنا و لە ڕیاڵ مەدریدی بردەوە. هەر زوو مارادۆنا جێهێشت و پەیوەندی بە [[یانەی تۆپی پێی ناپۆلی|ناپۆلیەوە]] کرد . لە سەرەتای وەرزی ١٩٨٤-١٩٨٥ ، تێری ڤینابڵز وەک بەڕێوەبەر دامەزرا. بە نمایشە سەرنجڕاکێشەکانی بێرند شوستەری یاریزانی ئەڵمانی لالیگای بەدەستهێنا . وەرزی دواتر تیپەکەی بردە دووەم [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٦|یاری کۆتایی]] [[جامی ئەورووپای ١٩٨٥-١٩٨٦|جامی ئەوروپا]] . تیپەکە بە لێدانی سزا بە ستیوا بوکورێستی لە [[سێڤیلیا|شاری سێڤییا]] دۆڕا . <ref name="fcbarcelona4"/> لەو دەوروبەرەدا، گرژی و ئاڵۆزی دروستبوو لە نێوان ئەوەی کە وەک حوکمڕانییەکی دیکتاتۆرانەی سەرۆک نونێز (Núñez) دەبینرا و گرووپی هاندەرە نەتەوەپەرستەکانی بارسا کە بە "بۆیکۆس نۆیس" (Boixos Nois) ناسرابوون. ئەم گرووپە، کە وەک جوداخوازێکی چەپڕەو دەناسران، بەردەوام داوای دەستلەکارکێشانەوەی نونێزیان دەکرد و لە ڕێگەی دروشم و لافیتەکانەوە لە ناو یاریگاکاندا بە ئاشکرا تەحەدایان دەکرد. لە هەمان کاتدا بارسێلۆنا تووشی تەقینەوەی لە سکین هێدەکان بوو، کە زۆرجار خۆیان لەگەڵ جیابوونەوەیەکی ڕاستڕەودا دەناساند. سکین هێدەکان هێواش هێواش ئایدیۆلۆژیای بۆیکسۆس نۆیسیان لە [[لیبرالیزم|لیبرالیزمەوە]] گواستەوە بۆ [[فاشیزم]] ، ئەمەش بووە هۆی دابەشبوون لەناو گروپەکەدا و پشتگیرییەکی لەناکاو بۆ سەرۆکایەتی نونیز. بە ئیلهام وەرگرتن لە چەقۆکێشەکانی بەریتانیا، بۆیکسۆس نۆیس کە مابوونەوە توندوتیژ بوون و وێرانکارییان لێکەوتەوە و بووە هۆی دەستگیرکردنی بەرفراوان. دوای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|مۆندیالی 1986]] ، بارسێلۆنا گرێبەستی لەگەڵ گاری لاینیکەری گۆڵکاری ئینگلیزی ئینگلتەرا لەگەڵ ئەندۆنی زوبیزاریتای گۆڵپارێز، بەڵام تیپەکە نەیتوانی سەرکەوتن بەدەستبهێنێت، چونکە شوستەر لە تیپەکە دوورخرایەوە. تێری ڤینابڵز لە سەرەتای وەرزی 1987-1988 لە کارەکەی دوورخرایەوە و لە شوێنیدا [[لویس ئاراگۆنیس|لویس ئاراگۆنێس]] دانرا. وەرزەکە بە یاخیبوونی یاریزانەکان لە سەرۆک نونیز کۆتایی هات، لە ڕووداوێکدا کە بە یاخیبوونی هێسپریا ناسراوە، هەروەها لە یاری کۆتایی جامی شای ئیسپانیا بەرامبەر [[ڕیال سۆسیداد|ڕیاڵ سۆسیداد]] بە ئەنجامی 1-0 سەرکەوتنیان بەدەستهێنا. <ref name="fcbarcelona4"/> [[File:Cruyff_a_la_banqueta_del_Camp_Nou.jpg|ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ|وەک ڕاهێنەری "تیپی خەونەکان"، [[یۆھان کرۆیف|یۆهان کرۆیف]] چوار نازناوی خول لەسەریەک لەگەڵ بەرشەلۆنە بەدەستهێنا.]] لە ساڵی ١٩٨٨ یۆهان کرۆیف گەڕایەوە یانەکە، ئەمجارەیان وەک ڕاهێنەر. ئەو ئەو شتەی کۆکردەوە کە دواتر ناوی لێنرا "تیمی خەونەکان". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Duff |یەکەم=Alex |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٠٦ |ناونیشان=https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aoCiLlYsuvL8 |سەردێڕ=Politics - Bloomberg |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121105120217/http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aoCiLlYsuvL8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDuff2006">Duff, Alex (18 May 2006). . Bloomberg. Archived from [https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aoCiLlYsuvL8 the original] on 5 November 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 October</span> 2010</span>.</cite></ref> یاریزانانی ئیسپانی وەک [[پێپ گواردیۆلا|پیپ گواردیۆلا]] و خۆسێ ماری باکێرۆ و جۆن ئەندۆنی گۆیکۆتسیا و میگێل ئەنجێل نادال و تکسیکی بێگیرستانی بەکارهێنا و گرێبەستی لەگەڵ یاریزانە نێودەوڵەتییەکانی وەک [[ڕۆناڵد کومان]] و مایکل لاودروپ و [[ڕۆماریۆ]] و هریستۆ ستۆیچکۆڤ واژۆکرد . <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Barend|یەکەم=Frits|سەردێڕ=Ajax, Barcelona, Cruyff|دوایین٢=van Dorp|یەکەم٢=Henk|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing PLC|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٧٥-٤٣٠٥-٣}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBarendvan_Dorp1999">Barend, Frits; van Dorp, Henk (1999). ''Ajax, Barcelona, Cruyff''. Bloomsbury Publishing PLC. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-7475-4305-3|<bdi>978-0-7475-4305-3</bdi>]].</cite></ref> دوای دە ساڵ لە دەستپێکردنی پرۆگرامی لاماسی لاماسیا، یاریزانەکانی دەستیان کرد بە دەرچوون و یاریکردن بۆ تیپی یەکەمیان. پیپ گواردیۆلا، ڕاهێنەری داهاتووی بارسێلۆنا، یەکێک بوو لە یەکەم دەرچووەکان و دواتریش ناساندنی نێودەوڵەتی وەردەگرێت. لەژێر ڕێنمایی کرۆیف، بارسێلۆنا لە ساڵی 1991 تا 1994 چوار جار لەسەریەک نازناوی لالیگای بەدەستهێنا. لە هەردوو یاری کۆتایی جامی براوەی جامی یەکێتی ئەوروپا لە ساڵی ١٩٨٩ و یاری کۆتایی [[جامی ئەورووپای ١٩٩١-١٩٩٢|جامی ئەوروپا]] لە ساڵی ١٩٩٢ لە وێمبڵی لە سامپدۆریایان بردەوە، بە گۆڵێکی سزای یاریزانی هۆڵەندی ڕۆناڵد کومان. هەروەها لە ساڵی 1990 جامی شای ئیسپانیا و لە ساڵی 1992 [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەوروپا]] و سێ جامی سوپەری ئیسپانیایان بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/643913/1988-96-lera-del-dream-team|سەردێڕ=1988-1996. The era of the 'Dream Team' |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240218222235/https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/643913/1988-96-lera-del-dream-team |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠٢٤}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/643913/1988-96-lera-del-dream-team "1988-1996. The era of the 'Dream Team'"]. FC Barcelona. 13 March 2018. [https://web.archive.org/web/20240218222235/https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/643913/1988-96-lera-del-dream-team Archived] from the original on 18 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 February</span> 2024</span>.</cite></ref> بە 11 جام، کرۆیف بوو بە سەرکەوتووترین ڕاهێنەری یانەکە لەو کاتەدا. هەروەها بووە درێژترین ڕاهێنەری یانەکە لەسەریەک کە هەشت ساڵ کاری کردووە. <ref name="honours">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html|سەردێڕ=Palmarès - Canal Oficial FC Barcelona|ناونیشانی ئەرشیڤ=http://arquivo.pt/wayback/20091003163828/http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html the original] on 3 October 2009<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 March</span> 2010</span>.</cite></ref> کرۆیف لە دوو وەرزی کۆتاییدا هیچ جامێکی نەبردەوە، لەگەڵ جۆزێپ لویس نونیزی سەرۆکی ئەمریکاش کێشەیان دروستکرد و لە ئەنجامدا ڕۆیشتنی لێکەوتەوە. <ref name="fcbarcelona4"/> لە کاردانەوە بە ڕۆیشتنی کرۆیف، گرووپێکی ناڕەزایەتی سەربەخۆ لە لایەن ئارماند کارابن، [[خوان لاپۆرتا|جوان لاپۆرتا]] و ئەلفۆنس گۆدال ڕێکخرا. <ref name="King" /> ئامانجی ئەو گرووپە کە ناوی لێنراوە ''L'Elefant Blau'', دژایەتیکردنی سەرۆکایەتی نونیز بوو، کە بە گەندەڵی بەها تەقلیدییەکانی یانەکەیان دەزانی. دواتر لاپۆرتا لە ساڵی ٢٠٠٣ پۆستی سەرۆکایەتی یانەی بەرشەلۆنەی وەرگرت. بۆ ماوەیەکی کورت لە شوێنی کرۆیف [[بۆبی ڕۆبسن|بۆبی ڕۆبسۆن]] جێگەی گرتەوە، کە لە ساڵانی ١٩٩٦-١٩٩٧ بۆ یەک وەرز ڕاهێنەری یانەکەی گرتە ئەستۆ. ئەو بە بڕە پارەیەکی پێوانەیی لەسەر ئاستی جیهان، ڕۆناڵدۆی لە یانەی پێشووی واتە "PSV" کڕی و توانی سێ نازناوی (Copa del Rey، UEFA Cup Winners' Cup، Supercopa de España) بەدەستبهێنێت، لە کاتێکدا ڕۆناڵدۆ لە ٤٩ یاریتدا ٤٧ گۆڵی تۆمار کرد. سەرەڕای سەرکەوتنەکانی، ڕۆبسۆن تەنها هەرگیز وەک چارەسەرێکی کورتخایەن سەیر دەکرا لە کاتێکدا یانەکە چاوەڕێی بەردەستبوونی لویس ڤان گال بوو. <ref name="fcbarcelona5">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٣|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html|سەردێڕ=Consolidation in Europe. From Wembley to Rome (1992-2009) {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121204192124/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 15 June 2003. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100305062609/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html |date= ٥ی ئازاری ٢٠١٠ }} on 4 December 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">12 March</span> 2010</span>.</cite></ref> هەر زوو ڕۆناڵدۆ لە گواستنەوەی ڕیکۆردێکی تری جیهانیدا ڕووی لە [[ئینتەر میلان|ئینتەرمیلان]] کرد. بەڵام پاڵەوانی نوێ سەریان هەڵدا، وەک [[فیگۆ|لویس فیگۆ]] و پاتریک کلویڤێرت و لویس ئێنریکی و [[ڕیڤاڵدۆ]] و تیپەکە لە ساڵی ١٩٩٨ دووانە جامی شا و لالیگای بەدەستهێنا. لە ساڵی ١٩٩٩ یانەکە ئاهەنگی ''سەدەمین ساڵیادی'' خۆی گێڕا و نازناوی خولی پلە یەکی ئیسپانیای بەدەستهێنا و ڕیڤاڵدۆ بووە چوارەم یاریزانی بەرشەلۆنە کە خەڵاتی باشترین یاریزانی تۆپی پێی ئەوروپای بەدەستهێنا. سەرەڕای ئەم سەرکەوتنە ناوخۆییە، شکستهێنان لە وەرگرتنی ڕیاڵ مەدرید لە چامپیۆنزلیگدا بووە هۆی ئەوەی ڤان گال و نونیز لە ساڵی ٢٠٠٠ دەست لەکاربکێشنەوە. <ref name="fcbarcelona5"/> === ٢٠٠٠-٢٠٠٨: دەرچوون لە نونیز، چوونە ناو لاپۆرتا === [[File:Ronaldinho_11feb2007.jpg|ڕاست|وێنۆک|216x216پیکسڵ|هاتنی [[ڕۆناڵدینھۆ|ڕۆناڵدینهۆ]] لە ساڵی ٢٠٠٣ یانەکەی زیندوو کردەوە. ]] ڕۆیشتنی نونیز و ڤانگال بەزەحمەت لەلایەن هاندەرانەوە سەرنجی ڕاکێشرا کاتێک بەراورد کرا بە ڕۆیشتنی لویس فیگۆ کە ئەوکات جێگری کاپتنی یانەکە بوو. فیگۆ بووبوو بە پاڵەوانێکی کولت و لەلایەن کەتەلۆنییەکانەوە بە یەکێک لە پاڵەوانەکانی خۆیان دادەنرا. بەڵام هاندەرانی بەرشەلۆنە بەهۆی بڕیارەکەی فیگۆ بۆ پەیوەندیکردن بە ڕیال مەدریدی ڕکابەری سەرەکییەوە سەریان لێ شێوا و لە سەردانەکانی دواتردا بۆ کامپ نو، فیگۆ پێشوازییەکی زۆر دوژمنکارانەی لێکرا. لە یەکەم گەڕانەوەیدا سەری بەرازێک و بوتڵێکی پڕ ویسکی لەناو خەڵکەکەدا فڕێدرایە سەری. سێ ساڵی دواتر یانەکە بەرەو دابەزین بەخۆیەوە بینی، بەڕێوەبەرانیش دەهاتن و دەچوون. لە شوێنی ڤان خال لۆرێنزۆ سێرا فێرێری گرتەوە کە سەرەڕای وەبەرهێنانێکی بەرفراوان لە یاریزانان لە هاوینی ٢٠٠٠، سەرۆکایەتی هەڵمەتێکی مامناوەندی خولەکەی کرد و لە قۆناغی یەکەمی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا دەرچوو، لە کۆتایی وەرزدا لە یاریگاکان دوورخرایەوە. کارلێس ڕێکساچ جێگری ڕاهێنەری ماوەیەکی زۆر لە یانەی بەرشەلۆنە وەک جێگرەوەی دەستنیشانکرا، سەرەتا بە شێوەیەکی کاتی، و توانی لانیکەم یانەکە بەرەو دوا پلەی چامپیۆنزلیگ لە کۆتا ڕۆژی وەرزدا بەرامبەر ڤالێنسیا لە ڕێگەی ئاستێکی ناوازەی [[ڕیڤاڵدۆ|ڕیڤاڵدۆوە]] بباتە پێشەوە، کە بە بڕوای من گەورەترین هاتریکی لە مێژوودا تەواو کرد بە براوەیەکی پاسکیل لێدانێکی سەرەوە لە خولەکی کۆتاییدا بۆ ئەوەی سەرکەوتن بەدەستبهێنێت. <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠١ |سەردێڕ=Rivaldo hat-trick wins all the plaudits |ناونیشان=http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/06/18/barcelona_rivaldo_ap/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Sports Illustrated |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010626224249/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/06/18/barcelona_rivaldo_ap/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠١ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}<cite class="citation magazine cs1" data-ve-ignore="">. ''Sports Illustrated''. 18 June 2001. Archived from [http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/06/18/barcelona_rivaldo_ap/ the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010626224249/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/06/18/barcelona_rivaldo_ap/ |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٠١ }} on 26 June 2001<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 June</span> 2014</span>.</cite></ref> سەرەڕای ئەوەی لە لالیگادا ئاستێکی باشتری هەبوو و ڕاکردنێکی باشی بۆ قۆناغی پێش کۆتایی چامپیۆنزلیگ، هیچ کاتێک ڕیکساک وەک چارەسەرێکی درێژخایەن سەیر نەکرا و لەو هاوینەدا ڤان خال بۆ دووەم جار وەک ڕاهێنەر گەڕایەوە یانەکە. ئەوەی بەدوایدا هات، سەرەڕای ئاستێکی شایستەی دیکەی چامپیۆنزلیگ، یەکێک بوو لە خراپترین هەڵمەتەکانی لالیگا لە مێژووی یانەکەدا، کە تیپەکە لە شوباتی ٢٠٠٣دا پلەی ١٥ی بەدەستهێنا. ئەمەش بووە هۆی دەستلەکارکێشانەوەی ڤان گال و جێگەی ڕادۆمیر ئەنتیچ بوو بۆ ماوەی کۆتایی وەرزەکە، هەرچەندە کۆتاییهێنان بە پلەی شەشەم باشترین شت بوو کە بتوانێت بەڕێوەی ببات. لە کۆتایی ئەم وەرزەدا گرێبەستە کورتخایەنەکەی ئەنتیچ نوێ نەکرایەوە و جوان گاسپارتی سەرۆکی یانەکە دەستی لەکارکێشایەوە، بەهۆی وەرزێکی وەها کارەساتبارەوە پێگەی ئەو یاریزانە بە تەواوی نەتوانرا لە سەرووی دابەزینی گشتی بەختەوەری یانەکەوە لەو کاتەوەی سێ ساڵ پێشتر بووە سەرۆکی یانەکە. دوای نائومێدی سەردەمی گاسپارت، تێکەڵکردنی سەرۆکێکی گەنجی نوێ، جوان لاپۆرتا، و ڕاهێنەرێکی گەنجی نوێ، ئەستێرەی پێشووی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەندی]] و [[ئەی سی میلان|ئەیسی میلان]] [[فرانک ڕیکارد]], یانەکەی بینی کە گەڕانەوە. لە ناو یاریگادا، هاتنی لێشاوی یاریزانانی نێودەوڵەتی، لەوانە ڕۆناڵدینهۆ، دیکۆ، هێنریک لارسۆن، لودۆڤیک ژولی، ساموێل ئیتۆ، ڕافایل مارکێز و ئێدگار داڤیدز، لەگەڵ تێکەڵبوونیان بە یاریزانە ئیسپانییەکانی پەروەردەکراوی یانەکە وەک کارلس پوجۆڵ، ئەندرێس ئینێستا، چاڤی و ڤیکتۆر ڤاڵدێس، بووە هۆی گەڕانەوەی یانەکە بۆ سەر ڕێڕەوی سەرکەوتن. بەرشەلۆنە لە ساڵانی ٢٠٠٤-٢٠٠٥ نازناوی لالیگا و جامی سوپەری ئیسپانیای بەدەستهێنا، هەروەها ڕۆناڵدینهۆ و ئیتۆ لە خەڵاتەکانی [[خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ|باشترین یاریزانی جیهانی فیفادا]] بە پلەی یەکەم و سێیەم هەڵبژێردران. لە وەرزی ٢٠٠٥-٢٠٠٦ ، بەرشەلۆنە سەرکەوتنەکانی لە خولەکە و سوپەرکۆپا دووبارە کردەوە. لوتکەی وەرزی خولەکە گەیشتە سانتیاگۆ بێرنابیۆ و بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە ڕیاڵ مەدرید بردەوە. ئەوە دووەم سەرکەوتنی ڕیکارد بوو لە یاریگای بێرنابیۆ و یەکەم ڕاهێنەری بارسێلۆنا بوو کە دووجار لەوێ سەرکەوتن بەدەستبهێنێت. ئاستی ڕۆناڵدینیۆ هێندە سەرنجڕاکێش بوو، دوای گۆڵی دووەمی کە سێیەم گۆڵی بەرشەلۆنە بوو، بەشێک لە هاندەرانی ڕیال مەدرید بە وەستانەوە چەپڵەیان لێدا. لە چامپیۆنزلیگدا، بەرشەلۆنە لە [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٦|یاری کۆتاییدا]] لە یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵی]] ئینگلیزی بردەوە. بە ئەنجامی 1-0 لە دوای ئارسناڵی دە یاریزانی و کەمتر لە 15 خولەک ماوە، گەڕانەوە بۆ بردنەوەی 2-1، لەگەڵ هێنریک لارسۆنی یەدەگ، لە کۆتا یاریدا بۆ یانەکە، گۆڵی بۆ ساموێل ئیتۆ و هاوڕێ یەدەگەکەی جولیانۆ بێلێتی تۆمارکرد، بۆ یەکەم سەرکەوتنی یانەکە لە جامی ئەوروپا لە ماوەی 14 ساڵدا. سەرەڕای ئەوەی بەرشەلۆنە پاڵێوراو بوو و بەشێوەیەکی بەهێز دەستیپێکرد، بەڵام وەرزی 2006-2007ی بەبێ جام کۆتایی پێهێنا. دواتر گەشتێکی پێش وەرز لە ئەمریکا بەهۆی زنجیرەیەک پێکانەوە بۆ یاریزانە سەرەکییەکان، لەنێویاندا ئیتۆی گۆڵکاری پێشەنگ و [[لیۆنێل مێسی]] ئەستێرەی سەرهەڵدەدات. شەڕ و پێکدادانێکی ئاشکرا ڕوویدا، چونکە ئیتۆ بە ئاشکرا ڕەخنەی لە ڕیکاردی ڕاهێنەر و ڕۆناڵدینهۆ گرت. هەروەها ڕۆناڵدینهۆ دانی بەوەدانا کە کەمی لەشجوانی کاریگەری لەسەر فۆرمەکەی هەبووە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشان=https://int.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230916134821/https://www.smh.com.au/world/barcelona-defends-asian-tour-20070803-r8a.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٠|وێبگە=[[The Sydney Morning Herald|Sydney Morning Herald]]}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://int.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ "Barcelona defends Asian tour"]. ''[[The Sydney Morning Herald|Sydney Morning Herald]]''. 3 August 2007. [https://web.archive.org/web/20230916134821/https://www.smh.com.au/world/barcelona-defends-asian-tour-20070803-r8a.html Archived] from the original on 16 September 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 March</span> 2010</span>.</cite></ref> لە لالیگادا، بەرشەلۆنە بۆ بەشێکی زۆری وەرزەکە لە پلەی یەکەمدا بوو، بەڵام ناتەبایی لە سەری ساڵدا وایکرد ڕیال مەدرید پێشیان بکەوێت و ببێتە پاڵەوان. بارسێلۆنا سەرکەوتنی بۆ قۆناغی پێش کۆتایی جامی شای ئیسپانیا بەدەستهێنا و یاریی گەڕانەوەی بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی خێتافێ|خیتافی]] بە ئەنجامی 5-2 بردەوە، بە گۆڵێکی مێسی بەراوردکردنی بە گۆڵی سەدەی دیێگۆ مارادۆنا، بەڵام دواتر لە یاریی گەڕانەوەدا بە ئەنجامی 4-0 دۆڕا. بەشدارییان لە مۆندیالی یانەکانی فیفا لە ساڵی ٢٠٠٦ کرد بەڵام لە یاری کۆتاییدا بە گۆڵێکی درەنگ بەرامبەر یانەی ئینتەرناسیۆناڵی بەڕازیلی شکستی هێنا . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110512070249/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament%3D107/edition%3D248388/news/newsid%3D108718.html#internacional+make+japan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FIFA. 17 December 2006. Archived from [https://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html#internacional+make+japan the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110512070249/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament%3D107/edition%3D248388/news/newsid%3D108718.html#internacional+make+japan |date=١٢ی ئایاری ٢٠١١ }} on 12 May 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 August</span> 2010</span>.</cite></ref> لە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٦-٢٠٠٧|چامپیۆنزلیگدا]] بارسێلۆنا لە قۆناغی 16دا لەلایەن [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوولی]] دووەمەوە بە گۆڵی دەرەوەی یاریگا لە پاڵەوانێتییەکە دەرکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wright |یەکەم=Nick |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/15117/10518501/liverpool-v-barcelona-six-past-meetings-between-the-two-sides|سەردێڕ=Liverpool v Barcelona: Six past meetings between the two sides |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181217071126/https://www.skysports.com/football/news/15117/10518501/liverpool-v-barcelona-six-past-meetings-between-the-two-sides |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWright2016">Wright, Nick (6 August 2016). [https://www.skysports.com/football/news/15117/10518501/liverpool-v-barcelona-six-past-meetings-between-the-two-sides "Liverpool v Barcelona: Six past meetings between the two sides"]. Sky Sports. [https://web.archive.org/web/20181217071126/https://www.skysports.com/football/news/15117/10518501/liverpool-v-barcelona-six-past-meetings-between-the-two-sides Archived] from the original on 17 December 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 December</span> 2018</span>.</cite></ref> بارسێلۆنا وەرزی ٢٠٠٧-٢٠٠٨ی لە لالیگا پلەی سێیەمی بەدەستهێنا و گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٧-٢٠٠٨|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا]] و جامی شا ، هەردوو جارەکەش بە ڕێککەوت بە پاڵەوانی کۆتایی، [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتد]] و [[یانەی تۆپی پێی ڤالێنسیا|ڤالێنسیا]] دۆڕا. ڕۆژێک دوای شکستەکەی بە ئەنجامی 4-1 بە ڕیاڵ مەدرید، جوان لاپۆرتا ڕایگەیاند کە پیپ گواردیۆلای ڕاهێنەری [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک|بارسێلۆنا بی]] لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ ئەرکی فرانک ڕیکارد دەگرێتە ئەستۆ <ref name="FC Barcelona">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠٠٨|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|سەردێڕ=FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121204141033/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 8 May 2008. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090629033704/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html |date=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩ }} on 4 December 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 May</span> 2009</span>.</cite></ref> === ٢٠٠٨-٢٠١٢: سەردەمی گواردیۆلا === {{Multiple image}}[[پێپ گواردیۆلا|پیپ گواردیۆلای]] ڕاهێنەری لاوانی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا ئەتلێتیک|یانەی بەرشەلۆنە بی]] لە کۆتایی وەرزدا ئەرکی فرانک ڕیکاردی گرتە ئەستۆ. <ref name="FC Barcelona"/> گواردیۆلا لەگەڵ خۆی ئەو شێوازە یاریکردنەی کە ئێستا بەناوبانگە لە تیکی تاکا کە لە ماوەی یاریکردنی لە تیپە لاوانی بەرشەلۆنە فێری کردبوو. لە پرۆسەکەدا گواردیۆلا ڕۆناڵدینیۆ و دیکۆی فرۆشت و دەستیکرد بە دروستکردنی تیپی بەرشەلۆنە لە دەوری چاڤی و ئەندرێس ئینێستا و لیۆنێل مێسی. [[File:039_men_at_work_UEFA_2009,_Rome.jpg|وێنۆک|[[لیۆنێل مێسی]] لەکاتی سەرکەوتنی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٩|لە یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا لە ساڵی ٢٠٠٩]] بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد|مانچستەر یونایتد]] .]] بارسا لە یاری کۆتایی جامی شای 2009 بە ئەنجامی 4-1 لە ئەتلەتیک بلباو بردەوە و بۆ جاری 25یەم توانی ڕیکۆرد شکێنێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئایاری ٢٠٠٩|ناونیشان=https://www.marca.com/2009/05/13/futbol/copa_rey/1242251735.html|سەردێڕ=El Bar�a se corona por aplastamiento - MARCA.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101225090458/https://www.marca.com/2009/05/13/futbol/copa_rey/1242251735.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://www.marca.com/2009/05/13/futbol/copa_rey/1242251735.html "El Barça se corona por aplastamiento"] (in Spanish). [[مارکا (ڕۆژنامە)|MARCA]]. 13 May 2009. [https://web.archive.org/web/20101225090458/https://www.marca.com/2009/05/13/futbol/copa_rey/1242251735.html Archived] from the original on 25 December 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 August</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> دوای سێ ڕۆژ سەرکەوتنێکی مێژوویی بە ئەنجامی 2-6 بەرامبەر ڕیاڵ مەدرید بەدوای خۆیدا هێنا و دڵنیای کردەوە کە بەرشەلۆنە بووە پاڵەوانی لالیگا لە وەرزی 2008-2009 . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشان=https://marca.com/en/football/spanish-football/2018/08/17/5b768c7dca4741bb0f8b4635.html|سەردێڕ=LaLiga Santander: Barcelona's 6-2 win over Real Madrid, Guardiola's masterpiece |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230803032423/https://marca.com/en/football/spanish-football/2018/08/17/5b768c7dca4741bb0f8b4635.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://marca.com/en/football/spanish-football/2018/08/17/5b768c7dca4741bb0f8b4635.html "Barcelona's 6-2 win over Real Madrid, Guardiola's masterpiece"]. [[مارکا (ڕۆژنامە)|MARCA]]. 17 August 2018. [https://web.archive.org/web/20230803032423/https://marca.com/en/football/spanish-football/2018/08/17/5b768c7dca4741bb0f8b4635.html Archived] from the original on 3 August 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 August</span> 2023</span>.</cite></ref> بارسا وەرزەکەی بە سەرکەوتن بەسەر مانچستەر یونایتد بە ئەنجامی ٢–٠ لە یاریگای ئۆڵۆمپیکۆ لە ڕۆما کۆتایی پێهێنا، لە ڕێگەی گۆڵەکانی ئیتۆ و مێسی، بۆ ئەوەی سێیەم نازناوی چامپیۆنز لیگ بەدەستبهێنێت و یەکەمین سێینەی مێژوویی (Treble) تەواو بکات کە تیمێکی ئیسپانی بەدەستی هێنابێت. هەڵبژاردەکە [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٠٩|لە ساڵی ٢٠٠٩دا نازناوی جامی سوپەری ئیسپانیا]] بەرامبەر ئەتلەتیک بلباو و جامی سوپەری ئەوروپا لە ٢٠٠٩ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی شاختار دۆنێتسک|شاختار دۆنێسک]] بردەوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html|سەردێڕ=FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120729184706/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. Archived from [http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html the original] on 29 July 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 March</span> 2010</span>.</cite></ref> بووە یەکەم یانەی ئەوروپی کە هەردوو جامی سوپەری ناوخۆیی و ئەوروپای بەدەستهێنا دوای سێ جار. لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ یانەی بەرشەلۆنە مۆندیالی یانەکانی ٢٠٠٩ی بەدەستهێنا. بارسێلۆنا لە ساڵی 2010 دوو ژمارەی پێوانەیی نوێی لە تۆپی پێی ئیسپانیا بەدیهێنا، چونکە بە کۆکردنەوەی 99 خاڵ نازناوی خولی ئیسپانیای پاراست و بۆ جاری نۆیەم نازناوی جامی ئیسپانیای بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشان=https://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA|سەردێڕ=The Canadian Press: Messi's three goals as Barcelono wins record ninth Spanish Supercup|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100824072643/https://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|agency=The Canadian Press|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. The Canadian Press. 21 August 2010. Archived from [https://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA the original] on 24 August 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 August</span> 2010</span>.</cite></ref> دوای ئەوەی لاپۆرتا لە مانگی حوزەیرانی 2010 لە یانەکە جێهێشت، هەر زوو ساندرۆ ڕۆسێل وەک سەرۆکی نوێی یانەکە هەڵبژێردرا. هەڵبژاردنەکان لە ١٣ی حوزەیران بەڕێوەچوو، کە تێیدا ٦١.٣٥% (٥٧٠٨٨ دەنگ، ژمارەیەکی پێوانەیی)ی کۆی دەنگەکانی بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html|سەردێڕ=Sandro Rosell i Feliu (2010-2014)|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120903143210/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|وێبگە=FC Barcelona|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. ''FC Barcelona''. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html the original] on 3 September 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">5 June</span> 2011</span>.</cite></ref> ڕۆسێل بە بڕی ٤٠ یۆرۆ گرێبەستی لەگەڵ [[داڤید ڤیا|دەیڤد ڤیلای]] لە یانەی ڤالێنسیا کرد&nbsp;ملیۆنێک <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html|سەردێڕ=FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120802164009/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 19 May 2010. Archived from [http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html the original] on 2 August 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 June</span> 2011</span>.</cite></ref> و خاڤیێر ماسکیرانۆ لە لیڤەرپوولەوە بە ١٩ یۆرۆ&nbsp;ملیۆن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html|سەردێڕ=Deal with Liverpool to sign Mascherano {{!}} FCBarcelona.cat|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120731104643/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 27 August 2010. Archived from [http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html the original] on 31 July 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 June</span> 2011</span>.</cite></ref> لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|مۆندیالی ٢٠١٠]] لە ئەفریقای باشوور، یاریزانانی بەرشەلۆنە کە لە سیستەمی لاوانی لاماسی یانەکەی دەرچوون، ڕۆڵێکی گەورەیان دەگێڕا بۆ ئەوەی ئیسپانیا ببێتە پاڵەوانی جیهان. لە 11ی تەمموزدا، حەوت یاریزان کە لەڕێگەی ئەکادیمییەوە هاتبوون بەشدارییان لە یاری [[یاریی کۆتایی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|کۆتاییدا]] کرد، کە شەشیان یاریزانی بەرشەلۆنە بوون کە یارییەکەیان دەستپێکرد، ئینێستا گۆڵی بردنەوەی بەرامبەر هۆڵەندا تۆمارکرد. لە تشرینی دووەمی ٢٠١٠، بەرشەلۆنە لە ''[[ئێل کلاسیکۆ|یاری کلاسیکۆدا]]'' بە ئەنجامی ٥-٠ لە ڕکابەرە سەرەکییەکەی ڕیاڵ مەدریدی بردەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://marca.com/futbol/primera-division/2020/11/29/5fc3818e268e3ec16c8b459f.html|سەردێڕ=10 años del Barcelona 5-0 Real Madrid: el culmen de Pep, el empujón de Cristiano, la expulsión de Sergio Ramos... |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230803025928/https://marca.com/futbol/primera-division/2020/11/29/5fc3818e268e3ec16c8b459f.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="">[https://marca.com/futbol/primera-division/2020/11/29/5fc3818e268e3ec16c8b459f.html "10 años del Barcelona 5-0 Real Madrid: el culmen de Pep, el empujón de Cristiano, la expulsión de Sergio Ramos..."] (in Spanish). [[مارکا (ڕۆژنامە)|MARCA]]. 29 November 2020. [https://web.archive.org/web/20230803025928/https://marca.com/futbol/primera-division/2020/11/29/5fc3818e268e3ec16c8b459f.html Archived] from the original on 3 August 2023<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">3 August</span> 2023</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> لە مەراسیمی خەڵاتی تۆپی ئاڵتونی ساڵی ٢٠١٠ی فیفا لە مانگی کانوونی دووەمدا، یانەی لاماسیای بەرشەلۆنە بووە یەکەم ئەکادیمیای لاوانی کە تا ئێستا هەر سێ یاریزانی کۆتایی [[تۆپی زێڕین|خەڵاتی تۆپی ئاڵتونی]] هەبووبێت، میسی و ئینێستا و چاڤی وەک سێ باشترین یاریزانی جیهان بۆ ساڵی ٢٠١٠ دەستنیشانکراون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902010/news/newsid=1362416/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131203014930/http://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902010/news/newsid=1362416/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FIFA. 10 January 2011. Archived from [https://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902010/news/newsid=1362416/ the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203014930/http://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902010/news/newsid=1362416/ |date= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }} on 3 December 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 January</span> 2012</span>.</cite></ref> لە وەرزی ٢٠١٠-٢٠١١دا ، بەرشەلۆنە جامەکەی لالیگای پاراست، کە سێیەم نازناوی لەسەریەک بوو، بە کۆکردنەوەی ٩٦ خاڵ کۆتایی هات. لە مانگی نیسانی ٢٠١١ یانەکە گەیشتە یاری کۆتایی جامی شا و لە یاریگای مێستالا لە [[ڤالێنسیا]] بە ئەنجامی ١-٠ بە ڕیال مەدرید دۆڕا. لە مانگی ئایاردا، بارسێلۆنا لە [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١١|یاری کۆتایی چامپیۆنزلیگی 2011]] بە ئەنجامی 3-1 لە مانچستەر یونایتد بردەوە کە لە [[یاریگای وێمبلی|یاریگای وێمبڵی]] بەڕێوەچوو، ئەمەش دووبارەبوونەوەی یاری کۆتایی ساڵی 2009 بوو، چوارەم جامی ئەوروپای بەدەستهێنا. لە مانگی ئابی ٢٠١١ [[سێسک فابرێگاس|سیسک فابریگاسی]] دەرچووی لاماسیا لە یانەی ئارسناڵ کڕدرا و ئەویش یارمەتی بەرشەلۆنەی دەدا بۆ بەرگریکردن لە جامی سوپەری ئیسپانیا بەرامبەر ڕیال مەدرید. بردنەوەی جامی سوپەر کۆی گشتی نازناوەکانی فەرمی گەیشتە 73 نازناو کە هاوتایە لەگەڵ ژمارەی نازناوەکانی ڕیال مەدرید. لە کۆتایی هەمان مانگدا بارسێلۆنا نازناوی جامی سوپەری ئەوروپای بەدەستهێنا و بە گۆڵەکانی مێسی و فابریگاس بە ئەنجامی 2-0 [[یانەی تۆپی پێی پۆرتۆ|لە پۆرتۆی]] بردەوە. بەمەش ژمارەی کۆی جامەکانی فەرمی یانەکەی بۆ ٧٤ نازناوە درێژکردەوە و کۆی گشتی جامەکانی فەرمی یانەی ڕیال مەدریدی تێپەڕاند. هەروەها لە بردنەوەی جامی سوپەردا گواردیۆلا توانی 12هەمین جامەکەی بەدەستبهێنێت لە کۆی 15 نازناو کە ئەگەری هەیە لە ماوەی سێ ساڵی سەرۆکایەتی یانەکەدا، بووە خاوەنی ژمارەیەکی پێوانەیی لە هەموو کاتەکاندا زۆرترین نازناوەکانی بەدەستهێنانی وەک ڕاهێنەر لە بەرشەلۆنە. [[File:FC_Barcelona_Team_2,_2011.jpg|ڕاست|وێنۆک|بارسێلۆنا ئاهەنگ دەگێڕێت بۆ بردنەوەی لە جامی جیهانی یانەکانی فیفا لە ساڵی ٢٠١١ بەرامبەر سانتۆس]] لە مانگی کانوونی دووەمی ئەمساڵ، بارسێلۆنا بۆ دووەم جار لە دوای دامەزراندنیەوە، [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا|جامی جیهانی یانەکانی]] بردەوە، ئەمەش دوای ئەوەی لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی 4-0 لە سانتۆسی هەڵگری [[جامی لیبێرتادۆرێس|جامی لیبێرتادۆرێسی]] 2011ی بردەوە، ئەمەش بەهۆی دوو گۆڵی مێسی و گۆڵەکانی چاڤی و فابریگاس. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111222010356/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=FC Barcelona|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. ''FC Barcelona''. 18 December 2011. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4 the original] on 22 December 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 December</span> 2011</span>.</cite></ref> لە ئەنجامدا <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120106015231/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FIFA. 18 December 2011. Archived from [https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106015231/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html |date= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ }} on 6 January 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 December</span> 2011</span>.</cite></ref> جامەکانی گشتی لە سەردەمی گواردیۆلادا زیاتر درێژکرایەوە و بەرشەلۆنە توانی ١٣هەمین جامەکەی لە کۆی ١٦ جامێکی ئەگەری <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120108011751/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|وێبگە=FC Barcelona|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. ''FC Barcelona''. 18 December 2011. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality the original] on 8 January 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 December</span> 2011</span>.</cite></ref> لەلایەن هەندێک لە وەرزشەکەدا بە گەورەترین تیپی هەموو سەردەمێک دادەنرێت، ئەلێکس فێرگسۆنی ڕاهێنەری مانچستەر یونایتد ڕایگەیاندووە "بە پاسەکانیان سەرسامت دەکەن"، پێنج جامەکەیان لە ساڵی ٢٠١١دا بووە هۆی ئەوەی خەڵاتی وەرزشی جیهانی لۆریۆس بۆ باشترین تیپی ساڵ وەربگرن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Segura |یەکەم=Anna |ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2011-2012/laureus-award-tops-off-a-year-of-recognition|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171024154021/https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2011-2012/laureus-award-tops-off-a-year-of-recognition |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSegura2012">Segura, Anna (7 February 2012). [https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2011-2012/laureus-award-tops-off-a-year-of-recognition "Laureus Award tops off a year of recognition"]. FC Barcelona. [https://web.archive.org/web/20171024154021/https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2011-2012/laureus-award-tops-off-a-year-of-recognition Archived] from the original on 24 October 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 October</span> 2017</span>.</cite></ref> لە وەرزی 2011-2012 بارسێلۆنا لە قۆناغی پێش کۆتایی چامپیۆنزلیگ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] دۆڕا. گواردیۆلا کە گرێبەستێکی ڕۆڵی هەبوو و بەهۆی تاکتیکەکانی ئەم دواییەی و هەڵبژاردنی پێکهاتەکانیەوە ڕووبەڕووی ڕەخنە بووەوە، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8|سەردێڕ=Barca 'not tired'|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130507135809/http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. MSN. Archived from [http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130507135809/http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8 |date= ٧ی ئایاری ٢٠١٣ }} on 7 May 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 November</span> 2012</span>.</cite></ref> ڕایگەیاند کە لە ٣٠ی حوزەیران دەست لە پۆستی ڕاهێنەرایەتی هەڵدەگرێت و [[تیتۆ ڤیلانۆڤا]] یاریدەدەرەکەی شوێنی دەگرێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشان=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901|سەردێڕ=Pep Guardiola to part company with Barcelona - reports - ESPN Soccernet|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120429170831/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. ESPN FC. 26 April 2012. Archived from [http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120429170831/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 |date=٢٩ی نیسانی ٢٠١٢ }} on 29 April 2012<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 November</span> 2012</span>.</cite></ref> گواردیۆلا یارییەکەی کۆتایی پێهێنا و بارسا بە ئەنجامی 3-0 لە یاری کۆتایی جامی شای ئیسپانیا بردەوە و ژمارەی ئەو نازناوەی گەیشتە 14 نازناو کە بارسا لە سەردەمی ڕاهێنەرایەتی ئەودا بەدەستیهێنابوو. هاوینی 2012 ڕاگەیەندرا تیتۆ ڤیلانۆڤا یاریدەدەری ڕاهێنەری یانەی بەرشەلۆنە پۆستی ڕاهێنەرایەتی پیپ گواردیۆلا وەردەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/04/27/3064195/tito-vilanova-to-replace-guardiola-as-barcelona-coach|سەردێڕ=Tito Vilanova to replace Guardiola as Barcelona coach {{!}} Goal.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220702141309/https://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/04/27/3064195/tito-vilanova-to-replace-guardiola-as-barcelona-coach |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Goal}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/04/27/3064195/tito-vilanova-to-replace-guardiola-as-barcelona-coach "Tito Vilanova to replace Guardiola as Barcelona coach"]. ''Goal''. [https://web.archive.org/web/20220702141309/https://www.goal.com/en-gb/news/3277/la-liga/2012/04/27/3064195/tito-vilanova-to-replace-guardiola-as-barcelona-coach Archived] from the original on 2 July 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">13 July</span> 2021</span>.</cite></ref> دوای دەستنیشانکردنی، بارسێلۆنا بە شێوەیەکی باوەڕپێنەکراو بەڕێوەچوو و بەدرێژایی وەرزەکە پلەی یەکەمی ڕیزبەندی خولەکانی بەدەستهێنا و تەنها دوو دۆڕانی تۆمارکرد و 100 خاڵیان کۆکردەوە. گۆڵکاریان جارێکی دیکە لیۆنێل مێسی بوو کە ٤٦ گۆڵی لە لالیگا تۆمارکرد، لەنێویاندا دوو هاتریک. لە 11ی ئایاری 2013، بەرشەلۆنە بۆ جاری 22یەم بووە پاڵەوانی تۆپی پێی ئیسپانیا، هێشتا چوار یاری ماوە. لە کۆتاییدا بارسێلۆنا بە 15 خاڵ لە پێشەنگی ڕیال مەدریدی ڕکابەرەکەی کۆتایی بە وەرزەکەی هێنا، سەرەڕای ئەوەی لە سەرەتای مانگی ئازاردا بە ئەنجامی 2-1 بەرانبەر دۆڕا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/champions|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130607114411/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/champions|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 11 May 2013. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/champions the original] on 7 June 2013<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 May</span> 2013</span>.</cite></ref> ئەوان گەیشتنە قۆناغی پێش کۆتایی هەردوو جامی شا و [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٢-٢٠١٣|چامپیۆنزلیگ]], بەڕیز چوونە دەرەوە بۆ ڕیاڵ مەدرید و [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایرن میونشن]] . لە 19ی تەمموزدا ڕاگەیەندرا کە ڤیلانۆڤا دەست لە پۆستی ڕاهێنەری بەرشەلۆنە دەکێشێتەوە، چونکە شێرپەنجەی قوڕگەکەی گەڕاوەتەوە، بۆ دووەمجاریش دوای مۆڵەتی پزیشکی سێ مانگ لە مانگی کانوونی دووەمی 2012 چارەسەر وەردەگرێت. === ٢٠١٤-٢٠٢٠: سەردەمی بارتۆمیۆ === [[File:Luis_Suarez_FCB_2014.jpg|وێنۆک|[[لویس سوارێز]] لە ساڵی ٢٠١٤ پەیوەندی بە یانەکەوە کرد. مێسی و سوارێز و [[نەیمار دا سیلڤا|نەیمار]] کە ناویان لێنراوە "MSN"، هێزێکی لێدانی ژمارەیەکی پێوانەیی پێکهێنا.]] لە ٢٢ی تەمموزی ٢٠١٣، [[جێراردۆ مارتینۆ|جیراردۆ "تاتا" مارتینۆ]] وەک ڕاهێنەری یانەی بەرشەلۆنە بۆ وەرزی ٢٠١٣-٢٠١٤ پشتڕاستکرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Brunatti |یەکەم=Verónica |دوایین٢=Herrero |یەکەم٢=Gemma |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشان=http://www.marca.com/2013/07/22/futbol/equipos/barcelona/1374511153.html|سەردێڕ='Tata' Martino ya es entrenador del Barcelona |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180123143220/http://www.marca.com/2013/07/22/futbol/equipos/barcelona/1374511153.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=[[Marca (newspaper)|Marca]] |زمان=es}}<cite class="citation web cs1 cs1-prop-foreign-lang-source" data-ve-ignore="" id="CITEREFBrunattiHerrero2013">Brunatti, Verónica; Herrero, Gemma (22 July 2013). [http://www.marca.com/2013/07/22/futbol/equipos/barcelona/1374511153.html "'Tata' Martino ya es entrenador del Barcelona"]. ''[[مارکا (ڕۆژنامە)|Marca]]'' (in Spanish). [https://web.archive.org/web/20180123143220/http://www.marca.com/2013/07/22/futbol/equipos/barcelona/1374511153.html Archived] from the original on 23 January 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 February</span> 2018</span>.</cite> [[Category:CS1 Spanish-language sources (es)]]</ref> بەرشەلۆنە بە گۆڵی دەرەوەی یاریگای خۆی 1-1 لە [[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٣|جامی سوپەری ئیسپانیا 2013]] بردەوە. لە ٢٣ی ژانویەی ٢٠١٤، ساندرۆ ڕۆسێل دەستی لە پۆستی سەرۆک کۆمار کێشایەوە بەهۆی قبوڵکردنی سکاڵایەک بەهۆی ئەوەی گوایە خراپ بەکارهێنانی نەیمار دوای گواستنەوەی [[نەیمار دا سیلڤا|نەیمار]] . جۆزێپ ماریا بارتۆمیۆ جێگەی گرتەوە بۆ تەواوکردنی خولەکە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.goal.com/en-us/news/bartomeu-resigns-as-barcelona-president-amid/1qsdlc84cj70x1rod8tgzgmlus|سەردێڕ=Bartomeu resigns as Barcelona president as entire board steps down {{!}} Goal.com US |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211129011837/https://www.goal.com/en-us/news/bartomeu-resigns-as-barcelona-president-amid/1qsdlc84cj70x1rod8tgzgmlus |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.goal.com/en-us/news/bartomeu-resigns-as-barcelona-president-amid/1qsdlc84cj70x1rod8tgzgmlus "Bartomeu resigns as Barcelona president as entire board steps down"]. Goal. 27 October 2020. [https://web.archive.org/web/20211129011837/https://www.goal.com/en-us/news/bartomeu-resigns-as-barcelona-president-amid/1qsdlc84cj70x1rod8tgzgmlus Archived] from the original on 29 November 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 November</span> 2021</span>.</cite></ref> بارسێلۆنا لە وەرزی 2014-2015 سێ گۆڵی بەدەستهێنا و نازناوی لالیگا و جامی شا و چامپیۆنزلیگی بەدەستهێنا، هەروەها بووە یەکەم هەڵبژاردەی ئەوروپی دووجار سێ گۆڵی بەدەستهێنابێت. لە 17ی مانگی ڕابردوو یانەکە دوای شکستهێنان بە یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید، 23هەمین نازناوی لالیگای بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/title-league-champions-fcbarcelona-atletico-madrid-2014-15|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150519225125/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/title-league-champions-fcbarcelona-atletico-madrid-2014-15|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 17 May 2015. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/title-league-champions-fcbarcelona-atletico-madrid-2014-15 the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150519225125/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/title-league-champions-fcbarcelona-atletico-madrid-2014-15 |date=١٩ی ئایاری ٢٠١٥ }} on 19 May 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 May</span> 2015</span>.</cite></ref> ئەمە حەوتەمین نازناوی لالیگای بەرشەلۆنە بوو لە ماوەی دە ساڵی ڕابردوودا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-s-seventh-league-title-in-ten-years|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150519110212/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-s-seventh-league-title-in-ten-years|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 17 May 2015. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-s-seventh-league-title-in-ten-years the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150519110212/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-s-seventh-league-title-in-ten-years |date=١٩ی ئایاری ٢٠١٥ }} on 19 May 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 May</span> 2015</span>.</cite></ref> لە ٣٠ی ئایاردا یانەکە لە یاری کۆتایی جامی شای ئیسپانیا لە کامپ نو لە ئەتلەتیک بلباوی بردەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2014-2015/copa-del-rey/final/athletic-club_fc-barcelona|سەردێڕ=Athletic Club - FC Barcelona {{!}} Copa Del Rey Final - FC Barcelona |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150531023253/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2014-2015/copa-del-rey/final/athletic-club_fc-barcelona/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠١٥}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2014-2015/copa-del-rey/final/athletic-club_fc-barcelona "Barca won 27th title of Copa Del Rey"]. FC Barcelona. 30 May 2015. [https://web.archive.org/web/20150531023253/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2014-2015/copa-del-rey/final/athletic-club_fc-barcelona/ Archived] from the original on 31 May 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">30 May</span> 2015</span>.</cite></ref> لە ٦ی حوزەیران، بارسێلۆنا توانی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٥|یاری کۆتایی چامپیۆنزلیگی ٢٠١٥]] بەدەستبهێنێت بە بردنەوەی ٣-١ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤانتۆس]], کە سێ گۆڵی تەواو کرد، کە دووەم جارە یانەکە لە ماوەی شەش ساڵدا. سێ یاریزانە هێرشبەرەکەی بەرشەلۆنە کە بریتین لە میسی و سوارێز و نیمار کە ناویان لێنراوە "MSN"، توانیان 122 گۆڵ لە سەرجەم پاڵەوانێتییەکان تۆماربکەن، ئەمەش زۆرترین گۆڵە لە وەرزێکدا بۆ سێ یاریزانی هێرشبەر لە مێژووی تۆپی پێی ئیسپانیادا. لە 11ی ئاب، بارسێلۆنا وەرزی 2015-2016ی دەستپێکرد و توانی پێنجەمین جامی سوپەری ئەوروپا بە 5-4 [[یانەی تۆپی پێی سێڤیلیا|لە سیڤیلیا]] بردەوە لە جامی سوپەری 2015 . لە 20ی کانونی یەکەمی 2015 لە یاری کۆتایی جامی جیهانی یانەکانی 2015 بە بردنەوەی 3-0 لە یانەی [[ڕیڤەر پلەیت|ڕیڤەر پلێتی]] ئەرجەنتینی کۆتاییان بە ساڵەکە هێنا و بۆ جاری سێیەمیش جامەکەیان بە ژمارە پێوانەیی بردەوە و سوارێز و مێسی و ئینێستا سێ یاریزانی سەرەکی پاڵەوانێتیەکە بوون. جامی جیهانی یانەکان بیستەمین نازناوی نێودەوڵەتی بەرشەلۆنە بوو، کە ژمارەیەکی پێوانەیی تەنها یانەی [[یانەی وەرزشیی ئەھلی|ئەهلی]] میسری هاوتای کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.rsssf.org/miscellaneous/intcuprec.html|سەردێڕ=International Cups Trivia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201002003930/http://www.rsssf.com/miscellaneous/intcuprec.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.rsssf.org/miscellaneous/intcuprec.html "International Cups Trivia"]. Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation. [https://web.archive.org/web/20201002003930/http://www.rsssf.com/miscellaneous/intcuprec.html Archived] from the original on 2 October 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 February</span> 2016</span>.</cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-have-the-most-international-titles-in-world-football|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151227085207/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-have-the-most-international-titles-in-world-football|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 23 December 2015. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-have-the-most-international-titles-in-world-football the original] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151227085207/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-have-the-most-international-titles-in-world-football |date=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ }} on 27 December 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">8 January</span> 2016</span>.</cite></ref> بارسێلۆنا بە تۆمارکردنی ١٨٠ گۆڵ لە ساڵی ٢٠١٥ لە سەرجەم پاڵەوانێتییەکان، ژمارەی پێوانەیی تۆمارکردنی زۆرترین گۆڵی لە ساڵێکی ڕۆژمێریدا تۆمارکرد و ژمارەی پێوانەیی ڕیاڵ مەدریدی شکاند کە لە ساڵی ٢٠١٤دا ١٧٨ گۆڵی تۆمارکردبوو لە 10ی شوباتی 2016، سەرکەوتن بۆ شەشەمین یاری کۆتایی جامی شای ئیسپانیا لە هەشت وەرزی ڕابردوودا، بارسێلۆنا بە سەرپەرشتی لویس ئێنریکی ڕیکۆردی یانەکەی شکاند کە 28 یاری لەسەریەک لە هەموو پاڵەوانێتییەکاندا نەدۆڕاوە کە لەلایەن تیپی گواردیۆلا لە وەرزی 2010-2011 تۆمارکرابوو، بە ئەنجامی 1-1 یەکسانبوون لەگەڵ ڤالێنسیا لە یاری گەڕانەوەی 2015-2016ی جامی شای ئیسپانیا . بە بردنەوەی 5-1 لە [[ڕایۆ ڤالیکانۆ|یانەی ڕایۆ ڤالیکانۆ]] لە 3ی ئازاردا، کە 35هەمین یاریی بێ دۆڕانی بەرشەلۆنە بوو، یانەکە ژمارەی پێوانەیی ئیسپانیای ڕیاڵ مەدریدی شکاند کە 34 یاری لە سەرجەم پاڵەوانێتییەکان لە وەرزی 1988-1989دا نەدۆڕاوە. <ref name="ESPN FC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.espnfc.com/spanish-primera-division/story/2821259/barcelona-unbeaten-in-record-35-games-with-messi-hat-trick|سەردێڕ=Barcelona unbeaten in record 35 games, thanks to Leo Messi hat trick |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200814022858/https://www.espn.com/soccer/spanish-primera-division/story/2821259/barcelona-unbeaten-in-record-35-games-with-messi-hat-trick |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=ESPN FC}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.espnfc.com/spanish-primera-division/story/2821259/barcelona-unbeaten-in-record-35-games-with-messi-hat-trick "Barcelona unbeaten in record 35 games, thanks to Leo Messi hat trick"]. ''ESPN FC''. 4 March 2016. [https://web.archive.org/web/20200814022858/https://www.espn.com/soccer/spanish-primera-division/story/2821259/barcelona-unbeaten-in-record-35-games-with-messi-hat-trick Archived] from the original on 14 August 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 March</span> 2016</span>.</cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/a-new-record-35-games-unbeaten|سەردێڕ=News - FC Barcelona Official Channel|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304023008/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/a-new-record-35-games-unbeaten|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">. FC Barcelona. 3 March 2016. Archived from [http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/a-new-record-35-games-unbeaten the original] on 4 March 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">4 March</span> 2016</span>.</cite></ref> دوای ئەوەی بارسا گەیشتە 39 یاری بێ دۆڕان، یارییەکەی لە 2ی نیسانی 2016 بە دۆڕانی 2-1 لە یانەی ڕیال مەدرید لە کامپ نو کۆتایی هات. لە 14ی ئایاری 2016، بەرشەلۆنە شەشەم نازناوی لالیگا لە ماوەی هەشت وەرزدا بەدەستهێنا. سێ یاریزانی پێشەوەی مێسی و سوارێز و نەیمار وەرزەکەیان بە 131 گۆڵ کۆتایی پێهێنا و ئەو ژمارەیەیان شکاند کە ساڵی پێشوو زۆرترین گۆڵیان تۆمارکردبوو لەلایەن سێ یاریزانی هێرشبەرەوە لە یەک وەرزدا. لە ٨ی ئازاری ٢٠١٧، بارسێلۆنا گەورەترین گەڕانەوەی لە مێژووی چامپیۆنزلیگدا ئەنجامدا لە یاریی گەڕانەوەی قۆناغی ١٦ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٦-٢٠١٧|ی چامپیۆنزلیگی ٢٠١٦-٢٠١٧]] ، بە ئەنجامی ٦-١ لە پاریس سانجێرمانی بردەوە (کۆی گشتی ٦-٥)، سەرەڕای ئەوەی لە یاری گەڕانەوەدا لە فەرەنسا بە ئەنجامی ٤-٠ دۆڕا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.espn.co.uk/football/report?gameId=469090|سەردێڕ=Barcelona 6-1 PSG (8 Mar, 2017) Game Analysis - ESPN (UK) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201229134950/https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=469090 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٧}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.espn.co.uk/football/report?gameId=469090 "Barcelona vs. Paris Saint-Germain – Football Match Report – March 8, 2017"]. ESPN. [https://web.archive.org/web/20201229134950/https://www.espn.co.uk/football/report?gameId=469090 Archived] from the original on 29 December 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">15 March</span> 2017</span>.</cite></ref> لە 29ی ئایاری 2017، ئێرنێستۆ ڤالڤێردی یاریزانی پێشووی وەک جێگرەوەی لویس ئێنریکی دەستنیشانکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/ernesto-valverde-is-the-new-fc-barcelona-coach|سەردێڕ=Ernesto Valverde is the new FC Barcelona coach |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730040232/https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/ernesto-valverde-is-the-new-fc-barcelona-coach |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/ernesto-valverde-is-the-new-fc-barcelona-coach "Ernesto Valverde is the new FC Barcelona coach"]. [https://web.archive.org/web/20170730040232/https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/news/2016-2017/ernesto-valverde-is-the-new-fc-barcelona-coach Archived] from the original on 30 July 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">29 July</span> 2017</span>.</cite></ref> لە ٢٠ی ئەیلولی ٢٠١٧، بەرشەلۆنە بەیاننامەیەکی بڵاوکردەوە و هەڵوێستی خۆیان سەبارەت بە گشتپرسییەکەی ٢٠١٧ی کەتەلۆنیا جێبەجێکرد و ڕایگەیاند، "بەرشەلۆنە، لە گرتنی ئەوپەڕی ڕێزگرتن لە جەستەی ئەندامە هەمەچەشنەکانی، بەردەوام دەبێت لە پشتگیریکردنی ئیرادەی زۆرینەی خەڵکی کەتەلۆنیا، و بە شێوەیەکی مەدەنی و ئاشتیانە و نموونەیی ئەو کارە دەکات". <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/communique-fc-barcelona-20-09-2017|سەردێڕ=Official communique from FC Barcelona |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170920210854/https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/communique-fc-barcelona-20-09-2017 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/communique-fc-barcelona-20-09-2017 "Official communique from FC Barcelona"]. [https://web.archive.org/web/20170920210854/https://www.fcbarcelona.com/club/news/2017-2018/communique-fc-barcelona-20-09-2017 Archived] from the original on 20 September 2017<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 September</span> 2017</span>.</cite></ref> یارییەکە بەرامبەر [[یانەی لاس پالماس|یانەی لاس پاڵماس]] لە ڕۆژی ڕیفراندۆمدا، لە لایەن دەستەی کارگێڕی بەرشەلۆنەوە داوای دواخستنی کرا بەهۆی توندوتیژییەکی زۆر لە کەتەلۆنیا، بەڵام ئەوە (داواکارییەکە) لەلایەن لالیگاوە ڕەتکرایەوە، بۆیە لە پشت دەرگا داخراوەکانەوە بەڕێوەچوو. دوو دەرهێنەر بە ناوەکانی جۆردی مۆنێس و کارلێس ڤیلاروبی، وەک ناڕەزایەتییەک بەرامبەر بە ئەنجامدانی یارییەکە دەستلەکارکێشانەوەی خۆیان ڕادەست کرد. بردنەوەی لالیگا بۆ وەرزی 2017-2018 ، لە 9ی ئایاری 2018، بارسێلۆنا بە ئەنجامی 5-1 لە ڤیاریالی بردەوە و درێژترین ڕیزبەندی نەدۆڕانی لە مێژووی لالیگا تۆمارکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2017-2018/la-liga/round-34/fc-barcelona-vila-real-cf|سەردێڕ=FC Barcelona - Villarreal {{!}} La Liga 試合当日 34 - FC バルセロナ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180617172436/https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2017-2018/la-liga/round-34/fc-barcelona-vila-real-cf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٨|وێبگە=FC Barcelona |زمان=en-US}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2017-2018/la-liga/round-34/fc-barcelona-vila-real-cf "FC Barcelona 5–1 Villarreal CF: Record breakers"]. ''FC Barcelona''. [https://web.archive.org/web/20180617172436/https://www.fcbarcelona.com/football/first-team/match-archive/2017-2018/la-liga/round-34/fc-barcelona-vila-real-cf Archived] from the original on 17 June 2018<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">9 August</span> 2018</span>.</cite></ref> لە ٢٧ی نیسانی ٢٠١٩، بەرشەلۆنە بۆ ٢٦هەمین نازناوی لالیگای بەدەستهێنا. بەڵام نازناوی لالیگا لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بەهۆی دەرچوونێکی دوور لە چامپیۆنزلیگ بۆ لیڤەرپوول سێبەری لەسەر بوو، بارسا لە یاریی گەڕانەوەدا بە ئەنجامی 0-4 دۆڕا دوای ئەوەی دوای بردنەوەی لە یاریگای خۆیدا بە ئەنجامی 3-0 پێشکەوت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/48163330|سەردێڕ=Tottenham & Liverpool: Greatest Champions League comebacks of all time |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201108011002/https://www.bbc.com/sport/football/48163330 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=BBC Sport}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/sport/football/48163330 "Tottenham & Liverpool: Greatest Champions League comebacks of all time"]. ''BBC Sport''. 9 May 2019. [https://web.archive.org/web/20201108011002/https://www.bbc.com/sport/football/48163330 Archived] from the original on 8 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 August</span> 2020</span>.</cite></ref> لە 13ی 1ی 2020، دوای دۆڕاندنی بە ئەتلەتیکۆ مەدرید لە جامی سوپەری ئیسپانیا, کویک سێتیێن ڕاهێنەری پێشووی [[ڕیال بێتیس|یانەی ڕیاڵ بیتیس]] جێگەی ئێرنێستۆ ڤالڤێردی وەک سەرۆکی نوێی بارسێلۆنا گرتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1571121/quique-setien-is-the-new-coach-of-fc-barcelona|سەردێڕ=Quique Setién is the new coach of FC Barcelona |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210304064802/https://www.fcbarcelona.com/en/news/1571121/quique-setien-is-the-new-coach-of-fc-barcelona |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1571121/quique-setien-is-the-new-coach-of-fc-barcelona "Quique Setién is the new coach of FC Barcelona"]. FC Barcelona. 27 October 2020. [https://web.archive.org/web/20210304064802/https://www.fcbarcelona.com/en/news/1571121/quique-setien-is-the-new-coach-of-fc-barcelona Archived] from the original on 4 March 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 May</span> 2021</span>.</cite></ref> لە کۆتاییدا بارسێلۆنا بۆ یەکەمجار لە ماوەی ١٢ ساڵدا بەبێ جام وەرزەکەی کۆتایی پێهێنا. لە 17ی ئاب یانەکە پشتڕاستی کردەوە کە سێتیێن لە پۆستەکەی وەک ڕاهێنەر دوورخراوەتەوە و بەڕێوەبەری تۆپی پێ ئێریک ئەبیدالیش لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/news/1755204/agreement-for-the-ending-of-eric-abidals-contract|سەردێڕ=Agreement for the ending of Éric Abidal's contract |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201104091327/https://www.fcbarcelona.com/en/news/1755204/agreement-for-the-ending-of-eric-abidals-contract |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=www.fcbarcelona.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/news/1755204/agreement-for-the-ending-of-eric-abidals-contract "Agreement for the ending of Éric Abidal's contract"]. ''www.fcbarcelona.com''. FC Barcelona. 17 August 2020. [https://web.archive.org/web/20201104091327/https://www.fcbarcelona.com/en/news/1755204/agreement-for-the-ending-of-eric-abidals-contract Archived] from the original on 4 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 August</span> 2020</span>.</cite></ref> دوای دوو ڕۆژ [[ڕۆناڵد کومان]] وەک سەرۆکی نوێی یانەی بەرشەلۆنە دەستنیشانکرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/1755084/ronald-koeman-the-return-of-an-fc-barcelona-legend|سەردێڕ=Ronald Koeman, the return of an FC Barcelona legend |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201102090854/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/1755084/ronald-koeman-the-return-of-an-fc-barcelona-legend |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=www.fcbarcelona.com}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/1755084/ronald-koeman-the-return-of-an-fc-barcelona-legend "Ronald Koeman, the return of an FC Barcelona legend"]. ''www.fcbarcelona.com''. FC Barcelona. 19 August 2020. [https://web.archive.org/web/20201102090854/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/1755084/ronald-koeman-the-return-of-an-fc-barcelona-legend Archived] from the original on 2 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">19 August</span> 2020</span>.</cite></ref> بەرزبوونەوەی ناڕەزایی هاندەرانی یانەکە بەهۆی خراپبوونی باری دارایی و دابەزینی ئاستی یاریگا لە وەرزی پێشوودا بووە هۆی ئەوەی جۆزێپ ماریا بارتۆمیۆ لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ دەستلەکارکێشانەوەی خۆی لە پۆستی سەرۆکی یانەکە ڕابگەیەنێت، بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی دەنگی بێ متمانەیی ئەندامانی یانەکە نەبێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/1878687/josep-maria-bartomeu-announces-the-resignation-of-the-board-of-directors|سەردێڕ=Josep Maria Bartomeu announces the resignation of the Board of Directors |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201104154131/https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/1878687/josep-maria-bartomeu-announces-the-resignation-of-the-board-of-directors |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/1878687/josep-maria-bartomeu-announces-the-resignation-of-the-board-of-directors "Josep Maria Bartomeu announces the resignation of the Board of Directors"]. FC Barcelona. 27 October 2020. [https://web.archive.org/web/20201104154131/https://www.fcbarcelona.com/en/club/news/1878687/josep-maria-bartomeu-announces-the-resignation-of-the-board-of-directors Archived] from the original on 4 November 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">27 October</span> 2020</span>.</cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/54713209|سەردێڕ=Barcelona president Josep Maria Bartomeu resigns |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210419024956/https://www.bbc.com/sport/football/54713209 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/sport/football/54713209 "Barcelona president Josep Maria Bartomeu resigns"]. BBC Sport. 27 October 2020. [https://web.archive.org/web/20210419024956/https://www.bbc.com/sport/football/54713209 Archived] from the original on 19 April 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 May</span> 2021</span>.</cite></ref> === ٢٠٢١-ئێستا: گەڕانەوەی لاپۆرتا و سەردەمی دوای مێسی === [[File:Fútbol_Club_Barcelona_league_performance_1929-present.svg|وێنۆک|522x522پیکسڵ|هێڵکاری ئاستی ئاستی بەرشەلۆنە لە خولەکەدا لە ساڵانی ١٩٢٩-٢٠٢٣]] لە ٧ی ئازاری ٢٠٢١، جوان لاپۆرتا بە ٥٤.٢٨%ی دەنگەکان بە سەرۆکی یانەی بەرشەلۆنە هەڵبژێردرا. بەرشەلۆنە ٣١ەمین جامی شای بردەوە، کە تاکە جامەکەی بوو لە سەردەمی ڕۆناڵد کومان، دوای ئەوەی لە یاری کۆتاییدا بە ئەنجامی ٤-٠ لە ئەتلەتیک بلباویان بردەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lowe, Sid |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey|سەردێڕ=Messi stars as Barcelona thrash Athletic Bilbao to lift Copa del Rey |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210428210144/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=The Guardian |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLowe,_Sid2021">Lowe, Sid (7 March 2021). [https://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey "Messi stars as Barcelona thrash Athletic Bilbao to lift Copa del Rey"]. ''The Guardian''. [https://web.archive.org/web/20210428210144/https://www.theguardian.com/football/2021/apr/17/messi-stars-as-barcelona-thrash-athletic-bilbao-to-lift-copa-del-rey Archived] from the original on 28 April 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">25 May</span> 2021</span>.</cite></ref> لە مانگی ئابی 2021 بەرشەلۆنە خۆی بینی کە نەیتوانیوە پابەند بێت بە مەرجەکانی لالیگا بۆ یارییە دادپەروەرانە داراییەکان، هەروەها قەرزی یانەکەی ئاشکرا کرد کە بڕی 1.35 ملیار یۆرۆ بووە و پارەی مووچەی 103%ی کۆی داهاتەکەی پێکدەهێنێت. دانوستانەکان لەگەڵ لیۆنێل مێسی کە ئێستا لە ساڵی کۆتایی گرێبەستەکەیدایە، ماوەیەک بوو بەردەوام بوو. بەڵام لە 5ی ئابی 2021 یانەی بەرشەلۆنە ڕایگەیاند، بەهۆی ڕێساکانی لالیگا ناتوانن دووبارە گرێبەست لەگەڵ مێسی بکەنەوە بۆ ماوەی درێژکردنەوە. ئەمە لە کاتێکدا بوو کە یانەکە و مێسی لەسەر وردەکاری گرێبەستە نوێیەکە گەیشتبوونە ڕێککەوتن. مێسی دوای 21 ساڵ وەک یاریزانی بارسا، و گۆڵکاری هەموو کاتەکانی یانەکەی جێهێشت، هەروەها گرێبەستێکی بێ بەرامبەری لەگەڵ یانەی [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سانجێرمانی]] فەرەنسی واژۆکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/58235195|سەردێڕ=Barcelona president Joan Laporta reveals club debt stands at £1.15bn |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221201081730/https://www.bbc.com/sport/football/58235195 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/sport/football/58235195 "Barcelona president Joan Laporta reveals club debt stands at £1.15bn"]. BBC Sport. 16 August 2021. [https://web.archive.org/web/20221201081730/https://www.bbc.com/sport/football/58235195 Archived] from the original on 1 December 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 May</span> 2022</span>.</cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/2207655/leo-messi-no-seguira-lligat-al-fc-barcelona|سەردێڕ=Leo Messi not staying at FC Barcelona |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221201081726/https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/2207655/leo-messi-no-seguira-lligat-al-fc-barcelona |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/2207655/leo-messi-no-seguira-lligat-al-fc-barcelona "Leo Messi not staying at FC Barcelona"]. FC Barcelona. 5 August 2021. [https://web.archive.org/web/20221201081726/https://www.fcbarcelona.com/en/noticies/2207655/leo-messi-no-seguira-lligat-al-fc-barcelona Archived] from the original on 1 December 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">16 July</span> 2022</span>.</cite></ref> هەروەها کاریگەرییە داراییەکانی بارسێلۆنای لە بازاڕی گواستنەوەدا سنووردار کرد و لە ئەنجامدا زۆربەی یاریزانە هاتووەکان یان گواستنەوەی بێبەرامبەر یان بە خواستن بوون و ناچار بوون مووچەی یاریزانەکان کەم بکەنەوە بۆ ئەوەی یاریزانە داهاتووەکان تۆمار بکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/58404657|سەردێڕ=Barcelona sign Sevilla's Luuk de Jong as Antoine Griezmann rejoins Atletico Madrid |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220528134919/https://www.bbc.com/sport/football/58404657 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/sport/football/58404657 "Barcelona sign Sevilla's Luuk de Jong as Antoine Griezmann rejoins Atletico Madrid"]. BBC Sport. 1 September 2021. [https://web.archive.org/web/20220528134919/https://www.bbc.com/sport/football/58404657 Archived] from the original on 28 May 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 May</span> 2022</span>.</cite></ref> ئاستە خراپەکانی لالیگا و [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢١-٢٠٢٢|چامپیۆنزلیگ]] بووە هۆی ئەوەی لە ٢٨ی تشرینی یەکەمدا ڕۆناڵد کومان لە پۆستەکەی دووربخرێتەوە و ئەفسانەی یانەکەش [[چاڤی ھێرناندێز|چاڤی]] جێگەی گرتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2311932/ronald-koeman-relieved-of-his-duties-as-first-team-coach|سەردێڕ=Ronald Koeman relieved of his duties as first team coach |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221201081730/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2311932/ronald-koeman-relieved-of-his-duties-as-first-team-coach |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2311932/ronald-koeman-relieved-of-his-duties-as-first-team-coach "Ronald Koeman relieved of his duties as first team coach"]. FC Barcelona. 27 October 2021. [https://web.archive.org/web/20221201081730/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2311932/ronald-koeman-relieved-of-his-duties-as-first-team-coach Archived] from the original on 1 December 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 May</span> 2022</span>.</cite></ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2328587/xavi-hernandez-is-the-new-fc-barcelona-coach|سەردێڕ=Xavi Hernández is the new FC Barcelona coach |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106005657/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2328587/xavi-hernandez-is-the-new-fc-barcelona-coach |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2328587/xavi-hernandez-is-the-new-fc-barcelona-coach "Xavi Hernández is the new FC Barcelona coach"]. FC Barcelona. 6 November 2021. [https://web.archive.org/web/20211106005657/https://www.fcbarcelona.com/en/football/first-team/news/2328587/xavi-hernandez-is-the-new-fc-barcelona-coach Archived] from the original on 6 November 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 May</span> 2022</span>.</cite></ref> چاڤی نەیتوانی بەختی چامپیۆنزلیگ پێچەوانە بکاتەوە، بەرشەلۆنە بۆ یەکەمجار لە دوای وەرزی 2003-2004 دابەزی بۆ یۆرۆپا لیگ ، دواتر لە قۆناغی چارەکی کۆتایی دەرچوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59587194|سەردێڕ=Bayern Munich 3-0 Barcelona: Barca out of Champions League and drop down to Europa League |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220317170036/https://www.bbc.com/sport/football/59587194 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/sport/football/59587194 "Bayern Munich 3-0 Barcelona: Barca out of Champions League and drop down to Europa League"]. BBC Sport. 8 December 2021. [https://web.archive.org/web/20220317170036/https://www.bbc.com/sport/football/59587194 Archived] from the original on 17 March 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 May</span> 2022</span>.</cite></ref> لە خولی ناوخۆشدا، چاڤی فۆڕمی بارسا باشتر کرد و لە پلەی نۆیەمەوە بۆ پلەی دووەم ڕێنمایی کرد، ئەمەش گەرەنتی پلەیەکی چامپیۆنزلیگی بۆ وەرزی داهاتوو کرد. بەڵام ئەمە بەو مانایەش بوو کە بەرشەلۆنە بەبێ جام کۆتایی هات دوای ئەوەی پێشتر لە سوپەرکۆپا و جامی شای ئیسپانیا دەرچوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61545978|سەردێڕ=Barcelona 0-2 Villarreal: Barca end on lowest La Liga points haul since 2008 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220528114726/https://www.bbc.com/sport/football/61545978 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/sport/football/61545978 "Barcelona 0-2 Villarreal: Barca end on lowest La Liga points haul since 2008"]. BBC Sport. 22 May 2022. [https://web.archive.org/web/20220528114726/https://www.bbc.com/sport/football/61545978 Archived] from the original on 28 May 2022<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 May</span> 2022</span>.</cite></ref> لە 15ی 1ی 2023، چاڤی ڕێنمایی بەرشەلۆنەی کرد بۆ یەکەم نازناوی دوای جامی شای 2021 ، کاتێک کەتەلۆنیەکان لە یاری کۆتایی جامی ئیسپانیا بە ئەنجامی 3-1 لە ڕیاڵ مەدریدیان بردەوە. لە 14ی ئایاری 2023، بارسێلۆنا لەڕووی بیرکارییەوە توانی 27هەمین نازناوی خولەکەی بەدەستبهێنێت و چوار یاری ماوە، ئەمەش یەکەم نازناوی بوو لە سەردەمی دوای مێسی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [[:ar:نادی برشلونة|ویکیپیدیای عەرەبی]] *[http://www.fcbarcelona.com/ ماڵپەڕی فەرمی یانەی بارسێلۆنا] *[http://www.mundodeportivo.es/ماڵپەڕی ڕۆژنامەی مۆندۆ دیپۆرتیڤۆ]{{بەستەری مردوو|url=http://www.mundodeportivo.es/ماڵپەڕی |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}{{dead link|date=May 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} *[https://web.archive.org/web/20160309143311/http://www.clasicooo.com/ تۆڕی کلاسیۆی عەرەبی] *[http://www.yariga.net/ ماڵپەڕی یاریگای وەرزشی] {{خولی ئیسپانی}} {{خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا ٢٠١٣–١٤}} {{جامی پێشانگاکانی شارەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|ئیسپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|FC Barcelona}} [[پۆل:یانەکانی لا لیگا]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٨٩٩]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی بەرشەلۆنا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٨٩٩ لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ئیسپانیا]] [[پۆل:یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی کەتەلۆنیا]] qd20nwu3z7ef2oyoado1zpf1ipbcsmt 0 11195 1673799 1661414 2026-09-23T22:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1673799 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی تەلارساز |سەردێڕ = فوومیھیکۆ ماکی |ناوی تەواو = فوومیھیکۆ ماکی |وێنە = |قەبارەی وێنە = |شرۆڤەی وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = [[٦ی ئەیلوول]]ی [[١٩٢٨]] |شوێنی لەدایکبوون = [[ژاپۆن]] |ڕێکەوتی مردن = |شوێنی مردن = |ھاوڵاتیبوون = ژاپۆنی |شوێنکاری خوێندن = |باڵەخانە گرینگەکان = |پڕۆژە گرینگەکان = |شێوەکارییە گرینگەکان = |کتێبەکان = |خەڵاتەکان = [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]](١٩٩٣) |ماڵپەڕی فەرمی = }} '''فوومیھیکۆ ماکی''' (بە [[ئینگلیسی]]: Fumihiko Maki)، لەدایکبووی [[٦ی ئەیلوول]]ی [[١٩٢٨]]، [[تەلارساز]]ی ژاپۆنییە. فوومیھیکۆ ماکی ساڵی [[١٩٩٣]] توانی [[خەڵاتی تەلارسازیی پریتزکێر]] مسۆگەڕ بکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://en.wikipedia.org/wiki/Fumihiko_Maki| سەردێڕ = ویکیپیدیای ئینگلیسی| ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ژیاننامە|ژاپۆن}} {{ژیاننامە-کۆڵکە}} {{ھەڵگرانی خەڵاتی پریتزکێر}} {{پۆلی کۆمنز|Fumihiko Maki}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:نژیاروانانی ژاپۆنی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٨]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی پریتزکەر]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:خەڵکی تۆکیۆ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆکیۆ]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٤]] huane97afoqm0wds409io1f98puz5k0 0 11793 1673810 1511133 2026-09-23T22:36:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چین-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، ڕووسیا-کۆلکە) 1673810 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێ سەرچاوە}} {{خاوێنکردن}} }} '''نەوەی پێنجەمی فڕۆکە شەڕکەرەکان''' پێشکەوتوترین و باشترین شەڕکەری ئاسمانییە کە تاکو ئێستا تەنھا لە [[ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمەریکا]] بەکاردەبرێت. ئەم نەوەیە نەخشێنراوە بۆ پیوەلکاندنی زۆرێک لە پێشکەوتنە جۆراوجۆرەکانی تەکنەلۆژیا لە سەر ئەو فڕۆکانی کە پێیان دەگوترێ [[نەوەی چوارەمی فڕۆکە شەڕکەرەکان|نەوەی چوار]]. بە ھەموو ڕووانگەکانی [[تەکنەلۆژیای دزەکردن|تەکنەلۆژیای دزەکردنەوە]] تەنانەت لە کاتی شەڕیشدا. {{تووڵی دەروازە|فڕین|شەڕ|چین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ڕووسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{چین-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} rtkvc6nx2bv9ywhqo21mbn94xi3wf0x 0 12679 1673709 1511039 2026-09-23T19:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە) 1673709 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریی فلۆراین}} '''فلۆر''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Fluorine'') یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان [[ھێمای کیمیایی]] (F) و [[گەردیلە ژمارە]]ی (٩)یە. لە دۆخی گازیدایە لە [[پلەی گەرمی]] ئاسایدا، کاریگەری ژەھراوی ھەیە لەسەر زیندەوەراندا. ڕەنگی زەردی کاڵی ھەیە.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.z-kimya.com/web |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120426095418/http://www.z-kimya.com/web/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426095418/http://www.z-kimya.com/web/ |date=٢٦ی نیسانی ٢٠١٢ }}</ref> گازێکە ژمارەی ھاوھێزی یەکی ھەیە وە چالاکترین ھالۆجینە، فلۆری پاک زۆر ترسناکە دەبێتە ھۆی سوتانی کیمیایی کاتێک بەر [[پێست]] دەکەوێت.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> == تایبەتمەندییەکانی == فلۆری خاوێن گازێکی رەنگ زەردی کاڵە ئۆکسێنەرێکی بەھێزە، وە چاڵاک ترین توخمە لەگەڵ ئەوش زۆرترین کارۆسالبی ھەیە، ئاوێتە بەخێرایی پێک دەھێنت لەگەڵ توخمەکانی تر. فلۆر لەگەڵ گازە خانەدانەکانی وەک [[کریپتۆن]]، زینون، رادون یەکدەگرێت لە تاریکی و پلەی گەرمی نزم، بە خێرایی کارلێک دەکات لەگەڵ [[ھایدرۆجین]]، وە مەیلی بۆ زۆربەی کانزاکان ھەیە، ھەتاکو سلیکۆنیش لەبەر ئەوەش ناتوانرێ لە ناو شووشە ئامادە بکرێ یان کۆبکرێتەوە. لە ھەوای کە [[ھەڵمی ئاو]]ی تێدایە بە خێرایی کارلێک دەکات بۆ پێک ھێنانی ترشی ھایدرۆفلۆریکی ترسناک.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> == بەکارھێنانەکانی == * ترشی ھایدرۆفلۆریک (HF) بەکاردێت لە ھەڵکۆڵین لەسەر شوشە. * فلۆری تاک گەردیلە بەکاردێت لە خۆڵی پلازما بۆ دروست کردنی نیمچە گەیەنەرەکان. * لەگەڵ ئاوێتەکانی فلۆر بەکار دێت بۆ فەرھەم ھێنانی یۆرانیوم لە (ھیکسافلوراید). * کلۆرۆ فلۆرۆ کاربۆن بەزۆری بەکاردەھات لە سەلاجەو ئامێری فێنک کەرەوەکان. وە لە ئێستادا کلۆرۆ فلۆرۆ [[کاربۆن]] بەکار ھێنانی قەدەغەکراوە چونکە دەبێتە ھۆی کون بوونی چینی ئۆزۆن. * شەشە فلۆریدی [[گۆگرد]] خاملە زۆر ژەھراوی نیە. ئەو کۆمەڵە ئاوێتانە چالاکن وە گرینگن بۆ لێکدانی شووشە . * بوتاسیوم شەشە فلورو ئەلۆمینات، کە پێی دەگوترێ کرایولایت بەکاردێت بۆ شیبوونەوەی کارەبایی ئەلومنیوم. * فلۆریدی [[سۆدیوم]] بەکاردێت وەک قرکەریک بۆ حشرات، بەتایبەتی سیسرکە . * ھەندێ لە فلۆریدات زیاددەکرێ بۆ پاک کەرەوەی ددان، وە زیادی دەکەن بۆ ئاوی گشتی بۆ رێگرتن کلۆر بونی ددان . == سەرچاوە == [https://web.archive.org/web/20120426095418/http://www.z-kimya.com/web/ ماڵپەڕی زانستی کیمیا] == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{خشتەی خولی بچووک}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{پۆلی کۆمنز|Fluorine}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:فلۆر]] [[پۆل:توخمە کیمیایییەکان]] dvxwdidwwiv2cbg35n9f7etcwak1qcg 1673739 1673709 2026-09-23T20:12:11Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1673739 wikitext text/x-wiki {{زانیاریی فلۆراین}} '''فلۆر''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Fluorine'') یەکێکە لە توخمە کیمیاییەکان [[ھێمای کیمیایی]] (F) و [[گەردیلە ژمارە]]ی (٩)یە. لە دۆخی گازیدایە لە [[پلەی گەرمی]] ئاسایدا، کاریگەری ژەھراوی ھەیە لەسەر زیندەوەراندا. ڕەنگی زەردی کاڵی ھەیە.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.z-kimya.com/web |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120426095418/http://www.z-kimya.com/web/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی نیسانی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426095418/http://www.z-kimya.com/web/ |date=٢٦ی نیسانی ٢٠١٢ }}</ref> گازێکە ژمارەی ھاوھێزی یەکی ھەیە وە چالاکترین ھالۆجینە، فلۆری پاک زۆر ترسناکە دەبێتە ھۆی سوتانی کیمیایی کاتێک بەر [[پێست]] دەکەوێت.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> == تایبەتمەندییەکانی == فلۆری خاوێن گازێکی رەنگ زەردی کاڵە ئۆکسێنەرێکی بەھێزە، وە چاڵاک ترین توخمە لەگەڵ ئەوش زۆرترین کارۆسالبی ھەیە، ئاوێتە بەخێرایی پێک دەھێنت لەگەڵ توخمەکانی تر. فلۆر لەگەڵ گازە خانەدانەکانی وەک [[کریپتۆن]]، زینون، رادون یەکدەگرێت لە تاریکی و پلەی گەرمی نزم، بە خێرایی کارلێک دەکات لەگەڵ [[ھایدرۆجین]]، وە مەیلی بۆ زۆربەی کانزاکان ھەیە، ھەتاکو سلیکۆنیش لەبەر ئەوەش ناتوانرێ لە ناو شووشە ئامادە بکرێ یان کۆبکرێتەوە. لە ھەوای کە [[ھەڵمی ئاو]]ی تێدایە بە خێرایی کارلێک دەکات بۆ پێک ھێنانی ترشی ھایدرۆفلۆریکی ترسناک.<ref name="وەشانی ئەرشیڤکراو"/> == بەکارھێنانەکانی == * ترشی ھایدرۆفلۆریک (HF) بەکاردێت لە ھەڵکۆڵین لەسەر شوشە. * فلۆری تاک گەردیلە بەکاردێت لە خۆڵی پلازما بۆ دروست کردنی نیمچە گەیەنەرەکان. * لەگەڵ ئاوێتەکانی فلۆر بەکار دێت بۆ فەرھەم ھێنانی یۆرانیوم لە (ھیکسافلوراید). * کلۆرۆ فلۆرۆ کاربۆن بەزۆری بەکاردەھات لە سەلاجەو ئامێری فێنک کەرەوەکان. وە لە ئێستادا کلۆرۆ فلۆرۆ [[کاربۆن]] بەکار ھێنانی قەدەغەکراوە چونکە دەبێتە ھۆی کون بوونی چینی ئۆزۆن. * شەشە فلۆریدی [[گۆگرد]] خاملە زۆر ژەھراوی نیە. ئەو کۆمەڵە ئاوێتانە چالاکن وە گرینگن بۆ لێکدانی شووشە . * بوتاسیوم شەشە فلورو ئەلۆمینات، کە پێی دەگوترێ کرایولایت بەکاردێت بۆ شیبوونەوەی کارەبایی ئەلومنیوم. * فلۆریدی [[سۆدیوم]] بەکاردێت وەک قرکەریک بۆ حشرات، بەتایبەتی سیسرکە . * ھەندێ لە فلۆریدات زیاددەکرێ بۆ پاک کەرەوەی ددان، وە زیادی دەکەن بۆ ئاوی گشتی بۆ رێگرتن کلۆر بونی ددان . == سەرچاوە == [https://web.archive.org/web/20120426095418/http://www.z-kimya.com/web/ ماڵپەڕی زانستی کیمیا] == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{خشتەی خولی بچووک}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{پۆلی کۆمنز|Fluorine}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:فلۆر]] [[پۆل:توخمە کیمیایییەکان]] mjfku39taaw7t6myi4f069ypqhkb4os 0 13194 1673894 1170042 2026-09-24T01:37:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1673894 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|24|57|28|N|46|41|56|E|display=title}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا خالید''' فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە و نزیکەی ٣٥ کیلۆمەتر لە [[ڕیاز]]ی پایتەختەوە دوورە. و سەنتەری سیستەمی گواستنەوەی ھەوایی نیشتمانییە. نووسینگەی ئەمەریکی بۆ ئەندازیاری شاریستانی نەخشەسازی بۆ ئەنجامداوە. لە [[١٩٨٣]]دا کرایەوە و گەورەترین فڕۆکەخانەی جیھان بوو لەڕووی ڕووبەرەوە. تێکڕایی ڕووبەری زەوی فڕۆکەخانەکە ٢٢٥ کیلۆمەتری چوارگۆشەیە. == وێستگەی شاھانە == وپستگەیەکی تایبەتە بۆ پێشوازییەکانی شاھانە و فەرمی بۆ وڵات. دەکەوێتە بەشی باشووری فڕۆکەخانەکە و ڕووبەرەکەی ٢٨.٥٠٠ مەتری دووجایە، گۆڕەپانێکی مەڕاسیمی تێدایە. {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی}} {{پۆلی کۆمنز|King Khalid International Airport}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] k46fd2ryv7bym3lm8debxrld5k6nkpy 0 13196 1673895 1170043 2026-09-24T01:37:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1673895 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|21|40|46|N|39|09|24|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی شا عەبدولعەزیزی نێودەوڵەتی''' فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە و ١٩ کلیۆمەتر لە شاری [[جەددە]] دوورە و دەکەوێتە باکووری شارەکەوە. لە [[١٩٧٤]] دەستکرا بە بنیادنانی و لە نیسانی [[١٩٨١]] بەفەرمی کرایەوە. ڕووبەرەکەی ١٠٥ کیلۆمەتری دووجایە. ڕێگای گەیشتنی تەواوی حاجیان و [[عومرە]]کارانە بۆ [[مزگەوتی حەرام]] لە مەککە. وێستگەی حاجیان چوارەم گەورەترین وێستگەی گەیشتنە لەجیھاندا و ڕووبەرەکەی ٤٦٥.٠٠٠ مەتری دووجایە. ==وێستگەی حاجیان == وێستگەیەکی تایبەتە بۆ پێشوازی کردن لە حاجیان و [[عەمرە]]کان کە بۆ مەبەستی بەستی بەجێھێنانی ئەرکەکانیان سەردانی ئەو وڵاتە دەکەن. ڕووبەری وێستگەکە ٤٦٥.٠٠٠ مەتری دووجایە و لەڕۆژانی بەجێھێنانی ڕووکنی [[حەج]] دەتوانێت پێشوازی لە ٥٠.٠٠٠ حاجی بکات. == وێستگەی شاھانە == وێستگەیەکی تایبەتە بە سەرۆک و پاشاکانی وڵاتان کە سەردانی [[سعودیە]] دەکەن. {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی}} {{پۆلی کۆمنز|King Abdulaziz International Airport}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٨١]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] qweljdld4gb4a7rfw9fuqtx71kk9q8d 0 13198 1673896 1287128 2026-09-24T01:37:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1673896 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|26|28|16|N|49|47|52|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شا فەھد''' فڕۆکەخانەیەکی سەرەکییە بۆ [[ناوچەی ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی]] [[سعودیە]]، نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر لەشارەکەوە دوورە و دەکەوێتە باکووری خۆرئاواوە. ڕووبەرەکەی نزیکەی ٧٦١ کم^٢. == جێگای ڕاوەستانی ئۆتۆمبیل == نزیکەی ١٧٦.٧٥٢ م^٢ ڕووبەری پارکی وەستانی ئۆتۆمبیلە و ٤.٩٣٠ ئۆتۆمبیل لەخۆدەگرێت. == چێشتخانە و قاوەخانە == لەم دواییانەدا لەفرۆِکەخانەکەدا کۆمەڵێک چێشتخانە و قاوەخانە کرانەوە و بۆ خزمەتکردنی ئەو گەشتیارانەی کە چاوەڕێی کاتی گەشتەکانیان دەکەن بۆ ئەوانەی کە پێشوازی لەگەشتیارە نزیکەکانیان دەکەن. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|King Fahd International Airport}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] 3fer6161c3lz3hzjzq5r8cw6holyeaj 0 13202 1673813 1358775 2026-09-23T22:36:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1673813 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{Coord|24|33|12|N|39|42|18|E|display=title}} <!--- ئاگاداربە شائەمراز پۆتانەکان دەشێوێنێت -----> '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەمیر محەممەد کوڕی عەبدولعەزیز''' فڕۆکەخانەیەکی سەرەکییە بۆ شاری [[مەدینە]]، نزیکەی ١٥ کم دوورە و دەکەوێتە [[باکووری ڕۆژھەڵات]]ی شارەکەوە.<ref>https://store.aci.aero/wp-content/uploads/2018/05/2014_Traffic_Report_sample.xlsx</ref> لە ساڵی [[١٩٧١]] کرایەوە، و لەسەرەتادا فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆیی بوو، لەسەرەتادا تەنھا گەشتەکانی حاجیانی [[قاھیرە]] و [[ئەستەنبوڵ]]ی بۆ دەھات، دواتر گەشتەکانی گەورە بوون لە وەرزی [[حەج]] و [[عومرە]]دا، لە ساڵی [[٢٠٠٦]] بۆ فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی گۆڕدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ="مطار المدینة" الثانی علی مستوی الشرق الأوسط والـ 55 عالمیاً|ناونیشان=https://sabq.org/drgvP9|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190220235920/https://sabq.org/drgvP9|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|مەدینە}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Prince Mohammad Bin Abdulaziz Airport}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:مەدینە]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] 9r1x9vlxbdqewm6749yank2ggar3a4u 0 13204 1673922 1287138 2026-09-24T04:34:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673922 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|18|14|25.32|N|42|39|23.85|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی ھەرێمیی ئەبھا''' فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە و دەکەوێتەی [[ئەبھا]]ی [[ناوچەی عەسیر]]ی [[سعودیە]]وە. لە [[تشرینی دووەم|تشرینی دووەمی]] [[١٩٧٧]] کرایەوە و لەسەرەتادا فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆیی بوو. ڕووبەرەکەی ٣.٥٤٧ م^٢، لە [[حوزەیران|حوزەیرانی]] ٢٠٠٦ گۆڕدرا بۆ فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی و یەکەم گەشتی بۆ [[قاھیرە]] بوو. == ڕووبەری وێستگەکان == * '''ڕووبەری وێستەگەکانی''': ** '''گەشتی ناوخۆیی''': ٨٦٩.١٢ ^م٢ ** '''گەشتی نێودەوڵەتی''': ٥٧٠.٢٤ م^٢ * '''ڕووبەری وێستگەکانی گەیشتنی''': ** '''نێودەوڵەتی''': ٨٢٩.٤٤ م^٢ ** '''ناوخۆیی''': ٦٢٤.٧٠ م^٢ * '''جێگای وەستانی فڕۆکەکان''': ٧ فڕۆکەی قەبارە ناوەند. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] mn1s2b5iaer420xq5q5lhny00i3pnu5 0 13206 1673924 1287140 2026-09-24T04:34:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673924 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|28|21|56|N|36|37|08|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی ئەمیر سوڵتان بن عەبدولعەزیزی نێودەوڵەتی''' یان '''فڕۆکەخانەی تەبوکی ھەرێمی''' فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی/ھەرێمییە و نزیکەی ٣ کم لە شاری [[تەبوک|تەبوکەوە]] دوورە. لەساڵی [[١٩٧٨]] کرایەوە و لەسەرەتادا بەفڕۆکەخانەیەکی ھەرێمی ناسرا. ناوی فڕۆکەخانەکە گۆڕدرا بۆ '''فڕۆکەخانەی ئەمیر سوڵتان بن عەبدولعەزیزی نێودەوڵەتی''' بەفەرمانی خزمەتکاری شوێنە پیرۆزەکان (شای وڵات) لەڕۆژی ٢١ی ڕەجەبی ١٤٣٢ی کۆچی و [[٢٤ی حوزەیران|٢٤ی حوزەیرانی]] [[٢٠١١]]. ڕووبەری فڕۆکەخانەکەش ٦٧٥.٠٠٠ م^٢. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] fsfuihcu8c7c6zga62eqq8e5ejvgw9j 0 13222 1673926 1287142 2026-09-24T04:34:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673926 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|16|54|04|N|42|35|09|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی شا عەبدوڵڵای ھەرێمی''' فڕۆکەخانەیەکی ھەرێمییە نزیکەی ٣ کم لەناوەندی شاری [[جازان|جازانەوە]] دوورە. لەساڵی [[١٩٨١]] کراوەتەوە و ڕووبەری زەوی فڕۆکەخانەکەش نزیکەی ٤.٧ کم^٢ر.<br /> لەساڵی [[٢٠٠٦]] فڕۆکەخانەکە بە فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی ناسێنرا، بەڵام تا ئێستا پێشوازی لە ھیچ گەشتێکی نێودەوڵەتی نەکردووە ھیچ گەشتێکی بۆ دەرەوەی [[سعودیە]] ئەنجام نەداوە. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] freri7o308a79nesw0bd8pqq437bg5d 0 13224 1673925 1511235 2026-09-24T04:34:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673925 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{Coord|27|26|17|N|41|41|11|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی حائیلی ھەرێمی''' فڕۆکەخانەیەکی ھەرێمییە و نزیکەی ٥ کم لەناوەندی [[شاری حائیل|شاری حائیلەوە]] دوورە و دەکەوێتە باشووری شارەکەوە. ساڵی [[١٩٧٩]] کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Air Arabia Adds Hail Service from August 2013|ناونیشان=https://www.routesonline.com/news/38/airlineroute/210690/air-arabia-adds-hail-service-from-august-2013/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=Routesonline|زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{سەرچاوەکان}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] gfrc0sbzjsp9hftmspco3iaxku3nwit 0 13226 1673927 1511236 2026-09-24T04:34:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673927 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{Coord|26|18|10|N|43|46|26|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی قەسیمی ھەرێمی''' فڕۆکەخانەیەکی ھەرێمییە، نزیکەی ٢٠ کم دوورە لە [[شاری بوریدە]]ی پایتەختی [[ناوچەی قەسیم]]. لەساڵی [[١٩٧٤]] کراوەتەوە. فڕۆکەخانەکە زیاتر لە ٣٥ گەشتی نێودەوڵەتی رێکدەخات لە ھەفتەیەکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Air Cairo|ناونیشان=https://www.aircairo.com/en/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=www.aircairo.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201101022645/https://www.aircairo.com/en/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Prince Naif bin Abdulaziz Regional Airport}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٦٤]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] j3821uy3xny7wn0yq6sgn0pl9fuqai5 0 13228 1673923 1287139 2026-09-24T04:34:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673923 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|٢١|٢٩|٠٫٢٤|N|٤٠|٣٢|٢٩٫٤٨|E|display=title}} '''فڕۆکەخانەی تائیفی ھەرێمی''' یان '''فڕۆکەخانەی تائیفی نێودەوڵەتی''' فڕۆکەخانەیەکی ھەرێمییە و نزیکەی ٣٠ کم دوورە لە شاری [[تائیف]] و لەڕۆژھەڵاتی شارەکەیە و ٧٠ کم دوورە لە [[مەککە]].<br/> بەھۆی نزیکەی لەشاری مەککە و گرنگی شاری تائیف وەکو ھاوینەھەوارێک، دەستەی فڕۆکەوانی شارستانی سعودی بڕیاریدا بەگۆڕینی بۆ '''فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتی''' لە ساڵی [[٢٠٠٩]]دا.<br/> ھەروەھا بڕیاریدا بەدروستکردنی وێستگە نوێییەکان بۆ فڕۆکەخانەکە بۆ ئەوەی پێشوازی لە حاجیان و [[عومرە]]کاران بکات. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] jfh7u359ib8qjvrr6e3oarsln8drwfe 0 13238 1673928 1287144 2026-09-24T04:35:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673928 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{بێسەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|26|11|55|N|36|28|35|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی وەجھی ھەرێمی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و ٨ کم دوورە لە [[پارێزگای وەجھ]] یەکێکە لە شارەکانی [[ناوچەی تەبوک]]. لەساڵی [[١٩٧٧]] کراوەتەوە. ==گۆڕانی ناوەکەی == لەسەرەتادا ناوی فڕۆکەخانەی وەجھی ناوخۆیی بوو، پاشان لەساڵی [[٢٠٠٩]] ناوی گۆڕدرا بۆ '''فڕۆکەخانەی وەجھی ھەرێمی''' بۆ ھۆی کارکردن و گەورەکردنەوە و نوێکردنەوەی وێستگەکان. {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] mrq8clsfo2q5eh1a4vnq220kls1bt2a 0 13239 1673872 1287111 2026-09-24T01:33:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673872 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|20|17|45.8|N|41|38|3.4|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی باحەی ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و ٤٥ کم دوورە لە [[باحە]]ی باشووری خۆرئاوای [[سعودیە]]وە و دەکەوێتە خۆرھەڵاتی شارەکەوە. لەساڵی [[١٩٨٢]] تەواو بووە، ڕووبەری گشتی فڕۆکەخانەکە نزیکەی ٤.٨٥٨ م^٢. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] efhq9m092vnd2vduch6ovbiufsdk3bx 0 13243 1673878 1511189 2026-09-24T01:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673878 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{Coord|28|20|06|N|46|07|30|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی قەیسومەی ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکە دەکەوێتە [[قەیسومە]]ی ناوچەی [[حەفەر باتین]]ەوە. ساڵی ١٩٦٢ دەستکراوە بەدروستکردنی. ڕووبەرەکەی ١١ ملیۆن م^٢ و ١٠٥ وێستگەی گەشتیاری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=GACA|ناونیشان=https://gaca.gov.sa/web/ar-sa/airport/al-qaisumah-airport|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191223011549/https://gaca.gov.sa/web/ar-sa/airport/al-qaisumah-airport|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{سەرچاوەکان}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] hx2qx9uqerap5pz4if34obyouc0bv3s 0 13244 1673871 1560863 2026-09-24T01:33:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1673871 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[File:Al-Ula International Airport 20260130 1.jpg|thumb|]] {{Coord|26|29|0|N|38|07|1|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی ئەمیر عەبدولمەجید بن عەبدولعەزیزی ناوخۆیی''' نزیکەی ٢٥ کم لە [[پارێزگای عولا]]وە دوورە و دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی شارەکەوە. ڕووبەرەکەی ٢٤ ملیۆن م^٢. بودجەی تەرخانکراو بۆ دروستکردنی ١٤٣ ملیۆن ڕیاڵی سعودی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=METAR, TAF, map, latitude, longitude and aditional info and aditional info for Prince Abdul Majeed Airport, Al-Ula, Saudi Arabia.|ناونیشان=http://www.dbair.org/view.php?airID=6953|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303221421/http://www.dbair.org/view.php?airID=6953|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == وێستگەکان == * وێستگەی پێشکەوتووان. * وێستگەی گەشتکردن. * وێستگەی گەورە پیاوان. * وێستگەی چاوەڕوانی ئافرەتان. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|دەیەی ٢٠١٠}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Al-Ula International Airport}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] mk8brlea9dug5zglb6ji0rm74l79djq 0 13246 1673881 1170033 2026-09-24T01:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1673881 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|24|08|39|N|38|03|48|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی یەنبوعی ھەرێمی''' یان '''فڕۆکەخانەی ئەمیر عەبدولموحسن بن عەبدولعەزیزی ھەرێمی''' فڕۆکەخانەیەکی ھەرێمییە و نزیکەی ٦ کم لەناوەندی [[پارێزگای یەنبوع|پارێزگای یەنبوعی]] [[ناوچەی مەدینە]]وە دوورە و دەکەوێتە باکووری خۆرئاوای شارەکەوە. یەکێکە لە فڕۆکەخانە سەردەمییەکانی [[سعودیە]] و تەواوی پێداویستییەکانی فڕۆکەخانەیەکی سەردەمییانەی بۆ دابینکراوە. یەکەم فڕۆکەخانەی ناوخۆییە کە پردی ھەڵواسراو بۆ گواستنەوەی گەشتیارەکان لە فڕۆکەکەوە بۆ وێستگەکان بەکاربھێنێت. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی}} {{پۆلی کۆمنز|Yanbu Airport}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] 5p93nm29u689slebm2kr50elqewyfi7 0 13250 1673875 1287116 2026-09-24T01:33:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673875 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|17|28|01|N|47|07|17|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی شەرورەی ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و نزیکەی ٢ کم لە شاری [[شەرورە]]ی [[ناوچەی نجران]] دوورە و دەکەوێتە باشووری شارەکەوە لەساڵی [[١٩٨٨]] گەشەپێدانی فڕۆکەخانەکە تەواو بوو، ھەروەھا لەفڕۆکەخانەیەکی سەربازییەوە گۆڕدرا بۆ فڕۆکەخانەیەکی شارستانی. {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] 3zsm3460le6sbdp9lnbbq3lhxfr1752 0 13252 1673880 1287122 2026-09-24T01:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673880 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|29|37|35|N|43|29|26|E|display=title}} '''فڕۆکەخانەی رەفحای ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە نزیکەی ٣ کم دوورە لە شاری [[رەفحا]]ی [[ناوچەی سنووری باکوور]]ەوە و دەکەوێتە باشووری شارەکەوە. لەساڵی ١٩٦٢ کراوەتەوە و خزمەتی زیاتر لە ٣٠ شار و گوندی سەر بە رەفحا دەکات. {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] kf05lwmld6pxoa7tbwhackpqdh709l4 0 13281 1673879 1511190 2026-09-24T01:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673879 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{Coord|17|36|41|N|44|25|09|E|display=title}}'''فڕۆکەخانەی نێوخۆییی نەجران''' فڕۆکەخانەیەکی ھەرێمییە و نزیکەی ٧کیلۆمەتر لەناوەندی [[نەجران|شاری نەجران]] دوورە. لە ساڵی [[١٩٧٣]] دامەزراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|سەردێڕ=World Aeronautical Database|ناونیشان=http://worldaerodata.com/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120525203926/http://worldaerodata.com/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == وێستگەکان == * وێستگەی گەورە پیاوان. * وێستگەی پێشکەوتوو. * نووسینگە بۆ دانانی ئۆتۆمبیل. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|دەیەی ٢٠١٠|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] dts8y7d0h3ieunno13iucxdes7lj00r 0 13282 1673873 1287114 2026-09-24T01:33:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673873 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|27|54|03|N|45|31|41|E|display=title}} '''فڕۆکەخانەی حەفەر باتینی ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و نزیکەی ٦٠ کم لە شاری [[حەفەر باتین|حەفەر باتینی]] [[ناوچەی ڕۆژھەڵات|ناوچەی ڕۆژھەڵاتی]] [[سعودیە]]وە دوورە لە باشووری شارەکەیە، فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە [[شاری شا خالدی سەربازی|شاری شا خالدی سەربازییەوە]]. مێژووی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی [[١٩٥٠]] و لەساڵی [[١٩٩٧]] کۆتایی ھات بە گەورەکردنی فڕۆکەخانەکە و دەیستوانی پێشوازی لە فڕۆکە قەبارە مامناوەندەکان بکات و ڕووبەری فڕۆکەخانەکە ١١ کم^٢ بوو. {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|دەیەی ١٩٩٠|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] 7r3lj9kvlba3qustsz5cb49j95zix0z 0 13283 1673877 1287118 2026-09-24T01:34:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673877 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|31|24|43|N|37|16|46|E|display=title}} '''فڕۆکەخانەی قورەیاتی ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و نزیکەی ١٠ کم لە [[پاریزگای قورەیات|پارێزگای قورەیاتی]] [[ناوچەی جەوف|ناوچەی جەوفەوە]] دوورە و دەکەوێتە باکووری شارەکەوە. لەساڵی [[١٩٨٦]] کراوەتەوە. بە ٣ قوناغ گەشەی پێدراوە. نوێترین دیزاین و ئەندازیاری بیناسازی بینیوە. {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] j9820cyew62unvahuwugt69ye5yvhb1 0 13284 1673874 1511188 2026-09-24T01:33:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە) 1673874 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} {{Coord|24|26|59|N|44|07|16|E|display=title}}↵'''فڕۆکەخانەی دەوادمی ناوخۆیی''' یان '''فڕۆکەخانەی ئەمیر سەلمان بن عەبدولعەزیزی ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆییە و نزیکەی ٢٥ کم لە [[پارێزگای دەودامی|پارێزگای دەوادمیی]] [[ناوچەی ڕیاز]]ەوە دوورە. لەسەردەمی [[شا فەھدی کوڕی عەبدولعەزیزی ئال سعود]] و لەساڵی [[٢٠٠٣]] کراوەتەوە. ڕووبەرکەی نزیکەی ٣٦ کم^٢.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Dawadmi Domestic Airport|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dawadmi_Domestic_Airport&oldid=1067226839|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|دەیەی ٢٠٠٠}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای ڕیاز]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] fzg8uiebq4c0e8bjqvkk57vb7pbng1p 0 13285 1673832 1425303 2026-09-23T22:39:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673832 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} '''{{Coord|19|59|04|N|42|37|15|E|display=title}}'''<mapframe latitude="19.979399" longitude="42.626095" zoom="13" width="400" height="300" align="left">{ "type": "FeatureCollection", "features": [ { "type": "Feature", "properties": {}, "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [ ٤٢٫٦٢٢٨٣٣٢٥١٩٥٣١٢٥, ١٩٫٩٨١٨٩٩٣٧٣٩٢٥٨١ ] } } ] }</mapframe>'''فڕۆکەخانەی بیشەی ناوخۆیی''' فڕۆکەخانەیەکی ناوخۆیییە، کە نزیکەی ٢ کیلۆمەتر دوورە لە شاری [[بیشە]] یەکێک لە شارەکانی [[ناوچەی عەسیر|ناوچەکانی عەسیرە]] کە دەکەوێتە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[عەرەبستانی سعوودی|سعوودیە]]. ساڵی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ [[١٩٥٣]] کاتێک شازادەی ناوچەی بیشە [[محەممەدی کوڕی ھدیان]] و خەڵکی ناوچەکە ھەڵسان بە بانگێژ کردنی [[شا سعودی کوڕی عەبدولعەزیزی ئال سعود]] بۆ سەردان کردنی ناوچەکە. ڕووبەری فڕۆکەخانەکەش ٤٦٫٣٧٢ کیلۆمەتر دوو جارە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی|فڕین|دەیەی ١٩٧٠}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] ljm8dv19z6fd2z8uhikwgum6qxzcbdt 0 13286 1673876 1287117 2026-09-24T01:34:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673876 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|30|54|23.72|N|41|08|17.58|E|display=title}} '''فڕۆکەخانەی عەرعەری ناوخۆیی''' [[فڕۆکە]]خانەیەکی ھەرێمییە و نزیکەی ١٥ کم لە [[شاری عەرعەر]]ی [[ناوچەی سنووری باکوور]] و نزیکەی ٦٠ کم لەسنووری نێوان [[عێراق]] و [[سعودیە]]وە دوورە. ساڵی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ [[١٩٧٧]]. ئەمادەبوو بۆ پێشوازیکدن لەھەموو جۆرەکانی [[فڕۆکە]]. لە جەنگی عێراق و [[کووەیت]] سوپای ئەمەریکا نزیکەی مانگێک مانەوە لەو فڕۆکەخانەیە. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فڕین|عەرەبستانی سعوودی|نژیاروانی}} {{عەرەبستانی سعوودی-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٨١]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عەرەبستانی سعوودی]] j50st5x4kq0j9aw5ttvhgj7mfo6ugu0 0 13331 1673574 1561330 2026-09-23T13:51:15Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673574 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = یۆهان کرۆیف |وێنە = [[پەڕگە:Johan Cruyff 1974c.jpg|بێچوارچێوە]] |سەردێڕ = یۆهان کرۆیف لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] لە ساڵی ١٩٧٤ |ناوی تەواو = هێنریک یۆهانس کرۆیف |ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{ڕۆژی لەدایکبوون|١٩٤٧|٤|٢٥}} |شوێنی لەدایکبوون = [[ئەمستەردام|ئامستردام]] ، هۆڵەندا |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠١٦|٣|٢٤|١٩٤٧|٤|٢٥}} |جێگای یاریکردن = [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|هێرشبەر]] [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] |یانەی ئێستا = |ژمارەی یانە = |باڵا = ١،٧٨م<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Johan Cruyff |ئیش=Goal |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/37044/johan-cruyff |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190425060334/https://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/37044/johan-cruyff |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | youthclubs1 = [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئایاکس ئامستردام]] | youthyears1 = ١٩٥٧-١٩٦٤ | years1 = ١٩٦٤-١٩٧٣ | clubs1 = [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] | caps1 = ٢٤٠ | goals1 = ١٩٠ | years2 = ١٩٧٣-١٩٧٨ | clubs2 = [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] | caps2 = ١٤٨ | goals2 = ٤٨ | years3 = ١٩٧٨-١٩٧٩ | clubs3 = [[لۆس ئەنجلس ئەزتیکس]] | caps3 = ٢٣ | goals3 = ١٤ | years4 = ١٩٨٠-١٩٨١ | clubs4 = [[واشنتۆن دیپلۆماتس]] | caps4 = ٣٠ | goals4 = ١٢ | years5 = ١٩٨١ | clubs5 = [[لیڤانتی]] | caps5 = ١٠ | goals5 = ٢ | years6 = ١٩٨١-١٩٨٣ | clubs6 = [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] | caps6 = ٣٦ | goals6 = ١٤ | years7 = ١٩٨٣-١٩٨٤ | clubs7 = [[فاینۆرد]] | caps7 = ٣٣ | goals7 = ١١ | totalcaps = ٥١٤ | totalgoals = ٢٩١ | nationalteam1 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] | nationalyears1 = ١٩٦٦-١٩٧٧ | nationalcaps1 = ٤٨ | nationalgoals1 = ٣٣ | manageryears1 = ١٩٨٥-١٩٨٨ | managerclubs1 = [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] | manageryears2 = ١٩٨٨-١٩٩٦ | managerclubs2 = [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] | manageryears3 = ٢٠٠٩-٢٠١٣ | managerclubs3 = [[هەڵبژاردەی تۆپی پێی کاتالۆنیا|کاتالۆنیا]] | medaltemplates = {{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}} {{Medal|Country|{{fb|NED}}}} {{Medal|Comp|[[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیهانیی فیفا]]}} {{Medal|RU|[[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|جامی جیهانیی فیفای ١٩٧٤]]|}} {{Medal|Comp|[[UEFA European Championship|European Championship]]}} {{Medal|3rd|[[UEFA Euro 1976|1976 Yugoslavia]]|}} }} '''یۆھان ھنریک کرۆیف''' ({{IPA-nl|ˈjoːɦɑn ˈkrœyf|lang|JohanCruiff.ogg}}؛ ٢٥ی نیسانی ١٩٤٧ - ٢٤ی ئازاری ٢٠١٦) یاریزان و ڕاهێنەری تۆپی پێی پیشەیی هۆڵەندی بوو. وەک یاریزانێک، لە ساڵانی ١٩٧١ و ١٩٧٣ و ١٩٧٤دا سێ جار خەڵاتی بالۆن دۆری بە دەست هێناوە.<ref name="RSSSF-Ballon d'Or">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html|سەردێڕ=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or")|وێبگە=RSSSF|نووسەر١=Rob Moore|نووسەر٢=Karel Stokkermans|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> کرۆیف هاندەری فەلسەفەی تۆپی پێی ناسراو بە تۆتال تۆپی پێ بوو کە لەلایەن رینوس میچلزەوە دۆزرایەوە، و بە شێوەیەکی فراوان بە یەکێک لە گەورەترین یاریزانەکانی مێژووی تۆپی پێ دادەنرێت و یەکێک لە گەورەترین ڕاهێنەران.<ref>[https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html 'FIFA Classic Player: The Netherlands' Grand Master''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127202339/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html |date=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }}. FIFA.com. Retrieved 14 July 2014.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.fourfourtwo.com/features/ossie-ardiles-perfect-xi |سەردێڕ=Ossie Ardiles: Perfect XI |ئیش=FourFourTwo |وتەگێڕانەوە=[[Osvaldo Ardiles]]: "I sometimes wonder if Argentina would have won the World Cup in 1978 if Cruyff had been playing but he chose not to be there. In 1974, he scored two goals against Argentina in the quarter-final but without him in 1978 we just had the edge. He was a great player at a time when Dutch football was going through a great period and deserves to be considered as one of the all-time greats." |ڕێکەوت= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref><ref>[https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html ''Classic Players – Johan Cruyff – I was there''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127202339/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html |date=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }}. FIFA.com; retrieved 14 July 2014.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McRae|یەکەم=Donald|سەردێڕ=Pep Guardiola: 'Forget about me, Johan Cruyff was the best manager'|ناونیشان=https://www.irishtimes.com/sport/soccer/english-soccer/pep-guardiola-forget-about-me-johan-cruyff-was-the-best-manager-1.2820756|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=The Irish Times|زمان=en}}</ref><ref>[http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html The Best x Players of the Century/All-Time] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151231035356/http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html |date=31 December 2015 }}. Rsssf.com (5 February 2001); retrieved 18 January 2013.<br>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.elgrancampeon.com.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=9392%3Amenotti-qpele-fue-el-mas-grande-&catid=24%3Adt&Itemid=28 |سەردێڕ="MENOTTI: ""Pelé fue el más grande" |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130403044632/http://www.elgrancampeon.com.ar/index.php?option=com_content&view=article&id=9392%3Amenotti-qpele-fue-el-mas-grande-&catid=24%3Adt&Itemid=28 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٣}}. Elgrancampeon.com.ar; retrieved 28 October 2013 .<br>[http://www.newstatesman.com/uk-politics/2009/03/football-politics-team-tony-2 "Interview: Alex Ferguson"]. ''New Statesman''. Retrieved on 18 January 2013.</ref> لە کۆتاییەکانی شەستەکانی سەدەی رابردوو و سەرەتای حەفتاکاندا ، تۆپی پێی هۆڵەندی لە ئاستێکی نیمچە پیشەیی و نادیارەوە بەرزبووەوە بۆ ئەوەی ببێت بە تۆپی پێی بەهێز لە وەرزشەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uefa.org/60-years/news/newsid=2136354.html |سەردێڕ=European football in the 1970s |بڵاوکەرەوە=UEFA.org |دوایین=Chaplin |یەکەم=Mark |وتەگێڕانەوە=Dutch flamboyance, German power and English spirit dominated the European Champion Clubs' Cup in the 1970s, with clubs from those three countries winning the trophy every single year in that decade. <br/> The 1970s saw the flowering of some brilliant talent in the Netherlands, a hitherto relatively unheralded football country. [[Amsterdam]]-based side Ajax put the Dutch on the map by reaching the final of the European Cup in 1969, but it was their Rotterdam-based rivals Feyenoord that ushered in a new European order the following year by taking home the trophy. <br/> The stage was then set for Ajax to galvanise the game. Masterminded by the dazzling attacking skills of local boy Johan Cruyff, Ajax swept all before them with their swashbuckling 'total football', in which defenders and attackers exchanged positions, leaving opponents bewildered and beaten. <br/> Ajax lifted the Champion Clubs' Cup in 1971, 1972 and 1973, as well as winning the hearts of football enthusiasts. "Dutch football was very much emerging at that time", said Cruyff. "It was a really different development for football itself... and it had an enormous impact on the whole world, which eventually led to a lot of respect for Dutch football." |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208102308/http://www.uefa.org/60-years/news/newsid=2136354.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>[[Netherlands at the FIFA World Cup|The Netherlands made their first appearance]] at the World Cup final tournament in 1934. After a second appearance in 1938, they did not appear in another World Cup until 1974. As [[Simon Kuper]] (in "Holland, a Country of Clubs") noted, "The mere fact that almost everyone in Holland plays football cannot itself explain the country's success. Until the 1970s Dutch football was mediocre. Holland would occasionally lose to Luxembourg, and considered their main rivals to be Belgium."</ref> کرۆیف سەرکردایەتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەندای]] کرد بەرەو کۆتایی جامی جیهانیی فیفای ١٩٧٤ برد و تۆپی زێڕینی وەک باشترین یاریزانی پاڵەوانیەتیەکە وەرگرت.<ref name="FIFA Profile">[https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html "The Netherlands' Grand Master"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180127202339/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html |date=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ }}. FIFA.com. Retrieved 15 May 2014.</ref> لە کۆتاییەکانی مۆندیالی ١٩٧٤، ئەو جوڵەیەکی ئەنجامدا کە دواتر ناوی لێنرا، "سووڕانەوەی کرۆیف"، جوڵەیەک کە بە شێوەیەکی فراوان لە یاری سەردەمی دا دووبارە کرایەوە.<ref>[https://www.theguardian.com/football/blog/2014/jun/11/world-cup-stunning-moments-johan-cruyff-turn-1974 "World Cup: 25 stunning moments … No.25: the Cruyff Turn is born in 1974"]. The Guardian. Retrieved 11 June 2014.</ref> دوای بەدەستهێنانی پلەی سێیەم لە یۆرۆی ١٩٧٦، کرۆیف رەتی کردەوە لە مۆندیالی ١٩٧٨ بەشدار بێت، دوای ئەوەی هەڕەشەی ڕفاندنی خۆی خێزانی لێ دەکرا لە شاری [[بارسێلۆنا]].<ref name="marca">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.marca.com/en/football/international-football/2016/03/26/56f6bb85268e3ef17c8b4598.html|سەردێڕ=Why did Cruyff not play at Argentina 1978? &#124; MARCA English|وێبگە=marca.com|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> لەسەر ئاستی یانەک، کرۆیف لە ئایاکس دەستی بە پیشەی کرد، لەوێ هەشت نازناوی [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندا]] و سێ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] و یەک [[جامی ئینتەرکۆنتیننتال]] بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.fifa.com/clubworldcup/news/y=2005/m=12/news=are-the-champions-101662.html |سەردێڕ=We are the champions |بڵاوکەرەوە=FIFA.com |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200414072021/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/are-the-champions-101662 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٣ کرۆیف بەرامبەر بڕی پێوانەیی جیهانی ڕووی کردە [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بارسێلۆنا]]، و بووە یارمەتیدەر بۆ بەدەستهێنانی [[لا لیگا|لالیگا]] لە یەکەم ساڵی لەگەل یانە ئیسپانیەکە، و خەڵاتی باشترین یاریزانی ئەورووپا بەدەستهێنا. دوای وازهێنانی لە تۆپی پێ لە ساڵی ١٩٨٤، کرۆیف زۆر سەرکەوتوو بوو لە پۆستی ڕاهێنەرایەتی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئایاکس ئامستردام]] و دوای [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بارسێلۆنا]]. ئەو دوای ڕاهێنانەکەی وەک ڕاوێژکارێکی کاریگەر بۆ هەردوو یانەکە مایەوە. هەروەها کوڕەکەی [[جۆردی]] تۆپی پێی پیشەیی کردووە. لەوەتەی ١٩٧٠وە جلی ژمارە ١٤ لەبەر دەکات، (تەنھا لە بەرشلۆنە و فاینۆر کە بە ڕێزەوە ژمارە ٩ و ١٠ی پێبەخشرابوو) ڕەوتێکی بۆ دیاریکرا لەلایەن یاریزانەکان، ئەگەر ڕێگەبدرێت، بتوانێت ژمارەی جلوبەرگ ھەڵبژێرێت لە یەک بۆ یازدە لە دەرەوەی ھێلی دەستپێکەری ئاسایی.<ref name="FIFA Profile" /> لە ١٩٩٩ کرۆیف لە ھەڵبژاردنێک کە لەلایەن فیدراسیۆنی نێودەولەتی مێژووی تۆپی پێ & سەرژمێری ڕیکخرابوو دەنگی دا بە یاریزانە ئەوڕووپیەکانی سەدە، و بە پلەی دووەم ھات لە دوای [[پێلێ]] لە ڕاپرسی یاریزانی جیھانی سەدە.<ref name="RSSSF">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rsssf.com/miscellaneous/iffhs-century.html |سەردێڕ=IFFHS' Century Elections |ئیش= rsssf.com |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٧}}</ref> و پلەی سێیەم ھات لە دەنگدانێک کە لەلایەن گۆڤارێکی فەرەنسی بەناوی (France Football) ڕێکخرابوو کە ڕاوێژ بە وەرگرانی پێشووی خەڵاتی Ballon-d'Or بکرێت بۆ ئەوەی یاریزانەکانی پێشووی سەدە ھەڵبژێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html#ff-poc |سەردێڕ=The Best x Players of the Century/All-Time |وێبگە=[[RSSSF]] |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151231035356/http://www.rsssf.com/miscellaneous/best-x-players-of-y.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> ھەروەھا لە ١٩٩٨ لە تیمی جیھانی سەدەی بیستەم بوو. و لە ٢٠٠٢ لە تیمی جامی جیھانی فیفا، لە ٢٠٠٤ ناوی خرایە ١٠٠ەم یاریزانە مەزنەکانی فیفا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm |سەردێڕ=Pele's list of the greatest |ئیش=BBC Sport |ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}}</ref> بە یەکێک لە کاریگەرترین کەسایەتییەکانی مێژووی تۆپی پێ دادەنرێت.<ref>[http://www1.skysports.com/football/news/11833/8925645/football-philosopher "Football philosopher"]. Sky Sports. <br>[http://www.espnfc.com/blog/espn-fc-united-blog/68/post/1840878/johan-cruyff-remains-one-of-footballs-romanticssays-miguel-delaney "Johan Cruyff remains one of football's romantics, says Miguel Delaney"]. ESPN. <br>[http://www1.skysports.com/football/news/11096/9048056/pass-master "Pass Master"]. Sky Sports.<br>[http://www.marca.com/2013/10/25/en/football/international_football/1382729911.html "I try to instill what I learned from Cruyff"]. MARCA. <br>[http://www.goal.com/en-india/news/2292/editorials/2011/12/30/2823497/without-him-there-would-be-no-lionel-messi-xavi-andres "Without Him There Would Be No Lionel Messi, Xavi, Andres Iniesta Or Pep Guardiola' – Why Barcelona's Modern Success Is Thanks To Dutch Legend Johan Cruyff"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200914213238/https://www.goal.com/en-india/news/2292/editorials/2011/12/30/2823497/without-him-there-would-be-no-lionel-messi-xavi-andres |date=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }}. Goal.com. <br>[http://www1.skysports.com/football/news/11731/8515463/swansea-manager-michael-laudrup-dismisses-talk-about-future "Swansea manager Michael Laudrup dismisses talk about future"]. Sky Sports; accessed 24 October 2016.</ref><ref name="Gabriele Marcotti">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.espnfc.com/blog/espn-fc-united-blog/68/post/2836000/johan-cruyff-refined-total-football-as-games-trailblazer |نووسەر=Marcotti, Gabriele |بەستەری نووسەر=Gabriele Marcotti|سەردێڕ=Johan Cruyff was one of football's greatest trailblazers on and off pitch |بڵاوکەرەوە=[[ESPN FC]] |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> شێوازی یاری و فەلسەفەی تۆپی پێ کاریگەری لەسەر بەڕێوەبەران و یاریزانانی وەک یەک داناوە.<ref>[https://www.theguardian.com/football/2016/mar/25/johan-cruyff-father-modern-game-dutch "Johan Cruyff: father of modern game who also shaped Dutch culture"] The Guardian, 24 March 2016; accessed 24 October 2017.<br>[http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/johan-cruyff-man-utd-ferguson-11091831 "Cruyff helped Manchester United and Sir Alex Ferguson win the Champions League"] Manchester Evening News, 24 October 2016; accessed 24 October 2017.<br>[https://www.independent.co.uk/sport/football/fa-league-cups/how-influence-of-johan-cruyff-has-helped-michael-laudrup-to-success-8506522.html "How influence of Johan Cruyff has helped Michael Laudrup to success"]. The Independent; accessed 24 October 2015.<br>[https://www.theguardian.com/football/2007/mar/07/championsleague.arsenal "Arsenal are the sole true heirs to Cruyff's glorious vision"]. ''The Guardian''. <br>[http://www.fourfourtwo.com/features/eric-cantona-perfect-xi "Eric Cantona: Perfect XI"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304060501/http://www.fourfourtwo.com/features/eric-cantona-perfect-xi |date=4 March 2016 }}, FourFourTwo.com, 7 March 2007.<br>[https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/news/newsid=1256223/index.html "Xavi: I'm a footballing romantic"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140716154419/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/news/newsid=1256223/index.html |date=١٦ی تەممووزی ٢٠١٤ }}. FIFA.com. <br>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/arsenal/7535744/Arsenal-v-Barcelona-Dennis-Bergkamp-defends-Arsene-Wengers-beautiful-vision.html "Dennis Bergkamp defends Arsène Wenger's beautiful vision"], ''The Daily Telegraph''; accessed 24 October 2015.<br>[https://www.theguardian.com/football/2011/feb/11/xavi-barcelona-spain-interview "I'm a romantic, says Xavi, heartbeat of Barcelona and Spain"]. ''The Guardian'', 11 February 2011.</ref> [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئایاکس ئامستردام]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بارسێلۆنا]] لە ناو ئەو یانانەدان کە ئەکادیمیای گەنجانیان لەسەر بنەمای شێوازی ڕاهێنەریی کرۆیف پێشخستووە.<ref>[http://www1.skysports.com/football/news/11670/7882678/wenger-wont-change-his-ways "'Wenger won't change his way'']. Sky Sports. Retrieved 30 May 2014 .<br>[http://www.foxsports.com/foxsoccer/championsleague/story/ucl-final-barcelona-history-johan-cruyff-rinus-michels-dutch-oranje-052511 ''Dutch seeds of Barcelona success'']. Fox Sports. Retrieved 30 May 2014.</ref> فەلسەفەی ڕاهێنەریی یارمەتی دا بناغەی ژیانەوەی سەرکەوتنە نێودەوڵەتی ئایاکس لە ساڵانی نەوەدەکانی سەدەی رابردوو دا، <ref name="Club legacy">[http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ 'Johan Cruyff: The Total Voetballer] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151107230318/http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ |date= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ }}''. Back Page Football (14 September 2011); retrieved 30 May 2014.<br>[http://www.thenational.ae/sport/football/20130917/johan-cruyffs-legacy-lives-at-both-rivals-ajax-and-barcelona#full 'Johan Cruyff's legacy lives at both rivals Ajax and Barcelona]'', TheNational.ae, 17 September 2013; retrieved 30 May 2014.</ref> و سەرکەوتنەکانی تۆپی پێی ئیسپانی لە هەردوو ئاستی یانەکە و نێودەوڵەتی لە ماوەی ساڵانی ٢٠٠٨ بۆ ٢٠١٢ بە بەڵگەی کاریگەری کرۆیف لەسەر تۆپی پێی هاوچەرخ باس کراوە.<ref>[https://www.independent.co.uk/sport/football/news-and-comment/james-lawton-dutch-heroes-on-the-sidelines-will-be-an-inspiration-not-intimidation-2021988.html "Dutch heroes on the sidelines will be an inspiration, not intimidation"], ''The Independent''; accessed 24 October 2015.<br>[https://www.nytimes.com/2010/07/11/sports/soccer/11cupfeature.html?_r=0 "A Dutch Great Helped Transform Spain's Game"], nytimes.com, 11 July 2010. <br>[https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/spain/7883131/World-Cup-final-Johan-Cruyff-sowed-seeds-for-revolution-in-Spains-fortunes.html "World Cup final: Johan Cruyff sowed seeds for revolution in Spain's fortunes"], ''The Daily Telegraph''; accessed 24 October 2015 .<br>[http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada09-10/04/08/n100408110309.html "Recognition of the man who created a style"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714135948/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada09-10/04/08/n100408110309.html |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤ }}, fcbarcelona.cat; accessed 24 October 2015.<br>[https://nypost.com/2011/08/01/transcript-of-jurgen-klinsmann-sunil-gulati-teleconference/ "Transcript of Jürgen Klinsmann, Sunil Gulati teleconferenc"], nypost.com, 1 August 2011; accessed 24 October 2015 .<br>[https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/apr/29/barcelona-gospel-of-guardiola "Barcelona and the gospel of Guardiola"], ''The Guardian'', 29 April 2012; accessed 24 October 2014 .<br>[http://edition.cnn.com/2012/05/28/sport/football/football-guardiola-barcelona-messi/index.html "Reinventing the wheel: How Guardiola revolutionized football"], CNN.com, 28 May 2012.<br>[http://edition.cnn.com/2012/06/27/sport/football/football-euro-england-warrior/ "Football culture: Who are you? Warrior or tika taka technician?"], CNN.com, 27 June 2012.<br>[https://www.si.com/soccer/2013/01/17/jurgen-klinsmann-us-national-team "Klinsmann assesses early U.S. camp, updates on Donovan, more"]. Si.com, 17 January 2013.<br>[http://www.dw.de/the-hunt-for-bayerns-old-fox-jupp-heynckes/a-16779567 "The hunt for Bayern's old fox Jupp Heynckes"], dw.de; accessed 24 October 2015.<br>[http://www.goal.com/en/news/12/spain/2013/05/01/3945400/cruyff-the-man-behind-barcelonas-success-says-guardiola "Cruyff the man behind Barcelona's success, says Guardiola"], Goal.com, 1 May 2013.</ref> و بە وتەی خۆیی [[یۆهان نێیسکنس]] "ئەگەر سەیری گەورەترین یاریزانەکانی مێژوو بکەیت، زۆربەیان نەیانتوانی ڕاهێنەری بکەن. ئەگەر سەیری گەورەترین ڕاهێنەرەکانی مێژوو بکەیت، زۆربەیان یاریزانێکی باش نەبوون یۆهان کرۆیف هەردوو کاری کرد – و بە شێوازێکی زۆر دڵخۆشکەر".<ref name="FIFA"/> == سەرەتای ژیانی == {{quote box|width=32%|align=right|quote=من لە ماوەیەکی کەم دوای جەنگ لەدایک بووم، هەرچەندە، و فێر کرام کە تەنها هیچ شتێک قبوڵ نەکەم. —کرۆیف لە بەڵگەنامەیەکدا لە کەناڵی TV3 ئەمەی گووت (2015) |source=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goal.com/en-gb/news/2892/transfer-zone/2015/01/21/8158842/cruyff-i-nearly-joined-real-madrid |نووسەر=Coerts, Stefan |سەردێڕ=''Cruyff: I nearly joined Real Madrid'' |بڵاوکەرەوە=Goal.com |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref>}} هێندریک یۆهانس "یوهان" کرۆیف لە ٢٥ی نیسانی ١٩٤٧ لە نەخۆشخانەی بێرگەرزیکنهویس لە [[ئەمستەردام|ئەمستردام]] لە دایک بووە. ئەو پێنج خولەک دوور لە یاریگای ئایاکس لە شەقامێک گەورە بوو، یەکەم یانەی تۆپی پێی یۆهان بوو . دووەم کوڕی هیرمانۆس کۆرنلیس کرۆیف و پترۆنێلا بێرناردا درایەر بوو، لە پاشخانێکی چینی کارکەر لە ڕۆژهەڵاتی ئەمستردام کرۆیف بە هاندانی باوکی کاریگەر و خۆشەویستی تۆپی پێی و نزیکی لە ئاکرسترات بۆ [[یاریگای دی میر]] ، یاری تۆپی پێ دەکرد لەگەڵ هاو خوێندکارانی و برا گەورەکەی، هێنی، هەرکاتێک دەیتوانی، و لە جوڵەی هۆڵەندیی پڕبەکار، [[فاس ویلکس]] بتۆڵی کرد. لە ساڵی ١٩٥٩، باوکی کرۆیف بەهۆی جەڵتەی دڵەوە گیانی لەدەستدا مردنی باوکی کاریگەری گەورەی لەسەر عەقڵییەتی کرۆیف هەبوو. کاتێک کرۆیف بیری هێنایەوە، لە ئاهەنگی ٥٠ ساڵەی لەدایکبوونیدا، "باوکم مرد کاتێک من تەنها ١٢ ساڵ بووم و ئەو ٤٥ ساڵ بوو. لەو ڕۆژەوە هەستەکە بە هێزتر بەسەرمدا زیاتر دەبوو کە هەر لەو تەمەنەدا دەمرم و کاتێک کێشەی دڵم جدی بوو کاتێک گەیشتمە ٤٥ ساڵ بیرم کردەوە: ئەمەیە. تەنها زانستی پزیشکی، کە بۆ یارمەتیدانی باوکم بەردەست نەبوو، منیان بە زیندوویی هێشتەوە".<ref name="HeraldScotland">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.heraldscotland.com/news/12327032.display/ |سەردێڕ=Cruyff the positive thinker looks ahead to new lease of football life |بڵاوکەرەوە=Herald Scotland (www.heraldscotland.com) |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> بینینی پیشەیەکی تۆپی پێی شاراوە وەک ڕێگایەک بۆ بەخشینی ڕێز لە باوکی، مردنەکە ئیلهامی لە خاچیفی بەهێز بوو، کە هەروەها زۆر جار سەردانی شوێنی بەخاکسپاردنی دەکرد لە ئۆستێربگرافپلاتس.<ref name="Early life">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.benefoot.net/johan-cruijff-a-mortal-with-the-potential-of-a-superman/ |نووسەر=Ramesh, Priya |سەردێڕ=''Johan Cruijff: A mortal with the potential of a superman'' |بڵاوکەرەوە=Benefoot.net |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171228171718/http://www.benefoot.net/johan-cruijff-a-mortal-with-the-potential-of-a-superman/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دایکی وەک پاککەرەوە دەستی کرد بە کارکردن لە ئایاکس و بڕیاری ئەوەی دا کە چیتر ناتوانێت بە بێ مێردەکەی لە بەقاڵەکە هەڵبگرێت و لە داهاتوودا ئەمەش کرۆیف لە ئاسایشی دارایی نزیک کردەوە بەڵکو دەستخۆشیشی بۆ هاوکاری یاریزانەکان کرد دایکی بەم زووانە چاوی بە مێردە دووەمەکەی هینک ئەنجل کەوت کە دەستی مەیدانییە لە ئایاکس کە کاریگەری سەرەکی لە ژیانی کرۆیف سەلماند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ |نووسەر=Kelly, Ciaran |سەردێڕ=''Johan Cruyff: The Total Voetballer'' |بڵاوکەرەوە=Back Page Football |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151107230318/http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیانی پیشەگەری== === لەگەڵ یانە === ====گلۆریا ئایاکس و سەردەمی زێڕینی تۆتاڵ تۆپی پێی ==== {{See also|History of AFC Ajax#Gloria Ajax: European dominance and treble|l1=Gloria Ajax (AFC Ajax)|Total Football|l2=Total Football (Totaalvoetbal)}} [[پەڕگە:Feyenoord tegen Ajax 1-0. Nummer 26 Israel in duel met Cruyff.jpg|thumb|right|کرۆیف لە سەرەتای حەفتاکاندا لە زاڵبوونی ئایاکس لە تۆپی پێی ئەوروپی دا کاریگەری هەبوو. لە ساڵی ١٩٥٧ تا ١٩٧٣ و ١٩٨١ تا ١٩٨٣ بۆ ئایاکس یاری کردووە (لە ساڵی ١٩٦٧ لە دژی فاینۆرد لێرە دەبینرێت).]] کرۆیف لە دەیەمین ساڵیادی لەدایکبوونیدا چووە نێو سیستەمی گەنجانی ئایاکسەوە. کرۆیف و هاوڕێکانی زۆر جار سەردانی شوێنی یاری دەکەن لە گەڕەکەکەیان و ڕاهێنەری گەنجانی ئایاکس یانی ڤان دێر ڤین کە لە نزیکەوە ژیاوە، تێبینی بەهرەکەی کرۆیفیان کرد و بڕیاریان دا کە لە ئایاکس شوێنێک پێشکەش بکەن بەبێ دادگایی فەرمی.<ref name="Early life"/> ئەو یەکەم یەکەم یاریی فەرمی خۆی لەگەڵ ئایاکس لە 15ی تشرینی دووەمی 1964 ئەنجامدا لە [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندا]] لە دژی [[یانەی گرونینگن]] کە تاکە گۆڵی بۆ ئایاکس تۆمار کرد لە شکستێکی ٣-١ ئەو ساڵە ئایاکس لە نزمترین پلەی خۆیدا تەواو بوو لەوەتەی دامەزراندنی تۆپی پێی پیشەیی، کە لە ڕیزبەندی ١٣یەم دەبینرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eredivisie.nl/history/1964%E2%80%931965.html |سەردێڕ=Historie eredivisie competitie 1964–1965 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081120101041/http://www.eredivisie.nl/history/1964%E2%80%931965.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}. eredivisie.nl</ref> بە ڕاستی کرۆیف لە وەرزی ١٩٦٥-١٩٦٦ دەستی کرد بە هەستکردن و خۆی وەک یاریزانی تیپی یەکەم بە ئاسایی دامەزراند دوای تۆمارکردنی دوو گۆڵ بەرامبەر [[دی دەبلیو ئێس]] لە یاریگای ئۆڵمپیک لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٦٥ لە سەرکەوتنێکی ٢-٠. لە حەوت یاری ئەو زستانەدا هەشت جار گۆڵی کرد و لە مانگی ئازاری ١٩٦٦ سێ گۆڵی یەکەمی لە یارییەکی خولیدا بەرامبەر تەلستار تۆمار کرد لە بردنەوەی بە ئەنجامی ٦-٢. چوار ڕۆژ دواتر لە یارییەکی جامی بەرامبەر [[ڤیندام]] لە بردنەوەیەکی بە ئەنجامی ٧-٠دا چوار گۆڵی تۆمارکرد لە کۆی ئەو وەرزەدا کرۆیف لە ٢٣ یاریدا ٢٥ گۆڵی تۆمارکرد و ئایاکس پاڵەوانیەتی خولی بەدەست هێنا.<ref name="FIFA Profile"/> [[پەڕگە:Europacup I. Ajax tegen Liverpool 5-1, Johan Cruijff in duel, Bestanddeelnr 919-8589.jpg|thumb|left|کرۆیف یاری بۆ ئایاکس دەکات لە دژی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول]] و بەرگریکار [[تۆمی سمیس]] لە یارییەکی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە کانوونی یەکەمی ١٩٦٦]] لە وەرزی ١٩٦٦-١٩٦٧دا، ئایاکس جارێکی تر پاڵەوانیەتی خولی بردەوە، هەروەها [[جامی هۆڵەندا]] ی بردەوە، بۆ یەکەم "دووان"ی کرۆیف.<ref name="FIFA Profile"/> کرۆیف کۆتایی بە وەرزەکە هێنا وەک گۆڵکەری پێشەنگ لە ئێردیڤیسی بە ٣٣ گۆڵ، کرۆیف بۆ سێیەمین ساڵی یەک لەدوای یەک لە وەرزی ١٩٦٧-١٩٦٨ خولی بەدەستهێنا. هەروەها بۆ جاری دووەم بە یاریزانی ساڵی تۆپی پێی هۆڵەندی ناوبرا، کە لە ساڵی ١٩٦٩ دووبارەی کردەوە.<ref name="FIFA Profile"/> ٢٨ی ئایاری ١٩٦٩، کرۆیف لە یەکەم یاری کۆتایی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] بەرامبەر [[ئەی سی میلان]] یاری ئەنجامدا، بەڵام ئیتالییەکان بە ئەنجامی ٤-١ بردنەوەیان تۆمار کرد. لە وەرزی ١٩٦٩-١٩٧٠، کرۆیف دووەم جار خولی و جامی بەدەستهێنا "دەبڵ"؛ لە سەرەتای وەرزی ١٩٧٠–٧١، ئەو توشی پێکانێکی سەخت بوو. ئەو گەڕانەوەی لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ لە دژی [[ئایندهۆڤن]] ئەنجامدا و لە جیاتی ئەوەی ژمارە ٩ی ئاسایی خۆی لەبەر بکات، کە لە لایەن [[گێری موهرێن]]ەوە بەکار دەهێنرێت، لە جیاتی ئەوە ژمارە ١٤ی بەکارهێناوە،<ref name="FIFA Profile"/> ئایاکس بە ئەنجامی ١-٠ یاریەکەی بردەوە هەرچەندە زۆر نامۆ بوو لەو ڕۆژانەدا بۆ دەستپێکەرانی یارییەک کە بە ژمارە ١ تا ١١ یاریی نەکەن، لەو ساتەوە بۆ دواوە، کرایف ژمارە ١٤ی لەبەر کرد، تەنانەت لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هەڵبژاردەی تۆپی پێی هۆڵەنداش]] دۆکیومێنتاری هەبوو لەسەر کرۆیف، نومەر 14 یۆهان کرۆیف.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://imdb.com/title/tt0070462|سەردێڕ=Nummer 14 Johan Cruyff|ئیش=IMDb.com|ڕێکەوتی سەردان= ١٨ی ئازاری ٢٠٠٧}}</ref> و لە هۆڵەندا گۆڤارێک هەیە لە لایەن ڤۆتبال ئینتەرناسیۆنال، نومەر 14.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.nummer14.nl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050205020008/http://nummer14.nl/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Nummer 14|ئیش=Nummer14.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050205020008/http://nummer14.nl/ |date= ٥ی شوباتی ٢٠٠٥ }}</ref> {{quote box|width=32%|align=right|quote=موعجیزەی کرۆیف لە ئەمستردام زۆر بوون ئەو و ڕاهێنەرەکەی [[رینوس میچلس]] (جۆرێک لە جۆنی کەسایەتی باپتیست) ئایاکسیان لە نادیاریی گەورە کرد. گرینگتر، ئەوان شێوازێکی نوێی یاریکردنیان داهێنا. کرۆیف بوو بە گەورەترین نیشاندەر و مامۆستای 'تۆتاڤۆتبال' [[تۆتال تۆپی پێ]]. تێڕوانینی ئەو لە جوڵەی تەواو و هاوئاهەنگی لەسەر گۆڕەپانەکە ڕەگی لە هەمان ڕێکخستنی بۆشاییدا بوو کە مرۆڤ لە وێنەکانی [[ڤێرمێر]] یان نیگارکێشی کەنیسەدا دەیبینێت [[پیتەر یانس سەینڕەدام]] ئەوە مۆسیقای زەوییەکان بوو لەسەر گیا.|source=—[[دەیڤد برێند (نووسەر)|دەیڤد برێند]]، نووسەری ''[[پرتەقاڵی بلیمەت: بلیمەتی دەماری تۆپی پێی هۆڵەندی]]''<ref name="The Guardian">[https://www.theguardian.com/commentisfree/2012/apr/29/barcelona-gospel-of-guardiola ""Barcelona and the gospel of Guardiola (29 April 2012)""]. The Guardian; retrieved 12 June 2014.</ref>}} لە یارییەکی خولی دژ بە [[ئەی زێد ئەلکمار]] '٦٧ لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ١٩٧٠، کرۆیف لە سەرکەوتنێکی بە ئەنجامی ٨-١دا شەش گۆڵی تۆمارکرد دوای بردنەوەی یاری کۆتایی جامی هۆڵەندا بەرامبەر [[سپارتا ڕۆتردام]] بە ئەنجامی ٢-١، ئایاکس بۆ یەکەم جار لە ئەورووپا بردەوە لە ٢ی حوزەیرانی ١٩٧١دا لە لەندەن، ئایاکس [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] بردەوە بە شکستهێنانی پاناتینایکۆس بە ئەنجامی ٢-٠.<ref name="FIFA Profile"/> ئەو گرێبەستێکی حەوت ساڵەی لەگەڵ ئایاکس ئیمزا کرد. لە کۆتایی وەرزەکەدا بە یاریزانی ساڵی تۆپی پێی هۆڵەندی و ئەوروپایی ساڵی ١٩٧١ ناوزەدا کرا.<ref name="FIFA Profile"/> لە ساڵی ١٩٧٢دا ئایاکس دووەم [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای]] بەدەستهێنا و لە یاری کۆتایدا یانەی لە [[ئینتەر میلان]]ی ئیتاڵی بە ئەنجامی ٢-٠ یاریەکەی بردەوە، کە کرۆیف هەردوو گۆڵەکەی تۆمار کرد.<ref name="FIFA Profile"/> ئەم سەرکەوتنە وای لە ڕۆژنامەکانی هۆڵەندی کرد کە لە بەرامبەر تۆتال تۆپی پێ دا، شێوازی ئیتاڵی لە تۆپی بەرگری ڕابگەیەنن. تۆپی پێی: ئینسایکلۆپایدیای کۆتایی دەڵێت، "یەک دەست، کرۆیف نەک تەنیا ئینتەرنازیۆنالی ئیتالیای لە کۆتایی جامی ئەوروپای ١٩٧٢دا کێشایەوە، بەڵکو هەردوو گۆڵی لە بردنەوەی ٢-٠ی ئایاکس تۆمار کرد".<ref name="ifhof">[http://www.ifhof.com/hof/cruyff.asp "Johan Cruyff – Hall of Fame"]. International Football Hall of Fame. Retrieved 16 May 2014.</ref> هەروەها کرۆیف لە بردنەوەی بە ئەنجامی ٣-٢ بەسەر [[ئەی دی ئۆ دین هاگ]] لە کۆتایی جامی هۆڵەندا بەشداری کرد. لە خولەکەدا، کرۆیف بە ٢٥ گۆڵ باشترین گۆڵکەر بوو کاتێک ئایاکس بوو بە پاڵەوان. ئایاکس [[جامی ئینتەرکۆنتیننتال]]ی بردەوە و لە یاری یەکەمدا بە ئەنجامی ١-١ لەگەڵ [[ئەندپێندینتی]] ئەرجەنتینی بردەوە و پاشان لە کانوونی دووەمی ١٩٧٣دا بە لێدانی ٣-١ و ٣-٢ لە ئەمستردام [[جامی سووپەری ئەورووپا]]یان بردەوە. تاکە گۆڵی کرۆیف لە دژی خۆیان لە ٢٠ی ئابی ١٩٧٢ لە بەرژەوەندی [[ئێف سی ئەمستردام]] هات دوای هەفتەیەک، لە دژی [[گۆ ئەهێد ئیگڵز]] بە بردنەوەی بە ئەنجامی ٦-٠، کرۆیف چوار گۆڵی تۆماری کرد بۆ ئایاکس. وەرزی ١٩٧٢-١٩٧٣ بە سەرکەوتنێکی دیکەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا و سێیەم جامی یەک لەدوای یەکی ئەورووپا بە بردنەوەی ١-٠ بەسەر یۆڤانتۆس لە کۆتایی ئەنجام درا، لەگەڵ ئینسایکلۆپیدیای کرایف وتی "ئیلهامی یەکێک لە گەورەترین 20 خولەکی کە تا ئێستا بینیبێتم.<ref name="ifhof"/> ====بارسێلۆنا و یەکەم نازناوی لالیگا لە ماوەی ١٤ ساڵدا==== {{quote box|width=32%|align=left|quote=کاتێک یاریزانەکانی وەک [[گارێس بەیل|گاریس بەیڵ]] و [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] بەهایان نزیکەی سەد ملیۆن یۆرۆیە، ئەوا یۆهان کرۆیف بە ملیارەها دەڕوات!| سەرچاوە=—[[فرانز پیکنپاوەر]] لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ''[[Bild.de]]'' (ئەیلولی 2014) دەربارەی بەهای گواستنەوەی کرایف لە سەرەتای حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.bild.de/sport/fussball/franz-beckenbauer/cruyff-barcelona-immer-groesser-als-bayern-37721032.bild.html |نووسەر=Feindt, Henning |سەردێڕ=Franz Beckenbauer & Johan Cruyff: Der FC Barcelona wird immer größer als der FC Bayern sein |newspaper=[[Bild|Bild.de]] |وتەگێڕانەوە=[[Franz Beckenbauer]]: "Wenn Spieler wie Bale oder Ronaldo um die 100 Millionen wert sind, würde es bei Johan in die Milliarden gehen!" [Original in German] |ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goal.com/en/news/15/german-football/2014/09/19/5118003/beckenbauer-if-bale-and-ronaldo-are-worth-100m-cruyff-would |نووسەر=Tooth, John-Paul |سەردێڕ=Beckenbauer: If Bale and Ronaldo are worth €100m, Cruyff would be worth billions |بڵاوکەرەوە=Goal.com |ڕێکەوت= ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref>}} [[پەڕگە:Cruijff met de beker van de derde prijs, Bestanddeelnr 928-0928.jpg|thumb|upright|کرۆیف لە ساڵی ١٩٧٣ تا ١٩٧٨ یاری بۆ [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بارسێلۆنا]] ئەنجامداوە.]] لە ناوەندی ساڵی ١٩٧٣، کرۆیف بە بڕی ٦ ملیۆن جێلدەر (نیزیکەی ٢ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی، نیزیکەی ساڵی ١٩٧٣)بە بارسێلۆنا فرۆشراە لە بۆندێکی پێوانەیی جیهانی.<ref>[https://www.bbc.co.uk/sport/0/football/23903470 "The history of the world transfer record"]. BBC News. Retrieved 1 May 2014.</ref> لە ١٩ی ئابی ١٩٧٣ دوا یاریی خۆی بۆ ئایاکس ئەنجامدا و تێیدا بە ئەنجامی ٦-١ یانەی [[ئیف سی ئەمستردام]]یان تێکشکاند، لە دووەم یاری وەرزی ١٩٧٣-١٩٧٤. کرۆیف خۆشەویست بوو لەلایەن هاندەرانی بارسێلۆنا کاتێک ناوێکی کاتالۆنی بۆ کوڕەکەی هەڵبژارد، کە ناوی کردە"جۆردی". یارمەتی بارسێلۆنای دا بۆ ئەوەی بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٦٠ەوە لالیگا بباتەوە، بە سەرکەوتنی لە دژی ڕکابەری سەرەکی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]] بە ئەنجامی ٥-٠ لە [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ]]. هەزاران کەس لە هەوادارانی بارسێلۆنا کە لە تەلەڤزیۆنەوە سەیری یارییەکەیان دەکرد لە ماڵەکانیان ڕژانە نێو شەقامەکان بۆ ئەوەی بەشداری ئاهەنگی بردنەوەیان بکەن.<ref name="Burns">Jimmy Burns (2011). "Barça: A People's Passion". Bloomsbury Publishing,</ref> ڕۆژنامەنووسێکی [[نیویۆرک تایمز]] نوسیویەتی کە کرۆیف لە ماوەی ٩٠ خولەکدا زیاتر لە چەندین سیاسەتمەدار لە خەبات و تێکۆشاندا کاری زیاتر بۆ ڕۆحی گەلی کەتالان کردووە.<ref name="Burns"/> مێژوونووسی تۆپی پێ جیمی بێرنز ڕایگەیاند، "لەگەڵ کرۆیف، تیمەکە هەستیان کرد کە ناتوانن بدۆڕێن".<ref name="Burns"/> لە ساڵی ١٩٧٤ کرۆیف بە باشترین یاریزانی ئەورووپا دەستنیشان کرا.<ref name="FIFA Profile"/> لە ماوەی خۆیدا لە بەرشەلۆنە لە یارییەکدا بەرامبەر [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] ، کرۆیف گۆڵێکی تۆمارکرد کە تێیدا خۆی بە هەوادا هەڵدا و تۆپەکەی لە پاسی [[میگێل ڕینا]] گۆلی ئەتلیتیکۆ بە قاچی ڕاستی خۆی دا (تۆپەکە لە نزیک بەرزایی مل بوو و پێشتر گەشتێکی زۆری لە پۆستێکی دووردا کردبوو).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=2mme7xdbTeE |سەردێڕ=Cruyff: A Legend |بڵاوکەرەوە=YouTube |ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> گۆڵەکەی لە دۆکیومێنتاری "En un momento dado" پێشکەش کرا، کە تێیدا هەوادارانی کرۆیف هەوڵیان دا ئەو ساتە دروست بکەنەوە گۆلەکە دۆبلاژ کراوە بەڵام. مەحاڵە دێ کرۆیف (گۆڵی مەحاڵی کرۆیف). ١٩٧٨ بارسێلۆنا بە ئەنجامی ٣-١ لە [[لاس پالماس]]ی بردەوە بۆ بردنەوەی کۆپا دێل ڕی. کرۆیف لە ساڵی ١٩٧٥ لە کاتی خولی پاریسدا دوو یاری لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سان جێرمان]] ئەنجامدا ئەو تەنها ڕازی بوو چونکە ئەو هەواداری دیزاینەر [[دانیاڵ هێچتەر]] بوو، کە ئەو کاتە سەرۆکی پاریس سان جێرمان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sport-vintage.com/Library/team%20french/PSG/Johan%20Cruyff%20au%20PSG%20%2C%20avec%20Jean%20Pierre%20Dogliani%20et%20Just%20Fontaine%201975.JPG |سەردێڕ=JPG image |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110716121127/http://www.sport-vintage.com/Library/team%20french/PSG/Johan%20Cruyff%20au%20PSG%20%2C%20avec%20Jean%20Pierre%20Dogliani%20et%20Just%20Fontaine%201975.JPG |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110716121127/http://www.sport-vintage.com/Library/team%20french/PSG/Johan%20Cruyff%20au%20PSG%20%2C%20avec%20Jean%20Pierre%20Dogliani%20et%20Just%20Fontaine%201975.JPG |date=١٦ی تەممووزی ٢٠١١ }}. sport-vintage.com</ref><ref>[http://24.media.tumblr.com/tumblr_m68w4idXk21ru2ag8o1_400.jpg JPG image]. tumblr.com; accessed 24 October 2015.</ref> ====[[خانەنشینی]] کورت و ماوەیەک لە ویلایەتە یەکگرتووەکان==== کرۆیف بۆ ماوەیەکی کورت لە ساڵی ١٩٧٨ وازی لە یاری کردن هێنا بەڵام دوای لەدەستدانی زۆربەی پارەکەی لە زنجیرەیەکی سەرمایەگوزاری هەژاردا، لەوانە کێڵگەی بەراز، کە لەلایەن هونەرمەندێکی فێڵەوە ڕاوێژیان پێکرا، کرۆیف و خێزانەکەی هاتن بۆ ئەمریکا.<ref name="SimonKuperFFT"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.vice.com/en_au/article/9apbay/johan-cruyffs-complicated-legacy |نووسەر=Schaerlaeckens, Leander |سەردێڕ=Johan Cruyff's Complicated Legacy |بڵاوکەرەوە=VICE Sports |ڕێکەوت=٢٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> وەک بیری هێنایەوە، "من ملیۆنان پارە لە کێڵگەی بەرازم لە دەست داوە و ئەوە هۆکار بوو کە بڕیارمدا جارێکی تر ببم بە یاریزانی تۆپی پێ".<ref name="HeraldScotland"/> کرۆیف جەختی لەوە کردەوە کە بڕیارەکەی بۆ دەستپێکردنەوەی پیشەی یاریکردنی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لە پیشەکەیدا تەوەری بوو. "هەڵە بوو، هەڵە بوو، واز لە یاریکردن بهێنم لە تەمەنی ٣١ ساڵی دا بە بەهرەیەکی بێوێنەی کە لە دەستمدایە" و ئەوەشی وت "لە سفرەوە لە ئەمریکا دەست پێبکەین، چەند میلێک دوور لە ڕابردووم، یەکێک بوو لە باشترین بڕیارەکان کە کردووم لەوێ فێربووم چۆن تەماحە کۆنترۆڵنەکراوەکانم پەرە پێ بدەم، وەک ڕاهێنەرێک بیر بکەمەوە و سەبارەت بە سپۆنسەرکردن".<ref name="HeraldScotland"/> لە تەمەنی ٣٢ ساڵیدا، کرۆیف ڕێکەوتنێکی پڕ قازانج لەگەڵ [[لۆس ئەنجلس ئەزتێکس]] لە خولی تۆپی پێی ئەمریکای باکوور (NASL) ئیمزا کرد.<ref name="FIFA Profile"/> ئەو پێشتر ڕاگووراوە بۆ ئەوەی بچێتە [[نیو یۆرک کۆسموس]] بەڵام مامەڵەکە تەواو نەبوو ئەو چەند یاریەکی پێشانگای بۆ کۆسمۆس کرد ئەو تەنها بۆ یەک وەرز لە ئەزتێکس مایەوە، و دەنگی پێدرا بە باشترین یاریزانی ساڵی (NASL). دوای ڕەچاوکردنی پێشنیارێک بۆ پەیوەندیکردن بە دەمبارتۆن ئێف سی لە سکۆتلەندا، وەرزی داهاتوو، بۆ یاری کردن بۆ دیپلۆماتکارەکانی واشنتۆن ڕۆیشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.scotsman.com/sport/football/time-johan-cruyff-almost-signed-dumbarton-1479973 |سەردێڕ=The time Johan Cruyff almost signed for Dumbarton |ئیش=The Scotsman |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ئەو هەموو هەڵمەتی ساڵی ١٩٨٠ی بۆ دیبلۆماتەکان یاری کرد، تەنانەت کاتێک تیمەکە تووشی کێشەی دارایی خراپ بوو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٨١ کرۆیف وەک یاریزانی میوان بۆ میلان لە خولێکدا یاری کرد، بەڵام توشی پێکان هات لە ئەنجامدا سەرەتای وەرزی تۆپی پێی (NASL) ساڵی ١٩٨١ لە دەست دا، کە لە کۆتاییدا بوو بە هۆی ئەوەی کە کرۆیف بڕیاری دا کە تیمەکە جێبهێڵێت هەروەها کرۆیف لە یاری کردن لەسەر ڕووە دەستکردەکان، کە لە (NASL) ئەو کاتە باو بوون. ====گەڕانەوە بۆ ئیسپانیا لەگەڵ لیڤانتی==== لە کانوونی دووەمی ١٩٨١، کرۆیف سێ یاری دۆستانەی بۆ یانەی دۆردریخت ئەنجام دا. هەروەها لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٨١دا، بەڕێوەبەری یانەی [[یانەی تۆپی پێی لێستەر سیتی|لێستەر سیتی]] ئینگلیزی هەوڵی ئیمزاکردنی گرێبەست لەگەڵ کرۆیف دا و سەرەڕای دانوستانەکان سێ هەفتە بەردەوام بوو، کە تێیدا کرۆیف خواستی خۆی بۆ یاری بۆ یانەکە دەرببڕیت، بەڵام نەتوانرا ڕێکەوتن ئەنجام بدرێت کرۆیف لەجیاتی ئەوەی ئیمزای لەگەڵ سێگوندای ئیسپانی دیڤیژن لای [[لیڤانتی]] هەڵبژارد.<ref name="Just how close were Leicester City to signing Dutch master Johan Cruyff?">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Just how close were Leicester City to signing Dutch master Johan Cruyff?|ناونیشان=http://www.leicestermercury.co.uk/Just-close-Leicester-City-signing-Dutch-master-Johan-Cruyff/story-12048983-detail/story.html|بڵاوکەرەوە=www.leicestermercury.co.uk|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029201321/http://www.leicestermercury.co.uk/Just-close-Leicester-City-signing-Dutch-master-Johan-Cruyff/story-12048983-detail/story.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029201321/http://www.leicestermercury.co.uk/Just-close-Leicester-City-signing-Dutch-master-Johan-Cruyff/story-12048983-detail/story.html |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> لە ئازاری ١٩٨١، کرۆیف بۆ یەکەم جار یاری بۆ لیڤانتی ئەنجامدا. پێکانەکان و ناکۆکییەکان لەگەڵ کارگێڕی یانەکە، لەگەڵ ئەوەشدا، لە سێگوندا دیڤیژن جادووەکەی خۆش کرد و ئەو تەنها دە یاری ئەنجامدا و دوو گۆڵی تۆمار کرد کە سەرکەوتوو نەبوو لە پاراستنی بەرزکردنەوە بۆ بەشی یەکەم، گرێبەستێک لەگەڵ لیڤانتی هەڵوەشێنرا.<ref name="Murray"/> ====ماوەی دووەمی لەگەڵ ئایاکس==== [[پەڕگە:Johan Cruijff met Japanse fans.jpg|thumb|یۆهان کرۆیف لەگەڵ هەوادارانی ژاپۆنی لە ساڵی ١٩٨٢]] دوای ماوەکەی لە ئەمریکا و مانەوەی کورتی تەمەنی لە ئیسپانیا، کرایف گەڕایەوە بۆ یاریکردن لە زێدی خۆی، لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٠ وەک "ڕاوێژکاری تەکنیکی" بۆ ڕاهێنەر لیۆ بینهاکەر، ئایاکس بوو بە هەشتەم لە ڕێزبەندی خولدا لە کاتی دوای ١٣ یاری دوای ٣٤ یاری، لەگەڵ ئەوەشدا، ئایاکس وەرزی ١٩٨٠-١٩٨١ی لە ڕێزبەندی دووەم کۆتایی بە وەرزەکە هێنا. لە کانوونی یەکەمی ١٩٨١، کرۆیف گرێبەستێکی درێژکراوەی لەگەڵ ئایاکس ئیمزا کرد.<ref name="Murray"/> لە وەرزی ١٩٨١-١٩٨٢ و ١٩٨٢-١٩٨٣دا ئایاکس لەگەڵ کرۆیف بووە پاڵەوانی خولی لە ساڵی ١٩٨٢-١٩٨٣دا ئایاکس جامی هۆڵەندی بردەوە (KNVB-Beker). ساڵی ١٩٨٢ گۆڵێکی بەناوبانگی بەرامبەر هێلمۆند سپۆرت تۆمار کرد لە کاتی یاریکردن بۆ ئاياکس، کرۆیف بە هەمان شێوەی ڕیک کۆپنس 25 ساڵ لەمەوپێش لێدانی سزایەکی تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2005/oct/26/theknowledge.sport|سەردێڕ=Who took the first two-man penalty?|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٠|شوێن=London, UK|یەکەم=James|دوایین=Dart}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sportscene.excite.co.uk/brazilians-recreate-cruyff-penalty-to-show-pires-and-henry-how-its-done-N2328.html|سەردێڕ=Brazilians recreate Cruyff penalty to show Pires and Henry how it's done|بڵاوکەرەوە=Excite|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210923184917/http://sportscene.excite.co.uk/brazilians-recreate-cruyff-penalty-to-show-pires-and-henry-how-its-done-N2328.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو تۆپەکەی خستە خوارەوە بۆ لێدانی سزای ڕۆتین، بەڵام لە جیاتی لێدانی بۆ ناو گۆڵ، کرۆیف تۆپەکەی بە تەنیشتەوە بۆ هاو تیمی یێسپەر ئۆلسن دانا، کە لە بەرامبەردا ئەو تۆپەی بۆ کرۆیف تێپەڕاند بۆ لێدانی تۆپەکە بۆ ناو تۆڕە بەتاڵەکە، وەک ئۆتۆ ڤێرسفیڵد سەیری تۆپەکەی دەکرد، گۆڵچی هێلمۆند.<ref name="FIFA Profile"/> ====وەرزی کۆتایی لە فاینۆرد و واز هێنانی لە یاری کردن==== [[پەڕگە:Feyenoord tegen PEC, met afscheid Johan Cruyff ; Johan Cruyff op de schouders van Wijnstekers en Brand.jpg|thumb|left|ماڵئاوایی کرۆیف لە فاینۆرد]] لە کۆتایی وەرزی ١٩٨٢-١٩٨٣، ئایاکس بڕیاری دا هیچ بۆندێک بۆ نوێکردنەوەی گرێبەست لەگەڵ کرۆیف بنێرێت، ئەمەش بووە هۆی تووڕەبوونی کرۆیف، لە بەرامبەردا بڕیاری دا ڕوو بکاتە یانەی ڕکابەری سەرەکی ئایاکس [[فاینۆرد]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cruyff.com/asp/eng/werkenleven.asp?page=speler-fey|سەردێڕ=Playing for Feyenoord|ئیش=Cruyff.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029221126/http://cruyff.com/asp/eng/werkenleven.asp?page=speler-fey|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131029221126/http://cruyff.com/asp/eng/werkenleven.asp?page=speler-fey |date=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> وەرزەکە لە فاینۆرد سەرکەوتوو بوو کە یانەکە بۆ یەکەم جار لە دەیەیەکدا خی ئێردیڤیزی بردەوە، بەشێک لە خولەکێک و جامی هۆڵەندی "دووانە" سەرکەوتنی تیمەکە بەهۆی نمایشەکانی کرۆیف بوو لەگەڵ [[ڕود خولیت]] و [[پیتەر هاوتمان]].<ref name="Dutch title">Mik Schots (2013). "Feyenoord-Ajax: gezworen vijanden". Singel Uitgeverijen</ref> سەرەڕای تەمەنێکی زۆر پێشکەوتوی، کرۆیف هەموو یارییەکانی خولی ئەو وەرزە ئەنجام دا جگە لە یەک یاری بەهۆی نمایشێک لە مەیدانەکە بۆ پێنجەمین جار وەک باشترین یاریزانی تۆپی پێی هۆڵەندی دەنگی پێدرا لەکۆتایی وەرزەکەدا، ئەو جەنگاوەرە وازهێنانی خۆی لە یاریکردن ڕاگەیاند ئەو لە ١٣ی ئایاری ١٩٨٤ بە گۆڵێک لە دژی [[پی ئی سی زڤۆلە]] کۆتایی بە پیشەی یاریکردنی لە ئێردیڤیسی هێنا. کرۆیف کۆتا یاری لە سعودیە لە دژی [[ئەلئەهلی]]ئەنجامدا، و فاینۆردی گەڕاندەوە یاریەکە بە تۆمارکردنی گۆڵێک و دروستکردنی گۆڵێک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fm.manutd.nl/de-echte-afscheidswedstrijd-van-cruijff|سەردێڕ=De echte afscheidswedstrijd van Cruijff|بڵاوکەرەوە=Football United|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٠٩|زمان=nl|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160420175652/http://fm.manutd.nl/de-echte-afscheidswedstrijd-van-cruijff/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{clear}} ===ژیانی پیشەگەری نێودەوڵەتی=== [[پەڕگە:Cruyff1974.jpg|thumb|150px|کرۆیف وەک کاپتنی هەڵبژاردەی هۆڵەندا پێش یارییەک لە مۆندیالی ١٩٧٤]] بە سیفەتی کە یاریزانی نێودەوڵەتی هۆڵەندی یە، کرۆیف ٤٨ یاری ئەنجامداوە، و ٣٣گۆڵی تۆمار کردووە.<ref name="FIFA Profile"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The total footballer|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sportacademy/hi/sa/football/features/newsid_3301000/3301407.stm|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> هەڵبژاردەی نیشتیمانی هیچ یارییەکی نە دۆڕاندووە کاتێک کرۆیف گۆڵی تۆمار کردووە. لە ٧ی ئەیلولى ١٩٦٦، بۆ یەکەم جار کرۆیف یاری بۆ هۆڵەندا لە پاڵاوتنەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٨ لە دژی هەنگاریا ئەنجامدا، و گۆڵی یەکسانبوونی تۆمارکرد ٢-٢. لە یاری دووەمی، یاری دۆستانە دژی چیکۆسلۆڤاکیا، کرۆیف یەکەم یاریزانی نێودەوڵەتی هۆڵەندی بوو کە کارتی سووری لێ بەرزکرایەوە. و لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی شاهانەی هۆڵەندا(KNVB) لە یارییەکانی ئایاکس دوورخستەوە بەڵام یاریە نێودەوڵەتی نەگرتەوە.<ref>David Winner (2012). "Brilliant Orange: The Neurotic Genius of Dutch Football". A&C Black</ref> تۆمەتەکانی تاوانبارکردنی کرۆیف ڕەتنەکرایەوە بەهۆی خووبوونی لەبەرکردنی کراسێک کە تەنیا دوو هێڵی ڕەشی لەسەر پۆشینەکان هەیە، بەپێچەوانەوە خەسڵەتی دیزاینی ئاسایی سێ هێڵی [[ئەدیداس]] ، کە لەلایەن هەموو یاریزانانی هۆڵەندی ترەوە لەبەرکراوە و کرۆیف گرێبەستیێکی سپۆنسەری جیا لەگەڵ [[پوما]] هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2001/may/30/theknowledge.sport |شوێن=London |ئیش=The Guardian |یەکەم١=Scott |دوایین١=Murray |یەکەم٢=Sean |دوایین٢=Ingle | سەردێڕ=A tale of strips, stripes and strops | ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠٠١}}</ref> لە ساڵی ١٩٧٠ەوە جلی ژمارە ١٤ لەبەر کرد و ڕەوتێکی بۆ پۆشینی ژمارەی جلوبەرگ لە دەرەوەی ژمارەی هێڵی ١ تا ١١ی ئاسایی دانا.<ref name="FIFA Profile"/> ====کاتژمێری پرتەقاڵی سەرەتای ١٩٧٠ ==== کرۆیف سەرکردایەتی هۆڵەندای کرد بۆ پلە دووی جامی جیهانیی ١٩٧٤، و بە باشترین یاریزانی پاڵەوانیەتیەکە دەستنیشان کرا.<ref name="FIFA Profile"/> بە سوپاس و شارەزایی تیپەکەی لە تۆتال تۆپی پێ، هەموو ڕێگایەکیان بەرەو کۆتایی بەزاند و لە ئەرژەنتینی (٤-٠)، ئەڵمانیای ڕۆژهەڵات (٢-٠) و بەرازیل (٢-٠) بە درێژایی ڕێگاکە.<ref name="FIFA Profile"/> کرۆیف دوو گۆڵی بەرامبەر ئەرژەنتین تۆمار کرد لە یەکێک لە کاریگەرترین نمایشەکانی تیپەکەی، پاشان گۆڵی دووەمی بەرامبەر بەرازیل تۆمار کرد بۆ ئەوەی پاڵەوانی ڕابردوو لە پاڵەوانێتیەکە بکاتە دەرەوە.<ref name="FIFA Profile"/> {{multiple image |align=left |direction = horizontal |total_width= 400 |image1 = Bundesarchiv Bild 183-N0716-0314, Fußball-WM, BRD - Niederlande 2-1.jpg |image2 = FC Barcelona op Schiphol, van links naar rechts Neesken Michels en Cruijff op S, Bestanddeelnr 928-7164.jpg |footer = (چەپ): کرۆیف لە ناوچەی سزا لە کاتی کۆتایی جامی جیهانی ساڵی ١٩٧٤دا، ڕێک پێش ئەوەی سزایەکی پێ بدات، (ڕاست): سێ لە دیارترین کەسایەتییەکانی قوتابخانەی تۆتاڵ فوتبۆڵ : یۆهان نێیسکنس، رینوس میچێلز و کرۆیف، وێنەی ساڵی ١٩٧٦ }} هۆڵەندا لە کۆتاییدا ڕووبەڕووی میوانداری پاڵەوانێتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیای ڕۆژئاوا]] بوویەوە. کرۆیف یاریەکەی دەستپێ کرد و تۆپەکە ١٥ جار پاساتی پێ کرا لە نێوان هەڵبژاردەی هۆڵەندا تا تۆپەکە گەیشتە کرۆیف، کە بە ڕاکردنێک یاریزانی ئەڵمانی بێرتی ڤۆگتسی بڕی و لە کۆتاییدا لە ناوچەی سزا کرۆیف لەلایەن [[ئۆلی هۆنیس]] بەرپێی دا و لێدانی سزای بەدەست هێنا. هاو تیمی یۆهان نێیسکنس گۆڵی تۆمارد کرد بە لێدانی سزا و ئەنجامەکە بوو بە ١-٠ لە بەرژەوەندی هۆڵەندا لە کاتێکدا یاریزانانی هەڵبژاردەی ئەڵمانیا قاچیان بەر تۆپ نەکەوتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://fifa.com/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=fifa.com|زمان=en}}</ref> بەڵام لە گێمی دووەمدا ئەڵمانییەکان کۆڵیان نەدا و ئەنجامەکەیان گۆڕی ٢-١ بە گۆڵی برایتنەر (لێدانی سزا) و گۆڵی مولەر لە دوا خولەکەکانی یاری. ئەمەش دووەم جامی جیهانیی بوو دوای بیست ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=FIFA World Cup - Classic Moments from FIFA World Cup History|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1974.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070320083442/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/p/pwc/1974.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لەچاوپێکەوتنێکدا کە لەژمارەی 50 ساڵەی گۆڤاری [[وۆرڵد سۆکەر]]بڵاویکردەوە، کاپتنی هەڵبژاردەی بەرازیلی کە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠]] بردەوە [[کارلۆس ئەلبێرتۆ]] ، بەردەوام بوو لەلێدواندا گوتی" تاکە تیپێک کە من بینیم شتەکان بە شێوەیەکی جیاواز ئەنجام دەدات هۆڵەندایە لە جامی جیهانیی فیفای ١٩٧٤ لە ئەڵمانیا، لە کاتەوە هەموو شتێک تا رادەیەک وەکو یەک بوو ... شێوازی یاریکردنیان" بازنەیی" بوو سەرسوڕهێنەر بوو بۆ بینین و سەرسوڕهێنەر لە یاری".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tomwfootball.com/2010/10/15/tactics-were-holland-1974-the-last-true-innovators|سەردێڕ=Tactics: Were Holland 1974 the last true innovators?|بڵاوکەرەوە=Football Further|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101020073456/http://www.tomwfootball.com/2010/10/15/tactics-were-holland-1974-the-last-true-innovators/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101020073456/http://www.tomwfootball.com/2010/10/15/tactics-were-holland-1974-the-last-true-innovators/ |date=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ }}</ref> ڕاھێنەری پێشووی تۆپی پێی بەڕازیل و یاریزانی پێشوو تیلی سانتانا لە چاوپێکەوتنێک ئاماژەی بەوە دا کە ئەو ھیچ ئایدلێکی نییە، "گەورەترین ئاسوودەیی من ئەوە دەبێت کە ببمە ڕاھێنەری تیمێکی وەکوو ھۆڵەندای ١٩٧٤، تیمێک بوو کەوا دەتتوانی یۆهان کرۆیف ھەڵبژێریت و لە لای ڕاست دایبنێی، ئەگەر ھاتبا لە لای چەپ دامنابوایە ئەوا بەھەمان شێوەی شوێنی خۆی یاری دەکرد، دەمتوانی نیسکنس ھەڵبژێرم ئەو لەھەردوو شوێنی ڕاست و چەپی ناوەڕاست یاری دەکرد، بەم شێوەیە ھەمووان لەھەر شوێنێکی یاریگا بوایە یارییان دەکرد.<ref name="fapesp">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Memória Roda Viva (video clip and full written interview to TV Cultura)|ناونیشان=http://www.rodaviva.fapesp.br/materia/160/entrevistados/tele_santana_1992.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ١٩٩٢|بڵاوکەرەوە=Fapesp|زمان=pt|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200802184723/http://www.rodaviva.fapesp.br/materia/160/entrevistados/tele_santana_1992.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ====دوای ١٩٧٦==== لە تشرینی یەکەمی ١٩٧٧ کرۆیف وازهێنانی نێودەوڵەتی ڕاگەیاند، دوای ئەوەی یارمەتی هەڵبژاردەی نیشتیمانی دا بۆ سەرکەوتن بۆ جامی جیهانیی داهاتوو.<ref name="FIFA Profile"/> بە بێ ئەوە، هۆڵەندا دووبارە لە جامی جیهانیی پلەی دووەمی بەدەست هێنا، لە دەستپێکدا، دوو پڕۆپاگەندە هەبوو سەبارەت بە ئامادەنەبوونی لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨|جامی جیهانیی ١٩٧٨]] : یان لەبەر هۆکاری ڕامیاری ( لەو کاتە دیکتاتۆری سەربازی لە سەر دەستهەلاتی ئەرژەنتین بوو)، یان لەبەر ئەوەی هاوسەرەکەی ڕێگری لە یاری کردن کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2008/apr/17/newsstory.sport|سەردێڕ = After 30 years, the truth behind Cruyff's World Cup absence|ڕێکەوت = ١٦ی نیسانی ٢٠٠٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٨، کرۆیف بۆ ڕۆژنامەنووس ئانتۆنی باساس لە کاتالۆنیا ڕادیۆ ڕوونی کردەوە کە ساڵێک پێش پاڵەوانیەتیەکە، لە بارسێلۆنا هەوڵی ڕفاندنی خێزانەکەی درا، و ئەوە بووە هۆکاری وازهێنانی نێودەوڵەتی. "بۆ یاری کردن لە جامی جیهانیی، پێویستە ٢٠٠٪ ئامادە بیت، هەندێک سات هەن لە ژیاندا بەهاکانی تری تیایە."<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://football.guardian.co.uk/News_Story/0,,2273925,00.html|ئیش=The Guardian|سەردێڕ=Kidnappers made Cruyff miss World Cup|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٠|شوێن=London, UK|یەکەم=Paul|دوایین=Doyle}}</ref> ==ژیانی پیشەگەری وەک ڕاهێنەر== ===چوونە نێو بەڕێوەبردن لەگەڵ ئایاکس=== {{multiple image |align = right |direction = horizontal |total_width = 400 |image1 = Vertrek Ajax van Schiphol voor Europa Cup II wedstrijd tegen Olympiakos Piraeus, Bestanddeelnr 933-8034.jpg |image2 = Training Ajax, Cruijff (r) en algemeen directeur Arie van Eijden tijdens perscon, Bestanddeelnr 934-1215.jpg |footer = دوو وێنەی کرۆیف وەک ڕاهێنەری ئایاکس: (چەپ): لەگەڵ [[مارکۆ ڤان باستن|ڤان باستن]] و [[فرانک ڕیکارد|ڕیکارد]] لە ساڵی ١٩٨٦; (ڕاست): لە پرێس کۆنفرانسێکدا لە تشرینی دووەمی ١٩٨٧ }} دوای وازهێنانی لە لەیاریکردن، کرۆیف هەمان ڕێچکەی مامۆستاکەی [[رینوس میچلز]] گرتە بەر، بە ڕاهێنەرایەتی کردنی یانەی ئایاکسی گەنج نازناوی [[جامی براوەکانی جامی ئەورووپا]]ی ساڵی ١٩٨٧ بەدەست هێنا. لە ئایار و حوزەیرانی ١٩٨٥، کرۆیف دوبارە گەڕایە ئایاکس. لە وەرزی ١٩٨٥-١٩٨٦، خولی ل بەرامبەر یان ڕێکەر ئایندهۆڤن لەدەست دا، سەرەڕای ئەوەی کە ئایاکس جیاوازی گۆڵەکانی +٨٥ بوو (١٢٠ گۆڵی تۆمارکراو بەرامبەر ٣٥ گۆڵی لێکراوە). لە هەردوو وەرزی ١٩٨٥-١٩٨٦ و ١٩٨٦-١٩٨٧، ئایاکس جامی هۆڵەندی بەدەست هێنا. == وازھێنانی لە ھەڵبژاردەی ئاشە ھەوایییەکان == پێش دەستپێکی مۆندیالی ساڵی ١٩٧٨ لە ئەرژەنتین بەھۆی ھەڕەشەکی توند لەسەرەیییەوە بە کوشتنی و بە مەرامی سەفەری بۆ ئەرژەنتین کرۆیف برشیاری وازھێنانی لە ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا دەرکرد و تەنانەت نەیدەتوانی لەگەڵ یانەکانیش بەردەوام بێت. [[پەڕگە:Johan Cruijff 1982.jpg|وێنۆک|ئەستێرەی پێشووی یانەکە یۆھان کڕۆیف کە دەرچووی قووتابخانەی لاماسیای بەرشلۆنەیە]] == نازناوەکان == * سەرکردایەتی ھەڵبژاردەی ھۆڵەندای کردووە بۆ گەیشتن بۆ یاری کۆتایی مۆندیالی ساڵی ١٩٧٤ و بەدەستھێنانی سێ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لەگەڵ ئەیاکس لە ساڵانی ١٩٧١و ١٩٧٢و ١٩٧٣ جامی سوپەری ئەورووپی ساڵی ١٩٧٢ * نۆ جار لەگەڵ یانەی ئەیاکس خولی وڵاتەکەی بەدەستھێناوە لە ساڵانی ١٩٦٦-١٩٦٧-١٩٦٨-١٩٧٠-١٩٧٢-١٩٧٣-١٩٨٢-١٩٨٣ و [[فاینۆرد]] لە ساڵی ١٩٨٤ لەگەڵ بەرشەلۆنەی ئیسپانی خولی یانەکانی ئیسپانیا ١٩٧٤ * پێنج جار [[جامی ھۆڵەندا]]ی لەگەڵ یانەی ئەیاکس بەرزکردووەتەوە لە ساڵانی ١٩٦٧-١٩٧١-١٩٧٢-١٩٨٣ و فاینۆرد١٩٨٤ * جامی ئیسپانیا لەگەڵ بەرشەلۆنە ساڵی ١٩٧٨ * بەدەسھێنانی سێ جار تۆپی ئاڵتوونی باشترین یاریزانی ئەورووپا ساڵانی ١٩٧١-١٩٧٣-١٩٧٤ * باشترین یاریزان لە خولی ئەمریکی ١٩٧٩–١٩٨٠ * لە ژیانی وەرزشی لەگەڵ ھۆڵەندا ٣٣ گۆڵی لە ٤٨ یاری تۆمارکردووە ٣٣جاریش شارەی کاپتنی وەرگرتووە. * لەگەڵ بەرشەلۆنەدا توانی لە ساڵی ١٩٩٢ وەک ڕاھێنەر نازناوی جامی یانەکانی ئەورووپا بەدەستبھێنێت و ھەروەھا توانی بەرشەلۆنە لە ساڵی ١٩٩٤ بگەینێتە یاری کۆتایی ھەمان جام. * ھەروەھا توانی لەگەڵ ئەیاکس لە ساڵی ١٩٨٧ و بەرشەلۆنە لە ساڵی ١٩٨٩ جامی سوپەری ئەورووپی بەدەستبھێنێت. * ڕابەرێتی بەرشەلۆنەی کردووە بۆ بەدەستھێنانی چوار جار خولی ئیسپانی لە ساڵانی ١٩٩١-١٩٩٢-١٩٩٣-١٩٩٤. * جامی ھۆڵەندا لەگەڵ ئەیاکس لە ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٥ * بەدەستھێنانی جامی سوپەری ئیسپانی لەگەڵ بەرشەلۆنە نێوان ساڵانی ١٩٩١–١٩٩٢ == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ==بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Johan Cruijff}} {{wikiquote}} * [http://www.worldofjohancruyff.com/ The World of Johan Cruyff] – Explore the World of Johan Cruyff. * [http://www.cruyff-foundation.org/ Johan Cruyff Foundation] – Johan Cruyff Foundation * [http://www.uefa.com/memberassociations/association=ned/news/newsid=1789173.html Biography of Johan Cruyff] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130625005951/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ned/news/newsid=1789173.html |date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }} – UEFA.com * [http://www.ifhof.com/hof/cruyff.asp International Football Hall of Fame: Johan Cruyff] – ifhof.com {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٧٦]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:فیفا ١٠٠]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجەی سییەکان]] [[پۆل:مەرگەکان بە شێرپەنجە لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی ھۆڵەندی لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] c92vrq36chn4hvqob9nw0nm08n4orzx 0 13546 1673539 1510853 2026-09-23T13:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1673539 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فرانکلین ڕۆزڤێڵت''' (بە ئینگلیزی|Franklin Roosevelt}}) ([[٣٠ کانوونی دووەم]]ی [[١٨٨٢]] – [[١٢ی نیسان]]ی [[١٩٤٥]]) ٣٢ھەمین سەرۆکی ئەمریکا بووە یەکێک بوو لە کاندیدکراوەکانی پارتی دیمووکرات لە ئەمریکا بۆ سەرۆکایەتی لەساڵانی ١٩٣٣ بۆ ١٩٤٥ کەدەکاتە ١٢ ساڵ بەمەش بەیەکەم سەرۆکی [[ئەمریکا]] سێ خول سەرۆکی ئەو وڵاتە بێت لەماوەی سەرۆکایەتیدا ڕۆزڤێڵت ڕووبەڕووی دوو گەورەترین ڕووداوی مێژوویی بووەوە ئەوانیش قەیرانی گەورەی ئابووری و [[شەڕی جیھانیی دووەم]] بوون کەتیایدا ڕۆزڤێڵت لەھەردوو قەیڕانەکە سەرکەوتووانە دەرباز بوو ھاوکات لەدوای ئەوە بۆ خولی سێیەمی سەرۆکایەتی ھەڵبژێردایەوە بەڵام بەھۆی کۆچی دواییکردنییەوە بەنەخۆشی نەیتوانی لەپۆستەکەی بەردەوام بێت، گۆڤاری تایم بە ١٠٠ لە کەسایەتییە سەرکردەکانی جیھانی سەدەی بیستەمی داناوە، لە ساڵی ١٩٢٠یش کرا بە یاریدەدەری سکرتێری دەریایی ئەمریکا، لەساڵانی ١٩٢٩ تاکوو ١٩٣٣ بووە بە پارێزگاری نیویۆرک == دەمەزراندنی نەتەوەیەکگرتووەکان == لە ١٤ی ئابی ساڵی ١٩٤١، لە کۆبوونەوەیەکی نێوان سەرۆک وەزیرانی ئەوکاتی بەریتانیا، [[وینستۆن چێرچیل]]، لەگەل سەرۆکی ولایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکای ئەوکات کە فرانکلین ڕۆزفلتە، بڕیاری دەست پێشخەری کۆمەلێک ھەنگاو درا. ئەم دۆکۆمێنتە واژوو کرا لە نێوان ھەردوو ناوبراو لەسەر کەشتییەک «لە شێوێنێکی ناو دەریا». ئەم دۆکۆمێنتە ناودەبرێت بە پەیمانی ئەتلەنتیک؛ کە دوایی کاری بۆ کرا و ئەو ڕێکخراوەی لێکەوتەوە کە ئێستا دەیبینین کە دواجار ڕێکخراوەکە لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٥ دامەزرا. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Franklin Delano Roosevelt|فرانکلین ڕۆزڤێڵت}} * {{Gutenberg author | id=Roosevelt,+Franklin+D. +(Franklin+Delano) | name=فرانکلین ڕۆزڤێڵت}} {{Librivox author|id=١١٢٩٩}} * {{Internet Archive author|sname=Franklin Delano Roosevelt}} {{سەرۆکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان}} {{کەسایەتیی ساڵی گۆڤاری تایم|٢٧–٥٠}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مێژوو|ژن|ڕادیۆ|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:فرانکلین ڕۆزڤێڵت|فرانکلین ڕۆزڤێڵت]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٢]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:مەرگەکان بە سەکتە]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ھۆڵەندی]] [[پۆل:کەسایەتیی ساڵ (گۆڤاری تایم)]] 0kj1lf15jsy0srn27hahutkibjl9v57 0 15052 1673638 1511001 2026-09-23T16:37:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1673638 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} [[پەڕگە:Pepe 2012.jpg|وێنۆک|پێپێ لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا بە درێسی ڕیال مەدرید]] '''فرێرا پێپێ''' ناوی تەواوی کێلپەر لاڤێران لیما فێڕێڕا ناسراو بە پێپێ لەدایک بووی ٢٦ی فێبرێوەری ساڵی [[١٩٨٣]] لە وڵاتی بەڕازیل بەڵام ڕەگەزنامەی پرتووگالی ھەیە بەش یاری بۆ ھەڵبژاردەی پرتووگال و یانەی [[ڕیال مەدرید]]ی ئیسپانی دەکات. == یانەکان == پێپێ لەگەڵ سێ یانە یاری کردووە لەماوی نزیکەی ٣٣٠ یاری نزیکەی ١٥ گۆلی تۆمارکردووە * مارتیمۆی پرتووگالی * پۆرتۆی پرتووگالی * [[ڕیال مەدرید]]ی ئیسپانی == دەستکەوتەکان == === پۆرتۆ === * خوولی پرتووگالی، ٢ جار * سووپەری پرتووگالی ١ جار * جامی جیھانی یانەکان ١ جار * خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپا ١ جار === ڕیال مەدرید === * جامی سووپەری ئیسپانیا ٢ جار ساڵی ٢٠٠٨ و ٢٠١٢ * [[جامی شای ئیسپانیا]] وەرزی [[٢٠١٠]] - [[٢٠١١]] * خوولی ئیسپانیا ناسراو بە لالیگا ٢ جار لەوەرزەکانی [[٢٠٠٧]] - [[٢٠٠٨]] وەھەروەھا ٢٠١١ - [[٢٠١٢]] * خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣–٢٠١٤ * [[جامی شای ئیسپانیا]]ی ٢٠١٣–٢٠١٤ === ھەڵبژاردەی پرتووگال === * پلەی دووەم لە جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپا [[٢٠٠٤]]. * پلەی چوارەم لە جامی جیھانی ساڵی [[٢٠٠٦]]. * نازناوی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٦]]. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20120412062732/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1193041476804/jugador/Jugador/Pepe.htm پڕۆفایلی یاریزانان|لەماڵپەڕی سەرەکی یانەی ڕیال مەدرید] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|بەڕازیل|پورتوگال|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Pepe (footballer)}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا]] [[پۆل:کڵابی سەدەی فیفا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] s0rtsgxza5smwxb6s1odag7kgbuc54p 0 15054 1673969 1536617 2026-09-24T05:56:45Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ژکزی یەک سەرچاوە|ژکزی یەک سەرچاوە]]}} 1673969 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = |وێنە = [[File:Karim Benzema wearing Real Madrid home kit 2021-2022.jpg|بێچوارچێوە |]] |سەردێڕ = |ناوی تەواو = کەریم موستەفا بێنزێما |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٨٧<br>(٣٣ ساڵ) |شوێنی لەدایکبوون = [[لیۆن]]، فەڕەنسا |جێگای یاریکردن = [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر (تۆپی پێ)]] |یانەی ئێستا = [[یانەی ئیتیحاد|ئیتیحاد]] |ژمارەی یانە = نییە |باڵا = ١،٨٥م }} '''کەریم مستەفا بێنزیما''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: کریم بن زیمة؛ بە [[زمانی فەڕەنسی|فەڕەنسی]]: Karim Benzema؛ لەدایکبووی ١٩ی کانوونی یەکەمی [[١٩٨٧]]) بە ڕەچەڵەک دەچێتەوە سەر ووڵاتی [[جەزائیر]]، دایک و باوکی بە ڕاستەقینە [[جەزائیر]]ین و ھەردووکیان لە ڕەچەڵەکی کابیلیای جەزائیرن بەڵام بەھۆی ئەوەی لە فەڕەنسا لە دایک بووە و ڕەگەزنامەی ئەو ووڵاتەی ھەیە بۆیە یاری بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] دەکات. لە ساڵی ٢٠٢٢، بووە براوەی خەڵاتی بالۆندۆر.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Benzema wins Ballon d'Or for first time|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/63288656|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|زمان=en-GB}}</ref> == دەستکەوتەکان == === لیۆن === * [[لیگ ١|'''خوولی فەڕەنسی''']]، ٤ جار (٢٠٠٤-٢٠٠٥) (٢٠٠٥-٢٠٠٦) (٢٠٠٦-٢٠٠٧) (٢٠٠٧-٢٠٠٨) * '''جامی فەڕەنسی''' ١ جار (٢٠٠٧-٢٠٠٨) * '''جامی پاڵەوانەکانی فەڕەنسی''' ٤ جار (٢٠٠٤-٢٠٠٥) (٢٠٠٥-٢٠٠٦) (٢٠٠٦-٢٠٠٧) (٢٠٠٧-٢٠٠٨) === ڕیال مەدرید === * [[لا لیگا|'''خولی ئیسپانی''']]، ٤ جار (٢٠١١-٢٠١٢) (٢٠١٦-٢٠١٦) (٢٠١٩-٢٠٢٠) (٢٠٢١-٢٠٢٢) * '''[[جامی سووپەری ئیسپانیا]]'''، ٤ جار ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٢|٢٠١٢-٢٠١٣]]) ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٧|٢٠١٧-٢٠١٨]]) ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠١٩|٢٠١٩-٢٠٢٠]]) ([[جامی سووپەری ئیسپانیای ٢٠٢١|٢٠٢١-٢٠٢٢]]) * [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|'''خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا''']]، ٥ جار ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣–١٤|٢٠١٣–٢٠١٤]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٥–١٦|٢٠١٥–٢٠١٦]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٧–١٦|٢٠١٦–٢٠١٧]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٨–١٧|٢٠١٧–٢٠١٨]]) ([[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٢٢–٢١|٢٠٢١-٢٠٢٢]]) * [[جامی شای ئیسپانیا|'''جامی شای ئیسپانیا''']]، ٢ جار (٢٠١٠–٢٠١١) (٢٠١٣–٢٠١٤) * '''[[جامی جیھانیی یانەکان]]'''، ٤ جار (٢٠١٤، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨) * [[جامی سووپەری ئەورووپا|'''جامی سووپەری ئەورووپا''']]، ٣ جار (٢٠١٤-٢٠١٥) (٢٠١٦-٢٠١٧) (٢٠١٧-٢٠١٨) * === ھەڵبژاردەی فەڕەنسا === * جامی نەتەوەکانی ئەوڕووپا بۆ خوار تەمەن ۱۷ ساڵ لە ساڵی [[۲۰٠٤]] === دەستکەوتی تاکەکەس === * باشترین یاریزانی لاوی ئەوڕووپا [[٢٠٠٨]] * باشترین یاریزان لە فەڕەنسا ۳ جار لە ساڵەکانی ۲۰۱۱، ۲۰۱۲، ۲۰۱٤ * [[تۆپی زێڕین ١٩٥٦|بالۆندۆر]] ٢٠٢٢<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == <references /> * [https://web.archive.org/web/20130601130210/http://www.realmadrid.com/cs/Satellite/en/1193041476158/1202775163178/jugador/Jugador/Benzema.htm پڕۆفایلی بنزیمە | ماڵپەڕی فەرمی یانەی ڕیال مەدرید] * [http://webarchive.loc.gov/all/20090219093038/http://www.benzema.com// ماڵپەڕی فەرمی کەریم بنزیمە] {{پێکھاتەی یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید}} ==بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Karim Benzema}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] 4eaf0jyqelztl3wtoim4pyzxavq6wvs 0 17235 1673981 1662263 2026-09-24T07:30:56Z Kushared 5048 /* سەرچاوەکان */ 1673981 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox Currency | currency_name_in_local = دينار عراقي | image_1 = Dinar-25000.jpg | image_title_1 = پارەی کاغەزی ٢٥٫٠٠٠ دینار | iso_code = IQD | using_countries ={{flagicon|Kurdistan}}{{flag|Iraq}} | inflation_rate = ١٫٦٦٪ | inflation_source_date = ''[http://www.cbi.iq/ بانکی ناوەندی عێراق]''؛ حوزەیرانی ٢٠١٠ | subunit_ratio_1 = ١/١٫٠٠٠ | subunit_name_1 = [[Fils (currency)|فلس]] فلسەکان = ٢٥ و ٥٠ و ١٠٠{{ھن}} دینارەکان = ٥٠، ٢٥٠، ٥٠٠، ١٫٠٠٠، ٥٫٠٠٠، ١٠٫٠٠٠ و ٢٥٫٠٠٠ | symbol = د. ع | issuing_authority = [[بانکی ناوەندی عێراق]] | issuing_authority_website = www.cbi.iq}} '''دیناری عێراقی''' (کۆدی ئایزۆ: IQD) ئەو دراوەیە لە تەواوی پارێزگاکانی وڵاتی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]]<nowiki/>بەکاردەھێنرێت، کە لە بانکی ناوەندی عێراقی ئەم دراوە لە چاپ دەدرێت. == وێنەی دراوەکە == :لەپێشوودا لەژێر دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس]] زۆرتر لە نیوەی وێنەکان وێنەی سەرۆکی لە سێدارە دراوی عێراقی [[سەددام حوسێن]]ی لەسەر بووە، بەڵام دوای گرتنی سەدام لە ساڵی [[٢٠٠٣]] و پێکھێنانی حکوومەتی نوێی عێراقی جۆر و وێنەکانی دراوەکە گۆڕانکاری زۆریان لەسەر کرا. === دراوی ئێستا === {|class="wikitable" style="font-size: 90%" !colspan="6"| دیناری نوێی عیراقی |- !colspan="2"| وێنە!!rowspan="2"| نرخ!!rowspan="2"|ڕەنگی سەرەکی!!colspan="2"|تایبەتمەندییەکان |- ! شێوە !! دواوەی !! شێوە !! دواوەی |- | | |پەنجا دیناری عێراقی لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرکرا. | مۆر | کۆگا سایلۆ لە باشوور لە پارێزگای بەسرە | دار خوورما |- | | | دووسەد و پەنجا دیناری عێراقی لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرکرا. | شینی کاڵ |ئەستێرەلاب | شوێنەوارێکی سامەڕا |- | | | پێنج سەد دینار لە ساڵی ٢٠٠٤ دەرکرا. | شین و سەوز | بەنداوی دوکان لە سلێمانی | گای باڵدار |- | | | ھەزار دیناری عێراقی لە ساڵی ٢٠٠٤ دەرکرا. | زەرد | وێنەی ئەو دینارە کۆنەی کە لەسەردەمی خەلیفەکانی ئیسلام بەکارھاتووە | قوتابخانەی مستنتەرییە |- | | | پێنج ھەزار دیناری عێراقی لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرکرا. | شین و مۆر | تاڤگەی گەلی عەلی بەگ کە لە پارێزگای ھەولێرە | قەڵای خەیزەر |- | | |دە ھەزار دیناری عێراقی لە ساڵی ٢٠٠٣ دەکرا. | سەوز | ئیبن ھەیسەم | منارەی حەدبا لە پارێزگای مووسڵ |- | | | بیست و پێنج ھەزار دیناری عێراقی لە ساڵی ٢٠٠٣ دەرکرا. | سوور | جووتیارێکی کورد کە گەنمی ھەڵگرتووە | پاشای کۆنی عێراق حامووڕابی |} == سەرچاوەکان == * [http://www.cbi.iq/ بانکی ناوەندی عێراقی] == ئەمانەش ببینە == * [[لیستی دراوە سککەییەکانی عێراق]] {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|ئاسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Money of Iraq}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:دینار|عێراقی]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی ئاسیا]] [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:ناساندنەکانی ١٩٣٢]] [[پۆل:دراو]] qe3qphk3t8pvd36acqma2aj4ubhepip 0 17616 1673983 1577170 2026-09-24T07:34:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673983 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی =فۆلکسواگن (Volkswagen) | جۆری_نیشتنگە =ئۆتۆمۆبێل | وێنە =Volkswagen logo 2019.svg | قەبارەی_وێنە =200px | جۆری_دابەشکراو = وڵات | ناوی_دابەشکراو = [[ئاڵمانیا]] |جۆری_دابەشکراو٥= شوێنی خزمەت |ناوی_دابەشکراو٥= سەرانسەری جیهان | جۆری_دابەشکراو١ = شار | ناوی_دابەشکراو١ = فۆلگسبۆرگ Wolfsburg | جۆری_دابەشکراو٢ = دامەزراوە لە | ناوی_دابەشکراو٢ = [[٢٨ی نیسان]]ی [[١٩٣٧]] | جۆری_دابەشکراو٣ = دامەزراوە لە لایەن | ناوی_دابەشکراو٣ = [[Martin Winterkorn]] و [[Ferdinand Piëch]] | جۆری_دابەشکراو٤ = وێبگە | ناوی_دابەشکراو٤ = {{URL|http://en.volkswagen.com/en.html}} {{URL|http://www.vw.com}} }} '''فۆلکسواگن''' (بە [[زمانی ئاڵمانی|ئەڵمانی]]: Volkswagen؛ IPA-de|ˈfɔlksˌvaːɡŋ̍) کورتکراوەی '''VW'''ە. کۆمپانیایەکی گەورەی ئاڵمانی و یەکێکە لە گەورەترین کۆمپانیا گەورەکانی جیهان بۆ دروستکردنی ئۆتۆمۆبێل و ماتۆڕی ئۆتۆمۆبێل بۆ چەندین ماڕکەی جیا جیا. کەلەلایەن ([[گرووپی فۆلکسواگن]]ەوە) بەڕێوە دەبردرێت. ئەو کۆمپانیایە لە ٢٨/٥/١٩٣٧دا لەلایەن [[Martin Winterkorn]] و [[Ferdinand Piëch]]ـەوە دامەزراوە بە پشتیوانی دیکتاتۆری گەورەی نازیەکان، [[هیتلەر]]. فۆلکسواگن لە ساڵی [[٢٠٠٨]]دا دووهەمین کۆمپانیای گەورەی جیهان بوو لە دوای کۆمپانیی جەنەرال مۆتۆرس. لە ساڵی [[٢٠١٠]]دا یەکەمین کۆمپانیای گەورەی جیهان بوو دوای ئەوەی سەرووی ٤ میلیۆن ئۆتۆمۆبێلی فرۆشت. وە لە ساڵی 2015 دوای هەر یەکە لە کۆمپانیاکانی [[تۆیۆتا]]ی [[ژاپۆن]]ی و کۆمپانیای [[جەنەڕاڵ مۆتۆڕس]] ی [[ئەمریکی]] ، خاوەنی زۆرترین ڕێژەی فرۆشتن بوو لە ئۆتۆمبیلەکانی کە زیاتر بوون لە [[9]] ملیۆن ئۆتۆمبێل . ==فرۆشەکان== {| class="wikitable" |- ! Year ! Global Sales (in millions)<ref>[http://www.intellreports.com/w/LIBRARY/100057/ Volkswagen's Historical unit sales] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924035416/http://www.intellreports.com/w/LIBRARY/100057/ |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }}. Intellreports.com.</ref> |- | 2007 | 6.2 |- | 2008 | 6.3 |- | 2009 | 6.3 |- | 2010 | 7.2 |- | 2011 | 8.3 |- | 2012 | 9.3 |- | 2013 | 9.7 |} ==لۆگۆکان== [[پەڕگە:Vw logos 2.gif|300px|ناوەند]] ==مۆدێلەک== {| class="wikitable" |- | ناو | وێنە | جۆر |- | [[Volkswagen Up!|Up!]] | [[File:2013 Volkswagen Take UP! 1.0.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبیلی شار |- | [[Volkswagen Fox|Fox (South America)]] | [[File:VW Fox 2012.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی بچووک |- | [[فۆلکسڤاگن پۆلۆ]] | [[File:2010 Volkswagen Polo (6R) 77TSI Comfortline 5-door hatchback 01.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی بچووک |- | [[Volkswagen Beetle (A5)|Beetle]] | [[File:2012 Volkswagen Beetle -- NHTSA 2.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی خێزانی بچووک |- | [[Volkswagen Golf|Golf]] | [[File:VW Golf 1.6 TDI BlueMotion Technology Comfortline (VII) – Frontansicht, 31. Dezember 2012, Düsseldorf.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی خێزانی بچووک} |- | [[فۆلکسڤاگن جیتا]] | [[File:VW Jetta 1.6 TDI Comfortline (VI) – Frontansicht, 2. Juli 2011, Ratingen.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی خێزانی بچووک |- | [[فۆلکسڤاگن پاسات]] | [[File:VW Passat 2.0 TDI BlueMotion Technology Comfortline (B7) – Frontansicht, 1. Mai 2011, Ratingen.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی خێزانی گەورە |- | [[فۆلکسڤاگن سی سی]] | [[File:VW CC 2.0 TDI BlueMotion Technology (Facelift) – Frontansicht, 3. April 2012, Velbert.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی پتەوی پایەبەرز |- | [[Volkswagen Phaeton|Phaeton]] | [[File:VW Phaeton 3.0 V6 TDI 4MOTION (2. Facelift) – Frontansicht, 10. August 2011, Düsseldorf.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی نایاب |- | [[Volkswagen Eos|Eos]] | [[File:2012 Volkswagen Eos -- 04-01-2011 1.jpg|frameless|upright=0.4]] | توانای گۆڕینی هەیە |- | [[Volkswagen Scirocco|Scirocco]] | [[File:VW Scirocco III 2.0 TSI front 20100410.jpg|frameless|upright=0.4]] | ئۆتۆمبێلی وەرزشی پتەو |- | [[Volkswagen Golf Mk5#Golf Plus|Golf +]] | [[File:VW Golf Plus 2.0 TDI Facelift front-1 20100710.jpg|frameless|upright=0.4]] | MPV بچووک |- | [[Volkswagen Touran|Touran]] | [[File:2018 Volkswagen Touran 1.6.jpg|frameless|upright=0.4]] | پتەویMPV |- | [[Volkswagen Sharan|Sharan]] | [[File:VW Sharan II 2.0 TDI Reflexsilber.JPG|frameless|upright=0.4]] | MPV گەورە |- | [[Volkswagen Tiguan|Tiguan]] | [[File:VW Tiguan Track & Style 2.0 TDI 4MOTION BlueMotion Technology (Facelift) – Frontansicht, 24. Juni 2011, Velbert.jpg|frameless|upright=0.4]] | {{nowrap|Small crossover SUV}} |- | [[Volkswagen Touareg|Touareg]] | [[File:2018 Volkswagen Touareg V6 R-Line TDi Automatic 3.0 Front.jpg|frameless|upright=0.4]] | {{nowrap|Large crossover SUV}} |} ==پۆلين كردنى جيهانى== بەرهەمهێنانی ئۆتۆمبێلەکانی فۆلکسواگن بەشێوەیەکی سەرکەوتویانە دەستیانکرد بەدرووستکردنی ئۆتۆمبێل، بە شێوەیەک کە تاووەک و ئێستا جەند مۆدێلێکی کۆمپانیاکە لە گشت مێژووی درووستکردنی ئۆتۆمبێل پڕفرۆشترین بوون. وە لە کاتی ئێستادا کۆمپانیاکە خاوەن دووەم گەورەترین بەرهەم هێنانی زۆۆری ئۆتۆمبێلە، وە وا جاوەڕوان دەکرێت کە کۆمپانیاکە تا ساڵی ٢٠١٨ بەرە پێشوەجونێکی باشی تێدا ڕووبدات. ==زەرەمەندبوون== لە سێپتێمبەری ٢٠١٥دا، دەستهەڵات دارانی وڵاتی [[ئەمریکا]] ڕایانگەیان، کە بەشێکی ئۆتۆمبێلە نوێکانی کۆمپانیاکە لە گازێکی ''ژەهراوی'' لە بزوێنەرەکەوە دەر دەدات، ئەمە هاوکات بووە هۆی زەرەر گەیاندن بە پشکەکانی کۆمپانیاکە و رەخنەگرتن لە دەستهەڵاتدارانی وڵاتی [[ئاڵمانیا]] بەهۆی خۆ دزینەوە لە ڕاستییەکان. ==ژێدەرەکان== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Volkswagen ویکیپیدیای ئینگلیزی.] * http://www.vw.com * https://web.archive.org/web/20160429100415/https://www.vwdieselinfo.com/ ---- == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ئەڵمانیا|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Volkswagen}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئۆتۆمبێلەکانی گرووپی فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئەڵمانیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٩٣٧]] [[پۆل:ئۆتۆمبێڵ]] [[پۆل:پیشەگەرانی ئوتۆمبێل]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی ئاڵمانیا]] m3qb1tcjdda15yjcucj03c6vqcfh9oy 0 18890 1673806 1511128 2026-09-23T22:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سویس-کۆلکە) 1673806 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:CHF Banknotes.jpg|thumb|دراوی فڕانکی سویسری]] '''فڕانکی سویسری''' دراوێکە لەلایەن بانکی نێودەوڵەتی سویسری لە چاپ دەدرێت ، ئەم دراوە لە ووڵاتانی [[سویسرا]] و [[لیختنشتاین]] و [[ئاڵمانیا]] و چەند هەرێمێک لە ئەورووپا بەکاردەهێنرێت. == سەرچاوەکان == * [http://www.bis-ans-ende-der-welt.net/Schweiz-B-En.htm فڕانکی سویسری] {{en icon}} {{fr icon}} {{commons category|Money of Australia}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|سویس}} {{سویس-کۆلکە}} [[پۆل:دراوەکانی سویس]] [[پۆل:ئابووری سویس]] [[پۆل:ناساندنەکانی ١٧٩٨]] [[پۆل:دراوەکانی ئەورووپا]] alg2i8jr9yk06s2d3cnky4m9ykzjspf 0 18921 1673725 1511087 2026-09-23T19:37:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673725 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Flickr wordmark.svg|thumb|لۆگۆی ماڵپەڕی '''فلیکر''' .]] '''فلیکر''' ماڵپەڕێکی جیھانیە لە ساڵی [[٢٠٠٤]] لەلایەن لۆدیکرۆپ چێککراوە لەئێستادا کۆمپانیای [[سمەگمەگ]] خاوەنیەتی. ماڵپەڕەکە تایبەتە بە خزمەتگوزاری وێنە و ڤیدیۆ، ئەندامانی '''فلیکر''' دەتوانن وێنە و ڤیدکانیان دابنێن بەگوێرەی یاساکانی ماڵپەڕەکە، بەپێی ڕاپۆرتێکی مالپەڕی [[یاھوو!]] لە ساڵی [[٢٠١١]] ەدا ماڵپەڕەکە ٥١ میلیۆن ئەندامی ھەبووە لەنێوانیاندا ٨٠ ملیۆنیان ئەندامی چالاک بوون، وە بەپێی ھەمان ڕاپۆرت تامانگی ئابی ساڵی ٢٠١١ نزیکی ٦ بلیۆن وێنە بەرزکراونەتەوە، '''فلیکر''' خاوەن [[نەرمەواڵە]] ی تایبەتە بە سیستەمی کاڕگێریەکانی [[ئای ئۆ ئێس (ئەپڵ)|ئای ئۆ ئێس]] ی [[ئەپڵ]] و [[ئەندرۆید]] ی گووگل و [[ویندۆز فۆن]] ی مایرکۆسۆفت، ماڵپەڕەکە لە نیسانی ٢٠٢٠، لە ڕیزبەندی ٦٢١ی مالپەڕەکانی جیھانە بە پێی ڕیزبەندی ماڵپەڕی [[ئەلێکسا ئینتەرنێت|ئەلێکسا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Flickr|سەردێڕ = Flickr|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢١ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Flickr}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:سۆشیال میدیا]] [[پۆل:ماڵپەڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:وێبگەکانی ئینتەرنێت کە لە ٢٠٠٤ دامەزراون]] [[پۆل:ڕاژەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:ماڵپەڕە فرەزمانەکان]] 4p0quizzj70n4j5ysw5imr3awlfmeq7 0 19604 1673889 1622829 2026-09-24T01:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673889 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} {{زانیاریدانی فڕۆکەخانە | ناو = فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جەلال تاڵەبانی | ناوی_خۆماڵی = | ناوی_خۆماڵی-ڕۆ = | پەڕگە = 44929 The Sulayamaniyah International Airport in 2007.jpg | پانی_پەڕگە = 250 | IATA = ISU | ICAO = ORSU | جۆر = گشتی | کارپێکەر = [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] | شار_خزمەتکراو = سلێمانی، ھەرێمی کوردستان | شوێن = [[سلێمانی]]، [[ھەرێمی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.arabnews.com/node/1215016/middle-east|سەردێڕ=Kurdish government accepts Baghdad’s conditions to end dispute|ئیش=Arab News|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171230133746/http://www.arabnews.com/node/1215016/middle-east|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|df=dmy-all}}</ref> | ناوەند = | بەرزی-مەتری = yes | بەرزی-مەتر = ٧٦٠ | بەرزی-پێ = ٢٤٩٢ | ماڵپەڕ = http://www.sul-airport.com/ | کردنەوە = | latd = 35 | latm = 33 | lats = 39 | latNS = N | longd = 45 | longm = 18 | longs = 52 | longEW = E | نەخشە_جێگیرکردن = | سەرناو_نەخشە_جێگیرکردن = | جێگیرکردن_خێرا = | ناو_جێگیرکردن = | ڕاڕەوی-مەتری = yes | ژمارە-ڕ١ = ١٣/٣١ | درێژی-ڕ١-پێ = ١١٤٨٣ | درێژی-ڕ١-مەتر = ٣٥٠٠ | زەوی-ڕ١ = [[کۆنکریت]] | ژمارە-ڕ٢ = | درێژی-ڕ٢-پێ = | درێژی-ڕ٢-مەتر = | زەوی-ڕ٢ = | ژمارە-ھک١ = | درێژی-ھک١-پێ = | درێژی-ھک١-مەتر = | زەوی-ھک١ = | ساڵ-ئامار = | سەردێر-ئامار١ = | زانیاری-ئامار١ = | سەردێر-ئامار٢ = | زانیاری-ئامار٢ = | پەراوێزەکان = }} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جەلال تاڵەبانی''' (پێشتر وەک '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سلێمانی''' دەناسرا) دەکەوێتە [[بەکرەجۆ]] بەدووری ١٥ کیلۆمەتر لە شاری [[سلێمانی]]، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی [[٢٠٠٣]] بەردی بناغەی بۆ دانراو و لە ساڵی [[٢٠٠٥]] بەتەواوی بەکار خرا. == چون و ھاتن == ئەو شارانەی کە لە ڕێگای فڕۆکەخانەی [[جەلال تاڵەبانی|جەلال تاڵەبانییەوە]] گەشتیاران دەتوانن گەشتەکانیان بکەن. * {{ھێمای ئاڵا|سوێد}} [[مالمۆ]] و [[ستۆکھۆڵم]] لە [[سوێد]] * {{ھێمای ئاڵا|تورکیا}} [[ئەستانبۆڵ]] لە [[تورکیا]] * {{ھێمای ئاڵا|قوبرس}} [[لارناکا]] لە [[قوبرس]] * {{ھێمای ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} [[دوبەی]] لە [[ئیمارات]] * {{ھێمای ئاڵا|ئەڵمانیا}} [[دوسلدۆرف]] و [[میونخ]] لە [[ئەڵمانیا]] * {{ھێمای ئاڵا|ئوردن}} [[عەممان]] لە [[ئوردن]] * {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} [[ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] * {{ھێمای ئاڵا|عێراق}} [[بەغداد]] و [[نەجەف]] لە [[عێراق]] * {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[تاران]] لە [[ئێران]] * {{ھێمای ئاڵا|لوبنان}} [[بەیروت]] لە [[لوبنان]] * {{ھێمای ئاڵا|سووریا}} [[دیمەشق]] لە [[سووریا]] * {{ھێمای ئاڵا|قەتەر}} [[دۆحە]] لە [[قەتەر]] == ئەمانەش ببینە == * [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر]] * [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی دھۆک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.sul-airport.com/}} {{فڕۆکەخانەکانی عێراق}} {{فڕۆکەخانەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|عێراق|کوردستان|پارێزگای سلێمانی}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق]] [[پۆل:سلێمانی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ٢٠٠٥ لە باشووری کوردستان]] fnplczt3pbtrtirtet4od06econ0b5r 0 19834 1673463 1608352 2026-09-23T12:58:52Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673463 wikitext text/x-wiki {{نوێکردنەوە}}{{Infobox national football team | Name = ئیسپانیا | Badge =Escudo selección española.png | Badge_size = | FIFA Trigramme = ESP | FIFA Rank = {{Nft rank|١٠|down|٢|date=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨}} | FIFA max = ١ | FIFA max date = تەممووزی ٢٠٠٨&nbsp;– حوزەیرانی ٢٠٠٩، تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩&nbsp;– ئازاری ٢٠١٠، تەممووزی ٢٠١٠&nbsp;– تەممووزی ٢٠١١، تشرینی یەکەمی ٢٠١١&nbsp;– تەممووزی ٢٠١٤ | FIFA min = ٢٥ | FIFA min date = ئازاری ١٩٩٨ | Elo Rank = {{Nft rank|٣|down|١|date=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨}} <!-- Elo rankings change often and irregularly; there are no "releases" from which a team can go up or down in ranking --> | Elo max = ١ | Elo max date = ئەیلوولی ١٩٢٠&nbsp;– ئایاری ١٩٢٤، ئەیلوول&nbsp;– کانوونی یەکەمی ١٩٢٥، حوزەیرانی ٢٠٠٨&nbsp;– حوزەیرانی ٢٠٠٩، تەممووزی ٢٠١٠&nbsp;– حوزەیرانی ٢٠١٣ | Elo min = ١٩ | Elo min date = حوزەیران–تشرینی یەکەمی ١٩٦٩، تشرینی دووەمی ١٩٩١ | Elo rating max = 2049 | Elo rating max date = ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨، ٧ی تەممووزی ٢٠١٠ | Nickname = {{unbulleted list | {{nowrap|''{{lang|es|La Furia Roja}}'' (The Red Fury)}}<ref name="roja">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/blogs/learningenglish/2010/06/la-roja-from-miguel-spain.shtml |سەردێڕ="La Roja" from Miguel, Spain |ڕێکەوت=17 حوزەیرانی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=30 حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref><ref name="roja2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/southafrica2009/statistics/news/newsid=1072428.html |سەردێڕ=La Roja lean to the left |بڵاوکەرەوە=[[FIFA]] |ڕێکەوت=16 حوزەیرانی ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150712191712/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/southafrica2009/statistics/news/newsid=1072428.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | {{nowrap|''{{lang|es|La Furia}}'' (The Fury)}} | ''{{lang|es|La Roja}}'' (The Red [One]) }} | Association = ''[[Royal Spanish Football Federation|Real Federación Española de Fútbol]]'' (RFEF) | Confederation = [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] (ئەورووپا) | Coach = | Asst Manager = | Captain = | Most caps = [[سێرجیۆ ڕامۆس]] (١٧٠)<ref name="Most-capped players"/> | Top scorer = [[داڤید ڤییا]] (٥٩) | Home Stadium = Various | pattern_la1 = _esp20h | pattern_b1 = _esp20h | pattern_ra1 = _esp20h | pattern_sh1 = _spanje20h | pattern_so1 = _esp20h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = 000000 <!--Away Shirt--> | pattern_la2 =_esp20a | pattern_b2 =_esp20A | pattern_ra2 =_esp20a | pattern_sh2 = _esp20a | pattern_so2 =_esp20a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = F6FBFF <!--End of Shirt--> | First game = {{fb|ESP|1785}} ١–٠ {{fb-rt|DEN}}<br>([[بروکسێل]]، بەلجیکا؛ ٢٨ ئابی ١٩٢٠) | Largest win = {{fb|ESP|1931}} ١٣–٠ {{fb-rt|BUL}}<br>([[مەدرید]]، ئیسپانیا؛ ٢١ی ئایاری ١٩٣٣) | Largest loss = {{fb|ESP|1785}} ١–٧ {{fb-rt|ITA|1861}}<br>([[ئەمستەردام]]، ھۆڵەندا؛ ٤ی حوزەیرانی ١٩٢٨)<br>{{fb|ENG}} ٧–١ {{fb-rt|ESP|1931}}<br>(لەندەن، ئینگلتەرا؛ ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣١) | World cup apps = ١٦ | World cup first = ١٩٣٤ | World cup best = پاڵەوانیەتیی ([[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|٢٠٢٦]]) | Regional name = [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا|پاڵەوانیەتیی ئەورووپی]] | Regional cup apps = ١٠ | Regional cup first = [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٤|١٩٦٤]] | Regional cup best = پاڵەوانیەتییەکانی ([[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٤|١٩٦٤]]، [[UEFA Euro 2008|٢٠٠٨]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|٢٠١٢]]) | Confederations cup apps = ٢ | Confederations cup first = [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] | Confederations cup best = Runners-up، [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] | medaltemplates = {{MedalTop}} {{MedalSport|Men's [[Football at the Summer Olympics|Football]]}} {{MedalSilver|[[1920 Summer Olympics|1920 Antwerp]]|}} {{MedalGold|[[1992 Summer Olympics|1992 Barcelona]]|<ref name="Olympics 1992-">Since 1992, squads for [[Football at the Summer Olympics]] have been restricted to three players over the age of 23, which Javier will play in 2016. The achievements of such teams are not usually included in the statistics of the international team.</ref>}} {{MedalSilver|[[2000 Summer Olympics|2000 Sydney]]|[[Football at the 2000 Summer Olympics – Men's tournament|Team]]<ref name="Olympics 1992-"/>}} {{MedalBottom}} }} '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا''' ھەڵبژاردەی نیشتمانی [[ئیسپانیا]]یە و لەلایەن [[یەکێتی تۆپی پێی ئیسپانیا]]وە سەرپەرشتی دەکرێت و ڕاھێنەری ئێستای ھەڵبژاردەکە [[لویس ئینریکی|لویس ئینریکییە]]، ئیسپانییەکان بە لارۆخا بەناوبانگن. ئیسپانیا تاکە ھەڵبژاردەی ئەوروپییە کە توانیویەتی سێ پاڵەوانیەتی یەک لەدوای یەک بباتەوە کە [[یۆرۆی ٢٠٠٨]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|جامی جیھانی فیفای ٢٠١٠]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|یۆرۆی ٢٠١٢ن]]. بۆ یەکەمجار لەمێژوویدا لە تەممووزی ٢٠٠٨ ئیسپانیا پلەی یەکەمی ڕیزبەندی جیھانی فیفای گرت. لەنێوان تشرینی دووەمی ٢٠٠٦ تا حوزەیرانی ٢٠٠٩ ژمارەی پێوانەیی تۆمارکرد بە ھۆی ئەوەی ٣٥ یاری یەک لەدوای یەکی بردەوە و ھەتا لەبەرامبەر ویلایەتە یەکگرتووەکان یارییەکی دانا و بوو بە سێیەمی [[جامی کیشوەرەکان]]ی فیفای ٢٠٠٩ و پێشتریش بەرازیل لە ١٥ یەک لەدوای یەک تامی دۆڕانی نەکردبوو. == مێژوو == === ساڵەکانی سەرەتا و کاریگەری جەنگ === یەکێتی تۆپی پێی ئیسپانیا لەساڵی ١٩٠٩ دامەزرا و لەساڵی ١٩١٣ بوو بە ئەندام لە [[یەکێتی تۆپی پێی جیھانی]]. ھەرچۆنیەک بێت ھەڵبژاردەی ئیسپانیا ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نێودەوڵەتی ئەنجام نەدا تاوەکو ئەوەی لەساڵی ١٩٢٠ لەیارییەکانی ئۆڵۆمپی یەکەم ڕووبەڕووبوونەوە و سەرکەوتنی نێودەوڵەتی تۆمارکرد دوای ئەوەی بە گۆڵێکی بێبەرامبەر لەدانیمارکی بردەوە. یەکەم دەرکەوتنی لەیارییە کۆتاییەکان بۆ [[جامی جیھانی فیفای ١٩٣٤]] دەگەڕێتەوە دوای سەرکەوتنی بەسەر پورتوگال بە ئەنجامی ٩ – ٠ و ٢ – ١ لەقۆناغی پاڵاوتن. لەگەڕی یەکەمدا لەسەر ھەژماری بەرازیل ٣ – ١ براوە بوو پێش دۆڕانی ١ – ٠ لە کۆتاییەکانی خوولەکە لە فلۆرینسی [[ئیتاڵیا]]. لە ٣ی ئایاری ١٩٣٦ لە بێرن ٢ – ٠ سویسرا دۆڕا و ھەتا کۆتایی ھاتنی جەنگی مەدەنی ئیسپانی ١٩٤١ ھەڵبژاردەکە ھیچ یارییەکی نەکرد. تەنھا لەگەڵ وڵاتە ھاوپەیمانەکانی یان سویسرا و ئێرلەندا و پورتوگال، و لەماوەی جەنگی جیھانی دووەمدا ئیسپانیا لە پێشبڕکێی دووبارە چوونە ناوەوەی [[فیفا]] لەبەرامبەر بەلجیکا بە گۆڵێک بەرامبەربوو. === لەپەنجاکاندا === جەنگی مەدەنی ئیسپانی و جەنگی جیھانی دووەم ڕێگربوون لەبەشداریکردنی لە پێشبڕکێی یارییەکانی نێوان جامی جیھانی ١٩٣٤ و پاڵاوتنی جامی جیھانی ١٩٥٠، دواتر بانگھێشتنامەیەکیان پێگەیشت بۆ بەشداریکردن لە پێشبڕکێیەکانی ئایبیری و لەبەرامبەر پورتوگال ٥ – ١ سەرکەوت و ٢ – ٢ بەرامبەربوو. لە کۆتاییەکانی جامی جیھانی فیفای ١٩٥٠ لەبەرازیل، لەگەڵ ئینگلتەرا و ویلایەتە یەکگرتووەکان و چیلی پێشبڕکێیان بۆ یاری کۆتایی دەکرد. بۆ یەکەمجار لە مێژووی جامی جیھانی فیفای بڕیاردرا کەدەبێت چوار ھەڵبژاردە لەشێوەی کۆمەڵەیەک بەشداربن لەکێبڕکێیەکانی کۆتایی پاڵەوانیەتییەکە. بەرازیل و ئۆرۆگوای و سوید و ئیسپانیا پێکھاتەی کۆمەڵی کۆتایی بوون. ئیسپانیا لەبردنەوەیەکیش سەرنەکەوت بە دەستکەوتی ھیچ بردنەوەیەک و بەرامبەرێک و دوو دۆڕان پلەی چوارەمی گرت. ھەتا ساڵی ٢٠١٠ و ھەڵبژاردەی ئیسپانیا توانی ببێتە پاڵەوان و نازناوی جامی جیھانی ٢٠١٠ بەرز بکاتەوە و نازناوی "ژێر سەرکەوتووان"ی وەرگرت.<br/> لەژێر ڕاھێنەرایەتی ڕاھێنەری فەڕەنسی – ئەرجەنتینی ھێلینیۆ ھێریرا و یاریدەری ئیتاڵی دانیال نیولان ئیسپانیا لەقۆناغی پاڵاوتنی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٠|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٠]] سەرکەوت. ئیسپانیا ٧ – ٢ لە پۆڵەندای بردەوە و سەرکەوت بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی. ئیسپانیا لەقۆناغی چارەکی کۆتایی ڕووبەڕووی یەکێتی سۆڤیەت بوو بەڵام بەھۆی ناکۆکی لەنێوان [[دیکتاتۆر]]ی ئیسپانیا فرانکۆ و سۆڤیەتییەکانەوە ئیسپانیا ئامادەنەبوو ڕووبەڕووی یەکێتی سۆڤیەت ببێتەوە. === جامی جیھانی ١٩٨٢ لە ئیسپانیا === لە ١٩٧٦ ئیسپانیا دیاریکرا بۆ میوانداریکردنی [[جامی جیھانی فیفای ١٩٨٢]]. بۆ یەکەمجاریش بوو کە ٢٤ ھەڵبژاردە بەشداری بکەن لە جامی جیھانی. ھەموو پێشبینییەکان لەبەرژەوەندی ئیسپانیا بوون و ئەوکات ھەڵبژاردەی ئیسپانیا لەژێر ڕاھێنەرایەتی خۆزیە سانتاماریا بەشداری لەپاڵەوانیەتیەکە کرد و کەوتە کۆمەڵەی ٥ و بەرامبەر ھیندۆراس و یۆگسلاڤیا و ئێرلەندای باکوور یاری دەکرد لە قۆناغی کۆمەڵەکان و بە ئەنجامی گۆڵێک لەبەرامبەر ھیندۆراس بەرامبەربوون و ٢ – ١ بەسەر یۆگسلاڤیا سەرکەوت و ١ – ٠ لەبەرامبەر ئێرلەندای باکوور دۆڕا. بەم ئەنجامە سەرکەوت بۆ گەڕی دووەم لەبەرامبەر گڕووبی ٢ یاریکرد و لەبەرامبەر ئەڵمانیای ڕۆژاوا دۆڕا و لەگەڵ ئینگلتەرا بەرامبەر بوو، بەم ئەنجامەش ماڵئاوایی لەپاڵەوانیەتیەکە کرد و سانتاماریا وازی ھێنا. === ١٩٨٤ بۆ ١٩٨٨ === ئیسپانیا لەژێر ڕاھێنەری یانەی [[ریاڵ مەدرید]] میشێل مونۆز کارەکانی بەڕێوە دەچوو، بەشێوەیەکی کاتی لەساڵی ١٩٦٩ مەشقی بەھەڵبژاردەکە کردبوو. لە پاڵاوتنی [[یۆرۆی ١٩٨٤]] لەگەڵ ھۆڵەندا و ئێرلەندا و ئایسلاند لەکۆمەڵەی ٧ بوون، بۆ دەرکردنی ھۆڵەندا لەیەکەمی گرووپەکەی پێویست بوو کەمتر لە ١١ گۆڵ لەبەرامبەر ماڵتا تۆمار بکات، و گێمی یەکەم ٣ – ١ براوە بوو و لەگێمی دووەمدا توانی ٩ گۆڵ تۆمار بکات و بەمەش گەیشتە خەونەکەی و ١٢ – ١ کۆتایی بەیارییەکە ھات و بوو بەیەکەمی گرووپەکەی. و لەکاتی پاڵەوانیەتیەکە لەگەڵ ڕۆمانیا و پورتوگال و ئەڵمانیای ڕۆژاوا لەکۆمەڵەی ٢ بوون. لە دوو یاری سەرەتادا ١ – ١ بەرامبەربوو و دوای سەرکەوتنی بەسەر ئەڵمانیای ڕۆژاوا بە ئەنجامی ١ – ٠ لەپێشەنگی گرووپەکەی مایەوە. لەیارییەکانی پێش کۆتایی ئیسپانیا دانیمارکی بینی و ١ – ١ بەرامبەربوون لەدوای کاتی زیادکراویش و ئیسپانیا ٥ – ٤ لەلێدانی یەکلاکەرەوە سەرکەوتوو بوو. لەیاری کۆتاییدا فەڕەنسا لەگێمی یەکەمدا ٢ – ٠ ئیسپانیای شکاند.<br/> ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا لە پاڵاوتنەکانی [[جامی جیھانی فیفای ١٩٨٦]] لەگەڵ سکۆتلەندا و وێڵز و ئایسلەندا لەکۆمەڵەی ٧ بوون. لەسەرەتای کۆمەڵەکەدا بە دوو دۆڕان دەستی بەیاریکردن کرد بۆ بەڕازیل ١ – ٠، بەڵام لەبەرامبەر ئێرلەندای باکوور ٢ – ١ و لەبەرامبەر جەزائیر ٣ – ٠ سەرکەوت.<br/> لەگەڕی دووەمدا ئیسپانیا سەرکەوت بەسەر دانیمارک بەئەنجامی ٥ – ١ و ئیملیۆ بوترەیگینۆ چوار گۆڵی تۆمارکرد. بەڵام لەیارییەکانی چارەکی کۆتایی ئیسپانیا لەگەڵ بەلجیکا ١ – ١ بەرامبەربوو و بەلجیکا ٥ – ٤ لەلێدانی یەکلاکەرەوە سەرکەوت.<br/> مونۆز ڕاھێنەرایەتی ھەڵبژاردەکەی کرد بۆ [[یۆرۆی ١٩٨٨]]. ئیسپانیا و نەمسا و ڕۆمانیا و ئەلبانیا لەکۆمەڵەیەک بوون. ئیسپانیا ٣ – ٢ بەسەر دانیمارک سەرکەوت و ٢ – ٠ لەبەرامبەر ئیتاڵیا و ١ – ٠ لەبەرامبەر ئەڵمانیای ڕۆژاوا دۆڕا. === ١٩٩٠ بۆ ١٩٩٢ === بۆ [[جامی جیھانی فیفای ١٩٩٠]]ی ئیتاڵیا، ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا لەژێر ڕاھێنەرایەتی [[لویس سوارێز]] بوو. ئیسپانیا لەکۆمەڵەیەکدا بوو لەگەڵ ئێرلەندا و ھەنگاریا و ئێرلەندای باکوور و ماڵتا لەپاڵاوتندا، لە کۆتاییەکانی پاڵەوانیەتیەکە لەکۆمەڵەی پێنجەم بوو لەگەڵ ئۆرۆگوای و کۆریای باشوور و بەلجیکادا، لەبەرامبەر ئۆرۆگوایدا ٠ – ٠ تووشی بەرامبەربوونێکی نەرێنی بوو، بەڵام لەبەرامبەر کۆریای باشوور ٣ – ١ و بەلجیکا ٢ – ١ سەرکەوت، بەڵام لەگەڕی دووەمدا لەبەرامبەر یۆگسلاڤیا ٢ – ١ دۆڕا.<br/> ڤیسنیتی میرا ڕاھێنەرایەتی ئیسپانیای کرد بۆ [[یۆرۆی ١٩٩٢]]، ئیسپانیا بەلێھاتوویی کۆتایی ھێنا بە یۆرۆی ١٩٩٢ بەگرتنی پلەی سێیەم لەداوی فەڕەنسا چیکۆسلۆڤاکیا. میرا مەدالیای ئاڵتوونی بۆ ئیسپانیا بەدەست خست لەیارییەکانی ئۆڵۆمپی ١٩٩٢ی بەرشلۆنە. === سەردەمی کلێمینت لە ١٩٩٢ بۆ ١٩٩٨ === جاڤیار کلێمینت ڕاھێنەرایەتی ئیسپانیای کرد لەساڵی ١٩٩٢، بەلێھاتوویی بەشداری لە[[جامی جیھانی فیفای ١٩٩٤]] کرد و لەکۆی ١٢ یارییدا ٨ بردنەوەی لەبەرامبەر دۆڕانێک بەدەستھێنا. لەپاڵەوانیەتیەکەدا لەکۆمەڵەی سێیەم بوو، لەبەرامبەر کۆماری کۆریا ٢ – ٢ و ئەڵمانیا ١ – ١ بەرامبەربوو، دواتر ٣ – ١ بەسەر بۆلیڤیا سەرکەوت. ئیسپانیا لەگەڕی دووەمدا بەسەر سویسرا بەئەنجامی ٣ – ٠ سەرکەوت، لەچارەکی کۆتاییدا لەبەرامبەر ئیتاڵیا ٢ – ١ شکستی ھێنا.<br/> ئیسپانیا بۆ پاڵاوتنی [[یۆرۆی ١٩٩٦]] بەشداریکرد و لەگەڵ دانیمارک و بەلجیکا و [[قوبرس]] و مەقدۆنیا ئەرمینیا لەکۆمەڵەیەک بوون. لەکاتی پاڵەوانیەتیەکە ئیسپانیا لەگەڵ بولگاریا و فەڕەنسا و ڕۆمانیا لەکۆمەڵەیەک بوون. لە دوو یاری سەرەتادا ١ – ١ بەرامبەربوو، بەڵام ٢ – ١ بەسەر ڕۆمانیا سەرکەوت و جێگای خۆی لەقۆناغی چارەکی کۆتایی جێگیر کرد. لەبەرامبەر ئینگلتەرا شکستی ھێنا بەئەنجامی ٤ – ٢ و ماڵئاوایی کرد.<br/> ھەروەھا لە[[جامی جیھانی فیفای ١٩٩٨]] ڕاھێنەرایەتی ھەڵبژاردەی ئیسپانیای کردووە. ئیسپانیا لەقۆناغی پاڵاوتندا لەبەرامبەر یۆگسلاڤیا و چیک نەدۆڕاوە و سەرکەوت بۆ پاڵەوانیەتیەکە. ئیسپانیا بەھاوشانی ١٦ ھەڵبژاردەی ئەوروپی بەشدارییان لەپاڵەوانیەتیەکە کرد و بۆیەکەمجاریش بوو کە ٣٢ ھەڵبژاردە بەشداری جامی جیھانی بکەن. لەکۆمەڵەیەکدا بوو کە پێکھاتبوو لە نایجیریا و پاراگوای و بولگاریا. لەبەرامبەر نایجیریا دۆڕا و لەبەرامبەر پاراگوای بەرامبەربوو و لەبەرامبەر بولگاریا سەرکەوت. === جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٠٠ === دوای دۆڕانی ئیسپانیا لەبەرامبەر قوبرس ٣ – ٢ لەقۆناغی پاڵاوتنی [[یۆرۆی ٢٠٠٠]]، کلێمینت دەستی لەکارکێشایەوە، پۆستی ڕاھێنەرایەتی درا بە خۆزیە ئەنتۆنیۆ کەماشۆ. ئیسپانیا لەقۆناغی پاڵاوتن سەرکەوت و لە کۆمەڵەی سێیەمدا یاریدەکرد. لەبەرامبەر نەرویج ١ – ٠ دۆڕا و بەسەر سلۆڤینیا ٢ – ١ و یۆگسلاڤیا ٤ – ٣ سەرکەوت. لەقۆناغی چارەکی کۆتایی ڕووبەڕووی پاڵەوانی جامی جیھانی فیفای ١٩٩٨ بووە و فەڕەنسا ٢ – ١ سەرکەوت. === جامی جیھانی فیفای ٢٠٠٢ === لەپاڵاوتنی جامی جیھانی فیفای ٢٠٠٢ لەکۆمەڵەیەکدا بوو کەپێکھاتبوو لە نەمسا و ئیسرائیل و بۆسنەو ھەرسک و لێختنشتاین. لەپاڵەوانیەتیەکە ئیسپانیا لەکۆمەڵەی دووەمدا بوو و ھەر سێ یارییەکەی لەبەرژەوەندی خۆی کۆتایی پێھێنا، لەبەرامبەر سلۆڤینیا و پاراگوای ٣ – ١ و لەبەرامبەر ئەفریقای باشوور ٣ – ٢ سەرکەوت. لەگەڕی دووەمدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی ئێرلەندا بووە و ئەنجامی یاری ١ – ١ کۆتایی ھات بەکاتی زیادکراویشە و لەلێدانی یەکلاکەرەوەدا ٣ – ٢ لەبەرژەوەندی لاڕۆخا کۆتایی ھات. لەچارەکی کۆتاییدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی کۆماری کۆریا بووە و لەلێدانی یەکلاکەرەوە ٣ – ٢ شکستی ھێنا. === جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٠٤ === لە[[یۆرۆی ٢٠٠٤]]ی پورتوگالدا ئیسپانیا لەکۆمەڵەی یەکەمدا لەگەڵ پورتوگال و ڕووسیا و یۆنان بوو. ڕووسیای شکاند بەئەنجامی ١ – ٠ و لەگەڵ یۆنان بەرامبەربوو بە ئەنجامی ١ – ١ و لەبەرامبەربوون لەگەڵ پورتوگال شکستی ھێنا و دەرچوو لەپاڵەوانیەتیەکە. ئیناکی سایزی ڕاھێنەری وازی لەڕاھێنەرایەتی ھێنا و لویس ئەراگۆنێس جێگای گرتەوە. === جامی جیھانی فیفای ٢٠٠٦ === ئیسپانیا لەکۆمەڵەی حەوتەمی قۆناغی پاڵاوتنی پاڵەوانیەتیەکە بوو کەپێکھاتبوو لە بۆسنەو ھەرسک و بەلجیکا و لیتوانیا و سان مارینۆ. ئیسپانیا سەرکەوت بۆ پاڵەوانیەتیەکە و لەکۆمەڵەی ھەشتەم لەگەڵ ئوکراینا و تونس و سعودیە لەکۆمەڵەیەک بوون، ئیسپانیا لەقۆناغی کۆمەڵەکان ٩ خاڵی بەدەستھێنا و سەرکەوتنی لەبەرامبەر ئوکراینا ٤ – ٠ و تونس ٣ – ١ و سعودیە ١ – ٠ و بۆ قۆناغی دواتر سەرکەوت.<br/> لەگەڕی دووەمدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی فەڕەنسا بووە و شکستی ھێنا بەئەنجامی ٣ – ١ و خەڵاتی پاکترین یاریکردنی لە[[جامی جیھانی فیفای ٢٠٠٦]] وەرگرت. === جامی نەتەوەکانی ئەوروپا ٢٠٠٨ === <table style="float: left; width: 150px; border: #99B3FF solid 1px"> <tr><td><div style="position: relative;"> [[پەڕگە:Soccer Field Transparant.svg|175px]] {{Image label|x=0.20|y=0.05|scale=350|text=[[ئیکەر کاسیاس|<span style="font-size:0.8em; color:Black;">'''کاسیاس (ک)'''</span>]]}} {{Image label|x=0.05|y=0.20|scale=350|text=[[سێرجیۆ ڕامۆس|<span style="font-size:0.8em; color:Maroon;">'''ڕامۆس'''</span>]]}} {{Image label|x=0.17|y=0.15|scale=350|text=[[کارلێس پویۆڵ|<span style="font-size:0.8em; color:Maroon;">'''پویۆڵ'''</span>]]}} {{Image label|x=0.28|y=0.15|scale=350|text=[[کارلۆس مارکینا|<span style="font-size:0.8em; color:Maroon;">'''مارکینا'''</span>]]}} {{Image label|x=0.37|y=0.20|scale=350|text=[[خوان کاپدیڤێلا|<span style="font-size:0.8em; color:Maroon;">'''کاپدیڤێلا'''</span>]]}} {{Image label|x=0.20|y=0.40|scale=350|text=[[سێسک فابرێگاس|<span style="font-size:0.8em; color:Navy;">'''فابریگاس'''</span>]]}} {{Image label|x=0.14|y=0.30|scale=350|text=[[مارکۆس سینا|<span style="font-size:0.8em; color:Navy;">'''سینا'''</span>]]}} {{Image label|x=0.31|y=0.30|scale=350|text=[[چاڤی هێرناندز|<span style="font-size:0.8em; color:Navy;">'''چاڤی'''</span>]]}} {{Image label|x=0.37|y=0.40|scale=350|text=[[ئەندرێس ئینیێستا|<span style="font-size:0.8em; color:Yellow;">'''ئینێستا'''</span>]]}} {{Image label|x=0.08|y=0.40|scale=350|text=[[داڤید سیلڤا|<span style="font-size:0.8em; color:Yellow;">'''سیلڤا'''</span>]]}} {{Image label|x=0.23|y=0.50|scale=350|text=[[فێرناندۆ تۆرێس|<span style="font-size:0.8em; color:Yellow;">'''تۆرێس'''</span>]]}} </div></td></tr> <tr><td><small>پێکھاتەی ئیسپانیا بۆ یاری کۆتایی [[یۆرۆی ٢٠٠٨]].</small></td></tr> </table> لەپاڵاوتنی [[یۆرۆی ٢٠٠٨]]دا ئیسپانیا لەکۆمەڵەی شەشەم بوو لەگەڵ سوید و ئیرلەندای باکوور و لاتیڤیا و ئایسلەندا و لیشتنشتاین. ئیسپانیا لەبەرامبەر لیشتنشتاین سەرکەوتنێکی تۆمارکرد و لەبەرامبەر ئێرلەندای باکوور و سوید شکا و بەو ھۆیەوە ئاراگۆنێسی ڕاھێنەر رائولی لەپێکھاتەکە دوور خستەوە و دووبارە بە ئەنجامی ٢ – ١ بەسەر دانیمارک سەرکەوت و چوونە نێو پاڵەوانیەتیەکەی مسۆگەر کرد.<br/> ئیسپانیا کەوتە دواکۆمەڵەی پاڵەوانیەتیەکە لەگەڵ سوید و یۆنان و ڕووسیا بوو.<br/> لەیەکەم یاریدا ڕووبەڕووی ڕووسیا بووە و سەرکەوتنی تۆمارکرد بەئەنجامی ٤ – ١ و [[داڤید ڤیا]] باشترین یاریزانی یارییەکە بوو. لەبەرامبەر سویدیش سەرکەوتنی تۆمارکرد بەئەنجامی ٢ – ١ و بۆ دووەمجاریش ڤیا بوو بە باشترین یاریزانی یارییەکە. ئاراگۆنێسی ڕاھێنەر بڕیاریدا بە پێکھاتەی یەدەگ بەشداری یارییەکەی بەرامبەر یۆنان بکات و ٢ – ١ سەرکەوت بەسەر یۆناندا [[شابی ئالۆنسۆ|چابی ئالۆنسۆ]] باشترین یاریزانی یارییەکە بوو.<br/> لەقۆناغی چارەکی کۆتاییدا ئیسپانیا ڕووبەڕووی پاڵەوانی جیھان ئیتاڵیا بووە و لەکاتی ئاسایی و زیادکراودا بەبێ گۆڵ کۆتایی ھات. لەلێدانی یەکلاکەرەوەدا ٤ – ٢ ئیسپانیا سەرکەوتنی تۆمارکرد و [[ئیکەر کاسیاس]] باشترین یاریزان بوو.<br/> لەیارییەکانی پێش کۆتاییدا دووبارە ئیسپانیا ڕووبەڕووی ڕووسیا بووە و سەرکەوتنی مسۆگەر کرد بەئەنجامی ٣ گۆڵی بێ بەرامبەر و [[ئەندرێس ئینێستا]] باشترین یاریزان بوو.<br/> لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٨دا ئیسپانیا ڕووبەڕووی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] بووە و بەگۆڵەکانی [[فێرناندۆ تۆرێس]] لە خوولەکی ٣٣دا ئیسپانیا بوو بە پاڵەوانی ئەورووپا و بۆ دووەمجار جامی نەتەوەکانی ئەوروپای بەرزکردەوە لەدوای ٤٤ ساڵ لەبەدەستھێنانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٤.<br/> ئیسپانیا ١٢ گۆڵی تۆمارکرد و داڤید ڤیاش بوو بەباشترین یاریزانی پاڵەوانیەتیەکە و ٩ یاریزانی ئیسپانی ناویان لەپێکھاتەی نموونەیی پاڵەوانیەتیەکە ھەبووە. === جامی کیشوەرەکان ٢٠٠٩ === دوای سەرکەوتنی لەیۆرۆی ٢٠٠٨دا لویس ئاراگۆنێس ڕاھێنەرایەتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا جێھێشت و ڤیسینتی دێل بۆسکی جێگای گرتەوە.<br/> ئیسپانیا لە [[جامی کیشوەرەکان ٢٠٠٩]] بەشداریکرد و لەھەر سێ یارییەکەیدا سەرکەوت. لەبەرامبەر نیوزلەندا بە ٥ و عێراق بە ١ و ئەفریقای باشوور بە ٢ گۆڵی بێبەرامبەر سەرکەوت.<br/> لەیارییەکانی پێش کۆتاییدا ئیسپانیا لەبەرمبەر ویلایەتە یەکگرتووەکان بە ٢ گۆڵی بێبەرامبەر شکستی ھێنا و ئەمە یەکەم شکانی ئیسپانیا بوو لە ٢٠٠٦ەوە. بۆ دیاریکردنی پلەی سێیەم ئیسپانیا ئەفریقای باشووری بینیەوە و ٣ – ٢ سەرکەوتنی بەسەریدا تۆمارکرد و پلەی سێیەمی پاڵەوانیەتیەکەی گرتەوە. === جامی جیھانی فیفای ٢٠١٠ === ئیسپانیا لە کۆمەڵەی ھەشتەمی [[جامی جیھانی فیفای ٢٠١٠]] بوو لەگەڵ سویسرا و ھیندۆڕاس و چیللی بوو. لەبەرامبەر سویسرا شکستی ھێنا بە گۆڵێکی بێبەرامبەر. لەبەرامبەر ھیندۆڕاسدا بە ٢ گۆڵی داڤید ڤیا و بەبێ وەڵام ئیسپانیا سەرکەوت. لەبەرامبەر چیللی ٢ – ١ سەرکەوت.لەیارییەکانی گەڕی ١٦ھەمدا ئیسپانیا و پورتوگال بەیەکگەیشتن و پورتوگالی بە گۆڵێکی بێبەرامبەر شکاند.لەچارەکی کۆتاییدا بەپاراگوای گەیشت و بەگۆڵێکی بێبەرامبەر شکاندی.لەیاری پێش کۆتاییدا بە ئەڵمانیای پاڵێوراوی یەکەم بۆ بەدەستھێنانی جامی جیھانی فیفای ٢٠١٠ بەیەکگەیشتن بە گۆڵێکی پویۆڵ و بەبێ وەڵام گەیشتە یاری کۆتایی.ھۆڵەندای لەیاری کۆتایی بینی و بەگۆڵێکی ئینێستا و بەبێ وەڵام سەرکەوت و بوو بە پاڵەوانی جیھان.بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا [[جامی پاڵەوانییەتی جامی جیھانیی فیفا|نازناوەکەی]] بەدەستهێنا. === جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢ === ئیسپانیا لەکۆمەڵەی سێیەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|یۆرۆی ٢٠١٢دا]] بوو لەگەڵ ئیتاڵیا و ئێرلەندا و کرواتیا بوو. لەبەرامبەر ئیتاڵیا ١ – ١ بەرامبەر بوو. لەبەرامبەر ئێرلەندا ٤ – ٠ سەرکەوت. لەبەرامبەر کرواتیا ٢ – ٠ سەرکەوت. لەقۆناغی چارەکی کۆتایی لەبەرامبەر فەڕەنسا ١ – ٠ سەرکەوت. لەقۆناغی پێش کۆتایی بە پورتوگال گەیشت و لەکاتی ئاسایی و زیادکراو بەبێ گۆڵ بەرامبەر بوون و لەلێدانی یەکلاکەرەوەدا ئیسپانیا ٤ – ٢ سەرکەوت. لەیاری کۆتاییدا ئیتاڵیای پێگەیشت و بەگۆڵەکانی داڤید سیلڤا و جۆردی ئالبا و فێرناندۆ تۆرێس و خوان ماتا و بەبێ وەڵام بوو بە پاڵەوانی ئەورووپا.<br/> کاسیاس باشترین گۆڵچی بوو و تۆرێس بە ٣ گۆڵ بوو بە گۆڵکار و ئینێستا باشترین یاریزان بووە. === جامی جیھانی ٢٠١٤ === لەقۆناغی پاڵاوتنی کیشوەری ئەورووپا بۆ گەیشتن جامی جیھانی ٢٠١٤ی بەرازیل، ئیسپانیا لەکۆمەڵەی ٩ دابوو و لەگەڵ فەڕەنسا و بیلاڕووس و جۆرجیا و فینلەندا ململانێ دەکرد. هەڵگری نازناوەکە و پاڵەوانی جامی جیهانی ٢٠١٠ لە جامی جیهانی ٢٠١٤ لە قۆناغی کۆمەڵەکان لە کۆمەڵەی دووەم بوو لەگەڵ هەریەک لە هەڵبژاردەکانی هۆڵەندا، چیلی، و ئوسترالیا. بەڵام ئاستێکی خراپی پێشکەش کرد و لە کۆی ٣ یاری تەنها ١ یاری بردەوە بەمەش پلەی سێیەمی گرت و نەیتوانی سەربکەوێت بۆ قۆناغی ١٦. '''<big>جامی نەتەوەکانی ئەوروپا ٢٠١٦</big>''' هەڵبژاردەی ئیسپانیا لە جامی نەتەوەکانی ئەوروپای ٢٠١٦ بەردەوام بوو لەسەر ئاستە خراپەکەی جامی جیهانی ڕابردوو، لە قۆناغی کۆمەڵەکانی لە کۆمەڵەی چوارەم بوو شانبەشانی هەریەک لە هەڵبژاردەکانی کڕواتیا، تورکیا، و چیک. بە بردنەوەی ٢ یاری لە کۆی ٣ یاری توانی پلەی دووەم بگرێت و سەربکەوێت بۆ قۆناغی ١٦. لە قۆناغی ١٦ ڕووبەڕووی هەڵبژاردەی ئیتاڵیا بووەوە و بە ئەنجامی ٢-٠ شکستی هێنا و بەمەش لە قۆناغی ١٦ هەر بە زووی کرایە دەرەوە. '''<big>جامی جیهانی فیفای ٢٠١٨</big>''' دوای پێشکەش کردنی ئاستێکی بەرز لە پاڵاوتنەکانی گەیشتن بە جامی جیهانی ٢٠١٨ـی ڕووسیا، هەڵبژاردەی ئیسپانیا پاش ماوەیەک دابڕان لە کێبڕکێ کردن لەسەر نازناوەکان دووبارە چاوڕوانی ئاستێکی باشی لێ دەکرا. بەڵام بەر لە هەفتەیەک لە دەستپێکردنی جامی جیهانی بە شێوەیەکی چاوەڕوان نەکراو یولیان لۆپێتیگی لە پۆستی ڕاهێنەرایەتی ئیسپانیا دوورخرایەوە هەر بۆیە بە شێوەیەکی کاتی فێرنان هێیرۆ وەک ڕاهێنەری ئیسپانیا دەستنیشان کرا. هەڵبژاردەی ئیسپانیا لە قۆناغی کۆمەڵەکان لە کۆمەڵەی دووەم بوو، لەگەڵ هەر یەک لە هەڵبژاردەکانی پورتوگال، ئێران، و مەغریب. ئیسپانیا لە کۆی ٣ یاری توانی تەنها ١ یاری بباتەوە و ٢ یەکسان بوونیشی بە دەستهێنا. بەم شێوەیە بە پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی سەرکەوت بۆ قۆناغی ١٦. لە قۆناغی ١٦ هەڵبژاردەی ئیسپانیا ڕووبەرووی هەڵبژاردەی ڕووسیای خانەخوێی جامی جیهانی بووەوە کاتی ئاسایی یاریەکە بە یەکسان بوون و بە ئەنجامی ١-١ کۆتای هات بەم شێوەیە پەنا برایە بەر لێدانی یەکلاکەرەوە، بە ئەنجامی ٤-٣ لە لێدانە یەکلاکەرەوەکان هەڵبژاردەی ڕووسیا توانی هەڵبژاردەی ئیسپانیا بکاتە دەرەوەی پاڵەوانێتییەکە. دووبارە هەڵبژاردەی ئیسپانیا بە زووی لەم پاڵەوانێتییەش کرایە دەرەوە. == دەستەی مەشقپێکردن == [[File:Vuelo a la Eurocopa 2012.jpg|thumb|ھەڵبژاردەی ئیسپانیا لە [[فڕۆکەخانەی مەدرید-باراجاس]]، ماوەیەکی کەم پێش بەجێھێشتنی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢]].]] {{ئەمانەش ببینە|پێڕستی بەڕێوەبەرانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا}} {| class="wikitable" |- ! شوێن ! ناو |- | ڕاھێنەری سەرەکی |لویس ئینریکی |- | ڕاھێنەری یاریدەدەر | |- | ڕاھێنەری یاریدەدەر | |- | ڕاھێنەری یاریدەدەر | |- | ڕاھێنەری گۆڵپارێزی | |- | ڕاھێنەری لەشجوانی | |} == یاریزانەکان == == ئەنجامەکان و جێگیرکراوەکان == :''بۆ گشت ئەنجامی یارییەکانی ڕابردووی ھەڵبژاردەکە، بڕوانە وتارەکانی تاک–وەرز و [[ئەنجامی یارییەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|پەڕەی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردەکە]]'' گەمەکانی خوارەوە ئەنجامدراون یان خراونەتە بەرنامەوە تا لە وەرزەکانی ئێستا یان داھاتوودا لەلایەن ھەڵبژاردەکە ئەنجام بدرێن. === ٢٠١٧ === {{football box collapsible|format=1 |date=٢ی ئەیلوول |round=[[2018 FIFA World Cup qualification – UEFA Group G|2018 FIFA WCQ]] |time=٢٠:٤٥<br/>(20:45 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score=٣–٠ |report=[https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276483/match=300332090/index.html ڕاپۆرت (فیفا)]<br/>[http://www.uefa.com/worldcup/season=2018/matches/round=2000717/match=2017797/index.html ڕاپۆرت (UEFA)] |team2={{fb|ITA}} |goals1=[[ئیسکۆ]] {{goal|١٣||٤٠}}<br/>[[Álvaro Morata|Morata]] {{goal|٧٧}} |goals2= |stadium=[[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ]]، مەدرید |attendance=٧٣٬٦٢٨ |referee=[[Björn Kuipers]] ([[Dutch Football Association|Netherlands]]) |result=W}} {{football box collapsible|format=1 |date=٥ی ئەیلوول |round=[[2018 FIFA World Cup qualification&nbsp;– UEFA Group G|2018 FIFA WCQ]] |time=٢٠:٤٥<br/>(20:45 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|LIE}} |score=٠–٨ |report=[https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276483/match=300332088/index.html ڕاپۆرت (فیفا)]<br/>[http://www.uefa.com/worldcup/season=2018/matches/round=2000717/match=2017822/index.html ڕاپۆرت (UEFA)] |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2=[[سێرجیۆ ڕامۆس|ڕامۆس]] {{goal|٣}}<br/>[[Álvaro Morata|Morata]] {{goal|١٥||٥٤}}<br/>[[ئیسکۆ]] {{goal|١٦}}<br/>[[داڤید سیلڤا|سیلڤا]] {{goal|٣٩}}<br/>[[Iago Aspas|Aspas]] {{goal|٥١||٦٣}}<br/>[[Maximilian Göppel|Göppel]] {{goal|٨٩|o.g.}} |stadium=[[Rheinpark Stadion]]، [[ڤادوتس]] |attendance=٥٬٨٦٤ |referee=[[Ivaylo Stoyanov]] ([[یەکێتیی تۆپی پێی بولگاریا|بولگاریا]]) |result=W}} {{football box collapsible|format=1 |date=٦ی تشرینی یەکەم |round=[[2018 FIFA World Cup qualification&nbsp;– UEFA Group G|2018 FIFA WCQ]] |time=٢٠:٤٥<br/>(20:45 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score=٣–٠ |report=[https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276483/match=300332078/index.html ڕاپۆرت (فیفا)]<br/>[http://www.uefa.com/worldcup/season=2018/matches/round=2000717/match=2017798/index.html ڕاپۆرت (UEFA)] |team2={{fb|ALB}} |goals1=[[Rodrigo (footballer، born 1991)|Rodrigo]] {{goal|١٦}}<br/>[[ئیسکۆ]] {{goal|٢٣}}<br/>[[Thiago Alcântara|Thiago]] {{goal|٢٦}} |goals2= |stadium=[[Estadio José Rico Pérez|Rico Pérez]]، [[Alicante]] |attendance= |referee=[[Aleksei Eskov (referee)|Aleksei Eskov]] ([[Russian Football Union|Russia]]) |result=W}} {{football box collapsible|format=1 |date=٩ی تشرینی یەکەم |round=[[2018 FIFA World Cup qualification&nbsp;– UEFA Group G|2018 FIFA WCQ]] |time=٢٠:٤٥<br/>(21:45 [[UTC+03:00|UTC+3]]) |team1={{fb-rt|ISR}} |score= ٠–١ |report=[https://www.fifa.com/worldcup/matches/round=276483/match=300332094/index.html ڕاپۆرت (فیفا)]<br/>[http://www.uefa.com/worldcup/season=2018/matches/round=2000717/match=2017812/index.html ڕاپۆرت (UEFA)] |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2=[[Asier Illarramendi|Illarramendi]] {{goal|٧٦}} |stadium=[[Teddy Stadium]]، [[ئورشەلیم]] |attendance=٢٨٬٧٠٠ |referee=[[Craig Thomson (referee)|Craig Thomson]] ([[Scottish Football Association|Scotland]]) |result=W}} {{football box collapsible|format=1 |date=١١ی تشرینی دووەم |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time=21:30 [[Central European Time|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score= ٥–٠ |report= |team2={{fb|CRC}} |goals1=[[Jordi Alba|Alba]] {{goal|٦}}<br/>[[Álvaro Morata|Morata]] {{goal|٢٣}}<br/>[[داڤید سیلڤا|سیلڤا]] {{goal|٥١||٥٥}}<br/>[[ئەندرێس ئینیێستا|ئینیێستا]] {{goal|٧٣}} |goals2= |stadium=[[La Rosaleda Stadium]]، [[مەلەگا]] |attendance= |referee= |result=W}} {{football box collapsible|format=1 |date=١٤ی تشرینی دووەم |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time= 21:45 [[Moscow Time|MSK]] ([[UTC+03:00|UTC+3]])<br/>18:45 [[Central European Time|CEST]] ([[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|RUS}} |score= ٣–٣ |report= |team2={{fb|ESP}} |goals1=[[Fyodor Smolov|Smolov]] {{goal|٤١||٧٠}}<br/>[[Aleksei Miranchuk|Miranchuk]] {{goal|٥١}} |goals2=[[Jordi Alba|Alba]] {{goal|٩}}<br/>[[سێرجیۆ ڕامۆس|ڕامۆس]] {{goal|٣٥|[[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]]|٥٤|[[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]]}} |stadium=[[Krestovsky Stadium]]، [[سەنت پیتەرزبورگ]] |attendance= |referee= |result= D}} === ٢٠١٨ === {{football box collapsible|format=1 |date=٢٣ی ئازار |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time=٢٠:٤٥<br/>(20:45 [[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1={{fb-rt|GER}} |score= ١–١ |report=https://int.soccerway.com/matches/2018/03/23/world/friendlies/germany/spain/2683072/ |team2={{fb|ESP}} |goals1= [[Thomas Müller|Müller]] {{goal|٣٥}} |goals2= [[Rodrigo (footballer، born 1991)|Rodrigo]] {{goal|٦}} |stadium=[[Esprit Arena]]، [[دوسلدۆرف]] |attendance= ٥٠٬٦٥٣ |referee= [[Willie Collum]] ([[Scottish Football Association|Scotland]]) |result=D}} {{football box collapsible|format=1 |date=٢٧ی ئازار |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time=٢١:٣٠<br/>(21:30 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score= ٦–١ |report=https://int.soccerway.com/matches/2018/03/27/world/friendlies/spain/argentina/2723044/ |team2={{fb|ARG}} |goals1= [[Diego Costa|Costa]] {{goal|١٢}}<br/>[[ئیسکۆ]] {{goal|٢٧||٥٢||٧٤}}<br/>[[Thiago Alcântara|Thiago]] {{goal|٥٥}}<br/>[[Iago Aspas|Aspas]] {{goal|٧٣}} |goals2= [[Nicolas Otamendi|Otamendi]]، {{goal|٣٩}} |stadium=[[Wanda Metropolitano]]، [[مەدرید]] |attendance= ٦٥٬٥٤١ |referee= [[Anthony Taylor (referee)|Anthony Taylor]] ([[The Football Association|England]]) |result=W}} {{football box collapsible|format=1 |date=٣ی حوزەیران |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time=٢١:٠٠<br/>(21:00 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score= ١–١ |report=https://int.soccerway.com/matches/2018/06/03/world/friendlies/spain/switzerland/2723511/ |team2={{fb|SUI}} |goals1= [[Álvaro Odriozola|Odriozola]] {{goal|٢٩}} |goals2= [[Ricardo Rodríguez (footballer)|Rodríguez]] {{goal|٦٢}} |stadium=[[Estadio de la Cerámica]]، [[Villarreal]] |attendance= ١٨٬٣٥٠ |referee=[[István Kovács (referee)|István Kovács]] ([[Federația Română de Fotbal|Romania]]) |result= D}} {{football box collapsible|format=1 |date=٩ی حوزەیران |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time= ٢١:٤٥<br/>(20:45 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|TUN}} |score= ٠–١ |report= https://int.soccerway.com/matches/2018/06/09/world/friendlies/tunisia/spain/2723512/ |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2= [[Iago Aspas|Aspas]] {{goal|٨٤}} |stadium=[[Krasnodar Stadium]]، [[Krasnodar]] |attendance= ٣٣٬١١٦ |referee= [[Bas Nijhuis]] ([[Royal Dutch Football Association|Netherlands]]) |result= W}} {{football box collapsible|format=1 |date=١٥ی حوزەیران |round=[[2018 FIFA World Cup Group B#Portugal vs Spain|2018 FIFA World Cup group stage]] |time=٢٠:٠٠<br/>(21:00 [[UTC+03:00|UTC+3]]) |team1={{fb-rt|POR}} |score=٣–٣ |report=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331524/#match-summary |team2={{fb|ESP}} |goals1= * [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ|ڕۆناڵدۆ]] {{goal|٤|[[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]]|٤٤||٨٨}} |goals2= * [[Diego Costa|Costa]] {{goal|٢٤||٥٥}} * [[Nacho (footballer، born 1990)|Nacho]] {{goal|٥٨}} |stadium=[[Fisht Olympic Stadium]]، [[Sochi]] |attendance=٤٣٬٨٦٦ |referee= [[Gianluca Rocchi]] ([[Italian Football Federation|Italy]]) |result=D}} {{football box collapsible|format=1 |date=٢٠ی حوزەیران |round=[[2018 FIFA World Cup Group B#Iran vs Spain|2018 FIFA World Cup group stage]] |time=٢٠:٠٠<br/>(21:00 [[UTC+03:00|UTC+3]]) |team1={{fb-rt|IRN}} |score=٠–١ |report=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300331496/#match-summary |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2= * [[Diego Costa|Costa]] {{goal|٥٤}} |stadium=[[Kazan Arena]]، [[Kazan]] |attendance=٤٢٬٧١٨ |referee=[[Andrés Cunha]] ([[Uruguayan Football Association|Uruguay]]) |result=W}} {{football box collapsible|format=1 |date=25 June |round=[[2018 FIFA World Cup Group B#Spain vs Morocco|2018 FIFA World Cup group stage]] |time=20:00<br>(20:00 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score=2–2 |report=https://www.fifa.com/worldcup/matches/match/300340184/#match-summary |team2={{fb|MAR}} |goals1= *[[Isco]] {{goal|19}} *[[Iago Aspas|Aspas]] {{goal|90+1}} |goals2= *[[Khalid Boutaïb|Boutaïb]] {{goal|14}} *[[Youssef En-Nesyri|En-Nesyri]] {{goal|81}} |stadium=[[Kaliningrad Stadium]], [[Kaliningrad]] |attendance= |referee=[[Ravshan Irmatov]] ([[Uzbekistan Football Association|Uzbekistan]]) |result=D }} {{footballbox collapsible|format=1 |round = [[2018 FIFA World Cup knockout stage|2018 FIFA World Cup Round of 16]] |date = 1 July |time = |team1 = {{fb-rt|ESP}} |score = |report = |team2 = {{fb|RUS}} |goals1 = |goals2 = |location = [[مۆسکۆ]]، [[ڕووسیا]] |stadium = [[Luzhniki Stadium]] |attendance = |referee = |result = }} {{football box collapsible|format=1 |date=8 September |round=[[2018–19 UEFA Nations League A#Group 4|2018–19 UEFA Nations League]] |time=20:45<br />(19:45 [[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1={{fb-rt|ENG}} |score= |report= |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2= |stadium= [[Wembley Stadium]], [[London]] |attendance= |referee= |result= }} {{football box collapsible|format=1 |date=11 September |round=[[2018–19 UEFA Nations League A#Group 4|2018–19 UEFA Nations League]] |time=20:45<br />(20:45 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score= |report= |team2={{fb|CRO}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Estadio Manuel Martínez Valero]], [[Elche]] |attendance= |referee= |result= }} {{football box collapsible|format=1 |date=11 October |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time=20:45<br />(19:45 [[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1={{fb-rt|WAL}} |score= |report=https://int.soccerway.com/matches/2018/10/11/world/friendlies/wales/spain/2778472/ |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Millennium Stadium]], [[Cardiff]] |attendance= |referee= |result= }} {{football box collapsible|format=1 |date=15 October |round=[[2018–19 UEFA Nations League A#Group 4|2018–19 UEFA Nations League]] |time=20:45<br />(20:45 [[UTC+02:00|UTC+2]]) |team1={{fb-rt|ESP}} |score= |report= |team2={{fb|ENG}} |goals1= |goals2= |stadium= [[Estadio Benito Villamarín]], [[Seville]] |attendance= |referee= |result= }} {{football box collapsible|format=1 |date=15 November |round=[[2018–19 UEFA Nations League A#Group 4|2018–19 UEFA Nations League]] |time=20:45<br />(20:45 [[UTC+01:00|UTC+1]]) |team1={{fb-rt|CRO}} |score= |report= |team2={{fb|ESP}} |goals1= |goals2= |stadium=[[Stadion Maksimir]]، [[زاگرێب]] |attendance= |referee= |result= }} {{football box collapsible|format=1 |date=18 November |round=[[گەمەی دۆستانە|دۆستانە]] |time= |team1={{fb-rt|ESP}} |score= |report= |team2={{fb|BIH}} |goals1= |goals2= |stadium= |attendance= |referee= |result= }} == تۆماری پێشبڕکێیی == :''بۆ تەواوی تۆماری ھەڵبژاردەکە بەرامبەر بەرەنگاربوونەوەی ھەڵبژاردەکان، بڕوانە [[ڕووبەڕووبوونەوەکانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|لاپەڕەی تەواوی تۆماری ھەڵبژاردەکە]].'' === جامی جیھانیی فیفا === {{وتاری سەرەکی|ئیسپانیا لە جامی جیھانیی فیفا}} {{Color box|gold|border=darkgray}} '''پاڵەوانیەتییەکان'''&nbsp;&nbsp;{{Color box|silver|border=darkgray}} '''Runners-up'''&nbsp;&nbsp;{{Color box|#cc9966|border=darkgray}} Third place&nbsp;&nbsp;{{Color box|LemonChiffon|border=darkgray}} Fourth place&nbsp;&nbsp; {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|کۆتا تۆمارەکانی [[جامی جیھانیی فیفا]] ! style="width:1%;" rowspan="26"| !colspan=6|[[FIFA World Cup qualification]] record |- !ساڵ !خول !شوێن !{{Tooltip|گئد|گەمە ئەنجامدراوەکان}} !{{Tooltip|ب|بردنەوە}} !{{Tooltip|ی|یەکسانبوون}} * !{{Tooltip|د|دۆڕان}} !{{Tooltip|گک|گۆڵکردنەکان}} !{{Tooltip|گخ|گۆڵخواردنەکان}} !{{Tooltip|گئد|گەمە ئەنجام دراوەکان}} !{{Tooltip|ب|بردنەوە}} !{{Tooltip|ی|یەکسانبوون}} !{{Tooltip|د|دۆڕان}} !{{Tooltip|گک|گۆڵکردنەکان}} !{{Tooltip|گخ|گۆڵخواردنەکان}} |- | {{flagicon|Uruguay}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠|١٩٣٠]] |colspan=8 |Did not enter |colspan=6 | |- | {{flagicon|Italy|١٨٦١}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٤|١٩٣٤]] | چارەکەکانی کۆتایی | پێنجەم | ٣ | ١ | ١ | ١ | ٤ | ٣ | ٢ | ٢ | ٠ | ٠ | ١١ | ١ |- | {{flagicon|France}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٨|١٩٣٨]] |colspan=8|Withdrew |colspan=6|Withdrew |- style="background:LemonChiffon;" | {{flagicon|Brazil|١٨٨٩}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٠|١٩٥٠]] | '''Fourth place''' | '''چوارەم''' | '''٦''' | '''٣''' | '''١''' | '''٢''' | '''١٠''' | '''١٢''' | ٢ | ٢ | ٠ | ٠ | ٧ | ٣ |- | {{flagicon|Switzerland}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤|١٩٥٤]] |rowspan=2 colspan=8|Did not qualify | ٣ | ١ | ١ | ١ | ٦ | ٣ |- | {{flagicon|Sweden}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|١٩٥٨]] | ٤ | ٢ | ١ | ١ | ١٢ | ٨ |- | {{flagicon|Chile}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢|١٩٦٢]] | rowspan=2|قۆناغی گرووپ | سیانزەیەم | ٣ | ١ | ٠ | ٢ | ٢ | ٣ | ٤ | ٣ | ١ | ٠ | ٧ | ٤ |- | {{flagicon|England}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦|١٩٦٦]] | دەیەم | ٣ | ١ | ٠ | ٢ | ٤ | ٥ | ٣ | ٢ | ٠ | ١ | ٥ | ٢ |- | {{flagicon|Mexico}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|١٩٧٠]] |rowspan=2 colspan=8|Did not qualify | ٦ | ٢ | ٢ | ٢ | ١٠ | ٦ |- |{{flagicon|West Germany}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٤|١٩٧٤]] | ٥ | ٢ | ٢ | ١ | ٨ | ٥ |- | {{flagicon|Argentina|alt}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨|١٩٧٨]] | قۆناغی گرووپ | دەیەم | ٣ | ١ | ١ | ١ | ٢ | ٢ | ٤ | ٣ | ٠ | ١ | ٤ | ١ |- | style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Spain}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٢|١٩٨٢]] | Round 2 | دوانزەیەم | ٥ | ١ | ٢ | ٢ | ٤ | ٥ |colspan=6|Qualified as host |- | {{flagicon|Mexico}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦|١٩٨٦]] | چارەکەکانی کۆتایی | حەوتەم | ٥ | ٣ | ١ | ١ | ١١ | ٤ | ٦ | ٤ | ٠ | ٢ | ٩ | ٨ |- | {{flagicon|Italy}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠|١٩٩٠]] | خولی ١٦ | دەیەم | ٤ | ٢ | ١ | ١ | ٦ | ٤ | ٨ | ٦ | ١ | ١ | ٢٠ | ٣ |- | {{flagicon|United States}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤|١٩٩٤]] | چارەکەکانی کۆتایی | ھەشتەم | ٥ | ٢ | ٢ | ١ | ١٠ | ٦ | ١٢ | ٨ | ٣ | ١ | ٢٧ | ٤ |- | {{flagicon|France}} [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|١٩٩٨]] | قۆناغی گرووپ | حەڤدەیەم | ٣ | ١ | ١ | ١ | ٨ | ٤ | ١٠ | ٨ | ٢ | ٠ | ٢٦ | ٦ |- |{{flagicon|South Korea}} {{flagicon|Japan}} [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٢|٢٠٠٢]] | چارەکەکانی کۆتایی | پێنجەم | ٥ | ٣ | ٢ | ٠ | ١٠ | ٥ | ٨ | ٦ | ٢ | ٠ | ٢١ | ٤ |- |{{flagicon|Germany}} [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|٢٠٠٦]] | خولی ١٦ | نۆیەم | ٤ | ٣ | ٠ | ١ | ٩ | ٤ | ١٢ | ٦ | ٦ | ٠ | ٢٥ | ٥ |- style="background:gold;" |{{flagicon|South Africa}} [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠|٢٠١٠]] |'''[[2010 FIFA World Cup Final|Champions]]''' | '''یەکەم''' | '''٧''' | '''٦''' | '''٠''' | '''١''' | '''٨''' | '''٢''' | ١٠ | ١٠ | ٠ | ٠ | ٢٨ | ٥ |- | {{flagicon|Brazil}} [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] | قۆناغی گرووپ | بیست و سێیەم | ٣ | ١ | ٠ | ٢ | ٤ | ٧ | ٨ | ٦ | ٢ | ٠ | ١٤ | ٣ |- | {{flagicon|Russia}} [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]] | ''گەمە دەکرێت'' | | ٢ | ١ | ١ | ٠ | ٤ | ٣ | ١٠ | ٩ | ١ | ٠ | ٣٦ | ٣ |- |{{flagicon|Qatar}} [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]] |colspan=8|''To be determined'' | | | | | | |- style="color:white;" |- |{{flagicon|USA}}{{flagicon|Mexico}}{{flagicon|Canada}} [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|٢٠٢٦]] |colspan=8|''To be determined'' | | | | | | |- style="color:white;" ! style="background:#c00;"|سەرجەم ! style="background:#c00;"|1 Title ! style="background:#c00;"|١٥/٢١ ! style="background:#c00;"|٦١ ! style="background:#c00;"|٣٠ ! style="background:#c00;"|١٣ ! style="background:#c00;"|١٨ ! style="background:#c00;"|٩٦ ! style="background:#c00;"|٦٩ ! style="background:#c00;"|١١٧ ! style="background:#c00;"|٨٢ ! style="background:#c00;"|٢٤ ! style="background:#c00;"|١١ ! style="background:#c00;"|٢٧٦ ! style="background:#c00;"|٧٤ |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:50%;text-align:center" |- ! style="background:#c00; color:white" colspan="2"|'''تۆماری جامی جیھانیی ئیسپانیا''' |- !یەکەم گەمە |{{flagicon|Spain|1931}} ئیسپانیا ٣–١ {{fb-rt|Brazil|1889}}<br/>(٢٧ی ئایاری ١٩٣٤؛ [[جەنەوا]]، ئیتالیا) |- !گەورەترین بردنەوە |{{fb|Spain}} ٦–١ {{fb-rt|Bulgaria}}<br/>(٢٤ی حوزەیرانی ١٩٩٨؛ [[Lens, Pas-de-Calais|Lens]]، فەرەنسا) |- !گەورەترین دۆڕان |{{fb|Brazil|1889}} ٦–١ {{fb-rt|Spain}}<br/>(١٣ی تەممووزی ١٩٥٠؛ [[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]]، بەڕازیل) |- !باشترین ئەنجام |'''پاڵەوانیەتییەکان''' لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] |- !خراپترین ئەنجام |قۆناغی گرووپ لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٢|١٩٦٢]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦|١٩٦٦]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٨|١٩٧٨]]، [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨|١٩٩٨]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] |} === جامی کیشوەرەکانی فیفا === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=10| تۆماری [[جامی کیشوەرەکانی فیفا]] |- !ساڵ !خول !شوێن !{{Tooltip|گئد|گەمە ئەنجامدراوەکان}} !{{Tooltip|ب|بردنەوە}} !{{Tooltip|ی|یەکسانبوون}} * !{{Tooltip|د|دۆڕان}} !{{Tooltip|گک|گۆڵکردنەکان}} !{{Tooltip|گخ|گۆڵخواردنەکان}} !دەستە |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} [[1992 King Fahd Cup|١٩٩٢]] | colspan="9"|[[UEFA]] did not participate |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} [[1995 King Fahd Cup|١٩٩٥]] |rowspan=6 colspan=9|Did not qualify |- |{{flagicon|Saudi Arabia}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٧|١٩٩٧]] |- |{{flagicon|Mexico}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ١٩٩٩|١٩٩٩]] |- |{{flagicon|South Korea}} {{flagicon|Japan}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠١|٢٠٠١]] |- |{{flagicon|France}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٣]] |- |{{flagicon|Germany}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٥|٢٠٠٥]] |- style="background:#cd7f32;" |{{flagicon|South Africa}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] |'''Third place''' |'''سێیەم''' |'''٥''' |'''٤''' |'''٠''' |'''١''' |'''١١''' |'''٤''' |[[2009 FIFA Confederations Cup squads|Squad]] |- style="background:Silver;" |{{flagicon|BRA}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] |'''[[2013 FIFA Confederations Cup Final|Runners-up]]''' |'''دووەم''' |'''٥''' |'''٣''' |'''١''' |'''١''' |'''١٥''' |'''٤''' |[[2013 FIFA Confederations Cup squads|Squad]] |- |{{flagicon|Russia}} [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٧|٢٠١٧]] |colspan="9"|Did not qualify |- style="color:white;" ! style="background:#c00;"|سەرجەم ! style="background:#c00;"|Second place ! style="background:#c00;"|٢/١٠ ! style="background:#c00;"|١٠ ! style="background:#c00;"|٧ ! style="background:#c00;"|١ ! style="background:#c00;"|٢ ! style="background:#c00;"|٢٦ ! style="background:#c00;"|٨ ! style="background:#c00;"| |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:50%;text-align:center" |- ! style="background:#c00; color:white;" colspan="2"|'''تۆماری جامی کیشوەرەکانی ئیسپانیا''' |- !یەکەم گەمە |{{fb|SPA}} ٥–٠ {{fb-rt|New Zealand}}<br/>([[Rustenburg]]، ئەفریقای باشوور؛ ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩) |- !گەورەترین بردنەوە |{{fb|SPA}} ١٠–٠ {{fb-rt|TAH}}<br/>([[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]]، بەڕازیل؛ ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣) |- !گەورەترین دۆڕان |{{fb|BRA}} ٣–٠ {{fb-rt|SPA}}<br/>([[ڕیۆ دێ ژانێرۆ]]، بەڕازیل؛ ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٣) |- !باشترین ئەنجام |'''Runners-up''' in [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|٢٠١٣]] |- !خراپترین ئەنجام |'''Third place''' in [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠٠٩|٢٠٠٩]] |} === جامی نەتەوەکانی ئەورووپا === {{Main|Spain at the UEFA European Football Championship}} {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan="9" |[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا|تۆماری جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] ! style="width:1%;" rowspan="19"| ! colspan="6" |[[UEFA European Championship qualifying|Qualification record]] |- !|ساڵ !|ئەنجام !|شوێن !|{{Abbr|گئد|گەمە ئەنجامدراوەکان}} !|{{Abbr|ب|بردنەوە}} !|{{Abbr|ی*|یەکسانبوون}} !|{{Abbr|د|دۆڕان}} !|{{Abbr|گک|گۆڵکردنەکان}} !|{{Abbr|گخ|گۆڵخواردنەکان}} !|{{Abbr|گئد|گەمە ئەنجامدراوەکان}} !|{{Abbr|ب|بردنەوە}} !|{{Abbr|ی*|یەکسانبوون}} !|{{Abbr|د|دۆڕان}} !|{{Abbr|گک|گۆڵکردنەکان}} !|{{Abbr|گخ|گۆڵخواردنەکان}} |- |{{flagicon|France}} [[1960 European Nations' Cup|١٩٦٠]] |colspan=8|Did not qualify {{efn|name=URS-ESP|Spain refused to travel to the Soviet Union for their qualification quarter-final, so Spain were disqualified and the Soviet Union were awarded a walkover victory.}} |٢ |٢ |٠ |٠ |٧ |٢ |- style="background:Gold;" |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Spain|١٩٤٥}} [[1964 European Nations' Cup|١٩٦٤]] |'''[[1964 European Nations' Cup Final|Champions]]''' |'''یەکەم''' |'''٢''' |'''٢''' |'''٠''' |'''٠''' |'''٤''' |'''٢''' |٦ |٤ |١ |١ |١٦ |٥ |- |{{flagicon|Italy}} [[UEFA Euro 1968|١٩٦٨]] |rowspan=3 colspan=8|Did not qualify |٨ |٣ |٢ |٣ |٧ |٥ |- |{{flagicon|Belgium}} [[UEFA Euro 1972|١٩٧٢]] |٦ |٣ |٢ |١ |١٤ |٣ |- |{{flagicon|Yugoslavia}} [[UEFA Euro 1976|١٩٧٦]] |٨ |٣ |٤ |١ |١١ |٩ |- |{{flagicon|Italy}} [[UEFA Euro 1980|١٩٨٠]] |قۆناغی گرووپ |حەوتەم |٣ |٠ |١ |٢ |٢ |٤ |٦ |٤ |١ |١ |١٣ |٥ |- style="background:Silver;" |{{flagicon|France}} [[UEFA Euro 1984|١٩٨٤]] |'''[[UEFA Euro 1984 Final|Runners-up]]''' |'''دووەم''' |'''٥''' |'''١''' |'''٣''' |'''١''' |'''٤''' |'''٥''' |٨ |٦ |١ |١ |٢٤ |٨ |- |{{flagicon|West Germany}} [[UEFA Euro 1988|١٩٨٨]] |قۆناغی گرووپ |شەشەم |٣ |١ |٠ |٢ |٣ |٥ |٦ |٥ |٠ |١ |١٤ |٨ |- |{{flagicon|Sweden}} [[UEFA Euro 1992|١٩٩٢]] |colspan=8|Did not qualify |٧ |٣ |٠ |٤ |١٧ |١٢ |- |{{flagicon|England}} [[UEFA Euro 1996|١٩٩٦]] |چارەکەکانی کۆتایی |شەشەم |٤ |١ |٣ |٠ |٤ |٣ |١٠ |٨ |٢ |٠ |٢٥ |٤ |- |{{flagicon|Belgium}}&nbsp;{{flagicon|Netherlands}} [[UEFA Euro 2000|٢٠٠٠]] |چارەکەکانی کۆتایی |پێنجەم |٤ |٢ |٠ |٢ |٧ |٧ |٨ |٧ |٠ |١ |٤٢ |٥ |- |{{flagicon|Portugal}} [[UEFA Euro 2004|٢٠٠٤]] |قۆناغی گرووپ |دەیەم |٣ |١ |١ |١ |٢ |٢ |١٠ |٧ |٢ |١ |٢١ |٥ |- style="background:Gold;" |{{flagicon|Austria}}&nbsp;{{flagicon|Switzerland}} [[UEFA Euro 2008|٢٠٠٨]] |'''[[UEFA Euro 2008 Final|Champions]]''' |'''یەکەم''' |'''٦''' |'''٥''' |'''١''' |'''٠''' |'''١٢''' |'''٣''' |١٢ |٩ |١ |٢ |٢٣ |٨ |- style="background:Gold;" |{{flagicon|Poland}}&nbsp;{{flagicon|Ukraine}} [[UEFA Euro 2012|٢٠١٢]] |'''[[UEFA Euro 2012 Final|Champions]]''' |'''یەکەم''' |'''٦''' |'''٤''' |'''٢''' |'''٠''' |'''١٢''' |'''١''' |٨ |٨ |٠ |٠ |٢٦ |٦ |- |{{flagicon|France}} [[UEFA Euro 2016|٢٠١٦]] |خولی ١٦ |دەیەم |٤ |٢ |٠ |٢ |٥ |٤ |١٠ |٩ |٠ |١ |٢٣ |٣ |- |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|European Union}} [[UEFA Euro 2020|٢٠٢٠]] |colspan=8|To Be Determined |- style="color:white;" ! style="background:#c00;"|سەرجەم ! style="background:#c00;"|3 Titles ! style="background:#c00;"|١٠/١٥ ! style="background:#c00;"|٤٠ ! style="background:#c00;"|١٩ ! style="background:#c00;"|١١ ! style="background:#c00;"|١٠ ! style="background:#c00;"|٥٥ ! style="background:#c00;"|٣٦ ! style="background:#c00;"|١١٨ ! style="background:#c00;"|٨٤ ! style="background:#c00;"|١٦ ! style="background:#c00;"|١٨ ! style="background:#c00;"|٢٩٥ ! style="background:#c00;"|٨٩ |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:50%; text-align:center;" |- ! style="background:#c00;color:white;" colspan="6"|'''تۆماری پاڵەوانیەتیی ئەورووپیی ئیسپانیا''' |- !یەکەم گەمە |{{fb|SPA|1945}} ٢–١ {{fb-rt|HUN}}<br/>([[مەدرید]]، ئیسپانیا؛ ١٧ی حوزەیرانی ١٩٦٤) |- !گەورەترین بردنەوە |{{fb|SPA}} ٤–٠ {{fb-rt|IRL}}<br/>([[گدانسک]]، پۆڵەندا؛ ١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢)<br/>{{fb|SPA}} ٤–٠ {{fb-rt|ITA}}<br/>([[کیێڤ]]، ئوکراینا؛ ١ی تەممووزی ٢٠١٢) |- !گەورەترین دۆڕان |{{fb|FRA}} ٢–٠ {{fb-rt|SPA}}<br/>(پاریس، فەرەنسا؛ ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٨٤)<br/>{{fb|FRG}} ٢–٠ {{fb-rt|SPA}}<br/>([[میونشن]]، ئاڵمانیای ڕۆژاوا؛ ١٧ی حوزەیرانی ١٩٨٨)<br/>{{fb|ITA}} ٢–٠ {{fb-rt|SPA}}<br/>([[Saint-Denis, Seine-Saint-Denis|Saint-Denis]]، فەرەنسا؛ ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦) |- !باشترین ئەنجام |'''پاڵەوانیەتییەکان''' لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٤|١٩٦٤]]، [[UEFA Euro 2008|2008]]، و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|٢٠١٢]] |- !خراپترین ئەنجام |قۆناغی گرووپ لە [[UEFA Euro 1980|1980]]، [[UEFA Euro 1988|1988]] و [[UEFA Euro 2004|2004]] |} === UEFA Nations League === {| class="wikitable" style="text-align: center;" !colspan=11|[[UEFA Nations League]] record |- !ساڵ !Division !گرووپ !خول !width=28|{{Tooltip|شوێن|شوێن}} !width=28|{{Tooltip|گئد|گەمە ئەنجامدراوەکان}} !width=28|{{Tooltip|ب|بردنەوە}} !width=28|{{Tooltip|ی|یەکسانبوون}} !width=28|{{Tooltip|د|دۆڕان}} !width=28|{{Tooltip|گک|گۆڵکردنەکان}} !width=28|{{Tooltip|گخ|گۆڵخواردنەکان}} |- |[[2018–19 UEFA Nations League|٢٠١٨–١٩]] |[[2018–19 UEFA Nations League A|A]] |[[2018–19 UEFA Nations League A#Group 4|٤]] |colspan=9|''To be determined'' |- |colspan=3|'''سەرجەم''' !— !٠/١ !٠ !٠ !٠ !٠ !٠ !٠ |} === Summer Olympics === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[Football at the Summer Olympics|Summer Olympics]] record |- !ساڵ !خول !شوێن !{{Tooltip|گئد|گەمە ئەنجامدراوەکان}} !{{Tooltip|ب|بردنەوە}} !{{Tooltip|ی|یەکسانبوون}} * !{{Tooltip|د|دۆڕان}} !{{Tooltip|گک|گۆڵکردنەکان}} !{{Tooltip|گخ|گۆڵخواردنەکان}} |- style="background:silver;" |{{flagicon|Belgium}} [[Football at the 1920 Summer Olympics|١٩٢٠]] ||'''[[Football at the 1920 Summer Olympics#Gold Medal match|Runners-up]]'''||'''دووەم'''||'''٥'''||'''٤'''||'''٠'''||'''١'''||'''٩'''||'''٥''' |- |{{flagicon|France}} [[Football at the 1924 Summer Olympics|١٩٢٤]] || Round 1||حەڤدەیەم||١||٠||٠||١||٠||١ |- |{{flagicon|Netherlands}} [[Football at the 1928 Summer Olympics|١٩٢٨]]||چارەکەکانی کۆتایی||شەشەم||٣||١||١||١||٩||٩ |- |{{flagicon|Nazi Germany}} [[1936 Summer Olympics|١٩٣٦]] ||colspan="8"|Withdrew |- |{{flagicon|United Kingdom}} [[Football at the 1948 Summer Olympics|١٩٤٨]] ||rowspan=5 colspan=8|Did not qualify |- |{{flagicon|Finland}} [[Football at the 1952 Summer Olympics|١٩٥٢]] |- |{{flagicon|Australia}} [[Association football at the 1956 Summer Olympics|١٩٥٦]] |- |{{flagicon|Italy}} [[Football at the 1960 Summer Olympics|١٩٦٠]] |- |{{flagicon|Japan}} [[Football at the 1964 Summer Olympics|١٩٦٤]] |- |{{flagicon|Mexico}} [[Football at the 1968 Summer Olympics|١٩٦٨]] ||چارەکەکانی کۆتایی||پێنجەم||٤||٢||١||١||٤||٢ |- |{{flagicon|West Germany}} [[Football at the 1972 Summer Olympics|١٩٧٢]] ||colspan="8"|Did not qualify |- |{{flagicon|Canada}} [[Football at the 1976 Summer Olympics|١٩٧٦]] ||قۆناغی گرووپ||سیانزەیەم||٢||٠||٠||٢||١||٣ |- |{{flagicon|USSR}} [[Football at the 1980 Summer Olympics|١٩٨٠]] ||قۆناغی گرووپ||دەیەم||٣||٠||٣||٠||٢||٢ |- |{{flagicon|USA}}[[Football at the 1984 Summer Olympics|١٩٨٤]] ||colspan="8" rowspan="2"|Did not qualify |- |{{flagicon|South Korea}} [[Football at the 1988 Summer Olympics|١٩٨٨]] |- style="background:gold;" |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|Spain}} [[Football at the 1992 Summer Olympics|١٩٩٢]] ||'''[[Football at the 1992 Summer Olympics#Gold Medal match|Champions]]'''||'''یەکەم'''||'''٦'''||'''٦'''||'''٠'''||'''٠'''||'''١٤'''||'''٢''' |- |{{flagicon|USA}} [[Football at the 1996 Summer Olympics|١٩٩٦]] ||چارەکەکانی کۆتایی||شەشەم||٤||٢||١||١||٥||٧ |- style="background:silver;" |{{flagicon|Australia}} [[Football at the 2000 Summer Olympics|٢٠٠٠]] ||'''[[Football at the 2000 Summer Olympics#Gold Medal match|Runners-up]]'''||'''دووەم'''||'''٦'''||'''٤'''||'''١'''||'''١'''||'''١٢'''||'''٦''' |- |{{flagicon|Greece}} [[Football at the 2004 Summer Olympics|٢٠٠٤]] ||colspan="8" rowspan="2"|Did not qualify |- |{{flagicon|China}} [[Football at the 2008 Summer Olympics|٢٠٠٨]] |- |{{flagicon|United Kingdom}} [[Football at the 2012 Summer Olympics&nbsp;– Men's tournament|٢٠١٢]] ||قۆناغی گرووپ||چواردەیەم||٣||٠||١||٢||٠||٢ |- |{{flagicon|Brazil}} [[Football at the 2016 Summer Olympics|٢٠١٦]] ||colspan="8"|Did not qualify |- style="color:white;" ! style="background:#c00;"|سەرجەم ! style="background:#c00;"|1 Gold Medal ! style="background:#c00;"|١٠/٢١ ! style="background:#c00;"|٣٧ ! style="background:#c00;"|١٩ ! style="background:#c00;"|٧ ! style="background:#c00;"|١٠ ! style="background:#c00;"|٥٦ ! style="background:#c00;"|٣٩ |} * Denotes draws including knockout matches decided on [[Penalty shoot-out (football)|penalty kicks]]. Since [[1968 Summer Olympics|1968]], Spain has sent its amateur national team. Since [[1992 Summer Olympics|1992]], Spain has sent its [[Spain national under-23 football team|under 23 national team]]. === Mediterranean Games === From 1991 Youth teams , spain compete for B team from 1955 to 1967. {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !colspan=9|[[Football at the Mediterranean Games|Mediterranean Games]] record |- !ساڵ !خول !شوێن !{{Tooltip|گئد|گەمە ئەنجامدراوەکان}} !{{Tooltip|ب|بردنەوە}} !{{Tooltip|ی|یەکسانبوون}} * !{{Tooltip|د|دۆڕان}} !{{Tooltip|گک|گۆڵکردنەکان}} !{{Tooltip|گخ|گۆڵخواردنەکان}} |- |{{flagicon|EGY|١٩٢٢}} [[1951 Mediterranean Games|١٩٥١]] |colspan=8|Did not qualify |- style="background:silver;" |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|ESP|١٩٤٥}} [[1955 Mediterranean Games|١٩٥٥]] |'''Runners-up''' |'''دووەم''' ||'''٣'''||'''٢'''||'''١'''||'''٠'''||'''٦'''||'''٢''' |- |{{flagicon|LIB}} [[1959 Mediterranean Games|١٩٥٩]] |colspan=8|Did not qualify |- style="background:#cd7f32;" |{{flagicon|ITA}} [[1963 Mediterranean Games|١٩٦٣]] |'''Third place''' |'''سێیەم''' ||'''٥'''||'''٣'''||'''٢'''||'''٠'''||'''١٥'''||'''٥''' |- style="background:#cd7f32;" |{{flagicon|TUN}} [[1967 Mediterranean Games|١٩٦٧]] |'''Third place''' |'''سێیەم''' ||'''٥'''||'''٢'''||'''٢'''||'''١'''||'''٧'''||'''٥''' |- |{{flagicon|TUR}} [[1971 Mediterranean Games|١٩٧١]] |colspan=8 rowspan=7|Did not enter |- |{{flagicon|ALG}} [[1975 Mediterranean Games|١٩٧٥]] |- |{{flagicon|YUG}} [[1979 Mediterranean Games|١٩٧٩]] |- |{{flagicon|MAR}} [[1983 Mediterranean Games|١٩٨٣]] |- |{{flagicon|SYR}} [[1987 Mediterranean Games|١٩٨٧]] |- |{{flagicon|GRE}} [[1991 Mediterranean Games|١٩٩١]] |- |{{flagicon|FRA}} [[1993 Mediterranean Games|١٩٩٣]] |- style="background:LemonChiffon;" |{{flagicon|ITA}} [[1997 Mediterranean Games|١٩٩٧]] |'''Fourth place''' |'''چوارەم''' ||'''٤'''||'''١'''||'''١'''||'''٢'''||'''٢'''||'''٤''' |- |{{flagicon|TUN}} [[2001 Mediterranean Games|٢٠٠١]] |colspan=8|Did not qualify |- style="background:gold;" |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|ESP}} [[2005 Mediterranean Games|٢٠٠٥]] |'''پاڵەوانیەتییەکان''' |'''یەکەم''' ||'''٤'''||'''٣'''||'''١'''||'''٠'''||'''٩'''||'''١''' |- style="background:gold;" |{{flagicon|ITA}} [[2009 Mediterranean Games|٢٠٠٩]] |'''پاڵەوانیەتییەکان''' |'''یەکەم''' ||'''٤'''||'''٣'''||'''١'''||'''٠'''||'''٩'''||'''٤''' |- |{{flagicon|TUR}} [[2013 Mediterranean Games|٢٠١٣]] |colspan=8|Did not enter |- |style="border: 3px solid red"|{{flagicon|ESP}} [[2018 Mediterranean Games|٢٠١٨]] |colspan=8|Qualified |- <!-- Do not enter information for any future tournament that is more than 1 year away. --> !سەرجەم||2 Titles||٧/١٩||٢٥||١٤||٨||٣||٧٢||٢٧ |} Source:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesm/medgames.html |سەردێڕ=Mediterranean Cup and Mediterranean Games – Overview |بڵاوکەرەوە=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation}}</ref> == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:Selección española - Amberes 1920.jpg|پێکھاتەی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا لەساڵی [[١٩٢٠]] پەڕگە:Spain Euro 08 celebration 3.jpg|یاریکەرانی ئیسپانیا ئاھەنگی خۆشی دەگێڕن بە بۆنەی بەدەستھێنانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨ پەڕگە:World Cup celebration - 2.jpg||یاریکەرانی ئیسپانیا شانبەشانی ھاندەر لە [[مەدرید]] ئاھەنگی خۆشی دەگێڕن بەبۆنەی بەدەستھێانی جامی جیھانی ئەفریقیای باشوور لەساڵی [[٢٠١٠]] پەڕگە:Iker Casillas Euro 2012 final trophy.jpg|کاپتنی ھەڵبژاردەی ئیسپانیا [[ئیکەر کاسیاس]] لەکاتی بەرزکردنەوەی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢]] پەڕگە:Spain national football team Euro 2012 trophy 03.jpg|وێنەی مێژوویی پاڵەوانانی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢]] </gallery> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای ئینگلیزی * ویکیپیدیای عەرەبی == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Spain national association football team|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا}} *{{Official website|http://www.sefutbol.com/}} بە [[RFEF]] *[http://www.uefa.com/memberassociations/association=esp/index.html ئیسپانیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101117163405/http://www.uefa.com/memberassociations/association=esp/index.html |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ }} لە [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] *[https://www.fifa.com/associations/association=esp/index.html ئیسپانیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180620124801/https://www.fifa.com/associations/association=esp/index.html |date=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨ }} لە [[فیفا]] *[http://www.bdfutbol.com/en/c/rankingsSEL.html Individual rankings] at BDFutbol *[http://eu-football.info/_matches.php?id=185 ڕاپۆرتەکان بۆ ھەموو گەمە فەرمییەکان] [[پۆل:ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]] [[پۆل:ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێ]] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئیسپانیا}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٩ لە ئیسپانیا]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٢٠ لە ئیسپانیا]] 2w2xulkhn733ed1z26siazl051hw9im 0 19839 1673534 1510829 2026-09-23T13:34:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1673534 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Franck Ribéry 2013.JPG|thumb]] '''فڕانک بیلال ڕیبێری''' یاریکەری تۆپی پێی فەڕەنسی لە ٧ی نیسانی ساڵی [[١٩٨٣]] لە [[فەڕەنسا]] لەدایک بووە ، لەئێستادا یاری بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] و یانەی [[بایەرن میونخ]] دەکات ، ناوبراو دوای ڕاگەیاندنی مووسلمان بوونی خۆی نازناوی بیلالی خستە پاڵ ناوەکەی زۆربەی کات بە بیلال ڕیبێری بانگ دەکرێ و لەدوای مووسڵمان بوونی خۆشی کارەکانی [[حەج]] ی بەجێ گەیاندووە ، ڕیبێری بەرلەوەی یاری بۆ بایەرن میوخ بکات یاری بۆ یانەکانی بۆلگۆنی و ئەلێس و بریستیوس و مێتز ی فەڕەنسی و گەلاتەسەرای تورکی و ماڕسێلیای فەڕەنسی ئینجا پەیوەندی کرد بە یانە باڤاریەکەی ئەڵمانیا واتە بایەرن میونخ لەوێش لە وەرزی ٢٠١٢ - ٢٠١٣ کۆمەڵی دەستکەوتی ناوازەی بەدەستی هێنا هەر ئەوەش بووە هۆکاری ئەوەی لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا بەباشترین یاریکەری ئەو وەرزەی ئەوڕووپا دابنرێت. == دەستکەوتەکان == '''گەلاتەسەرای تورکی''' * جامی تورکی لەساڵی [[٢٠٠٥]] '''ماڕسێلیای فەڕەنسی''' * جامی یوفای ئینتەرتۆتۆ لەساڵی [[٢٠٠٥]] '''بایەرن میونخی ئاڵمانی''' * خولی ئاڵمانی ناسراو بە بۆندیسلیگا ٢ جار * دی ئێف بی پۆکال دوو جار * دی ئێف بی لیگا پۆکال یەک جار * دوو جار پلەی دووەم لە خوولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپا * خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوڕووپای ٢٠١٢-٢٠١٣ '''[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]]''' * پلەی دووەمی جامی جیھانی فیفا لەساڵی [[٢٠٠٦]] ==بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Franck Ribéry|فرانک ڕیبێری}}{{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ژیاننامە|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٠]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا]] [[پۆل:موسڵمانانی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی فەڕەنسی]] [[پۆل:دوور لە وڵاتانی فەڕەنسی لە تورکیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی فەڕەنسی]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠١٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] nsigidvcvbtcpyjr675obvajr40k60a 0 20358 1673555 1562214 2026-09-23T13:37:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673555 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}}{{نوێکردنەوە}}{{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە =یانەی تۆپی پێی ئایاکس | وێنە = | ناونیشانی وێنە = لۆگۆی یانەی ئایاکس | ناوی تەواو =یانەی ئایاکس ئەمستردام بۆ تۆپی پێ{{ھن}}Amsterdamsche Football Club Ajax NV | نازناو =''de Amsterdammers''(ئەمستردامییەکان){{ھن}}''Godenzonen'' (کوڕانی خوداوەندەکان){{ھن}}'' de Joden'' (جوولەکەکان) | ناوی کورتکراوە = | دامەزراندن = ١٨ی ئازاری ١٩٠٠ (١٢٤ساڵ لەمەوپێش) | وڵات ={{flagicon| NED}} ھۆلەندا |یاریگا=[[یاریگای یۆھان کرویف ئەرینا|یۆهان کرۆیف ئەرێنا]]، [[ئەمستەردام|ئەمستردام]]| زەوی = |پانتایی=٥٥٬٨٨٥ هاندەر | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = خاوەنی یانە | خاوەن یانە = [[دامەزراوەی ئایاکس]] | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە =سەرۆک | سەرۆک ={{flagicon| NED}}فرانک ئێیکان | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر =ڕاهێنەر | بەڕێوەبەر ={{flagicon| ITA}} [[فرانسیسکۆ فاریۆلی]] | خول = [[خولی نایابی ھۆڵەندا]] | وەرز = ٢٠٢٣/٢٠٢٤ | ڕیزبەند = پێنجەم | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | گۆڵکەر ={{flagicon| NED}}[[یۆھان کرۆیف]] {{هن}} (٢٩٣ گۆڵ) | زۆرترین ئامادەبوون = <!-- ئەو یاریزانەی زۆرترین یاریی کردووە -->{{flagicon |NED}} [[سیاک سڤارت]]{{هن}} (٦٠٣ یاری) | کۆمەڵەی ھاندەران = | میدالیاکان = [[خولی نایابی ھۆڵەندا]] (٣٥){{ھن}} [[جامی ھۆڵەندا]](٢٠){{ھن}}[[جامی سووپەری ھۆڵەندا]] (٨){{ھن}}[[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] (٤){{ھن}}[[جامی براوەکانی جامی ئەورووپا|جامی براوەکانی جامی ئەوروپا]](١){{ھن}}[[خولی ئەورووپا]](١){{ھن}}[[جامی سووپەری ئەورووپا]] (٣){{ھن}}[[جامی ئینتەرکۆنتیننتال]] (٢) | ڕاھێنەر = |ماڵپەڕی فەرمی =https://www.ajax.nl/ | pattern_la1 = _ajax2324H | pattern_b1 = _ajax2324H | pattern_ra1 = _ajax2324H | pattern_sh1 = _vif23h | pattern_so1 = _3_stripes_red | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _ajax2425a | pattern_b2 = _ajax2425a | pattern_ra2 = _ajax2425a | pattern_sh2 = _ajax2425a | pattern_so2 = | leftarm2 = 4C5F87 | body2 = 4C5F87 | rightarm2 = 4C5F87 | shorts2 = 4C5F87 | socks2 = 4C5F87 | pattern_la3 = _ajax2324t | pattern_b3 =_ajax2324t | pattern_ra3 = _ajax2324t | pattern_sh3 = _ajax2324t | pattern_so3 = _ajax2324tl | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''ئایاکس ئامستردام''' یان '''ئەیاکس''' (بە [[زمانی هۆڵەندی|هۆڵەندی]]: Amsterdamsche Football Club Ajax) یانەیەکی تۆپی پێی هۆڵەندییە بارەگای دەکەوێتە [[ئەمستەردام|ئامستردام]]،و لە [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندا]] یاری دەکات، پلەی یەکەم لەسەر ئاستی تۆپی پێی هۆڵەندا. لەڕووی مێژووییەوە، ئایاکس (کە لەسەر ناوی پاڵەوانی ئەفسانەیی یۆنانی ناونرا) سەرکەوتووترین یانەیە لە هۆڵەندا، ٣٦ [[خولی نایابی ھۆڵەندا|ئێردیڤیزی]] و ٢٠ [[جامی ھۆڵەندا|جامی هۆڵەندی]] بەدەست هێناوە. بە شێوەیەکی بەردەوام لە خولی هۆڵەندی یاری کردووە، لە دەستپێکی خوول لە ساڵی ١٩٥٦، لە تەنیشت یانەکانی [[فاینۆرد]] و [[یانەی ئایندھۆڤن|ئایندهۆڤن]] ،یەکێکە لە سێ یانە گەورەکان لەو وڵاتدا کە دەستی بەسەر پێشبڕکێکە گرتبوو. یانەکە لە ١٨ی ئازار ١٩٠٠ لەلایەن [[فلۆرێس ستیمپل]] و [[کارل ڕێسەر]] و [[ھان دادی]] و برایەکەی جۆن دامەزراوە. ئایاکس ٦٥ پاڵەوانێتی ناوخۆیی بردووەتەوە، و ٣٦ جار نازناوی [[خولی نایابی ھۆڵەندا]] بردەوە، [[جامی ھۆڵەندا]] ٢٠ جار و [[جامی سووپەری ھۆڵەندا]] ٩ جار ئایاکس ئەمستردام یەکێکە لە سەرکەوتووترین یانەکانی [[ئەورووپا]]، لەگەڵ ١٠ پاڵەوانێتی ئەورووپا ٤ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]، دوو نازناوی [[جامی سووپەری ئەورووپا]]، ٢ نازناوی [[جامی ئینتەرکۆنتیننتال]]، ١ نازناوی [[جامی براوەکانی جامی ئەورووپا]] و ١ نازناوی [[خولی ئەورووپا]] ئەمەش وای لێ کرد کە لە ڕیزبەندی حەوتەمی باشترین یانەی سەدە لەسەر بنەمای [[یەکێتی نێودەوڵەتیی مێژوو و ئامارەکانی تۆپی پێ]] بێت. ھەروەھا ئایاکس یەکێکە لەچوار یانەی تەنیشت [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] و [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] و [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی|چێڵسی]] کە توانیویانە ھەموو پاڵەوانێتییەکانی ئەورووپا بەدەستبێنن. یانەکە یەکێکە لەو پێنج یانەیەی [[ئەی سی میلان]] و [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]] و [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] و [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول]] کە مافی پاراستنی جامی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپایان]] ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Ajax-Dutch-football-club |سەردێڕ=Ajax {{!}} History & Notable Players |بەرھەم=Encyclopedia Britannica |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210428210847/https://www.britannica.com/topic/Ajax-Dutch-football-club |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.ajax.nl/club/history/ |سەردێڕ=Explore the rich history of Ajax – Ajax.nl |بەرھەم=english.ajax.nl |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210506024807/https://english.ajax.nl/club/history/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> هەروەها ئایاکس بەناوبانگە بە ئەکادیمیایەکەی، کە چەندین یاریزانی بەتوانای پێگەیاندووە، کە دیارترینیان [[یۆھان کرۆیف]]، [[مارکۆ ڤان باستن]]، [[فرانک ڕیکارد]]، [[کلارێنس سیدۆرف]]، [[دێنیس بێرگکامپ]]، [[زڵاتان ئیبراھیمۆڤیچ]] و دووانە [[فرانک دی بۆر]] و [[ڕۆناڵد دی بۆر]] هەروەها پایتەختەکان بەناوبانگن بە دروستکەری [[یاری بە کۆمەڵ]] لە ساڵانی حەفتاکان لەگەڵ ڕاھێنەر [[ڕینوس میچلز]] و باڵی خێرا [[یۆھان کرۆیف]]. ئەم ڕێگایە خۆشە یارمەتی ئایاکسی دا بۆ بردنەوەی سێ پاڵەوانەتی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] یەک لەدوای یەک. چاودێرانی ئەکادیمیای ئایاکس لە چالاکترین چاودێرانی تەکنیکی ئەورووپان، ئایاکس ئەمستردام بنکەیەکی گەورەی ھەوادارانی ھەیە لە [[ھۆڵەندا]] و ھەموو جیهان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.footballhistory.org/club/ajax.html |سەردێڕ=AFC Ajax – history of the football club |بەرھەم=www.footballhistory.org |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210421050816/https://www.footballhistory.org/club/ajax.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> == مێژووی یانە == === دەستپێکەکان === یانەی ئایاکس لە ١٨ی ئازاری ١٩٠٠ دامەزراوە لە ساڵی ١٩١١ یانەکە گەیشتە لووتکەی پێشبڕکێی تۆپی پێی ھۆڵەندا بە بەدەستھێنانی یەکەم سەرکەوتنی گرنگ لە [[جامی ھۆڵەندا]]. وەرزی دواتر ئایاکس بووە براوەی پاڵەوانێتی تۆپی پێی ھۆڵەندا و لە وەرزی ١٩١٨–١٩١٩دا بەرگری لە نازناوەکەیان کرد بۆ ئەوەی ببێتە تاکە یانەی ھۆڵەندی کە دەستکەوتێکی لەو جۆرە بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rsssf.com/miscellaneous/unbeaten.html |سەردێڕ=Unbeaten |بەرهەم=www.rsssf.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726155724/http://www.rsssf.com/miscellaneous/unbeaten.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوو، یانەی ئایاکس خۆی بە تیمێکی ناوخۆیی بەھێز سەلماند و لە ساڵانی ١٩٢١ و ١٩٢٧ و ١٩٢٨ خولی ھۆڵەندی لە بەشی ڕۆژئاوا بەدەست هێنا، بەڵام نەیتوانی نازناوی لە سەرتاسەری ھۆڵەندا بەدەست بھێنێت، بەڵام ئەمە لە ساڵانی سییەکانی سەدەی ڕابردوو دا گۆڕا، کاتێک یانەکە لە ساڵانی ١٩٣١، ١٩٣٢، ١٩٣٤، ١٩٣٧ و ١٩٣٩دا پێنج پاڵەوانێتی نەتەوەیی بەدەست هێنا و بەو شێوەیەیە بووە بە سەرکەوتووترین یانەی ھۆڵەندا، لەو ماوەیەدا ئایاکس بۆ دووەم جار لە وەرزی ١٩٤٢–١٩٤٣ [[جامی ھۆڵەندا]]ی بردەوە و لە وەرزی ١٩٤٦–١٩٤٧ ھەشتەم نازناوی خولی هۆڵەندی بەدەستھێنا، کە کۆتا وەرزیش بوو بۆ ڕاھێنەری ئینگلیزی [[جاک ڕینۆڵدز]] بوو کە یانەکەی گەیاندە ھەموو ئەو پاڵەوانێتییانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lasting legacy of Ajax's Bury hero |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-12464632 |ڕۆژنامە=BBC News |ڕێکەوت=١٥ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|زمان=en-GB |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190411104145/https://www.bbc.com/news/uk-england-manchester-12464632 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20140718091841/http://www.worldsoccer.com/blogs/334848 Ajax: the early years and the birth of Total Football | World Soccer<!-- عنوان مولد بالبوت -->]</ref> === پەنجاکانی سەدەی ڕابردوو:وەشانی نوێی خولی ھۆڵەندی === ساڵی ١٩٥٦ دوای پێشەکی [[خولی نایابی ھۆڵەندا]]، ئایاکس وەک یەکێک لەو یانانەی کە بۆ یەکەم جار لە پاڵەوانێتی نوێدا، بەشدار بوو یاری کرد و نازناوی یەکەمی بەدەست ھێنا، کە بۆ یەکەم جار لە وەشانی نوێی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ساڵی دواییدا بەشداری کرد، بەڵام لە یاری کە لە دژی یانەی[[ڤاساس]]ی ھەنگاری کە خاوەن نازناو بوو ئەنجام دا و بە ئەنجامی ٢–٦ کۆی یاری ھاتن و چوون دۆڕا لە قۆناغی چارەکی کۆتایی. لە ساڵی ١٩٦٠ ئایاکس جارێکی تر نازناوی [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندی]] بەدەستھێنا و ساڵی دواتر سێیەمین نازناوی جامی ھۆڵەندا بەدەستھێنا.<ref>[https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent/?siteKey=V9f6VUvlHxq9wKIN&callbackUrl=https%3a%2f%2fwww.ad.nl%2fprivacy-gate%2faccept-tcf2%3fredirectUri%3d%252fad%252fnl%252f1441%252fAjax%252farticle%252fdetail%252f3642832%252f2014%252f04%252f27%252fAjax-weer-kampioen-zonder-topscorer.dhtml Ajax weer kampioen zonder topscorer | Nederlands voetbal | AD.nl<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303221414/http://www.ad.nl/ad/nl/1441/Ajax/article/detail/3642832/2014/04/27/Ajax-weer-kampioen-zonder-topscorer.dhtml|date=2016-03-03}}</ref> [[پەڕگە:Cruijff afscheidswedstrijd bij Ajax.jpg|وێنۆک|[[یۆھان کرۆیف]]، لە ساڵی ١٩٥٩ تا ١٩٧٣ یاری بۆ ئایاکس ئەنجام داوە و لە ساڵی ١٩٨١ تا ١٩٨٣ (٣) جامی ئەورووپای بەدەست هێنا، ژمارە ١٤ی ئەو تاکە دەستەی ژمارە ئایاکسە کە تا ئێستا قەدەغە کرابێت کرۆیف گەڕایەوە بۆ بەڕێوەبردنی یانەکە لە ساڵی ١٩٨٥ بۆ ١٩٨٨]] === شەستەکان و حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو: یاری بە کۆمەڵ لەگەڵ میچلز و کرۆیف === لە ساڵی ١٩٦٥ [[ڕێنوس میچلز]] دەستی بە ڕاھێنەرایەتی کردنی یانەکە کرد، پێشتر لە نێوان ساڵانی ١٩٤٦ و ١٩٥٨ یاری بۆ یانەکە ئەنجام دابوو و بە بەکارھێنانی تاکتیکی یاری بە کۆمەڵی جیھانی ناسراوە، چەمکێک کە لەگەڵ ئایاکس و ھەروەھا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا]]ی ئەو کاتە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cruyff will coach Catalonia team |ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8338289.stm |ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەرەدان=2020-08-01 |زمان=en-GB |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191002183320/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8338289.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ناونیشان=http://www.rnw.nl/english/article/ajax%E2%80%99s-youth-policy-still-its-prime-asset |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714171634/http://www.rnw.nl/english/article/ajax%E2%80%99s-youth-policy-still-its-prime-asset |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا یۆھان کرۆیف یەک ساڵ پێش ئەوەی میچلز تیمەکەی بەڕێوەببات، ڕووی کردە یانەکە و کرۆیف لەلایەن زۆر کەسەوە بە باشترین یاریزانی ھۆڵەندی دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.liveabout.com/all-time-greatest-soccer-players-3557621 |سەردێڕ=Who Are the 10 Best Soccer Players of All Time? |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190805010831/https://www.liveabout.com/all-time-greatest-soccer-players-3557621 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> ئەم ماوەیە گەورەترین سەرکەوتنەکانی یانەکەی بە خۆیەوە بینی، بە بەدەستهێنانی حەوت پاڵەوانێتی [[خولی نایابی ھۆڵەندا]] و چوار [[جامی ھۆڵەندا]] و سێ [[جامی ئەورووپا]]. ئایاکس لە وەرزەکانی ١٩٦٦ و ١٩٦٧ و ١٩٦٨ [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندی]] بەدەست هێنا و لە ساڵی ١٩٦٩ گەیشتە یاری کۆتایی جامی ئەورووپا کە بەرامبەر [[ئەی سی میلان]] دوڕا لەماوەی وەرزی ١٩٦٦–١٩٦٧ یاریزانانی یانەکە ١٢٢ گۆڵیان لە [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندی]] تۆمارکرد و جامی ھۆڵەندایان بەدەست هێنا، یەکەم وەرز بوو کە یانەکە ھەردوو پاڵەوانێتییەکە بباتەوە. لە وەرزی ١٩٦٩–١٩٧٠دا ئایاکس جارێکی تر خول و ھەروەھا جامی ھۆڵەندای بەدەست هێنا و لەو ٣٤ یارییەی کە ئەنجامیان دا، بە ١٠٠ گۆڵ ٢٧ یاریان بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://voetbalcentra.nl/index_files/Eredivisierecords.htm |سەردێڕ=Eredivisierecords |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150220041208/http://voetbalcentra.nl/index_files/Eredivisierecords.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> === ھەزارەی نوێ === ==== ٢٠١٦–١٧ ==== پیتەر بوش بۆ ڕاهێنەرایەتی یانەکە دەستنیشان کرا و گەیشتە کۆتایی [[خولی ئەورووپا]] ٢٠١٧، دەستکەوتێک لە ماوەی ٢١ ساڵدا یانەکە نەگەیشتووەتە ھیچ یاری کۆتاییێکی پاڵەوانێتییە ئەورووپیەکان، یانەکە لەیاریی کۆتایی بەرامبەر یانەی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد|مانچستەر یونایتد]] دۆڕاند و ئایاکس بەژمارەیەکی زۆر لەیاریزانانی گەنج و تەمەنێکی مامناوەند کە تێکڕای تەمەنی یاریزانان ٢٢ ساڵ و ٢٨٢ ڕۆژ بوو. بۆ جاری سێیەم لەسەر یەک، ئایاکس پلەی دووەمی بەدەست هێنا لە [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندی]]، ئەم جارە لە بەرژەوەندی یانەی [[فاینۆرد]] لە دەستی دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/ajax-amsterdam/story/3133254/ajax-side-vs-manchester-united-youngest-ever-in-a-major-european-final |سەردێڕ=Ajax name youngest side in European final |ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٧|بەرهەم=ESPN.com |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190601162636/http://www.espn.com/soccer/ajax-amsterdam/story/3133254/ajax-side-vs-manchester-united-youngest-ever-in-a-major-european-final |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> ==== ٢٠١٧–١٨ ==== ئایاکس زۆر بە بەرچاو توانی بەشداری [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای]] ٢٠١٨–١٩ بکات و گەیشتە پێش کۆتایی کۆتایی لە وەرزی ٢٠١٧–١٨ی [[خولی نایابی ھۆڵەندا]] پلەی دووەمی بەدەست ھێنا، ئایاکس گەیشتە قۆناغی ١٦ دوای سەرکەوتنە بەھێزەکانی لە قۆناغی کۆمەڵەکان و لە یەک کۆمەڵەدا لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونخی]] ئەڵمانی و [[بەنفیکا]]ی پورتوگالی و [[ئەیک ئەسینای]] یۆنانی دانرا. توانی پلەی دووەم لە کۆمەڵەکەدا بەدەست بھێنێت دوای ئەوە یانەکە دەگاتە قۆناغی یەکلاکەرەوەکان، یانەکە خۆی لەبەردەم ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] دا دۆزییەوە، کە سێ نازناوی یەک لە دوای یەکی بەدەست هێناوە، ئایاکس لە یاری یەکەمدا بە ئەنجامی ٢-١ دۆڕا، بەڵام لە یاری چووندا لە [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ]] بە چوار گۆڵ بەرامبەر یەک بردنەوەی دژی ڕیاڵ مەدرید بەدەست هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/sport/football/بطولات-أوروبية/2019/3/6/ريال-مدريد-أياكس-كرة-القدم-دوري-أبطال |سەردێڕ=الانهيار.. أياكس ينهي موسم ريال مدريد برباعية مذلة |بەرهەم=www.aljazeera.net |زمان=ar |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200727202228/https://www.aljazeera.net/sport/football/%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%A9/2019/3/6/%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%AF-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D9%84 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> دوای ئەوەی گەیشتە قۆناغی چارەکی کۆتایی، ئایاکس ڕووبەڕووی [[یۆڤانتۆس]]ی ئیتاڵی بوویەوە و لە یاری یەکەم لە [[یاریگای یۆھان کرویف ئەرینا]] یاریی ئەنجامدا، یارییەکە بە گۆلێک بۆ ھەردوولا کۆتایی ھات، ئایاکس لە [[یاریگای یۆڤانتۆس]] بە ئەنجامی ٢–١ یارییەکەی بردەوە، ماتیاس دی لیخت گۆڵی دووەمی بۆ بەرژەوەندی ئایاکسی تۆمارکرد، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی بۆ یەکەم جار یانەی ئایاکس لە ساڵی ١٩٩٧ەوە بگاتە یاریی پێش کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://kora.com/news/212473-حارس-أياكس-من-يهزم-ريال-مدريد-ويوفنتوس-لا-يمكن-أن-يخشى-أحدا/ |سەردێڕ=حارس أياكس: من يهزم ريال مدريد ويوفنتوس لا يمكن أن يخشى أحدا - كورة |بەرهەم=kora.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200727202325/https://kora.com/news/212473-%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%B3-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D9%85%D9%86-%D9%8A%D9%87%D8%B2%D9%85-%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D9%85%D8%AF%D8%B1%D9%8A%D8%AF-%D9%88%D9%8A%D9%88%D9%81%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B3-%D9%84%D8%A7-%D9%8A%D9%85%D9%83%D9%86-%D8%A3%D9%86-%D9%8A%D8%AE%D8%B4%D9%89-%D8%A3%D8%AD%D8%AF%D8%A7/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://www.youm7.com/story/2019/4/16/يوفنتوس-يودع-دوري-أبطال-أوروبا-بخسارة-قاسية-ضد-أياكس-فيديو/4209653 |سەردێڕ=يوفنتوس يودع دوري أبطال أوروبا بخسارة قاسية ضد أياكس.. فيديو |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠١٩|بەرهەم=اليوم السابع |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190417155348/https://www.youm7.com/story/2019/4/16/%D9%8A%D9%88%D9%81%D9%86%D8%AA%D9%88%D8%B3-%D9%8A%D9%88%D8%AF%D8%B9-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D8%A7-%D8%A8%D8%AE%D8%B3%D8%A7%D8%B1%D8%A9-%D9%82%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D8%A9-%D8%B6%D8%AF-%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88/4209653 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> لە قۆناغی پێش کۆتاییدا ئایاکس ڕووبەڕووی [[تۆتنھام|تۆتنهامی]] ئینگلیزی بوویەوە و لە یەکەم یاریدا بە ئەنجامی ١–٠ شکستی بە یانە ئینگلیزییەکە ھێنا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://www.france24.com/ar/20190501-مباراة-نصف-نهائي-دوري-أبطال-أوروبا-كرة-القدم-أجاكس-أمستردام-توتنهام |سەردێڕ=أجاكس أمستردام يضع قدما في نهائي دوري أبطال أوروبا بعد تغلبه على مضيفه توتنهام |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٩|بەرهەم=فرانس 24 / France 24 |زمان=ar |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210526153829/https://www.france24.com/ar/20190501-%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%A9-%D9%86%D8%B5%D9%81-%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%A6%D9%8A-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D8%A7-%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85-%D8%A3%D8%AC%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D8%A3%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D9%88%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7%D9%85 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref><ref name="مولد تلقائيا1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://www.beinsports.com/ar/دوري-أبطال-أوروبا/فيديو/مورا-يصنع-تأهلا-دراماتيك/1186150 |سەردێڕ=مورا یصنع تأھلا دراماتیکیا لتوتنھام - شاھد اھداف وملخص مباراة ایاکس وتوتنھام |بەرھەم=beIN SPORTS |زمان=ar |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210705231900/https://www.beinsports.com/ar/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A3%D8%A8%D8%B7%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D8%A7/%D9%81%D9%8A%D8%AF%D9%8A%D9%88/%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%A7-%D9%8A%D8%B5%D9%86%D8%B9-%D8%AA%D8%A3%D9%87%D9%84%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%83/1186150 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> لە یاری دووەمدا ئایاکس لە نیوەی یەکەمدا دوو گۆڵی تۆمار کرد و کۆی گۆڵەکان بووە ٣–٠، بەڵام [[تۆتنھام]] لە نیوەی دووەمدا گەڕایەوە بە تۆمارکردنی سێ گۆڵ ڕیمۆنتادای بەسەر ئایاکسدا تۆمارکرد، لەوانە گۆڵێک لە خولەکی شەشەم لە کاتی زیادەکراودا تۆمارکرد، بەمەش تۆتنھام بەھۆی یاسای گۆڵی دەرەوەی یاریگا گەیشتە یاری کۆتایی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]].<ref name="مولد تلقائيا1" /><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١ |سەردێڕ=توتنهام يلحق ليفربول في نهائي دوري أبطال أوروبا |ناونیشان=https://www.bbc.com/arabic/sports-48209957 |ڕۆژنامە=BBC News عربي |زمان=ar |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190827040656/http://www.bbc.com/arabic/sports-48209957 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> ===ڕێزبەندی یوفا=== {{هەروەها ببینە|UEFA coefficient}} {{updated|18 March 2021}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html#/yr/2020 |سەردێڕ=UEFA coefficients |ئیش=[[UEFA]].com |بڵاوکەرەوە=[[UEFA]] |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئازاری ٢٠١٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190318140434/https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html#/yr/2020 |url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- |١٦ |{{flagicon|ITA}} |[[یانەی تۆپی پێی ڕۆما]] |٨٤،٠٠٠ |- |'''١٧''' ||{{flagicon|NED}} |'''ئایاکس''' |'''٨١،٥٠٠''' |- |١٨ |{{flagicon|UKR}} |[[یانەی تۆپی پێی شاختار دۆنێتسک|شاختار دۆنێتسک]] |٧٩،٠٠٠ |} ==ئەکادیمیا== یانەی ئایاکس بە ئەکادیمیاکەی بەناوبانگە کە چەندین یاریزانی بەهرەداری هۆڵەندی لە ماوەی چەندین ساڵدا بەرهەم هێناوە وەک - [[یۆھان کرۆیف|یۆهان کرۆیف]] ، [[ئێدوین ڤان دێر سار]] ، [[گێرالد ڤاننبێرگ]] ، [[فرانک ریکارد]]، [[دێنیس بێرگکامپ]]، [[ڕافایل ڤان دێر ڤارت]]، [[پاتریک کلایڤێرت]]، [[مارکۆ ڤان باستن]]، [[ویسلی شنايدەر]] ، [[مارتن ستێکلێنبورگ]] ، [[نایگڵ دی یۆنگ]] ، [[فرێنکی دی یۆنگ]] و [[ماتیاس دی لیخت]]،لە ناو ڕیزەکاندا هاتوون و تەنیا هەندێ لەو بەهرەداران کە بۆ ئایاکس یاریان ئەنجامداوە هەروەها ئایاکس بە شێوەیەکی بەردەوام تیمەکانی گەنجانی نەتەوەیی هۆڵەندی بە بەهرەی ناوخۆیی دابین دەکات. بەهۆی ڕێککەوتنە هاوبەشەکان لەگەڵ یانەکانی دەرەوە، ئەکادیمیای گەنجان هەروەها یاریزانی بیانی وەک هەرزەکاری ئیمزاکردووە پێش ئەوەی یەکەم یاریی تیمی ئەنجام بدات، وەک سێ بەرگریکاری بەلجیکی [[یان ڤێرتۆنخن]] ، [[تۆبی ئالدەرڤایرلد]] و [[تۆماس ڤێرمایلن]]، هەموو ئەوانە یاریزانی جیهانی تەواون، هەروەها [[ڤۆرنۆن ئانیتا]] و [[خاڤیر مارتینا]] کە نوێنەرایەتی کوراساو دەکەن. هەروەها ئایاکس بەرنامەی گەڕانی بە دوای بەهرەکان بۆ ئەفریقای باشوور لەگەڵ [[ئایاکس کیپ تاون]] فراوان کردووە.ئایاکس کیپ تاون بە یارمەتی ڕۆب مۆر دانرا. هەروەها ئایاکس یانەیەکی سەتەلایتی لە ئەمەریکا بە ناوی ئایاکس ئەمریکاوە هەبووە، تا ئەو کاتەی ئیفلاسی بوو. چەند یاریزانێکی گەنج هەن لە ئایاکس کیپ تاون کە بۆ ناو تیمی ئێردیڤیسی ئامادەکراون، وەک نێودەوڵەتیەکانی ئەفریقای باشوور [[ستیڤن پاینار]] ، [[سۆلانی سرێرۆ]] و نێودەوڵەتی کامیرۆننی ئ[[ایۆنگ ئینۆ]]. ساڵی ١٩٩٥ کە ئایاکس خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای بردەوە، هەڵبژاردەی هۆڵەندا نزیکەی بە تەواوی لە یاریزانانی ئایاکس پێک دەهات، لەگەڵ [[ئێدوین ڤان دێر سار]] لە گۆڵپارێزی؛ یاریزانەکانی وەک مایکڵ ڕایزیگەر، فرانک دی بۆر و دانی بڵایند لە بەرگریدا ڕۆناڵد دی بۆر، ئێدگار دەیڤد و کلارنس سیدۆرف لە ناوەڕاستەوە پاتریک کلایڤێرت و [[مارک ئۆڤەرمارس]] لە هێرشدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.uefa.com/trainingground/grassroots/features/video/videoid=1562470.html |سەردێڕ=Inside the Ajax academy on |بڵاوکەرەوە=Uefa.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠١١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20110830044757/http://www.uefa.com/trainingground/grassroots/features/video/videoid=1562470.html |url-status=dead}}</ref> ٢٠١١، ئایاکس یەکەمین ئەکادیمیای لاوانی خۆی لە دەرەوەی هۆڵەندا کردەوە کاتێک یانەکە لەگەڵ جۆرج کازیانیس و هەموو ڕاوێژکاری ئەستێرەکان لە یۆنان هاوبەشی کرد بۆ کردنەوەی ئەکادیمیای گەنجانی ئایاکس هێلاس. ئۆفیسەکان لە شاری [[نیا سمیرێن]] ی [[ئەتیکا]] جێگیرن و بنکەی سەرەکی ڕاهێنانیان دەکەوێتە دوورگەی [[کۆرفۆ]] و لە کۆی ١٥ ئەکادیمیای گەنجانی تۆپی پێ لە سەرانسەری یۆنان و قوبرس میوانداری دەکەن. ئێدی ڤان شایک وەک ڕاهێنەر و ڕاوێژکار سەرۆکایەتی ڕێکخراوەکە دەکات و فەلسەفەی تۆپی پێی ئایاکس لە کامپی ڕاهێنانی جۆراوجۆری تۆپی پێی یۆنان ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ajaxhellas.gr/youth_academy/en/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=1&Itemid=2 |سەردێڕ=The Academy |بڵاوکەرەوە=AjaxHellas.gr |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714152746/http://www.ajaxhellas.gr/youth_academy/en/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=1&Itemid=2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714152746/http://www.ajaxhellas.gr/youth_academy/en/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=1&Itemid=2 |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.care24.gr/diatrofologos-ajax-hellas/ |سەردێڕ=Η νέα Κλινική Διαιτολόγος – Διατροφολόγος του Ajax Hellas |بڵاوکەرەوە=Care24.gr |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130320092837/http://www.care24.gr/diatrofologos-ajax-hellas/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئازاری ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130320092837/http://www.care24.gr/diatrofologos-ajax-hellas/ |date=٢٠ی ئازاری ٢٠١٣ }}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦دا ئاياکس ئاکادیمیای ACA A (ئەکادیمیای ڕاهێنەریی ئایاکس) بە مەبەستی هاوبەشیکردنی زانیاری دەستپێکرد و چەندین کەمپی جۆراوجۆر و کلینیکی بۆ هەردوو یاریزان و ڕاهێنەر دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ajax.nl/streams/actueel/dit-plan-is-uniek-in-nederland.htm |سەردێڕ=Dit plan is uniek in Nederland |بڵاوکەرەوە=Ajax.nl|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> == یانەکانی تر == === یۆنگ ئایاکس === یۆنگ ئایاکس (بە ھۆڵەندی: jong ajax)، (پێشتر بە ئایاکس ٢ ناسراو بوو) دووەم تیمی یانەکەن یانەکە بەزۆری لە یاریزانانی تۆپی پێی پیشەیی پێک دێت کە گەیشتوونەتە ئاستی سەرەوەی گەنجان و ساڵی یەکەمی خۆیان لە گرێبەستەکەیان لەگەڵ یانەکەدا بەسەر دەبەن، یان ئەو یاریزانانەی کە ناتوانن یاری بۆ تیپی یەکەم بکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://myprivacy.dpgmedia.nl/consent?siteKey=PUBX2BuuZfEPJ6vF&callbackUrl=https%3a%2f%2fwww.volkskrant.nl%2fprivacy-wall%2faccept%3fredirectUri%3d%252fgs-b352aea8 |سەردێڕ=De Boer laat 'herstelde' Sulejmani bij Jong Ajax |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|بەرهەم=de Volkskrant |زمان=nl-NL |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200726213517/https://myprivacy.dpgmedia.net/?siteKey=PUBX2BuuZfEPJ6vF&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.volkskrant.nl%2Fprivacy-wall%2Faccept%3FredirectUri%3D%2Fgs-b352aea8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٢ەوە یۆنگ ئایاکس لە Beloften Eredivisie پێشبڕکێ دەکات، کە پێشبڕکێی تیمی یەدەگی یەکەمی ھۆڵەندایە، لە ناوەڕاستی ڕووبەڕووبوونەوەی لەگەڵ یانەکانی وەک {{قت|[[ئایندھۆڤن|ئاییندھۆڤن]]}}، [[گرونینگن]] و [[زێد ئەلکمار]]، لە ٢٥ خولدا، لە سەرەتای خولەکەوە لە ساڵی ١٩٩٢ەوە تا دوایین خولی لە ساڵی ٢٠١٦دا یۆنگ ئایاکس زۆرترین پاڵەوانییەتی بردووەتەوە کە دەکاتە ٨ پالەوانێتی، ھەروەھا سێ جار جامی ھۆڵەندای بردەوە بۆ تیمەکانی یەدەگ بە نازناو لە خولی Beltofen Erdivisie تیپەکە دەتوانێت لەگەڵ یەکەم تیپەکان لە [[جامی ھۆڵەندا]] بەشداری بکات، سێ جار گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی باشترین ئەنجامیان لەوەرزی ٢٠٠١–٠٢ بوو دوای دۆڕاندن بە [[ئۆترخت]] لە قۆناغی پێش کۆتایی و ئەگەر ئەو دۆڕانە نەبوایە، ئەبوایە یۆنگ ئایاکس یاری بەرامبەر تیپی یەکەمی ئایاکس بکات لە کۆتایی جامی ھۆڵەندا. === تیپی ژنان === یانەی تۆپی پێی ژنانی ئایاکس لە ١٨ی ئایاری ٢٠١٢ دامەزراوە.<ref>[https://web.archive.org/web/20120523025617/http://www.ajax.nl/Nieuws/Nieuwsarchief/Nieuws-artikel/Ajax-start-vrouwenteam.htm Ajax – Ajax start vrouwenteam<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200805091837/https://web.archive.org/web/20120523025617/http://www.ajax.nl/Nieuws/Nieuwsarchief/Nieuws-artikel/Ajax-start-vrouwenteam.htm |date=5 ئابی 2020}}</ref> یانەکە لە خولی تۆپی پێی ژنانی ھۆڵەندی یاری دەکات و پێشتر لە پاڵەوانییەتی BeNe یاریی کردووە، کە باشترین خولی تۆپی پێی ژنان بوو لە بەلجیکا و ھۆڵەندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.euronext.com/it/node/7899 |سەردێڕ=AFC Ajax celebrates winning KNVB Women’s Cup {{!}} euronext.com |بەرهەم=www.euronext.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210629021756/https://www.euronext.com/it/node/7899 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> یانەکە بۆ یەکەم جار لە وەرزی ٢٠١٦–١٧ پاڵەوانێتی خولی ناوخۆیی بردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://int.soccerway.com/national/netherlands/vrouwen-eredivisie/20162017/regular-season/r36558/ |سەردێڕ=Summary – Eredivisie Women – Netherlands – Results, fixtures, tables and news – Soccerway |بەرهەم=int.soccerway.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201017032016/https://int.soccerway.com/national/netherlands/vrouwen-eredivisie/20162017/regular-season/r36558/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> لەماوەی ساڵانی ڕابردوودا یانەکە توانیویەتی کۆمەڵێک یاریزانی نایاب وەک دافنی کۆستر، ئەنۆک ھۆگندیجک و پترا ھۆجۆینگ بگوازێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nl.women.soccerway.com/teams/netherlands/afc-ajax/ |سەردێڕ=Nederland – Ajax – Resultaten, programma's, selectie, foto's, videos en nieuws – Women Soccerway |بەرهەم=nl.women.soccerway.com |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514165436/https://nl.women.soccerway.com/teams/netherlands/afc-ajax/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://english.ajax.nl/streams/ajax-now/koster-first-player-on-womens-team-1.htm |سەردێڕ=Koster first player on women’s team |بەرهەم=Ajax English |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200801152339/https://english.ajax.nl/streams/ajax-now/koster-first-player-on-womens-team-1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٩ یانەکە بوو بە پێشبڕکێ لەنێوان یانەکانی ھۆڵەندی لە بەخشینی گرێبەستی دامەزراندنی تایبەت بە تیمی ژنان کە ھەندێک ماف و ئیمتیازی لە تیمەکانی پیاوان وەک کەمترین کرێ و پشوو و بیمەی تەندروستی بە ژنان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١ |ناونیشان=https://www.ukinarabic.co.uk/أياكس-أمستردام-هو-أول-نادي-يمنح-النساء/ |سەردێڕ=أياكس أمستردام أول نادي يمنح النساء نفس امتيازات الرجال في كرة القدم! |ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بەرهەم=بالعربي |زمان=ar |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200727202341/https://www.ukinarabic.co.uk/%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D8%A3%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%87%D9%88-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D9%8A-%D9%8A%D9%85%D9%86%D8%AD-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B3%D8%A7%D8%A1/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ڕاھێنەری تیمەکە لە ساڵی ٢٠١٩ەوە دانی شینکل بەرگریکاری پێشووە و بۆ یانەی تەلستار و سپارتا {{قت|ڕۆتەردام}} و یانەکانی تر یاری کردووە پێشی پینۆ نیھۆم (٢٠١٧–٢٠١٩) و ئێد ئینگلکس (٢٠١٢–٢٠١٧) بوو، کە ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ھۆڵەندا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/206383/ |سەردێڕ=Ajax-dames halen succescoach Engelkes |بەرهەم=FCUpdate.nl |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210629162526/https://www.fcupdate.nl/voetbalnieuws/206383/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> ==یانە پەیوەندیدارەکان == یانەکانی خوارەوە لە ئێستادا لە پەیوەندین لەگەڵ ئایاکس: {{col-begin}} {{col-3}} *{{flagicon| NED}} [[یانەی ئالمیرە سیتی]] (2005- تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ajax.nl/web/show/id=154417/contentid=41719 |سەردێڕ=Ajax gaat technische samenwerking aan met FC Omniworld |زمان=nl |ئیش=Ajax.nl |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120313144531/http://www.ajax.nl/web/show/id%3D154417/contentid%3D41719 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> *{{flagicon| SPA}} [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] (2007- تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.soccernews.nl/news/29882/Ajax_en_Barcelona_gaan_samenwerken | سەردێڕ=Ajax en Barcelona gaan samenwerken | زمان=nl |ئیش=Soccernews.nl |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.voetbalcentraal.nl/nieuws/13792/ajax-en-fc-barcelona-gaan-samenwerken | سەردێڕ=Ajax en FC Barcelona gaan samenwerken | زمان=nl |ئیش=Voetbalcentraal.nl |ڕێکەوتی سەردان= ١ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> *{{flagicon| BRA}} [[کروزیرۆ]] (2007- تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.soccernews.nl/news/38466/Komst_Jonathas_en_Anderson_startpunt_van_samenwerking_met_Cruzeiro___ | سەردێڕ=Komst Jonathas en Anderson startpunt van samenwerking met Cruzeiro | زمان=nl |ئیش=Soccernews.nl |ڕێکەوتی سەردان= ٣٠ی نیسانی ٢٠١٣}}</ref> *{{flagicon| People's Republic of China }} [[بێیژینگ گووان]] (2007- تا ئێستا))<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=65019 | سەردێڕ=Ajax proud of unique collaboration |ئیش=Ajax.nl | ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی نیسانی ٢٠١٣| ڕەوشی ناونیشان=مردوو | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140714081153/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=65019 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤| df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140714081153/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=65019 |date=١٤ی تەممووزی ٢٠١٤ }}</ref> *{{flagicon| BRA}} [[پالمێراس]] (2010- تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.goal.com/nl/news/759/ajax/2010/01/10/1736527/palmeiras-zoveel-mogelijk-uitwisselen-met-ajax | سەردێڕ=Palmeiras: "Zoveel mogelijk uitwisselen met Ajax" | زمان=nl |ئیش=Goal.com | ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠١٣| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210901180523/https://www.goal.com/nl/news/759/ajax/2010/01/10/1736527/palmeiras-zoveel-mogelijk-uitwisselen-met-ajax | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> *{{flagicon| Slovakia }} [[ئەی ئێس ترانچین]] (2012- تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://ajax1.nl/archief/as-trencin-gaat-definitief-samenwerken-met-ajax/#more-38308 | سەردێڕ=AS Trenčín gaat definitief samenwerken met Ajax | زمان=nl | ئیش=Ajax1.nl | ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130618025833/http://ajax1.nl/archief/as-trencin-gaat-definitief-samenwerken-met-ajax/#more-38308 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> *{{flagicon| People's Republic of China}} [[یانەی تۆپی پێی گوانگژوو سیتی]] (2017-تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.si.com/soccer/2017/11/27/ajax-announce-5-year-partnership-chinese-super-league-club-guangzhou-rf | سەردێڕ=Ajax Announce 5-Year Partnership With Chinese Super League Club Guangzhou R&F |ئیش=Sports Illustrated|ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> *{{flagicon| Japan}} [[ساگان تۆسو]] (2018- تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.ajaxshowtime.com/article/hoofdnieuws/110145/ajax-gaat-samenwerken-met-sagan-tosu | سەردێڕ=Ajax gaat samenwerken met Sagan Tosu |ئیش=Ajax Showtime | ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٨ | ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180423033826/http://www.ajaxshowtime.com/article/hoofdnieuws/110145/ajax-gaat-samenwerken-met-sagan-tosu | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> *{{flagicon| UAE}} [[یانای تۆپی پێی شارقە]] (2020-تا ئێستا)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان= https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/ajax-gaat-samenwerken-met-club-uit-de-emiraten~af4df99d/| سەردێڕ=Ajax gaat samenwerken met club uit de Emiraten|ئیش=AD.nl|ڕێکەوتی سەردان= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=nl}}</ref> *{{flagicon| AUS}} [[یانەی تۆپی پێی سیدنی]] (2018-تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.sydneyfc.com/news/sydney-fc-sign-historic-partnership-ajax | سەردێڕ=Sydney FC sign historic partnership with Ajax | زمان=en |ئیش=sydneyfc.com}}</ref> *{{flagicon| NED}} [[سپارتا ڕۆتەردام]] (2019-تا ئێستا) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/ajax-investeert-in-jeugdopleiding-sparta~ac0e7d99/ | سەردێڕ=Ajax investeert in jeugdopleiding Sparta |ئیش=AD.nl|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> {{col-end}} == کێبڕکێ == === لەگەڵ یانەی فاینۆرد === یانەی [[فاینۆرد]] دادەنرێت لە ڕکابەری یانەی ئایاکس و ھەموو ساڵێک بە ناوی دی کلاسیکەر (بە ھۆڵەندی :de klasikier) ڕووبەڕووی یەک دەبنەوە. لە ساڵانی حەفتاکان دا جگە لە ئایاکس و فاینۆرد، یانەکانی تری ھۆڵەندی لە ئاستی نێودەوڵەتی یان کیشوەریدا خولیان نەبردەوە، بۆیە یاری ساڵانەی نێوان ئایاکس و فاینۆرد بەھێزترین تیپی ھۆڵەندای دیاری کرد، ناکۆکی نێوان ھەردوو یانەکە لە دەرەوەی یاری تۆپی پێ درێژ دەبێتەوە، لەگەڵ ئەوەی ئایاکس بە نەریتی گوزارشت لە پۆشاک و توێژە ڕۆشنبیرەکانی ئەمستردام دەکات، لەکاتێکدا فاینۆرد کە لەلایەن کرێکارانی بەندەری {{قت|ڕۆتەردام}} دامەزراوە، چینێکی کرێکارە.<ref name="ajax">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١ |سەردێڕ=أياكس وفينورد.. تاريخ كلاسيكر الكرة الهولندية |بڵاوکەرەوە=goal.com |ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ |ناونیشان=https://www.goal.com/ar/أخبار/أياكس-وفينورد-تاريخ-كلاسيكر-الكرة-الهولندية/1cset7v86j9hp1u18hxrrzf86b |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180923021437/http://www.goal.com/ar/%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D9%88%D9%81%D9%8A%D9%86%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D9%83%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%8A%D9%83%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%AF%D9%8A%D8%A9/1cset7v86j9hp1u18hxrrzf86b |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> یەکەم دیداری (دی کلاسیکەر) لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٢١ بەڕێوەچوو و بە ئەنجامی ٣–٢ لە بەرژەوەندی ئایاکس کۆتاییھات، بەڵام بەھۆی ناڕەزایەتی یانەی فاینۆرد لە بارەی گۆڵی سێیەمی ئایاکس ئەنجامەکە کرا بە ٢–٢. لە ساڵانی سییەکان و چلەکانی سەدەی ڕابردوو دا ناکۆکی نێوانیان لەسەر ئەوە بوو کە کێ خاوەنی یاریگای گەورەترە لە ساڵی ١٩٤٧ تا ١٩٥٦ ھەردوو تیمەکە لە ھیچ یارییەکی فەرمیدا ڕووبەرووی یەک نەبوونەوە. لە وەرزی ٦١–١٩٦٠ فێینۆرد ٩–٥ بردەوە و سێ ساڵ دواتر گەڕایەوە بۆ بردنەوەی 9-4.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Feyenoord in relation to Ajax |بڵاوکەرەوە=afc-ajax.info |ناونیشان=https://www.afc-ajax.info/en/club/Feyenoord#tab=matches |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190128030402/https://www.afc-ajax.info/en/club/Feyenoord |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵانی ھەشتاکاندا گرژی لەنێوان ھاندەرانی ھەردوو تیپەکە زیاتر بوو دوای ئەوەی [[ڤیم یانسن]] ١٥ وەرز لەگەڵ فینۆرد یاری کرد، بەرەو ئایاکس ڕۆشت، یەکێک لە کەسایەتییە ھەرە گرنگەکانی ئایاکس، [[یۆھان کرۆیف]]، دواتر بۆ کۆتایی ھێنانی بە یاریکردن لەگەڵ [[فاینۆرد]] و لە وەرزی ١٩٨٣دا ئایاکس بە سەرکەوتنی ٨–٣ بە توندی وەڵامی دایەوە، کە گەورەترین بردنەوەیە لە مێژووی پێکدادانەکەدا. پێکدادانەکانی نێوان ھەردوو تیمەکە شاھیدی ئاژاوە و توندوتیژی نێوان ھەوادارانی بەندکراویان بوو بەتایبەتی لەو ماوەیەدا و لە وەرزی ٩٨–١٩٩٧دا ئەو دوو یانەیە بەبێ ئامادەبوونی ھاندەران ڕووبەڕوویان بوونەوە، دوای ڕووداوێک کە ھەوادارێکی ئایاکس بە چەقۆ ھێرشی کرایە سەر و کوژرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Holland's most hate-filled fight club: Ajax vs Feyenoord |بڵاوکەرەوە=fourfourtwo.com |ڕێکەوت=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٧ |ناونیشان=https://www.fourfourtwo.com/features/hollands-most-hate-filled-fight-club-ajax-vs-feyenoord |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140526063044/https://www.fourfourtwo.com/features/hollands-most-hate-filled-fight-club-ajax-vs-feyenoord |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> لە ساڵانی دواییدا ڕووداوی تری توندوتیژی ھاتە ئاراوە و لە مانگی شوباتی ٢٠٠٩ فیدراسیۆنی تۆپی پێی ھۆڵەندی ڕێگری لە ھەوادارانی ھەر دوو یانە کرد سەردانی یاریگاکانی ڕکابەرەکە بکەن.<ref name="ajax" /> ھەردوو تیمەکە لە کۆتایی ساڵی ٢٠١٧دا لە ١٩٠ کۆبوونەوە و تێیدا ئاژاکس ٨٤ یاری بردەوە لەکاتێکدا فاینۆرد ٥٨ یاری بردەوە.<ref name="ajax" /> ===لەگەڵ یانەی ئایندهۆڤن === هەروەها [[یانەی ئایندھۆڤن|یانەی ئایندهۆڤن]] ڕکابەری ئایاکسە، بەڵام لە ڕووی گرژی و ڕکابەرییەوە، ئەم یارییانە وەک یاری لەگەڵ فاینۆرد بارناکرێن. ململانێکە ماوەیەکە لەگەڵ ئایندهۆڤن بوونی هەیە و لەهۆکاری جۆراوجۆرەوە سەرچاوە دەگرێت، وەک لێکدانەوە جیاوازەکان کە ئایا سەرکەوتنی ئێستای نەتەوەیی و نێودەوڵەتی هەردوو یانەکە هاوئاهەنگی دەکات و دژایەتی گریمانەی نێوان [[ڕاندستاد]] و پارێزگاکە. یارییەکانی نێوان ئەم دوو تیپە بە گشتی بە "دی تۆپپەر" ("تۆپپەر") ناودەبرێت، و دوو قۆڵی پڕ لە خەڵات لە تۆپی هۆڵەندی دەگرێتەوە و لە بنەڕەتدا پێکدادانی دوو قوتابخانەی فکری ڕکابەرە لە تۆپی پێ هۆڵەندی. لە مێژوودا، ئایندهۆڤن پێشبڕکێ دەکات لەگەڵ شێوازی ئیشکەر، باشتر وایە 4-3-1-2 یان 4–2-3-1، بە شێوەیەکی ئاسایی دوور لە ڕێبازی 4-3-3 ی دڵخوازی لە ئەمستردام. لە کاتێکدا ڕینوس میچڵس و یۆهان کرۆیف یارمەتیان دا بۆ نوێکردنەوەی تۆتال فوتبۆڵ لە ساڵانی شەستەکان و حەفتاکان، فەلسەفەیەکی جیاواز لە ئایندهۆڤن لەلایەن کیس ریجڤەرس و گووس هیدینک لە کۆتاییەکانی ١٩٧٠ و ٨٠کاندا بەرزکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fourfourtwo.com/features/ajax-psv-philosophical-rivalry-dominates-dutch-mindset#2rZB5iOBKmfBu5ym.99 |سەردێڕ=Ajax-PSV: a philosophical rivalry that dominates the Dutch mindset |بڵاوکەرەوە=Fourfourtwo.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> ئەمەش بە نۆرەی خۆی یەکێک لە ڕکابەرییە فەلسەفییەکانی زیاتر لە تۆپی پێ دروست کردووە، کە مەیدانی جەنگی ئایدیۆلۆژییە، کە وردە وردە وەک هاوتاکانی ئایاکس و فاینۆرد لە ناودا گەرم و چڕ دەبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vi.nl/nieuws/alles-over-de-topper-in-de-eredivisie-tussen-ajax-en-psv.htm |سەردێڕ=Alles over de topper in de Eredivisie tussen Ajax en PSV |بڵاوکەرەوە=Voetbal International|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> ===کێبڕکێ لەگەڵ یانەکانی تر=== جگە لە فاینۆرد و ئایندهۆڤن ، ئایاکس چەندین ڕکابەری دیکەیان هەیە، هەرچەندە لە زۆربەی حاڵەتەکاندا هەستکردن بە زۆری لەلایەن دژبەرەکان هەستی پێ دەکرێت و زیاتر ئاراستەی ئاژاکس دەکات، کە یەکێکیان [[ئۆتریخت]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.voetbalcentraal.nl/nieuws/56261/rivaliteit-tussen-fans-ajax-en-fc-utrecht-opvallend |سەردێڕ=Rivaliteit tussen fans Ajax en FC Utrecht opvallend |بڵاوکەرەوە=Voetbalzone.nl|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> هەرچەندە ڕکابەرییەکە زیاتر لە لایەنی ئۆترخت هەستی پێ دەکرێت و پاشان لەگەڵ ئایاکس، زۆر جار هاوتای نێوان هەردوولا زۆر توندە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bnr.nl/nieuws/sport/988786-1209/zo-n-rivaliteit-moeilijk-te-begrijpen |سەردێڕ=Zulke rivaliteit moeilijk te begrijpen |بڵاوکەرەوە=BNR.nl |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130718103425/http://www.bnr.nl/nieuws/sport/988786-1209/zo-n-rivaliteit-moeilijk-te-begrijpen |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هەردوو تیمەکە لایەنگری دەمارگیریان هەیە، و پێکدادانەکان لە یاریەکە زۆر جار یاسان لە جیاکەرەوە. هەمان شت بۆ ئادۆ دێن هاگ دەچێت، لەگەڵ هەردوو گروپی لایەنگری زۆر جار لە ململانێدان، کاتێک ئادۆ-هۆلیگانس ئاگری لە لایەنگرانی ماڵی ئاژاکس بەردا و خولیاکانی ئاژاکس دوای ئەوە چوونە ناو ماڵی لایەنگرانی ئادۆ گرژییەکانی نێوان هەردوو یانەکە بەرزبووەوەلە ساڵی ٢٠٠٦دا لایەنگرانی هەردوو یانەکە بە هۆی هەڵگیرسانی توندوتیژی و پێکدادانی زۆرەوە بۆ ماوەی پێنج ساڵ لە یارییەکانی دووردا قەدەغە کران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2686/Binnenland/article/detail/820449/2006/04/25/Poging-brandstichting-supportershome-Ajax.dhtml |سەردێڕ=Poging brandstichting supportershome Ajax |بڵاوکەرەوە=Volkskrant|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> تیمەکان زیاتر کە لەگەڵ ئایاکس ڕکابەری دەکەن بریتین لە [[تڤێنتێ]] ، [[ڤیتس ئارنهم]] ، [[گرونینگن]] و [[ئەی زێد ئەلکمار]] ، هەرچەندە ئەو دوویە زۆرجار لەلایەن لایەنگرانی ئاژاکس بە "برای بچووکی یانەکە" دادەنرێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.voetbalzone.nl/doc.asp?uid=193936 |سەردێڕ=Ajax is de buurman, rivaliteit is groot, het betekent iets voor de mensen |بڵاوکەرەوە=Voetbalzone.nl|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> لەگەڵ [[ئەی زێد ئەلکمار]] کە لە نزیکی ئەلکمار و لەبەر ئەوە لە هەمان پارێزگای ئایاکسدا دانیشتووە، یارییەکانی نێوان هەردوولا بە گشتی بە "دێ نۆرد-هۆلاندس دێربی" ناسراون و زۆر جار یاریکەری زۆر ڕکابەری و توند و بارکراوەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.goal.com/nl/match/46410/afc-ajax-vs-az/report |سەردێڕ=Noord-Hollandse derby makkelijke prooi Ajax |بڵاوکەرەوە=Goal.com |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180701084715/http://www.goal.com/nl/match/46410/afc-ajax-vs-az/report |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێشبڕکێکانی ئەمستردامی ناوخۆیی دەگرێتەوە لەنێوان ئایاکس و یانەکانی وەک بلاو ویت، دی دەبلیو ئێس و دی ڤۆلیجکەرس (کە دواتر تێکەڵ بوون بۆ بوون بە ئێف سی ئەمستردام لە 1972).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.volkskrant.nl/vk/nl/2844/Archief/archief/article/detail/424276/1996/03/30/Blauw-Wit-de-club-van-het-Stadion-kwam-zag-en-verdween.dhtml |سەردێڕ=Blauw Wit, de club van het Stadion, kwam, zag en verdween |بڵاوکەرەوە=Volkskrant|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> هەرچۆنێک بێت گرژی نێوان لایەنە ناوخۆییەکان کەم بوویەوە وەک دابەشکردنی یانەکان لەڕێگەی یاریکردن لەخولە جیاوازەکاندا بەدرێژای کات زیاتر بوو ساڵانی پێشبڕکێ نەکردنی لە هەمان خولەکدا یاری کەمتری لێکەوتەوە، تا ئەو کاتەی گرژییەکان لە کۆتایدا لە نێوان یانەکانی ئەمستردام جێگیر بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.vi.nl/webshop/product/sporen-van-ajax.htm |سەردێڕ=Sporen van Ajax |بڵاوکەرەوە=Voetbal International |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029193752/http://www.vi.nl/webshop/product/sporen-van-ajax.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوایین دێربی ئەمستردام کە لە یارییەکی خولی فەرمیدا ئەنجام درا، ئەوە بوو کە ئاژاکس لە ١٩ی ئازاری ١٩٧٨دا ٥-١ شکستی یانەی ئێف سی ئامستردام هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.wsc.co.uk/the-archive/923-Europe/6986-dutch-derby-days |سەردێڕ=Dutch derby days |بڵاوکەرەوە=When Saturday Comes|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> == یاریگای یانە == [[پەڕگە:Ouwe Houten Stadion (Ajax) in 1917-1918.jpg|وێنۆک|یەکەم یاریگای ئایاکس]] یەکەم یاریگای ئایاکس لە ساڵی ١٩١١ لە دارەوە دروست کراوە و ناوی Het Houten Stadion(یاریگای داری) بوو یانەکە دواتر لە یاریگای [[ئۆڵمپیک]] یاری کرد، کە بۆ میوانداریکردنی [[ئۆڵمپیکی ھاوینەی ١٩٢٨]] بە میوانداری پایتەختی ھۆڵەندی دروست کراوە لە ساڵی ١٩٤٣ یانەکە گواسترایەوە بۆ [[ستێد دیمێر]] لە ڕۆژھەڵاتی ئەمستردام، کە لەلایەن ئەندازیار و ئەندامی یانەکە دان ڕۆدنبێرگ دیزاین کرابوو ھەروەھا یاریگای داریشی دیزاین کردووە یاریگای نوێ توانای ٢٩٥٠٠ ھاندەری ھەیە یانەکە تا ساڵی ١٩٩٦ بەردەوام بوو لە بەکارھێنانی یاریگاکە، بەڵام لە یارییە گرنگەکاندا یانەکە لە یاریگای ئۆڵمپیک یاری دەکرد، کە دەتوانێت دوو جار ژمارەی ھاندەران تێدا بێت. [[پەڕگە:Amsterdam - Arena met Cruijf.jpg|وێنۆک|یاریگای یۆھان کرۆیف ئەرێنا]] لە ساڵی ١٩٩٦ یانەکە گواسترایەوە بۆ یاریگایەک لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ئەمستردام، کە لە ساڵی ٢٠١٨ بە [[یاریگای یۆھان کریف ئەرێنا]] ناوبرا لە ڕێگەی [[شارەوانی]] ئەمستردامەوە دروست کراوە بە تێچووی ١٣٤ ملیۆن دۆلار، یاریگاکە توانای ٥٥٬٥٠ج ھاندەری ھەیە و لە وەرزی ٢٠٠٦–٠٧ دا تێکڕای ژمارەی بینەران ٤٨٬٦١٠ کەس بووە بەڵام لە وەرزی داھاتوو بۆ ٤٩٬١٢٨ کەس زیادی کردووە یاریگاکە سەقفێکی کراوەی ھەیە ھەرچۆنێک بێت لەسەر پێوەرێکی ناوخۆیی یاریگاکە بەھۆی گژوگیاوە ناوبانگی خراپی بەدەست ھێنا بەھۆی خراپی گیای یاریگا بەھۆی نەبوونی [[تیشکی خۆر]]ەوە لەکاتی داخستنی سەقفی یاریگاکە کاریگەری ھەبوو، بەڵام لەوەرزی ٢٠٠٨–٠٩ بەرێوەبەرایەتی یانەکە سیستەمێکی گەرمی پیشەسازی بۆ چارەسەرکردنی، یاریگای [[ستێد دی مێر]] کە ئەیاکس دەیان ساڵ لەسەری یاریی ئەنجامداوە، ڕووخێنرا و زەوییەکە بە ئەنجومەنی شاری ئەمستردام فرۆشرا بۆ ئەوەی گەڕەکێکی نیشتەجێبوونی لێ دروست بکرێت. == کاروباری دارایی و کارگێڕی == === بۆرسە === ئایاکس تاکە یانەی ھۆڵەندییە کە خراوەتە سەر پێشنیارێکی گشتی سەرەتایی. ئەمە دوای ئەوە بوو کە لە ١٧ی ئایاری ١٩٩٨ لە ئاڵوگۆڕی ئەلکترۆنی پۆلی یۆرۆنێکست (NV) تۆمار کرا. یانەکە توانی داھاتی ٥٤ ملیۆن یۆرۆ بەدەست بھێنێت لە یەکەم ساڵدا دوای پێشکەشکردنەکە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://vorige.nrc.nl/sport/ajax/article1882997.ece |سەردێڕ=God van de handel liet Ajax in de steek |ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140202125824/http://vorige.nrc.nl/sport/ajax/article1882997.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> بەڵام زۆری نەبرد، لەگەڵ دابەزینی نرخی پشک بۆ ٣٬٥ یۆرۆ بۆ ھەر پشکێک ڕەخنەی زۆر ھەبوو کە ئەو پۆلە لیستکراوەی یانەکە بۆ یانەیەکی تۆپی پێ گونجاو نەبوو، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٨دا نرخی بەشەکە بەرزبووەوە بۆ ٥٬٩٠ یۆرۆ.<ref>[https://finance.yahoo.com/echarts?s= AJAX.AS#chart2:symbol-ajax.as;range=my;indicator= volume;charttype-line;crosshair-on;ohlcvalues= 0;logscale=on;source=undefined AFC Ajax chart] {{Webarchive |url=https://web.archive.org/web /20160305204434/http://finance.yahoo.com /echarts?s=AJAX.AS#chart2:symbol-ajax.as;range= my;indicator volume;charttype-line;crosshair= on;ohlcvalues=0;logscale-on;source=undefined date=5 March 2016|}}, Yahoo.com</ref> لیژنەیەکی وردبینی لە ھەمان ساڵدا کۆکرایەوە بۆ ئەو ئەنجامەی کە ئایپۆ سودی بۆ یانەکە نەبوو و پێویستە ڕێکارە پێویستەکان بۆ دەرچوون لە ئاڵوگۆڕی پشکەکان بە کڕینی پشکی گشتی بگیرێتە بەر. لەگەڵ ئەوەشدا، یانەکە تا ئێستا لە ئاڵوگۆڕی پشکدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.depers.nl/sport/218320/Ajax-beslist-snel-over-beursnotering.html |سەردێڕ=Ajax beslist nog dit jaar over beursnotering |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٨|بەرهەم=depers.nl |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110823131227/http://www.depers.nl/sport/218320/Ajax-beslist-snel-over-beursnotering.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئابی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://finance.yahoo.com/chart/AJAX.AS |سەردێڕ=AFC Ajax NV (AJAX.AS) |ڕێکەوتی سەردان=أكتوبر 2020 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180924191149/https://finance.yahoo.com/chart/AJAX.AS/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨|وصلة مكسورة=yes}}</ref> === سپۆنسەرەکانی یانەکە === [[پەڕگە:Basis Elftal Ajax 14Sep2011.jpg|وێنۆک|یاریزانانی ئایاکس لە ساڵی ٢٠١١ لەکاتی یارییەکەیاندا بەرامبەر ئۆلیمپیک لیۆن جلی دروستکراوی "ئادیداسیان" لەبەرکرد لەگەڵ لۆگۆی سپۆنسەری فەرمی"ئەیگۆن"]] زیگۆ لە ساڵی ٢٠١٥ەوە سپۆنسەری فەرمی یانەکە بووە و [[ئەدیداس]] لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە بووەتە بەرھەمھێنەری جلوبەرگی تیمەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://english.ajax.nl/streams/ajax-now/ziggo-new-main-sponsor-ajax-1.htm |سەردێڕ=Ziggo new main sponsor Ajax |بەرهەم=Ajax English |زمان=en-US |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730032505/https://english.ajax.nl/streams/ajax-now/ziggo-new-main-sponsor-ajax-1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.sportspromedia.com/news/ajax-ziggo-shirt-sponsorship-deal-2022 |سەردێڕ=Ajax extend Ziggo shirt sponsorship deal – SportsPro Media |بەرهەم=www.sportspromedia.com |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190626073241/http://www.sportspromedia.com/news/ajax-ziggo-shirt-sponsorship-deal-2022 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> کۆمپانیای ئەلکترۆنی ژاپۆنی [[TDK]] سپۆنسەری فەرمی تیشێرتی تیمەکە بوو لە ساڵی ١٩٨٢ تا ١٩٩١. لە ساڵی ١٩٩١ەوە بانکی ئەی بی ئێن ئامرۆ ی ھۆڵەندا تا ساڵی ٢٠٠٨ سپۆنسەری تیشێرتی تیمەکە بووە. لە سەرەتای مانگی نیسانی ٢٠٠٧دا یاریزانانی ئایاکس لە کاتی ڕووبەڕووبوونەوەیان لەگەڵ [[ھیراکلس ئەلمێلۆ]] تیشێرتێکی جیاوازیان لەبەر کرد، تیشێرتی نمایشکردنی (Florius)، بەرنامەیەکی بانکی کە لەلایەن ئەی بی ئێن ئامرۆوە دەستی پێکرد، کە بانکەکە دەیویست بەرنامەی نوێی خۆی پێشبخات بەڵام تەنھا لە یەک یاریدا. لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٩دا، ئایگۆن بۆ ماوەی حەوت ساڵ بووە سپۆنسەری فەرمی نوێ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=64367 |سەردێڕ=english.ajax.nl – AEGON new head sponsor AFC Ajax |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|بەرهەم=web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805093317/https://web.archive.org/web/20071019015912/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=64367 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جلوبەرگی یانەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٧٣ تا ١٩٧٧ لەلایەن [[لێ کۆک سپۆرتیڤ]] دروست کراون، و لەلایەن [[پوما]] لەنێوان ١٩٧٧–١٩٧٩،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.oldfootballshirts.com/en/teams/a/ajax/old-ajax-football-shirt-s28894.html |سەردێڕ=Ajax football shirt 1976–1978 |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٢|بەرهەم=oldfootballshirts.com |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730031813/https://www.oldfootballshirts.com/en/teams/a/ajax/old-ajax-football-shirt-s28894.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> و [[کۆر دوو پای]] لە ماوەی دوو ساڵی داھاتوودا و پاشان [[لێکۆک سپۆرتێڤ]] گەڕایەوە بۆ دروستکردنی جلوبەرگ لە نێوان ساڵانی ١٩٨٠ تا ١٩٨٤،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.oldfootballshirts.com/en/teams/a/ajax/old-ajax-football-shirt-s1313.html |سەردێڕ=Ajax football shirt 1979–1980 |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|بەرهەم=oldfootballshirts.com |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730031915/https://www.oldfootballshirts.com/en/teams/a/ajax/old-ajax-football-shirt-s1313.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> دوای ئەوە کاپا لە نێوان ساڵانی ١٩٨٥–١٩٨٩، و ئەمبرۆ لە نێوان ١٩٨٩–٢٠٠٠. لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە، ئەدیداس لیستی سازکەرانی تیشێرتەکانی ئایاکس بووە و بۆ ماوەی ٢٥ ساڵ مافی بەرھەمھێنانی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.elfvoetbal.nl/Overige/245374/adidas-contract-levert-ajax-70-miljoen-op |سەردێڕ=Adidas-contract levert Ajax 70 miljoen op |بەرهەم=Elfvoetbal.nl |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911041142/http://www.elfvoetbal.nl/Overige/245374/Adidas-contract-levert-Ajax-70-miljoen-op |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.footballshirtculture.com/Sponsorship/ajax-extends-adidas-kit-deal.html |سەردێڕ=Adidas Extends Ajax Kit Deal until 2025 |بەرهەم=footballshirtculture.com |زمان=en-gb |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180807014837/http://www.footballshirtculture.com/Sponsorship/ajax-extends-adidas-kit-deal.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ajax-usa.com/news/2002-2003/contract-with-kit-sponsor-adidas.html |سەردێڕ=Contract with kit sponsor Adidas extended until summer 2009 |ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|بەرهەم=web.archive.org |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200805093322/https://web.archive.org/web/20080614164608/http://www.ajax-usa.com/news/2002-2003/contract-with-kit-sponsor-adidas.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> لە کۆتایی وەرزی ٢٠١٣–١٤دا ئایاکس خەڵاتی باشترین کوالێتی بەدەستھێنا کە لەلایەن ئەدیداسەوە بە کراسە ڕەش و پەمەیییەکانیان پێشکەش کراوە، لەکاتێکدا ئاژاکس بۆ یەکەمجار ئەم خەڵاتەی بەدەست ھێنا پێش ئەو یانەی [[یۆڤانتۆس]] و [[ھەڵبژاردەی بەلجیکا]] و ئەوانی تر.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.voetbalshirtvanhetjaar.com/eerdere-winnaars/ |سەردێڕ=Eerdere winnaars – Voetbalshirt Van Het Jaar Verkiezing |بەرهەم=www.voetbalshirtvanhetjaar.com |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180911041138/http://www.voetbalshirtvanhetjaar.com/eerdere-winnaars/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤دا گرێبەستێکی چوار ساڵ و نیو بەھای ٨ ملیۆن یۆرۆ لە ساڵێکدا لەنێوان کارپێکەری کێبڵی ھۆڵەندی زیگۆ و ئایاکس وەک سپۆنسەری نوێی سەر جلوبەرگی یانەکە ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.ad.nl/nederlands-voetbal/ziggo-voor-8-miljoen-euro-hoofdsponsor-van-ajax~a87a39bc/ |سەردێڕ=Ziggo voor 8 miljoen euro hoofdsponsor van Ajax |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200730032002/https://myprivacy.dpgmedia.net/?siteKey=V9f6VUvlHxq9wKIN&callbackUrl=https%3a%2f%2fwww.ad.nl%2fprivacy-gate%2faccept%3fredirectUri%3d%252fnederlands-voetbal%252fziggo-voor-8-miljoen-euro-hoofdsponsor-van-ajax%257ea87a39bc%252f |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> ===دابینکەرانی جلوبەرگەکان و سپۆنسەرەکان=== {| class="wikitable collapsible collapsed" style="text-align: center" |- !ماوە !بەرهەمهێنەری جلوبەرگەکان !سپۆنسەرەکان |- |1973–1977 |[[لێ کۆک سپۆرتیڤ]] |rowspan=4|''none'' |- |1977–1979 |[[پوما]] |- |1979–1980 |Cor du Buy |- |1980–1982 |rowspan=2|[[لێ کۆک سپۆرتیڤ]] |- |1982–1984 |rowspan=3|[[TDK]] |- |1985–1989 |[[کاپا]] |- |1989–1991 |rowspan=2|[[ئەمبرۆ]] |- |1991–2000 |rowspan=2|[[ABN AMRO]] |- |2000–2008 |rowspan=3|[[ئەدیداس]] |- |2008–2014 ||[[Aegon N.V.|AEGON]] |- |2014–2022 |[[Ziggo]] |} === پێڕستی بەڕێوەبەرانی ئایاکس === {{Col-begin}} {{Col-3}} * {{flagicon| NED}} فلۆرێس ستیمپل (١٩٠٠–١٩٠٨) * {{flagicon| NED}} کریس ھۆلست (١٩٠٨–١٩١٠) * {{flagicon| NED}} ھان دید (١٩١٠–١٩١٢) * {{flagicon| NED}} کریس ھۆلست (١٩١٢–١٩١٣) * {{flagicon| NED}} فیلیم ئیگیمان (١٩١٣–١٩٢٥) * {{flagicon| NED}} فرانز شۆیفارت (١٩٢٥–١٩٣٢) {{Col-3}} * {{flagicon| NED}} ماریۆس کۆلھاس (١٩٣٢–١٩٥٦) * {{flagicon| NED}} ویم ڤۆلکرس (١٩٥٦–١٩٥٨) * {{flagicon| NED}} یان مێلچەرس (١٩٥٨–١٩٦٤) * {{flagicon| NED}} یاپ ڤان پراگ (١٩٦٤–١٩٧٨) * {{flagicon| NED}} تۆن ھارمسن (١٩٧٨–١٩٨٨) {{Col-3}} * {{flagicon| NED}} مایکڵ ڤان پراگ (١٩٨٩–٢٠٠٣) * {{flagicon| NED}} جۆن یاکی (٢٠٠٣–٢٠٠٨) * {{flagicon| NED}} ئۆری کۆرۆنێل (٢٠٠٨–٢٠١١) * {{flagicon| NED}} ھینی ھینریکس (٢٠١١–٢٠٢٠) * {{flagicon| NED}} فڕانک ئەیکین (٢٠٢٠-) {{Col-end}} === پێڕستی ڕاهێنەرانی ئایاکس === {{Col-begin}} {{col-3}} * {{flagicon| IRL}} [[جاک کیروان]] (١٩١٠-١٩١٥) * {{flagicon| ENG}} [[جاک رینۆلز]] (١٩١٥-١٩٢٥) * {{flagicon| ENG }} [[هاڕۆلد رۆز]] (١٩٢٥-١٩٢٦) * {{flagicon| ENG }} [[ستانلی کاسل]] (١٩٢٦-١٩٢٨) * {{flagicon| ENG }} [[جاک رێنۆلز]] (١٩٢٨-١٩٤٠) * {{flagicon| HUN}} [[ڤێلمۆس هێلپێرن]] (١٩٤٠-١٩٤١) * {{flagicon| NED}} [[ویم ڤۆلکەرس]] (١٩٤١-١٩٤٢) * {{flagicon| NED}}[[دۆلف ڤان کۆل]] (١٩٤٢-١٩٤٥) * {{flagicon| ENG }}[[جاک رینۆلز]] (١٩٤٥-١٩٤٧) * {{flagicon|ENG }}[[ڕۆبێرت سمیس]] (١٩٤٧-١٩٤٨) * {{flagicon| ENG }}[[وۆلتەر کرووک]] (١٩٤٨-١٩٥٠) * {{flagicon| SCO}}[[ڕۆبێرت تۆمسۆن]] (١٩٥٠-١٩٥٢) * {{flagicon| NED}}[[کارل کاوفمان]] (١٩٥٢-١٩٥٣) * {{flagicon| ENG }} [[وۆلتەر کرووک]] (١٩٥٣-١٩٥٤) * {{flagicon| Austria}} [[کارل هەمینبێرگەر]] (١٩٥٤-١٩٥٩) * {{flagicon| ENG }} [[ڤیک بێکینگهام]] (١٩٥٩-١٩٦١) * {{flagicon| ENG }}[[کیس سپۆرجۆن]] (١٩٦١-١٩٦٢) * {{flagicon| Austria }} [[جۆسیف گروبەر]] (١٩٦٢-١٩٦٣) * {{flagicon| ENG }}[[جاک راولی]] (١٩٦٣-١٩٦٤) * {{flagicon| ENG }}[[ڤیک بێکینگهام]] (١٩٦٤-١٩٦٥) * {{flagicon| NED}}[[رینوس میچلز]] (١٩٦٥-١٩٧١) {{Col-3}} * {{flagicon| ROM}} [[ستیفان کۆڤاکس]] (١٩٧١-١٩٧٣) * {{flagicon| NED}} [[جۆرج نۆبێل]] (١٩٧٣-١٩٧٤) * {{flagicon| NED}}[[بۆبی هارمس]] (١٩٧٤، کاتی) * {{flagicon| NED}}[[هانز کرای]] (١٩٧٤-١٩٧٥) * {{flagicon| NED}} [[یان ڤان دال]] (١٩٧٥، کاتی) * {{flagicon| NED}}[[رینوس میچلز]] (١٩٧٥-١٩٧٦) * {{flagicon| YUG}}[[تۆمسلاڤ ئیڤیچ]] (١٩٧٦-١٩٧٨) * {{flagicon| NED}}[[كۆر برۆم]] (١٩٧٨-١٩٧٩) * {{flagicon| NED}}[[لیۆ بینهاکەر]] (١٩٧٩-١٩٨١) * {{flagicon| NED}}[[ئاد دی مۆس]] (١٩٨١، کاتی) * {{flagicon| GER}}[[کورت لیندەر]] (١٩٨١-١٩٨٢) * {{flagicon| NED}}[[ئاد دی مۆس]] (١٩٨٢-١٩٨٥) * {{flagicon| Luxembourg }} {{flagicon| NED}} {{flagicon| NED}} [[ئانتۆنی کۆن]]، [[تۆنی برونز سلۆت]] و [[کۆر ڤان دێر هارت]] (١٩٨٥، کاتی) * {{flagicon| NED}}[[یۆھان کرۆیف|یۆهان کرۆیف]] (١٩٨٥-١٩٨٨) * {{flagicon| GER}}[[کورت لیندەر]] (١٩٨٨) * {{flagicon| Luxembourg }} {{flagicon| NED}} {{flagicon| NED}}[[ئانتۆنی کۆن]]، [[بۆبی هارمس]] و [[باری هولشۆف]](١٩٨٨-١٩٨٩، کاتی) * {{flagicon| NED}}[[لیۆ بینهاکەر]] (١٩٨٩-١٩٩١) {{col-3}} * {{flagicon| NED}}[[لویس ڤان خال]] (١٩٩١-١٩٩٧) * {{flagicon| DEN}}[[مۆرتن ئۆلسن]](١٩٩٧-١٩٩٩) * {{flagicon| NED}}[[یان وۆتەرس]](١٩٩٩-٢٠٠٠) * {{flagicon| NED}}[[هانز وێستەرهۆف]](٢٠٠٠، کاتی) * {{flagicon| NED}} [[کۆ ئەدریانس]](٢٠٠٠-٢٠٠١) * {{flagicon| NED}}[[ڕۆناڵد کۆمان]] (٢٠٠١-٢٠٠٥) * {{flagicon| NED}}[[روود کرۆل]](٢٠٠٥، کاتی) * {{flagicon| NED}}[[دانی بلیند]] (٢٠٠٥-٢٠٠٦) * {{flagicon| NED}}[[هینک تین کات]](٢٠٠٦-٢٠٠٧) * {{flagicon| NED}}[[ئاندری کۆستەر]](٢٠٠٧-٢٠٠٨، کاتی) * {{flagicon| NED}}[[مارکۆ ڤان باستن]](٢٠٠٨-٢٠٠٩) * {{flagicon| NED}}[[جۆن ڤانت شیپ]](٢٠٠٩، کاتی) * {{flagicon| NED}}[[مارتن یۆل]](٢٠٠٩-٢٠١٠) * {{flagicon| NED}}[[فرانک دی بۆر]](٢٠١٠-٢٠١٦) * {{flagicon| NED}}[[پیتەر بوش]](٢٠١٦-٢٠١٧) * {{flagicon| NED}}[[مارسێل کایزەر]](٢٠١٧) * {{flagicon| NED}}[[ئیریک تین هاگ]](٢٠١٨- تا ئێستا) {{col-end}} == نازناوەکان== ''سەرچاوەکان:'' <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.uefa.com/memberassociations/teams/50143--ajax/profile/history/index?referrer=%2fteamsandplayers%2fteams%2fclub%3d50143%2fprofile%2fhistory%2findex | سەردێڕ = Ajax | بەرهەم = UEFA | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180221114030/https://www.uefa.com/teamsandplayers/teams/club=50143/profile/history/index.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی شوباتی ٢٠١٨| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| وصلة مكسورة = yes}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://ar.soccerway.com/teams/netherlands/afc-ajax/1515/ | سەردێڕ = هولندا - نادي اياكس أمستردام لكرة القدم - نتائج، مواعيد المباريات، تشكيلات، إحصاءات، صور، فيديو، أخبار - Soccerway | بەرهەم = ar.soccerway.com | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200627153649/https://ar.soccerway.com/teams/netherlands/afc-ajax/1515/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.kooora.com/?team=42 | سەردێڕ = نادي: أياكس أمستردام | بەرهەم = كووورة | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20180419182320/http://www.kooora.com/?team=42 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٩ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://arabia.as.com/دوريات-أوروبية/الدوري-الهولندي/أياكس-أمستردام-يعانق-الكأس-التاسعة-للسوبر-الهولندي | بەرهەم = Asarabia | ڕێکەوت = ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٩| زمان = ar | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200714235612/https://arabia.as.com/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D8%AA-%D8%A3%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%AF%D9%8A/%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D8%A3%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%8A%D8%B9%D8%A7%D9%86%D9%82-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A3%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B3%D8%B9%D8%A9-%D9%84%D9%84%D8%B3%D9%88%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%84%D9%87%D9%88%D9%84%D9%86%D8%AF%D9%8A | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠ | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠| کۆتایی = آرابيا | یەکەم = آس | سەردێڕ = وەشانی ئەرشیڤکراو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.emaratalyoum.com/sports/arab-and-international/2019-07-29-1.1237374 | سەردێڕ = أياكس أمستردام «سوبر هولندا» | ڕێکەوت= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٩| بەرهەم = الإمارات اليوم | زمان = ar | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠| کۆتایی = أ.ف.ب | یەکەم = أمستردام- | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190729123324/https://www.emaratalyoum.com/sports/arab-and-international/2019-07-29-1.1237374 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.beinsports.com/ar/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D8%A3%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%8A%D8%AA%D9%88%D8%AC-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8/1185035 | سەردێڕ = أياكس يتوج بلقب كأس هولندا | بەرهەم = beIN SPORTS | زمان = ar | ڕێکەوتی سەردان = ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190508040029/https://www.beinsports.com/ar/%D9%83%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%AF%D9%85/%D8%A7%D9%84%D8%A3%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1/%D8%A3%D9%8A%D8%A7%D9%83%D8%B3-%D8%A3%D9%85%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%8A%D8%AA%D9%88%D8%AC-%D8%A8%D9%84%D9%82%D8%A8/1185035 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> {| class="wikitable" |- ! ناوی خول!! بەدەستھێنان |- | [[خولی نایابی ھۆڵەندا|خولی نایابی هۆڵەندا]] || ٣٦ جار |- | [[جامی ھۆڵەندا]] ||٢٠ جار |- | [[جامی سووپەری ھۆڵەندا]] || ٩ جار |- | [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] |٤ جار |- | [[خولی ئەورووپا]] || ١ جار |- | [[جامی سووپەری ئەورووپا]] || ٣ جار |- | [[جامی براوەکانی یوفا]] ||١ جار |- |[[جامی کاڕل ڕاپان]] |١ جار |- |سەدەی یانەی ڕەینجەرس |١ جار |} === ساڵی بەدەستهێنانی نازناوە ناوخۆیییەکان === * [[خولی نایابی ھۆڵەندا]] (ئێردیڤزی) ٣٦ جار: ١٩١٧–١٨, ١٩١٨–١٩, ١٩٣٠–٣١, ١٩٣١–٣٢, ١٩٣٣–٣٤, ١٩٣٦–٣٧, ١٩٣٨–٣٩, ١٩٤٦–٤٧, ١٩٥٦–٥٧, ١٩٥٩–٦٠, ١٩٦٥–٦٦, ١٩٦٦–٦٧, ١٩٦٧–٦٨, ١٩٦٩–٧٠, ١٩٧١–٧٢, ١٩٧٢–٧٣, ١٩٧٦–٧٧, ١٩٧٨–٧٩, ١٩٧٩–٨٠, ١٩٨١–٨٢, ١٩٨٢–٨٣, ١٩٨٤–٨٥, ١٩٨٩–٩٠, ١٩٩٣–٩٤, ١٩٩٤–٩٥, ١٩٩٥–٩٦, ١٩٩٧–٩٨, ٢٠٠١–٠٢, ٢٠٠٣–٠٤, ٢٠١٠–١١, ٢٠١١–١٢, ٢٠١٢–١٣, ٢٠١٣–١٤, ٢٠١٨–١٩، ٢٠٢٠−٢٠٢١، ٢٠٢١‒٢٠٢٢ [[پەڕگە:Ajax puchar.JPG|وێنۆک|وێنەی نازناوە کیشوەرییەکانی ئایاکس.]] * [[جامی ھۆڵەندا]] (کەی-ئێن-ڤی-پی) ٢٠ جار جار: ١٩١٦–١٧, ١٩٤٢–٤٣, ١٩٦٠–٦١, ١٩٦٦–٦٧, ١٩٦٩–٧٠, ١٩٧٠–٧١, ١٩٧١–٧٢, ١٩٧٨–٧٩, ١٩٨٢–٨٣, ١٩٨٥–٨٦, ١٩٨٦–٨٧, ١٩٩٢–٩٣, ١٩٩٧–٩٨, ١٩٩٨–٩٩, ٢٠٠١–٠٢, ٢٠٠٥–٠٦, ٢٠٠٦–٠٧, ٢٠٠٩–١٠, ٢٠١٨–١٩، ٢٠٢٠‒٢٠٢١ * [[جامی سووپەری ھۆڵەندا]] (یۆھان کڕۆیف شێفلد) ٩ جار: ١٩٩٣, ١٩٩٤, ١٩٩٥, ٢٠٠٢, ٢٠٠٥, ٢٠٠٦, ٢٠٠٧, ٢٠١٣, ٢٠١٩، === ساڵی بەدەستهێنانی نازناوە کیشوەرییەکان=== [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ٤ جار: ١٩٧٠–٧١, ١٩٧١–٧٢, ١٩٧٢–٧٣, ١٩٩٤–٩٥ [[جامی براوەکانی یوفا]] ١ جار: ١٩٨٦–٨٧ [[خولی ئەورووپا]] ١ جار: ١٩٩١–٩٢ [[جامی سووپەری ئەورووپا]] ٢ جار: ١٩٧٣، ١٩٩٥ سەدەی یانەی ڕەینجەرس ١ جار: ١٩٧٢ [[جامی کیشوەرەکان]] ٢ جار: ١٩٧٢، ١٩٩٥ [[جامی کاڕل ڕاپان]] ١ جار: ١٩٦٢ == دەربارەی یانە == ===لۆگۆ=== لە ساڵی ١٩٠٠ دوای ئەوەی یانەکەی دامەزرا، دروشمی تەنیا وێنەی یاریزانی ئایاکس بوو لۆگۆکە تا ڕادەیەک گۆڕا دوای ئەوەی یانەکە لە ساڵی ١٩١١ بۆ ئەوەی جلی نوێی تیمەکە بگونجێت بۆ پێشبڕکێی لوتکە. لە ساڵی ١٩٢٨ لۆگۆی تیمەکە بە دیزاینێک بۆ سەرۆکی پاڵەوانی یۆنانی ئایاکس هات لۆگۆکە دووبارە گۆڕاوە لە ساڵی ١٩٩٠ لەگەڵ هەمان وەشانی بەڵام بە دیزاینێکی ئەبستراکت. لۆگۆی نوێ هێشتا پاڵەوانی یۆنانی ئاژاکس وێنا دەکات، بەڵام بە ١١ هێڵ هێما بۆ ١١ یاریزانی تیپەکە دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = http://www.xs4all.nl/~michielh/hetlogo.html | سەردێڕ = The Ajax Logo | ڕێکەوت = ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٩| بەرهەم = web.archive.org | ڕێکەوتی سەردان = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی تەممووزی ٢٠٠٩ | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20090721231604/http://www.xs4all.nl/~michielh/hetlogo.html | ڕەوشی ناونیشان = bot: unknown}}</ref> ===ژمارە پێوانەییەکان=== یەکەم یاریزانی یانەکە لەهۆڵەندا کە نازناوی نێودەوڵەتی بەدەست هێنا جیرارد فۆرگنسە لەساڵی ١٩١١ و یەکەم یاریزان کە گۆڵێکی نێودەوڵەتی بۆ هۆڵەندا تۆمار کردووە تیۆ برۆکمانە. ئەو یاریزانەی زۆرترین یاری ئەنجام داوە لەگەڵ یانەکەی ئایاکس سیاک سڤارتە کە ٤٦٣ یاری کردووە، و گۆڵکەری یانەکە [[پیت ڤان ڕێنینە]] بە ٢٧٨ گۆڵ ( بە ژماردنی تەنها یاریە فەرمییەکان) لە ماوەی بەشداریکردنی لەگەڵ یانەکە لە نێوان ساڵانی ١٩٢٨ و ١٩٤٣دا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.afc-ajax.info/en/soccer-player/Piet-van-Reenen | سەردێڕ = Piet van Reenen at Ajax | بەرهەم = AFC-Ajax.info | زمان = en | ڕێکەوتی سەردان = ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160709070822/http://www.afc-ajax.info/en/soccer-player/Piet-van-Reenen | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> دوای ئەو یۆهان کرۆیف دێت بە تۆمارکردنی ٢٧٠گۆڵ. زۆرترین گۆڵ لە وەرزێک دا لە لایەن [[هینک گرووت]] ەوە بە تۆمارکردنی ٦٤ گۆڵ لە ٤٦ یاریدا لە وەرزی ١٩٦٠-١٩٦١،دوای ئەو [[لویس سوارێز]] دێت بە تۆمارکردنی ٤٩ گۆڵ لە ٤٨ یاریدا لە وەرزی ٢٠٠٩-٢٠١٠. [[ماتیاس دی لیخت]] و [[فرێنکی دی یۆنگ]] گرانترین یاریزانن کە لەلایەن یانەکەوە فرۆشراون، لەگەڵ گواستنەوەی بەرگریکاری گەنج ماتیاس دی لیخت بۆ یۆڤانتۆس لە هاوینی ٢٠١٩ بە ٨٥ ملیۆن یۆرۆ خەمڵێنرا و تەمەنی ١٩ ساڵ بوو، هاوکات گواستنەوەی [[فرێنکی دی یۆنگ]] لە هەمان ساڵدا بە ٧٥ ملیۆن. ===درێسی ژمارە ١٤=== دەستپێکی وەرزی ٢٠٠٧-٢٠٠٨، کارگێڕی یانە بڕیاری دا کە هیچ یاریزانێک ژمارە ١٤ نەپۆشێت وەک ڕێزلێنانێک بۆ یۆهان کرۆیف کە ناسراوە بەو ژمارەیە لە ماوەی یاری کردنی لەگەڵ یانەکە..<ref>[https://web.archive.org/web/20070501141653/http://english.ajax.nl/web/show/id%3D154814/contentid%3D62523 english.ajax.nl - Ajax retire number 14<!-- عنوان مولد بالبوت -->]</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20141216023044/http://www.parool.nl/parool/nl/13/AJAX/article/detail/1069545/2010/12/07/Ajax-met-Frank-de-Boer-naar-Milaan.dhtml Ajax met Frank de Boer naar Milaan - AJAX - PAROOL<!-- عنوان مولد بالبوت -->]</ref> کرۆیف بە گاڵتە وەڵامی دایەوە، ئەو وتی کە پێویستە ژمارەکە باشترین یاریزانی تیمەکە لەبەر بکات. پێش بڕیارەکە، کۆتا یاریزان کە ژمارەی 14یەمی لەبەر کرد، یاریزانی ناوەندی ئیسپانی [[رۆجەر گارسیا]] بوو بەڵام، بە شێوەیەکی نایاب، لە وەرزی ٢٠١١-٢٠١٢ مارڤین زیگلار ژمارەکەی لەبەر کرد لە یاری پێش وەرزەدا، وەک ئاراس ئۆبیلیس لە هەمان وەرزدا. پێڕستی ئەو یاریزانانەی درێسی ژمارە ١٤یان لەبەر کردووە دوای ڕۆیشتنی کرۆیف لە یانەکە:<ref>[https://web.archive.org/web/20131015053355/http://www.sportgeschiedenis.nl/2007/04/21/alle-ajacieden-met-nummer-veertien-sinds-johan-cruijff.aspx Sportgeschiedenis.nl - de alternatieve bron voor sportnieuws<!-- عنوان مولد بالبوت -->]</ref> {{Col-begin}} {{col-3}} {| class="wikitable" |- ! وەرز!! ناوەکان |- |١٩٧٣-١٩٧٤ || {{flagicon| HUN}} [[زۆلتان ڤارگا]] |- |١٩٧٤-١٩٧٥ || {{flagicon| NED}} [[یان مەلدەر]] |- |١٩٧٥-١٩٧٦ ||{{flagicon| NED}} [[گیرت مایەر]] |- |١٩٧٦-١٩٧٨ ||{{flagicon| DEN}} [[فرانک ئارنیسێن]] |- |١٩٧٨-١٩٧٩ ||{{flagicon| NED}} [[تشیو لالینگ]] |- |١٩٧٩-١٩٨٠ ||{{flagicon| NED}} [[کارێل بۆنسینک]] |- |١٩٨٠-١٩٨١ ||{{flagicon| NED}} [[فڕانک ڕیکارد]] |- |١٩٨١-١٩٨٢ ||{{flagicon| NED}} [[سۆنی سێلوی]] |- |١٩٨٥-١٩٨٥ ||{{flagicon| NED}} [[مارکۆ ڤان باستن]] |- |١٩٨٢-١٩٨٣ ||{{flagicon| NED}} [[مارکۆ ڤان باستن]] |- |١٩٩٧-١٩٩٩||{{flagicon| POR}} [[دانی]] |- |١٩٩٩-٢٠٠٠||{{flagicon| NED}} [[مارتیان روسەر]] |- |٢٠٠٠-٢٠٠١||{{flagicon| NED}} [[بروتیل هۆزێ]] |- |٢٠٠١-٢٠٠٢||{{flagicon| GEO}} [[شۆتا ئارڤیلادز]] |- |٢٠٠٢-٢٠٠٣||{{flagicon| NED}} [[یان ڤان هالست]] |- |٢٠٠٣-٢٠٠٤||{{flagicon| BEL}} [[جێلێ ڤان دام]] |- |٢٠٠٤-٢٠٠٥||{{flagicon| BEL}} [[تۆماس ڤێرمایلن]] |- |٢٠٠٥-٢٠٠٦||{{flagicon| BRA}} [[ ماکسیوێل]] |- |٢٠٠٦-٢٠٠٧||{{flagicon| SPA}} [[ رۆجەر]] |} == سەرکردەکانی یانە == {| class="wikitable" |- ! وەرز!! ناوەکان |- |١٩٧٠-١٩٠٧١ || {{flagicon| YUG}} [[ڤێلیبۆر ڤاسۆڤیچ]] |- |١٩٧١-١٩٧٢ || {{flagicon| NED}} [[پیت کایزەر]] |- |١٩٧٢-١٩٧٣ ||{{flagicon| NED}} [[یۆھان کرۆیف|یۆهان کرۆیف]] |- |١٩٧٣-١٩٧٤ ||{{flagicon| NED}} [[پیت کایزەر]] |- |١٩٧٤-١٩٨٠ ||{{flagicon| NED}} [[روود کرۆل]] |- |١٩٨٠-١٩٨١ ||{{flagicon| DEN}} [[فڕانک ئارنیسێن]] |- |١٩٨١-١٩٨٣ ||{{flagicon| DEN}} [[سۆرین لێربی]] |- |١٩٨٣-١٩٨٥ ||{{flagicon| NED}} [[دیک شۆناکەر]] |- |١٩٨٥-١٩٨٥ ||{{flagicon| NED}} [[فڕانک ریکارد]] |- |١٩٨٦-١٩٨٧ ||{{flagicon| NED}} [[مارکۆ ڤان باستن]] |- |١٩٨٧-١٩٩٢||{{flagicon| NED}} [[جۆن ڤانت شیپ]] |- |١٩٩٢-١٩٩٩ ||{{flagicon| NED}} [[دانی بلایند]] <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.vi.nl/cookies/;jsessionid=65200FEDBBDBAD71D7585EB91418F26E | سەردێڕ = Privacyinstellingen op VI.nl | بەرهەم = www.vi.nl | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200711232602/https://www.vi.nl/cookies/;jsessionid=65200FEDBBDBAD71D7585EB91418F26E | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- |١٩٩٩-٢٠٠١ ||{{ flagicon| Czech Republic }} [[تۆماش گالاسیک]] <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.vi.nl/cookies/;jsessionid=E08C1898ABABB21F8EED967E87B1ACD4 | سەردێڕ = Privacyinstellingen op VI.nl | بەرهەم = www.vi.nl | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200711233317/https://www.vi.nl/cookies/;jsessionid=E08C1898ABABB21F8EED967E87B1ACD4 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- |٢٠٠١-٢٠٠٣ ||{{flagicon| ROM}} [[کریستیان کیڤو]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/399325/voormalig-ajax-captain-mist-het-veld-ik-wil-trainer-worden-.html | سەردێڕ = Voormalig Ajax-captain mist het veld: "Ik wil trainer worden" | بەرهەم = www.voetbalprimeur.nl | زمان = nl-NL | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20161009130514/http://www.voetbalprimeur.nl/nieuws/399325/voormalig-ajax-captain-mist-het-veld-ik-wil-trainer-worden-.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> |- |٢٠٠٣-٢٠٠٤ ||{{flagicon| FIN}} [[ياری لیتمانن]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.vi.nl/cookies/;jsessionid=F83941DB0DE985D0B6AE837EE753C88F | سەردێڕ = Privacyinstellingen op VI.nl | بەرهەم = www.vi.nl | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200711232618/https://www.vi.nl/cookies/;jsessionid=F83941DB0DE985D0B6AE837EE753C88F | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- |- |٢٠٠٤ ||{{flagicon| NED}} [[رافایێل ڤان دەر ڤارت]]<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4673085.stm BBC SPORT | Football | Europe | Whatever happened to Rafael van der Vaart?<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402085406/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4673085.stm |date=2 April 2019}}</ref> |- |٢٠٠٤-٢٠٠٦ ||{{flagicon| Czech Republic }} [[تۆماش گالاسیک]]<ref>[https://theworldgame.sbs.com.au/galasek-new-ajax-skipper Galasek new Ajax skipper | The World Game<!-- عنوان مولد بالبوت -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711200243/https://theworldgame.sbs.com.au/galasek-new-ajax-skipper |date=11 July 2020}}</ref> |- |٢٠٠٦ ||{{flagicon| FRA}} [[جولیان ئیسکودێ]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.skysports.com/football/news/11913/2341545/escude-to-lead-ajax | سەردێڕ = Escude to lead Ajax | بەرهەم = Sky Sports | زمان = en | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190402221306/https://www.skysports.com/football/news/11913/2341545/escude-to-lead-ajax | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠٠٦-٢٠٠٧ ||{{flagicon| NED}} [[یاپ ستام]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://english.ajax.nl/streams/ajax-now/jaap-stam-captains-ajax.htm | سەردێڕ = Jaap Stam captains Ajax | بەرهەم = Ajax English | زمان= en-US | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200609103855/https://english.ajax.nl/streams/ajax-now/jaap-stam-captains-ajax.htm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> |- |٢٠٠٨-٢٠٠٩ || {{flagicon| NED}} [[کلاس یان هۆنتێلار]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf10112008_065 | سەردێڕ = Huntelaar (Ajax) minstens 6 weken buiten strijd | بەرهەم = Het Nieuwsblad | زمان = nl-BE | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190402153606/https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf10112008_065 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠٠٩ ||{{flagicon| BEL}} [[تۆماس ڤێرمایلن]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Arsenal sign Ajax captain Thomas Vermaelen in bid to sure up defence | ناونیشان= https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/arsenal/5580778/Arsenal-sign-Ajax-captain-Thomas-Vermaelen-in-bid-to-sure-up-defence.html | ڕێکەوت= ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٩| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| issn = 0307-1235 | زمان = en-GB | یەکەم = Jeremy | کۆتایی = Wilson | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190402113938/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/arsenal/5580778/Arsenal-sign-Ajax-captain-Thomas-Vermaelen-in-bid-to-sure-up-defence.html | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠٠٩-٢٠١١ ||{{flagicon| URU}} [[لویس سوارێز]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Ajax's Suarez banned for biting | ناونیشان= http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/9225097.stm | ڕێکەوت= ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| زمان = en-GB | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20191103204901/http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/9225097.stm | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠١١ || {{flagicon| NED}} [[مارتن ستیکلینبۆرگ]]| <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.parool.nl/parool/nl/13/AJAX/article/detail/1825284/2011/01/17/Stekelenburg-Ik-ben-rustige-captain.dhtml | سەردێڕ = Stekelenburg: 'Ik ben rustige captain' | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20110321005825/https://www.parool.nl/parool/nl/13/AJAX/article/detail/1825284/2011/01/17/Stekelenburg-Ik-ben-rustige-captain.dhtml | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢١ی ئازاری ٢٠١١| ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠| وصلة مكسورة = yes}}</ref> |- |٢٠١١-٢٠١٢ ||{{flagicon| BEL}} [[یان ڤرێتۆنخن]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.nieuwsblad.be/cnt/273nq4fd | سەردێڕ = Ajax-aanvoerder Jan Vertonghen aast op grote transfer | بەرهەم= Het Nieuwsblad | زمان = nl-BE | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20160305211509/http://www.nieuwsblad.be/cnt/273nq4fd | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٥ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> |- |٢٠١٢-٢٠١٤ ||{{flagicon| NED}} [[سیم دی یۆنگ]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| سەردێڕ = Ajax captain Siem de Jong diagnosed with collapsed lung | ناونیشان= https://www.bbc.com/sport/football/23673900 | ڕۆژنامە = BBC Sport | ڕێکەوت= ١٢ی ئابی ٢٠١٣| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| زمان = en-GB | ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20190403043244/https://www.bbc.com/sport/football/23673900 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٣ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> |- |٢٠١٤-٢٠١٥ ||{{flagicon| FIN}} [[نیکلاس مۆیساندەر]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.voetbalnieuws.be/news/128087/ajaxkapitein-er-speelt-niets | سەردێڕ = Ajax-kapitein: "Er speelt niets" | بەرهەم = www.voetbalnieuws.be | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200711232108/http://www.voetbalnieuws.be/news/128087/ajaxkapitein-er-speelt-niets | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- |٢٠١٥-٢٠١٧ ||{{flagicon| NED}} [[داڤی کلاسن]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://myprivacy.dpgmedia.net/?siteKey=V9f6VUvlHxq9wKIN&callbackUrl=https%3a%2f%2fwww.ad.nl%2fprivacy-gate%2faccept%3fredirectUri%3d%252fad%252fnl%252f1441%252fAjax%252farticle%252fdetail%252f4094694%252f2015%252f07%252f04%252fKlaassen-nieuwe-aanvoerder-van-Ajax.dhtml | سەردێڕ = Privacy settings | بەرهەم = myprivacy.dpgmedia.net | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200711232139/https://myprivacy.dpgmedia.net/?siteKey=V9f6VUvlHxq9wKIN&callbackUrl=https%3A%2F%2Fwww.ad.nl%2Fprivacy-gate%2Faccept%3FredirectUri%3D%252fad%252fnl%252f1441%252fAjax%252farticle%252fdetail%252f4094694%252f2015%252f07%252f04%252fKlaassen-nieuwe-aanvoerder-van-Ajax.dhtml | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- |٢٠١٧-٢٠١٨ ||{{flagicon| NED}} [[جۆیل ڤێلتمان]] <ref name="kooora.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.kooora.com/?n=786505 | سەردێڕ = قائد أياكس يدخل تاريخ دوري أبطال أوروبا | ڕێکەوت= ٩ی تەممووزی ٢٠١٩| بەرهەم = كووورة | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20200711232156/https://www.kooora.com/?n=786505 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> |- |٢٠١٨-٢٠١٩ ||{{flagicon| NED}} [[ماتیاس دی لیخت]] <ref name="kooora.com"/> |- |٢٠١٩- تا ئێستا ||{{flagicon| Serbia }} [[دۆشان تادیچ]] <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ| ناونیشان = https://www.btolat.com/news/197593 | سەردێڕ = قائد أياكس عن إلغاء الدوري الهولندي: كارثي.. كان يجب علينا خوض مواجهة فاصلة | ڕێکەوت= ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠| بەرهەم = btolat.com | زمان = en | ڕێکەوتی سەردان = ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠| ناونیشانی ئەرشیڤ لە = https://web.archive.org/web/20200518115859/https://www.btolat.com/news/197593 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٨ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> |- |} == یاریزانەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|AFC Ajax}} *{{Official website|english.ajax.nl}} *[http://www.weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=3661 AFC Ajax] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131114013815/http://www.weltfussballarchiv.com/club_profile.php?ID=3661 |date=14 November 2013 }} at weltfussballarchiv *[https://int.soccerway.com/teams/netherlands/afc-ajax/1515/ AFC Ajax] at soccerway {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ}} [[پۆل:وەرزشی ئەمستەردام]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٠٠ لە ھۆڵەندا]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ھۆڵەندا]] [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێ، دامەزرانی ١٩٠٠]] oqw2gofjqweechju3mr61ny4yz471vo 0 20487 1673999 1661227 2026-09-24T07:36:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە) 1673999 wikitext text/x-wiki {{unreferenced|date=ئاب ٢٠٢١}} {{ڕێکخستن|date=ئاب ٢٠٢١}} {{خاوێنکردن}} {{Infobox company | name = کۆمپانیای فۆکسی فیلمی سەدەی بیستەم | logo = | caption = لۆگۆی فۆکسی سەدەی ٢٠ـەم | type = [[کۆمپانیای لکێنراو|Subsidiary]] of [[The Walt Disney Company]] | foundation = {{start date and age|١٩٣٥|٥|٣١}} | founder = [[Joseph M. Schenck]]<br/>[[Darryl F. Zanuck]] | location = [[Fox Plaza (Los Angeles)|Fox Plaza]], [[Century City, Los Angeles]], [[California]], [[U.S]] | industry = [[Film industry|Film]] | products = [[Film|Motion pictures]], [[television film]]s | owner = Independent<br/>(١٩٣٥ - ١٩٨٥)<br/>[[News Corporation]]<br/>(١٩٨٦ - ٢٠١٣)<br/>[[21st Century Fox]]<br/>(٢٠١٣ - ٢٠١٩) | key_people = [[Jim Gianopulos]]<br/><small>(سەرۆک و بەڕێوەبەر)</small> [[Stacey Snider]]<br/><small>(سەرۆک-ھاوبەش)</small> | num_employees = | homepage = {{URL|www.20thcenturystudios.com}}}} '''فۆکسی سەدەی ٢٠ـەم''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''20th Century Fox'') یەکێکە لە ستۆدیۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] بۆ بەرھەمھێنانی [[فیلم]] و کاری وێنەیی، لە ٣١ ئایار ١٩٣٥ دامەزراوە لەلایەن جۆسیف شێنک و دێرەل زانەک. == بەرزترین داھاتی فیلمەکان == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" |+فیلمەکانی خاوەن بەرزترین داھات (جیھان) |- ! پلە!! ناو!! ساڵ!! داھات (بۆکس ئۆفیس) |- ! ١ | ''' [[ئەڤەتار (فیلمی ٢٠٠٩)|ئاڤاتار]]''' | ٢٠٠٩ | $٢٬٧٨٧٬٩٦٥٬٠٨٧ |- ! ٢ | '''[[تایتانیک (فیلمی ١٩٩٧)|تایتانیک]]''' | ١٩٩٧ | $٢٬١٨٦٬٧٧٢٬٣٠٢ |- ! ٣ | ''[[Star Wars: Episode I – The Phantom Menace]]'' ^‡ {{ref|Note 1|١}} | ١٩٩٩ | $١٬٠٢٧٬٠٤٤٬٦٧٧ |- ! ٤ | ''[[Ice Age: Dawn of the Dinosaurs]]'' | ٢٠٠٩ | $٨٨٦٬٦٨٦٬٨١٧ |- ! ٥ | ''[[Ice Age: Continental Drift]]'' | ٢٠١٢ | $٨٧٧٬٢٤٤٬٧٨٢ |- ! ٦ | ''[[Star Wars: Episode III – Revenge of the Sith]]''{{ref|Note 1|١}} | ٢٠٠٥ | $٨٤٨٬٧٥٤٬٧٦٨ |- ! ٧ | ''[[Independence Day (1996 film)|Independence Day]]'' | ١٩٩٦ | $٨١٧٬٤٠٠٬٨٩١ |- ! ٨ | ''[[دێدپووڵ (فیلم)|دێدپوول]]'' | ٢٠١٦ | $٧٨٢٬٦١٢٬١٥٥ |- ! ٩ | ''[[Star Wars (film)|Star Wars]]'' ^‡ | ١٩٧٧ | $٧٧٥٬٣٩٨٬٠٠٧ |- ! ١٠ | ''[[X-Men: Days of Future Past]]'' | ٢٠١٤ | $٧٤٧٬٨٦٢٬٧٧٥ |- ! ١١ | ''[[ھەستانەوەی ھەسارەی مەیمونەکان (فیلم)|ھەستانەوەی ھەسارەی میمونەکان]]'' | ٢٠١٤ | $٧١٠٬٦٤٤٬٥٦٦ |- ! ١٢ | ''[[Ice Age: The Meltdown]]'' ^‡ | ٢٠٠٦ | $٦٦٠٬٩٤٠٬٧٨٠ |- ! ١٣ | ''[[Star Wars: Episode II – Attack of the Clones]]''{{ref|Note 1|١}} | ٢٠٠٢ | $٦٤٩٬٣٩٨٬٣٢٨ |- ! ١٤ | ''[[مەریخی (فیلم)|مەریخی]]'' | ٢٠١٥ | $٦٣٠٬١٦١٬٨٩٠ |- ! ١٥ | ''[[How to Train Your Dragon 2]]'' | ٢٠١٤ | $٦٢١٬٥٣٧٬٥١٩ |- ! ١٦ | ''[[ژیانی پای (فیلم)|ژیانی پای]]'' | ٢٠١٢ | $٦٠٩٬٠١٦٬٥٦٥ |- ! ١٧ | ''[[دە کروودز (فیلم)|خێزانی کڕۆدس]]'' | ٢٠١٣ | $٥٨٧٬٢٠٤٬٦٦٨ |- ! ١٨ | ''[[شەو لە مۆزەخانەکەدا]]'' | ٢٠٠٦ | $٥٧٤٬٤٨٠٬٨٤١ |- ! ١٩ | ''[[The Day After Tomorrow]]'' | ٢٠٠٤ | $٥٤٤٬٢٧٢٬٤٠٢ |- ! ٢٠ | ''[[The Empire Strikes Back]]'' ^‡ {{ref|Note 1|١}} | ١٩٨٠ | $٥٤٧٬٩٦٩٬٠٠٤ |- ! ٢١ | ''[[گەڕاوە لە مردن (فیلم)|گەڕاوە]]'' | ٢٠١٥ | $٥٣٢٬٩٥٠٬٥٠٣ |- ! ٢٢ | ''[[X-Men: Apocalypse]]'' | ٢٠١٦ | $٥٢٧٬٦٩٨٬٩٧٣ |- ! ٢٣ | ''[[The Simpsons Movie]]'' | ٢٠٠٧ | $٥٢٧٬٠٧١٬٠٢٢ |- ! ٢٤ | ''[[پاندای کونگ فو ٣]]'' | ٢٠١٦ | $٥١٨٬٩٢٤٬٣٤٠ |- ! ٢٥ | ''[[ڕیۆ ٢ (فیلم)|ڕیۆ ٢]]'' | ٢٠١٤ | $٥٠٠٬١٠١٬٩٧٢ |} {{ستۆدیۆی فیلم}} {{تووڵی دەروازە|دیزنی|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|فیلم|کۆمپانیا|کالیفۆڕنیا}} {{پۆلی کۆمنز|20th Century Studios}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:دەستکەوتەکانی دیزنی]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیا چێژبەخشیانەی دەکەونە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:دابەشکەرانی فیلم لە ئەمریکا]] [[پۆل:فۆکس فیلم]] [[پۆل:ستۆدیۆکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:سینەمای باشووری کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی پێشووی لقەکانی نیوز کۆرپۆرەیشن]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] lecl4yy029scyhjwnvl9fmhfmep7z93 0 20704 1674088 1580761 2026-09-24T11:43:25Z مامۆستا 39489 1674088 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = عەبدولکەریم قاسم{{ھن}}{{Nobold|{{lang|ar|عَبْدُ اَلْکَریِمِ قَاسِم}}}} | image = Abd al-Karim Qasim.png | caption = قاسم لە ١٩٥٨ | nationality = [[عێراق]]ی | order = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق]] | term_start = ١٤ی تەممووزی ١٩٥٨ | term_end = ٨ی شوباتی ١٩٦٣ | president = [[محەممەد نەجیب ئەل ڕەبیعی|محەممەد نەجیب ئەلڕەبیعی]] | predecessor = [[ئەحمەد موختار بابان]] | successor = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | birth_date = {{birth date|df=y|١٩١٤|١١|٢١}}<ref>[https://books.google.com/books?id=1NcbAAAAMAAJ&q=Abd+al-Karim+Qasim+1914 Benjamin Shwadran, The Power Struggle in Iraq], Council for Middle Eastern Affairs Press, 1960</ref> | birth_place = [[بەغدا]]، [[دەوڵەتی عوسمانی]] | death_date = {{death date and age|df=y|1963|2|9|١٩١٤|١١|٢١}} | death_place = [[بەغدا]]، [[عێراق]] | death_cause = [[کوشتن بە تەقەکردن]] | spouse = | party = [[سەربەخۆ (سیاسی)|سەربەخۆ]]{{Efn|پشتگیری کراوە لەلایەن [[حیزبی نیشتمانیی دیموکراتی عێراق]] و[[حیزبی شیووعیی عێراقی]].}} | vicepresident = | rank = [[پەڕگە:IraqArmyRankInsignia-4.png|20px]] [[پلەی ئەفسەری]] | allegiance = {{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[عێراق]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the Iraqi Ground Forces.svg}} [[سوپای عێراق]] | honorific_prefix = زەعیم (سەرکردە) }} [[پەڕگە:Abd_al-Karim_death.jpg|وێنۆک|تەرمی عەبدولکەریم قاسم دوایی گولەباران کردنی لەلایەن بەعسییەکانەوە]] '''عەبدولکەریم قاسم''' (لەدایکبوونی ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ – مردووی ٩ی شوباتی ١٩٦٣) ئەفسەرێکی [[ناسیۆنالیزم]]ی سەردەمی پاشایەتی و یەکەم [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]] و فەرماندەی گشتی ھێزە چەکدارەکانی عێراق دوای [[شانشینی عێراق|دەسەڵاتی پاشایەتی]]، و یەکێک لە سەرکردەکانی [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|شۆڕشی ١٤ی تەممووزە]]. عەبدولکەریم قاسم لە [[٢١ی تشرینی دووەم|٢١ ی تشرینی دووەمی]] ساڵی [[١٩١٤]] لە خێزانێکی پێنج کەسی لەدایکبووە، لە باوکێکی موسڵمانی [[سوننە]]، و دایکێک لە خێزانێکی [[شیعە]] و دوو برای ھەیە بە ناوەکانی حەمید قاسم، لەتیف قاسم، ھەروەھا خاوەنی دوو خوشک بووە، دوای تەواوکردنی قۆناغەکانی خوێندن لە قەزای شەمییە سەر بە [[پارێزگای قادسیە]] وەک [[مامۆستا]] کاری کردووە، و دواتر چووەتە خزمەتی سەربازییەوە. لە [[١٩٣٢|ساڵی ١٩٣٢]] پاش ئەوەی ڕاگەیەندرا کە [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] پێویستی بە ئەفسەری نوێ ھەیە، بۆیە عەبدولکەریم قاسم چووە ناو کۆلێژی سەربازی و لە [[١٥ی نیسان|١٥]] ی نیسانی [[١٩٣٤]] بە پلەی لیوای دووەم دەرچووە<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=جمال مصطفى مردان|ناونیشان=http://www.almeshkat.net/books/archive/books/1011566.rar|سەردێڕ=عبد الكريم قاسم البداية والسقوط|بڵاوکەرەوە=المكتبة الشرقية|ساڵ=[[١٩٨٩]]|شوێن=[[بغداد]]|پەڕە=١٦|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=[[6 يناير]]، [[2017]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211081134/http://www.almeshkat.net/books/archive/books/1011566.rar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ليث عبد الحسن الزبيدي|ناونیشان=https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|سەردێڕ=ثورة 14 تموز 1958 في العراق|بڵاوکەرەوە=مكتبة اليقظة العربية|ساڵ=١٩٨١|edition=الثانية|شوێن=[[رأس الخيمة]]|پەڕە=٣٢٥|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=[[5 يناير]]/[[كانون الأول]]، [[2017]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103193647/https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> پلە سەربازییەکانی بڕیوە و تا بووەتە فەرماندەی لیوای نۆزدە کە دوایین پلەی سەربازی قاسم بووە لە دامەزراوە سەربازییەکان. لە زۆرێک لە شەڕ و بزووتنەوەکاندا بەشداری کردووە، وەک [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|شەڕی فەلەستین]] و یەکەم بزووتنەوەی فورات، ھەروەھا لە شۆڕشی ڕەشید عالی گەیلانی بەشداری کردووە.<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ذكری ثورە 14 تموز لمحات عن حیاە الزعیم الشھيد عبدالكريم قاسم و ڕفاقە -|ناونیشان=https://www.gilgamish.org/printarticle.php?id=2705|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170211075526/http://www.gilgamish.org/printarticle.php?id=2705|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و ھەروەھا بەشداری زۆر خولی سەربازی کردووە، چەندین خەڵات و مەدالیای وەرگرتووە، لەو ڕاپۆرتانەی کە لەبارەیەوە نوسراون، ئەفسەرێکی باشە، زۆر ڕەوشت بەرزە، ھەروەھا دەبێتە یەکێک لە ئەفسەرە بەتواناکانی سوپا.<ref name=":02">[http://algardenia.com/fereboaliraq/3030-2015-02-07-20-06-48.html من هو عبد الكريم قاسم ...!؟؟؟] اطلع علیە بتاریخ [[١ی کانوونی دووەم|1 يناير]]، [[٢٠١٦|2016]] ''مجلة الكاردينيا'' {{Webarchive}}</ref>پاش ئەوەی لە سەرەتای پەنجاکان کۆمەڵەی ئەفسەرە ئازادیخوازەکان دامەزرا قاسم بووە ئەندامێکی کارا و ئامانجی سەرەکیان ڕووخاندنی سیستمی پاشایەتی بوو.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ليث عبد الحسن الزبيدي|ناونیشان=https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|سەردێڕ=ثورة 14 تموز 1958 في العراق|بڵاوکەرەوە=مكتبة اليقظة العربية|ساڵ=١٩٨١|edition=الثانية|شوێن=[[رأس الخيمة]]|پەڕە=١١٩|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=[[5 يناير]]/[[كانون الأول]]، [[2017]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103193647/https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name=":9">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ليث عبد الحسن الزبيدي|ناونیشان=https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|سەردێڕ=ثورة 14 تموز 1958 في العراق|بڵاوکەرەوە=مكتبة اليقظة العربية|ساڵ=١٩٨١|edition=الثانية|شوێن=[[رأس الخيمة]]|پەڕە=١١١|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=[[5 يناير]]/[[كانون الأول]]، [[2017]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103193647/https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref name=":10">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=ليث عبد الحسن الزبيدي|ناونیشان=https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|سەردێڕ=ثورة 14 تموز 1958 في العراق|بڵاوکەرەوە=مكتبة اليقظة العربية|ساڵ=١٩٨١|edition=الثانية|شوێن=[[رأس الخيمة]]|پەڕە=١٠٩|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=[[5 يناير]]/[[كانون الأول]]، [[2017]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200103193647/https://ia601308.us.archive.org/13/items/iraqhist/QUTOR.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> لەگەڵ [[عەبدولسەلام عارف]] سەرکردایەتی [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز|شۆڕشی ١٤ی تەممووزیان]] کرد و توانیان دەسەڵاتی [[شانشینی عێراق|پاشایەتی]] بڕوخێنێت و [[کۆماری عێراق (١٩٥٨-١٩٦٨)|کۆماری عێراق]] ڕابگەیەنێت و ئەمەش بووە ھۆی دەستگیرکردن و کوشتنی زۆرێک لە ئەندامانی بنەماڵەی شاھانە و کەسانی نزیک لێیەوە، ھەروەھا سەرەتای سەردەمێکی نوێ دەستی پێکرد، ئەم شۆڕشە کاردانەوەی ناوخۆیی و [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] و عەرەبی لێکەوتەوە، عەبدولکەریم قاسم خۆی بوو بە سەرۆک وەزیران تاوەکوو ٨ی شوباتی ساڵی ١٩٦٣ کاتێک لە [[کوودەتا|کوودەتایەکی]] [[حیزبی بەعس|بەعسییەکان]] گولەباران کرا لە ھەمان ڕۆژ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کورد و عەبدولکەریم قاسم|ناونیشان=https://www.diplomaticmagazine.net/detail/3975|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.diplomaticmagazine.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کودەتاکەی عەبدولکەریم قاسم، یەکەم داننان بە کورددا وەک نەتەوە لە عێراق|ناونیشان=https://www.peyserpress.com/detail.aspx?Jimare=5829|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.peyserpress.com}}</ref> قاسم لە سەردەمی دەسەڵاتداریدا، لەنێو خەڵکیدا بە زەعیم (سەرکردە) ناسرابوو.<ref>{{harvp|Dawisha|2009|p=174}}</ref> == سەرەتای ژیان و پیشە == باوکی عەبدولکەریم، قاسم محەممەد بەکر فەزلی ئەلزوبەیدی جووتیارێکی باشووری [[بەغدا]] بووە و [[موسڵمان|موسڵمانێکی]] [[سوننە]]ی [[عێراق]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yapp|یەکەم=Malcolm|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=bJHZBAAAQBAJ&q=Abd+al-Karim+Qasim+1914&pg=PA83|سەردێڕ=The Near East Since the First World War: A History to 1995|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]]|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٨٩٠٥٤-٦|پەڕە=٨٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq – Republican Iraq|ناونیشان=http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-6577.html|وێبگە=www.country-data.com}}</ref> باوکی لەماوەی [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیھانیی یەکەمدا]] کۆچی دوایی کردووە، ئەمەش بە ماوەیەکی کەم لە دوای لە دایکبوونی عەبدولکەریم بوو. دایکی قاسم، کەیفییە حەسەن یەعقووب ئەلسەکینی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=من ماهيات سيرة الزعيم عبد الكريم قاسم|ناونیشان=http://almadasupplements.com/news.php?action=view&id=11267|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190403134218/http://almadasupplements.com/news.php?action=view&id=11267#sthash.Eh6LWIvG.dpbs|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Am Mad as Supplements|زمان=ar}}</ref> موسڵمانێکی [[شیعە]] [[فەیلییەکان|فەیلی کورد]] بووە و خەڵکی [[بەغدا]] بووە. عەبدولکەریم قاسم لە ٢١ی تشرینی دووەمی ١٩١٤ لە ناوچەی مەھدییە لەدایکبووە کە ناوچەیەکی ھەژارنشینی بەغدایە لەلای چەپی ڕووبار، کە ئێستا بە [[کەرخ]] ناسراوە، ئەو بچووکترین کوڕی نێوان سێ کوڕی ماڵەکەیان بوو.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dann|یەکەم=Uriel|ناونیشان=https://academic.oup.com/ahr/article-abstract/75/3/893/118489|سەردێڕ=Iraq under Qassem: A Political History, 1958–1963|بڵاوکەرەوە=Pall Mall Press|ساڵ=١٩٦٩|ژپنک=٩٧٨–٠٢٦٩٦٧٠٦٤٠|شوێن=London|پەڕەکان=٢٠–٢١|زمان=English}}</ref> == شۆڕشی ١٤ی تەممووز == قاسم لە ١٤ی تەممووزی ١٩٥٨، جووڵەی سەربازانی حکوومەتی بەرھێنا، وەک دەرفەتێک بۆ دەستبەسەرداگرتن و کۆنتڕۆڵکردنێکی بەغدا و ڕووخاندنی دەسەڵاتی پاشایەتی. [[فەیسەڵی دووەم|پاشا]] و چەند ئەندامێکی بنەماڵەی شاھانە و ھاوکارە نزیکەکانیان، لەنێویاندا سەرۆکوەزیران [[نووری سەعید|نوری ئەس-سەعید]]، کوژران. کودەتاکە لەلایەن [[بزووتنەوەی ئەفسەر و مەدەنییە ئازادەکان|بزووتنەوەی ئەفسەر و مەدەنییە ئازادەکانەوە]] پلانی بۆ داڕێژرا، کە ھەرچەندە ئیلھامیان لە بزووتنەوەیەکی ھاوشێوە و ھاوناو لە میسر وەرگرتبوو، بەڵام بەو شێوەیە پێشکەوتوو و یەکگرتوو نەبوو.<ref name=":03">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dann|یەکەم=Uriel|ناونیشان=https://academic.oup.com/ahr/article-abstract/75/3/893/118489|سەردێڕ=Iraq under Qassem: A Political History, 1958–1963|بڵاوکەرەوە=Pall Mall Press|ساڵ=١٩٦٩|ژپنک=٩٧٨–٠٢٦٩٦٧٠٦٤٠|شوێن=London|پەڕەکان=٢٠–٢١|زمان=English}}</ref> ھەر لە ١٩٥٢ەوە شانەی سەرەتایی بزووتنەوەی ئەفسەرانی ئازاد و مەدەنییەکانی عێراق لەلایەن قاسم و عەقید ئیسماعیل عارفەوە سەرکردایەتی دەکرا، پێش ئەوەی دواتر ئەفسەرێکی پیادە کە لەژێر دەستی قاسمدا خزمەت دەکات پەیوەندی پێوە بکات کە دواتر دەبێتە نزیکترین ھاوکارەکەی، [[عەبدولسەلام عارف|عەقید عەبدولسەلام عارف]].<ref name=":03"/> تا کاتی کودەتاکەی تەممووزی ١٩٥٨، کۆی ژمارەی ئەو بریکارانەی کە بەناوی ئەفسەرە ئازادەکانەوە کاریان دەکرد، بەرزبووەوە بۆ نزیکەی ١٥٠ کەس کە ھەموویان وەک زانیاریدەر یان نێوانیان لە زۆربەی یەکەکان و ناوەندەکانی سوپادا چێندرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Al Hayah|یەکەم=Dar|سەردێڕ=Majzarat Al Rihab: A Journalistic Investivation on the Death of the Hashemite Royal Family on 14 July 1958 in Baghdad|بڵاوکەرەوە=Dar Al Hayah|ساڵ=١٩٦٠|شوێن=Beirut|پەڕەکان=٤٢|زمان=Arabic}}</ref> کودەتاکە کاتێک دەستی پێکرد کە [[حوسێن کوڕی تەلال|شا حوسێنی]] [[ئوردن]] لە ترسی ئەوەی ڕاپەڕینێکی دژە ڕۆژاوا لە [[لوبنان]] بەرەو [[ئوردن]] بڵاوبێتەوە، داوای ھاوکاری عێراقی کرد؛ بەڵام عەقید عارف لەبری ئەوەی بەرەو ئوردن ھەنگاو بنێت، سەرکردایەتی کەتیبەیەکی کرد بۆ ناو بەغدا و دەستبەجێ کۆماری نوێ و کۆتایی ڕژێمە کۆنەکەی ڕاگەیاند. [[فەیسەڵی دووەم|شا فەیسەلی دووەم]] فەرمانی بە پاسەوانی شاھانە کرد کە ھیچ بەرخۆدانێک پێشکەش نەکەن، و خۆی ڕادەستی ھێزەکانی کودەتاکە کرد. نزیکەی کاتژمێر ٨ی بەیانی، کاپتن عەبدولسەتار سەباعە ئەلئیبوسی، کە سەرکردایەتی گرووپی ھێرشبەرە شۆڕشگێڕییەکەی لە کۆشکی ڕیھاب دەکرد، کە ھێشتا شوێنی نیشتەجێبوونی سەرەکی شاھانە بوو لە ناوەڕاستی بەغدا، فەرمانی بە پاشا، [[شازادەی جێنشین]] عەبد ئەلئیلا، شازادەی جێنشین ھیام ('ھاوسەرەکەی عەبد ئەلئیلا)، شازادە نەفیسە ('عەبد ئەلئیلا)، دایکی شازادە، و شازادە عابدییە عەلی (پووری فەیسەڵ) کرد لەگەڵ چەند خزمەتکارێک بۆ ئەوەی لە حەوشەی کۆشکەکەدا کۆببنەوە (پاشا گەنجەکە ھێشتا نەچوو بوو بۆ ناو [[کۆشکی کۆماری (عێراق)|کۆشکی شاھانەی]] تازە تەواوکراو). کاتێک ھەموویان گەیشتنە حەوشەکە پێیان گوترا کە ڕوویان لە دیواری کۆشکەکە بکەن. پاشان ھەموویان لەلایەن کاپتن عەبدولسەتار، ئەندامی کودەتاکە بە سەرۆکایەتی قاسم تەقەیان لێکرا و کوژران.<ref name="shorthistory">T. Abdullah, ''A Short History of Iraq: 636 to the present'', [[Pearson Education]], Harlow, UK,(2003)</ref> لە دوای ئەو کودەتایە دڕندانەیە، کۆماری نوێی عێراق ڕاگەیەندرا و ئەنجومەنێکی شۆڕشگێڕانە سەرۆکایەتیی دەکرد.<ref name="shorthistory2">T. Abdullah, ''A Short History of Iraq: 636 to the present'', [[Pearson Education]], Harlow, UK,(2003)</ref> لە سەرۆکایەتیدا ئەنجومەنی سەروەری سێ کەسی بوو، کە لە ئەندامانی سێ گرووپی سەرەکی کۆمەڵایەتی/نەتەوەیی عێراق پێکھاتبوو. محەممەد مەھدی کوبە نوێنەرایەتیی[[شیعە]]ی عەرەبی دەکرد؛ خالید نەقشەبەندی وەک [[کورد]]؛ و [[محەممەد نەجیب ئەل ڕەبیعی|نەجیب ئەلروبەیعی]] وەک نوێنەری عەرەبی [[سوننە]].<ref name="Marr 158">{{harvp|Marr|2004|p=158}}</ref> ئەم ئەنجومەنە سێ قۆڵییە بڕیار بوو ڕۆڵی سەرۆکایەتی بگرێتە ئەستۆ. کابینەیەک دروست کرا، کە لە کۆمەڵەیەکی بنکەفراوانی بزووتنەوە سیاسییەکانی عێراق پێکھاتبوو، کە دوو نوێنەری پارتی دیموکراتی نیشتمانی و ئەندامێکی ئەلئیستقلال و نوێنەرێکی [[حیزبی بەعس|بەعس]] و یەکێکیان [[مارکسیزم|مارکسی]] تێدابوو.<ref name="shorthistory2"/> قاسم دوای دەستبەسەرداگرتنی دەسەڵات، پۆستی سەرۆک وەزیران و وەزیری بەرگری وەرگرت، ھاوکات عەقید عارف وەک جێگری سەرۆک وەزیران و وەزیری ناوخۆ ھەڵبژێردرا. ئەوان بوونە باڵاترین دەسەڵاتی عێراق بە ھەردوو دەسەڵاتی جێبەجێکردن و یاسادانان. [[محەممەد نەجیب ئەل ڕەبیعی|محمد نەجیب ئەل ڕەبیعی]] بوو بە سەرۆکی ئەنجومەنی سەروەری (سەرۆکی دەوڵەت)، بەڵام دەسەڵاتەکەی زۆر سنووردار بوو. لە ٢٦ی تەممووزی ١٩٥٨، دەستووری کاتی پەسەندکرا، بە چاوەڕوانی یاسایەکی ھەمیشەیی کە دوای ڕیفراندۆمێکی ئازاد ڕابگەیەنرێت. بەپێی بەڵگەنامەکە، عێراق بڕیار بوو کۆمارێک بێت و بەشێک بێت لە نەتەوەی عەرەبی لەکاتێکدا ئایینی فەرمی دەوڵەت وەک [[ئیسلام]] ناوی ھات. دەسەڵاتەکانی یاسادانان بە ئەنجومەنی وەزیران دەدرا، بە ڕەزامەندی ئەنجومەنی سەروەری، لەکاتێکدا ئەرکی جێبەجێکردن بە ئەنجومەنی وەزیرانیش دەدرا.<ref name="Marr 1582">{{harvp|Marr|2004|p=158}}</ref> == سەرۆکوەزیران == قاسم دوای دیاریکرانی بۆ پۆستی سەرۆک وەزیران، دوای ماوەیەکی کەم لە کودەتاکە لە تەممووزی ١٩٥٨ دەستبەکاربوو. ئەم پۆستەی بەدەستەوە بوو تا لە مانگی شوباتی ساڵی ١٩٦٣ لادرا. سەرەڕای کارکردن بۆ پەسەندکردنی دەستوورە کاتییەکە، حکوومەتی نوێی عێراق بە سەرۆکایەتی قاسم بووە دەسەڵاتێکی خۆسەپێن. سەرەتای سەرھەڵدانی ئەوەش بۆ بوون بە "تاکە سەرکردە" بە جیابوونەوە لە نێوان قاسم و ھاوپیلانگێڕەکەی عارف دەستی پێکرد. سەرەڕای ئەوەی یەکێک لە ئامانجە سەرەکییەکانی شۆڕش پەیوەندیکردن بوو بە بزووتنەوەی [[پان عەرەبیزم]] و پراکتیزەکردنی سیاسەتەکانی ''قەومیە'' (ناسیۆنالیزمی عەرەبی)، بەڵام کاتێک قاسم لە دەسەڵاتدا بوو، زۆری نەخایاند بۆچوونەکانی گۆڕا بۆ ئەوەی ئەمڕۆ بە [[قاسمیزم]] ناسراوە. قاسم کە ئامادە نەبوو زۆر لە نزیکەوە خۆی بە [[جەمال عەبدولناسر|ناسری]] میسر ببەستێتەوە، لایەنگری گرووپە جیاوازەکانی ناو عێراق بوو (بە تایبەتی [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکراتەکان]]) کە پێیان دەگوت کارێکی لەو شێوەیە مەترسیدار دەبێت. لەبری ئەوە خۆی بینی کە دەنگدانەوەی بۆچوونەکانی [[نووری سەعید|نوری سەعید]] خۆی دەبینییەوە بە گرتنەبەری سیاسەتی ''نیشتمانیی عێراق''" لە پێش شتەکانی دیکەوە.<ref>{{harvp|Polk|2005|p=111}}</ref><ref>{{harvp|Simons|1996|p=221}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی دابەشبوون لە حکوومەتی عێراق لە نێوان قاسمی ناسیۆنالیستی عێراقی کە دەیویست ناسنامەی عێراق بریتی بێت لە سێکولاریزم و ناسیۆنالیستی مەدەنی و لە دەوری ناسنامەی میزۆپۆتامیادا دەسوڕێتەوە. لە بەرامبەردا، ناسیۆنالیستە عەرەبەکان کە بەدوای [[ناسنامەی عەرەبی|ناسنامەیەکی عەرەبیدا]] دەگەڕان بۆ عێراق و پەیوەندییەکی نزیکتر لەگەڵ باقی جیھانی عەرەبیدا خۆیان گرێ بدەن. بە پێچەوانەی بەشێکی زۆری ئەفسەرە سەربازییەکانەوە، قاسم لە شارۆچکە عەرەبییەکانی باکووری ڕۆژاوای سوننە نەھاتبوو، ھەروەھا ھاوبەشی حەماسەتی ئەوان نەبوو بۆ پان عەرەبیزم: ئەو لە دایک و باوکێکی تێکەڵاوی سوننە-شیعە بوو و خەڵکی باشووری ڕۆژھەڵاتی عێراق بوو؛ بۆیە توانای مانەوەی لە دەسەڵاتدا وابەستەی ھاوسەنگییەکی لێھاتووانەی نێوان کۆمۆنیستەکان و پان عەرەبییەکان بوو. قاسم بۆ زۆربەی ماوەی سەرۆکایەتییەکەی ھەوڵیدا ھاوسەنگی لەگەڵ پەرەسەندنی ڕەوتی پان عەرەبی لە بواری سەربازیدا ھاوسەنگ بکات. قاسم لە ڕێی دەرکردنی یاسای ٨٠، زەویوزارەکانی کۆمپانیا و نوخبەکانی دەسەڵاتی شاھانەی وەرگرتەوە، بەگوتەی لایەنگرانی ئەوا ئەو زەویانەی بە خەڵکی ئاسایی و ھەژارداوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq – Republican Iraq|ناونیشان=http://countrystudies.us/iraq/21.htm|وێبگە=countrystudies.us}}</ref> قاسم ھەوڵیدا ھاوسەنگی سیاسی بە کەڵک وەرگرتن لە نەیارانی تەقلیدیی پان-عەرەبیزم و ڕاستڕەو و [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستەکان]] بپارێزێت. تا شەڕی لەگەڵ یاخیبووە کوردەکان لە باکوور، توانی دڵسۆزی سوپا بپارێزێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Rubin|یەکەم=Avshalom|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Abd al-Karim Qasim and the Kurds of Iraq: Centralization, resistance and revolt, 1958–63|journal=[[Middle Eastern Studies (journal)|Middle Eastern Studies]]|بەرگ=٤٣|issue=3|پەڕەکان=٣٥٣–٣٨٢|doi=10.1080/00263200701245944}}</ref> لە سەردەمی دەسەڵاتی قاسمدا، [[نەزھەت دولەیمی]] وەک وەزیر دەستنیشانکرا، کە بووە یەکەم وەزیری ژن لە مێژووی عێراق و جیھانی عەرەبیدا. ھەروەھا بەشداری لە داڕشتنی یاسای کاروباری مەدەنی ساڵی ١٩٥٩ کرد، کە تێیدا مافی ژنانی دەپاراست.<ref>The Washington Post (20 November 2017): "[https://www.washingtonpost.com/news/monkey-cage/wp/2017/11/20/womens-rights-are-under-threat-in-iraq/ Women's rights are under threat in Iraq]" By Zahra Ali.</ref> [[پەڕگە:Barzani_&_Qasim.jpg|alt=Photograph of Qasim with Mustafa Barzani|وێنۆک|قاسم لەگەڵ [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانی]]]] === پەیوەندییەکان لەگەڵ ئێران === پەیوەندییەکان لەگەڵ ئێران و ڕۆژاوا لەژێر سەرکردایەتی قاسمدا بەشێوەیەکی بەرچاو تێکچوو. چالاکانە دژی بوونی ھێزی بیانی لە عێراق وەستایەوە و دژی ھاتە دەنگ. بەھۆی بانگەوازی ئەو بۆ لکاندنی خاکی عەرەبی لەناو ئێران بە عێراقەوە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێران گرژ بوو، ئێرانیش بەردەوام بوو لە دابینکردنی بوودجە و کارئاسانی بۆ یاخیبووانی کورد لە باکووری عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Factualworld.com|ناونیشان=http://www.factualworld.com/article/Abdul_Karim_Qassim|وێبگە=www.factualworld.com|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190704065726/http://www.factualworld.com/article/Abdul_Karim_Qassim|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === ڕاپەڕینەکانی کورد === حکوومەتی نوێ کوردستانی بە «یەکێک لە دوو نەتەوەی عێراق» ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=David L. Phillips|سەردێڕ=The Kurdish Spring: A New Map of the Middle East|ڕێکەوت=٢٠١٧}}</ref> لەسەردەمی حوکمڕانیدا، گرووپە کوردییەکان [[مەلا مستەفا بارزانی|مستەفا بارزانییان]] ھەڵبژارد بۆ دانوستان لەگەڵ حکوومەت، بەدوای دەرفەتێکدا دەگەڕان بۆ ڕاگەیاندنی سەربەخۆیی. دوای ماوەیەک لە ئارامییەکی ڕێژەیی، پرسی ئۆتۆنۆمی کورد (خۆبەڕێوەبەری یان سەربەخۆیی) نەھاتەدی و ناڕەزایی و دواجار یاخیبوونی کورد لە ساڵی ١٩٦١دا بەدوای خۆیدا ھێنا. جوداخوازانی کورد بە سەرکردایەتی مستەفا بارزانی شەڕیان لە دژی دامەزراوەی عێراق ھەڵبژارد. ھەرچەندە لە سەرەتادا پەیوەندییەکانی نێوان قاسم و کورد ئەرێنی بوو، بەڵام لە ساڵی ١٩٦١ پەیوەندییەکان تێکچوو و کورد بە ئاشکرا ڕەخنەی لە ڕژێمەکەی قاسم گرت. بارزانی لە ئابی ١٩٦١، ھۆشدارییەکی پێشکەش بە قاسم کردبوو و داوای کۆتاییھێنان بە دەسەڵاتی تاکڕەوانە و داننان بە ئۆتۆنۆمی کورد و گەڕاندنەوەی ئازادییە دیموکراسیەکانی کرد.<ref>{{harvp|Marr|2004|p=178}}</ref> == میرات == شۆڕشی ١٩٥٨دەتوانرێت بە ئاودانێک لە سیاسەتی عێراقدا ھەژمار بکرێت، نەک تەنھا لەبەر کاریگەرییە سیاسییە ئاشکراکانی (بۆ نموونە ھەڵوەشاندنەوەی دەسەڵاتی پاشایەتی و کۆماریخوازی و زەمینە خۆشکردن بۆ دەسەڵاتی [[حیزبی بەعس|بەعس]]) بەڵکو بەھۆی چاکسازییە ناوخۆییەکانیشەوە. سەرەڕای کەموکوڕیەکانی، دەسەڵاتی قاسم یارمەتیدەر بوو بۆ جێبەجێکردنی کۆمەڵێک گۆڕانکاری ئەرێنی ناوخۆیی کە سوودی بۆ کۆمەڵگای عێراق ھەبوو و بە شێوەیەکی بەرفراوان پشتگیریی جەماوەریان ھەبوو، بەتایبەتی دابینکردنی خانووبەرەی کەم تێچووی بۆ گەڕەک و ناوچە پڕ دانیشتووانەکانی بەغدا.{{Sfnp|Farouk–Sluglett|Sluglett|2001}} === چاکسازیی زەویوزار === شۆڕش گۆڕانکاری بەرفراوانی لە کەرتی کشتوکاڵی عێراقدا بەدوای خۆیدا ھێنا. ڕیفۆرمخوازان پێکھاتە کۆنەکەی [[دەرەبەگایەتی|دەربەگایەتیی]] گوندنشینەکانی عێراقیان ھەڵوەشاندەوە. بۆ نموونە یاسای ماف و ئەرکی چاندنکاران لە ساڵی ١٩٣٣ و یاسای ناکۆکی خێڵەکی گۆڕدرا، ئەمەش سوودی بۆ دانیشتووانە ھەژارنشینەکانی عێراق ھەبوو و پڕۆسەیەکی دادپەروەرتری یاسا مسۆگەر بوو. یاسای چاکسازی کشتوکاڵی (٣٠ی ئەیلوولی ١٩٥٨<ref name="Iraq">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqis Recall Golden Age|ناونیشان=http://www.iwpr.net/?p=icr&s=f&o=167565&apc_state=heniicr2004|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060902123122/http://www.iwpr.net/?p=icr&s=f&o=167565&apc_state=heniicr2004|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|وێبگە=Institute for War and Peace}} Reporting article on discovery of Qasim's body</ref>) ھەوڵیدا بە شێوەیەکی بەرفراوان دابەشکردنەوەی زەوی و زارەکان و سەقفی لەسەر کرێی زەوی دانا؛ زەوییەکە بە شێوەیەکی یەکسانتر بەسەر جووتیاراندا دابەشکرابوو کە بەھۆی یاسا نوێیەکانی کرێگرتن نزیکەی ٥٥٪ بۆ ٧٠٪ی بەرھەمەکانیان وەرگرتبوو.<ref name="Iraq"/>{{sfnp|Farouk–Sluglett|Sluglett|2001|pp=٧٦–٧٨}} === مافەکانی ژنان === قاسم ھەوڵیدا یەکسانی زیاتر بۆ ژنان لە عێراق بھێنێتە ئاراوە. لە کانوونی دووەمی ١٩٥٩دا پێداچوونەوەیەکی بەرچاوی بە یاسای باری کەسی ڕاگەیاند، بەتایبەتی ئەو یاسایەی کە پەیوەندییە خێزانییەکان ڕێکدەخات.<ref name="Iraq2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqis Recall Golden Age|ناونیشان=http://www.iwpr.net/?p=icr&s=f&o=167565&apc_state=heniicr2004|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060902123122/http://www.iwpr.net/?p=icr&s=f&o=167565&apc_state=heniicr2004|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|وێبگە=Institute for War and Peace}} Reporting article on discovery of Qasim's body</ref> [[فرەھاوسەری|فرەژنی]] قەدەغە بوو، ھەروەھا کەمترین تەمەن بۆ ھاوسەرگیریش بە ١٨ ساڵ دیاریکرا (جگە لە ھەندێک باری تایبەت کە دەتوانرا لەلایەن دادگاوە بۆ ١٦ ساڵ کەمبکرێتەوە).<ref name="Iraq2"/> ژنان لە جیابوونەوەی ئارەزوومەندانە پارێزراو بوون. دیارترین چاکسازی بریتی بوو لە بڕگەیەک لە مادەی ٧٤ کە مافی یەکسانی بە ژنان لە بابەتی میراتدا بەخشی.<ref name="Iraq2"/> ئەم ھەنگاوەی کۆتایی، لەلایەن سوننە و شیعەکانەوە دژایەتی کرا. == تێبینییەکان == <references group="kurdish-alpha"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆک وەزیرەکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|مێژوو|عێراق}} {{s-start}} {{s-off}} {{succession box | before=[[ئەحمەد موختار بابان]]| title=[[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] | years= ١٤ی تەممووزی ١٩٥٨–٨ی شوباتی ١٩٦٣| after= [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] }} {{s-end}} {{پۆلی کۆمنز|Abd al-Karim Qasim}} [[پۆل:خەڵکی بەغدا]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە عێراق]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٤]] [[پۆل:سیاسییەکانی عێراق]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:موسڵمانانی عێراقی]] [[پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی عێراقی]] [[پۆل:عەرەبەکانی ئیمپراتۆریەتی عوسمانی]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:ڕزگاربووان لە ھەوڵی تیرۆرکردن]] [[پۆل:خەڵکانی ١٩٤٨، شەڕی عەرەب و ئیسرائیل]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:کوردانی باشووری کوردستان]] 1mlcmtarp233wfkqp5akhx4ks5o2fr6 0 23954 1673526 1444847 2026-09-23T13:32:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ھونەر-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1673526 wikitext text/x-wiki {{Coord|40.42536|-3.72560|region:es|display=title}} [[پەڕگە:Vicente López Portaña - el pintor Francisco de Goya.jpg|thumb|وێنە کێشی ئیسپانی '''فرانسیسکۆ گۆیا''']] '''فرانسیسکۆ گۆیا''' (بە[[ئینگلیزی]]: Francisco Goya) (٣٠ی ئازاری ١٧٤٦ - ١٦ی نیسانی ١٨٢٨) وێنەکێشێکی ڕۆمانسیی [[ئیسپانیا|ئیسپانی]] بووە، بەرھەمکانی زۆرتر لەسەر بابەتە سیاسیی و کۆمەڵایەتییەکان بووە. ئەو بە یەکێک لە دیارترین هونەرمەندە ئیسپانییەکان بۆ کۆتاییەکانی سەدەی هەژدە و سەرەتای سەدەی نۆزدە دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Voorhies|یەکەم=James|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Francisco de Goya (1746–1828) and the Spanish Enlightenment|ناونیشان=https://www.metmuseum.org/toah/hd/goya/hd_goya.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.metmuseum.org|زنجیرە=HEILBRUNN TIMELINE OF ART HISTORY ESSAYS|بڵاوکەرەوە=Department of European Paintings, The Metropolitan Museum of Art}}</ref> تابلۆ، وێنە و نەخشاندنەکانی ڕەنگدانەوەی هەڵچوونە مێژووییەکانی هاوچەرخ بوون و کاریگەرییان لەسەر نیگارکێشانی گرنگی سەدەی نۆزدە و بیستەم هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harris-Frankfort|یەکەم=Enriqueta|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Francisco Goya – The Napoleonic invasion and period after the restoration|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Francisco-Goya|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en}}</ref> زۆرجار گۆیا بە [[دوایین مامۆستا]] و یەکەم هونەرمەندی [[هونەری هاوچەرخ]] بانگ دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Frick Collection: Exhibitions|ناونیشان=https://www.frick.org/sites/default/files/archivedsite/exhibitions/goya/exhibition.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.frick.org}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ھونەر|ژیاننامە|ئیسپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Francisco de Goya y Lucientes}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ھونەر-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٨٢٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٤٦]] [[پۆل:وێنەکێشە ئیسپانیەکان]] [[پۆل:وێنەکێشە کوڕەکانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:وێنەکێشە ئیسپانییەکان]] [[پۆل:ھونەری ڕووت]] 49248ggf7v34gcvxe7l6n2g7nmlem55 4 25122 1673865 1672982 2026-09-24T00:03:19Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1673865 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ٣٧٦٢٣٧ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ١٧٧٣٩٤ |- | [[Special:Contributions/InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || ١٠٢٦٠٤ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٩٦ |- | [[Special:Contributions/SakuraBot|SakuraBot]] || ٤٣٥٢١ |- | [[Special:Contributions/EmausBot|EmausBot]] || ٤٢٧٦٦ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٦٦ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٣٤٢ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Xqbot|Xqbot]] || ٢١٣٠٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٦١ |- | [[Special:Contributions/AlaaBot|AlaaBot]] || ١٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١١٦ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٩٢٠ |- | [[Special:Contributions/MerlIwBot|MerlIwBot]] || ١٤٥١٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠٧٧ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٨٦ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Addbot|Addbot]] || ٩١٢٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Dexbot|Dexbot]] || ٨٥٦٩ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٦ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٢ |- | [[Special:Contributions/Legobot|Legobot]] || ٧٦١٨ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/CdRBot|CdRBot]] || ٦٥٠٨ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Luckas-bot|Luckas-bot]] || ٦١١٧ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٣٩١ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٠٦ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢١٨ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ٤١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/WikitanvirBot|WikitanvirBot]] || ٣٧١١ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || ٣٥٧٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/ZéroBot|ZéroBot]] || ٣٣٦٢ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٣٣٢٤ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Escarbot|Escarbot]] || ٢٧٢٢ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/ChuispastonBot|ChuispastonBot]] || ٢١٤٦ |- | [[Special:Contributions/TXiKiBoT|TXiKiBoT]] || ٢١١٦ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ١٨٨٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٩٧ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/MelancholieBot|MelancholieBot]] || ١٦٣٤ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/ElphiBot|ElphiBot]] || ١٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/TjBot|TjBot]] || ١٥٠٥ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/RedBot|RedBot]] || ١٤٢٠ |- | [[Special:Contributions/KamikazeBot|KamikazeBot]] || ١٣٩٩ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/SieBot|SieBot]] || ١٣٣٩ |- | [[Special:Contributions/FoxBot|FoxBot]] || ١٣١٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/VolkovBot|VolkovBot]] || ١٢٩٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/タチコマ robot|タチコマ robot]] || ١٢٩٢ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٢٣٧ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |} |} </center> </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] a295w1g403kp1xjv0ux4qr6805n9sxq 4 25128 1673866 1672984 2026-09-24T00:03:29Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1673866 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێرستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێرستی نووسەرانی ویکیپیدیا بە پێی ژمارەی دەستکارییەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !بەکارھێنەر!!ژ. دەستکارییەکان |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ٦١٨٣٨ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ٥٦٧٤٧ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٦١٩٦ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٣٩٩٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٢٧٠٦٦ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٢٤٣٤٢ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٢٤١٦١ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٢٠٣٠٧ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ١٨٣٦١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ١٦١١٦ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٤٩٢٠ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ١٣٩٨١ |- | [[Special:Contributions/New user message|New user message]] || ١٣٠٧٧ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ١١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ١٠٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٠٤٥١ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ١٠٣٨٧ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ١٠٠٨٦ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ٩٢٥٤ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ٨٦٥٨ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ٨٣٤١ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ٨٢٨٦ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٧٨٧٢ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٧٤٧٩ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٦٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٦٤٤٨ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٥٩٦٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٥٣٩١ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٥٠٩٩ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٤٩٩٧ |- | [[Special:Contributions/CommonsDelinker|CommonsDelinker]] || ٤٨٠٦ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٤٦٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٢١٨ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٤٠٣٦ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ٣٦٥٩ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٣٣٧٩ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٣٣٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٢٥١ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣١٦٨ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٢٩١٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٢٩٠٢ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٥٩ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٢٧٨٣ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٧٨٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٢٥٧٤ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ٢٤٨١ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٠٤ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ٢٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٦٩٧ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٦٨٢ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ١٦٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ١٦٢٤ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٤٢٧ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٣٩٥ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ١٣٧٦ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٣٦٥ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ١٣٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٢٩٤ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ١٢٨٨ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ١٢٣٧ |- | [[Special:Contributions/SiNa|SiNa]] || ١٢٣٦ |- | [[Special:Contributions/Average kurd|Average kurd]] || ١٢١٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٢١٢ |- | [[Special:Contributions/Ahmad.Kurdistan|Ahmad.Kurdistan]] || ١١٨٧ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ١١٦٢ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١١٣٤ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١١٣١ |- | [[Special:Contributions/Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] || ١١٢٣ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ١٠٧١ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ١٠٤٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١٠٢٨ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٠١٩ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ١٠٠٥ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ٩٨٢ |- | [[Special:Contributions/ئاریا سالار|ئاریا سالار]] || ٩٦٤ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٩٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hamedvahid|Hamedvahid]] || ٩٢٧ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٩١٤ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ٨٨٨ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ٨٧٣ |- | [[Special:Contributions/Rasan emprator page|Rasan emprator page]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٨٠٠ |- | [[Special:Contributions/گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] || ٧٩٥ |- | [[Special:Contributions/Halvada|Halvada]] || ٧٨٥ |- | [[Special:Contributions/Qezwan|Qezwan]] || ٧٥٩ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ٧٥٥ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٧٤٦ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ٧٣٧ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٧٢١ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ٦٨٠ |- | [[Special:Contributions/Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95|Renamed user 8bf1a5bb1c77527f2a3f2326f8ff7c95]] || ٦٣٧ |- | [[Special:Contributions/Eyubm|Eyubm]] || ٦٣١ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٦٢٢ |- | [[Special:Contributions/Sako Nanakli|Sako Nanakli]] || ٦١٥ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ٥٩٧ |- | [[Special:Contributions/Rojhalatkurdistan|Rojhalatkurdistan]] || ٥٩٥ |- | [[Special:Contributions/شنەی ئازادی|شنەی ئازادی]] || ٥٥٧ |- | [[Special:Contributions/Barrazinji|Barrazinji]] || ٥٥٢ |- | [[Special:Contributions/د. توانا ع. بەرزنجی|د. توانا ع. بەرزنجی]] || ٥٤٨ |} |} </center> </div> [[پۆل:ئاماری ویکیپیدیا]] [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] 76tsx4jk0lzpu8xf1apvv59w7w7zjcu 0 25456 1673707 1650801 2026-09-23T19:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1673707 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = فلکان | ناوی_فەرمی = فلکان - Fələkan | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = Felekan | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.2109|frame-long=44.9691|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سلیوانا|سلیوانا]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری مەرگەوەڕ|مەرگەوەڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1613 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 590 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''فلکان''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری مەرگەوەڕ]]، [[ناوچەی سلیوانا]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''فلکان''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کانی دەستار]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[باوا، مەرگەوەڕ|باوا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[لۆرکان]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[دزێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٥٩٠) کەس و (١٠٨) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم گوندە لە [[کورد]] پێکھاتووە. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == ئایینی ئەم گوندە لە [[ئیسلام]]([[سوننە]]) پێکھاتووە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بە پێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] mdu6gswqcmh8q4n56garj2rk2ly7c13 0 33714 1673762 1673170 2026-09-23T20:20:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673762 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:قصر ابونصر.jpg|وێنۆک|کۆشکی ئەبوونەسر]] '''کۆشکی ئەبو نەسر''' یاخود [http://fa.wikipedia.org/wiki/%D9%82%D8%B5%D8%B1_%D8%A7%D8%A8%D9%88%D9%86%D8%B5%D8%B1 قصر ابونصر] ناوی پاشماوەی بینایەکە کە دەکەوێتە شاری [[شیراز]] لە [[پارێزگای فارس]]ی [[ئێران]]. بەپێ لێکۆڵینەوەکان لە سەردەمی {ئیمپڕاتۆڕیەتی پارسی}دا بنیات نراوە و زاناکانی بواری شوێنەوار ھەندێ دراوی جۆراوجۆریان لە ناوچەکەدا دۆزیوەتەوە کە دەگەڕێتەوە بۆ چەند سەردەمێکی مێژوویی جیاواز لە یەکتری. کاتێک موسوڵمانەکان دەستیان گرت بەسەر ئێراندا ناویان لە کۆشکەکە نا (''باوکی سەرکەوتن'': ''ابونصر''). ئەم کۆشکە لە ساڵی [[١٩٣٢]]دا لە لیستی شوێنەوارە مێژووییەکانی ئێران تۆمارکرا لەژێر ناوی ''تەختی سلێمان''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.iranchto.ir/WebForms/Fa/Heritage/HeritageInfo.aspx?ID=2504 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110922140615/http://www.iranchto.ir/Webforms/Fa/Heritage/HeritageInfo.aspx?ID=2504 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110922140615/http://www.iranchto.ir/Webforms/Fa/Heritage/HeritageInfo.aspx?ID=2504 |date=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١١ }}</ref> == پەراوێز == {{reflist|2}} {{پۆلی کۆمنز|Abu-Nasr Palace}} {{تووڵی دەروازە|ئێران}} [[پۆل:کۆشکەکانی ئێران]] q5kfj5xnje76hahasmal7wgsxm0i7wl 0 33803 1673436 1666710 2026-09-23T12:11:41Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673436 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = ھۆمەر دزەیی | birth_name = عومەر دزەیی | image = Homer Dizeyi Silemani Concert 2012.jpg | caption = ھۆمەر دزەیی لە کۆنسێرتێکی ساڵی ٢٠١٢دا | background = solo_singer | birth_date = {{Birth year and age|١٩٣٦}} | origin = [[ھەولێر]] | years_active = ١٩٥٥–ئێستا | occupation = [[گۆرانیبێژ]]، [[سیاسەتمەدار]] | genre = [[ئیرۆتیکا]]، ھارمۆنیک | instrument = [[ڤایۆلین]]، [[پیانۆ]] |birth_place=[[هەولێر]]}} '''ھۆمەر دزەیی''' (ناوی تەواو: '''عومەر عوسمان دزەیی''')، گۆرانیبێژ و سیاسەتمەداری باشووری کوردستانە، لە ساڵی ١٩٣٦ لە شاری [[ھەولێر]] لەدایکبووە.<ref name=":0">[https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=28820 ڤیدیۆ.. ھۆمەر دزەیی وەڵامی ئەو رەخنانە دەداتەوە کە لەسەر گۆرانییەکانی لێی گیراوە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221126181943/https://www.zamenpress.com/Details.aspx?jimare=28820 |date=٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ }}، ماڵپەڕی زەمەن، ١٣ی تەمموزی ٢٠٢٠.</ref> ھۆمەر دزەیی زیاتر لە ٥٠ ساڵی ژیانی لە ھەندەران بەسەر بردووە و بڕوانامەی زانستە سیاسییەکانی لە [[ڤیێنا]] بەدەستھێناوە. ماوەیەک لە بەشی کوردیی ڕادیۆی دەنگی ئەمریکا کاری کردووە، ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٠٦ بووەتە ڕاوێژکاری سەرۆک کۆماری [[عێراق]]، [[جەلال تاڵەبانی]]. == ژیان == [[پەڕگە:هۆمەر دزەیی.webp|وێنۆک|هۆمەر دزەیی ١٩٦٠، [[ڤیێنا]]]] خوێندنی سەرەتایی لە [[ھەولێر]] دەست پێ دەکات و پاشان بۆ درێژەدان بە خوێندن دەچێتە [[کەرکووک]] و [[بەغدا]]. لەبەر ئەوەی ئارەزووی لە ھونەر و گۆرانی بووە، لەلایەن بنەماڵەکەیەوە ئاستەنگی دەخرێتە سەر ڕێگای، بەڵام کۆڵ نادات. یەکەم [[گۆرانی]]ی خۆی لە ساڵی ١٩٥٥ لە بەغدا تۆمار کردووە. لە ساڵی ١٩٥٦ دەچێتە [[ئەنقەرە]] بۆ خوێندن، بەڵام تەواوی ناکات؛ ئەمەش لەبەر ئەوەی خەیاڵی ھەر لای [[ھونەر]] و گۆرانیگوتن بووە، بۆیە دوای ساڵێک ڕوو لە [[ڤیێنا]] دەکات. ئیدی بەو شێوەیە ئاشنایەتی لەگەڵ موزیکزانان و گۆرانیبێژانی دەرەوەی [[کوردستان]] پەیدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/pencamor-08112019|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٦، دوو لە دیارترین گۆرانییەکانی خۆی بەشێوەی کلیپ بڵاودەکاتەوە، ئەوانیش «باخچەی پاشا» و «قژکاڵی لێو ئاڵی»ن. دواتر لە ساڵی ١٩٨٨ دەچێتە ئەمریکا بۆ ژیان و ماوەیەکی لە دەنگی ئەمریکا کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠١٢|سەردێڕ=بۆچی “ھۆمەر دزەیی” نەبوو بە بالێۆزی عێراق ؟!!|ناونیشان=https://chra.tv/%d8%a8%db%86%da%86%db%8c-%da%be%db%86%d9%85%db%95%d8%b1-%d8%af%d8%b2%db%95%db%8c%db%8c-%d9%86%db%95%d8%a8%d9%8vd9%88%d8%a8%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8e%db%86%d8%b2%db%8c-%d8%b9%db%8e%d8%b1/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=CHRA.TV}} {{بەستەری مردوو|url=https://chra.tv/%d8%a8%db%86%da%86%db%8c-%da%be%db%86%d9%85%db%95%d8%b1-%d8%af%d8%b2%db%95%db%8c%db%8c-%d9%86%db%95%d8%a8%d9%8vd9%88%d8%a8%d9%85%d8%a7%d9%84%db%8e%db%86%d8%b2%db%8c-%d8%b9%db%8e%d8%b1/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> == شێوازی ھونەری == ھۆنراوەی گۆرانییەکانی ھۆمەر وێنەی ڕووت و ئیرۆتیکا دەخاتە بەردەم گوێگر، ھەربۆیە ھەندێک کەس بە پێشەوای ئەم بوارەی دادەنێن لە گۆرانیی کوردیدا،<ref name=":1">[https://xelk.org/239895/ چەند کورتە سەرنجێک لەسەر ئاواتە مەخمەلییەکانی ھۆمەر دزەیی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201016083704/https://xelk.org/239895/ |date=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ }}. ماڵپەڕی خەڵک، لەلایەن توانا حەمە نووسراوە، ڕۆژی ٢٧ی تەمموزی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> لەبەرامبەردا لەلایەن کۆمەڵێک کەسی دیکەشەوە ڕەخنەی لێ گیراوە.<ref name=":0" /> بەشێکی زۆر لە ئاوازی گۆرانییەکانی ھۆمەر دزەیی لە مۆسیقای ڕۆژاوایی یان بیانییەکانەوە وەرگیراوە،<ref name=":1" /> ھۆمەر لە چاوپێکەوتنەکانیشیدا ناوی سەرچاوەی ئاوازەکانی ھێناوە.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=krfuOM6Qr9Y چاوپێکەوتنێک لەگەڵ ھۆمەر دزەیی]، بەرنامەی بنار تۆک، کەناڵی یوتیووبی توودەی مەگەزین، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == ئەلبوومەکان == * [[گەڵا وەریوەکان]] == کتێبەکان == * ''چیرۆکی موزیکی کلاسیک''، ھۆمەر دزەیی، دەزگای ئەندێشە، سلێمانی، ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://archive.sulyon.com/Drejey-hawal.aspx?id=5322&LinkID=17 |سەردێڕ=ھۆمەر دزەیی لە ئەندێشە کتێبە نوێکەی خۆی بڵاوکردەوە |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |نووسەر=ئاراس عەبدوڵڵا |وێبگە=Sulyon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201031102224/https://archive.sulyon.com/Drejey-hawal.aspx?id=5322&LinkID=17 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمەش ببینە == * [[لارە دزەیی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی|ژیاننامە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:گۆرانیبێژە پیاوەکانی کوردیی ناوەندی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] o53pmjpjh6n5cxfh5dl230bwgmhx4v4 0 37399 1674016 1127691 2026-09-24T07:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1674016 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Pharaoh.svg|230px|وێنۆک|چەپ|وێنەی فیرعەونێک]] '''فیرعەون''' بە پاشاکانی وڵاتی [[میسر]] لە سەردەمی کۆندا دەوترا.<ref>see [[Hatshepsut]].</ref><ref name="Shaw">Shaw, Ian (ed) 2000. ''The Oxford history of ancient Egypt''. Oxford University Press. {{ISBN|0-19-815034-2}}</ref> فیرعەون کوڕی ڕەع خودای میسری دەژمێریا و خاونی ھەموو ئەو شتەی بوو کە لە میسردا بوو. ئەو خاوەنی ئەرتەش و خەزانە و ماڵ و گیان ھەمووان بوو. فیرعەون لە ئەسڵدا بە واتای ماڵی گەورە بووە، کە ئاماژە بە کۆشکی فیرعەونەکان بوو و دواتر بۆ خۆیان بە کار برا. هەورەها '''فیرعەون''' بە پاشای ڕەسەن میسری دەوترێ فیرعەون، ھەبوونی میسر وەک وڵات/شانشین لە ٥٦٦٠ی پێش زایین دەست پێدەکات<ref>Bard, Kathryn A. (2000) The emergence of the Egyptian state. In Shaw, Ian (ed) ''The Oxford History of ancient Egypt''.</ref> ==سەرچاوەکان== <references /> * [https://web.archive.org/web/20170815020958/https://en.wikipedia.org/wiki/Pharaoh ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|میسر|مێژوو|پاشایەتی}} {{پۆلی کۆمنز|Pharaohs}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:نازناوی خانەدانەکان]] [[پۆل:ناونیشانەکانی فەرمانڕەوایەتی]] [[پۆل:سەرۆکی دەوڵەتەکان]] bnk9czftxu1xye7qry0dftfeggyckc9 0 38306 1674007 1655942 2026-09-24T07:38:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1674007 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person |name = فیدان دۆغان |image = Fidan Doğan.png |caption = فیدان لە [[سەنت پیتەرزبورگ]] ساڵی ٢٠١٢ |birth_date = ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٨٢ |birth_place = [[ئەلبستان]], [[مەرعەش]], تورکیا |death_date = {{Death date and age|٢٠١٣|01|٠٩|1982|01|17}} |death_place = [[پاریس]], فەڕەنسا |death_cause = تیرۆرکرا |occupation =چالاکوانی مافی مرۆڤ }} '''فیدان دۆغان''' (لەدایکبووی [[١٧ی کانوونی دووەم]]ی [[١٩٨٢]] لەناوچەی [[ئەلبستان]]ی [[مەرعەش]] – [[١٠ی کانوونی یەکەم]]ی [[٢٠١٣]] لە [[پاریس]]) ژنە چالاکوانی [[کورد]] و ئەندامی [[پارتی کرێکارانی کوردستان]] بوو. دۆغان لەگەڵ بنەماڵەکەی دەچن بۆ [[ئەورووپا]] و لە وڵاتی [[فەڕەنسا]] نیشتەجێ دەبن. لە شاری [[ستراسبورگ]] تا ئاستی ناوەندی دەخوێنێت، دوایی پەیوەندی بە دامودەزگای تەڤگەری ئازادی دەکات و دوایش ماوەیەکی کاتی دەچێتە چیاکانی [[باشووری کوردستان]]. فیدان دۆغان لەگەڵ [[سەکینە جانسز]] و [[لەیلا سۆیلەمەز]] لە [[١٠ی کانوونی یەکەم]]ی [[٢٠١٣]] لە پاریس، پایتەخی [[فەڕەنسا]] تیرۆر کرا و لە ھەمان ساڵڕۆژی لەدایکبوونیدا لە [[ئامەد]] لە [[باکووری کوردستان]] نێژرا. == سەرچاوەکان == *[http://www.guardian.co.uk/world/2013/jan/10/kurdish-activists-shot-dead-paris گاردیەن] *[http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=3&q=74787 کوردیپێدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192010/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=3&q=74787 |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }} *[https://web.archive.org/web/20130118032324/http://www.gksat.tv/Default.aspx?page=article&id=12394&l=3 سەتەلایتی گەلی کوردستان] {{پۆلی ھاوپلەی زایینی نا}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|سیاسەت|تورکیا|فەڕەنسا|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٢]] [[پۆل:تیرۆرکراوانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:چالاکانی کورد]] [[پۆل:ژنانی سیاسیی کورد]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە کوردە تیرۆرکراوەکان]] [[پۆل:چالاکوانانی تیرۆرکراو]] [[پۆل:چالاکوانانە کوردەکانی مافی مرۆڤ]] [[پۆل:چالاکوانە کوردەکانی مافی ژنان]] [[پۆل:ئەندامانی پارتی کرێکارانی کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی سەدەی ٢١ەم]] q4pnb80b9x2pybucsh1dhs4ppm5ydnk 0 39823 1673612 1510901 2026-09-23T16:33:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1673612 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Friedrich_Schiller_by_Ludovike_Simanowiz.jpg|thumb|چەپ|فریدریش شیلەر]] '''یۆھان کریستۆف فریدریش فۆن شیلەر''' یان '''فریدریش شیلەر''' ([[١٠ی تشرینی دووەم]]ی [[١٧٥٩]] لە [[مارباخ ئام نێکا]] - [[٩ی ئایار]]ی [[١٨٠٥]]) شانۆنووسی گەورەی [[ئاڵمانیا|ئاڵمانی]]یە. لە سەردەمی ژیانی خۆی ھاوەڵی [[یۆھان ڤوڵفگانگ گۆتە|گۆتە]] بووە و ئەدەبی ئاڵمانی بەم دوو کەسایەتییە پێناسە دەکرێت. == ژیان == یۆھان کریستۆف فریدریش فۆن شیلەر، شاعیر و فەیلەسوف و مێژوونووسێکی ئەڵمانی بووە و، لە ١٠ نۆڤەمبەری ساڵی ١٧٥٩ لە ئەڵمانیا لەدایک بووە. کوڕە تاقانە بووە، باوکی پزیشکی سەربازی بووە و، دایکیشی ئافرەتێکی ئایینپەروەر بووە ھەر بۆیە خۆشەویستیی ئایین و ڕەوشت و نمونەی بەرزی لە ناخی شیلەر چەسپاندووە. شیلەر وانەی لە قوتابخانەی لادێکەیان خوێندووە و دواتر چۆتە قوتابخانەی زمانی لاتینی. ساڵی ١٧٧٣ یاسای خوێندووە، بەڵام ساڵی ١٧٧٥ چۆتە بەشی پزیشکییەوە و لەم کاتانەدا دەستی کردووە بەنووسینی شیعر و شانۆگەری. شیلەر لە ساڵی ١٧٧٧ دەستی کردووە بە نووسینی شانۆگەریی دزەکان کە ڕەتکردنەوەی دەسەڵاتی ڕەھا بەرجەستە دەکات و داوای پەنابردن دەکات بۆ ئازادی بە مەبەستی ڕزگاربوون لە [[چەوساندنەوە]] و زوڵم و زۆری کۆمەڵگا. ئەم شانۆگەرییە لەساڵی ١٧٨٢ لە مانھایم نمایش کراوە و سەرکەوتنێکی ئەفسانەییی بەدەست ھێناوە و لەنێوان شەو و ڕۆژێکدا کردوویەتی بە یەکێک پڕشنگدارترین کەسایەتییە ئەدەبییەکانی ئەڵمانیا. لەساڵی ١٧٨٤، شیلەر لە فایمار جێگیر بووە و لەوێ گۆتەی ناسیوە و بوون بە دوو ھاوڕێی گیانیبەگیانی. ھەر لەم ماوەیەدا، یەکێک لە نایابترین شیعرەکانی خۆی نوسیوە و، دواتر بیتھۆڤنی ھونەرمەند ئاوازی بۆ داناوە. ھەروەھا، گرنگیی بە مێژوو داوە و لە ساڵی ١٧٨٧ بۆتە مامۆستای مێژوو لە زانکۆی یینا؛ بەھەمان شێوە گرنگیی بە فەلسەفە داوە و چەندین نووسینی فەلسەفیی لە سەر ھونەر و ئەدەب بڵاوکردۆتەوە. فریدریش شیلەر لە ساڵی ١٧٩٠ ھاوسەرگیریی کردووە و دوو کوڕ و دوو کچیان بووە. لە ساڵی ١٨٠٥ دوای ململانێیەکی زۆر لەگەڵ نەخۆشیدا و دەستبەردارنەبوونی لە نووسین، لەتەمەنی ٤٥ ساڵیدا کۆچی دواییی کردووە. {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Schiller}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|شیعر|فەلسەفە|ھونەرەکان|شانۆ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٥٩]] [[پۆل:مردووانی ١٨٠٥]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئاڵمانی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:جوانیناسی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی فەڕەنسی–ئاڵمانی]] [[پۆل:فریدریش شیلەر]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئاڵمانی]] [[پۆل:مێژووی وێژە]] [[پۆل:مێژووی بیرۆکەکان]] [[پۆل:یۆھان ڤوڵفگانگ فۆن گۆتێ]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]] [[پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە]] [[پۆل:ڕۆمانتیزم]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی ویلیام شێکسپیر]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:مێژووی شیعر]] n94s0f1tn2axws9u87ce76bruhi8fsv 0 41099 1673715 1511048 2026-09-23T19:36:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1673715 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فلۆرەنتینۆ پێرێز ڕۆدریگز''' لەدایکبووی ٨ی ئازاری ١٩٤٧ ، کەسایەتی و سەرمایەداری ئیسپانییە و پیشەی [[ئەندازیاریی شارستانی]]یە و لەئێستادا سەرۆکی یانەی تۆپی پێی ئیسپانی [[ڕیال مەدرید]]ە ، ئەو دوو جار پۆستی سەرۆکی یانەی ڕیال مەدریدی وەرگرتووە یەکەم جار لەساڵانی ٢٠٠٠ تاکوو ٢٠٠٦ بوو ئینجا دوایی ٢٠٠٩ تاکوو ئێستا بەردەوامە و لەم ماوەی سەرۆکایەتیی یانەکەشی بەوە ناسراوە زۆرترین پارە بۆ گواستنەوەی یاریکەران دەدات لەوانە [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]]ی گواستەوە بۆ یانەکەی بەبڕی ٩٤ ملیۆن یۆڕۆ ، پێریز ئەندامیشە لە پارتی سیاسی یەکێتیی ناوەندی دیموکراسی ئیسپانیا لەساڵی١٩٧٩وە . ==سەرچاوە== *[https://web.archive.org/web/20170713231049/http://www.florentinoperez.com/ ماڵپەڕی فەرمی پێریز] *[[:en:Florentino Pérez|ویکی ئینگلیزی]] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|تۆپی پێ|سیاسەت|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Florentino Pérez}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:بیلیۆنێرە ئیسپانییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] bgqanil403bo0hnowk7qa5a3l6utklv 1 41361 1673556 1420352 2026-09-23T13:37:36Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673556 wikitext text/x-wiki وابزانم بە ئەیاکس دەخوێندرێتەوە نەک ئەژاکس گشت مێدیا کوردییەکانیش بە ئەیاکس دەیخوێننەوە [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٦:٢٧, ٣٠ نیسان ٢٠١٣ (UTC) :{{کرا}} [[بەکارھێنەر:Calak|چالاک]]^{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|Wьтуwеж]]} <font size="0.5px">(١٠ی گوڵانی ٢٧١٣)</font> ٢١:٠٩, ٣٠ نیسان ٢٠١٣ (UTC) ھەرچەن لە عێراق وا ئێژن وەلی ھەڵەیە، ئەوان لە ڕووی عەرەبییەکەیۆ ئێژن لەحاڵێکا ناوەکە لە زوانەکانی تر ھەر ئەژاکس یا ئاژاکسە. لە ئێرانیش ھەر ئێژن ئاژاکس. [[بەکارھێنەر: min.neel|مادی]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:min.neel|وتووێژ]]} <font size="0.5px">(١١ی گوڵانی ٢٧١٢)</font> ١٠:١١, ١ ئایار ٢٠١٣ (UTC) ::مامە حەوتەی ڕابردوو لە وانەی ئینگلیزی وانەی هێماکانی دەنگەکانی ئینگلیزییمان خوێند لە نەبزوێنی دەنگدار نەبزوێنی بێدەنگ ( Voiceless and voiced) پیتی J بە ی یان یێ دەخوێندرێتەوە ، جگەلەوەش گوێ لەدەنەگەکەی بگرە بە [http://translate.google.com/#nl/du/Ajax هۆڵاندی] وە ئەنجامی گووگڵ [https://www.google.iq/search?q=%D8%A6%DB%95%DB%8C%D8%A7%DA%A9%D8%B3&oq=%D8%A6%DB%95%DB%8C%D8%A7%DA%A9%D8%B3&gs_l=serp.3...226513.227260.0.227406.6.6.0.0.0.0.194.399.3j2.5.0...0.0...1c.1.11.serp.-ONUjoYqLno ئەیاکس] نزیکەی ٢٢ هەزارە وە [https://www.google.iq/search?q=%D8%A6%DB%95%DA%98%D8%A7%DA%A9%D8%B3&aq=f&oq=%D8%A6%DB%95%DA%98%D8%A7%DA%A9%D8%B3&aqs=chrome.0.57j61j59l2j61l2.2621j0&sourceid=chrome&ie=UTF-8 ئەژاکس] لە ١٠ تێپەڕ ناکات! > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٤:١٦, ١ ئایار ٢٠١٣ (UTC) دەنگەی دۆتشەکەیم بیست، قسەکە حەققە، ئەیاکس درووسە. [[بەکارھێنەر: min.neel|مادی]]^{[[قسەی بەکارھێنەر:min.neel|وتووێژ]]} <font size="0.5px">(١١ی گوڵانی ٢٧١٢)</font> ١٦:٣٨, ١ ئایار ٢٠١٣ (UTC) :من لەخۆوە نەم‌گواستەوە و پیش گواستنەوە سەیری دەربڕینەکەم کرد. لە ویکی ئینگلیزیدا نووسراوە [ˈaːjɑks] کە دەبێتە ئەیاکس.--[[بەکارھێنەر:Calak|چالاک]]^{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|Wьтуwеж]]} <font size="0.5px">(١١ی گوڵانی ٢٧١٣)</font> ١٨:٤٥, ١ ئایار ٢٠١٣ (UTC) == ئەستێرە دیارەکانی ئەیاکس مێژووی == یۆهان کروویڤ، ڤان باستن ،بێرکامب ،سوارێز [[بەکارھێنەر:Rabar ajax|Rabar ajax]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rabar ajax|لێدوان]]) ‏١٢:٣٨، ٣ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC) == . == ئەوە چۆن بتوانم خانەکانی بۆزیادبکەم وەکو یانەکانی تر [[بەکارھێنەر:Rabar ajax|Rabar ajax]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Rabar ajax|لێدوان]]) ‏١٠:٤٠، ٥ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC) :سڵاو {{وب|Rabar ajax}} تکایە بڕوانە [[داڕێژە:زانیاریدانی یانەی تۆپی پێ]]. -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٧:٥٣، ٥ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845324 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714152746/http://www.ajaxhellas.gr/youth_academy/en/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=1&Itemid=2 بۆ http://www.ajaxhellas.gr/youth_academy/en/index.php?option=com_k2&view=item&layout=item&id=1&Itemid=2 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130320092837/http://www.care24.gr/diatrofologos-ajax-hellas/ بۆ http://www.care24.gr/diatrofologos-ajax-hellas/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٦، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == سەرچاوە == ئەم وتارە سەرچاوەکانی پێویستی بە دەستکارییە. [[بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=847133 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714081153/http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=65019 بۆ http://english.ajax.nl/web/show/id=154814/contentid=65019 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٦، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=849092 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714171634/http://www.rnw.nl/english/article/ajax%E2%80%99s-youth-policy-still-its-prime-asset بۆ http://www.rnw.nl/english/article/ajax%E2%80%99s-youth-policy-still-its-prime-asset زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180701084715/http://www.goal.com/nl/match/46410/afc-ajax-vs-az/report بۆ https://www.goal.com/nl/match/46410/afc-ajax-vs-az/report زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:١٢، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875485 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210901180523/https://www.goal.com/nl/news/759/ajax/2010/01/10/1736527/palmeiras-zoveel-mogelijk-uitwisselen-met-ajax بۆ http://www.goal.com/nl/news/759/ajax/2010/01/10/1736527/palmeiras-zoveel-mogelijk-uitwisselen-met-ajax زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20160124015723/http://english.ajax.nl/ajax-1-1/the-players.htm بۆ http://english.ajax.nl/ajax-1-1/the-players.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٥٦، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1038587 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130718103425/http://www.bnr.nl/nieuws/sport/988786-1209/zo-n-rivaliteit-moeilijk-te-begrijpen بۆ http://www.bnr.nl/nieuws/sport/988786-1209/zo-n-rivaliteit-moeilijk-te-begrijpen زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٦، ٧ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1081146 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131029193752/http://www.vi.nl/webshop/product/sporen-van-ajax.htm بۆ http://www.vi.nl/webshop/product/sporen-van-ajax.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٤٨، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1186739 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180423033826/http://www.ajaxshowtime.com/article/hoofdnieuws/110145/ajax-gaat-samenwerken-met-sagan-tosu بۆ https://www.ajaxshowtime.com/article/hoofdnieuws/110145/ajax-gaat-samenwerken-met-sagan-tosu زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٢٧، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1420350 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130618025833/http://ajax1.nl/archief/as-trencin-gaat-definitief-samenwerken-met-ajax/ بۆ http://ajax1.nl/archief/as-trencin-gaat-definitief-samenwerken-met-ajax/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٤٩، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673555 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190318140434/https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html بۆ https://www.uefa.com/memberassociations/uefarankings/club/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110830044757/http://www.uefa.com/trainingground/grassroots/features/video/videoid=1562470.html بۆ http://www.uefa.com/trainingground/grassroots/features/video/videoid=1562470.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٣٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 7en4a2whie8bcjwxingo682n72zdj6q 0 42221 1673732 1435035 2026-09-23T19:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1673732 wikitext text/x-wiki {{Infobox musical artist | name = فوئاد ئەحمەد |image = Fuad_Ahmad_-_Kurdish_Singer.JPG |height =١٨٠ Age = | background = solo_singer | birth_name = فوئاد ئەحمەد سلێمان | birth_place = گوندی عەوێنە، [[ھەولێر]]، [[باشووری کوردستان]] |birth_date= ١٩٣٢ | death_date = ١٧ی ئابی ٢٠٠٤ (٧٢ ساڵ) | instrument = | occupation = [[گۆرانیبێژ]] | years_active = ١٩٥٥-مردن }} '''فوئاد ئەحمەد''' (ناوی تەواو: '''فوئاد ئەحمەد سلێمان'''؛ لەدایکبووی ١٩٣٢، گوندی عەوێنە) گۆرانیبێژێکی [[کورد]] بوو. لەماوەی ساڵانی ١٩٥٥ تا مردنی لە چالاکی ھونەریدا بەردەوامبووە. گۆرانی ئەمیرەکەم، یەکێکە لە گۆرانییە بەناوبانگەکانی فوئاد ئەحمەد کە تا ئێستا لە تەلەفزیۆنەکان پەخشدەکرێت و خەڵکی گوێی لێدەگرن. فوئاد ئەحمەد لە ڕۆژی ١٧ی ئابی ٢٠٠٤، کۆچی دوایی کرد، گۆرستانی [[کارگەی قیر]] لە باشووری شاری [[ھەولێر]] بە بەخاک سپێردرا.<ref name=":0">[http://www.ekurds.com/kurdish/fuadahmad.htm ژیاننامەی فوئاد ئەحمەد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813001044/http://www.ekurds.com/kurdish/fuadahmad.htm |date=١٣ی ئابی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی ئیکوردس، دوایین سەردان لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٠.</ref> == ژیان == === سەرەتای ژیان === فوئاد ئەحمەد لە ساڵی [[١٩٣٢]] لەگوندی [[عەوێنە]]ی سەر بەشارەدێی [[گوێڕ]] لەدایکبووە.<ref>[http://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=91154&Jor=11 بەڤیدیۆ.. کورتەیەک لە ژیانی فوئاد ئەحمەد]، ماڵپەڕی وشە، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> باوکی یەکێکبووە لە ھونەرمەندەکانی شاری [[ھەولێر]]. ساڵی ١٩٤٠ چۆتە قوتابخانە پاشان خانەی مامۆستایانی [[لادێ]] لە [[دھۆک]] تەواو کردووە. لەسەرەتا لەگوندی عاڵڵا (عبداللە گوجیلان) و گردعازەبان چەند شوێنێکی دیکەش بووەتە مامۆستا. فوئاد دووجار ژنی ھێناوە، ٨ منداڵی ھەبووە.<ref name=":1">[https://www.kurdistan24.net/so/culture/4ded89ee-7109-4249-bb8f-dc2e4743be39 لە ساڵیادی کۆچی دواییدا.. پوختەیەک لە ژیان و بەرھەمی فوئاد ئەحمەد]، [[کوردستان ٢٤]]، ١٩ی ئابی ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە.</ref> === ژیانی کارکردن === فوئاد بۆ یەکەمجار ساڵی ١٩٥٥ چۆتە ئێستگەی بەغدا، لەوێ یەکەم گۆرانی بەناوی (نەورۆز) تۆمار کرد. دوایی لە ساڵی ١٩٥٩ گۆرانی (ئەمیرەکەم) ی تۆمارکردووە، لەپاشان گۆرانی (نامەکەت گەیشت) و (سروەی بەیان) و لەگەڵ چەند گۆرانییەکی تر. لە ساڵی ١٩٦٣، گۆرانی (ئەی بووکی تازە) تۆمارکرد، تاوەکو ساڵی ١٩٨٦ نزیکەی سەد گۆرانی لەئێستگەو پەنجا گۆرانیش لە [[تەلەڤیزیۆن]] تۆمار کرد.<ref name=":0"/><ref name=":1"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقای کوردی|مۆسیقا|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] 5wbil8ncmio4ihhkva1rhilgoykzzaj 0 42415 1673616 1661167 2026-09-23T16:34:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1673616 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Friedrich Hayek portrait.jpg|thumb|فرێدیش هایک]] '''فرێدریش ئوگێست ھایک''' (٨ی ئایاری ١٨٩٩ تاکوو ٢٣ی ئازاری ١٩٩٢) کەسایەتی ئابووریزانی [[نەمسا|نەمساوی]] و [[بەریتانیای مەزن|بەریتانییە]] و ئەو ناسراوە بە یەکێ لە دامەزرێنەرانی<ref name="monbiot">نیۆلیبراڵیزم - ئەو ئایدۆلۆجیایەی ڕەگی ھەموو کێشەکانمانە (ئینگلیزی). [https://www.theguardian.com/books/2016/apr/15/neoliberalism-ideology-problem-george-monbiot گاردیان]. جۆرج مۆنبیۆ، ١٥-٤-٢٠١٦. دوا سەردان ٣١-٨-٢٠١٦</ref> [[نیۆلیبراڵیزم]] و [[سەرمایەداری]] لەسەر بنەمای بازاڕی ئازاد وە ڕەخنەشی لە [[سۆشیالیزم|سۆسیالیزم]] گرتووە، لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەم ھایک یەکێک بووە لە ئابووریزانەکانی جیھان وە ئەو لە ساڵی ١٩٧٤ براوەی [[خەڵاتی نۆبێل]] بووە لە بوارەکەی خۆی واتا لە بواری [[ئابوور]]ی. فرێدریش چەندین پەرتووکی ئابووری نووسیوە وەک پەرتووکی [[ڕێگای کۆیلایەتی]]، یان '''بیرۆدۆزی ڕەخنە و بازرگانی''' لە ساڵی ١٩٣٣ کە بە زمانی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] نووسراوە کە وەرگێڕدراوە بۆ زمانەکانی [[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]] و [[زمانی ئیسپانی|ئیسپانی]] وە پەرتووکی '''نرخەکان و بەرھەمەکان''' کە بۆ چەندین زمانی دیکە وەرگێڕدراوە{{ژێدەر پێویستە}}. == خەڵاتی نۆبڵ == لە ٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٤ ڕاگەیەندرا کە هایک خەڵاتی یادەوەری نۆبڵی ئابووری پێدەبەخشرێت لەگەڵ ئابووریناسێکی سویدی بەناوی گونار میرداڵ، هۆکارەکانی هەڵبژاردنیش لە بەیاننامەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ئاماژەیان پێکراوە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1974|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1974/press-release/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}</ref> هایک سەری سوڕمابوو کە خەڵاتەکە پێدرا، و باوەڕی وابوو کە خەڵاتەکەی لەگەڵ میردال پێدراوە بۆ ئەوەی هاوسەنگی خەڵاتەکە لەگەڵ کەسێک لە دیوی بەرامبەری بواری سیاسیدا هاوسەنگ بکرێت.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ebenstein|یەکەم=Alan O.|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/44818611|سەردێڕ=Friedrich Hayek : a biography|ڕێکەوت=2001|بڵاوکەرەوە=Palgrave|ژپنک=٠-٣١٢-٢٣٣٤٤-٢|شوێن=New York|oclc=٤٤٨١٨٦١١}}</ref> خەڵاتی نۆبڵی ئابووری سڤێریجس-ریکسبانک لە ساڵی ١٩٦٨ دامەزرا و هایک یەکەم ئابوریناسێکی غەیرە [[جۆن مەینارد کەینز|کینیزی]] بوو کە خەڵاتی نۆبڵی بەدەستهێنابێت. لەنێو ئەو هۆکارانەی کە خراوەتەڕوو، لیژنەکە ڕایگەیاندووە، هایک "یەکێک بووە لەو کەمترین ئابووریناسانەی کە هۆشدارییان داوە لە ئەگەری قەیرانێکی ئابووری گەورە پێش ئەوەی داڕمانی گەورە لە پاییزی ساڵی ١٩٢٩دا بێتە ئاراوە."<ref name=":0" /> ساڵی دواتر، هایک زیاتر پشتڕاستی کردەوە کە پێشبینیەکی وای کردوە. لە چاوپێکەوتنێکدا پرسیاری لێکرا، "ئێمە تێدەگەین کە تۆ یەکێک بوویت لە تاکە ئابووریناسەکان کە پێشبینیت کردبوو ئەمریکا بەرەو داڕمانە گەورەکە دەڕوات، ئایا ئەوە ڕاستە؟" هایک وەڵامی دایەوە و وتی: "بەڵێ".<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.worldcat.org/oclc/1076236578|سەردێڕ=Hayek : a collaborative biography. Part XV, The Chicago School of Economics, Hayek's 'luck' and the 1974 Nobel Prize for Economic Science|ڕێکەوت=2018|ئەوانی تر=Robert Leeson|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٩٥٢١٩-٢|شوێن=Cham, Switzerland|oclc=١٠٧٦٢٣٦٥٧٨}}</ref> بەڵام هیچ بەڵگەیەکی دەقیی لەسەر "پێشبینییەک" دەرنەکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Klausinger|یەکەم=Hansjoerg|سەردێڕ=Hayek on Practical Business Cycle Research: A Note|ڕێکەوت=2010|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1057/9780230281615_11|ئیش=Austrian Economics in Transition|پەڕەکان=٢١٨–٢٣٤|شوێن=London|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan UK|ژپنک=٩٧٨-١-٣٤٩-٣٠٧٨٢-١|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hayek|یەکەم=F. A.|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.7208/chicago/9780226320496.001.0001|سەردێڕ=Business Cycles|دوایین٢=Klausinger|یەکەم٢=Hansjoerg|ڕێکەوت=2012|بڵاوکەرەوە=University of Chicago Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٢٦-٣٢٠٤٧-٢}}</ref> لەڕاستیدا، هایک لە ٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٢٩، سێ ڕۆژ پێش داڕمانەکە نووسیویەتی، "لە ئێستادا هیچ هۆکارێک نییە بۆ چاوەڕوانی داڕمانی لەناکاوی بۆرسەی نیویۆرک. ... ئەگەرەکان/مەرجەکانی قەرزکردن، بە هەر بڕێک، لە ئێستادا زۆر گەورەیە، و بۆیە وا دیارە دڵنیایی هەبێت کە نابێت لە لەناوچوونێکی ئاشکرای قەیراناوی ئاستی بەرزی ئێستای [نرخ] بترسێت."<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Keynes|یەکەم=Lord|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Social Democracy for the 21st Century: A Realist Alternative to the Modern Left: Hayek and the Stock Market Crash of 1929: So Much for His Predictive Powers|ناونیشان=http://socialdemocracy21stcentury.blogspot.com/2011/12/hayek-and-stock-market-crash-of-1929-so.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Social Democracy for the 21st Century}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Vanberg|یەکەم=Viktor|سەردێڕ=Friedrich August Hayek|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.1515/9783486826067.47|ئیش=Politische Philosophie des 20. Jahrhunderts|شوێن=Berlin, Boston|بڵاوکەرەوە=DE GRUYTER|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣}}</ref> لە کاتی ڕێوڕەسمی نۆبڵ لە کانوونی دووەمی ١٩٧٤، هایک چاوی بە ئەلێکساندەر سۆلژنیتسینی ناڕازی ڕووسی کەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hazlett|یەکەم=Thomas W.|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ١٩٩٢|سەردێڕ=The Road from Serfdom: An Interview with F.A. Hayek|ناونیشان=https://reason.com/1992/07/01/the-road-from-serfdom-2/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Reason.com|زمان=en-US}}</ref> دواتر هایک وەرگێڕانێکی ڕووسی لە کتێبی ڕێگای کۆیلایەتی بۆ نارد.<ref name=":1" /> ئەو لە وتاری خەڵاتەکەیدا بە ترسەوە باسی لەو مەترسییە کرد کە دەسەڵاتی خەڵاتەکە دەیدات بە ئابووریناسێک،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 1974|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/economic-sciences/1974/hayek/speech/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}</ref> بەڵام خەڵاتەکە هۆشیارییەکی زۆر زیاتری گشتیی بۆ بیرۆکە مشتومڕاوییەکانی ئەوکاتەی هایک دابین کرد و لەلایەن ژیاننامەنووسەکەیەوە بە "ڕووداوێکی بووژانەوە لە ژیانیدا" وەسف کرا.<ref name=":1" /> == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئابووری|مێژوو|سیاسەت|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich von Hayek}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:نووسەرانی بریتانیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئابوورزانانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:فەیلەسووفانی نەمسایی]] [[پۆل:نووسەرانی نەمسایی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]] [[پۆل:ئابوورزانانی ئینگلیز]] [[پۆل:مێژووناسانی بریتانی]] [[پۆل:فەیلەسووفانی بریتانی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئابووری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٢]] [[پۆل:فریدریش ھایێک]] [[پۆل:فەیلەسووفانی یاسا]] [[پۆل:فەیلەسووفەکانی بواری زانستی کۆمەڵایەتی]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای سەرۆککۆماری ئازادی]] [[پۆل:کاتۆلیکی ڕۆمانی نەمسا]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی مارکسیزم]] [[پۆل:وەرگرانی فەرمانی شایستەیی بادن-ڤۆرتمبێرگ]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] ldpqvfwjtxw5wmr7rqfo8i9lzm45k9m 0 43124 1673629 1510928 2026-09-23T16:36:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1673629 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو=فرێد ئەستێر<br />Fred Astaire |وێنە=Astaire, Fred - Never Get Rich.jpg |ناوی کاتی لەدایکبوون=فرێد ئەستێرلیتس |مێژووی لەدایکبوون=[[١٠ی ئایار]]ی [[١٨٩٩]] ز |شوێنی لەدایکبوون=[[ئۆماھا]]، [[نێبراسکا]]، [[ئەمریکا]] |مێژووی مردن=[[٢٢ی حوزەیران]]ی [[١٩٨٧]] ز (٨٨ ساڵ) |شوێنی مردن=[[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]]، [[ئەمریکا]] |درێژی= |ناوی تر= |گرنگترین ڕۆڵەکان=[[ئەکتەر]]، [[گۆرانیبێژ]]، [[سەماکەر]]، |ئایین= |نەتەوە= |ساڵانی ئیشکردن=[[١٩٠٤]] - [[١٩٨١]] |ھاوسەر=فیلیس لیڤینگستۆن پۆتەر (١٩٣٣-١٩٥٤)<br/>ڕۆبین سمیس (١٩٨٠-١٩٨٩) |ھاوبەش= |مناڵەکان= |پێگەی فەڕمی= |خەڵاتەکانی ئۆسکار=}} '''فرێد ئەستێر''' ({{بە ئینگلیزی|Fred Astaire}}) ئەکتەر و مۆسیقاژەن و گۆرانیبێژێکی ئەمریکییە. ماوەی ژیانی ئەکتەری و گۆرانیبێژی و چوونە سەر شانۆی دەگاتە ٧٦ ساڵ، کە لەم ماوەیەدا ٣١ فیلمی مۆسیقایی نمایش کردووە و چەندین بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی کە خەڵاتیان وەرگرتووە، و ھەروەھا چەندین تۆماری دەنگیشی ھەبووە. لە لایەن پەیمانگای فیلمی ئەمریکییەوە بە پێنجەمین ئەستێرەی سینەمایی «نێر»ی ھەموو کات ھەڵبژێردراوە. == فیلمە مۆسیقاییەکان == {{Div col}} * ''Dancing Lady'' (١٩٣٣) * ''Flying Down to Rio'' (١٩٣٣)* * ''The Gay Divorcee'' (١٩٣٤)* * ''Roberta (١٩٣٥ film)|Roberta'' (١٩٣٥)* * ''Top Hat'' (١٩٣٥)* * ''Follow the Fleet'' (١٩٣٦)* * ''Swing Time (١٩٣٦ film)|Swing Time'' (١٩٣٦)* * ''Shall We Dance (١٩٣٧ film)|Shall We Dance'' (١٩٣٧)* * ''A Damsel in Distress (RKO)|A Damsel in Distress'' (١٩٣٧) * ''Carefree (film)|Carefree'' (١٩٣٨)* * ''The Story of Vernon and Irene Castle'' (١٩٣٩)* * ''Broadway Melody of ١٩٤٠'' (١٩٤٠) * ''Second Chorus'' (١٩٤٠) * ''You'll Never Get Rich'' (١٩٤١) * ''Holiday Inn (film)|Holiday Inn'' (١٩٤٢) * ''You Were Never Lovelier'' (١٩٤٢) * ''The Sky's the Limit (١٩٤٣ film)|The Sky's the Limit'' (١٩٤٣) * ''Yolanda and the Thief'' (١٩٤٥) * ''Ziegfeld Follies (MGM)|Ziegfeld Follies'' (١٩٤٦) * ''Blue Skies (film)|Blue Skies'' (١٩٤٦) * ''Easter Parade (١٩٤٨ film)|Easter Parade'' (١٩٤٨) * ''The Barkleys of Broadway'' (١٩٤٩)* * ''Three Little Words (film)|Three Little Words'' (١٩٥٠) * ''Let's Dance'' (١٩٥٠) * ''Royal Wedding'' (١٩٥١) * ''The Belle of New York'' (١٩٥٢) * ''The Band Wagon'' (١٩٥٣) * ''Daddy Long Legs (film)|Daddy Long Legs'' (١٩٥٥) * ''Funny Face'' (١٩٥٧) * ''Silk Stockings (film)|Silk Stockings'' * ''On the Beach (١٩٥٩ film)|On The Beach'' (١٩٥٩) (* not a musical) * ''Finian's Rainbow (film)|Finian's Rainbow'' (١٩٦٨) * ''That's Entertainment, Part II'' (١٩٧٦) (narrator and performer) {{Div col end}} <small>*بەشدارییەکانی لەگەڵ گینگەر ڕۆگەرز</small> == سەرچاوەکان == [http://en.wikipedia.org/wiki/Fred_Astaire ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Astaire}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:وەرگری خەڵاتی ڕێزلێنانی ئەکادیمیا]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سەماکەرە ئەمریکییە کوڕەکان]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کۆڵۆمبیا ڕیکۆردز]] [[پۆل:هونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری میوزیک یان کۆمیدیای گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:ھونەرمەندان لە کۆمپانیای دیکا ریکۆردز]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئێمی پرایم تایم بۆ نمایشێکی نایاب لەلایەن ئەکتەری سەرەکی لە کورتەزنجیرەیەک یان فیلمێک]] 98f86z5fm1j6viv25ero8v6sg7gfoqj 0 43304 1673887 1132099 2026-09-24T01:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1673887 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فڕۆکەخانە | ناو = فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا | ناوی_خۆماڵی = مطار بغداد الدولي | ناوی_خۆماڵی-ڕۆ = فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی سەددام | پەڕگە = Baghdadinternationalairportaerial.JPG | لۆگۆ = | IATA = | ICAO = | جۆر = | کارپێکەر = [[عێراق|حکوومەتی عێراق]] | شار_خزمەتکراو = [[بەغدا]]، [[عێراق]] | شوێن = | ناوەند = | بەرزی-مەتری = ٣٥ مەتر | بەرزی-مەتر = | بەرزی-پێ = | ماڵپەڕ = http://www.baghdad-airport.com/ | کردنەوە = | latd = | latm = | lats = | latNS = | longd = | longm = | longs = | longEW = | coordinates_region = | نەخشە_جێگیرکردن = | سەرناو_نەخشە_جێگیرکردن = | جێگیرکردن_خێرا = | ناو_جێگیرکردن = | ڕاڕەوی-مەتری = | ژمارە-ڕ١ = | درێژی-ڕ١-پێ = | درێژی-ڕ١-مەتر = | زەوی-ڕ١ = | ژمارە-ڕ٢ = | درێژی-ڕ٢-پێ = | درێژی-ڕ٢-مەتر = | زەوی-ڕ٢ = | ژمارە-ھک١ = | درێژی-ھک١-پێ = | درێژی-ھک١-مەتر = | زەوی-ھک١ = | ساڵ-ئامار = | سەردێر-ئامار١ = | زانیاری-ئامار١ = | سەردێر-ئامار٢ = | زانیاری-ئامار٢ = | پەراوێزەکان= }} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا''' کە بە '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەددام'''یش ناسراوە، گەورەترین فڕۆکەخانەی [[عێراق]]ە. ئەم فڕۆکەخانە کەوتووەتە ١٦ کیلۆمەتری ڕۆژاوای [[بەغدا]]. فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا بنکەی کۆمپانیای نەتەوەیی [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق]]ە.<ref>[http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=ORBI Airport information for ORBI] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071206134546/http://worldaerodata.com/wad.cgi?airport=ORBI |date= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ }} at World Aero Data. Data current as of October 2006.Source: DAFIF.</ref><ref>http://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/saddam-iap.htm</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{فڕۆکەخانەکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Baghdad International Airport}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:خانووبەرەکان و پێکھاتەکانی بەغدا]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق]] [[پۆل:سەددام حوسێن]] 9vxsunf1ggnn8wkmcg701tkkvmkekyk 0 43359 1673886 792814 2026-09-24T01:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1673886 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{داتابۆکس}} {{Coord|30|32|56.0|N|47|39|44.9|E|display=title}} [[پەڕگە:Basrah Intl Airport terminal building april 1 2008.JPG|thumb|فڕۆکەخانی نێودەوڵەتیی بەسرە]] '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتیی بەسرە''' دووەمین گەورە فڕۆکەخانەی دەکەوێتەی باشووری شاری [[بەسرە]] ، فڕۆکەخانەکە ٢٠کم لە ناوەندی شاری بەسرە دوورە و فڕۆکەخانەکە لەساڵی ١٩٨٠ بنیادنراوە. ==کۆمپانیاکانی گواستنەوە== چەندین کۆمپانیای عەرەبی و بیانی لەم فڕۆکەخانەیە خزمەتگوزاری گواستەوە و گەیاندن پێشکەش دەکەن لەوێنەی *عەرەبییە ئێر بۆ شارقە *ئەلنەسر ئێرلاین بۆ تبلیس *ئیمارات بۆ دوبەی *ئیتیحاد ئێرلاین بۆ ئەبوزەبی *فلای دوبەی بۆ دوبەی *عێراق ئێرلاین (هەولێر ، سلێمانی ، بەغداد ، عەممان ، دوبەی ، دیمەشق ، ئیسانبۆل ، نیودەهلی) *ڕۆیال ئوردەنی ئێرلاین بۆ عەممان *ماهان ئێرلاین بۆ مەشهەد *قەتەڕ ئێرلاین بۆ دەوحە *تورکیش ئێرلاین ئیسانبۆل *زاگرۆز ئێرلاین بۆ مەشهەد {{تووڵی دەروازە|فڕین|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی عێراق]] {{فڕۆکەخانەکانی عێراق}} suhb6mms333syix68dz90a7aq5iryao 0 43393 1673722 1287074 2026-09-23T19:37:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، بەلجیکا-کۆلکە) 1673722 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Prince Philippe of Belgium, Duke of Brabant cropped.jpg|thumb|فلیپی پاشای بەلجیکا]] '''فلیپی بەلجیکا''' (ناوی تەواوی:'''لویز فلیپ لیۆپۆلد ماری''') لەدایکبووی ١٥ی نیسانی ١٩٦٠، فلیپ لەوەتەی ٢١ی تەمموزی ٢٠١٣ پاشای بەلجیکایە ئەمەش لەدوای ڕادەستکردنی دەسەڵاتی لەلایەن باوکییەوە ئالبێرتی دووەم ، فلیپ مەسیحییەکی [[کاسۆلیک]]ییە ==نمرەی سەربازی== <center> {| |- | align="center" | [[File:Erm ecusson.jpg|x60px]] [[File:Omega - Ecole Royale Militaire (Belgique) - Promotion toutes armes.svg|x40px]] | align="center" | [[File:Aile COA-3-coul-20x7-300dpi.jpg|x60px]] | align="center" | [[File:Brevet Para be.jpg|x60px]] | align="center" | [[File:Brevet Cdo be.jpg|x60px]] |- | align=center | <small>''[[Royal Military Academy (Belgium)|Royal Military Acad.]]''</small><ref name="badge">[http://static1.purepeople.com/articles/2/10/42/22/@/900981-les-princes-nicolas-et-aymeric-6-ans-637x0-2.jpg 21st July 2012], photo showing the commando badge, the blue wing of the parachutist badge under the ribbon of the Order of Leopold, the pilot wing, the omega sign of Royal Academy "Promotion toutes armes"</ref> | align=center | <small>''Pilot Wings''</small><ref name="badge" /> | align=center | <small>''Parachutist badge''</small><ref name="GMPara" /> | align=center | <small>''Commando badge''</small><ref name="badge" /><ref>[http://blog.soirmag.lesoir.be/rue-royale/files/2012/05/philippeReporters_scanpixb1626221-600x396.jpg Photo] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130530003915/http://blog.soirmag.lesoir.be/rue-royale/files/2012/05/philippeReporters_scanpixb1626221-600x396.jpg |date=٣٠ی ئایاری ٢٠١٣ }} showing the commando badge</ref> |- ! 123rd TAW <small>(١٩٧٨–١٩٨١)</small>!! ٩ی تەمموزی ١٩٨٢ !! ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٢ !! -١٧ کانوونی یەکەمی ١٩٨٢ |} </center> {| |- | align="center" | [[File:BE-Air Force-OF1b.svg|x70px]] [[Image:Army-BEL-OF-01b.svg|x70px]] | align=center width=5px | | align="center" | [[File:BE-Air Force-OF2b.svg|x70px]] [[Image:Army-BEL-OF-02b.svg|x70px]] | align=center width=5px | | align="center" | [[File:BE-Air Force-OF5.svg|x70px]] [[Image:Army-BEL-OF-05.svg|x70px]] | align=center width=5px | | align="center" | [[Image:BE-Air Force-OF7.svg|x70px]] [[Image:Army-BEL-OF-07.svg|x70px]] [[File:Generic-Navy-O9.svg|x70px]] | align=center width=5px | | align="center" | [[Image:BE-Air Force-OF8.svg|x70px]] [[Image:Army-BEL-OF-08.svg|x70px]] [[File:Generic-Navy-O10.svg|x70px]] | align=center width=5px | | align="center" | [[Image:BE-Air Force-OF9.svg|x70px]] [[Image:Army-BEL-OF-09.svg|x70px]] [[File:Generic-Navy-O11.svg|x70px]] |- ! ١٩٨٠!!!! ١٩٨٣!!!! ١٩٨٩!!!! ٢٠٠١!!!! ٢٠١٠!!!! ٢٠١٣ |} == سەرچاوە == {{Reflist}} *[http://www.monarchie.be/en ماڵپەڕی فەرمی بنەماڵەی پاشایەتی بەلجیکا] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|بەلجیکا|سیاسەت}}{{سەرۆکی وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Philippe of Belgium}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{بەلجیکا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٠]] [[پۆل:کاسۆلیکییە ڕۆمانییە بەلجیکییەکان]] dfbk0rqixw10dioxk3z663iub5voupf 0 44841 1673642 1661199 2026-09-23T16:38:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئایین-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1673642 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Human artifacts at CMNH - 37.JPG|وێنۆک|خوایانی میسری]] '''فرەخوایی''' باوەڕ بە بوونی چەندین [[خودا]] یان ھێزی دەسەڵاتدارە لە کاروباری جیھاندا. زۆربەی [[ئایین]]ەکانی جیھان فرەخوایین، هەروەها '''فرەخوایی''' زاراوەیەکە کە ئاماژەیە بۆ باوەڕبوون بە فرە خوداوەندی، هەروەها پێچەوانەی مانای [[یەکتاپەرستی]] خوداییە، هەروەها باوەڕێکە کە هێزێک هەیە لە گەردووندا لە ڕێگەی دروستکردن و بەڕێوەبردنەوە کاردەکات بەڵام لەگەڵ دوو خودا یان زیاتر، یان فرەخوایی ڕەنگە کردەوەیەکی پەرستن بێت یان یەکێک لە جۆرەکانی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.polytheism.org.uk/wordpress/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080908020512/http://polytheism.org.uk/wordpress |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080908020512/http://polytheism.org.uk/wordpress |date= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ }}</ref> == سەرچاوەکان == <references/> {{پۆلی کۆمنز|Deities}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|فەلسەفە}} {{ئایین-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فەلسەفەی ئایین]] [[پۆل:فرەخوایی]] [[پۆل:فەلسەفەی دین]] 7fchj6fqttdycyi514oxiubyiz707si 0 72428 1674073 1511422 2026-09-24T10:38:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە) 1674073 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فیلم''' ({{بە ئینگلیزی|Film}} • گۆکردن: {{IPAc-en|f|ɪ|l|m}}) جۆرێکە لە چیرۆکگێڕانی بینراو کە زیاتر لە سەدەیەک بەناوبانگە. فۆرمێکی بەناوبانگی کات بەسەربردن و ھونەرن، و زۆرجار دەتوانن کاریگەرییەکی بەرچاویان لەسەر کولتوری باو ھەبێت. فیلم دەتوانێت بە چەندین ژانری جیاواز بێت، لەوانە [[ئەکشن]]، دراما، [[کۆمیدی]]، ترسناک، [[زانستی خەیاڵی]]، فانتازیا و زۆر شتی تر. ھەروەھا دەتوانرێت بۆ بینەری جیاواز دروست بکرێن، وەک فیلمی منداڵان یان فیلمی گەورەساڵان. فیلمەکان بە شێوەیەکی گشتی لەلایەن ستۆدیۆ گەورەکانەوە بەرھەم دەھێنرێن کە بوودجەیەکی بەرچاویان ھەیە بۆ دابینکردنی تێچووی وێنەگرتن، کاریگەرییە تایبەتەکان، بەبازاڕکردن و دابەشکردن؛ بەڵام سینەماکارانی سەربەخۆش دەتوانن بە بوودجەیەکی کەمتر فیلم بەرھەم بھێنن و لە ڕێگەی کەناڵە بچووکەکانەوە دابەشی بکەن. پیشەسازی فیلم لە ماوەی ساڵانی ڕابردوودا بەھۆی چەندین پێشکەوتنی تەکنەلۆژیاوە کاریگەری لەسەر بووە. بۆ نموونە ھێنانەکایەی دەنگ لە کۆتایییەکانی بیستەکانی سەدەی ڕابردوودا شێوازی دروستکردنی فیلمی بۆ ھەمیشە گۆڕی. لەم دواییانەدا تەکنەلۆژیای دیجیتاڵی ڕێگەی بە سینەماکاران داوە کە کاریگەری تایبەتی واقیعی زیاتر دروست بکەن. بە گشتی فیلمەکان وەک بەشێکی گرنگی کولتوورەکەمان دەمێننەوە و بەردەوامن لە سەرقاڵکردنی بینەران لە سەرانسەری جیھان. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھیندستان|وڵاتەکان|مێژوو|کۆمەڵگا|زمان|ئابووری|کۆمەڵگا|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا|دیزنی|خەیاڵی زانستی|تەکنۆلۆژیا|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Film}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە فەڕەنسییەکان]] [[پۆل:سینەما]] [[پۆل:فیلمەکان بەپێی ساڵ]] m7vvfa9key7rfxwbytr0v5g5q5olmol 0 72876 1673734 1588298 2026-09-23T19:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673734 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder |honorific-prefix = |name = فوئاد حوسێن بەگی مەلکشاھی |honorific-suffix = |image = Fuad Hussein 2025 (cropped).jpg |imagesize = 220px |smallimage = <!--If this is specified, "image" should not be. --> |alt = |caption = |order = |office = [[وەزارەتی دەرەوە (عێراق)|وەزیری دەرەوەی عێراق]] |term_start = ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |term_end = |primeminister = [[مستەفا کازمی]]{{ھن}}[[محەممەد شیاع سوودانی]]{{ھن}}[[عەلی زەیدی]] |predecessor = [[بەھا ئەلراجی]] |successor = |office1 = [[وەزارەتی دارایی (عێراق)|وەزیری دارایی عێراق]] |primeminister1 = [[عادل عەبدولمەھدی]] |term_start1 = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |term_end1 = ٧ی ئایاری ٢٠٢٠ |monarch1 = |predecessor1 = [[عەبدولڕەزاق عیسا]] |successor1 = [[عەلی عەلاوی]] |office2 = سەرۆکی دیوانی [[سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان]] |term_start2 = ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ |term_end2 = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |president2 = [[مەسعوود بارزانی]] |predecessor2 = |successor2 = ''ھەڵوەشایەوە'' |party = [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] {{small|(١٩٦٦–١٩٧٤، گەڕاوەتەوە لەوەتەی ١٩٨٣)}}{{ھن}}[[یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]] {{small|(١٩٧٤–١٩٨٣)}} |birth_date = {{Birth year and age|١٩٤٦}} |birth_place = [[خانەقین]] |death_date = |death_place = |restingplace = |restingplacecoordinates = |birthname = |citizenship = |nationality = |spouse = |relations = |children = |residence = |alma_mater = [[زانکۆی بەغداد]] |occupation = |profession = |cabinet = |committees = |portfolio = |signature = |signature_alt = |website = |footnotes = }} '''فوئاد حوسێن مەلکشاھی''' (لەدایکبووی ١٩٤٦ لە [[خانەقین]]) سیاسەتوانێکی [[کورد]]ە کە لە ئێستادا وەک [[وەزارەتی دەرەوە (عێراق)|وەزیری دەرەوەی عێراق]] خزمەت دەکات.<ref>[https://www.kurdistan24.net/so/news/fe80f67e-f995-4aa5-9248-1685ecd347e8 فوئاد حوسێن مە لکشاهی بووە وەزیری دەرەوەی عێراق] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607075040/https://www.kurdistan24.net/so/news/fe80f67e-f995-4aa5-9248-1685ecd347e8 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی [[کوردستان ٢٤]]، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ نووسراوە.</ref> ئەو پێشتر [[وەزارەتی دارایی (عێراق)|وەزیری داراییی عێراق]] و سەرۆکی دیوانی [[سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان]] بووە.<ref name="test">[https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&s=030100&a=36835 د.فوئاد حوسێن مه لکشاهی سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی ھەرێمی کوردستان: مالیکی دەبێ بگۆڕێ یان دەگۆڕدرێ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607075038/https://www.kdp.info/a/d.aspx?l=13&s=030100&a=36835 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی پارتی دیموکراتی کوردستان، ١٧ی ئایاری ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-14-02/2017-12-28-23-15-18/item/7445-2018-11-07-06-55-39 فوئاد حوسێن مه لکشاهی وەزیری دارایی عێراق: بۆ ئەوەی پەرەی زیاتر بە ئابووری بدەین سیاسەتێکی نوێ پەیڕەو دەکەین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200607075043/https://www.hawler.in/index.php/2017-12-28-23-14-02/2017-12-28-23-15-18/item/7445-2018-11-07-06-55-39 |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ }}، ماڵپەڕی ڕۆژنامەی ھەولێر، ١٧ی ئایاری ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == ژیان == فوئاد حوسێن لە ساڵی ١٩٤٦ لە خانەقین لەدایکبووە. لە ١٩٦٦/١٩٦٧ پەیوەندی بە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی قوتابیانی کوردستان]] دەکات. ساڵی ١٩٧١، لە [[زانکۆی بەغدا]] خوێندنی پەروەردەی [[زمانی ئینگلیزی]] تەواوکردووە.<ref name=":0">[https://www.aa.com.tr/ks/سياسەت/فوئاد-حوسێن-لە-پێشمەرگایەتییەوە-بۆ-وەزیری-دەرەوەی-عێراق-/1867922 فوئاد حوسێن.. لە پێشمەرگایەتییەوە بۆ وەزیری دەرەوەی عێراق]، ماڵپەڕی ئاژانسی ئەنادۆل، ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref> لەدوای شکستی [[شۆڕشی ئەیلوول]]، فوئاد دەچێتە [[ھۆلەند|ھۆڵەندا]] و لەوێ دەچێتە پاڵ [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|یەکێتیی نیشتمانی کوردستان]]، ھاوکات دەبێتە سکرتێری [[کۆمەڵەی خوێندکارانی کوردستان]] لە دەرەوەی کوردستان.<ref name=":0"/> لە ساڵی ١٩٨٣، واز لە یەکێتیی دەھێنێت و دەگەڕێتەوە ناو پارتی. == پۆستی حکوومی == فوئاد حوسێن لەماوەی ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ تاکوو ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧، لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی دیوانی سەرۆکایەتی [[ھەرێمی کوردستان]] بووە، لەدوای جێگرتنەوەی [[نێچیرڤان بارزانی]] بۆ پۆستی سەرۆکی ھەرێمی کوردستان ئەوا پۆستەکەی فوئاد حوسێن ھەڵوەشایەوە و کەسی تر نەھاتە شوێنی. فوئاد لە کۆتایییەکانی ٢٠١٨ بۆ ناوەڕاستی ٢٠٢٠، بووە سەرۆکی دارایی عێراق لە کابینەی سەرۆکوەزیران [[عادل عەبدولمەھدی]]. دوای ھەڵوەشانەوەی کابینەکەی عەبدولمەھدی ئەوا [[مستەفا کازمی]] کابینەیەکی نوێی ڕاگەیاند و فوئاد حوسێن کرایە وەزیری دەرەوەی ئەم کابینەیە و تا ئێستاش لەو پۆستە بەردەوامە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Fuad Hussein}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:خەڵکی خانەقین]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] e9oyecs78ubnj7nknsq25scvqvvwxkq 0 73078 1674036 1535695 2026-09-24T09:22:57Z DreamHourFlight 39788 زیادکردنی زانیاری 1674036 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = کۆنستانتینی یەکەم<br /><small>کۆنستانتینی مەزن</small> | image = Constantine I The Great, Colossal bronze statue fragments, Capitoline Museums.jpg | caption = سەری پەیکەری گەورەی برۆنزیی کۆنستانتین لە مۆزەخانەکانی کاپیتۆلین لە ڕۆما | succession = [[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]] | reign = ٢٥ی تەممووزی ٣٠٦ – ٢٢ی ئایاری ٣٣٧<br /><small>(بە تەنیا لە ١٩ی ئەیلوولی ٣٢٤ بەدواوە)</small> | predecessor = [[کۆنستانتیۆس کلۆرۆس|کۆنستانتیۆسی یەکەم]] | successor = [[کۆنستانتینی دووەم (ئیمپراتۆر)|کۆنستانتینی دووەم]]، [[کۆنستانتیۆسی دووەم]]، [[کۆنستانس]] | birth_name = فلاڤیۆس ڤالێریۆس کۆنستانتینۆس | birth_date = ٢٧ی شوباتی ٢٧٢ | birth_place = نایسۆس، مۆیسیا سوپەریۆر، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | death_date = ٢٢ی ئایاری ٣٣٧ (لە تەمەنی ٦٥ ساڵیدا) | death_place = ئەکیرۆن، نزیک [[ئیزمیت|نیکۆمیدیا]]، [[بیتینیا]]، ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم | burial_place = کڵێسای نێردراوانی پیرۆز، [[قوستەنتینە]] | spouse = مینێرڤینا<br />[[فاوستا]] | issue = [[کریسپۆس]]<br />[[کۆنستانتینی دووەم (ئیمپراتۆر)|کۆنستانتینی دووەم]]<br />[[کۆنستانتیۆسی دووەم]]<br />[[کۆنستانس]]<br />کۆنستانتینا<br />ھێلینا | house = [[خانەدان|خانەدانی]] کۆنستانتین | dynasty = [[خانەدان|خانەدانی]] کۆنستانتین | father = [[کۆنستانتیۆس کلۆرۆس]] | mother = [[ھێلینا (دایکی کۆنستانتینی مەزن)|ھێلینا]] | religion = پەیڕەوی ئایینی ڕۆمیی کۆن (تا ٣١٢)<br />[[مەسیحییەت]] (لە ٣١٢ بەدواوە) }} '''کۆنستانتینی مەزن''' پاشای [[ئیمپراتۆریی ڕۆم]] بوو کە ئایینی [[مەسیحییەت]]ی کرد بە ئایینی فەرمی ئیمپراتۆریی ڕۆم.<ref>{{Cite web |title=Constantine I |url=http://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I |website=Encyclopædia Britannica |archive-url=https://web.archive.org/web/20080618100901/http://www.britannica.com/eb/article-9109633/Constantine-I |archive-date=2008-06-18 |access-date=2026-09-24}}</ref> ناوی تەواوی بە [[زمانی لاتینی]] «فلاڤیۆس ڤالێریۆس کۆنستانتینۆس» بوو (٢٧ی شوباتی ٢٧٢ – ٢٢ی ئایاری ٣٣٧)، ھەروەھا بە '''کۆنستانتینی یەکەم''' دەناسرێت. ئەو لە ساڵی ٣٠٦ تا ٣٣٧ زایینی حوکمڕانیی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ی کرد و یەکەم ئیمپراتۆری ڕۆم بوو کە باوەڕی بە ئایینی مەسیحی ھێنا (لەوانەیە جگە لە [[فیلیپی عەرەب]]).<ref>{{Cite book |last=Shahîd |first=Irfan |title=Rome and the Arabs |date=1984 |publisher=Dumbarton Oaks |pages=65–93 |isbn=978-0-88402-115-5}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Pohlsander |first=Hans A. |date=1980 |title=Philip the Arab and Christianity |journal=Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte |volume=29 |issue=4 |pages=463–473 |issn=0018-2311}}</ref> کۆنستانتین ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی بینی لە بەرزکردنەوەی پێگەی مەسیحییەت لە ئیمپراتۆریەتەکەدا؛ دەرکردنی فەرمانی میلان لە ساڵی ٣١٣ زایینی مەسیحییەتی لە قەدەغەکردن دەرباز کرد و کۆتایی بە چەوساندنەوەی پەیڕەوانی ئەو ئایینە ھێنا، کە ئەمەش خاڵێکی وەرچەرخان بوو لە مێژووی ئایینەکەدا. ھەروەھا شاری [[قوستەنتینە]]ی (ئێستا [[ئەستەمبوڵ]]) وەک پایتەختی نوێی دەوڵەتەکە دامەزراند، کە بۆ ماوەی زیاتر لە ھەزار ساڵ پایتەختی ئیمپراتۆریەتەکە مایەوە. کۆنستانتین لە شاری نایسۆس (ئێستا نیش لە سڕبیا) لەدایک بوو، کوڕی ئەفسەری سوپای ڕۆم [[کۆنستانتیۆس کلۆرۆس|فلاڤیۆس کۆنستانتیۆس]] و ھاوسەرەکەی [[ھێلینا (دایکی کۆنستانتینی مەزن)|ھێلینا]] بوو. باوکی دواتر بوو بە یەکێک لە چوار ئیمپراتۆرەکەی سەردەمی چوارفەرمانڕەوایی (تێترارکی). کۆنستانتین لە سەردەمی دیۆکلیتیان و گالێریۆسدا بە لێھاتوویی خزمەتی سەربازیی کرد و لە بەرەکانی ڕۆژھەڵات دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|فارسەکان]] جەنگا. لە ساڵی ٣٠٥ بانگ کرایەوە بۆ بەریتانیا تا لەگەڵ باوکیدا بجەنگێت. دوای مردنی باوکی لە ساڵی ٣٠٦ لە شاری [[یۆرک]]، سوپاکەی کۆنستانتینی وەک ئیمپراتۆر ناساند. دوای زنجیرەیەک شەڕی ناوخۆ دژی ماکسێنتیۆس و لیسینیۆس، توانی لە ساڵی ٣٢٤دا ببێتە تاکە فەرمانڕەوای تەواوی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم. کۆنستانتین بۆ بەھێزکردنی ئیمپراتۆریەتەکە چەندین چاکسازیی گەورەی ئەنجام دا؛ دەسەڵاتی مەدەنی و سەربازی لە یەکتر جیا کردەوە، و بۆ بەرەنگاربوونەوەی ھەڵاوسان دراوێکی نوێی زێڕی بە ناوی [[سککە|سۆلیدوس]] خستە گەڕ کە بۆ زیاتر لە ھەزار ساڵ بوو بە بنەمای دراو لە ئەورووپا و بیزەنتیندا. ئەو ھەروەھا [[پاسەوانی پریتۆرین]]ی ھەڵوەشاندەوە و سوپای ڕۆمی ڕێکخستەوە بۆ ھێزی جێگیر لەسەر سنوورەکان و ھێزی مانۆڕپێکەری مۆبایل. لە بەرەکانی جەنگدا سەرکەوتنی بەسەر ھۆزەکانی فرانک، ئەلەمان، [[گۆتەکان]] و سەرماتییەکان بەدەستھێنا. لە ساڵی ٣٢٥دا کۆڕبەندی یەکەمی نیقیەی بانگھێشت کرد کە بنەماکانی باوەڕنامەی نیقیەی لێکەوتەوە، و فەرمانی دا بە دروستکردنی [[کڵێسای گۆڕی پیرۆز]] لەسەر گۆڕی مەسیح لە [[ئورشەلیم]]. حوکمڕانیی ئەو بە سەرەتای گواستنەوە لە [[سەردەمی دێرین]]ەوە بۆ [[سەدەکانی ناوین]] دادەنرێت، کە تێیدا پایەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] داڕێژران. == سەرچاوەناسی == کۆنستنتین وەک فەرمانڕەوایەکی گرنگ ھەمیشە کەسایەتییەکی مشتومڕاوی بووە.<ref name="Barnes1981">{{Cite book |last=Barnes |first=Timothy D. |title=Constantine and Eusebius |date=1981 |publisher=Harvard University Press |location=Cambridge, Massachusetts |isbn=978-0-674-16531-1 |pages=265–272}}</ref> ھەڵچوون و گۆڕانکارییەکانێک کە لە ناوبانگی ئەو دەبیندرێن، لە بوونی سەرچاوە مێژوویەکان لەبارەی حوکمڕانی ئەو سەرچاوەی گرتووە. ئەم ھەڵچوونانە زۆر و وردن و زۆرجار یەکلایەنەن.<ref name="Lenski2006">{{Cite book |last=Lenski |first=Noel |title=The Cambridge Companion to the Age of Constantine |date=2006 |publisher=Cambridge University Press |location=New York |isbn=978-0-521-52157-4 |pages=2–26}}</ref><ref name="Southern2001">{{Cite book |last=Southern |first=Pat |title=The Roman Empire from Severus to Constantine |date=2001 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=0-415-23944-3 |pages=169–170}}</ref><ref name="Cameron2005">{{Cite book |last=Cameron |first=Averil |chapter=The Reign of Constantine, a.d. 306–337 |title=The Cambridge Ancient History |volume=12 |date=2005 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-139-05392-1 |pages=90–92}}</ref> ھیچ سەرچاوەیەکی مێژوویی و ژیاننامەی سەردەمی کۆنستانتین سەبارەت بە ژیان و حوکمڕانییەکەی نەماوە. نزیکترین جێگرەوە بۆ ژیاننامەیەکی مێژوویی ئەو، ''ژیانی کۆنستانتین'' کە لەلایەن یوسبیۆسی قەیسەرییەوە نووسراوە، کە تێکەڵەیەک لە ستایش و پیرۆزکردنە و لە نێوان ساڵانی ٣٣٥ و دەوروبەری ٣٣٩ نووسراوە.<ref name="Drake1988">{{Cite journal |last=Drake |first=H. A. |date=1988 |title=What Eusebius Knew: The Genesis of the "Vita Constantini" |journal=Classical Philology |volume=83 |pages=20–38}}</ref> ئەم کتێبە باسی فەزیلەتی ئەخلاقی و ئایینی کۆنستانتین دەکات و وێنەیەکی ئەرێنی و مشتومڕاوی کۆنستانتین دەخاتە ڕوو و مێژوونووسانی دواتر چەندین جار تەحەدای ڕەوایەتییەکەی کردووە.<ref name="Elliott1996">{{Cite book |last=Elliott |first=T. G. |title=The Christianity of Constantine the Great |date=1996 |publisher=University of Scranton Press |location=Scranton, Pennsylvania |isbn=0-940866-59-5 |pages=162–171}}</ref> تەواوترین ژیاننامەی ئەلمانی کۆنستانتین ھەمان «''ڤاڵسیانۆسیھ''»،<ref name="Odahl">{{Cite book |last=Odahl |first=Charles M. |title=Constantine and the Christian Empire |date=2001 |publisher=Routledge |location=London |isbn=978-0-415-17485-5 |pages=2–14}}</ref> بەرھەمێکە کە مێژووی نادیار<ref name="Odahl"/> تیشکی خستووەتە سەر ڕووداوە سەربازی و سیاسییەکان و چاوپۆشی لە بابەتە کەلتووری و ئایینییەکان دەکات.<ref name="Odahl"/> ''لەبارەی مردنی گۆشەگیرکەران'' لەلایەن لاکتانتیۆسەوە، کە ڕیساڵی سیاسی و مەسیحییە لەسەر سەردەمی دیۆکلیتیان و تێترارکی، وردەکاری بەنرخی سەبارەت بە پێشینەکانی کۆنستانتین و ژیانی سەرەتایی دەخاتە ڕوو.<ref name="MacKay1999">{{Cite journal |last=MacKay |first=Christopher S. |date=1999 |title=Lactantius and the Succession to Diocletian |journal=Classical Philology |volume=94 |issue=2 |pages=198–209}}</ref> ''مێژووی کڵیسایی کڵیسای کاتۆلیک'' لە نووسینی سێ نووسەری سۆکرات، سۆزۆمێن و تیۆدۆر باس لە مشتومڕەکانی کڵیسایی سەردەمی دواتری کۆنستانتین دەکات. ئەم کتێبە مێژووییە لە سەردەمی تیۆدۆسی دووەم (٤٠٢–٤٥٠ زایینی) نووسراوە، سەدەیەک دوای حوکمڕانی کۆنستانتین و ئەم مێژوونووسانەی کڵێسا لە ڕێگەی چەواشەکاری و زانیاری ھەڵە و سەرلێشێواوی بە ئەنقەست ڕووداوە مێژوویی و تیۆلۆژییەکانی سەردەمی کۆنستانتین تەمومژاوی دەکەن. ھەروەھا نووسینەکانی ھەمان سەردەمی کۆنستانتین، قەشەی [[ئەسکەندەریە]] ئەتاناسۆس (کۆچی دوایی کردووە لە ساڵی ٣٧٣ی زایینی) و ''مێژووی کڵێسا (ئاریانیزم)''، فیلۆستۆرجیۆس ماونەتەوە، ھەرچەندە لایەنگری و لایەنگرییان کەمتر نییە. ئەو نووسینانەی کە بە ''نموونە یان پوختە'' ناسراون، وەکو ''د سیزاریبوس لە'' نووسینی ئۆریلیۆس ڤیکتۆر، ''برویاریۆمی'' یۆترۆپیۆس، ''برویاریۆمی'' فێستۆس و نامەی قەیسەرەکان لەلایەن نووسەرێکی نەناسراوەوە، پوختەیەکی کۆمپاکت و عەلمانی لە ڕووداوە سیاسی و سەربازییەکانی ئەو سەردەمە دەخەنە ڕوو.<ref name="Lieu1996">{{Cite book |last1=Lieu |first1=Samuel N. C. |last2=Montserrat |first2=Dominic |title=From Constantine to Julian: Pagan and Byzantine Views; A Source History |date=1996 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=978-0-415-09335-4 |pages=2–6}}</ref> ''سروودەکانی لاتین'' کۆمەڵە سروودێکی کۆتایی سەدەی ٣ و سەرەتای سەدەی چوارە کە زانیاری بەنرخ لەبارەی سیاسەت و ئایدۆلۆژیای وڵات و ھەروەھا سەردەمی تێترارکی و سەرەتای ژیانی قوستەنتین دەدات.<ref name="Wienand2012">{{Cite book |last=Wienand |first=Johannes |title=Der Kaiser als Sieger |date=2012 |publisher=De Gruyter |isbn=978-3-05-005904-4 |pages=26–86}}</ref> تەلارسازی ھەمان سەردەمی کۆنستانتین، وەک کەوانەکەی کۆنستانتین لە ڕۆما و کۆشکەکانی گامزیگارد و [[کۆردۆبا (ئیسپانیا)|کۆرۆدۆبا لە ئیسپانیا]] ئەو نووسراو و [[سککە|دراوانەی]] کە لەم سەردەمەدا ماونەتەوە تەواوکەری سەرچاوە ئەدەبییەکانن. == سەرەتای ژیان == کۆنستانتین لە ٢٧ی شوباتی ساڵی ٢٧٢ لەدایک بوو.<ref name="Dolezal2022">{{Cite book |last=Doležal |first=Stanislav |title=The Reign of Constantine, 306–337: Continuity and Change in the Late Roman Empire |date=2022 |publisher=Springer Nature |isbn=978-3-030-97464-0 |pages=221–237}}</ref> ھەرچەندە ڕۆژی لەدایکبوونی لە سەرچاوە مێژووییەکاندا تۆمار کراوە، بەڵام ساڵی لەدایکبوونی بە دیاریکراوی نەنووسراوە و لە نێوان ساڵانی ٢٧١ تا ٢٨٠ خەمڵێنراوە، بەڵام بەڵگە مێژووییەکان ساڵی ٢٧٢ پشتڕاست دەکەنەوە.<ref name="Dolezal2022" /> شوێنی لەدایکبوونی شاری نایسۆس بوو (نیشی ئێستا لە سڕبیا) کە دەکەوتە ناوچەی داردانیا لە پارێزگای مۆیسیا سوپەریۆر.<ref name="Barnes1982">{{Cite book |last=Barnes |first=Timothy D. |title=The New Empire of Diocletian and Constantine |date=1982 |publisher=Harvard University Press |isbn=978-0-674-28067-0 |pages=39–42}}</ref> باوکی، [[کۆنستانتیۆس کلۆرۆس|فلاڤیۆس کۆنستانتیۆس]]، ئەفسەرێکی سەربازیی بەڕەچەڵەک ئیلیری بوو کە لە ھەمان پارێزگاوە ھاتبوو،<ref name="Kazhdan1991">{{Cite book |title=Oxford Dictionary of Byzantium |editor-last=Kazhdan |editor-first=Alexander P. |date=1991 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-504652-6 |pages=524–525}}</ref> یان وەک ئەوەی برازاکەی ئیمپراتۆر جولیان ئاماژەی پێ کردووە، بەڕەچەڵەک تراکی بووە.<ref>{{Cite book |last=Tougher |first=Shaun |title=Julian the Apostate |date=2007 |publisher=Edinburgh University Press |isbn=978-0-7486-1887-3}}</ref> دایکی کۆنستانتین، [[ھێلینا (دایکی کۆنستانتینی مەزن)|ھێلینا]]، ژنێکی گریکیی کەمپێگە بوو کە پێدەچێت خەڵکی درێپانۆم لە [[بیتینیا]] بووبێت.<ref>{{Cite book |last=Hillner |first=Julia |title=Helena Augusta: Mother of the Empire |date=2023 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-087529-9 |page=20}}</ref> دیار نییە کە ئایا ھێلینا بە یاسایی ھاوسەری کۆنستانتیۆس بووە یان تەنھا کەنیزەکی بووە. کۆنستانتین بە [[زمانی لاتینی]] قسەی دەکرد و لە کاتی وتاردان لە کۆڕبەندە کەنیسەییەکاندا کە بە زمانی گریکی بەڕێوەدەچوون، پێویستی بە وەرگێڕی زمانی گریکی دەبوو.<ref>{{Cite book |last1=Tejirian |first1=Eleanor H. |last2=Simon |first2=Reeva Spector |title=Conflict, conquest, and conversion: two thousand years of Christian missions in the Middle East |date=2012 |publisher=Columbia University Press |location=New York |isbn=978-0-231-51109-4 |page=15}}</ref> لە نیسانی ساڵی ٢٨٦، دیۆکلیتیان ھاوکارەکەی ماکسیمیانی وەک ھاوئیمپراتۆر دەستنیشان کرد. لە ساڵی ٢٩٣، دیۆکلیتیان سیستمی چوارفەرمانڕەوایی (تێترارکی)ی دامەزراند؛ دوو قەیسەری دەستنیشان کرد کە لە پلەی خوارەوەی دوو ئیمپراتۆرە سەرەکییەکە (ئەگوستوسەکان) بوون. کۆنستانتیۆس (باوکی کۆنستانتین) وەک قەیسەری ڕۆژئاوا دیاری کرا و گالێریۆس بوو بە قەیسەری ڕۆژھەڵات. بۆ پتەوکردنی ئەم پەیوەندییە سیاسییە، باوکی کۆنستانتین ناچار کرا لە ھێلینا جیا ببێتەوە و لەگەڵ سیخوڕ/کچەزڕی ماکسیمیان، تیۆدۆرا، ھاوسەرگیری بکات. کۆنستانتین وەک شازادەیەکی دەربار ڕەوانەی دەرباری دیۆکلیتیان لە ڕۆژھەڵات کرا تا وەک بارمتەیەکی ڕێزلێگیراو دەستەبەری دڵسۆزیی باوکی بکات.<ref name="Treadgold1997">{{Cite book |last=Treadgold |first=Warren |title=A History of the Byzantine State and Society |date=1997 |publisher=Stanford University Press |location=Stanford |isbn=978-0-8047-2630-6 |pages=14–17}}</ref> === لە ڕۆژھەڵات === کۆنستانتین لە دەرباری دیۆکلیتیان لە شاری نیکۆمیدیا ([[ئیزمیت]]) پەروەردەیەکی فەرمیی لە ئەدەبیاتی لاتینی، فەلسەفە و زمانی گریکیدا وەرگرت.<ref name="Barnes1981"/> ژینگەی کراوەی نیکۆمیدیا وای لێکرد لەگەڵ ڕۆشنبیرانی مەسیحی و بتپەرستدا تێکەڵاو بێت و لەوانەیە بەشداریی لە وانەکانی لاکتانتیۆس، نووسەری لاتینیی مەسیحی، کردبێت. لە خزمەتی سەربازیدا، کۆنستانتین لە بەرەی دۆڵی [[دانووب]] دژی ھۆزە بەربەرەکان جەنگا و لە ساڵانی ٢٩٧–٢٩٩ لە ژێر دەستی گالێریۆسدا لە سووریا و [[مێزۆپۆتامیا]] دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسانییەکان]] شەڕی کرد.<ref name="Odahl"/> لە شوباتی ساڵی ٣٠٣، دیۆکلیتیان دەستی کرد بە گەورەترین ھەڵمەتی چەوساندنەوەی مەسیحییەکان لە مێژووی ڕۆمدا. لە نیکۆمیدیا کڵێسای نوێی مەسیحییەکان ڕووخێنرا و دەقە پیرۆزەکان سووتێنران. کۆنستانتین شایەتحاڵی ئەم ڕووداوانە بوو؛ ھەرچەندە لە نووسینەکانی دواتریدا خۆی وەک دژبەری ئەو توندوتیژییانە پیشان دا، بەڵام لەو کاتەدا نەیدەتوانی ڕێگری لە بڕیارەکانی دەربار بکات.<ref name="MacMullen1969">{{Cite book |last=MacMullen |first=Ramsay |title=Constantine |date=1969 |publisher=Dial Press |location=New York |isbn=0-7099-4685-6 |pages=24–30}}</ref> لە ١ی ئایاری ٣٠٥، دیۆکلیتیان بەھۆی نەخۆشییەوە دەستی لە کار کێشایەوە و ماکسیمیانیش بە ناچاری ھەمان کاری کرد. خەڵک چاوەڕوانی ئەوە بوون کە کۆنستانتین و ماکسێنتیۆس (کوڕی ماکسیمیان) ببنە قەیسەری نوێ، بەڵام گالێریۆس کاریگەریی خۆی بەکارھێنا تا سیڤێرس و ماکسیمینۆس دازا بکرێنە قەیسەر. بەم شێوەیە کۆنستانتین لە دەسەڵات بێبەش کرا و لە دەرباری گالێریۆسدا مایەوە. سەرچاوە مێژووییەکان باسی پیلانەکانی گالێریۆس دەکەن بۆ لەناوبردنی کۆنستانتین، لەوانە خستنەبەردەمی شێر و ناردنی بۆ ھێرشی مەترسیدار لە زۆنگاوەکانی دانووب، بەڵام کۆنستانتین لە ھەموویان ڕزگاری بوو.<ref name="Lenski2006"/> === لە ڕۆژئاوا === کۆنستانتین بۆی دەرکەوت کە مانەوەی لە ژێر دەستی گالێریۆسدا ژیانی دەخاتە مەترسییەوە. لە بەھاری ساڵی ٣٠٥دا، باوکی کۆنستانتیۆس داوای لە گالێریۆس کرد ڕێگە بە کوڕەکەی بدات بچێتە لای لە بەریتانیا تا لە شەڕەکاندا یارمەتیی بدات. دوای شەوێکی درێژ لە مەی خواردنەوە، گالێریۆس ڕەزامەندیی دەربڕی. کۆنستانتین ترسا ئیمپراتۆر لە بڕیارەکەی پەشیمان ببێتەوە، بۆیە دەستبەجێ بە شەودا ھەڵات و لە ھەموو وێستگەکانی پۆستەدا ئەسپەکانی خستە کار و ئەوانی تری پەکخست تا نەتوانن شوێنی بکەون. ئەو لە بۆلۆنی لە فەڕەنسا گەیشتە لای باوکی.<ref name="Barnes1981"/> لەوێوە پێکەوە بە [[نۆکەندی ئینگلیز]]دا پەڕینەوە بۆ بەریتانیا و چوونە شاری ئێبۆراکوم ([[یۆرک]])، کە بنکەیەکی گەورەی سەربازی بوو. باوک و کوڕ لە ھاوین و پاییزدا ھەڵمەتێکی سەربازییان دژی ھۆزەکانی پیکت لە پشت دیواری [[ھادریان]] ئەنجام دا. لە ٢٥ی تەممووزی ٣٠٦، کۆنستانتیۆس لە یۆرک نەخۆش کەوت و کۆچی دوایی کرد. پێش مردنی، پشتیوانیی خۆی بۆ کۆنستانتین دەربڕی تا شوێنی بگرێتەوە. سوپای ڕۆژئاوا دەستبەجێ کۆنستانتینیان وەک «ئەگوستوس» (ئیمپراتۆر) ناساند. کۆنستانتین نامەیەکی فەرمیی بۆ گالێریۆس نارد و وێنەی خۆی بە پۆشاکی ئیمپراتۆرییەوە پێشکەش کرد. گالێریۆس تووڕە بوو بەڵام بۆ ڕێگریکردن لە شەڕ، کۆنستانتینی وەک «قەیسەر» پەسەند کرد و پلەی ئەگوستوسی بەخشییە سیڤێرس؛ کۆنستانتین ئەم بڕیارەی قبووڵ کرد چونکە ڕەوایەتیی بە حوکمڕانییەکەی بەخشی.<ref name="Barnes1981"/><ref name="Odahl"/> == ئیمپراتۆر (٣٠٦–٣٣٧) == پشکی کۆنستانتین لە ئیمپراتۆریەتەکە بریتی بوو لە بەریتانیا، گال (فەڕەنسا) و [[ھیسپانیا]] (ئیسپانیا). ئەو فەرماندەیی یەکێک لە گەورەترین سوپاکانی ڕۆمی دەکرد کە لەسەر سنووری گرنگی ڕووباری [[ڕاین]] جێگیر کرابوو. دوای دەستبەکاربوونی، شاری [[تریر]]ی کردە پایتەختی خۆی و دەستی کرد بە فراوانکردنی؛ دیوارەکانی شارەکەی بەھێز کرد و کۆشکێکی گەورە و گەرماوێکی گەورەی لێ دروست کرد. ھۆزەکانی فرانک بە بیستنی ھەواڵی مردنی باوکی ھێرشیان کردە سەر ناوچەکانی ڕاین، بەڵام کۆنستانتین شکستی پێھێنان و دوو لە پاشاکانیانی بە دیل گرت و لە گۆڕەپانی ئاژەڵەکانی تریردا لەبەردەم جەماوەردا لەناوی بردن.<ref name="MacMullen1969"/> بەپێی سەرچاوەکان، کۆنستانتین لە سەرەتای حوکمڕانییەوە سیاسەتێکی نەرمی بەرامبەر مەسیحییەکان گرتە بەر و فەرمانی دا بە گەڕاندنەوەی ئەو ماف و موڵکانەی کە لە کاتی چەوساندنەوەکاندا لێیان زەوت کرابوو.<ref name="Barnes1981"/> === یاخیبوونی ماکسێنتیۆس === لە تشرینی یەکەمی ٣٠٦، ماکسێنتیۆس (کوڕی ماکسیمیان) لە ڕۆما یاخی بوو و خۆی بە ئیمپراتۆر ڕاگەیاند. سیڤێرس لەلایەن گالێریۆسەوە نێردرا بۆ لێدانی، بەڵام سەربازەکانی سیڤێرس چوونە پاڵ ماکسێنتیۆس و سیڤێرس دەستگیر کرا و کوژرا. ماکسیمیان لە خانەنشینی گەڕایەوە تا یارمەتیی کوڕەکەی بدات و سەردانی کۆنستانتینی کرد لە تریر؛ پێشنیاری کرد کە کچەکەی، [[فاوستا]]، بداتە کۆنستانتین و پلەی ئەگوستوسی پێ ببەخشێت لە بەرامبەر پشتیوانیکردنیان لە ئیتاڵیا. کۆنستانتین لە ھاوینی ٣٠٧ لەگەڵ فاوستا ھاوسەرگیریی کرد، بەڵام خۆی لە دەستێوەردانی سەربازی لە جەنگەکانی ئیتاڵیا بەدوور گرت و سەرنجی خستە سەر پاراستنی سنوورەکانی ڕاین بەرامبەر بەربەرەکان.<ref name="Barnes1981"/><ref name="Potter2004">{{Cite book |last=Potter |first=David S. |title=The Roman Empire at Bay: AD 180–395 |date=2004 |publisher=Routledge |location=New York |isbn=0-415-10058-5 |pages=348–353}}</ref> لە کۆڕبەندی کارنونتۆم لە تشرینی دووەمی ٣٠٨دا، دیۆکلیتیان و گالێریۆس کۆبوونەوە؛ ماکسیمیان ناچار کرا دەست لە کار بکێشێتەوە و لیسینیۆس وەک ئەگوستوسی نوێی ڕۆژئاوا دیاری کرا، لە کاتێکدا کۆنستانتین دیسانەوە بۆ قەیسەر دابەزێنرا. بەڵام کۆنستانتین ئەم بڕیارەی ڕەتکردەوە و لەسەر سککەکانی نازناوی ئەگوستوسی بۆ خۆی پاراست.<ref name="Potter2004"/> === یاخیبوونی ماکسیمیان === لە ساڵی ٣١٠دا، ماکسیمیان کە لە دەرباری کۆنستانتین بوو، کەڵکی لە غیابی کۆنستانتین وەرگرت کە خەریکی شەڕ بوو لەگەڵ فرانکەکان، و دەنگۆی ئەوەی بڵاوکردەوە کە کۆنستانتین کوژراوە و خۆی جلی ئیمپراتۆریی پۆشی. کاتێک کۆنستانتین ھەواڵەکەی بیست، دەستبەجێ بە ڕووباری ساۆن و ڕۆن بەرەو باشوور بە کەشتی لەشکشی کێشا و لە [[لیۆن]] دابەزی. ماکسیمیان بەرەو شاری [[مارسیلیا]] ھەڵات. دانیشتووانی شارەکە دەروازەکانیان بۆ کۆنستانتین واڵا کرد و ماکسیمیان دەستگیر کرا. کۆنستانتین لێبوردەییەکی کاتیی پێبەخشی، بەڵام دواتر ماکسیمیان ناچار کرا لە تەممووزی ٣١٠ خۆی بخکێنێت بە ھەڵواسین.<ref name="Barnes1981"/><ref name="Odahl"/> دوای مردنی ماکسیمیان، کۆنستانتین نەیدەتوانی پشت بە پەیوەندیی خێزانیی پێشووی ببەستێت بۆ شەرعییەتی دەسەڵاتەکەی. لە وتارێکی فەرمیدا لە تەممووزی ٣١٠، ڕاگەیەندرا کە کۆنستانتین لە نەوەی ئیمپراتۆر [[کلاودیوس|کلاودیوسی دووەم]]ە کە بە تێکشکاندنی [[گۆتەکان]] بەناوبانگ بوو. ھەروەھا لە بانگەشە ئایینییەکاندا، کۆنستانتین ڕووی لە پەرستنی خوداوەندی خۆر، [[سۆل ئینڤیکتۆس]] و [[ئەپۆڵۆ]] کرد، و لەسەر دراوەکانی وێنەی سۆل ئینڤیکتۆس جێگەی خوداوەندەکانی تری وەک [[مارس (میتۆلۆژیا)|مارس]] و [[جووپیتەر (خوداوەند)|جووپیتەر]]ی گرتەوە.<ref name="Wienand2012"/> === جەنگە ناوخۆییەکان === ==== جەنگ دژی ماکسێنتیۆس ==== [[پەڕگە:Ponte Milvio-side view-antmoose.jpg|وێنۆک|پردی میلڤیۆن لەسەر ڕووباری تایبەر لە باکووری ڕۆما، شوێنی جەنگی مێژوویی نێوان کۆنستانتین و ماکسێنتیۆس]] لە بەھاری ساڵی ٣١١دا گالێریۆس بە نەخۆشییەکی سەخت کۆچی دوایی کرد و بەمەش سیستمی تێترارکی بە تەواوی لەبەریەک ھەڵوەشایەوە. ماکسێنتیۆس لە ڕۆما خۆی بۆ جەنگ ئامادە کرد و سوێندی خوارد تۆڵەی مەرگی باوکی لە کۆنستانتین بکاتەوە. کۆنستانتین بۆ بەھێزکردنی پێگەی خۆی، ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ لیسینیۆس بەست و خوشکەکەی، کۆنستانتیای، پێشکەش کرد بۆ ھاوسەرگیری. لە بەھاری ساڵی ٣١٢، کۆنستانتین بە سوپایەکەوە کە لە نزیکەی ٤٠،٠٠٠ سەرباز پێکدەھات، بەسەر چیاکانی ئەڵپدا تێپەڕی بەرەو باکووری ئیتاڵیا. یەکەم شاری گەورە کە ڕووبەڕووی بووەوە شاری سۆزا بوو کە دەستبەجێ گەمارۆی دا و دەروازەکانی سووتاند. پاشان بەرەو شاری [[تورین]] پێشڕەوی کرد و لە شەڕی توریندا سوارچاکە قورسەکانی ماکسێنتیۆسی تێکشکاند. دوای ئەوە بەرەو شاری [[پارێزگای ڤێرۆنا]] ڕۆیشت کە لەلایەن ژەنەڕاڵی ماکسێنتیۆس، ڕوریچیۆس پۆمپیانۆسەوە بەرگریی لێدەکرا؛ لە شەڕێکی سەختدا کۆنستانتین سەرکەوت و پۆمپیانۆس کوژرا و شارەکە خۆی بەدەستەوە دا. ڕێگای ڕۆما بە تەواوی بەڕووی کۆنستانتیندا واڵا بوو.<ref name="Curran2000">{{Cite book |last=Curran |first=John |title=Pagan City and Christian Capital |date=2000 |publisher=Clarendon Press |location=Oxford |isbn=0-19-815278-7 |pages=66–72}}</ref> ==== پردی میلڤیۆن و بیناوەکە ==== لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٣١٢، سوپای ھەردوولا لەسەر پردی میلڤیۆن لە نزیک ڕووباری تایبەر لە باکووری ڕۆما ڕووبەڕووی یەکتر بوونەوە. بەپێی سەرچاوە مەسیحییەکان، پێش دەستپێکردنی شەڕەکە، کۆنستانتین ئەزموونێکی ڕۆحیی بەسەرھات. لاکتانتیۆس دەڵێت کۆنستانتین لە خەودا فەرمانی پێکرا کە ھێمای ئاسمانیی مەسیحییەت (کە بریتی بوو لە پیتی یۆنانیی [[خی (پیت)|خی (X)]] و [[ڕۆ (پیت)|ڕۆ (P)]] پێکەوە بەستراو: ☧ کە دوو پیتی سەرەتای وشەی «مەسیح» بوون بە گریکی) لەسەر قەڵغانی سەربازەکانی بنەخشێنێت.<ref name="Lenski2006"/> یوسبیۆس دەگێڕێتەوە کە لە نیوەڕۆدا کۆنستانتین لە ئاسماندا خاچێکی ڕووناکیی لە سەرووی خۆرەوە بینیوە کە ئەم دەستەواژەیەی لەسەر نووسرابوو: «''In hoc signo vinces''» (واتە: بەم نیشانەیە سەردەکەویت)، و شەوی دواتر مەسیح لە خەویدا دەرکەوتووە و فەرمانی پێکردووە کە ئاڵایەکی سەربازی بەو شێوەیە (لابارۆم) دروست بکات.<ref name="Barnes1981"/> لە شەڕەکەدا سوارچاکەکانی کۆنستانتین ھێڵەکانی سوارچاکی ماکسێنتیۆسیان تێکشکاند و پیادەکانیشیان بەرەو ڕووباری تایبەر پاڵ پێوە نا. ماکسێنتیۆس لە کاتی ھەڵاتنیدا لەسەر پردە بەلەمەکە کەوتە ناو ڕووبارەکە و بەھۆی قورسیی زرێپۆشەکەیەوە خنکا. ڕۆژی دواتر لاشەکەی لە ئاو دەرھێنرا و سەری بڕدرا و بە شەقامەکانی ڕۆمدا نمایش کرا.<ref name="Curran2000"/> ==== لە ڕۆما ==== کۆنستانتین لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٣١٢ بە جۆش خرۆشەوە چووە ناو شاری ڕۆما. بە پێچەوانەی ئیمپراتۆرەکانی پێش خۆی، ڕەتیکردەوە بچێتە سەر گردی کاپیتۆلین بۆ ئەنجامدانی قوربانی لە پەرستگای جووپیتەردا. پاشان چاوی بە پیرانی ئەنجومەنی سێنات کەوت و بەڵێنی پاراستنی مافەکانیانی پێدان. سێنات نازناوی «ئەگوستوسی گەورەترین»ی پێبەخشی. کۆنستانتین دەستبەجێ فەرمانی دا بە ھەڵوەشاندنەوەی [[پاسەوانی پریتۆرین]] کە لە شەڕەکەدا پشتیوانیی ماکسێنتیۆسیان کردبوو. لەسەر بنکەی کۆنی ئەو پاسەوانانە، دەستی کرد بە دروستکردنی کڵێسای لاتێران لە ڕۆما. ھەروەھا [[کەوانەی کۆنستانتین]] لە نزیک کۆلۆسیۆم بۆ یادکردنەوەی سەرکەوتنەکەی دروست کرا کە تێیدا ئاماژە بەوە کرا سەرکەوتنەکە بە «ئیلھامی خودایی» بەدەستھاتووە.<ref name="Curran2000"/> ==== جەنگەکان دژی لیسینیۆس ==== [[پەڕگە:Aureus of Licinius.png|وێنۆک|دراوی زێڕینی ئیمپراتۆر لیسینیۆس]] لە شوباتی ٣١٣، کۆنستانتین لە شاری [[میلان]] چاوی بە لیسینیۆس کەوت و لەوێ ھاوسەرگیریی لیسینیۆس و کۆنستانتیای خوشکی کۆنستانتین بەڕێوەچوو. لەو کۆبوونەوەیەدا ھەردوو ئیمپراتۆر لەسەر «فەرمانی میلان» ڕێککەوتن، کە بە فەرمی ئازادیی تەواوی پەرستشی بە مەسیحییەکان و ھەموو ئایینەکانی تر لە ئیمپراتۆریەتەکەدا دەبەخشی و فەرمانی گەڕاندنەوەی سەرجەم موڵکە دەستبەسەرداگیراوەکانی کڵێسای دەرکرد.<ref name="Pohlsander2004">{{Cite book |last=Pohlsander |first=Hans |title=The Emperor Constantine |date=2004 |publisher=Routledge |location=London |isbn=0-415-31938-2 |pages=24–25}}</ref> پەیوەندیی نێوان ھەردوو ئیمپراتۆر زۆری نەخایاند و لە ساڵی ٣١٤ یان ٣١٦دا شەڕ لە نێوانیاندا ھەڵگیرسا؛ لە شەڕی سیبالای و پاشان شەڕی ماردیا کۆنستانتین سەرکەوتنی بەدەستھێنا و ڕێککەوتن لەسەر دابەشکردنی دەسەڵات، کە تێیدا کوڕەکانی کۆنستانتین، [[کریسپۆس]] و [[کۆنستانتینی دووەم (ئیمپراتۆر)|کۆنستانتینی دووەم]]، لەگەڵ کوڕەکەی لیسینیۆس کرانە قەیسەر. لە ساڵی ٣٢٠ بەدواوە لیسینیۆس دەستی کردەوە بە چەوساندنەوەی فەرمانبەر و سەربازە مەسیحییەکان لە بەشەکانی خۆیدا لە ڕۆژھەڵات. ئەم ناکۆکییە ئایینی و سیاسییە لە ساڵی ٣٢٤دا گەیشتە لووتکە؛ کۆنستانتین بە ئاڵای مەسیحییەتەوە و لیسینیۆس بە پشتیوانیی بتپەرستەکان و بەکرێگیراوانی گۆت ڕووبەڕوو بوونەوە. لە شەڕی ئەدریانۆپڵ و پاشان شەڕی دەریایی ھێلیسپۆنت و لە کۆتاییدا لە شەڕی خریسۆپۆلیس لە ١٨ی ئەیلوولی ٣٢٤، کۆنستانتین بە تەواوی لیسینیۆسی تێکشکاند. لیسینیۆس خۆی بەدەستەوە دا و دواتر بە تۆمەتی پیلانگێڕان لەسێدارە درا، بەمەش کۆنستانتین بوو بە تاکە ئیمپراتۆری بێڕکابەری سەرانسەری ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم.<ref name="Pohlsander2004"/> == حوکمڕانیی دواتر == === دامەزراندنی قوستەنتینە === [[پەڕگە:Silver medallion of Constantine I, AD 330.jpg|وێنۆک|دراوی زیوی کۆنستانتینی یەکەم لە ساڵی ٣٣٠ بۆ یادکردنەوەی دامەزراندنی قوستەنتینە]] شکستی لیسینیۆس بووە ھۆی دەستپێکردنی قۆناغێکی نوێ. ڕۆژھەڵاتی ئیمپراتۆریەتەکە لە ڕووی ئابووری، شارستانی و بازرگانییەوە زۆر دەوڵەمەندتر بوو لە ڕۆژئاوا، ھەروەھا لە ڕووی سەربازییەوە نزیکتر بوو لە بەرەکانی شەڕ لەسەر دۆڵی دانووب و بەرامبەر ئیمپراتۆریەتیی ساسانی. کۆنستانتین دوای لێکۆڵینەوە لە چەندین شوێن (وەک [[سۆفیا]] و سێردیکا)، بڕیاری دا شاری دێرینی بیزەنتیۆم لەسەر گەرووی [[بۆسفۆر]] بکاتە پایتەختی نوێی دەوڵەتەکە.<ref name="Dagron1984">{{Cite book |last=Dagron |first=Gilbert |title=Naissance d'une Capitale: Constantinople et ses institutions de 330 a 451 |date=1984 |publisher=Presses Universitaires de France |location=Paris |isbn=2-13-038902-3 |pages=15–24}}</ref> شارەکە لە ساڵی ٣٢٤ بناغەی دانرا و لە ١١ی ئایاری ٣٣٠ بە فەرمی کرایەوە و ناوی نرا «ڕۆمای نوێ» (Nova Roma)، بەڵام لەنێو خەڵکدا ناوی «[[قوستەنتینە]]» (شاری کۆنستانتین)ی بەسەردا بڕا. شارەکە بە کۆشک، گۆڕەپانی ئەسپڕاکردن (ھیپۆدرۆم)، کەنیسە، و شوێنەواری دێرینی شارستانێتییە جیاوازەکان ڕازێنرایەوە و پارچەی پەیکەری خوداوەندە کۆنەکانی تێدا کۆکرایەوە وەک ھێمایەکی ھونەری. دراوێکی تایبەت لە ساڵی ٣٣٠ بۆ ئەم بۆنەیە لێدرا و شارەکە تا ھەزار ساڵی تر وەک پایتەختی ئیمپراتۆریەتەکە مایەوە.<ref name="Kazhdan1991"/> === سیاسەتی ئایینی === کۆنستانتین یەکەم ئیمپراتۆر بوو کە یاسای بۆ پاراستنی مەسیحییەکان دەرکرد. لە شوباتی ٣١٣ لەگەڵ لیسینیۆس فەرمانی میلانیان واژوو کرد کە ئازادیی ئایینیی دابین کرد و موڵکە دەستبەسەرداگیراوەکانی بۆ گەڕاندنەوە. لە ساڵی ٣٢١دا کۆنستانتین ڕۆژی یەکشەممەی وەک ڕۆژی پشووی فەرمی لە تەواوی ئیمپراتۆریەتەکەدا ناساند. ھەروەھا پەیڕەوانی مەسیحییەتی لە بەشداریکردن لە قوربانیکردنی دەوڵەتی بەخشی. کاتێک ناکۆکی لە نێوان پیاوانی ئایینی لەسەر پرسی ئاریانیزم (کە باوەڕی وابوو مەسیح دروستکراوی خودایە نەک ھاوجەوھەری خودا) سەریھەڵدا، کۆنستانتین لە ساڵی ٣٢٥دا [[کۆڕبەندی یەکەمی نیقیە]]ی بەست. ئەو سەرۆکایەتیی کۆبوونەوەکەی کرد و جەختی لەسەر یەکپارچەیی باوەڕ و ئاشتیی کۆمەڵایەتی کردەوە؛ لە ئەنجامدا، باوەڕنامەی نیقیە دەرکرا کە مەسیحی وەک «ھاوجەوھەری باوک» ناساند و ئاریانیزمی ڕەتکردەوە. ھەروەھا بەستنی جەژنی ھەستانەوە لە جەژنی [[جەژنی پێسح|پێسح]]ی جووەکان جیا کرایەوە و بڕیار درا کە پشت بە [[ڕۆژژمێری جولیانی]] ببەسترێت نەک [[ڕۆژژمێری عیبری]].<ref>{{Cite book |last=Norwich |first=John Julius |title=Byzantium: The Early Centuries |date=1988 |publisher=Penguin Books |location=Middlesex |isbn=0-394-53778-5 |pages=54–57}}</ref> کۆنستانتین خەزێنەی دەوڵەتی بۆ دروستکردنی کڵێسا بەناوبانگەکان تەرخان کرد، لەوانە [[کڵێسای گۆڕی پیرۆز]] لە [[ئورشەلیم]] کە لەسەر داوای ئەو و بە ھاوکاریی دایکی ھێلینا دروست کرا، و کڵێسای کۆنی [[پێترۆس|قەشە پێترۆس]] لە ڕۆما.<ref name="Curran2000"/> === چاکسازییە کارگێڕییەکان و داراییەکان === کۆنستانتین دەستکاریی سیستمی بەڕێوەبردنی چینایەتیی ڕۆمی کرد؛ پێگەی ئەندامانی ئەنجومەنی سێناتی بەرز کردەوە و پلە کارگێڕییە گرنگەکانی لە دەستی چینی سوارچاکەکان دەرھێنا و دایە سێناتۆرەکان. ئەم چاکسازییە بووە ھۆی ڕاکێشانی دڵسۆزیی خێزانە کۆن و دەوڵەمەندەکانی ڕۆما بۆ دەسەڵاتەکەی. لە ڕووی داراییەوە، ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم بەدەست ھەڵاوسانی ئابووریی سەختەوە دەیناڵاند کە لە سەدەی سێیەمەوە مابووەوە. دیۆکلیتیان ھەوڵی دابوو دراوی زیو جێگیر بکات بەڵام شکستی ھێنابوو. کۆنستانتین پشتی لە دراوی زیو کرد و لە جیاتی ئەوە دراوێکی نوێی زێڕی بە ناوی [[سککە|سۆلیدوس]] (solidus) دەرکرد، کە ھەر ٧٢ دانەیان لە یەک پاوەند زێڕ دروست دەکران. بۆ بەدەستھێنانی زێڕی پێویست بۆ لێدانی ئەم دراوە، کۆنستانتین لە نێوان ساڵانی ٣٣١ و ٣٣٦دا فەرمانی دا بە دەستبەسەرداگرتن و توانەوەی پەیکەرە زێڕ و زیوەکانی ناو پەرستگا بتپەرستەکان. سۆلیدوس بوو بە دراوێکی یەکجار جێگیر کە تا سەدەکانی ناوین بنەمای بازرگانی بوو.<ref>{{Cite book |last=Scheidel |first=Walter |chapter=The Monetary Systems of the Han and Roman Empires |title=Rome and China: Comparative Perspectives on Ancient World Empires |date=2010 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-975835-7 |pages=174–175}}</ref> === لەسێدارەدانی کریسپۆس و فاوستا === [[پەڕگە:P1070865 Louvre tête de Fausta Ma4881 rwk.JPG|وێنۆک|پەیکەری سەری ئیمپراتۆریس [[فاوستا]] لە مۆزەخانەی [[لووڤر]] لە پاریس]] لە نێوان ئایار و حوزەیرانی ٣٢٦دا، کۆنستانتین فەرمانی دەستگیرکردن و کوشتنی بە ژەھری بۆ کوڕە گەورەکەی [[کریسپۆس]] لە شاری [[پولا]] دەرکرد. کەمێک دواتر لە مانگی تەممووزدا، فەرمانی دا بە کوشتنی ھاوسەرەکەی، ئیمپراتۆریس [[فاوستا]]، لە ڕێگەی خنکاندنی لە گەرماوێکی یەکجار گەرمدا.<ref name="Guthrie1966">{{Cite journal |last=Guthrie |first=Patrick |date=1966 |title=The Execution of Crispus |journal=Phoenix |volume=20 |issue=4 |pages=325–331}}</ref> ناوی ھەردووکیان لە تۆمار و نەخشاندنە گشتییەکان سڕدرایەوە و تووشی نەفرەتی یادەوەری (damnatio memoriae) بوون؛ تەنانەت یوسبیۆس لە چاپەکانی دواتری کتێبەکەیدا باسی لە فاوستا و کریسپۆس نەکرد. سەرچاوە مێژووییە دێرینەکان کەمترین زانیاری لەسەر ھۆکاری ئەم ڕووداوە دەدەن. دەنگۆیەک ھەبوو کە فاوستا و کریسپۆس پەیوەندییەکی ناشەرعییان ھەبووبێت، یان فاوستا تۆمەتی ناڕەوای بۆ کریسپۆس ھەڵبەستبێت تا دەسەڵات بۆ کوڕەکانی خۆی مسۆگەر بکات و دوای ئاشکرابوونی ڕاستییەکان، کۆنستانتین فاوستاشی کوشتبێت. لێکۆڵەرە مۆدێرنەکان پێیان وایە کە کۆنستانتین بۆ ڕێگریکردن لە کێشەی جێنشینی لە نێوان کوڕەکانی ئەم کارەی کردووە.<ref name="Woods1998">{{Cite journal |last=Woods |first=David |date=1998 |title=On the Death of the Empress Fausta |journal=Greece and Rome |volume=45 |pages=70–86}}</ref> === ھەڵمەتە سەربازییەکانی دواتر === کۆنستانتین لە ساڵانی دوایی تەمەنیدا لە قوستەنتینە مایەوە. لە ساڵی ٣٢٨ پردێکی گەورەی بەسەر ڕووباری [[دانووب]]دا دروست کرد بە مەبەستی داگیرکردنەوەی ناوچەی داسیا کە لە سەردەمی ئاورێلیاندا لەدەستچووبوو. لە زستانی ٣٣٢دا، کۆنستانتین بە ھاوپەیمانی لەگەڵ سەرماتییەکان ھەڵمەتێکی گەورەی دژی [[گۆتەکان]] ئەنجام دا و لە ساڵی ٣٣٤دا توانی کۆنترۆڵی ناوچەکە بکاتەوە و دەیان ھەزار سەرماتی لە ناوچەکانی دانووب نیشتەجێ بکات. بەھۆی ئەم سەرکەوتنانەوە نازناوی «داسیکۆس ماکسیمۆس»ی وەرگرت لە ساڵی ٣٣٦.<ref name="Barnes1981"/> لە کۆتایی ژیانیدا، کۆنستانتین خۆی بۆ ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|فارسەکان]] ئامادە کرد کە لەژێر دەسەڵاتی [[شاپووری دووەم]]دا ھێرشیان کردبووە سەر ناوچەکانی ئەرمینیا و مێزۆپۆتامیا. کۆنستانتین شەڕەکەی وەک ھەڵمەتێکی پیرۆزی مەسیحی وەسف کرد و قەشەکانی لەگەڵ خۆی بردە ناو سوپا، بەڵام نەخۆشکەوتنی لە بەھاری ٣٣٧ بووە ھۆی ڕاگرتنی ھەڵمەتەکە.<ref name="Barnes1981"/> === نەخۆشی و مردن === [[پەڕگە:25 Estancia de Constantino (Bautismo de Constantino).jpg|وێنۆک|«مەعمودییەتی کۆنستانتین»، لە تابلۆیەکی قوتابیانی [[ڕافایێل]]]] کەمێک دوای جەژنی ھەستانەوەی ساڵی ٣٣٧، کۆنستانتین بە سەختی نەخۆش کەوت. قوستەنتینەی بەجێھێشت و بەرەو حەمامە گەرمەکانی نزیک شاری ھێلینۆپۆلیس ڕۆیشت کە لەسەر شەرەفی دایکی ناونرابوو. لەوێ لە کڵێسایەکدا نزا و پاڕانەوەی پێشکەش کرد. ھەستی کرد کە مەرگی نزیکە، بۆیە داوای کرد تەعمید (مەعمودییەت) بکرێت تا لە گوناھەکانی پاک ببێتەوە. ئەو بەرەو دەوروبەری نیکۆمیدیا ڕۆیشت و لەوێ لەلایەن قەشەی ئاریانی نیکۆمیدیا، یوسبیۆس، تەعمید کرا.<ref name="Pohlsander2004"/> لەو سەردەمەدا باو بوو کە خەڵک تەعمیدکردن دوابخەن بۆ سەرەمەرگ تا لە زۆربەی گوناھەکانیان پاک ببنەوە. کۆنستانتین لە ٢٢ی ئایاری ٣٣٧ لە ڤێلایەکی نزیک نیکۆمیدیا لە پەنجاھەمین ڕۆژی جەژنی پەنتیکۆستدا کۆچی دوایی کرد. لاشەکەی گوازرایەوە بۆ قوستەنتینە و لە کڵێسای نێردراوانی پیرۆز لە تابووتێکی مەڕمەڕی مۆردا نێژرا. دوای مردنی، ئیمپراتۆریەتەکە بەسەر سێ کوڕەکەیدا دابەش کرا: [[کۆنستانتینی دووەم (ئیمپراتۆر)|کۆنستانتینی دووەم]]، [[کۆنستانتیۆسی دووەم]]، و [[کۆنستانس]].<ref name="Pohlsander2004"/> == ھەڵسەنگاندن و میرات == [[پەڕگە:Colossus of Constantine I 03.jpg|وێنۆک|پەیکەری سەرلەنوێ دروستکراوەی کۆلۆسۆسی کۆنستانتین لە مۆزەخانەی کاپیتۆلین]] کۆنستانتین توانی دەوڵەتی ڕۆم لەژێر یەک دەسەڵاتدا یەکبخاتەوە و سنوورەکانی لە ھێرشی بەربەرەکان بپارێزێت. لە ڕووی کلتوورییەوە، ئەو مۆدێلی دەموچاوی بێ ڕیشی لەنێو ئیمپراتۆرەکاندا زیندوو کردەوە (کە سەرەتا لەلایەن سکیپیۆ ئەفریکانۆسەوە ناسێنرابوو و لە سەردەمی [[ھادریان]]ەوە گۆڕدرابوو بۆ ڕیشھێشتنەوە)؛ ئەم شێوازە نوێیە تا سەردەمی فۆکاس لە سەدەی حەوتەمدا لە دەرباری ڕۆمدا بەردەوام بوو. لە [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]دا، ھەمیشە ناوی کۆنستانتین بە ڕێزەوە دەھێنرا و دەسەڵاتداران نازناوی «کۆنستانتینی نوێ»یان وەک گەورەترین شانازی وەردەگرت، بە جۆرێک دە ئیمپراتۆری تر لە دوای ئەو ھەمان ناویان ھەڵگرت کە دواھەمینیان [[کۆنستانتینی یازدەیەم]] بوو. ھەروەھا پاشاکانی ئەورووپا وەک [[شارلمان]]، [[ھێنریی ھەشتەمی ئینگلتەرا]]، و بنەماڵەکانی وەک [[ھابسبۆرگ]] داوای پەیوەندیی ڕەچەڵەکییان لەگەڵ کۆنستانتیندا دەکرد بۆ بەدەستھێنانی شەرعییەتی دەسەڵاتەکەیان.<ref>{{Cite book |last=Everson |first=Jane E. |title=The Italian Romance Epic in the Age of Humanism |date=2001 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-816015-1 |page=34}}</ref> تەنانەت لە ئەدەبیاتی بەریتانیدا، [[شا ئارتوور]] وەک نەوەیەکی کۆنستانتین وەسف دەکرا. لە سەدەی بیستەمدا و دوای ڕێککەوتنی لاتێران لە ساڵی ١٩٢٩ لە نێوان کەنیسەی کاتۆلیک و ئیتاڵیا، پیاوانی ئایینیی ئیتاڵیا ڕۆڵی [[بێنیتۆ موسۆلینی]]یان بە کۆنستانتینی مەزن چواند.<ref>{{Cite journal |last1=Bettegazzi |first1=Nicolò |last2=Lamers |first2=Han |last3=Reitz-Joosse |first3=Bettina |date=2019 |title=Viewing Rome in the Latin Literature of the Ventennio Fascista |journal=Fascism |volume=8 |issue=2 |pages=172 |doi=10.1163/22116257-00802002}}</ref> === بەپیرۆززانین وەک مەسیحی === کۆنستانتین لە زۆربەی کڵێساکانی [[مەسیحییەتی ڕۆژھەڵات]]دا بە فەرمی وەک «پیرۆز» (Saint) و ھاوشانی نێردراوان (Isapostolos) دادەنرێت. لە [[کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]]، کڵێسای کاسۆلیکی ڕۆژھەڵات، و [[کڵێسای ئاشووریی ڕۆژھەڵات]]دا لە ٢١ی ئایاردا لەگەڵ ھێلینای دایکیدا یادی دەکرێتەوە. بەڵام لە کڵێسای لاتینیی ڕۆژئاوادا (کەنیسەی کاتۆلیکی ڕۆما) بە فەرمی وەک پیرۆز نەناسێنراوە، ھەرچەندە پێشتر لە کتێبی یادەوەریی شەھیدانی ڕۆمدا بە «ئیمپراتۆری لەخواترس» ناوزەند کرابوو. === مێژوونووسی === ھەڵسەنگاندن بۆ کۆنستانتین بەدرێژایی مێژوو جێگەی مشتومڕ بووە. نووسەرانی وەک یوسبیۆس و پراکسارۆگاس وەک نموونەی دادپەروەری و ڕەوشتی بەرز ناویان بردووە. لە بەرامبەردا، ئیمپراتۆر جولیان و مێژوونووسی بتپەرست زۆسیمۆس، کۆنستانتینیان بەوە تۆمەتبار کرد کە دەوڵەتەکەی لاواز کردووە بەھۆی لایەنگری لە مەسیحییەکان و چاوپۆشیکردن لە نەریتە کۆنەکان.<ref name="Barnes1981"/> لە سەردەمی مۆدێرندا، مێژوونووسی سویسری یاکۆب بورکھارت کۆنستانتینی وەک کەسێکی فێڵباز و سیاسەتوانێکی بێباوەڕ وەسف کرد کە تەنھا بۆ بەرژەوەندیی دەسەڵاتی خۆی مەسیحییەتی بەکارھێناوە. بەڵام مێژوونووسانی دواتر وەک نۆرمان باینز، ئاندریاس ئالفۆلدی، و تیمۆسی بارنز ئەوەیان سەلماند کە کۆنستانتین باوەڕدارێکی ڕاستەقینە بووە و ئامانجی بووە ئیمپراتۆریەتەکەی بەرەو مەسیحییەت بەرێت.<ref name="Lenski2006"/> === بەخشینی کۆنستانتین === لە سەدەی ھەشتەمدا، بەڵگەنامەیەکی ساختە لە ئەورووپا دەرکەوت بە ناوی «بەخشینی کۆنستانتین» (Donation of Constantine). لەم بەڵگەنامەیەدا ئیدیعا کرابوو کە کاتێک [[پاپا کلێمێنسی یەکەم|پاپا سیلڤێستەری یەکەم]] کۆنستانتینی لە نەخۆشیی گولی چاککردووەتەوە، کۆنستانتین شاری ڕۆما و تەواوی دەسەڵاتی بەشەکانی ڕۆژئاوای ئیمپراتۆریەتی بەخشیوەتە پاپا و جێنشینەکانی. لە [[سەدەکانی ناوین]]دا ئەم بەڵگەنامەیە بەکارھێنرا بۆ سەلماندنی دەسەڵاتی دنیایی پاپا، تا ئەوەی لە ساڵی ١٤٤٠دا زانای مرۆڤدۆستی ئیتاڵی، لۆرێنزۆ ڤاڵا، بە پشتبەستن بە شێوازی زمانەوانی و بەڵگە مێژووییەکان سەلماندی کە بەڵگەنامەکە ساختەیەکی تەواوە.<ref name="Lenski2006"/> == درەختی خێزانی == ئیمپراتۆرەکان بە چوارچێوەیەکی گۆشەخڕ و بە ڕێکەوتی دەسەڵاتدارییان دیاری کراون؛ ئەو ناوانەی چوارچێوەکەیان ئەستوورترە لە ھەردوو بەشەکەدا دەردەکەون. '''١: باوان و زڕخوشک و زڕبراکانی کۆنستانتین''' <div dir="ltr"> {{Tree chart/start|align=center}} {{tree chart| | | | | | |CGOTH|CGOTH=[[کلاودیوس|کلاودیوسی دووەم]]<br /><small>٢٦٨–٢٧٠</small><br />''ڕەچەڵەکی دەستکرد''|boxstyle_CGOTH=border:2px solid; border-radius:1em}} {{tree chart| | | | | | | |Q|}} {{tree chart| | |HELEN|y|CCHLO|y|THEO1|HELEN=[[ھێلینا (دایکی کۆنستانتینی مەزن)|ھێلینا]]|boxstyle_HELEN=border:2px solid|CCHLO=[[کۆنستانتیۆس کلۆرۆس|کۆنستانتیۆسی یەکەم]]<br /><small>٣٠٥–٣٠٦</small>|boxstyle_CCHLO=border:2px solid; border-radius:1em|THEO1=تیۆدۆرا}} {{tree chart| | | | | |!| | | |)|-|v|-|v|-|-|-|v|-|-|-|-|-|v|-|.| | | | | }} {{tree chart| | | | |CONST| |FLAVD|!|HANN1| |CONS2|y|LICI1|!|ANAST|~|BASSI|CONST='''[[کۆنستانتینی مەزن|کۆنستانتینی یەکەم]]'''<br /><small>٣٠٦–٣٣٧</small>|boxstyle_CONST=border:3px solid; border-radius:1em|FLAVD=فلاڤیۆس دالماتیۆس|HANN1=ھانیبالیانۆس|CONS2=کۆنستانتیا|LICI1=[[لیسینیۆس]]<br /><small>٣٠٨–٣٢٤</small>|boxstyle_LICI1=border:2px solid; border-radius:1em|ANAST=ئەناستاسیا|BASSI=باسیانۆس}} {{tree chart| |,|-|-|-|-|-|-|-|'| |!| | | | | | | |!| | | |!}} {{tree chart| |!| | | | |GALL1|y|JULIC|y|BASIL| |LICI2| |EUTR2|y|NEPO1|GALL1=گالا|JULIC=یۆلیۆس کۆنستانتیۆس|BASIL=باسیلینا|LICI2=لیسینیۆسی دووەم|EUTR2=ئۆترۆپیا|NEPO1=ڤیریۆس نێپۆتیانۆس}} {{tree chart| |!| | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | | | |!}} {{tree chart|HANN2|~|CONS6|~|GALLU| |JULIA|~|HELE2| | | | | |NEPO2|HANN2=ھانیبالیانۆس|boxstyle_HANN2=border:3px solid|CONS6=کۆنستانتینا|boxstyle_CONS6=border:3px solid|GALLU=کۆنستانتیۆس گالۆس|boxstyle_GALLU=border:3px solid|JULIA=[[جولیان (ئیمپراتۆر)|جولیان]]<br /><small>٣٦٠–٣٦٣</small>|boxstyle_JULIA=border:3px solid; border-radius:1em|HELE2=ھێلینا|boxstyle_HELE2=border:3px solid|NEPO2=نێپۆتیانۆس}} {{Tree chart/end}} </div> '''٢: منداڵەکانی کۆنستانتین''' <div dir="ltr"> {{Tree chart/start|align=center}} {{tree chart|MINER|y|CONST|y|FAUS1|MINER=مینێرڤینا|CONST='''[[کۆنستانتینی مەزن|کۆنستانتینی یەکەم]]'''<br /><small>٣٠٦–٣٣٧</small>|boxstyle_CONST=border:3px solid; border-radius:1em|FAUS1=[[فاوستا]]}} {{tree chart| | | |!| | | |)|-|v|-|v|-|v|-|-|-|-|-|.|}} {{tree chart| | |CRISP| |CONS3|!|CONS5|!|HANN2|~|CONS6|~|GALLU|CRISP=[[کریسپۆس]]|CONS3=[[کۆنستانتینی دووەم (ئیمپراتۆر)|کۆنستانتینی دووەم]]<br /><small>٣٣٧–٣٤٠</small>|boxstyle_CONS3=border:2px solid; border-radius:1em|CONS5=[[کۆنستانس]]<br /><small>٣٣٧–٣٥٠</small>|boxstyle_CONS5=border:2px solid; border-radius:1em|HANN2=ھانیبالیانۆس|boxstyle_HANN2=border:3px solid|CONS6=کۆنستانتینا|boxstyle_CONS6=border:3px solid|GALLU=کۆنستانتیۆس گالۆس|boxstyle_GALLU=border:3px solid}} {{tree chart| | | | | | | | | |!| | | |!}} {{tree chart| | | | |FAUS2|y|CONS4| |HELE2|~|JULIA|FAUS2=فاوستینا|CONS4=[[کۆنستانتیۆسی دووەم]]<br /><small>٣٣٧–٣٦١</small>|boxstyle_CONS4=border:2px solid; border-radius:1em|JULIA=[[جولیان (ئیمپراتۆر)|جولیان]]<br /><small>٣٦٠–٣٦٣</small>|boxstyle_JULIA=border:3px solid; border-radius:1em|HELE2=ھێلینا|boxstyle_HELE2=border:3px solid}} {{tree chart| | | | | | | |!}} {{tree chart| | |GRATI|~|CONS7|GRATI=[[گراتیان]]<br /><small>٣٦٧–٣٨٣</small>|boxstyle_GRATI=border:2px solid; border-radius:1em|CONS7=کۆنستانتیا}} {{Tree chart/end}} </div> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] * [[قوستەنتینە]] * [[کڵێسای گۆڕی پیرۆز]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-hou|[[خانەدان|خانەدانی کۆنستانتین]]|٢٧ی شوبات|٢٧٢|٢٢ی ئایار|٣٣٧}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[کۆنستانتیۆس کلۆرۆس|کۆنستانتیۆسی یەکەم]]}} {{s-ttl|title=[[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]]|years=٣٠٦–٣٣٧|with=[[گالێریۆس]]، سیڤێرس، ماکسێنتیۆس، ماکسیمیان،<br />[[لیسینیۆس]] و ماکسیمینۆس دازا}} {{s-aft|after=[[کۆنستانتینی دووەم (ئیمپراتۆر)|کۆنستانتینی دووەم]]<br />[[کۆنستانتیۆسی دووەم]]<br />[[کۆنستانس]]}} {{s-end}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|سیاسەت}} [[پۆل:کۆنستانتینی مەزن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٧٢]] [[پۆل:مردووانی ٣٣٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٣یەم]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی بیزەنتی]] [[پۆل:پیرۆزانی کڵێسای ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:پیرۆزانی مەسیحی لە سەدەی ٤ەم]] [[پۆل:نێژراوان لە کڵێسای نێردراوانی پیرۆز]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی شار]] [[پۆل:مێژووی ڕۆم]] 7qn25rss9k422moyb0j8npafz4akjej 4 73254 1673912 1647626 2026-09-24T01:46:22Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت (کۆنتر لە ٦٠ ڕۆژ) بۆ [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)/ئەرشیڤی ٤]] 1673912 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 4 |maxarchivesize = 100K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 2 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=سیاسەت|2= بەشی '''سیاسەتی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر سیاسەت و ڕێسا پێشنیارکراوەکان و گۆڕینی ئەو سیاسەت و ڕێسایانەی وا ھەیە بەکاردەگیرێ. ئەگەر دەتانەوێ شتێکی نوێ پێشنیار بکەن کە سیاسەت یان رێسا ''نییە''، تکایە بەشی ''[[ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)|پێشنیارەکان]]'' بەکاربھێنن. |3=وپ:دخس|4=وپ:دخ/س}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{Clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == نوێکردنەوە و بەسەرداچوونەوەی سیاسەتەکان == {{Pin message}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٦:٣٤، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|1908993528}} ئەمەوێت بەسەرداچوونەوەیەکی خێرا و نوێکارییەک بەسەر سیاسەتەکان بکەم، لەگەل ئەوەی ویکیپیدیا پێشدەکەوێت پێویستی بە بەدواداچوون و نوێگەریش دەبێت، ئەگەر ئێوە ڕەزامەندی خۆتانم پێ بدەن دەکرێ چەن بەسەرداچوونەوەیەکی خێرا بکەم بەسەر سیاسەتەکان و دواتر ئەنجامەکەی لێرە دادەنێم سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢١:٢٨، ٢١ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) : {{وب|Sakura emad}} ئەمە شتێکی باشە، بەڵام پێم باشە پێش کارەکە بەوردی باسی بکەیت کە چی دەکەیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٠:٢٨، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :: نوێکردنەوە و بەسەرداچوونەوەی سیاسەتەکان گوونجاندنی لەگەڵ ئێستا و داھاتوویەکی نزیکی ویکیپیدیای سۆرانی کە لەگەڵ مۆدێرن بگونجێت، ھەنێک لە بەشەکانی ویکی کۆنە پێویستە نوێ بکرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٤٢، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) ::: {{وب|Sakura emad}} تەواو بۆم ڕوون نییە کە چۆن کارەکە دەکەیت، بەڵام دڵنیام کە شتی باش دەکەیت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١١:٤٣، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) :::: زۆر سوپاس بۆ متمانەکردن نوێکارییەکان دەھێنمە ئێرە ئەوکات ھەرچیتان بەدڵ نەبوو پووچەڵی دەکەینەوە، ئێستا چاوەڕێی دەنگی ئەوانی ترم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢١، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) {{سھ}} سپاس بۆ متمانە کردن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٢٢، ٢٢ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) === بانگھێشتنامە === : @[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]], @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]], @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]], @[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]], @[[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]], @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]], @[[بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]], @[[بەکارھێنەر:ArkanEN123|ArkanEN123]], @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]], @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]], @[[بەکارھێنەر:Halbast420|Halbast420]], @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]], @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]], @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]. @[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]], @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]], @[[بەکارھێنەر:Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]], @[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]], @[[بەکارھێنەر:هیوا|هیوا]]@ ،[[بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]]، @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٧:٠٩، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) === {{پشتگیری}} === <!----- بەشی پشتگیری نمونە {{لەگەڵ}} :لێدوانەکەت ----> * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٠:٤٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٣:٣٨، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Halbast420|ھەڵبەست]] <span style="font-size:85%;">([[لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast420|لێدوان]])</span> ‏١٣:٤٩، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لەگەڵ}} 👈[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="font-family:Cursive; color:white; Background:Black; font-size:13px;">'''گینتۆکی'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|<span style="color:black; Background:white">'''وتووێژ🎭'''</span>]]} ‏١٤:٥١، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لەگەڵ}}.سەرفڕازبیت.[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرهاد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:فەرهاد|لێدوان]]) ‏٠٥:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لەگەڵ}} '''بەڵام دەبێ دەستکارییەکان پێش بڵاوبوونەوە ببینین'''، ویکیپیدیا بە سیستم دەڕوا بەڕێوە و کارکردن بە سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا ھیچ شەرمێکی تیا نییە، ئەو بەکارھێنەرانەشی پێیان وایە گوێڕایەڵی نەکردنی سیاسەتەکان شتێکی باشە یان ویکیپیدیای کوردی بەرەوپێش دەبا زۆر ھەڵەن و ویکیپیدیا بۆ مەبەستێکی ھەڵە بەکار دەبەن.--&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٨:٥٤، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: purple;font-size:15px;display:inline-block;border:1px solid purple">ℋ𝒶𝓇𝓎𝒶𝒹</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:-Haryad|<b style="color: black;font-size:12px">وتووێژ💬</b><span style="color:black"></span>]]} ‏١٩:٢٢، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لەگەڵ}} بەپێی وتەکانی بەڕێز Épine ھاوڕام. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AGH</span>]] _{([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ📝'''</span>]])} ‏٢١:١٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) === {{دژایەتی}} === <!----- بەشی دژایەتی نمونە {{دژ}} :لێدوانەکەت ----> * {{دژ}} تاگی سڕینەوەی داوە لە بەعزێ لە وتارە بێسەرچاوەکان، دیارە نازانێ چی بۆ ویکیپیدیا باشە. من متمانەم پێ نییە. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٠٥، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{دژ}}، منیش ھاوڕای کاک ئازام. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏١٨:١٠، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{دژ}} بەداخەوە ویکیپیدیاتان بەم کارانە کاول کردووە. وتارێکە بە ھەموویەوە ١٠ دێڕ نییە ٢٠ تاگی لێدراوە ھەر بۆ ئەوەی ژمارەی دەستکارییەکانی خۆیان زیاد کەن. بەشداری نەکردن لە بەشداریی ئاوا زۆر بەسوودترە. شوورەیییە بەڕاستی.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:٠٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{دژ}}. [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٧:١٣، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) === لێدوانەکان === <!---- https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_deletion_discussions https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_adminship_discussions -----------> <!--- لێرە لێدوانی خۆت بنووسە نموونە: {{لێدوان}}: لێدوانەکەت ---> پشتگیریم تاکەکەسییم پێدایت بۆ ئەوەی دەست پێ بکەیت (دوای وەرگرتنی پشتگیری کۆمەڵگا)، ئەگەر چەند نموونەیەکیش لە کارەکانت دابنێی تاکوو سەیربکرێت ئەوا باشتر دەبێت. لە ئێستادا ڕێکخراوی ویکیمیدیا لەهەوڵی ئەوەدایە کە ڕێسایەکی گشتگیر و بنچینەیی لە ژێرناوی ([[metawiki:Universal_Code_of_Conduct|Universal Code of Conduct]]) بچەسپێنێت کە لە داهاتوودا لەسەرمانە وەرگێڕان بۆ ئەوانیش بکەین. لەکاتی هاتنە کایەی ئەو باسە ئەوا ئاگادارت دەکەمەوە کە لە وەرگێڕانی ئەم یاسایانەش بەشداربیت ئەوا شتێکی باش دەبێت. لە ئێستادا یاساکان لە قۆناغی پێداچوونەوە و وەرگرتنی بۆچوونە جیاوازەکانە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٠:٤٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) : ھەوڵی تەواوی خۆم دەدەم بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]، وە بەڵێ پێشووتر کارم کردووە لەسەر سیاسەتەکان، سەیری (([[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)/ئەرشیڤی ٢#سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیای سۆرانی|ئێرە بکە]])) چۆتە ئەرشیڤ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لێدوان}} ئەم کارە بەم شێوەیە ناکرێت، ئاماژەت بە ھیچ نەداوە کە پلانت چییە و چ دەکەیت! سەرەتا دەبێت لە پەڕەیەکی سەر ناوی ھەژمارەکەت پێشنیارەکانت بنووسیت و دواتر ڕای کۆمەڵگە وەربگریت لەسەر ئەوەی کامیان پەسەند بکرێت. بەم شێوەیە ناکرێت ھیچ شتێک کەم و زیاد بکەیت لە سیاسەتەکان. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:٥٥، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) === وەڵامەکانم (شیکردنەوە) === * {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز سەرچیا}}: بەڕێز {{پینگ|بەکارھێنەر:Serchia}} مەبەستم نوێکردنەوەی گشتیە وەک لەسەرەوە ئاماژەم پێداوە کە نوێکارییەکی گشتی بکەم پاشان دەیھێنمە ئێرە کە چی شتێکم نوێکردۆتەوە و چیم لابردووە بێگومان ئەو دەنگدانەی ئیستا تەنھا ڕێگەم پێدەدات نوێکاری بکەم نەک سیاسەت و ڕێسا دروست بکەم پەسەندکردنی سیاسەت و ڕێسا دەکەوێتە دەنگدانی دووەم کە نوێکارییەکانم خستە ڕوو.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز ئازا}}: بەڕێز {{پینگ|Aza}} {{زۆر سپاس}} بۆ بەشداریکردن بەڵام ھەست دەکەم ھەڵە تێگەیشتنێک ھەبێت، بۆ وەڵامدانەوەی تاگ لێدانەکان پێشنیارم بۆکرا کە تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە بەکاربێنم ئێمە ماوەیەکی زۆرە ئەم تاگانە بەکاردێنین ھیچ کاریگەرییەکی جدی لەسەر بەکارھێنەر نەبووە و ھەرکەسێک بیەوێت توانییەتی ناوەڕۆکی بێسەرچاوە بێنێتە ناو ویکیپیدیا کە ئەمەش نازانم گەر زیانی نەبێت سوودەکەی چۆنە ئەمە وادەکات ھەرکەسێک ھەرشتێکی بیەوێت زیادی بکاتە سەر ناوەڕۆکەکانمان، ھەرچۆنێک بێت بەکارھێنانی تاگی بێسەرچاوە و یەک سەرچاوە وەک ئاگاداری سپی وایە واتا دروستکەری وتار ئەتوانێت ئیھمالی بکات، یاخوود سەرچاوە زیاد بکات، گەر تێبینی پڕۆژەکەت کردبێت و ببینیت ئەنجامەکانی چۆن جدی بوون و فشاری خستۆتە سەر بەکارھێنەر بۆ زیادکردنی سەرچاوەلە وتارەکان ناوەڕۆکی بێسەرچاوە '''لە ئامانجی پڕۆژەکە لادەدات کە زانستنامەیە و پشت بە سەرچاوەی باوەڕپێکراو دەبەستێت'''<ref>[[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|:سەلماندنیبوون]]:ھەر شتێک لە ویکیپیدیا دادەنێی پێویستی بە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەی باوەڕپێکراو]] و سەلمێندراو ھەیە</ref> ئەگەر وانەکەین خوێنەرانی ویکیپیدیا چیتر باوەر بە ویکیپیدیا ناکەن و پشتی پێ نابەستن ئێمە وتار بۆخوێنەر دەنووسین ئەگەر خوێنەریش متمانەی بە وتارەکانمان نەبێت کەواتە بۆ کێ دەینووسین، شتی وا لە ویکیپیدیا پێشکەوتووەکان پەسەند ناکرێت گەر کەسێک بەبێ سەرچاوە شت زیاد بکات دەسڕدرێتەوە، سیاسەتێکی سەرەکی ترمان لە ویکیپیدیا ناوی بێلایەنی ڕوانگەیە ئەمەش دەبەزێنرێت گەر بێت و سەرچاوە نەبێت ئەوکاتە دەبێتە Conflict of interest لە وتار نووسین ھەرکەسێک بەپێی ویستی خۆی ئەتوانێت زانیاری زیاد و کەم بکات لە ڕوانگەی خۆی چی بگوونجێت،وە لە پەڕەی وتووێژەکەم کاتێک گفتوگۆمان لەگەل بەڕێزت کرد سەبارەت بە تاگ لێدانەکان خستمە ڕوو کە ئەمە پڕۆژەیەکە کە وتارەکان ناسڕیتەوە و بەڵکو ناوەڕۆکە بێسەرچاوەکان کەمدەکاتەوە و کوالێتی دەگەڕێنێتەوە بۆ وتارەکان<ref>[[ویکیپرۆژە:سەرچاوەدانان|سەیری پڕۆژە بکە]]</ref>بە سەرچاوەدانان بۆ وتارەکان ئێوە دەمێکی زۆرە لێرەن ھەلبەتە شارەزان پێم خۆشە بۆم ڕوون بکەیتەوە ناوەڕۆکی بێسەرچاوە چۆن سوود دەگەیەنێت بە ویکیپیدیا گەر بزانم لەوانەیە منیش ھەڵەکەم چاک بکەمەوە دەکرێت ھەلە بم، لە کۆتایدا داوای لێبوردن ئەکەم گەر ڕەفتارەکانم ئێوەی نیگەران کردبێت ئێمە لە کۆتایدا بۆ پڕۆژەکە لێرەین.[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— Sakura Hana]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) {{و|Sakura emad}} نە ویکیپیدیای کوردی و نە زمانی کوردی و نە وێبی کوردیش چاوبڕیی ورد و توند لە یاسا ھەڵناگرێت. ئەمانە تۆ بە شوێنیەوەیت بۆ زمانە خاوەندارەکان و ویکیپیدیا پێشکەوتووەکانە. بۆیە دووبارە ئەیڵێمەوە تۆ و زۆر کەسی تریش لێرە بەداخەوە نازانن چی بۆ ویکیپیدیای کوردی باشە. ئێوە دەرکتان بە واقیعی زمانی کوردی و کۆمەڵگای کوردی نەکردووە و لە خەیاڵاتی خۆتاندا ئەسووڕێنەوە. ڕێزم ھەیە بۆ ھەوڵ و تەقالاتان بەڵام بێن و دەس لەمانە ھەڵگرن و لە جیاتی پەرە بە وتارەکان بدەن. دیسان ئەڵێم ویکیپیدیای کوردی چاوبڕیی ورد و توند لە یاسا و دەستوور ھەڵناگرێت و ئەم کارە زیانی پێ ئەگەیێنێ. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٨:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) : {{و|Aza}} {{ئیمۆجی|1F615|size=27}} وەڵامی تەواوم بۆ ئەو قسانە وەرنەگرت بۆ نمونە '''باسی ئەوەم کرد''' کە بەکارھێنانی تاگەکانی {{دا|یەک سەرچاوە}} و {{دا|بێسەرچاوە}} سوودێکی نەبووە و پڕۆژەکە جدی تر توانیویەتی پەرە بە وتارەکان بدات {{ئیمۆجی|1F3AF|size=25}}، '''وە باسی ئەوەم کرد''' کە ناوەڕۆکی بێسەرچاوە لە ویکیپیدیا زیانەکانی چییە و پرسیارم کرد ئاخۆ دەبێت چ سوودێک بەم زانستنامەیە {{ئیمۆجی|1F4D6|size=26}} بگەیەنێت و باسی ویکیپدییای کوردیم کرد [[file:Nuvola wikipedia icon.png|25x25px]]، بەڵام یاسای جدی و توند لەکوێیە کە ئێمە تەنھا داوای ئەوە بکەین ئەو شتەی دەیھێنی پشت بە سەرچاوەکەی ببەستێت نازانم ئایا ئەمە ھیچ قورسیەکی تێدایە؟ کە بەلایەنی کەم سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو پشتگیری وتارێک بکات؟ یاخوود ھیچ ماندوو بوونێک لەوە ھەیە ھەر تەنھا بنووسیت لە فلانە شوێن و لاپەڕە و دەزگا ھێناومە ھیچی تێناچێت بەڕای من، سەبارەت بە '''وەڵامی دووەم''' ویکیپدیای کوردی سۆرانی ھیچی کەمتر نییە لە ئینگلیزی و عەرەبی یا فارسی، لەڕاستیدا سەرچاوە دوایین شتە گفتوۆگۆی لێرە لەسەر بکرێت و شتێکی زۆر بنەڕەتییە، داوا دەکەم بۆم ڕوون بکەیتەوە ئەوانەی باسم کرد {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٢٨، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ھەموومان ئەزانین وتار سەرچاوەی بێت باشە و نەبێت جێی متمانە نییە، ئەمانە شتێ نییە کەس حاشای لێ بکا. بەڵام کام وتار؟ وتاری سیاسی یا دینی کە ئەتوانێ جێی ناکۆکی بێت بەڵێ، بەڵام بۆ وێنە وتاری [[بەرزی]] کە ھەمووی پێنج خەتە سەرچاوەیشی نەبوو نەبوو. بیبێ زۆر زۆر باشترە، بەڵام ئێستا کە نییەتی سڕینەوەی چ سوودێکی ھەیە؟ من لەوە تێ ناگەم. ئەوەش کە ئەڵێی ویکیپیدیای کوردی ھیچی لە فارسی و عەرەبی کەمتر نییە دەری ئەخا کە دووری لە واقیع و لە خەیاڵا ئەژیت. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٥:٥٦، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) {{سھ|:}}بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] من سپاست ئەکەم وەکوو خۆت ئەڵێیت گەر وتار سەرچاوەی ھەبێت جێگای متمانە دەبێت، دەزانین ئەم وتارە لەکوێوە زانیارییەکانی ناوی ھاتووە بەم شێوەیەش دوو سیاسەت پێشێل ناکات<ref>[[وپ:سەلماندنیبوون]]</ref> <ref>[[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]]</ref> سەبارەت بە سڕینەوەی وابزانم ئەوە ئامانجی زانستنامەکەیە کە ھەر شتێک بھێنرێتە ناوی پێویستە پشت بە سەرچاوەیەکی باوەرپێکراو ببەستێت، ئەمە شتێک نییە من لەخۆمەوە بیلێم بەڕێز [[جیمی وەیڵز]] زانستنامەکەی وا دامەزراندووە ئێرەش یان ھەر یەکێک لە پڕۆژەکان سەربە [[دامەزراوەی ویکیمیدیا|دامەزراوەی ویکیمیدیان]] و خاوەنی یاسایی پڕۆژەکانە ھەر لە وێبگەی فەرمی دامەزراوە باس لەوە دەکات کە ویکیپدییا پشت بە سەرچاوەی یباوەرپێکراو دەبەستێت بۆ ناوەڕۆکەکانی<ref>[[foundationsite:|وێبگەی فەرمی]] ، "Readers [[:en:Wikipedia:Verifiability|verify the facts]]. Articles are collaboratively created and edited by a community of volunteers using [[:en:Wikipedia:Verifiability#What_counts_as_a_reliable_source|reliable sources]], so no single person or company owns a Wikipedia article" ھێنراوە لە پەڕەی سەرەکی دامەزراوەی ویکیمیدیا.</ref> جگە لەوەش [[ویکیپیدیا:پڕۆژەی سەرچاوەدانان|ئەو پڕۆژەیەی]] من دامنا کە ھەڵە تێگەیشتنی لێ دروست بوو، ئامانجی سەرەکی پڕۆژەکە {{ھەڵە|message=سڕینەوەی وتار نەبوو}} بەڵکو کەمکردنەوەی ناوەڕۆکی بێسەرچاوە بوو<ref>[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%D8%B1%DB%86%DA%98%DB%95:%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86&direction=prev&oldid=834493 بینینی مێژووی پڕۆژە]</ref> بۆیە وتارەکەی تۆ کە تاگەکەی چووە سەر بۆ ئەوە بوو ناوەڕۆکەکانی کەم بکرێتەوە بۆ ڕێژەیەکی ستاندارد کە ئەتوانرێ سەرچاوەی بۆ دابنرێت و ڕێکبخرێتەوە، بەڵێ دوبارە دەیڵێمەوە ویکیپدیای کوردی سۆرانی ھیچی لە فارسی و عەرەبی کەمتر نییە ھەموو شتێک سەرەتاییەکی ھەیە دواتر پەرە دەسەنێت بۆ باشتر و باشتر، ئامانجی سەرەکی ھەمووان بنیادنانی کۆمەڵگەیەکی سەلامەت و ئاسوودەبەخشە کە بەخێرھاتنی ھەمووان دەکات لە بەشداریکردنی تۆش دڵنیام ھاوڕای لەگەڵم {{زۆر سپاس}}[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٤٤، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) <br>:: * {{لێدوان|لێدوان بۆ خاتوو شوشە}} {{Ping|Amine yousefi}}دەنگەکەت شیکردنەوەی لەگەڵ نییە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) * {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز چالاک}} {{Ping|calak}} سپاس بۆ دەنگەکانتان من خۆشحاڵ دەبم ئەگەر لێرە بەیەکەوە کاربکەین بۆ بنیادنانی کۆمەڵگەیەکی باشتر بەبێ تێکەڵکردنی [[ویکیپیدیا:پەلاماری کەسی قەدەغەیە|بیرورای کەسی و رق بەرامبەرم]]، داوا دەکەم [[ویکیپیدیا:لێکدانەوەت باش بێت|لێکدانەوەتان باش]] بێت و ھەر کێشەیەکم ھەیە ڕاستەوخۆ باسی بکەن لێرە بەم شێوەیە من بەپەلە کێشەکە چاک دەکەمەوە و لە کۆتایدا نیازی من بەشداریکردن و باشترکردنی زانستنامەکەیە گەر ھەست دەکەیت ھەڵەیەک ھەیە تکایە وەرە بۆ پەڕەی وتووێژەکەم گفتوگۆم لەگەڵ بکە: بۆ وەڵامدانەوەی بەڕێزتان لەسەر وتارەکان ئەوەنەی من لە قسەکەی بەڕێزتان تێگەیشتم {{گێڕانەوەی لێدوان|وتارێکە بە ھەموویەوە ١٠ دێڕ نییە ٢٠ تاگی لێدراوە ھەر بۆ ئەوەی ژمارەی دەستکارییەکانی خۆیان زیاد کەن}} {{سھ}}قسەکتان دوو تێگەیشتن دێنێتە کایەوە من ھەردووکی لە ھەردوو ڕوانگە وەڵام دەدەمەوە:: * 🔍یەک:وتارێکی دیاریکراو ھەبووبێت لەچەن ڕستەیەکی کەم پێکھاتبێت من نزیکەی دە بۆ بیست تاگم لێدابێت❔ :: '''وەڵام''' من تێناگەم کامە وتار ھەبووە بەم شێوەیە، من بۆ وتار زیاتر لە دوو تاگ بەکارناھێنم زۆرترینی سیان بووە ئەویش لە حاڵەتی لەناکاوی وتارەکە، من [[ویکیپیدیا:تاگ بارانکردن|تاگ_بارانکردنم]] خوێندۆتەوە و دەزانم چیدەکەم و چۆن تاگ بەکاردێنم، ئەگەر دەزانیت شتێکی وام کردووە تکایە بەستەری وتارەکە دابنێ بێگومان من داوای لێبوردن لەھەر کارێک دەکەم کە ھەڵە بووبێت بەڵام دڵنیام لەم ڕوانگەیەوە ھەڵە تێگەیشتن ھەیە و من زیان لێرە نادەم. * 🔍دوو: تاگم بۆ ئەم وتاری بێسەرچاوانە بەکارھێناوە بۆ زیادکردنی ژمارەی دەستکارییەکانی خۆم: '''وەڵام''' ئێ ئەمە خراپکارییە ئەگەر شتی وام کردبێت خۆ تاگی سڕینەوە گاڵتە نییە و بەڕێوەبەران کاری لەسەر دەکەن گەر من بۆ زیادکردنی ژمارەی دەستکاری خۆم تاگی سڕینەوەم بەکارھێناوە و Conflict of interestم لەم ڕوانگەیە ھەیە تکایە مەوەستە پێویستە من ڕابگڕیت! نەک من ھەر بەکارھێنەرێکی تر ئەمە زۆر ترسناکە و شێواندنی بەڕێوەبردنی ویکیپیدیایە چونکە ئەم تاگانە بەڕێوەبەران کاری لەسەر دەکەن و شێواندنی بەڕێوەبردنی ویکیپیدیا شتی باشی لەدوا نایەت، وە پلان دانرابوو لەسەر سەدان وتار دابنرێن گەر وابێ دەبێ من لێکۆلینەوەم لەگەل بکریت لەسەر ئەو خراپکارییە، '''بەڵام''' بە پێچەوانەوە من ئامانجم لە گەڕاندنەوەی کوالێتی وتارەکان بووە ھەر لەسەرەتای کارەکەشم '''{{شین|دوو بەڕێوەبەرم}}''' ئاگادار کردۆتەوە<ref>[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D9%88%DB%8C%DA%A9%DB%8C%D9%BE%D8%B1%DB%86%DA%98%DB%95:%D8%B3%DB%95%D8%B1%DA%86%D8%A7%D9%88%DB%95%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86&direction=prev&oldid=834493 بڕوانە ئێرە]</ref> کە من چیدەکەم و ئامانجم چییە، بۆ زیادکردنی ژمارەی دەستکاری ئەسلەن بەبیرای من پێویست ناکات بۆ ژمارەی دەستکاری پڕۆژەیەکی وا گەروە بکەمەوە؟ بڕۆ دەستکاری پەڕەی خۆڵەپەتانێ بکە ژمارەی دەستکاری زیاد دەبێت شتێکی ئەوەنە گران نییە بۆ ئەوەی من پڕۆژەیەکی ئاوا گەورەی بۆ بکەمەوە، و دڵنیاتان دەکەمەوە ھەڵە تێگەیشتن ھەیە تکایە من و تۆ لەبەر زانستنامەیەک لێرەین و من پێم خۆشە وەک ھاوڕێ بمنینەوە و لێکدانەوەمان بەرامبەر یەکتر باش بێت چونکە لە داھاتوودا بەیەکەوە لەم کۆمەڵگەیەن لەگەڵ یەک کاردەکەین بمبورە ئەگەر قسەکانم زیاد لە پێویست بووە دوبارە {{زۆر سپاس}} * {{لێدوان|لێدوان بۆ بەڕێز دانیاڵ}} {{پینگ|Danial2703kurdistan}} ڕوونکردنەوەت بۆ دەنگەکەت نەداوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) === وەڵامدانەوە (دەنگەکان) === من سوپاسی ھەمووتان دەکەم کە بەشداریتان لەم دەنگانە کردووە ئەوە مانای ئەوەیە ئەتانەوێت ویکیپیدیا پێشبکەوێت، سەبارەت بە دەنگەکان من ھەنێک لە دەنگەکان بە بیروای کەسی دەبینم زیاتر، نەک بە شێوەی ئینسایکڵۆپیدیایی بێت<ref>{{Citation|title=Wikipedia:Arguments to avoid in deletion discussions|date=2021-09-07|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_deletion_discussions&oldid=1042896251|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-09-07}}</ref><ref>{{Citation|title=Wikipedia:Arguments to avoid in adminship discussions|date=2021-09-04|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Arguments_to_avoid_in_adminship_discussions&oldid=1042372163|work=Wikipedia|language=en|access-date=2021-09-07}}</ref> بۆ نمونە گەر سەیری [[:en:wp:AAAD|WP:AAAD]] بکەین ھەرچەنە لە ئینگلیزیە و مەبەستێکی ترە بەڵام بۆ ئەم دەنگانەی ئێمە سوودی ھەیە کە ڕوونی دەکاتەوە پێویستە دەنگەکانمان خزمەتی ویکیپیدیا بکات و دووربێت لە بیڕورای کەسی، دەنگ دەدەیت بە شتێک یان کەسێک کە ئەزانیت سوودی بۆ زانستنامەکە ھەیە نەک پێچەوانەکەی، بۆ نمونە لەم دەنگدانەی خۆمان من بەداخەوە ھەستم بەمانە کرد ([[:en:WP:JUSTAVOTE|WP:JUSTAVOTE]]:: تەنھا دەنگدان بەبێ ڕوونکردنەوە)، ([[:en:WP:PERX|WP:PERX]]:: بە پشت بەستان بە ڕوونکردنەوەی کەسێکی تر بەبێ ئەوەی خۆت ڕوونکردنەوە بدەیت) ([[:en:WP:IDL|WP:IDL]] و [[:en:WP:LIKE|WP:LIKE]] کە لە ھەنێک لە دەنگەکانی پشتگیری و دژایەتی بینیم، من دەنگی ھەمووتان بەرز دەنرخێنم بە دژایەتی و بە پشتگیریشەوە ھەڵبەتە ھۆکاری خۆتان ھەیە، بەڵام تکایە با دەنگەکان بۆ ویکیپیدیا بن ==== لە کۆتایدا ==== داوای یارمەتی لەھەمووتان ئەکەم بۆ بنیادنانی کۆمەڵگەیەکی باشتر لە ویکیپیدیای سۆرانی و دووربوون دڵشکان و ژینگەی ناخۆش، ئامادەکردنی ژینگەیەک کە بەخێرھاتنی ھەمووان بکات لە دروستکردنی ئینسایکڵۆپیدیادا {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٥، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) === پێداچوونەوە بۆ دەنگەکان === === لێدوانی پێداچوونەوە === === ئەنجامەکان === * [[ویکیپیدیا:واژوو]] {{tick}} ([[special:diff/879882|بینین]]) ١ پێداچوونەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٥٢، ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) * [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_سڕینەوە]] نوێکردنەوە و پێداچوونەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٣:٣٦، ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەڕێز ساکوورا ئەوە ٤ ساڵ زیاترە لە واژۆی کۆتای ئێوە تێپەڕ بووە؛ بۆ ئەرشیڤی ناکەن؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٥، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == سکاڵا لە بەڕێوەبەرێکی ئەم ویکییە == {{Pin message}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٦:٣٤، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|1908993528}} سڵاو لە هەرکەسێ ئەم پەیامە ئەبینێ، بەڕێوەبەرێکی ئەم ویکییە ([[ب:Sakura emad]]) لەسەر خراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرێتی ڕاپۆرتی لەسەر دراوە لە [[ویکیپیدیا:داواکارییەکان بۆ دەستتێوەردانی بەڕێوەبەران دژی خراپکاری|داواکارییەکان بۆ دەستتێوەردانی بەڕێوەبەران دژی خراپکاری]] و هەروەها لە [[:meta:Requests for comment/Sysop abuse and intimidation on ckb wiki|مێتا]] لەسەر داواکاریی خۆی و لەبەر ئەو کێشانەی لە پەڕەی یەکەم باسیان لێکراوە. ئەو کێشانەی کە ویکی کوردی ڕووبەڕووی ئەبنەوە و ئەم بەکارهێنەرە ڕێخۆشکەرێتی پێکهاتوون لە [[وپ:وچن|سانسۆرکردنی ویکیپیدیا]]، سڕینەوەی ناوەڕۆکی سەرچاوەدار و سەپاندنی ڕای خۆی بە بەکارهێنانی ئامرازی بەربەستن دژی بەکارهێنەران و بە هەمان شێوە ڕێگریکردن لە وتووێژ بە بەکارهێنانی هەمان ئامراز. تکایە لە وتووێژ بەشدار بن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠٠:٤٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :بانگکردنی ئەو بەکارهێنەرانەی لە پاڵاوتنی بەڕێوەبەرایەتی بەکارهێنەر بەشدارییان کردووە: {{و|Serchia}} {{و|Aram}} {{و|-Haryad}} {{و|فەرهاد}} {{و|Halbast1}} {{و|Kushared}} {{و|Calak}} {{و|Ruwaym}} {{و|Ahrir}} {{و|Kurd2021}} {{و|Keenîî}} &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٠٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەرکەسێک دەیەوێ بەشداری بکات تکایە با [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|وتووێژی ئاڵاکە]] بخوێنێتەوە تا بزانێت مەسەلە چییە {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٦، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] خۆشحاڵانە چاوت ئەبینێ و بەستەرت بۆ '''داڕێژەکە''' داوە. کەوابێ بۆچی شەڕە دەستکاری لە ناوەڕۆکی سەرچاوەداری [[هاوزایەندخوازی]] ئەکەیت و ویکیپیدیا سانسۆر ئەکەیت؟ {{و|Pirehelokan}}یش پێش وەخت پێی وتوون هەبوونی ئەو ئاڵایە لە ناوەڕۆکی ئەو وتارە کێشە نییە. بۆچی بە خراپی مافی بەڕێوەبەریت بەکار ئەبەیت؟ هەڵبەت هەموو ئەو قسانەی چالاک لە پەڕەی خۆپاڵاوتنت بۆ مافی بەڕێوەبەرایەتی کردنی ڕاست دەرچوون، ئەوکاتە دیفاعم لێ کردی هەر ئێستا خۆم لێی پەشیمانم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠٥:٢٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەش بە حالى خۆم تەنھا لەبەر ئەوەى نەبیتە بێ ڕێزى لێرە گفتوگۆم دەکەم، من پێشترم قسەم لەسەر ئەم جۆرە کارانە کردووە و نامەوێت باسى بکەینەوە ،چەندین کەسى بەسوود بەھۆى ئەم جۆرە گفتوگۆ و لەیەکنەگیشتنە وازیان لە کارکردن لە ویکیپیدیا ھێناوە و وا جێشیان پڕنابێتەوە .ئێستا کە ویکیپیدیاى کوردى ژمارەى وتارى زۆرە جیگاى خۆشحالى نییە بەبەراورد بەو کاتەى کە من تازە ھاتمە ناو ویکپیدیا و چەندین بەڕێوبەرى بەسود ھەبوون و ئەندامانى دیکەش گوێگرێکى باش بوون . ئەم جۆرە ھەوڵدانە بۆ خۆسەپێنى و لەیەک نەگەیشتنە تەنھا بە فیرۆدانى وزەییە . [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٢:٢٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) بۆچوون وەک ئەندامی [[وپ:لیژنەی ناوبژی]]: {{وب|Épine}} بە بێلایەنی و بەپێی یاساکان باسی ھۆکاری بەربەستەکە دەکەم؛ سەرەتا بەڕێزت وێنەیەکت بڵاو کردەوە کە جێگای مشتومڕ بوو و یەکدەنگی لەسەر بەکارنەھێنانی لەو وتارەدا بوو، تائێستا گرینگ نییە بەڵام لە دوای ئەمەوە گرینگ دەبێت؛ لە ٢١ی حوزەیران، کاتژمێر ١١:٢٥دا بەڕێوەبەر {{وب|Sakura emad}} [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:%C3%89pine&diff=prev&oldid=1592681 کۆتا ئاگادارییەکی] بۆ ناردی؛ بەڕێزت دوای دوو خولەک ئاگادارییەکت بینی و [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%84%DB%8E%D8%AF%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C_%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1:%C3%89pine&diff=prev&oldid=1592685 وەڵامت دایەوە]، لە کاتێکدا دەبوو تاوەکوو یەکلاکردنەی بابەتەکە بوەستی لەو [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=prev&oldid=1592612 جۆرە دەستکارییانەی پێشوو] کە ھۆکاری ئاگادارکردنەوەکە بوو، بەڵام لە کاتژمێر ١٤:٠١دا دەستکارییەکەتان [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=prev&oldid=1592753 دووبارە کردەوە] و ئاگادارییەکەتان بەبێ گەیشتن بە ئەنجامێک پێشێل کرد! ھەر بەپێی یەکەم خاڵی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن#کەی بەربەستن شیاوە|سیاسەتەکانی بەربەستن]] لە کاتژمێر ١٤:١٧دا لەلایەن بەڕێوەبەر ساکووراوە بەربەست کرایت بۆ ماوەی یەک ھەفتە. لێرەوە ئەوەندەی من بینیومە ئەو بەپێی سیاسەتەکانی ویکیپیدیا چووەتە پێش و ھەڵەیەکی بەڕێوەبەرایەتی ڕووی نەداوە؛ تکایە ھەر لایەنێکتان پێتان وایە ئەو نووسینە ھەڵەیەک یان کەموکوڕیییەکی تێدایە ڕای بگەیەنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٣٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) [[پۆل:داواکارییەکان بۆ لێدوانی کۆمەڵگە]] :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەوزووعمان یەک حەفتە نییە، مەوزووعمان بەربەستدانی هەمیشەیی لەسەر وتاری [[هاوزایەندخوازی]]، سانسۆرکردنی ویکیپیدیا، سڕینەوەی ناوەڕۆکی سەرچاوەدارە. ئێستا بەپێی چ پێوەرێک هاتووە دوای یەک هەفتە دەستکاری وتارەکە ئەکات و پەڕگەی سەرچاوەدار لائەبات و کە دەستکارییەکەی دەگەڕێنینەوە بەربەستی هەمیشەیی کردووین و نووسیوێتی پێشێلی یەکدەنگی کۆمەڵگەکەمان کردووە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٥:٤٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەگەر بڕواشیان بەو سەرچاوەیەی ئەوەڵ نییە، [https://www.24heures.ch/pride-20-000-personnes-defilent-a-lausanne-malgre-la-canicule-916030224060 فەرموو سەیری ئێرە بکەن]، ئەوەی کە ساکورا ئەیکات نایاساییە، سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، و بە زووترین کات سنووری بۆ دانەندرێن، من ئەم ویکییە یەکجاری بەجێدێڵم، زۆر سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:٤٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::بۆ زانیاریت @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، ئەم سەرچاوەیەی کە ئێستا بەکارھێنەر «ئێپێن» پشتی پێ بەستووە، کەمتر لە ١٨ کاتژمێرە بڵاوکراوەتەوە. ئەم بابەتە نوێیە ھیچ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بەو بەربەستنەوە نییە کە ماوەیەکی باشە بەھۆی سەرپێچییەوە کراوە. سەرچاوەیەکی نوێ (گرنگ نییە چەند بایەخدار بێت) کردارەکانی پێشووی ئەم بەکارھێنەرە ناسڕێتەوە، وەک: شەڕە-دەستکاری (Edit warring) و بەزاندنی یەکدەنگیی کۆمەڵگا (Consensus) بەبێ گوێدانە ئاگادارییەکانمان. لە پەڕەی وتووێژەکەی بۆم نووسیوە کە گەر خوازیاری لادانی بەربەستنەکەیە، دەبێت سەرەتا وتووێژ لەگەڵ کۆمەڵگا بکات و ڕای ئەوان وەربگرێت، نەک بە زۆرەملێ. :::ھەر بۆ زانیاریتان، بۆ ئەوەی ئاڵایەک بخرێتە ناو وتارێکی گشتی و زەبەلاحی وەک [[ھاوزایەندخوازی]]، دەبێت مێژوویەکی ڕوونی بەکارھێنانی ھەبێت و لە ئاستی جیھانیدا ناسراو بێت. ئەم ئاڵایە سەرەتا تەنھا لە سۆشیال میدیا دەبینرا، دواتر ئێپێن کەمپینێکی AllOutی کردە بەڵگە کە ئەویش پەیوەندی بە ئاڵاکەوە نەبوو، بەڵکو داواکاریی ماف بوو بۆ دوو کەسی ترانسجێندەر. ئەم سەرچاوە نوێیەش بایەخداریی (Notability) ئەم ئاڵایە ناسەلمێنێت، چونکە تەنھا لە یەک گردبوونەوەی ناوخۆیی لە [[لۆزان]] دەرکەوتووە. جگە لەوەش، خوێندنەوەی ئەم وتارە بە پارەیە (Paywall) و ڕێگری ھەیە؛ بۆیە دەبێت ئێپێن خۆی ئەو دەقەمان بۆ دیاری بکات کە بە ڕوونی باسی ئاڵاکە دەکات، نەک تەنھا وێنەیەکی ناو کۆمەڵێک بکاتە بەڵگە کە ئەمڕۆ دەرکەوتووە لەلایەن چەند گەنجێک منیش بچمە گردبوونەوەکەی لۆزان ئاڵایەکی تر بەرز بکەمەوە وێنەم بگرن و بڵاوی بکەمەوە بڵێم بایەخدارە؟. :::لە کۆتاییدا، سەرەتا ھەڕەشەی سکاڵای ناوخۆیی، دواتر ھەڕەشەی مێتا، و ئێستاش ھەڕەشەی جێھێشتنی ویکیپیدیا دەکات. ویکیپیدیا بە پێی ئارەزووی کەس بەڕێوە ناچێت و سیاسەت و ڕێسای جێگیری خۆی ھەیە کە دەبێت ھەمووان پێڕەوی بکەن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٢١، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::{{وب|Épine}} بەربەستنی ھەمیشەیی لە وتارێک دەکرێت بە یەک دوگمە لاببرێت و تەنیا بۆ ڕێگریکردنە لە درێژەدانی شەڕە دەستکاری؛ بەڕێز ساکووراش بەھۆی ئەو گۆڕانکاریییە بەردەوامانەی بەڕێزتان لە وتاری ھاوزایەندیخوازی بەربەستی کردوون. بەڵام لەوە سەیرتر ئەو دەستکاراییانەی ئەمڕۆی بەڕێزتان بوو کە چەندین جار یاسا و سیاسەتەکانی ویکیپیدیاتان لەژێر پێدانا، ڕێک بە شێوەیەکی تەواو یەکدەنگیی ساڵی پێشووتان ئەوجار لە دەروازەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەدا [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&diff=prev&oldid=1595448 پێشێل کرد] و دواتریش بۆ سێ جار بەردەوام بوون شەڕە دەستکاری و ھەروەھا گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانی بەڕێوەبەرێکی ناپەیوەندیدار بەو شەڕە ([https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&diff=prev&oldid=1595461 جاری١]، [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&diff=prev&oldid=1595465 جاری٢]، [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%85%DB%86%D8%AF%DB%8C%D9%88%D9%88%D9%84:Portal/images/%DA%A9&diff=prev&oldid=1595467 جاری٣]) بابەتێکی لەوەش نوێتر و سەیرتر [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%BE%D8%A7%D9%88%D8%B2%D8%A7%DB%8C%DB%95%D9%86%D8%AF%D8%AE%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C&diff=prev&oldid=1595472 دەستکاریی] ئەو [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%A8%DB%95%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%BE%DB%8E%D9%86%DB%95%D8%B1%3AKeskesur&redlink=1 بەکارھێنەرە نوێیەیە] کە ڕەنگی [[وپ:بووکەڵەکاری]] پێوە دیارە! ئەویش بەکارهێنەرێک کە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش بەربەست کراوە و تاکە دەستکاریی لێرە ھەر ئەوەی ئەمڕۆ بوو کە تەواو دەقەکەی ئێوەی دانا! {{وب|Sakura emad}} بۆ ئەو بابەتانەی باست کردن ڕاستە، ویکیپیدیا یاسا و ڕێسای خۆی ھەیە و ناکرێ بە بیانۆی یاسایەکەوە شەرعییەت بدرێتە ھەر دەستکارییەکی دەکرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەتوانن بڕۆن داوای چێکیووزەر بکەن ئەگەر بووکەڵەیە، نەوەک تۆمەت ببەخشنەوە، ئەوە یەک، دوو، تاکوو گوێم لا ئەگیرێت و سنوورێک بۆ ئەم سنووربەزاندنەی ساکوورا دانەندرێت، پەڕگەکە (کە سەرچاوەی هەیە) نەگەڕێندرێتەوە شوێنی خۆی لە ناو وتارەکە، بەردەوام ئەبم لە دانانەوەی لە داڕێژەکان تاکوو دائەنیشن و گوێم لێ ئەگرن و لەم کەللەڕەقییە ئەوەستن. با بڕۆن تیشک بخەنە هەزاران لەو وتارە بێسەرچاوانەی کە لە ویکیپیدیا هەیە نەک خەریکی سیاسەتبازی بن لەسەر وتارێکی دیاریکراو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٩:٤٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یانی تۆ دان بەوەدادەنێی کە ھەمیشە ئامادەی شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران بکەی وەک ئەوەی لەگەڵ من و کاک محمد کردت تا ئەوکاتەی بەربەستەکەت ئەکەینەوە و ئاڵاکە دادەنێینەوە؟ [https://w.wiki/Ru5S ھەرخۆی لێرە] دانت پێداناوە بەڵام لێرەش ئەمەوێ بزانم چیدەڵێی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] تاکوو ئەو دەستکارییە نایاساییانەت نەوەستێنیت و بەربەستن لانەبەیت لەسەر وتاری هاوزایەندخوازی و ناوەڕۆکە سەرچاوەدارەکانی بە نایاسایی لاتبردوون نەگەڕێنیتەوە بە پێستی خۆت وەڵامت دەدەمەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٩:٥٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::زۆر چاکە وەڵامی ھەمووانت دایەوە نەک من وات لەکاک [[بەکارھێنەر:Kushared|محمدیش]] کرد و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھێڤجا وەک لێژنەی ناوبژی لێرە شاھێدە چیت لەگەڵ ئەویش کرد و [https://w.wiki/Ru3D مێژووی پەڕەی مۆدیوولەکە شاھێدە]. ::::::::ھێڤجا @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئێستا من لەسەر بڕیاری تۆش وەستاوم کاری من لێرە تەواو بووە یەکلایی بۆتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٥٩، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::{{وب|Épine}} بێگومان یاساکانی ویکیپیدیا ھێڵی سوورن و کەس ناتوانێ بە ھەڕەشەکردن ئامانجەکانی خۆی بسەپێنێت؛ ئەو وتەی ئێستا لێرە وتتان یان ئەوەی لە لێدوان لەگەڵ kushared باستان کرد ڕێک ھەڕەشەکردن و ھەوڵی ساردکردنەوەی ئەوانەی ترە بۆ گەیشتن بە مەبەستی خۆتان. ھەروەھا ئەزانیت تەواوی ئەو وتانەی ئێستای بەڕێزتان و ئەو سێ گەڕاندەوەی دەستکارییەی لە ئەمڕۆدا کردتان، بەپێی یاسای [[:en:Wikipedia:Three-revert rule|The three-revert rule]] شایەنی بەربەستبوونە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٣، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::ئەی بۆچی ساکوورا دووسەد جار دەستکاری خەڵکی لە یەک وتار گەڕاندووەتەوە شایەنی بەربەستبوون نییە؟ یان کوشەیرد بۆ چەندجار دەستکاری بگەڕێنێتەوە شایەنی بەربەستبوون نییە؟ ئەگەر بەڕێوەبەرێک گەندەڵ نەبووایە و ناوەڕۆکی لە شوێنی خۆی بهێشتایەتەوە، هیچ کام لەم شتانە ڕوویان نەدەدا. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:٠٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] تەواوی دەستکاری و وتووێژەکانی ئەمڕۆی بەڕێز ئێپین پێشێلکردنی ڕوونی ڕێسا و سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە و ھەروەھا نیشاندەری نیەتی خراپی بەڕێزیان بۆ بەشداریکردنە کە خۆشی ئاماژەی پێکرد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٥، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::یەعنی من نیەتم خراپە ئێستا؟ more like لیژنەی لایەنگری. جەنابتان چوون لە دەرەوەی ویکیپیدیا بۆ چاو قاوە خواردن و کەس نەیزانی باسی چیتان کردووە ئێستاش هاتوون ئەم قسانە ئەکەن. surprising. دواتر لیژنەی ناوبژی هەڵبژاردنی ئەوێ کە نەکراوە بۆ زانیاریت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:٠٧، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ئەو یاسایە بخوێنەوە، لەوێ وتراوە لە ھەندێک بابەتدا یاساکە کەسەکە ناگرێتەوە کە یەکێک لەوان گەڕاندنەوەی خراپکارییە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بێگومان ھەر کەسێک ھەڕەشە بکات و بڵێت تاوەکوو دەستکارییەکەم پەسەند نەکرێت بەردەوام دەبم لە دەستکارییەکانم نییەتی بەشداریکردنێکی تەندروست نییە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:١٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] کاتێک قسەکەم بە بەرژەوەندیی ئێوەیە شایەنی ناوبژیم و کاتێک لە بەرامبەر ئێوەیە ئەوە ناوبژیوان نیم. ھەر وەک دوێنێ شەو وتم من بەپێی یاساکان ھەڵسوکەوت دەکەم، بۆ ئەوەش نییەتی من نەگۆڕاوە بەڵکوو بەڕێزتان ئەوڕۆ شێوازی بەشداریکردنتان گۆڕاوە! قسەکانی ئێستای منیش وەک بەکارهێنەرێکی ئاسایی وەربگرە نەک ناوبژیوان یان ئەندامی لیژنەکە، سپاس کە وتت ھەڵبژاردنیشی ھەیە کە دیاریش نییە لە کوێیە! ئەوە ناوی خۆم پاک کردەوە لەێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:١٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەتەوێ بڵێی دەستکارییەکانی من خراپکارییە بەس ئەوەی ساکورا لە زایەندخوازی کردوویەتی خراپکاری نییە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:١١، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەگەر یاسا بەسەر ئەوانە تەدبیق نابێ بەسەر منیشا نابێ، خۆ کاڵفام نیم دانیشن selective enforcementم بەسەرا بسەپێنن. کەی سیاسەت بەسەر هەمووان سەپا ئەو کاتە وەرە باسی ئەم شتانەم لەگەڵ بکە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:١٣، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پەیوەندی بەوە نییە لای منت گرتووە یان نا، ئەو دەقەیەی کە وتووێژێکی وا ڕێگەت پێدا بچێتە دەرەوەی ویکیپیدیا هەموو سیقەیەکی منت لەدەستدا لەو ڕووەوە (هەرچەند هێشتا وەک بەکارهێنەرێک هێشتا دەتنرخێنم و پەشیمان نیم لەسەر ئەو قسە باشانەی لەسەرم کردن). بەڵام با بەلاڕێدا نەڕوات، ئەم باسە نە لەسەر منە نە لەسەر تۆ، لەسەر خراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتی ساکورایە: شەڕەدەستکاری لە پەڕەی هاوزایەندخوازی ئەکات، بە نایاسایی بەربەستنی دژی من بەکارهێناوە لەم وتارە کە خۆم پەرەم پێداوە، ناوەڕۆکی سەرچاوەدار دەسڕێتەوە و ویکیپیدیا سانسۆر ئەکا. باسی سیاسەتم بۆ ئەکەی؟ فەرموو وەرن سیاسەت بەسەر ئەما بسەپێنن حەز ئەکەن هەژماری من هەر بێسنوور بەربەست کەن بێ باکم، بەس مەیەن بڵێن تۆ وات کردووە و وات کردووە لەکاتێکدا چاوتان ئەو خراپکارییانەی ئەو بەکارهێنەرانە نابینێ. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:٢٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بابەتەکە تەواو ڕوونە، لە شەش ئەدمین بەڕێزت قسەی پێنجانت ڕەت کردووەتەوە، ئەو قسانەی لێرەش کراون ھەمووی دەمێنێتەوە و ئەگەر من ھەتا ساڵێکی تریش ئەو بابەتە درێژە پێ بدەم ئەوە بەڕێزت قەبووڵی ناکەن مەگەر ئەوەی ئێمە بێینە سەر دینی بەڕێزت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٢، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] خراپکاری خراپکاریی بەدوای خۆیدا دێنێت. ئەو بابەتانەی تائێستا بووە بەتایبەتی لە ئەم یەک دوو هەفتەدا زۆربەی بەڕێزتان دەستتان پێکردووە کە دواتر بووەتە ھۆی بەردەوامبوونی خراپکاری (لە ھەندێک کاتیشدا یەک دوو بەکارھێنەری تر ئەو کارەیان کردووە!) بەڵام ئەوەتان لەبیر بێت ھیچ خراپکارییەک بە خراپکارییەکی تر پەردەپۆش ناکرێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٨، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاست دەکەن من خراپکارم. کە لەم ویکییە بەشداری ئەکرد و شەونخوونیم بۆی کردووە و ڕۆژی و شەوم بۆ خستووەتە سەر یەک، با ئێستا خراپکار بم. خراپترم پێ وتراوە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:٣٠، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە کێشەمان لەگەڵ ھیچ کەسێک نییە و سپاس بۆ بەشدارییەکانی ھەمووتان، بەڵام ئەوەی لە ئێستادا گرنگە لەبەر چاوگرتنی یاساکانە! ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] «'''کۆتا لێدوان'''»: ھەر شتێک پێویست بوو تائێستا وتم، تەنیا ئەوەش بزانن کە من قەت لەخۆوە دژایەتیی کەسم نەکردووە، ئەگەر سەیر بکەی لە بابەتێکدا دژایەتیی زەمەنم کردووە، بۆ بابەتێکی تر دژایەتیی ساکوورا و لەو بابەتەشدا دژایەتیی بەڕێزت! واتا قەت لەخۆوە بڕیارم نەداوە و ھەمووشی بەپێی یاساکان بووە و بۆ ھەر بانگەشەیەکیشم بەستەری پێویستم داناوە. ئێستاش زۆر بابەتی گرینگتر ھەن بۆ ئەوەی لە ویکیپیدیادا ئەنجامی بدەین، من وەک خۆم پێویستە بڕۆم کار لەسەر پڕۆژەکانی تر بکەم، بۆ یەکلاییکردنەوەی ئەو بابەتەش من نە بەڕێوەبەرم و نە توانای ئەوەم ھەیە یەکلاییی بکەمەوە، ئەوەی تائێستاش وتم تەنیا ڕوانگەی بەکارھێنەرێکی سێیەم بوو! سەرکەوتن بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٣٤، ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ}} ڕای من ئەوەیە ئەو ئاڵایە ببێت کێشەیەکی نیە. دەکرێ بەکارهێنەری تر هەبن بە شیاوی نەزانن بە هەر هۆکارێ (ئەوەش بڵێم ئەوەی کە ئەوە سووکایەتییە بە ئاڵای کوردستان و... ئەساسی نیە). گشت کەس مافی دەستکاریی ویکیپیدیای هەیە. دانانی وێنەش پێویستی بە سەرچاوە نیە. بەڵام ئیستە ئەم ناکۆکییە دروست بووە. بۆ حەلی ئەم بابەتەش پێشنیار دەکەم ئەگەر ناتانهەوێ وێنەکە لە وتاری هاوزایەندخوازیدا ببێت، وتارێک دابنرێ دەربارەی هاوزایەندخوازی لە کوردستان و لەوێ وێنەی ئاڵاکە دابنرێ. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:٤٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کاک @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] پێشنیار دەکەم [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەم یەکدەنگییە]] بخوێنیتەوە پێش ئەوەی لێدوان بدەیت چونکە لێدوانەکەی ئێستات وادەردەخا من کێشەیەکی کەسیم لەگەڵ ئێپێن ھەبێ کە واش نییە، سەیری ئەم لێدوانە بکە لەناو وتووێژەکە ھاتووە: :{{گێڕانەوەی لێدوان| بەڕێز پیرەھەڵۆش، بۆچوونەکەی سەبارەت بە بەکارھێنانی ئاڵاکە لە وتاری ھاوزایەندخوازیدا بوو. ئەگەر باسی داڕێژەکە بکەین و بۆچوونی پیرەھەڵۆ و ساکوورا (خۆی وتی بێلایەنە زیاتر) و ھەروەھا زەمەن (لەبەر ئەوەی دەستپێکەری وتووێژەکەیە) لەبەر چاو نەگرین؛ دەبێتە «٦ لەگەڵ» بۆ لابردنی ئاڵای تێکەڵاو و دانانی ئاڵای پەلکەزێڕینە بەتەنیایی و «٢ دژ». ھیڤجا (وتووێژ) ١٨:٢٠، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}} :نازانم وتووێژەکەی ئازاری ٢٠٢٥تان بیرە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٥٢، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{گێڕانەوەی لێدوان| تا ئێستا ئەوەی دەرکەوتووە بەشی زۆری کۆمەڵگەکە لەگەڵ ئەم ئاڵا تێکەڵەیە نییە؛ داڕێژەکە تایبەت بە کوردستان نییە! حەزیش دەکەم ئەو یاسایەی کە لایەک لە ئەندامانی کۆمەڵگەیەک دەخاتە ژێر پێی و بە مانەوەی ئەم ئاڵایە ناچاریان دەکات ئاماژە پێ بدەیت تا ئێمەش ئاشنای بین. ⇐'''ئارام '''وتووێژ ١٧:٣٦، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}}[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠١، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :: {{گێڕانەوەی لێدوان|بەشی زۆری کۆمەڵگە لەوانەی کە چالاکن لەگەڵی نین نەک ھەژمار. ڕای ھەمووان لەسەر سەرە بۆیە بە وتووێژەوە دەست پێ کرا و ئەگەر لەژێر پێ بایە، بەبێ وتووێژ دەکرا. ⇐ئارام وتووێژ ٠٣:٠٤، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC)}} ئێپێنیش کە بەربەستکراوە لەبەر ئەوەیە کە شەڕە دەستکاری و بەزاندنی یەکدەنگییەکەی لەگەڵمان کردووە؟ یانی ھەر لەم وتارەی ئێرە دانی پێداناوە کە تا پێی بکرێ شەڕە دەستکاریمان لەگەڵ ئەکا لەوە زیاتر چی [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :نازانم گێلیت یان ناتەوێ تێبگەی ئەو بابەتە لەسەر هەبوونی ئاڵاکەیە لە ناو داڕێژەکە نەک ناوەڕۆکی وتار (کە ئێستا سەرچاوەی هەیە، هەرچەند لەسەرەوە پێتان وترا نایەوێ). ئێستا شەڕەدەستکاری لەگەڵ ئەندامانی ئەو کۆمەڵگەیە بووەستێنن و ئەو بەربەستنە نایاساییە لەسەر هەژمارم لابەرن بە زووترین کات. هەموو شەڕەدەستکارییەکانتان تۆمارێکە بۆ مێتا و بێڕێزی کردن بە زیرەکیی ئەندامانی ئەم کۆمەڵەیە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٩:٣٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::وابزانم لێرە ھەڵە تێگەیشتنێکی زۆر گەورە ھەیە شتەکانتان بە Literal وەرگرتووە و سەیری Contextی بابەتەکەتان ھەر نەکردووە لە وتووێژەکە دیارە مەبەستی بەکارھێنەران ئەوەیە پێت بڵێن نابێ ئەو ئاڵایە تێکەل بە بابەتێکی گشتی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە بکەیت ئیتر بابەتەکە سەرەتا لەسەر داڕێژە کراوەتەوە لەبەر ئەوەیە زیاتر لەسەر داڕێژە چڕکراوەتەوە نموونە سەیری ھەڵسوکەوتەکانی زەمەن بکە لەگەڵت یان قسەکەی @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بیرتە چی وت لەسەر ئاڵاکە ::{{گێڕانەوەی لێدوان|بەڕێز @Épine '''ئێمە ھەر لە ساڵی پێشووە یەکدەنگیمان لەسەر ئەوە بووە کە ھەر شوێنێک پەیوەندیی بۆ کوردەوارییەوە نییە نابێ لەگەڵ ئاڵای کوردستان و ھێما کوردییەکان تێکەڵ بکرێ'''! تکایە ئەوە وەک توندڕەوی یان ناسیۆنالیزمی توند لێک مەدەوە. {{سەوز|ئێستا ئەو داڕێژە نووسراوە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە}} ('''شتێکی تەواو جیھانی و گشتییە''')، ھەر وەک داڕێژەی بیرۆکە سیاسییەکانی تر! '''ئەگەر دەتانەوێت ئاڵای کوردستانی لەگەڵ تێکەڵ بکرێ ئەوە دەبێ داڕێژەیەکی تر ساز بکرێت''' کە مەبەستی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بێت. ھیوادارم لە مەبەستم بە دروستی تێگەیشتبیت. ھیڤجا (وتووێژ) ١٦:٣٣، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)}} ::ھەر دوای ئەوە نەچوویت داڕێژەیەکی تایبەت بە ئاڵاکە ساز بکەیت بڕوانە [[داڕێژە:بەکارهێنەر ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە]] ئەرێ کەس حەقی بەتۆوە ھەبوو دەستکاریمان کرد لێت؟ ::یانی لێرە بە ئاشکرا دیارە ھەڵە تێگەیشتن ھەیە لە تێگەیشتنی یەکدەنگییەکە. ::ئەوە من بەربەستنەکە دەکەمەوە با بەڕێوەبەرێکی تر سەیری ئەم کەیسە بکات و بڕیاری خۆی بدات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٠:٠٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::: {{و|Sakura emad}} من وا پێتان ئەڵێم بۆ دەیەمین جار "یەکدەنگی" دژی سیاسەت و پرینسیپلەکانی ویکیپیدیا بێت بە هیچ جۆرێک لەسەر کەسمان نییە نە حسابی بۆ بکەین و نە ڕێزی لێ بگرین، نەک تۆ بگرە ٢٠٠ کەسیش لێرە بێت هەوڵی سانسۆرکردن بدەن و بەسەرمان بسەپێنن لەکوێ ئەبێ چی بکەین بە دڵتەزێنی شکست ئەهێنن. ئێرە کۆریای باکوور نییە تا بێن شتمان بەسەرا بسەپێنن و POV-pushing بکەن. دوعا بکە ArbCom لێرە چالاک نییە ئەگینا لەمێژە بە پشتەمل فڕێیان دەدانە دەرەوە.&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:٢١، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::سەبارەت بە کردنەناوەی وێنە تێکەڵکراوەکە بۆ وتاری سەرەکی من لەئێستادا لێدوانم نییە. بەڵام دانانی ئەو ئاڵایە لەنێو داڕێژەی سەرەکی و خستنەسەر وێنەی دەروازەی سەرەکی کارێکی هەڵەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٢٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سوپاس بۆ لێدوانەکەت. هەر لە سەرەتاوە وێنەکە نە لە دەروازە داندرابوو نە لە داڕێژە پێش بەربەستنە نایاساییەکانی ساکورا، لە ناوەڕۆکی وتار داندرابوو بە سەرچاوەوە، دواتر هاتووە بیانوومان بۆ ئەهێنێتەوە وەڵا ئەم سەرچاوەیە واو ئەمە وا، یەکێ نەزانێ خەبیر و سەرنووسەری ڕۆژنامەوانییە. دوای ئەوەی بە نایاسایی منی بەربەست کرد ئینجا لەوێ دامنا، ئەویش دوای ئەوەی لێرە و لەولاش بانگی هەمووتانم کرد و داوام کرد وتووێژ بکرێ و کەس گوێی نەگرت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:٢٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::ئەم بابەتە زۆر قووڵ بۆتەوە، ئەمەش هۆکارە کە دەنگمان زۆر نییە. ساکوورا بەهۆی سەرچاوەوە یان شتێکی تر کە خۆت باشتر دەیزانیت نایەوێت ئاڵاکە دابنێیت، و تۆش دژی بیرکردنەوەکەی ساکوورایت، پیرەهەڵۆش بیروڕایەکی جیاوازی دا و هەڵە نەبم هیڤجاش هەمان ڕای پیرەهەڵۆی هەبوو. منیش لەم نێوانەیا نازانم کە کاملایەنە درووستەکەیە بۆیە دەنگم نییە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٠:٣٦، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] بەڕێوەبەر نابێ لەسەر ڕای دەورووبەر کاریگەری هەبێ لەسەر بۆچوونی و ئەبێ بەپێی سیاسەت بڕوا بەڕێوە. سیمبوڵێک کە ١) سەرچاوەی هەیە، ٢) لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردەوە موعتەرەفە و بەکاردێ قبووڵکردنی ساکوورا و زەمەنی پێویست نییە. ڕێنماییان بکە خراپکاری و شەڕەدەستکارییەکانیان لە وتاری هاوزایەندخوازی ڕابگرن. ساکوورا و زەمەن هەڵەن، زەمەن لە کامنز، لە ویکی ئینگلیزی، لە هەر شوێنێ ئەم بابەتەی کردووەتەوە پێی وتراوە هەڵەیە و با بڕوا بە بێدەنگی لە سووچێکا خەریکی کاری خۆی بێ. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٠:٣٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::کەس پێی نەوتووم کە ھەڵەم، ئەوەی بەکارھێنەرێکی خواری وەک تۆی پێ ئەناسمەوە، یەکەم چەواشەکاری و دووەم ئنفنتی بێڕێزییەکانتە بەرامبەر بەکارھێنەرانی تر. لە کامنز نەسڕایەوە چونکە شەش حەوت بەکارھێنەرت ئاگادار کردبووەوە کە بێن لایەنگری فایلەکەی تۆ بکەن، منیش بەڕێوەبەری کامنز بوومایە تاقەتم دەچوو پێداچوونەوە بە ئاڵایەکی لاکۆڵانا بکەم. لە [https://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Human_rights_in_the_Kurdistan_Region ویکی ئینگلیزیش سڕایەوە:] {{ڕەنگ|#52903E|Remove it. If there's no reliable sources for its use, then it shouldn't be included it the article; that same standard goes for images just as well as text}} کە دواتر بە سەرچاوەیەکەوە داتنایەوە کە reliable نیە، وادەزانی شتێکی زۆر موھیمیت ھەموو وزەی خۆمان بۆ تۆ سەرف بکەین، با یەک تۆز دەستم بەتاڵ بێ دێینەوە سەر ئاڵا بازاڕییەکەت. زیاکراو: کەسێکی زۆر ڕق لە دڵ و زۆریش ناحاڵیت، ھەموو ئەوەی دەیکەیت ڕقەبەرایەتی و تێکدانی ویکیپیدیایە بۆ مەرامی تایبەتی خۆت. پێویست دەکا بە پێڕستێک مێژووی ناکۆکییەکانت لەگەڵ بەکارھێنەرانی تر لێرە دابنێم؟ ئەوەندە بە گومان و ڕق ئەستووریت کە وادەزانی ئەوەی لێدوان لەم مەسەلەیە ئەدا ھۆمۆفۆبیک و ڕەگەزپەرست و چی و چییە... گەر پێت بکرێ تەواوی ئەو بەکارھێنەرانەی لەم وتووێژانە بەشدار بوون لە مێتا داوای چێکیوزەریان بۆ دەکەی، وەک چۆن [https://meta.wikimedia.org/wiki/Steward_requests/Checkuser/2026-06#h-IIXZER0XII@ckb.wikipedia-Requests-20260622162900 لێرە کردبووت]. grow up... [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٣، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::must have been the wind. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢١:٢٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::پێکەنیناوی بوو... پیاو نازانێ بە خۆت پێبکەنێ یان بە نووسینەکەت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]]! تکایە ھەر دووتان بوەستن لە ھێرش و پەلاماری کەسی بۆ سەر بەکارھێنەران! ئەو وتانە گشتیان پەلاماری کەسین؛ Épine: «نازانم '''''گێلیت''''' یان ناتەوێ تێبگەی». Zemen: «ئەوەی بەکارھێنەرێکی '''''خواری''''' وەک تۆی پێ ئەناسمەوە، یەکەم چەواشەکاری و دووەم ئنفنتی بێڕێزییەکانتە» و «کەسێکی زۆر ڕق لە دڵ و '''زۆریش ''ناحاڵیت'''''، ھەموو ئەوەی دەیکەیت ڕقەبەرایەتی و تێکدانی ویکیپیدیایە بۆ مەرامی تایبەتی خۆت». بەپێی یاساکان ھیچ کەس ناتوانێ لە ڕووی دەستکارییەکانەوە بگاتە خراپ وەسفکردنی بیرۆکە و ژیانی ئاساییی بەکارھێنەرێک! ئەوە نە کاری ئێمەیە و نە ڕێگەشمان پێ دراوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٠، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ڕاستت فەرموو. هەڵبەت من دوای چەندجار ڕوونکردنەوەی ئەم بابەتە، هەستم کرد ساکوورا گوێی لێم نییە و سوورە لەسەر سەپاندنی تێگەیشتنە هەڵەکەی خۆی. لێرەوە داوای لێبوردنی لێ ئەکەم بۆ ئەو لێدوانە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٢٢:٤٩، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاس بۆ تێگەیشتن و قەبووڵکردنی ئەو بابەتە، ھیوادارم بەڕێز زەمەنیش بەم شێوەیە بکات. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٥٢، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بیست جار لەم وتووێژانە کە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە منەوە نەبووە ناوم ھێنراوە، چەندین تۆمەتی بۆ ھەڵبەستووم و بەردەوامیشە، لە کاتێکدا ھەر ویستوومە خۆمی لێ بەدوور بگرم. فەرموو [[ویکیپیدیا:داواکارییەکان بۆ دەستتێوەردانی بەڕێوەبەران دژی خراپکاری#بەکارھێنەران|لێرە]] بێ ئەوەی کەس لەگەڵ ئەوی بێ ھاتووە بووە بە محامی ئەو بەکارھێنەرە خراپکارە، بە من و ساکورا دەڵێ '''تاوانبار'''. کۆک نەبوون لەسەر مانەوەی ئاڵایەکی بازاڕی قەتڵە تا پێی تاوانبار بین؟ تەحەمولی ئەو چەواشانە ناکەم، بێزار بووم لەم تۆمەت بەخشینەوە بێ بنەمایانە، کە کەسیش بە دیاریکراوی قسەیەکی نییە لەسەری. منیش دەمەوێ بەرگری لە خۆم بکەم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٠٠، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ڕەخنەم لە ھەر دوو لایەن گرت. داواتان لێ دەکەم لەوە بەدوایە چیتر ناوی یەکتر بە خراپی مەھێنن و بە ھیچ شێوەیەک ڕاستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ ھێرش مەکەنە سەر یەکتر و بەکارھێنانی تر؛ بەتایبەتی ئەوەیکە لە ڕووی دەستکارییەکانەوە شیکاریی یەکتری مەکەنەوە! ئەگەر ھەر لایەنێک لەمە بەدواوە بەردەوام بوو ئەوە دەتوانن سکاڵا تۆمار بکەن و بێگومان ئەگەری بەربەستنی زۆر دەبێت چونکە پێشتر ئاگادارکردنەوە دراوە! زۆر سپاس بۆ ھەمووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٥، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئێوەش ئاگاداری ئەو بابەتە بن، تائێستا ھەر پەلامارێکی کەسی بۆ سەر خۆتان و بەکارھێنەرانی تر بووە ئەوە وەک ئاگادارنەبوونێک لە یاساکان ھەژماری بکەن. بەڵام ئەوە ئێستا ئاگادارکردنەوە درا و لەمە بەدواوە ھەر چی بوو دەەستتان کراوەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی پەلاماری کەسی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تۆمەت و درۆ و چەواشەم بە دەمەوە بکرێت، کەسیش نەیەتە جواب، ھەر ئەوە کاردانەوەم دەبێ. ئەمە ئیشی یەکەمجاری نییە، چەندین جار لەم ویکییە، لە مێتا و کامنزیش کردویەتی. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ھەر چییەک بووە تائێستا ئەوە تێپەڕ بوو، ھەر وەک وتم جاری داھاتوو دەتوانن لەجیاتی وەڵامدانەوە سکاڵا تۆمار بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١١:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ|:::::::::::::::::::}} {{و|چالاک}} {{و|Pirehelokan}} بۆ زانیاری ھەموو لایەک ھیچ ستیواردێک لە مێتا نەیوتووە بەربەستەکەی لابەرن ئەوەندەی من لە مێتام و سەیرم کردووە شتی وام نەبینیوە و شتی وانییە نازانم چۆن ئێپێن لەخۆیەوە شت درووست دەکات ([https://w.wiki/RzEq وەک ئەوەی لێرە ئەڵێ ستیوارد وای وتووە]) و بەربەستەکە زۆر زۆر یاساییە و لاناچێت بەبێ وتووێژ ئەمەش قسەی ستیواردەکەیە کە ئێپێن دەڵێ وای وتووە بۆ زانیاریتان خۆتان بیخوێننەوە بزانن قەت شتی وای تێدایە {{گێڕانەوەی لێدوان|There's already an [[RFC]] about this, and as it's apparently a content issue there's not much we can do. If you believe this is a case of systemic abuse, see [[U4C]]. '''[[User:A09|<span style="color:#004d99">A09</span>]]'''<nowiki>|</nowiki>[[User talk:A09|<span style="color:#004d99">(pogovor)</span>]] 17:07, 2 July 2026 (UTC)}} [https://w.wiki/RwnJ ئەمەش بەستەرەکەی لە مێتا] بەڵکو پێی دەڵێ ئێمە ھیچمان پێناکرێ بڕۆ U4C بکەوە کە ئەویش وەک لێژنەی ناوبژی خۆمان وایە بەڵام لە مێتایە[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٣، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ|::::::::::::::::::::::}} بابەتی تەواوی کێشەی ئاڵاکە بە گشت کێشەکانییەوە، ئەمویست ئەمە بۆ پیرەھەڵۆکان بنووسم بەڵام چونکە ئێپێن ناوی منی لەکەدار کردووە و سکاڵای لەسەر تۆمارکردووم لەسەرمە خۆم پاک بکەمەوە باسی تەواوی کێشەکان بکەم === باکگراوندی بابەتەکە=== حەز دەکەم لێرەش باسی بکەمەوە بیرتە ئازاری ٢٠٢٥ وتووێژکێمان کرد لەسەر ئاڵاکە ([[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|بڕوانە ئێرە]])؟ بیرتە من و پیرەھەڵۆ بێلایەن بووین لەم وتووێژە بەڵام جگە لەوە یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو ئاڵاکە تێکەڵ بە شوێنی گشتی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە نەکرێت لەوانەش بە تایبەت داڕێژەکە چونکە سەرەتا بابەتەکە لەسەر ئەو کرابویەوە. ئیتر لەدوای ئەوەی یەکدەنگی بەدەستھێنرا کە ئاڵاکە تێکەڵ نەکرێتە ئەو شوێنانە ئێپێن حیسابی بۆ یەکدەنگییەکە نەکرد خۆشی داناپێداناوە ئێستا ئەتوانم بچم قسەکانی بێنم. ھەر ئاڵاکەی زیادەکردەوە ناو ئەو شوێنانە و قسەی خۆی بردە سەر تا حوزەیرانی ٢٠٢٦ لە وتاری [[کوردانی ئیسرائیل]] زەمەن ئاڵایەکی خەیاڵی درووستدەکات و دەیخاتە سەر وتارەکە لەمەوە ئێپێن دێت و دەبێتە شەڕە دەستکارییان خۆشت ئەتوانی مێژووی وتارەکە ببینی، ئیتر لەوێوە لە [[وتووێژ:کوردانی ئیسرائیل|وتووێژی پەڕەکە]] زەمەن بە ئێپێن دەڵێ چۆن ئاڵاکەی تۆ خەیاڵییە و ھەر ئاوا درووستکراوە ئەوە ئاڵاکەی منیش ھەمان دۆخی ھەیە بۆیە لە وتارەکە دایدەنێم. ئیتر دەبێتە مناقەشەیان من دێمە ناویان و ئەڵێم [https://w.wiki/Ryrq شەڕە دەستکاری ڕابگرن و بەردەوامی گفتوگۆ بدەن] تەبعەن من 12:45 [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|بەکاتی گەردوونی]] ئەمەم پێ وتوون، دوای ئەوە گوێ بەمن نادەن زەمەن و ئێپێن ھەر خەریکی شەڕ ئەبن لەمێژووی دەستکارییەکەش ئەبینی تا 1:37 ھەر خەریکی ئەمە ئەبن و نامەی ئاگاداری بۆ یەکتر دەنێرن ([https://w.wiki/RysA جارێک ئێپێن]) و ([https://w.wiki/RysB جارێکیش زەمەن]) دوای ئەوە (چەندین ئاگاداری ھاوشێوەی ئاوا بۆ یەکتر ئەنێڕن: [https://w.wiki/RysD زەمەن١]، [https://w.wiki/RysE ئێپێن١]. دواتر بە زۆری من ئێپێن دەوەستێ و زەمەنیش، و من '''[https://w.wiki/Ryrx ھۆشدارییەک]''' بۆ زەمەن دەنێرم تا کاری بە ئێپێنەوە نەبێت بەڵام بێگوومان سوودی نابێت ھەر لەوێ لەو وتووێژ زەمەن وتووێژی ئێپێن دەسرێتەوە کە مافی خۆیەتی پەڕەی لێدوانی خۆیەتی بەڵام ئێپێن شەڕە دەستکاری دەکاتەوە و وتەکانی زیادەکاتەوە لە پەڕەی وتووێژی زەمەن، با بە تۆمار پێتی بدەم ([https://w.wiki/RysH زەمەن وتووێژی ئێپێن دەسرێتەوە] کە مافی خۆیەتی لە پەڕەی خۆیەتی)، ([https://w.wiki/RysK ئێپێن دەستکارییەکەی دەگەڕێنێتەوە]) ([https://w.wiki/RysL دووبارە زەمەن دەیسڕێتەوە]) ([https://w.wiki/RysN سێبارە ئێپێن دەیگەڕێنێتەوە]) ([https://w.wiki/RysQ سێبارە زەمەن دەیسڕێتەوە]) ([https://w.wiki/RysS چواربارە ئێپێن دەیگەڕێنێتەوە]) ھەرچەندە زەمەن مافی خۆیەتی بیسڕێتەوە [https://w.wiki/RysU بەڵام من لێرە لێدوانەکانی ئێپێن دادەنێمەوە] تا بەس ئەو شەڕە بوەستێ و [https://w.wiki/RysW دواتر زەمەن ئەڵێ بۆم ھەیە لێدوانەکانی بسڕمەوە منیش ئەڵێم ئەزانم بەس تا شەڕ ڕوونەدا بوەستە] بە ئێپێنیش ئەڵێم [https://w.wiki/RysY ناتوانی بە زۆر لێدوان لە پەڕەکەی بدەیت] و مافی ھەیە بیسڕێتەوە بەڵام ئێپێن سوورە لەسەر شەڕە دەستکاری و [https://w.wiki/RysZ ئەڵێ تا لێدوان لەسەر من بنووسێ منیش بەردەوام ئەبم لە گەڕاندنەوەی دەستکارییەکانی. '''پێش ھۆشدارییەکەش''' بێگوومان من وتووێژی کوردانی ئیسرائیل دەگوازمەوە [https://w.wiki/Rysk وتووێژی سەرەکی] کە پەیوەندی ڕاستەوخۆی بە ئاڵاکە ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''دووەم وتووێژ و یەکدەنگی''' [https://w.wiki/Rysk لەم وتووێژ توێیەی کردمەوە]، [https://w.wiki/RytM ھێڤجا بەشدار ئەبێ]، [https://w.wiki/RytS کاک محمد بەشدار دەبێت]، لەگەڵ ئەوە دەبن کە ئاڵاکە دانەنرێ لە ھیچ لایەک کە پەیوەندی نییە بە ئاڵاکە بێگوومان ئەمەش داڕێژەکە و وتارەکەش دەگرێتەوە و گشت شوێنە گشتییەکانی کۆمەڵگای پەلکە زێڕینەش، بۆیە منیش یەکدەنگی ساڵی پار و ئەمساڵیشم ھەیە و تەواو یەدەنگیەکە بەردەستە بەمەش ھەڵدەستم گشت ئەو ئاڵایانە لادەبەم کە ھی زەمەن و ئێپێنن [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) : '''کردارەکانم''' سەرەتا دەچمە [https://w.wiki/Ryto داڕێژەکەی کۆمەڵگای پەڵکەزێڕینە و لایدەبەم] دواتر [https://w.wiki/Rytr ئاڵای کوردانی ئیسڕائیل لە وتارەکەی] ئینجا لە [https://w.wiki/RQzX وتاری ھاوزایەندخوازی ئاڵاکەی ئێپێن] ئینجا لە [https://w.wiki/Rytt دەروازەی کۆمەڵگاکە] ئینجا [https://w.wiki/Rytx ئاڵاکەی زەمەنیش دەسڕمەوە لەوتاری ئاڵای کوردستان] دواتر Kushared واتا کاک محمدیش دەچێ ئاڵاکە لە [https://w.wiki/Ryu7 داڕێژەی بەکارھێنەری کۆمەڵگای پەڵکەزێڕینە لادەبات] ڕەنگە بڵێی ئەمە داڕێژەی بەکارھێنەرە و مافی خۆی ھەیە بیگۆڕێ بەڵام نەخێر داڕێژەی گشتی ژێرناوی بۆشایی داڕێژەیە جگە لەوەی یەکدەنگی لەسەر ئەوەیە شوێنە گشتییەکانی کۆمەڵگاکە ئاڵای تایبەتی خۆی ھەبێ نەک تێکەڵە، ئێپێن کاتی خۆی لە ٢٠١٩ کە بەڕێوەبەر بووە نەیھێشتووە بەکارھێنەرێک بەناوی Gyan333 پەڕەی داڕێژەی پەڕەی بەکاریھێنەری داناوە [[داڕێژە:Gyan333/موسڵمانانی دژە تیرۆر|ئێپێن پێی گواستۆتەوە ژێر پەڕەی بەکارھێنەری خۆی]]. :'''دوای جێبەجێکردنی یەکدەنگی و کردارەکانم''' [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ئێپێن دواتر دەچێ [https://w.wiki/RyuJ دەستکاری کاک محمد (Kushared) پووچەڵ دەکاتەوە] بەبێ گوێدانە یەکدەنگی کۆمەڵگاکە کە دووەم وتووێژیمان لەسەر کردەوە و بەبێ وتووێژ لەگەڵ کاک محمد و من دەستکارییەکەی چاک دەکەمەوە [https://w.wiki/RyuQ بۆ ھەفتەیەک ئێپێن بەربەست دەکەم] تەنھا لە داڕێژەکە نەک سەرانسەری پڕۆژەکە! تا لەم شەڕەی بوەستێ و پێشێلی یەکدەنگی نەکات و [https://w.wiki/RyuT نامەیەکیشی بۆ دەنێرم] پێی دەڵێم ئەوە من یەک ھەفتەیە لەگەڵ تۆ و زەمەنم کە شەڕە دەستکاری نەکەن! و بوەستن چونکە شەڕە دەستکارییەکەیان گەیشتبووە ئەوەی دەستکاری کاک محمدی بەرێوەبەریش بگەڕێننەوە کە تەنھا یەکدەنگی جێبەجێ دەکرد. دواتر لە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] قسە دەکەین و بۆی ڕووندەکەمەوە یەکدەنگییەکە لەسەر ئاڵاکەیە نەک وتار و داڕێژە و [https://w.wiki/Ryui ھێڤجاش لەوێ ھەمان قسەی پێدەڵێ] بەڵام ھەر تێناگات ھەر مناقەشە دەکات، و دەڵێ نەخێر یەکدەنگی نییە و من یەکدەنگ نیم! وادەزانێ یەکدەنگی واتای ئەوەیە گەر دەنگی ئەوی لەگەڵ نەبێ واتا یەکدەنگبوون حیساب نییە و پێشم دەڵێ دیکتاتۆر منیش ئەڵێم بچۆ بۆ مێتا سکاڵام لەسەر بکە بزانم لەوێ چیت پێدەڵێن ئەگەر من دیکتاتۆر بووم ئەوە مافەکەم لێدەسەننەوە و لەمن ڕزگارت دەبێ. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) : '''کارەکانی ئێپێن دوای بەربەستنی یەکەم''' بەھەرحاڵ شتەکان درێژناکەمەوە لەم وتووێژە ھێڤجا پێی ئەلێ بچێ داڕێژەیەکی بەکارھێنەری تایبەت بە ئاڵای تێکەڵەکە درووستبکات دوای ئەوەی دەچێ درووستی دەکات بڕوانە [[داڕێژە:بەکارهێنەر ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە]] کەس تێکەڵێ داڕێژەکە نابێت ئەبینی ھەر وەک خۆیشی ماوە چونکە پێچەوانەی یەکدەنگی نییە. تەبعەن دوای ئەوە دەچێ ئەو دەستکارییانەی ئێمە دەگەڕێنێتەوە کە بەپێی یەکدەنگی کراون بۆ نموونە دەستکاریەکەم پووچەڵ دەکاتەوە لە [https://w.wiki/Ryw2 دەروازەی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە] کە بەپێی یەکدەنگی کراوە بەڵام ئەو بە سانسۆری دادەنێ ھەرخۆی کاک محمدی بەرێوەبەر دواتر پێیدەڵێ ئەمە سانسۆرکردن نییە و مانای ئەوەش نییە ھەمووشتێک بکەی و بێنێتە ویکیپیدیا، دواتر ئێپێن دەچێ ھەمان ئاڵا لە وتاری [[کوژرانی دۆسکی ئازاد]] دادەنێ ([https://w.wiki/Ryz8 بڕوانە]) کەس ناچێ دەستکارییەکەی بگەڕێنێتەوە ئاڵاکە لە شوێنێکی ئاسایی دانراوە و یەکدەنگی لابردنی لەسەر نییە. گەر مەبەستمان سانسۆرکردن بوایە وەک ئێپێن خۆی دەڵێ ئەوا ئاڵاکەمان لە گشت شوێنێک لادەبرد بۆ نموونە واژووەکەی پەڕەکەی بینیوتە ئەو شوێنانەش دایناوە، بەڵام کەس لێی دەستکاری کردووە یان زۆری لێکردبێ بیگۆڕێ؟ نەخێر چونکە کارمان سانسۆر نییە و دژی یەکدەنگی نییە. دواتر وەک ئەوەی ھیچ نەبووبێ [https://w.wiki/Ryzh دەچێ دەستکاریمان دەگەڕێنێتەوە لە ھاوزایەندخوازی] کە وتارێکی گشتی کۆمەڵگای پەڵکە زێڕنەیە و دووجار یەکدەنگی لەسەرە نابێ ئەو ئاڵایە لەوێ دابنرێ، من یەکسەر دەستکارییەکەی ناگەڕێنمەوە [https://w.wiki/Ry$Z سەرەتا کۆتا ھۆشداری بۆ ئێپێن دەنێرم] دانەیەکیش بۆ زەمەن دەنێرم چونکە زەمەنیش نەدەوەستا [[داڕێژە:بەکارھێنەر پارێزەری ئاڵای کوردستان|داڕێژەیەکی دژ بە ئێپێنی درووستکردبوو]] لە بەرامبەردا چەوتی لە ئاڵاکەی ئێپێن دابوو تیایدا. بەھەرحاڵ شت درێژ نەکەمەوە دواتر [https://w.wiki/Rz3f ئێپێن سکاڵا لەسەر زەمەن تۆماردەکا دژی خراپکاری] من سکاڵاکەی ئەو پەسەند دەکەم [https://w.wiki/Rz3i زەمەن بۆ یەک ھەفتە بەربەست دەکەم] بە شێوەی سەرانسەری تا بەس بوەستێ و ھیچی تر نەکات! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) : '''(گرنگ زۆر!) لەسەر ئاڵاکە ئێپێن قسە دەکات''' سەرەتا ئێپێن [https://w.wiki/Rz4u دەپرسێ ئەم ئاڵایە چۆن بوو لابرا]، منیش وەڵامی دەدەمەوە و پێی دەڵێم [https://w.wiki/Rz53 سەرەتا وتووێژ کرا دواتر یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لاببرێت] دواتر لە [https://w.wiki/Rz5B ھۆکاری یەکدەنگییەکە ئەپرسێ و ئەڵێ ئەمە سانسۆرە] منیش [https://w.wiki/Rz5H بۆی ڕوون ئەکەمەوە ئەمە سانسۆر نییە] و گەر نەمانھێشتبا پڕ بە پێستی خۆت شت بنووسی لەسەر ئەو بابەتە ئەوکاتە مافت بوو، دواتر لێرە ئێپێن دەڵێ ئەی [https://w.wiki/Rz5c سەرچاوەیەی ھی ڕێکخراوە نێودەوڵەتییەکەیە]؟ [https://w.wiki/Rz5n کەمپینێک دەکاتە سەرچاوە بۆ ئاڵاکە کە پەیوەندی] بە خوودی ڕێکخراوەکە نییە، کەسێک چووە کەمپینەکەی لە سایتی ڕیکخراوەکە درووستکردووە بەناوی داواکردنی ماف بۆ دوو ترانسجێندەر تا دەنگ کۆبکەنەوە و مافیان داوا بکرێ و ئەو ئاڵایەشی داناوە. بەڵام ئێپێن ئەڵێ نا ڕێکخراوەکە کردوویەتی کەچی واش نییە و تۆش ئەتوانی بچیە ئەو سایتی ڕێکخراوەکە و کەمپین درووست بکەی و ھەزارەھا دەنگ کۆبکەیەوە، ئەزانی وەک چی وایە ئەمە؟ خودی کۆمپانیای فەیسبووک باوەڕپێکراوە و بایەخدارە بکرێتە سەرچاوە وانییە؟ بەڵام ئەی ئەگەر بەکارھێنەرێک چوو لە فەیسبووک پۆستێکی کرد لەسەر داواکردنی ماف بۆ خەڵک و ھەزارەھا ڵایک و کۆمێنتی بۆ چوو و ئاڵاکەش لەسەر پۆستەکەی دابنێ بەمە ئەلێی باوەڕپێکراو وکۆمپانیای فەیسبووک ئەم شتەی کردووە؟ بێگوومان نەخێر بەکارھێنەرەکە کردوویەتی بۆ ڕێکخراوەکەش ھەمان شت بوو ئێپێنیش ئەیوست ئەمە بکاتە بەڵگە کە نەدەبووە بەڵگە! ئەوەی گرنگە لێرە من لەو کۆمێنتە ئەڵێم ئەو [https://w.wiki/Rz6S کەمپینە ئیشی خۆتە] و وێنەیەکیش دادەنێم ئاماژە بە پەبلیک فیگەر (Public figure)ێک ئەکەم بەناوی ژیار عەلی کە مەبەستمە بڵێم بەناوی ئەو تۆ ئەم کەمپینەت سازکردووە نەک بڵێم خوودی ژیار عەلی تۆیت! بەڵام ئەو لێرە واتێدەگا من پێی ئەڵێم تۆ خوودی ژیار عەلیت ([https://w.wiki/Rz7S بڕوانە]) ئەڵێ تۆ وێنەی کەسی منت بڵاوکردۆتەوە و دۆکست کردووم (دۆکس واتا ئاشکراکردنی زانیاری تایبەتی بەبێ ئیزن) دواتر من پێی ئەڵێم [https://w.wiki/Rz7f دۆکسکردنی چی! من تەنانەت ناوی خۆشتم نەبردووە] ھۆکاری ئەوەشی ئەڵێم ئیشی خۆتە ئەوەیە خۆت لە ویکیپیدیای ئینگلیزی وتار لەسەر ژیار عەلی دەنووسیت و پەرەی پێدەدەی ([https://en.wikipedia.org/wiki/Zhiar_Ali بڕوانە ئێرە]) قسەکەشم ڕاستە کە ئەلێم تۆ وتارت لەسەر ژیار عەلی نووسیوە و خۆشت پەرەت پێداوە ئێ ژیار عەلیش کەسێکی پەلیگ فیگەرە (Public Figure) خەڵکی بەناوبانگیش ھەموو کەس دەتوانێت وتاری لەسەر درووست بکات، ئێ منیش لێرە مەبەستم ئەوە بووە و وتووێژەکەم لەگەڵی ئەوە دەسەلمێنێ! [https://w.wiki/Rz8D بەڵام ھەر دەیەوێ ئەوەم بەسەردا ساغ بکاتەوە بە زۆر کە من وتبێتم] ئەو خوودی ژیار عەلیە بە زۆر تا بلێ سیاسەتت پێشێل کرد، [https://w.wiki/Rz8L بەڵام دیسانەوە بۆی جەخت ئەکەمەوە کە من نە دۆکسی ئەوم کردووە نە وتووشمە ئەو خوودی ژیار عەلییە] بەڵام دیسانەوە بە زۆر پێم [https://w.wiki/Rz8V ئەڵێ کە من ئەو ڕسمانەم بۆیە دانابێ تا بڵێم ئەمە خوودی ئەوە] بەڵام تەواوی وتووێژەکە بگەڕێی و سەراوژێری بکەی نایدۆزیەوە من وتبێتم ئەو خوودی ژیار عەلییە یان ئەو وێنەیەی ئەو باسی ئەکات ھەرگیز لەوێش نەم وتووە سەیربکە خوودی ئەم کەسە تۆیت وتوومە ئیشی تۆیە چونکە تۆ وتارت بەناوی ژیار عەلی نووسیوە و ژیار عەلیش کەسێکی ناوداری LGBTیە مەبەستم بووە بڵێم بەناوی ئەوەوە شتت نووسیوە ھەرگیز نایدۆزیەوە وتبێتم ئەو خوودی ئەو کەسەیە بەڵام بەھەرحاڵ با قسەکانم درێژ نەکەمەوە '''ھۆکاری ئەوەی وتم گرنگە''' ئەوەیە لەبەر ئەم قسەیە چووە سکاڵای لێکردووم لە مێتا و سکاڵای Doxxingیش سکاڵایەکی جدیە نازانم چۆن بە زۆر ئەیەوێ ئەوە بسەپێنێ بەسەرم کە من شتێکم کردبێ کە نەمکردووە! سەیربکە لە '''[https://w.wiki/Rz98 کۆتا نووسینیش ھەر ھەمان شتی پێدەڵێم]''' بەڵام کە ئەو تێنەگەیشتووە من چی بکەم! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بەربەستنی دووەم و ھۆکارەکەی''' دوای ئەم وتووێژەی سەرەوە کە لەگەڵم دەیکا ڕاستەوخۆ بەبێ ھیچ شتێک نە حساب بۆ ئەوە دەکا کە من پێم وتووە یەکدەنگی ھەیە ھەرلەناو خوودی وتووێژەکە نە ھیچ [https://w.wiki/Rz9s دەچێ ئاڵاکە دادەنێتەوە ناو وتارەکە دوای ئەو ھەموو شتەی ڕوویدا] و [https://w.wiki/RzA5 ھەرکە من دەستکارییەکەی دەگەڕێنمەوە] و ئاڵاکە لادەبەم کە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە#بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|دووجار یەکدەنگی لەسەر لاچوونی ھەیە]] دێ [https://w.wiki/RzAN ھۆشدارییەک لەپەڕەی وتووێژم دادەنێ] وەک ئەوەی ئێمە خراپکار بین و ئێمە یەکدەنگی جێبەجێ نەکەین! ئێ منیش ئەو ھەموو شەڕەی ئەو دەبینم تاکۆتایی ھەر خەریکی شەڕە، بەھیچ ڕاناوەستێ و ڕانەوەستاوە تا ئێستا ئەمجارە بۆیە ئەمجارە [https://w.wiki/RzAh ھەفتەیەک بەربەستنی سەرانسەری دەکەم] و پێی دەڵێم [https://w.wiki/RzAN بەربەستکرایت و گاڵتەناکەم کە دەڵێم بەبێ وتووێژ یەکدەنگی مەگەڕێننەوە] ئینجا پاش ئەمە سەیرکە لەھەمان وتووێژ چیم پێدەڵێ: "[https://w.wiki/RzB9 لەبەر خراپ بەکارھێنانی دەسەڵاتی بەڕێوەبەرایەتی و لەدوای ھەوڵدانی بەردەوام بۆ وتووێژی ناوخۆیی]" وەک ئەوەی ھیچ ڕووینەدابێ تا ئێستا خۆتیش شاھێدی کە ئەمەت خوێندۆتەوە ئەزانی ئێپێن چیکردووە مێژووەکەی ئەبینی، ئینجاش ئاوام پێ ئەلێ ئینجا سکاڵام لەسەر تۆمار دەکا لە مێتا دەشڵێ لەسەر داواکاری خۆت وەک ئەوەی من پێم وتبێ دەبێ ئیلا بچی سکاڵا تۆمار بکەی! بەڵکو پێم وتووە '''ئەگەر دەزانی کارەکانی من خراپە و دیکتاتۆرم فەرموو بڕۆ مێتا! ئەزانی بۆچی ئەمانەشم وت'''؟ لەبیرتە لەکاتی خۆی چی لەگەڵ برووسک و کاک ھیوا کرد؟ خۆ ھێشتا سکاڵاکەی ئەوان لە مێتا ماوە ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_comment/Administrator_abuse_on_Central_Kurdish_Branch_Wikipedia بڕوانە ئێرە]) ئەی بیرتە چی لەگەڵ بەڕێز ئارام کرد کە ویستبووی ئاڵاکە یەکلایی بکاتەوە پێش من؟ بە کاک ئارام دەڵێ فەرموو وەرە بچینە مێتا ئەزانی چی تریش ئەڵێ، ئەڵێ لەبەر ئەوەیە ناتوانی بڕیار لەسەر ئاڵاکە بدەیت چونکە لە پەڕەکەی داڕێژەی بەکارھێنەری موسڵمانی تێدایە خۆشی [https://w.wiki/RzLT کاک ئارام دواتر ئەمە دەسەلمێنێت]. بەھەرحاڵ با زۆر درێژەی پێنەدەم دواتر لە پەڕەی وتووێژەکەی لەسەر بەربەستنەکە ئێپین بانگمان ئەکا و [https://w.wiki/RzLw قسە دەکەین منیش بە تێسلا ئەلێم ناتوانین بەربەستنەکەی بکەینەوە چونکە ئەمە نە جارێک و نە دوان و نە سیان ھەر دژایەتی یەکدەنگی دەکات و شەڕە دەستکاری دەکات لەگەڵمان]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) : '''بەربەستنی سێیەم و ھۆکارەکەی''' دوای ئەوەی بەربەستنە یەک ھەفتەیەکەی دەکرێتەوە [https://w.wiki/RzMT دیسان دەچێ ئاڵاکە زیاد دەکاتەوە]! باوەڕ بەمە دەکەیت؟ جا من دووبارە [https://w.wiki/RzA5 ئەچم ئاڵاکە لادەدەم] دیسان لە کورتەی دەستکاری بۆی دەنووسم ئەمە یەکدەنگی کۆمەڵگای لەسەرە؟! پێت وایە ئەمجارە چی بکات؟ ئەمجارەش شەڕە دەستکاری ئەکات و [https://w.wiki/RzN3 دەستکارییەکەم ئەگەڕێنێتەوە]! ھەر ئەوەم بۆ لێدەداتەوە کە سانسۆرە کەچی خۆت لەسەرەوە بینیت کە لە ڕابردوو بۆی ڕوونکراوەتەوە کە سانسۆر نییە ئەمە و بۆشی سەلمێنراوە! ئیتر بڕیار دەبێت ئێپێن لە وتاری ھاوزایەندخوازی بەربەست بکەم [https://w.wiki/RzNZ بەبێ سنوور] و وائەزانی بۆ ھەمیشە بەربەستم کردوە و ئاوا؟ نا لە پەڕەکەی ئاگادارییەکی بۆ دەنووسم ئەڵێم [https://w.wiki/RzP3 '''ئەگەر ئەتەوێ بەربەستنەکەت بکرێتەوە''' بڕۆ لەگەڵ کۆمەڵگا وتووێژ بکە.] وا ئەزانی ئەیکا؟ نەخێر، ئەمجارە بەکارھێنەرێک بەناوی Keskesur ڕێک لەدوای بەربەستنەکە پەیدا دەبێت ئاڵاکە زیاد دەکاتەوە ناو ھاوزایەندخوازی ([https://w.wiki/RzT9 خۆتان سەیری مێژووی بەشدارییەکانی بکەن])، و دواتر ئەمجارە ئێپێن کە لە ھاوزایەندخوازی بەربەستە ئەچێ لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#سکاڵا لە بەڕێوەبەرێکی ئەم ویکییە|دیوەخان]] سکاڵام لەسەر تۆمار ئەکا و ئەڵێ [https://w.wiki/RzPN یەکدەنگیەکە بەس لەسەر داڕێژە بووە] وەک ئەوەی '''[https://w.wiki/RzPc من لێرە]''' و '''ھێڤجاش [https://w.wiki/Ryui لێرە] '''پێی نەوتبێ یەکدەنگیەکە لەسەر خودی ئاڵاکەیە. یانی چەندین جار ئەم بەکارھێنەرە بۆی ڕوونکراوەتەوە بەڵام بە ھیچ شێوەیەک گوێی لە ھیچ نەگرتووە! دواتر خۆتانیش ئاگادارن ئەچێ لە [https://w.wiki/RzPo دیوەخان سکاڵا تۆمار دەکات] وادەزانی بە سکاڵاکردن لەسەر من وەستاوە؟ سەیربکە لێرە شەڕە دەستکاری لەگەڵ من و [https://w.wiki/Ru3D کاک محمد (Kushared) دەکا] بەبێ وەستان لەسەر ئەوەی ئاڵاکەی لەسەر دەروازەکە داناوە کە ھەمان یەکدەنگی لەسەرە و نابێ لەو شوێنە گشتیانە دابنرێ. س[https://w.wiki/Ru3D ەیری مێژووی مۆدیوولەکە بکەن] ئینجا کاک محمد دوای دوو گەڕاندنەوە سێیەمینی لەگەڵ ناکات و '''[https://w.wiki/RzQH ھۆشداری بۆ دەنێرێتە پەڕەکەی]''' و پێی دەڵێ "تکایە دەستهەڵگرن لە بەکارهێنانی ئەو ئاڵا/وێنەیەی ئێستا گفتووگۆی لەسەرە، کەی بابەتەکە یەکلایی کرایەوە ئەتوانی بەکاری بهێنیت" ئێپێن ئەڵێ یەکلایی بکرێتەوە و منتان بەربەستکردووە وەک ئەوەی لەخۆرا بەربەستکرابێت و ئەو ھەموو شەڕەی نەکردبێ و ھەر ئاڵای زیاد نەکردبێتەوە ناو وتارەکە بەبێ وتووێژ! دواتر '''[https://w.wiki/RzQe کاک محمد پێی دەڵێ دەستکاریمت گەڕاندۆتەوە و شەڕە دەستکاریت کردووە]''' ئێپێن پێی ئەڵێ ھەروا بووە [https://w.wiki/RzRL تا بەربەستنەکەی لە ھەژمارەکەی ھەڵنەگرین و ئاڵاکە نەگەڕێننەوە شوێنی خۆی] ئەوا ھەرچی پێی بکرێ دەیکا و تا ئەو ئاڵایە بگەیەنێتە شوێنی خۆی. با زۆر درێژەی پێنەدەم دواتر کە لە سکاڵاکەی دیوەخان تێر قسە دەکەین لەسەر بابەتەکە و ئەویش قسەی خۆی دەکا یەک شت زۆر دەکەوێتە بەرچاو بۆ نموونە لە درێژەی قسەکان لێرە ئەلێ ئەگەر بێت سنوورێک بۆمن واتا ساکورا دانەنرێ پەڕگەکەش (ئاڵاکە) کە سەرچاوەی ھەیە (<abbr title="تەنھا کەمپینەکەیە لەگەڵ ماڵپەڕێک کە باسی گردبوونەوەی گەیەکان ئەکا لە [[لۆزان]] ھیچ سەرچاوەیەکی دیاریکراوم نەبینی بەدیاریکراوی باس لە ئاڵاکە بکات و سەرچاوەکەی سایتەکەی باسی لۆزانیش بەپارەیە و ناتوانی بچی بیخوێنیەوە ببینی باسی چی ئەکا">تا ئێرە ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی نییە</abbr>) [https://w.wiki/RzRg نەگەڕێندرێتەوە شوێنی خۆی لە ناو وتارەکە، بەردەوام ئەبم لە دانانەوەی لە داڕێژەکان تاکوو دائەنیشن و گوێم لێ ئەگرن]. واتا ڕوون و ئاشکرا ئەلێ چیم پێ بکرێ ئەیکەم ھەتا وەکوو ئاڵاکە دانەنێوە ناو وتارەکە! لەدوای ئەوەی ئێمە ھەمیشە بەبەردەوامی ڕێگەمان نیشانداوە کە کارەکان چۆن دەکرێ و بچێ وتووێژ بکات و یەکدەنگی کۆمەڵگا نەشکێنێ بەبێ وتووێژ. بەھەرحاڵ ئینجا من بۆ دڵنیابوونەوە ئەو پرسیارەی لێ ئەکەم ([https://w.wiki/RzSZ بڕوانە ئێرە]) '''یانی تۆ دان بەوەدادەنێی کە ھەمیشە ئامادەی شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران بکەی؟''' لەوەڵامدا ئەڵێ: تاکوو ئەو دەستکارییە نایاساییانەت نەوەستێنیت و بەربەستن لانەبەیت لەسەر وتاری هاوزایەندخوازی (خۆت ئەزانی لەبەر شەڕە دەستکاری بەربەست کراوە) و ئاڵایەکە نەگەڕێنیەوە پڕ بە پێستی خۆت وەڵامت ئەدەمەوە! ئەمە قسەکەیەتی! '''ئەزانی دوای ئەمە من چیدەکەم؟ ناچم بەربەستنەکە زیاتر بکەم ناچم دژایەتی تری بکەم''' '''[https://w.wiki/RzSt ئەچم بەربەستنەکەی ھەڵدەگرم]''' و ئەڵێم با بەڕێوەبەرێکی تر خەریکت بێت! ئەزانی دوای ئەوەی بەربەتسنەکەی کرایەوە چیدەکا؟ بیرتانە وتم بەکارھێنەرێک بەناوی Keskesur ھاتبوو لەجیاتی ئێپێن شەڕە دەستکاری لەگەڵ ھەمووان دەکرد [https://w.wiki/RzTT سەیری مێژووی پەڕی ھاوزایەندخوازی بکەن]؟ ئەمجارە ڕێک دەچێ دەستکاری Kushared لە وتارەکە دەگەڕێنێتەوە بەبێ ھیچ وتووێژێک وەک ئەوەی تا ئێستا ھیچی پێ نەوترابێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) : '''چوارەم بەربەستن و ھۆکارەکەی''' لە سێیەم بەربەستن کەمن بەربەستنەکەی دەکەمەوە و دەلێم با بەڕێوەبەرێکی تر خەریکت بێت لەدوای ئەو بەربەستن کردنەوەیە [https://w.wiki/RzTo زۆری پێناچێت ئێپێن دەچێ دەستکاری بەڕێوەبەر Kushared دەگەڕێنێتەوە و ئاڵاکە دادەنێتەوە] ئیتر لەدوای ئەو ھەموو ئاگاداری و ھۆشداری و سێ بەربەستن پێش ئەوە ھیچ چارەسەر نەماوە! [https://w.wiki/RzTi کاک محمدی بەرێوەبەر بەربەستنێکی شەش مانگی پێشکەش دەکات لەبەر ئەو کارە خراپانەی ئێپێن بەردەوام دەیانکات و ناوەستێت.] : '''سکاڵاکردن لە مێتا''' ئیتر لەدوای ئەمە دەچێت سکاڵامان لەسەر تۆمار دەکات لە مێتا فەرموون خۆشتان سکاڵاکە ببینن ([https://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_comment/Repeated_involved_blocks_and_outing_on_ckb.wikipedia_(Sakura_emad,_Kushared) سکاڵای یەکەم]) کە لەسەر ھەر ھەمووانی تۆمارکردووە کە بە تۆزقاڵێکیش لە دژی ئەو وەستابنەوە و بەشداریان کردبێت! بەڵام بە تایبەت من و کاک محمد. ئینجا ئەزانی چیتر دەکات؟ '''[https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Stewards%27_noticeboard&oldid=30761663#Systemic_tool_misuse_and_administrative_retaliation_on_ckb.wikipedia سکاڵا لە ویکیپیدیای سۆرانی تۆمار دەکات]''' ئەمە ھەندێک لە قسەکانییەتی "Local administrators are actively coordinating to bypass standard dispute resolution" ئەڵێ بەڕێوەبەرانی ناوەخۆ چالاکانە بە ھەماھەنگی کاردەکەن تا چارەسەر تێپەڕبکەن واتا چارەسەر بپەڕێنن و زیاتریشی نووسیوە کە ئێمە تووڵەکانمان بەکاردێنین لە دژی ئەو تا ئەو بێدەنگ بکەین! و لە Failure of Local Governance بە پوختی باس لەوە دەکا کە ویکیپیدیای سۆرانی توانای خۆ بەڕێوەبردنی نییە! ئەمە قسەکانیەتی لە مێتا. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٢٥، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پێشنیار بۆ داڕشتنی سیاسەتێکی فەرمی بۆ ناچالاکیی بەکارهێنەران و لێسەندنەوەی مافەکانیان == سڵاو لە هەموو هاوکاران، وەک دەزانن، ئێمە لە ویکیپیدیای کوردیدا سیاسەتێکی فەرمیمان هەیە بۆ [[وپ:ناچالاکیی بەڕێوەبەران|ناچالاکیی بەڕێوەبەران]] (کە ئەگەر بۆ ماوەی ١٢ مانگ ناچالاک بن، مافەکەیان لێ دەسەندرێتەوە). پێم باشە بابەتێکی هاوشێوە بە شێوەیەکی فەرمی بۆ بەکارهێنەرانی ئاساییش کە خاوەنی مافە ناوخۆیییەکانن (وەک: '''پاسدەر'''، '''پاسدراوی خۆگەڕ'''، '''گەڕێنەرەوە''' و هتد) دابڕێژین و بیکەینە سیاسەتێکی جێگیر. پێشنیار دەکەم هەر بەکارهێنەرێک کە بۆ ماوەی ١٢ مانگ (یاخود زیاتر) هیچ جۆرە دەستکاری و چالاکییەکی لە ویکیپیدیای کوردیدا نەبووبێت، مافە پێدراوەکانی لێ بسەندرێتەوە. چەند ڕۆژێک پێش ئێستا من خۆم مافم لە چەندین بەکارهێنەرانی ئێرە وەرگرتەوە کە زیاتر لە ساڵێک بوو هیچ جۆرە دەستکارییەکیان نەکردبوو. من ئەم کارەم کرد چونکە لە پەڕەی [[وپ:ناچالاکیی بەڕێوەبەران|ناچالاکی بەڕێوەبەران]] ئاماژە بە بەکارهێنەرانیش کرابوو کە مافەکانیان دەتوانرێت لێ بسەنرێتەوە لەلایەن بەڕێوەبەر گەر بۆ ماوەی ١٢ مانگ ناچالاک بن. وا دیار بووە کە ئەوەی سەبارەت بە بەکارهێنەران نووسراوە لەو پەڕەیەدا، ئەوا پەیوەندی بە بەڕێوەبەرانەوە هەیە نەک بەکارهێنەران. من دەمەوێت پەڕەیەکی تایبەتی وەک [[وپ:ناچالاکیی بەکارھێنەران]] دروست بکرێت و بکرێت بە فەرمی، گەر ئەم داواکارییە پەسەند بکرێت لێرە، ئەوا پەڕەکە دروست دەکرێت و دەبێتە فەرمی، بەڵام گەر نەکرێت؛ ئەوا مافەکان دەگەڕێنمەوە بۆ هەر بەکارھێنەرێک کە مافەکەی لێ سەندراوەتەوە. '''بۆچی پێویستە ئەم کارە بکەین؟''' # پاراستنی ئاسایش و سەلامەتیی ویکیپیدیا: ئەگەر هەژمارێکی ناچالاک کە خاوەنی مافێکی تایبەت بێت بکەوێتە دەستی تێکدەران (هەر تێکدەرێک)، دەتوانن زیان بە ویکیپیدیا بگەینن بەتایبەت بە هۆی مافەکانی ([[وپ:پاسدەر|پاسدەر]] ـ [[وپ:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدراوی خۆگەڕ]]). # بەرزڕاگرتنی بەهای مافەکان: کاتێک مافەکان تەنیا لای ئەو بەکارهێنەرانە دەمێننەوە کە بەردەوام و چالاکن، هاندانێکی باشتر دەبێت بۆ بەکارهێنەرانی نوێ تاوەکو بە چالاکبوون بەو مافانە بگەن. # ئاماری ڕێک: لەجیاتی زیاتر لە ١٠ بەکارهێنەر (لە کۆنەوە تا ئێستا) با ببێت بە ٥ بەکارهێنەر کە خاوەنی مافەکەن و چالاکن. '''گرنگە ئاماژە بەوە بکەین:''' ئەم لێسەندنەوەیە بە هیچ شێوەیەک وەک سزا، بەربەستکردن یان کەمکردنەوەی ڕێز و پێگەی بەکارهێنەرەکە نییە؛ بەڵکو تەنیا ڕێکارێکی تەکنیکی و پاراستنە. هەر کاتێک بەکارهێنەرە ناچالاکەکە گەڕایەوە و ویستی دووبارە چالاک بێتەوە، دەتوانێت زۆر بە ئاسانی لە لاپەڕەی داواکاریی مافەکاندا داوای مافەکەی بکاتەوە و بەڕێوەبەران پێی دەدەنەوە. هیوادارم ڕا و سەرنجی خۆتان (تەنانەت پشتگیری یان دژایەتی بە هۆکارەوە) لەسەر ئەم پێشنیارە بخەنە ڕوو تا بتوانین پێکەوە کۆدەنگییەکی گونجاو دروست بکەین. '''بانگکردنەکان: ''' @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ، @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]]، @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]، @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]، @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]، @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]]، @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]]، @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]، @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]]، @[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] و هەر بەکارھێنەرێکی تر. [[بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#4682b4; font-weight: bold;">Tessla</span>]] ^{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Tessla|<span style="color:#666666;">لێدوان</span>]]} ١٢:٣٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === {{لەگەڵ}}، بیرۆکەیەکی باشە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٥٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{لەگەڵ}}، منیش لەگەڵ ئەوەدام. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٥:٣٣، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{دژ}}، نازانم بۆچی لێستاندنەوەی ئەم مافانە بووەتە گرفتاریی ئێوە. ئەمە بە بەرژەوەندیی ویکیی کوردی نازانم و هیچ خێرکی تێدا نابینم. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٤:٣٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{دژ}}، من دژی ئەم پێشنیارەم. ئەو مافانە خەڵات یان ئیمتیاز یان هاندەر نین، بەڵکوو ئامرازێکن بۆ ئەنجامدانی ئەرکێکی دیاریکراو. زۆر بەکارهێنەر هەن کە ماوەیەک چالاک نین، بەڵام دوای ماوەیەک دەگەڕێنەوە و ڕەنگە پێویستیان بەو مافانە هەبێت؛ بۆ نموونە مافی بارکردن. ئەگەر مافەکانیان لێ بسەنرێتەوە، دەبێت سەرلەنوێ داوای بکەنەوە، کە کارێکی زیادە و بێپێویستە، هەم بۆ بەکارهێنەر و هەم بۆ ئەو کەسانەی پێویستە داواکەیان پشکنن. [[بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="font-family:Segoe print; color: magenta; font-size:13px;">'''Şûşe'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Amine yousefi|<span style="color: pink">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٥:٤٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{دژ}}، هەرکەس لێرەیە و چالاکە، دڵی بۆ زمانی کوردی و زانیاریی ئازاد لێدەدا. بۆیە کاتی خۆی دەبەخشێ. کاری ویکیپیدیا خۆبەخشانەیە. پێویست ناکا زەخت بخەینە سەر خەڵک بۆ ئەوەی ئیش بکەن. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٧:١٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بێلایەن}}، نە پێم چاکە نە خراپ. گەر کاریگەرییەکی ھەبێت بەسەر ویکییەکە، لەگەڵیدام، بەڵام بە تەواوی بۆم ڕوون نەبووەتەوە، پۆینتی لێسەندنەوەی مافێک لە بەکارھێنەرێک چییە؟ <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ١٧:٤٩، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{دژ}} بەڕای من ئەم لێسەندنەوەیە دەبێتە هۆی درووستبوونی کارەسات، ئەو مافانە پێویست ناکات ئەوەندە جووڵە جوڵی بێ بکرێت، خۆ مافی بەڕێوبەرێتی نییە، لەگەل هەمان بیروڕای پیرهەڵۆم گشت کەسێکی ئێرە خۆشبەخشە و مافەکان ئەوەندە مافی کارەسات دروستکەر نین وەک بەڕێوبەرێتی تاوەکو بڵێین دەبێت وەربگیرێتەوە، نابێت ویکیپیدیا ببێتە شوێنی ئەم سیستەمە کارپێکەرییە، خۆ فەرمانگەی حکومی نییە، هەرکەسێک تۆزێک خاوبووەوە، ئاگادارییەکی بۆ بنووسیت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٢٠:٣٩، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{دژ}} سنورێکى دیاریکراو بۆ پێدانى ئەم مافانە دیارى نەکراوە.بۆیە پێویست بە زەخت و گوشار ناکات. ئەگەر کەسى چالاکتر ھەیە ئەوە دەتوانرێت ئەو مافەش بدرێت بەو کەسە.[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٥٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] دەزانم پێش ھاتووە گشتمان ماوەیەک دوور بین لە پرۆژەکە و دواتر ھاتووینەوە و خزمەتی ویکیپیدیامان کردووە، ڕەنگە ئەگەر مافەکەمان لێ سەنرابایەوە قەت وزەی بەشداریمان نەمابا! بەڵام ئاخر سەیری [[تایبەت:بەشدارییەکان/Darafsh|بەشدارییەکانی ئەو بەکارھێنەرە]] بکەن، کۆتا دەستکاریی ساڵی ٢٠١٣ بوو (واتە ڕێک ١٣ ساڵ لەمەوبەر)! چەندین مافیشی تائێستا پێبوون کە ئەمڕۆ بەڕێز تێسلا لێی سەندەوە؛ بەڕای ئێوە ماقولە کەسێک ١٣ ساڵ بەشداریی نەکردبێ مافەکانی بمێنن؟ من خۆم لەگەڵ ئەوە نیم پەڕە و یاسای نوێ ساز بکرێ، بەڵام با کەسێک زیاتر لە ٥ ساڵ هیچ بەشدارییەکی نەمابوو مافەکەی لێ بستێنرێتەوە؛ دەشکرێ هەر ئەگەر هاتەوە و داوای کردەوە دەستبەجێ تەواوی مافەکانی بۆ بگەڕێنرێتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٥٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەگەر بەو شێوەیەی تۆ دەیڵێیت ئەوا من لێدوانی خۆم دەگۆڕم، وەڵا ڕاست دەکەن کەسێک ١٣ لێرە نەماوە شایەنێتی لێی بسەنرێتەوە، گەر ماوەکە بکرێت ٣ ساڵ من ڕازیم.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٧:١٠، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::مافەکان ئەوەندە گرنگ نین و ھەبوون و نەبوونیان کێشەیەک بۆ ویکیپیدیا دروست ناکات و جێگا لە کەس تەنگ ناکات! بەڵێ ئەگەر کەسێک بەڕێوەبەر بێ و چەند ساڵ بێخەبەر بێ شتێک. بەڵام مافەکانی تر بە یەکێک بێ و نەبێ جا ئەو کەسە چالاک بێ و نەبێ جێگای لە کێ لێژ کردووە؟ ببوورن بەڵام ئەم کارانە ھەموو ئیشی بێکارین و ھیچ سوودێکی ئەوتۆی تێدا نابینم. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٧:٢٦، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] هەروەک پێشووتر باسم کرد ئەمە هیچ لە دۆخەکە ناگۆڕێت مەگەر وەک زەخت و گوشار بێت بۆ سەر کەسەکە کە ئەوەش ناکرێت و گونجاو نییە [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١١:١٦، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == چالاککردنی توینکڵ: [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتووێژی سڕینەوە]] == {{سەری ئەرشیڤ|حاڵەت=|ئەنجام='''ئەنجام؛'''بەوپێیەی کە لە ڕاپرسییەکە سێ دەنگی لەگەڵ هەیە و هیچ دژایەتییەکیش نییە ئەوا داواکارییەکە پەسەندکرا''' [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٧، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} سڵاو لە ھەموو لایەک بێت! بابەتی ئەمجارە سوودی ھەیە بۆ ھەموو لایەکمان ھەم بۆ بەکارھێنەرانی ئاسایی وھەمیش بۆ بەڕێوەبەران، ماوەیەکی زۆرە بەڕێوەبەران گشت وتارێکی نەخوازراو لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]] دەسڕیەوە، بەمەش تەنھا بەڕێوەبەران بڕیاردەر بوون لە بابەتەکە و بەکارھێنەران ھیچ بەشدارییەک یان دەنگیان نەبوو لەسەری، ئێستا وتووێژی سڕینەوە چالاک دەکەین و کاک ئارام کاری لەسەر دەکات، ئەمەش وادەکات لە کاتی پاڵاوتنی وتارێک بۆ وتووێژی سڕینەوە بەکارھێنەران بتوانن بیرورای خۆیان لەسەر مانەوە و نەمانەوەی وتارەکە دەرببڕن بەپێی سیاسەتی ویکیپیدیا. <p>'''خاڵێکی گرنگ''' پێشووتر کە گشت وتارێک لەژێر سڕینەوەی خێرا دەسڕدرایەوە خۆی لەخۆیدا ئەمە ھەڵەبوو، وتارێک لەژێر ئەو سیاسەتە دەسڕدرێتەوە کە بە ئاشکرا بزانرێ شوێنی نابێتەوە لە ویکیپیدیا و مەجالیش نییە بۆ وتووێژ تا بھێڵدرێتەوە گشت وتارێکی تر ئەچێتە ژێر سڕینەوەی وتووێژ. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٣٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پێشنیارکردنی سیاسەت ==== * '''ماوەی سڕینەوە و بڕیاردان''': لەکاتی پاڵاوتنی وتار بۆ وتووێژی سڕینەوە، پێنج - یان حەوت ڕۆژ ئەبێ وتووێژ کراوەبێت و ئینجا بەرێوەبەرێک وتووێژەکە دادەخات و بڕیار لە ھێشتنەوە یان سڕینەوەی دەدات بەپێی یەکدەنگییەی لە وتووێژەکە بەدەست ھاتووە. * '''داخەری وتووێژ''': بەڕێوەبەران دەبن و بەرێوەبەرێکیش وتووێژێک داناخات کە خۆی وتارەکەی پاڵاوتبێت. ئەبێتە ئەرکی بەڕێوەبەرێکی تر مەگەر لە حاڵەتێک بێت تاقە بەرێوەبەرێک چالاک بێت لە ویکیپیدیا، ئەوکات داوا لە بەکارھێنەرێکی شارەزا دەکرێ وتووێژەکە دابخات. * '''ماوەی سڕینەوە''': لەبەر ئەوەی ویکی-سۆرانی وەک ئینگلیزی، گەورە نییە، ماوەی وتووێژ پێنج ڕۆژ دەبێت بۆ ھەر وتارێک. * '''ئەرشیڤ''': دوای داخستنی وتووێژ و بڕیاردان لەسەر وتارەکە، وتووێژەکە [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە/لۆگ|ئەرشیڤ دەکرێ]]. (لەوانەیە دواتر بە بۆت ئەرشیڤەکان بکەین) * '''بۆ بەرێوەبەران''': جگە لە وتارێک کە بە ئاشکرا دیارە شوێنی نابێتەوە لێرە ھیچ وتارێکی تر لەژێر سڕینەوەی خێرا مەسڕەوە، و ھەمیشە بیپاڵێوە بۆ وتووێژی سڕینەوە تا بەکارھێنەران وتووێژ لەسەر مانەوە و نەمانەوەی بکەن. * '''نەبوونی یەکدەنگی''': دوای بەسەرچوونی ماوەی وتووێژ گەر ھیچ یەکدەنگییەک نەبوو ئەوا بەرێوەبەری یەکلاکەرەوەی وتووێژ ناتوانێت وتارەکە بسڕێتەوە- ڕەوانەی بکات، یان [[ویکیپیدیا:کردنەیەک|لێکی بدات]] لەگەڵ وتارێکی تر، چونکە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی سڕینەوە|سڕینەوە]]-[[ویکیپیدیا:ڕەوانەکەر|ڕەوانەکردن]]-[[ویکیپیدیا:کردنەیەک|کردنەیەک]]ی وتار پێویستە یەکدەنگی پۆزەتیڤی لەسەر ھاتبێت لەناو وتووێژەکە. و وتارەکە دەمێنێتەوە. * '''درێژکردنەوەی ماوە''': ئەگەر ھاتوو دوای پێنج ڕۆژ بەشداریکردن زۆر زۆر کەم بوو و بەشدارییەکی وانەبوو لەسەر وتووێژەکە، بەرێوەبەران مافیان ھەیە ماوەی وتووێژەکە درێژتر بکەنەوە بۆ پێنج ڕۆژی تریش. * '''دەنگدان''': شایەنی باسە بیڵێم دەنگەکانی وتووێژی سڕینەوە دەنگدان نییە و بەدیموکراسی حساب نییە بەڵکو لەژێر پێوەری [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی]] یەکلایی دەکرێتەوە. ~ ==== نموونەکەی ببینە==== * بڕوانە '''[[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە/جەمیل عەلی|وتووێژی سڕینەوەی وتاری جەمیل عەلی]]''' پێشووتر وتووێژێکی سڕینەوەمان کردەوە بڕیارمان لەسەر وتارێکدا و بڕیارەکەشی ھێشتنەوە بوو کە بۆ سڕینەوە پاڵێورابوو. بەشداربووانیش: @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بوون. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٣٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== {{پشتگیری}}==== * {{لەگەڵ}}، [[وپ:یەکدەنگی]] سیاسەتێکی گرنگ و دانەبڕاو لە ویکیپیدیایە و پەسەندکردنی ئەو پێشنیارە دەبێتە ھۆی پێکەوەکارکردنی زیاتری بەکارھێنەران و ڕەچاوکردنی باشتری ڕێساکانی ویکیپیدیا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٨، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *{{لەگەڵ}}، بەڕای من ئەمە سیستەمێکی زۆر باشە تاوەکو وتارەکان بۆ هەموولایەنێک ڕوونبکرێتەوە کە بۆچی دەبێت بسڕدرێتەوە، ئەمەش وادەکات تاک لایەنی کەم ببێتەوە، کە زیاتر بەڕێوبەران چاودێریان دەکرد.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٧:١٥، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} لەمێژ بوو چاوەڕێی شتێکی وا بووم گرنگی پێ بدرێ، دەستانخۆش. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢١:٣٢، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ==== {{دژایەتی}}==== ==== لێدوانەکان==== تکایە بیرورای خۆتان بڵێن، و ئەمەش شتێکی گرنگە و پێم باشە بڕیاری سڕینەوە وتارەکان ئیتر بەپێی وتووێژ بەرێوەبچێت، نەک بەتەواوی لەژێر بڕیاری بەرێوەبەران بێت {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٣٤، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سیاسەتەکانى سڕینەوەى دیارە و پێشتر قسەى لەسەر کراوە ، بە نیسبەت منەوە ئەگەر بەڕێوبەرێک یان بەکارهێنەرێک دەزانێت بابەتەکەى گرینگى نییە یان تەنها پەیوەندى بە ناوچەیەکى دیارکراوەهەیە یان ئەوەى کە بایەخى نییە، دەکرێت هۆکارى سڕینەوەکەى رابگەیەنرێت بەکارهێنەر زۆر گرینگى بەم بابەتە نادات خەریکى شتێک دەبێت خۆى ئارەزووى دەکات[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١١:١٢، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] نا پەیوەندی بە گرنگیدانەوە نییە بێگوومان لەسەر کەس فەرزنیە بەشداری بکات، وتووێژی سڕینەوە لەگشت ویکییە پراکتیکییەکان ھەیە و لێرەش دەبێ ھەبێ چونکە ئیتر بەرێوەبەر ناتوانن لەژێر پێوەری سڕینەوە وتاری تر بسڕنەوە کە پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرای بۆ نابێت، ئەوەیە بابەتەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٣٢، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} 69c469ao9pc4wa1oy1oxiucdty8swf2 0 75647 1674002 1296818 2026-09-24T07:37:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1674002 wikitext text/x-wiki {{One source|date=تەممووز ٢٠٢١}} [[پەڕگە:Fibula - anterior view.png|وێنۆک|شوێنی فیبولا لە لاقی مرۆڤ]] '''فیبولا''' یان '''تەڵەزم ''' ئێسکێکە لە درێژایی [[لوولاق]]دا. فیبولا لە سەرەوەدا لەگەڵ لوولاق و لە خوارەوەدا لەگەڵ مەچەکی لاق جەمگە دروست دەکات.<ref>http://www.merriam-webster.com/dictionary/fibula</ref> == پەراوێزەکان == <references/> {{کۆئەندام و ئەندامەکانی مرۆڤ}} {{پۆلی کۆمنز|Fibula (bone)}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:فیبولا]] [[پۆل:ئێسکە درێژەکان]] [[پۆل:ئێسکەکانی ئەندامی خوارەوە]] ei5g8bw4qjme55w7yqdhjvu2r5tpryi 4 90420 1673868 1672986 2026-09-24T00:04:37Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1673868 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان|ئەم ئامارە بەبێ بۆت]] '''دوایین نوێکردنەوە لە لایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable" !بەکارھێنەر!!ژمارەی وتارەکان |- | [[Special:Contributions/AramBot|AramBot]] || ١٩١٨٨ |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٠٨٢ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ |- | [[Special:Contributions/CalakBot|CalakBot]] || ٢٧٣٥ |- | [[Special:Contributions/DarafshBot|DarafshBot]] || ٢٢٣١ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٤٠ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ |- | [[Special:Contributions/Ebrambot|Ebrambot]] || ٩٣١ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٢ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٠ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣٠٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠٩ |- | [[Special:Contributions/AsoBot|AsoBot]] || ١٩١ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٥٢ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٢٦ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/HivjaBot|HivjaBot]] || ٨٥ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ |} </center> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> f0wxlalxjuqbno62bavcp10shx0q0k6 4 90421 1673869 1672987 2026-09-24T00:04:47Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1673869 wikitext text/x-wiki <div style="background: #E5E4E2; padding: 0.5em; font-size: 130%; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> <center> پێڕستی ١٠٠ بەشداربووی بەرزتر بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بەبێ بۆت). ھەروەھا بڕوانە: [[ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی نووسەرانی ویکیپیدیا بەپێی ژمارەی دروستکردنی پەڕەکان (بە بۆتەوە)|ئەم ئامارە بە بۆتەوە]] '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[user:CdRBot|CdRBot]]''': ''٠٠:٠٤، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' </center> {| |- style="vertical-align:text-top;" | {| class="wikitable" border="1" style="margin:0px;" |- ! زنجیرە |- | ١ |- | ٢ |- | ٣ |- | ٤ |- | ٥ |- | ٦ |- | ٧ |- | ٨ |- | ٩ |- | ١٠ |- | ١١ |- | ١٢ |- | ١٣ |- | ١٤ |- | ١٥ |- | ١٦ |- | ١٧ |- | ١٨ |- | ١٩ |- | ٢٠ |- | ٢١ |- | ٢٢ |- | ٢٣ |- | ٢٤ |- | ٢٥ |- | ٢٦ |- | ٢٧ |- | ٢٨ |- | ٢٩ |- | ٣٠ |- | ٣١ |- | ٣٢ |- | ٣٣ |- | ٣٤ |- | ٣٥ |- | ٣٦ |- | ٣٧ |- | ٣٨ |- | ٣٩ |- | ٤٠ |- | ٤١ |- | ٤٢ |- | ٤٣ |- | ٤٤ |- | ٤٥ |- | ٤٦ |- | ٤٧ |- | ٤٨ |- | ٤٩ |- | ٥٠ |- | ٥١ |- | ٥٢ |- | ٥٣ |- | ٥٤ |- | ٥٥ |- | ٥٦ |- | ٥٧ |- | ٥٨ |- | ٥٩ |- | ٦٠ |- | ٦١ |- | ٦٢ |- | ٦٣ |- | ٦٤ |- | ٦٥ |- | ٦٦ |- | ٦٧ |- | ٦٨ |- | ٦٩ |- | ٧٠ |- | ٧١ |- | ٧٢ |- | ٧٣ |- | ٧٤ |- | ٧٥ |- | ٧٦ |- | ٧٧ |- | ٧٨ |- | ٧٩ |- | ٨٠ |- | ٨١ |- | ٨٢ |- | ٨٣ |- | ٨٤ |- | ٨٥ |- | ٨٦ |- | ٨٧ |- | ٨٨ |- | ٨٩ |- | ٩٠ |- | ٩١ |- | ٩٢ |- | ٩٣ |- | ٩٤ |- | ٩٥ |- | ٩٦ |- | ٩٧ |- | ٩٨ |- | ٩٩ |- | ١٠٠ |} | {| class="wikitable sortable" !style="background-color:#808080" align="center"|بەکارھێنەر!!style="background-color:#808080" align="center"|وتار!!style="background-color:#808080" align="center"|داڕێژە!!style="background-color:#808080" align="center"|پەڕەی یارمەتی!!style="background-color:#808080" align="center"|پۆل!!style="background-color:#808080" align="center"|دەروازە!!style="background-color:#808080" align="center"|ویکیپرۆژە |- | [[Special:Contributions/Tessla|Tessla]] || ١٠٦٤٣ || ١٣٧ || ٠ || ٩١٤٢ || ١٤٧٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/MFTG|MFTG]] || ٧٠٨٢ || ٦٥ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakura emad|Sakura emad]] || ٣٠٢٦ || ٦٥٥ || ٢ || ٤٥٣١ || ٥ || ٤ |- | [[Special:Contributions/1silent scientist|1silent scientist]] || ٢٩٤٩ || ١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kushared|Kushared]] || ٢١٢٨ || ٩٩ || ٠ || ١١٤ || ١ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Kurd2021|Kurd2021]] || ١٨٦٧ || ٩٦ || ٠ || ١٢٦ || ١٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Zemen|Zemen]] || ١٣٨٤ || ٢٩ || ١ || ٤٧ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Min.neel|Min.neel]] || ١٣٧٨ || ٢٩ || ٠ || ٢١٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]] || ١١٩٣ || ٣ || ٠ || ٨٤ || ٢٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/مامۆستا|مامۆستا]] || ١٠٤٠ || ٠ || ٠ || ٧٣٩ || ١٠٢ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Serchia|Serchia]] || ٩٥٠ || ١٠٩ || ٠ || ٤٣٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyar se|Diyar se]] || ٨٦٨ || ٣١٦ || ٠ || ٢٧ || ٥ || ١ |- | [[Special:Contributions/Aza|Aza]] || ٨٦٢ || ٩ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hamaredha|Hamaredha]] || ٨٥٣ || ٠ || ٠ || ٩٧٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Paraw|Paraw]] || ٧٧٠ || ١٠١ || ٠ || ٩٨٦ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shahid tahir|Shahid tahir]] || ٧٦١ || ٢ || ٠ || ٣ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاسۆ|ئاسۆ]] || ٧٢٠ || ٣٧٤ || ٤ || ٤٨ || ١٣ || ٤ |- | [[Special:Contributions/Ahrir|Ahrir]] || ٦٥٥ || ١٢٣ || ١ || ٤٣٦ || ٣٨٤ || ٧ |- | [[Special:Contributions/Merkhas|Merkhas]] || ٦١١ || ٢٠٧ || ٠ || ٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Épine|Épine]] || ٥٨٠ || ٨٩١ || ٩ || ٧١٥ || ٣١٩ || ١٢ |- | [[Special:Contributions/Aro Salar|Aro Salar]] || ٥٤٦ || ٥١ || ٠ || ٥٤ || ٢ || ٣ |- | [[Special:Contributions/Amine yousefi|Amine yousefi]] || ٥١٢ || ٥٤ || ٠ || ٣٨٩ || ١٨٠٩ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]] || ٥٠٠ || ٤١ || ٠ || ٢٣٤ || ١٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ari Qasm|Ari Qasm]] || ٤٨٩ || ١٤ || ٠ || ٢١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٤٧٤ || ٢ || ٠ || ١٩٨ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mohammed Mahdi Mohammed|Mohammed Mahdi Mohammed]] || ٤٦٦ || ٤١ || ٠ || ٥ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khoshhat|Khoshhat]] || ٣٩٧ || ٠ || ٠ || ٣١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kován|Kován]] || ٣٩٧ || ٦٤ || ٠ || ١٧١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Calak|Calak]] || ٣٩٦ || ٤٦١ || ١ || ٢٠٠٤ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rebin galaly|Rebin galaly]] || ٣٨١ || ٢٢ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Diyako kazm|Diyako kazm]] || ٣٧٣ || ١١٨ || ٠ || ٥٥٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/دیاکۆ|دیاکۆ]] || ٣٦١ || ٠ || ٠ || ١٨ || ٣٧٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Khabat4545|Khabat4545]] || ٣٠٨ || ٦ || ٠ || ٣٨ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim aziz|Ibrahim aziz]] || ٣٠٢ || ١٣ || ٠ || ٢٣ || ٣٨ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DiyarKamaran|DiyarKamaran]] || ٣٠٠ || ٣ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rahel khdhr|Rahel khdhr]] || ٢٩٣ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sorou6sh|Sorou6sh]] || ٢٨٠ || ٦ || ٠ || ١٩٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Broosk|Broosk]] || ٢٦٥ || ١١٧ || ٠ || ٣٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/فەرهاد|فەرهاد]] || ٢٦٤ || ١ || ٠ || ٠ || ٩٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Mamozk|Mamozk]] || ٢٤٩ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/هیوا|هیوا]] || ٢٤٢ || ٥ || ١ || ١٥ || ٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Muhammed taha|Muhammed taha]] || ٢٣٥ || ١١٧ || ١ || ٥٦ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]] || ٢٣٢ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Keenîî|Keenîî]] || ٢٢٢ || ٢ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rannda|Rannda]] || ٢١٩ || ٦٥ || ٠ || ٦٩ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]] || ٢١٥ || ٢ || ٠ || ٥٠ || ٣ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Burhan br|Burhan br]] || ٢١٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/حوسێن|حوسێن]] || ٢٠٩ || ٨٥ || ٠ || ١١٩٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aminijian|Aminijian]] || ١٨٦ || ٣ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferxwaz|Ferxwaz]] || ١٨٠ || ١ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Blqk yeloow|Blqk yeloow]] || ١٧٩ || ٠ || ٠ || ٧ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi|Cyrus abdi]] || ١٧٤ || ٠ || ٠ || ١٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] || ١٧٣ || ٤١ || ٠ || ٨٣ || ٣٦ || ٨ |- | [[Special:Contributions/Shaxstan|Shaxstan]] || ١٦٥ || ٢ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ali Sardar 06|Ali Sardar 06]] || ١٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/DreamHourFlight|DreamHourFlight]] || ١٥٢ || ١٧ || ٠ || ٩ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Halbast1|Halbast1]] || ١٤٩ || ١٠٩ || ٢ || ٥٠ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/محمد فاتح حامد|محمد فاتح حامد]] || ١٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Jutyaar|Jutyaar]] || ١٣٨ || ٢ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ibrahim N. Qader|Ibrahim N. Qader]] || ١٣٧ || ٠ || ٠ || ١ || ٤ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Helen S Abdulrahman|Helen S Abdulrahman]] || ١٣٦ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Maniu13|Maniu13]] || ١٣٠ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ara Qadir|Ara Qadir]] || ١٢٨ || ١٥ || ٠ || ١٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Twana.ismail|Twana.ismail]] || ١٢٧ || ٢٩ || ٠ || ١٥٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Bilalinfo|Bilalinfo]] || ١٢٦ || ٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Saad Goran|Saad Goran]] || ١٢٥ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ZheenCenter|ZheenCenter]] || ١٢٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Gyan333|Gyan333]] || ١٢٣ || ٧ || ٠ || ١٩ || ٤٢ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Barham|Barham]] || ١٢١ || ١٣٩ || ٢ || ٣ || ١ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rabar ajax1|Rabar ajax1]] || ١٢١ || ١ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cwtiyar|Cwtiyar]] || ١١٨ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ilamxan|Ilamxan]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Abdullah Arfa|Abdullah Arfa]] || ١١٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hîwa Seqiz|Hîwa Seqiz]] || ١١١ || ٠ || ٠ || ٥ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Aram|Aram]] || ١٠٩ || ٩١٦ || ٠ || ١٢٩٣ || ٧١ || ١١ |- | [[Special:Contributions/Ismail.Sharifi|Ismail.Sharifi]] || ١٠٩ || ٦ || ٠ || ٥٨ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/ئاراس نوری|ئاراس نوری]] || ١٠٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/GoRaN909|GoRaN909]] || ١٠٨ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Daniiiar|Daniiiar]] || ١٠٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Cyrus abdi~ckbwiki|Cyrus abdi~ckbwiki]] || ٩٠ || ٠ || ٠ || ١٤ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/عبد الله عرفة (بيت الحكمة)|عبد الله عرفة (بيت الحكمة)]] || ٨٥ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/-Haryad|-Haryad]] || ٨١ || ٢٢ || ٠ || ٥٧ || ٧٧ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ferhad y|Ferhad y]] || ٧٨ || ٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Marmzok|Marmzok]] || ٧٥ || ٦٤ || ٧ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Nskoalj|Nskoalj]] || ٧١ || ٢٩ || ٠ || ٣٥ || ٦ || ٢ |- | [[Special:Contributions/Yosf Mstf|Yosf Mstf]] || ٦٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Karwandoorandish|Karwandoorandish]] || ٦١ || ٠ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Arya sarhan|Arya sarhan]] || ٦٠ || ٢٦ || ٠ || ١٧٨ || ٢١٦ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Hastyar Abdullah|Hastyar Abdullah]] || ٥٨ || ١١ || ٠ || ٣ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Kareeeeem|Kareeeeem]] || ٥٣ || ٣ || ٠ || ٩ || ٥ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Ppkb Vcsk|Ppkb Vcsk]] || ٥٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/444radio|444radio]] || ٥٠ || ٠ || ٠ || ٢ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Baneh k|Baneh k]] || ٤٦ || ٥ || ٠ || ١ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Rauf t jabar|Rauf t jabar]] || ٤٦ || ٦ || ٠ || ١٠ || ٠ || ١ |- | [[Special:Contributions/بنار|بنار]] || ٤٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Shaween|Shaween]] || ٤٤ || ٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Sakaros sasan|Sakaros sasan]] || ٤٣ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Eng.dilan86|Eng.dilan86]] || ٤٣ || ٤ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/MeerFarhad97|MeerFarhad97]] || ٤٢ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ || ٠ |- | [[Special:Contributions/Houshang tabrizi|Houshang tabrizi]] || ٤١ || ٣ || ٠ || ١٣ || ٠ || ٠ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] </div> 0nq35tsyd77fsngkuno4eok6ogu1884 4 90816 1673867 1671296 2026-09-24T00:03:33Z CdRBot 8950 Updated by Bot *** لەگەڵ دەقەکەیدا جێگۆڕ کرا *** 1673867 wikitext text/x-wiki <div style="padding: 0.5em; font-size: 130%; text-align: center; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> پێڕستی ئامارەکانی پەیوەندیدار بە چالاکیی بەڕێوەبەران دوایین نوێکردنەوە لەلایەن '''[[User:CdRBot|CdRBot]]''' ''٠٠:٠٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' </div> __NOTOC__ <div style="padding: 0.5em; -moz-border-radius: 0.3em; border-radius: 0.3em;"> == سڕینەوە == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پەڕە !! گەڕانەوە !! تۆمار !! پێداچوونەوە !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٥٧١٣ || ٢٤٦ || ٤ || ٤٥ || ٦٠٠٨ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٢١٩٥ || ٢٤ || ٠ || ٢٤ || ٢٢٤٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٨٨١ || ٧٢ || ٢ || ٣٨ || ١٩٩٣ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٩٩٠ || ٩ || ١ || ٢ || ١٠٠٢ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٤٩ || ٨ || ٠ || ٠ || ٣٥٧ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == پاراستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! پاراستن !! گۆڕین !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٧٤ || ٢٣ || ٢ || ١٩٩ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ١٦١ || ١٧ || ١٦ || ١٩٤ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ١١٥ || ٥ || ٧ || ١٢٧ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٨ || ٠ || ٠ || ٨ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣ || ٠ || ٣ || ٦ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == بەربەستن == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! بەربەستن !! بەربەستنەوە !! لابردن !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ٦٢ || ١ || ٢ || ٦٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٤٠ || ١١ || ٤ || ٥٥ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٤٥ || ٣ || ٠ || ٤٨ |- | ٤ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣١ || ٢ || ٠ || ٣٣ |- | ٥ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٠ || ٠ || ٠ || ٢٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == کردنەیەکی مێژوو == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Calak|Calak]] || ١٢ |- | ٢ || [[user:Aram|Aram]] || ٣ |- | ٣ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ |} ئاماری گشتی لە [[{{FULLPAGENAME}}#ئاماری گشتی|ژێرەوەیە]]. == گۆڕینی مافی بەکارھێنەر == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! ژمارە |- | ١ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ١٠٧ |- | ٢ || [[user:Calak|Calak]] || ٨٥ |- | ٣ || [[user:Aram|Aram]] || ٦١ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٢٦ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٧ |} == گۆڕینی مۆدێلی ناوەڕۆک == {| class="wikitable sortable" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! نوێ !! گۆڕین !! کۆی گشتی |- | ١ || [[user:Aram|Aram]] || ٤ || ١١ || ١٥ |- | ٢ || [[user:Sakura emad|Sakura emad]] || ٠ || ٧ || ٧ |- | ٣ || [[user:Calak|Calak]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٤ || [[user:Kushared|Kushared]] || ٠ || ٠ || ٠ |- | ٥ || [[user:Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٠ || ٠ || ٠ |} == ئاماری گشتی == {| class="wikitable sortable" style="margin:auto;" |- style="white-space:nowrap;" ! پلە !! بەکارھێنەر !! سڕینەوە !! پاراستن !! بەربەستن !! کردنەیەک !! مافی بەکارھێنەر !! مۆدێلی ناوەڕۆک !! کۆی گشتی |- | ١ || [[Special:Log/Calak|Calak]] || ٦٠٠٨ || ١٩٤ || ٦٥ || ١٢ || ٨٥ || ٠ || ٦٣٦٤ |- | ٢ || [[Special:Log/Aram|Aram]] || ٢٢٤٣ || ١٢٧ || ٤٨ || ٣ || ٦١ || ١٥ || ٢٤٩٧ |- | ٣ || [[Special:Log/Sakura emad|Sakura emad]] || ١٩٩٣ || ١٩٩ || ٥٥ || ١ || ١٠٧ || ٧ || ٢٣٦٢ |- | ٤ || [[Special:Log/Kushared|Kushared]] || ١٠٠٢ || ٨ || ٢٠ || ٠ || ٢٦ || ٠ || ١٠٥٦ |- | ٥ || [[Special:Log/Pirehelokan|Pirehelokan]] || ٣٥٧ || ٦ || ٣٣ || ٠ || ٧ || ٠ || ٤٠٣ |} </div> [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] p5rea4re7gcog5a5o4tzpujssatpmow 4 92124 1673688 1659712 2026-09-23T17:52:09Z حوسێن 42516 /* Herbs and spices (٢٠ وتار) */ بەکوردیکردن 1673688 wikitext text/x-wiki {{قەدبڕ|وپ:وس/ژزت}} {{ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/ڕێدۆزی}} '''Vital articles''' is a list of subjects for which Wikipedia should have correspondingly high-quality articles. It serves as a [[Special:Recentchangeslinked/Wikipedia:Vital articles|centralized watchlist]] to track the status of Wikipedia's most essential articles. This is one of eleven [[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٤|Level 4]] sub-lists of ten thousand articles and is currently under construction. {{ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ھێماکان}} This list is tailored to the English-language Wikipedia. There is also a [[m:List of articles every Wikipedia should have/Expanded|list of ten thousand articles]] considered vital to Wikipedias of all languages. For more information on this list and the process for adding articles (please see the [[Wikipedia:Vital articles/Frequently Asked Questions|Frequently Asked Questions (FAQ) page]]. =Biology and health sciences (1,480 articles)= ==<span id="Basics"></span>Basics (43 articles)== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} '''''[[ژین]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/١|Level 1]]) ## {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} '''''[[مەرگ]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) ### {{ھێما|GA}} '''[[خۆکوشتن|خۆکوژی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} '''[[Abiogenesis]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} '''[[ئۆرگانیزم]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|B}} [[Model organism]] # {{ھێما|GA}} '''''[[ژینناسی]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) ## {{ھێما|C}} [[میکرۆبناسی]] ## {{ھێما|Start}} {{ھێما|FGAN}} [[کەڕووناسی]] # {{ھێما|Start}} [[Biomechanics]] # {{ھێما|FA}} '''[[جێنەتیک]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} '''[[جین]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[بۆماوە پەڕلە]] ## {{ھێما|B}} [[Gene expression]] ## {{ھێما|C}} '''[[بۆماوە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[Epigenetics]] ## {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[Human genome]] ## {{ھێما|GA}} [[Hybrid (biology)|Hybrid]] ## {{ھێما|C}} [[Mendelian inheritance]] # {{ھێما|FA}} '''''[[پەرەسەندن]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) ## {{ھێما|FFAC}} {{ھێما|GA}} '''[[ھەڵبژاردنی سروشتی|ھەڵبژاردەی سروشتی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[گونجاندن]] ## {{ھێما|GA}} [[لادانی بۆماوەیی]] ## {{ھێما|GA}} [[History of life]] ## {{ھێما|C}} [[بازدان]] # {{ھێما|C}} '''[[پەرەسەندنی مرۆڤ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} ''[[Australopithecus]]'' ## {{ھێما|GA}} ''[[مرۆڤی بەتوانا]]'' ## {{ھێما|C}} ''[[مرۆڤی ھەستاو]]'' ## {{ھێما|GA}} [[Early European modern humans]] ## {{ھێما|GA}} [[مرۆڤی دێنیسۆڤان]] ## {{ھێما|GA}} [[نیاندەرتاڵ]] ## {{ھێما|GA}} ''[[Paranthropus]]'' # {{ھێما|B}} [[زانستی دەماری]] ## {{ھێما|B}} '''[[ھۆشە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|GA}} '''[[Paleontology]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[فۆسیل]] # {{ھێما|C}} [[Phylogenetics]] ## {{ھێما|C}} [[ناوی زانستی]] ## {{ھێما|GA}} '''[[Taxonomy (biology)|Taxonomy]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|C}} [[دەڤەر|Domain]] ### {{ھێما|B}} [[Kingdom (biology)|Kingdom]] ### {{ھێما|GA}} '''[[جۆر (ژینناسی)]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) {{Div col end}} ==<span id="Anatomy and morphology"></span>Anatomy and morphology (121 articles)== ===Basics (5 articles)=== # {{ھێما|GA}} '''''[[توێکاری]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) # {{ھێما|B}} [[Dissection]] # {{ھێما|C}} [[ئەندام|Organ]] # {{ھێما|Start}} [[شانە (ژینناسی)|Tissue]] # {{ھێما|C}} [[Sexual dimorphism]] ===Animal (94 articles)=== {{Col-begin}} {{Col-break}} ====General (9 articles)==== # {{ھێما|C}} [[کۆئەندامی کوێرەڕژێنە]] ## {{ھێما|GA}} [[ئاڵگی ئەدریناڵ]] ## {{ھێما|GA}} [[تایرۆید]] # {{ھێما|FA}} '''[[کۆئەندامی بەرگری]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[دژەتەن]] # {{ھێما|C}} [[زگ]] # {{ھێما|Start}} [[سەر]] # {{ھێما|C}} [[سینگ]] # {{ھێما|GA}} [[Venom]] ====Circulatory system (10 articles)==== # {{ھێما|C}} '''[[کۆئەندامی سووڕان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[خوێنبەر]] # {{ھێما|C}} '''[[خوێن]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[خڕۆکەی سوور]] ## {{ھێما|C}} [[خڕۆکەی سپی]] # {{ھێما|B}} [[موولوولەی خوێن]] # {{ھێما|GA}} '''[[دڵ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[کۆئەندامی لیمف]] # {{ھێما|B}} [[سپڵ]] # {{ھێما|C}} [[خوێنھێنەر]] ====Digestive system (7 articles)==== # {{ھێما|C}} [[دەم]] # {{ھێما|GA}} [[سوورێنە]] # {{ھێما|C}} [[گەدە]] # {{ھێما|C}} [[ڕیخۆڵەباریکە]] # {{ھێما|C}} [[ڕیخۆڵەئەستوورە]] # {{ھێما|C}} '''[[جەرگ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|GA}} [[پەنکریاس]] ====Muscular system (4 articles)==== # {{ھێما|Start}} [[کۆئەندامی ماسوولکە]] # {{ھێما|B}} [[ماسوولکەڕیشاڵ]] # {{ھێما|C}} [[سارکۆمێر]] # {{ھێما|B}} '''[[ماسوولکەی ئێسکبەندی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) {{Col-break}} ====Nervous system (25 articles)==== # {{ھێما|B}} '''[[کۆئەندامی دەمار]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} [[کۆئەندامی دەماریی ناوەندی]] ## {{ھێما|Start}} [[کۆئەندامی دەماریی دەوروبەری|ئەندامە دەمارییە بڵاوەکان]] # {{ھێما|GA}} '''[[مێشک]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[لاسکی مێشک]] ## {{ھێما|FA}} [[مێشکۆڵە]] ## {{ھێما|C}} [[توێکڵی مێشک]] ## {{ھێما|C}} [[مۆخ]] ## {{ھێما|B}} [[دەمارەخانە]] # {{ھێما|C}} [[دڕکەپەتک]] # {{ھێما|Start}} [[کۆئەندامی ھەست]] # {{ھێما|Start}} [[Auditory system]] ## {{ھێما|GA}} '''[[گوێ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[Hearing]] # {{ھێما|B}} [[Taste]] ## {{ھێما|B}} [[زمان (ئەندام)]] # {{ھێما|Start}} [[Olfactory system]] ## {{ھێما|Start}} [[لووت (ئەندام)]] ## {{ھێما|C}} [[Sense of smell]] # {{ھێما|C}} [[Somatosensory system]] ## {{ھێما|B}} [[ئێش]] # {{ھێما|C}} [[Visual system]] ## {{ھێما|B}} '''[[چاو]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[بینایی]] ### {{ھێما|B}} [[Color vision]] ====Integumentary system (9 articles)==== # {{ھێما|Start}} [[پۆشەرە کۆئەندام]] # {{ھێما|B}} [[مەمک]] # {{ھێما|B}} [[پەڕ]] # {{ھێما|B}} [[Fingerprint]] # {{ھێما|C}} [[Fur]] # {{ھێما|C}} [[موو]] # {{ھێما|C}} [[نینۆک]] # {{ھێما|C}} [[Scale (anatomy)]] # {{ھێما|C}} '''[[پێست]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) {{Col-break}} ====Reproductive system (11 articles)==== # {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} [[کۆئەندامی زاوزێ]] ## {{ھێما|C}} [[کۆئەندامی زاوزێی مێینە]] ## {{ھێما|C}} [[کۆئەندامی زاوزێی نێرینە]] # {{ھێما|Start}} [[ئەندامی زاوزێ]] ## {{ھێما|GA}} [[میتکە]] ## {{ھێما|C}} [[ھێلکەدان]] ## {{ھێما|C}} [[کێر]] ## {{ھێما|C}} [[ئاواڵ مناڵ]] ## {{ھێما|B}} [[گون]] ## {{ھێما|C}} [[مناڵدان]] ## {{ھێما|GA}} [[زێ]] ====Respiratory system (3 articles)==== # {{ھێما|C}} [[کۆئەندامی ھەناسە]] # {{ھێما|C}} [[ڕیشوو]] # {{ھێما|GA}} '''[[سی (ئەندام)]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ====Skeletal system (7 articles)==== # {{ھێما|Start}} '''[[ئێسکبەند]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} '''[[ئێسک]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Jaw]] # {{ھێما|C}} [[جمگە|جومگە]] # {{ھێما|B}} [[لەگەنە]] # {{ھێما|C}} [[کەللەسەر]] # {{ھێما|C}} [[بڕبڕە]] ====Urinary system (3 articles)==== # {{ھێما|C}} [[میزڵدان]] # {{ھێما|C}} [[گورچیلە]] # {{ھێما|C}} [[کۆئەندامی میز]] ====Tissues (6 articles)==== # {{ھێما|Start}} [[شانەی گرێدەر]] ## {{ھێما|C}} [[کڕکڕە]] ## {{ھێما|C}} [[ڕەفیسکە]] # {{ھێما|C}} [[شانەی پۆشەر]] # {{ھێما|Start}} [[شانەی ماسوولکەیی]] # {{ھێما|Start}} [[شانەی دەماری]] {{Col-end}} ===Plant (20 articles)=== {{Col-begin}} {{Col-break}} ====General (12 articles)==== # {{ھێما|Start}} [[Plant anatomy]] # {{ھێما|B}} [[Plant morphology]] # {{ھێما|C}} '''[[گوڵ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} '''[[میوە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[Berry (botany)|Berry]] ## {{ھێما|B}} [[بوندوق|Nut]] # {{ھێما|C}} [[گەڵا]] # {{ھێما|B}} [[Root]] # {{ھێما|B}} [[دەمیلە]] # {{ھێما|B}} '''[[Seed]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|Start}} [[Shrub]] # {{ھێما|GA}} '''[[دار]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) {{Col-break}} ====Plant stem (3 articles)==== # {{ھێما|B}} [[Plant stem]] # {{ھێما|C}} [[Bark (botany)|Bark]] # {{ھێما|Stub}} [[Trunk (botany)|Trunk]] ====Plant tissues (5 articles)==== # {{ھێما|C}} [[Epidermis (botany)|Epidermis]] # {{ھێما|C}} [[Ground tissue]] # {{ھێما|C}} [[Meristem]] # {{ھێما|Start}} [[Vascular tissue]] # {{ھێما|Start}} [[Vascular cambium]] {{Col-end}} ===Fungus (2 articles)=== # {{ھێما|Start}} [[دەزووەکەڕوو]] # {{ھێما|Start}} [[مایسلیۆم]] ==<span id="Biochemistry and molecular biology"></span>Biochemistry and molecular biology (42 articles)== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|C}} '''[[ژینکیمیا|زیندەکیمیا]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Chemical biology]] # {{ھێما|C}} '''[[ژینناسیی گەردی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Biomolecule]] # {{ھێما|B}} [[Alkaloid]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[کافاین]] ## {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[کۆکایین]] ## {{ھێما|B}} [[مۆرفین]] ## {{ھێما|B}} [[نیکۆتین]] # {{ھێما|Start}} [[Biological pigment]] ## {{ھێما|Start}} [[Carotenoid]] ## {{ھێما|C}} [[کلۆرۆفیل]] ## {{ھێما|Start}} [[Melanin]] # {{ھێما|B}} [[کاربۆھیدرات]] ##Sugars <!--Sugar itself is in Everyday life section--> ### {{ھێما|B}} [[Fructose]] ### {{ھێما|B}} [[گلووکۆز]] ### {{ھێما|Start}} [[لاکتۆز]] ##Polysaccharides ### {{ھێما|B}} [[Cellulose]] ### {{ھێما|Start}} [[Chitin]] ### {{ھێما|B}} [[Glycogen]] ### {{ھێما|C}} [[نیشاستە]] # {{ھێما|C}} '''[[ھۆرمۆن]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[دۆپامین]] ## {{ھێما|B}} [[ئەدریناڵین]] ## {{ھێما|B}} [[ئێسترۆجین]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[ئەنسۆلین]] ## {{ھێما|B}} [[Oxytocin]] ## {{ھێما|B}} [[Plant hormone]] ## {{ھێما|B}} [[تێستۆستێرۆن]] # {{ھێما|GA}} [[چەوری]]یەکان ## {{ھێما|B}} [[کۆلیستڕۆڵ]] ## {{ھێما|Start}} [[چەوری]] ## {{ھێما|C}} [[ترشی چەوری]] # {{ھێما|Start}} [[ترشی نووکلێیک]] ## {{ھێما|FA}} '''[[دی ئێن ئەی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} '''[[ئار ئێن ئەی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|GA}} '''[[پرۆتین]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[ترشی ئەمینی]] ## {{ھێما|FA}} [[ئەنزیم]] ## {{ھێما|B}} [[ھیمۆگلۆبین]] ## {{ھێما|C}} [[پرۆتین (خۆراک)]] # {{ھێما|Start}} [[Steroid]] {{Div col end}} ==<span id="Biological processes and physiology"></span>Biological processes and physiology (47 articles)== {{Col-begin}} {{Col-break}} ===Basics (10 articles)=== # {{ھێما|B}} [[Blood sugar level]] # {{ھێما|C}} [[Circadian rhythm]] # {{ھێما|C}} '''[[ھەرسکردن]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|Start}} [[Excretion]] # {{ھێما|FA}} '''[[مێتابۆلیزم]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Muscle contraction]] # {{ھێما|B}} '''[[فۆتۆسینتەسیس]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|Start}} [[Respiration (physiology)|Respiration]] # {{ھێما|C}} [[ڕێکخستنی پلەی گەرمی]] # {{ھێما|Start}} [[عارەقکردن (ئاوناسی)]] ===Biological reproduction (8 articles)=== # {{ھێما|B}} '''[[زاوزێ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|Start}} [[Asexual reproduction]] # {{ھێما|C}} [[Sexual reproduction]] ## {{ھێما|B}} '''[[زایەند]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[مێ]] ## {{ھێما|Start}} [[نێر]] # {{ھێما|Start}} [[Microbial cyst]] # {{ھێما|Start}} [[سپۆڕ]] {{Col-break}} ===Animal reproduction (7 articles)=== # {{ھێما|C}} [[Birth]] # {{ھێما|C}} [[ھێلکە]] # {{ھێما|FA}} [[سووڕی مانگانە]] # {{ھێما|B}} [[لەزگوەستان]] # {{ھێما|C}} '''[[دووگیانی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[تۆواو]] # {{ھێما|Start}} [[تۆو (ژینناسی)]] ===Plant reproduction (7 articles)=== # {{ھێما|C}} [[Plant reproduction]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[Alternation of generations]] # {{ھێما|Start}} [[Gametophyte]] # {{ھێما|C}} [[Plant reproductive morphology]] # {{ھێما|B}} [[Pollen]] # {{ھێما|B}} [[پەڕین]] # {{ھێما|Start}} [[Sporophyte]] ===Development (2 articles)=== # {{ھێما|Start}} [[Developmental biology]] # {{ھێما|C}} [[Development of the human body]] {{Col-break}} ===Animal ontogeny (13 articles)=== # {{ھێما|Start}} [[Cuticle]] # {{ھێما|B}} [[ئاولەمە]] # {{ھێما|Start}} [[Fetus]] # {{ھێما|Start}} [[Imago]] # {{ھێما|Start}} [[Larva]] # {{ھێما|C}} [[Longevity]] # {{ھێما|C}} [[Metamorphosis]] # {{ھێما|C}} [[Moulting]] # {{ھێما|Start}} [[Nymph (biology)|Nymph]] # {{ھێما|Start}} [[Ontogeny]] # {{ھێما|B}} [[پێگەیشتوویی لە مرۆڤدا]] # {{ھێما|Start}} [[Pupa]] # {{ھێما|Start}} [[سەرمێکوتە]] {{Col-end}} ==<span id="Botany"></span>Botany (5 articles)== # {{ھێما|GA}} '''[[ڕوەکناسی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} '''''[[ڕوەک]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) ## {{ھێما|B}} [[Carnivorous plant]] ## {{ھێما|B}} [[ڕوەکی گوڵدار]] ## {{ھێما|B}} [[Weed]] ==<span id="Cell biology"></span>Cell biology (36 articles)== {{Col-begin}} {{Col-break}} ===General (1 article)=== # {{ھێما|C}} [[ژینناسیی خانەیی]] ===Cell processes (10 articles)=== # {{ھێما|B}} [[Active transport]] # {{ھێما|B}} [[سیگناڵی خانەکان]] # {{ھێما|C}} [[خانە ھەناسە]] ## {{ھێما|B}} [[شەکرە شیبوونەوە]] # {{ھێما|B}} [[دووھێندبوونی دی ئێن ئەی]] # {{ھێما|C}} [[گەنین]] # {{ھێما|C}} [[Programmed cell death]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[خانەی بنەڕەتی]] # {{ھێما|B}} [[لەبەرگرتنەوە (بۆماوەزانی)|Transcription]] # {{ھێما|B}} [[وەرگێڕان (زیندەزانی)]] {{Col-break}} ===Cellular division (5 articles)=== # {{ھێما|B}} [[سووڕی خانە]] # {{ھێما|Start}} [[دابەشبوونی ناوەکی|Fission]] # {{ھێما|C}} [[Meiosis]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[Mitosis]] # {{ھێما|Start}} [[پلازمید]] ===Cell parts (6 articles)=== # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} '''''[[خانە|Cell]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) # {{ھێما|C}} [[پەردەی خانەیی]] # {{ھێما|C}} [[سایتۆپلازم]] # {{ھێما|C}} [[پەیکەری خانە]] # {{ھێما|C}} [[Flagellum]] # {{ھێما|GA}} [[Symbiogenesis]] {{Col-break}} ===Organelles (10 articles)=== # {{ھێما|B}} [[ئەندامۆچکە]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[ناوکەخانە]] ## {{ھێما|B}} [[کرۆمۆسۆم]] # {{ھێما|Start}} [[سێنتریۆل]] # {{ھێما|B}} [[ناوە پلازمە تۆڕ]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[دەزگای گۆڵجی]] # {{ھێما|Start}} [[لایسۆسۆم]] # {{ھێما|GA}} [[مایتۆکۆندریا]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[ڕایبۆسۆم]] # {{ھێما|C}} [[ڤاکیوئۆل]] ===Plant cells (4 articles)=== # {{ھێما|C}} [[Plant cell]] # {{ھێما|B}} [[دیواری خانە]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Chloroplast]] # {{ھێما|B}} [[پلاستید]] {{Col-end}} ==<span id="Ecology"></span>Ecology (17 articles)== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} '''''[[ژینگەناسی]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) # {{ھێما|C}} '''[[زیندەفرەجۆری]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[زیندە ھەرێمەکانی وشکانی]] # {{ھێما|C}} [[ژینگۆ]] # {{ھێما|Start}} [[Competition (biology)]] # {{ھێما|C}} [[تاقی ژینگەیی]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} '''[[Ecosystem]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[جۆرە مەترسیلەسەرەکان|سپیشیە لە مەترسییەکان]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} '''[[قڕان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|Start}} [[Extremophile]] # {{ھێما|GA}} [[Habitat]] # {{ھێما|GA}} [[Invasive species]] # {{ھێما|GA}} [[مشەخۆری]] # {{ھێما|Start}} [[دانیشتووان]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[بەردەوامی]] # {{ھێما|C}} [[ھاوگوزەرانی]] # {{ھێما|Start}} [[Wildlife conservation]] {{Div col end}} ==<span id="Zoology"></span>Zoology (888 articles)== {{Div col|colwidth=15em}} ===General (4 articles)=== # {{ھێما|C}} '''[[گیانلەبەرناسی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|GA}} '''''[[گیانلەبەر]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) # {{ھێما|GA}} [[Animal coloration]] ## {{ھێما|GA}} [[خۆشاردنەوە]] ===Ethology (14 articles)=== # {{ھێما|B}} [[Ethology]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} {{ھێما|DGA}} '''[[ژیری]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} '''[[خەو]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[سڕبوونی زستانە]] # {{ھێما|B}} [[Animal locomotion]] ## {{ھێما|Start}} [[Bipedalism]] # {{ھێما|GA}} [[Animal migration]] # {{ھێما|C}} [[گۆشتخۆر]]ەکان ## {{ھێما|GA}} [[نێچیرگری]] ## {{ھێما|Start}} [[Scavenger]] # {{ھێما|B}} [[گیاخۆر]] ## {{ھێما|C}} [[Grazing]] # {{ھێما|C}} [[ڕەفتاری زگماکی]] # {{ھێما|Start}} [[Sociality]] {{Div col end}} ==<span id="Organisms"></span>Organisms (872 articles)== ===Animals (567 articles)=== ====General classification (8 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} '''[[جومگەپێیان|گرێپایان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[دوولایان|دوولایەنی]] # {{ھێما|B}} [[مازەداران]] ## {{ھێما|C}} [[Craniate]] ## {{ھێما|B}} [[بڕبڕەداران]] # {{ھێما|Start}} [[Gnathostomata]] # {{ھێما|C}} [[بێبڕبڕەکان]] # {{ھێما|C}} [[Tetrapod]] {{Div col end}} ====Cnidarians (3 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} [[Cnidaria]] # {{ھێما|GA}} [[مەرجان]] # {{ھێما|GA}} [[بووکی دەریا]] {{Div col end}} ====Echinoderms (4 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} [[Echinoderm]] # {{ھێما|C}} [[Sea cucumber]] # {{ھێما|GA}} [[Sea urchin]] # {{ھێما|FA}} [[Starfish]] {{Div col end}} ====Mollusks (10 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} '''[[Mollusca]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Clam]] ## {{ھێما|B}} [[Mussel]] ## {{ھێما|B}} [[Oyster]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Scallop]] # {{ھێما|FA}} [[ھەشتپێ]] # {{ھێما|GA}} [[Squid]] # {{ھێما|B}} [[Conch]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Slug]] ## {{ھێما|C}} [[کەسپک]] {{Div col end}} ====Porifera (1 article)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} [[Sponge]] {{Div col end}} ====Arachnids (7 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # [[Acari]] # {{ھێما|B}} [[Arachnid]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} [[Pseudoscorpion]] # {{ھێما|FA}} [[دووپشک]] # {{ھێما|GA}} [[جاڵجاڵۆکە]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Tarantula]] # {{ھێما|GA}} [[گەنە]] {{Div col end}} ====Crustaceans (10 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} '''[[Crustacean]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} ''[[Astacus astacus]]'' # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Crab]] # {{ھێما|C}} [[Decapoda]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[Krill]] # {{ھێما|B}} [[Lobster]] # {{ھێما|GA}} [[Malacostraca]] # {{ھێما|C}} [[Ostracod]] # {{ھێما|B}} [[مەیگوو]] # {{ھێما|B}} [[کەرکەوڵە]] {{Div col end}} ====Insects (59 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} {{ھێما|DGA}} '''[[مێروو]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[Pterygota]] # {{ھێما|GA}} [[Cockroach]] # {{ھێما|GA}} [[Earwig]] # {{ھێما|GA}} [[کێچ]] # {{ھێما|GA}} [[ئەسپێ]] ## {{ھێما|Start}} [[Body louse]] # {{ھێما|FA}} [[تاجیلۆکە]] # {{ھێما|GA}} [[Phasmatodea]] <!--(stick insects)--> # {{ھێما|GA}} [[Termite]] ''Beetles (Coleoptera)'' (5 articles) # {{ھێما|GA}} [[قالۆنچە]] # {{ھێما|GA}} [[Coccinellidae]] # {{ھێما|B}} [[گووگلێنە]] # {{ھێما|GA}} [[گوڵەستێرە]] # {{ھێما|C}} [[Weevil]] ''Flies (Diptera)'' (10 articles) # {{ھێما|GA}} [[مێش]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[Drosophila melanogaster|Common fruit fly]] # {{ھێما|Start}} [[Black fly]] # {{ھێما|Start}} [[Botfly]] # {{ھێما|C}} [[Crane fly]] # {{ھێما|B}} [[Calliphoridae]] # {{ھێما|FA}} [[Horse-fly]] # {{ھێما|GA}} [[Housefly]] # {{ھێما|B}} [[مێشوولە]] # {{ھێما|B}} [[Tsetse fly]] ''Hemiptera (true bugs)'' (7 articles) # {{ھێما|GA}} [[Hemiptera]] # {{ھێما|GA}} [[Cicada]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Bed bug]] # {{ھێما|Start}} [[Leafhopper]] # {{ھێما|GA}} [[Aphid]] <!--(plant lice)--> # {{ھێما|GA}} [[Scale insect]] # {{ھێما|C}} [[Whitefly]] ===== Hymenoptera (10 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Hymenoptera]] # {{ھێما|FA}} [[مێروولە]] ## {{ھێما|C}} [[Fire ant]] ## {{ھێما|C}} [[Carpenter ant]] # {{ھێما|GA}} [[ھەنگ]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|GA}} [[Bumblebee]] ## {{ھێما|B}} [[Africanized bee]] ## {{ھێما|B}} [[Western honey bee]] # {{ھێما|GA}} [[زەردەواڵە]] ## {{ھێما|C}} [[Hornet]] ===== Lepidoptera (8 articles) ===== # {{ھێما|GA}} [[Lepidoptera]] # {{ھێما|GA}} [[پەپوولە]] # {{ھێما|B}} ''[[Bombyx mori]]'' <!--(domesticated silkmoth)--> # {{ھێما|B}} [[Geometer moth]] # {{ھێما|B}} ''[[Lymantria dispar dispar]]'' # {{ھێما|B}} [[Moth]] # {{ھێما|C}} ''[[Pieris brassicae]]'' # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Swallowtail butterfly]] ===== Odonata (3 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Odonata]] # {{ھێما|GA}} [[Damselfly]] # {{ھێما|GA}} [[Dragonfly]] ===== Orthoptera (6 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Orthoptera]] # {{ھێما|GA}} [[Cricket (insect)]] # {{ھێما|FA}} [[Grasshopper]] # {{ھێما|GA}} [[مڵە]] # {{ھێما|GA}} [[Locust]] # {{ھێما|C}} [[Tettigoniidae]] {{Div col end}} ====Arthropoda, others (9 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|B}} [[Trilobite]] ===== Hexapoda (2 articles) ===== # {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} [[Hexapoda]] # {{ھێما|B}} [[Springtail]] ===== Myriapoda (3 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Myriapoda]] ## {{ھێما|B}} [[Centipede]] ## {{ھێما|FA}} [[Millipede]] ===== Chelicerata (3 articles) ===== # {{ھێما|GA}} [[Chelicerata]] # {{ھێما|GA}} [[Eurypterid]] # {{ھێما|C}} [[Xiphosura]] {{Div col end}} ====Invertebrata, others (10 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} ===== Ecdysozoa (3 articles) ===== # {{ھێما|B}} [[مشەخۆری نیماتۆدا]] ## {{ھێما|GA}} ''[[Caenorhabditis elegans]]'' # {{ھێما|C}} [[Tardigrade]] ===== Lophotrochozoa (5 articles) ===== # {{ھێما|GA}} [[Annelid]] ## {{ھێما|C}} [[گڵخۆرکە]] ## {{ھێما|FA}} [[زێروو]] ## {{ھێما|B}} [[Polychaete]] # {{ھێما|GA}} [[Bryozoa]] ===== Platyzoa (2 articles) ===== # {{ھێما|GA}} [[Flatworm]] ## {{ھێما|GA}} [[Cestoda]] {{Div col end}} ====Agnatha (4 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|C}} [[Agnatha]] # {{ھێما|C}} [[Hagfish]] # {{ھێما|B}} [[Lamprey]] # {{ھێما|Start}} [[Ostracoderm]] {{Div col end}} ====Fishes (88 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} '''[[ماسی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[Coral reef fish]] # {{ھێما|C}} [[Deep-sea fish]] # {{ھێما|B}} [[Chondrichthyes]] <!--(cartilaginous fishes)--> # {{ھێما|Start}} [[Acanthodii]] <!--("spiny sharks")--> # {{ھێما|C}} [[Osteichthyes]] <!--(bony fish)--> ## {{ھێما|Start}} [[Actinopterygii]] <!--(ray-finned fish)--> ## {{ھێما|Start}} [[Sarcopterygii]] <!--(lobe-finned fish)--> ### {{ھێما|B}} [[Coelacanth]] ### {{ھێما|C}} [[Lungfish]] # {{ھێما|C}} [[Placodermi]] # {{ھێما|B}} [[Anglerfish]] # {{ھێما|Start}} [[Arapaima]] # {{ھێما|Start}} [[Chimaera]] # {{ھێما|C}} [[مارماسی]] # {{ھێما|FA}} [[مارماسیی کارەبایی]] # {{ھێما|C}} [[Flying fish]] # {{ھێما|Start}} [[Milkfish]] # {{ھێما|B}} [[Northern pike]] # {{ھێما|B}} [[Oarfish]] # {{ھێما|Start}} [[Mullet (fish)|Mullet]] # {{ھێما|Start}} [[Ophidiiformes]] # {{ھێما|Start}} [[Scorpaeniformes]] # {{ھێما|C}} [[Stickleback]] ===== Batoidea (6 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Batoidea]] # {{ھێما|B}} [[Stingray]] # {{ھێما|FA}} [[Manta ray]] # {{ھێما|C}} [[Skate (fish)|Skate]] # {{ھێما|C}} [[Sawfish]] # {{ھێما|C}} [[Electric ray]] ===== Characiformes (3 articles) ===== # {{ھێما|B}} [[Characiformes]] # {{ھێما|C}} [[Characidae]] # {{ھێما|C}} [[پیرانە (ماسی)]] ===== Chondrosteans (2 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Bichir]] # {{ھێما|GA}} [[Sturgeon]] ===== Clupeiformes (5 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Anchovy]] # {{ھێما|B}} [[Herring]] # {{ھێما|Start}} [[Ilish]] # {{ھێما|Start}} [[Sardine]] # {{ھێما|C}} [[Sprat]] ===== Cypriniformes (5 articles) ===== # {{ھێما|B}} [[Cypriniformes]] # {{ھێما|B}} [[Cyprinidae]] ## {{ھێما|C}} [[Carp]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} {{ھێما|DGA}} [[ماسی سوور]] ## {{ھێما|C}} [[Koi]] ===== Cyprinodontiformes (2 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Cyprinodontiformes]] <!--(toothcarps)--> # {{ھێما|C}} [[Guppy]] ===== Gadiformes (3 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Alaska pollock]] # {{ھێما|B}} [[Cod]] # {{ھێما|B}} [[Haddock]] ===== Osmeriformes (2 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Galaxiidae]] # {{ھێما|Start}} [[Smelt (fish)|Smelt]] ===== Perciformes (17 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Perciformes]] # {{ھێما|Start}} [[Barracuda]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[Cichlid]] ## {{ھێما|C}} [[Tilapia]] # {{ھێما|Stub}} [[Goby]] # {{ھێما|B}} [[Mackerel]] # {{ھێما|Start}} [[Marlin]] # {{ھێما|Start}} [[Mahi-mahi]] # {{ھێما|Start}} [[Serranidae]] ## {{ھێما|Start}} [[European bass]] ## {{ھێما|C}} [[Grouper]] # {{ھێما|C}} [[Siamese fighting fish]] # {{ھێما|Start}} [[شمشێرماسی|شمشێر ماسی]] # {{ھێما|Start}} [[Perch]] # {{ھێما|C}} [[Remora]] # {{ھێما|C}} [[تونە]] # {{ھێما|Start}} [[Wrasse]] ===== Pleuronectiformes (5 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Flatfish]] # {{ھێما|Start}} [[Flounder]] # {{ھێما|Start}} [[Halibut]] # {{ھێما|Start}} [[Plaice]] # {{ھێما|Start}} [[Turbot]] ===== Salmoniformes (3 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Salmonidae]] # {{ھێما|B}} [[Salmon]] # {{ھێما|C}} [[Trout]] ===== Sharks (6 articles) ===== # {{ھێما|GA}} [[کۆسە]] # {{ھێما|GA}} [[قڕشی سپی مەزن]] # {{ھێما|C}} [[Hammerhead shark]] # {{ھێما|GA}} [[Tiger shark]] # {{ھێما|B}} [[Nurse shark]] # {{ھێما|GA}} [[Whale shark]] ===== Siluriformes (2 articles) ===== # {{ھێما|B}} [[Catfish]] # {{ھێما|B}} [[Loricariidae]] ===== Syngnathiformes (1 article) ===== # {{ھێما|C}} [[Seahorse]] ===== Tetraodontiformes (2 articles) ===== # {{ھێما|FA}} [[Ocean sunfish]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FFA}} [[Tetraodontidae]] <!--(pufferfish)--> {{Div col end}} ====Amphibians (9 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|FA}} '''[[وشکاوی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Caecilian]] # {{ھێما|GA}} [[سەلەمەندەر]] ## {{ھێما|B}} [[Newt]] # {{ھێما|FA}} [[بۆق]] ## {{ھێما|Start}} [[Hylidae]] ## {{ھێما|Start}} [[Leptodactylidae]] ## {{ھێما|Start}} [[True toad]] ## {{ھێما|C}} [[True frog]] ### {{Nowrap|{{Icon|GA}} [[American bullfrog]]}} {{Div col end}} ====Reptiles (47 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|B}} '''[[خشۆک]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|FA}} [[Crocodilia]] ## {{ھێما|B}} [[Alligator]] ## {{ھێما|Start}} [[Caiman]] ## {{ھێما|B}} [[تیمساح]] # {{ھێما|B}} [[مارمێلکە]] ## {{ھێما|C}} [[ڕۆژپەرست]] ## {{ھێما|C}} [[Gecko]] ## {{ھێما|GA}} [[Gila monster]] ## {{ھێما|GA}} [[Green iguana]] ## {{ھێما|B}} [[Horned lizard]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[ئەژدیھای کۆمۆدۆ]] ## {{ھێما|C}} [[Skink]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[مار]] ## {{ھێما|B}} ''[[Eastern copperhead]]''<!--Copperhead--> ## {{ھێما|GA}} ''[[Agkistrodon piscivorus]]'' <!--Cottonmouth--> ## {{ھێما|Start}} [[Boidae]] ## {{ھێما|B}} [[Coral snake]] ## {{ھێما|C}} [[Garter snake]] ## {{ھێما|GA}} [[Sea snake]] ## {{ھێما|Start}} [[Mamba]] ## {{ھێما|C}} ''[[Naja]]'' <!--True cobras--> ## {{ھێما|C}} [[مارە زەقەکان]] ## {{ھێما|GA}} ''[[Vipera berus]]'' # {{ھێما|GA}} [[Tuatara]] # {{ھێما|FA}} [[Turtle]] ## {{ھێما|C}} [[Alligator snapping turtle]] ## {{ھێما|C}} [[Box turtle]] ## {{ھێما|C}} [[Common snapping turtle]] ## {{ھێما|FA}} [[Painted turtle]] ## {{ھێما|C}} [[Red-eared slider]] ## {{ھێما|C}} [[ڕەقەی دەریایی]] ## {{ھێما|C}} [[کیسەڵ]] ### {{ھێما|FA}} [[Galápagos tortoise]] ===== Dinosaurs and prehistoric reptiles (13 articles) ===== # {{ھێما|FA}} '''[[دایناسۆڕ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|FA}} ''[[Allosaurus]]'' ## {{ھێما|FA}} ''[[Apatosaurus]]'' ## {{ھێما|FA}} ''[[Diplodocus]]'' ## {{ھێما|FA}} ''[[Iguanodon]]'' ## {{ھێما|FA}} ''[[Stegosaurus]]'' ## {{ھێما|FA}} ''[[Triceratops]]'' ## {{ھێما|FA}} ''[[Tyrannosaurus]]'' ## {{ھێما|FA}} ''[[Velociraptor]]'' # {{ھێما|B}} [[Plesiosaur]] # {{ھێما|GA}} [[Pterosaur]] # {{ھێما|C}} [[Synapsid]] ## {{ھێما|GA}} ''[[Dimetrodon]]'' {{Div col end}} ====باڵندەکان (١١٧ وتار)==== {{Div col|colwidth=15em}} ===== وتارە گشتییەکان (٥ وتار) ===== # '''[[باڵندە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # [[Seabird]] # [[Bird of prey]] # [[Palaeognathae]] # ''[[Archaeopteryx]]'' ===== Accipitriformes and Falconiformes (٩ وتار) ===== # ''[[Accipiter]]'' # [[ھەڵۆ]] ## [[ھەڵۆی زێڕین]] # [[شەھێن]] ## [[Peregrine falcon]] # [[New World vulture]] # [[Old World vulture]] # [[Osprey]] # [[Secretarybird]] ===== Anseriformes (٤ وتار) ===== # [[مراوی]] ## [[Mallard]] # [[قاز]] # [[قوو]] ===== Apodiformes (٢ وتار) ===== # [[Hummingbird]] # [[Swift (bird)|Swift]] ===== Caprimulgiformes (١ وتار) ===== # [[شوانخەڵەتێنە]] ===== Charadriiformes (٤ وتار) ===== # [[ئۆک]] # [[نەورەس]] # [[Sandpiper]] # [[Tern]] ===== Ciconiiformes (٤ وتار) ===== # [[شاوە]] # [[Ibis]] # [[Shoebill]] # [[لەقلەق]] ===== Columbiformes (٤ وتار) ===== # [[کۆتر]] ## [[دۆدۆ]] ## [[Passenger pigeon]] ## [[Rock dove]] ===== Coraciiformes (٣ وتار) ===== # [[River kingfisher]] # [[Hornbill]] # [[Hoopoe]] ===== Cuculiformes (٣ وتار) ===== # [[Cuckoo]] # [[Hoatzin]] # [[Turaco]] ===== Galliformes (٨ وتار) ===== # [[Galliformes]] # '''[[مریشک]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # [[Grouse]] # [[Guineafowl]] # [[تاوس]] # [[چۆڕی ئاسایی]] # [[ھەوێردەی ئاسایی]] # [[Domestic turkey]] ===== Gaviiformes (١ وتار) ===== # [[Loon]] ===== Gruiformes (٤ وتار) ===== # [[Gruiformes]] # [[قوڵنگ]] # [[Bustard]] # [[Rail (bird)|Rail]] ===== Passerines (٢ وتار) ===== # [[Passerine]] # [[Songbird]] ===== Corvoidea (٨ وتار) ===== # [[Bird-of-paradise]] # [[Corvidae]] ## ''[[Corvus]]'' ### [[Common raven]] ## [[قشقەڵەی ئەوراسیایی]] # [[ھەنگوینخۆرە]] # [[Lyrebird]] # [[Shrike]] ===== Passerida (٢٣ وتار) ===== # [[Bulbul]] # [[Cardinal (bird)|Cardinal]] # [[Bunting (bird)|Bunting]] # [[سەیرە]] # [[Icterid]] # [[چوڕە]] # [[Mockingbird]] # [[New World warbler]] # [[Old World flycatcher]] ## [[European robin]] ## [[Common nightingale]] # [[Ploceidae]] # [[چۆلەکە]] ## [[House sparrow]] # [[باڵندەی ستارلینگ]] ## [[Common myna]] ## [[ڕیشۆڵی]] # [[Sunbird]] # [[پەڕەسێلکە]] # [[گۆرەویچنە]] # [[تۆرەمەی ڕەشیشەکان|Thrush]] ## [[American robin]] # [[Wren]] ===== Tyranni (٣ وتار) ===== # [[Antbird]] # [[Ovenbird (family)]] # [[Tyrant flycatcher]] ===== Pelecaniformes (٥ وتار) ===== # [[قەلمراوی]] # [[Darter]] # [[Frigatebird]] # [[کەڵک (باڵندە)|کەڵک]] # [[Sulidae]] ===== Phoenicopteriformes (١ وتار) ===== # [[سوورەقوڵنگ]] ===== Piciformes (٣ وتار) ===== # [[Honeyguide]] # [[Toucan]] # [[دارکونکەرە]] ===== Procellariiformes (٣ وتار) ===== # [[Procellariiformes]] # [[ئالباترۆس]] # [[Procellariidae]] ===== Psittaciformes (٤ وتار) ===== # [[تووتی]] # [[Ara (bird)|''Ara'']] # [[Budgerigar]] # [[کاکتوو]] ===== Ratites (٦ وتار) ===== # [[کاسواری]] # [[ئیمۆ]] # [[کیوی (باڵندە)|کیوی]] # [[Moa]] # [[وشترمر]] # [[Rhea (bird)|''Rhea'']] ===== Sphenisciformes (١ وتار) ===== # [[پێنگوین]] ===== Strigiformes (٢ وتار) ===== # [[کوند]] ## [[Eurasian eagle-owl]] ## [[Barn owl]] ===== Tinamiformes (١ وتار) ===== # [[Tinamou]] ===== Trogoniformes (٢ وتار) ===== # [[Trogon]] # [[Resplendent quetzal]] {{Div col end}} ====گوانداران (١٦٢ وتار)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|GA}} '''[[گوانداران]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[ئاردڤارک]] # {{ھێما|C}} [[Armadillo]] # {{ھێما|Start}} [[Hyrax]] # {{ھێما|C}} [[Pangolin]] # {{ھێما|GA}} [[Sirenia]] ===== Bats (5 articles) ===== # {{ھێما|FA}} [[شەمشەمەکوێرە]] # {{ھێما|FA}} [[Megabat]] # {{ھێما|Start}} [[Microbat]] # {{ھێما|GA}} ''[[Pteropus]]'' # {{ھێما|B}} [[شەمشەمەکوێرەی خوێنمژ|شەمشەمەکوێرەی خوێنمژ]] ===== Carnivora (36 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Carnivora]] # {{ھێما|GA}} [[ورچ]] ## {{ھێما|B}} [[ورچی قاوەیی]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Giant panda]] ## {{ھێما|GA}} [[ورچی جەمسەری|ورچی بەستەڵەک]] # {{ھێما|GA}} [[Canidae]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} '''[[سەگ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[دینگۆ]] ## {{ھێما|GA}} [[Coyote]] ## {{ھێما|C}} [[ڕێوی]] ## {{ھێما|B}} [[چەقەڵ]] ## {{ھێما|FA}} [[گورگ]] # {{ھێما|C}} [[پشیلەکان]] ## {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} '''[[پشیلە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[یۆز]] ## {{ھێما|FA}} [[Cougar]] ## {{ھێما|FA}} [[جاگوار]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[پڵنگ]] ## {{ھێما|FA}} [[شێر]] ## {{ھێما|C}} [[وەشەک]] ## {{ھێما|FA}} ''[[سمایلەدۆن]]'' ## {{ھێما|B}} [[پڵنگی بەفری]] ## {{ھێما|GA}} [[بەور]] # {{ھێما|B}} [[کەمتیار]] # {{ھێما|C}} [[Mongoose]] # {{ھێما|C}} [[Mustelidae]] ## {{ھێما|B}} [[European badger]] ## {{ھێما|C}} [[Honey badger]] ## {{ھێما|Start}} [[Marten]] ## {{ھێما|Start}} [[سەگاوی]] ## {{ھێما|FA}} [[Sea otter]] ## {{ھێما|B}} [[سەمووری سپی]] ## {{ھێما|C}} [[بەوەرز]] ## {{ھێما|B}} [[Wolverine]] # {{ھێما|Start}} [[Procyonidae]] # {{ھێما|C}} [[سکەنک (بۆن فس)]] ===== Cetaceans (8 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[سیتەیسیا]] # {{ھێما|GA}} [[نەھەنگ]] # {{ھێما|FA}} [[نەھەنگی شین]] # {{ھێما|B}} [[دۆلفین]] # {{ھێما|FA}} [[Humpback whale]] # {{ھێما|FA}} [[نەھەنگی بکوژ]] # {{ھێما|GA}} [[Porpoise]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[نەھەنگی عەنبەر]] ===== Erinaceids (1 article) ===== # {{ھێما|C}} [[ژووشک]] ===== Even-toed ungulates (37 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Even-toed ungulate]] # {{ھێما|C}} [[Alpaca]] # {{ھێما|GA}} [[Bovidae]] ## {{ھێما|B}} [[گامێشی ئەفریقی]] ## {{ھێما|B}} [[American bison]] ## {{ھێما|C}} [[Antelope]] ## {{ھێما|GA}} [[Aurochs]] ## {{ھێما|C}} [[Capra (genus)|''Capra'']] ## {{ھێما|B}} '''[[مانگا]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} [[ئاسک]] ## {{ھێما|B}} [[Gaur]] ## {{ھێما|C}} [[بزن]] ## {{ھێما|FA}} [[Impala]] ## {{ھێما|B}} [[Muskox]] ## {{ھێما|FA}} '''[[پەز]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[Water buffalo]] ## {{ھێما|GA}} [[Wildebeest]] ## {{ھێما|C}} [[European bison]] ## {{ھێما|B}} [[زڕگا]] # {{ھێما|B}} [[وشتر]] ## {{ھێما|C}} [[Bactrian camel]] ## {{ھێما|GA}} [[Dromedary]] # {{ھێما|C}} [[گاکێوی]] ## {{ھێما|FA}} [[ئێڵک]] ## {{ھێما|B}} [[Moose]] ## {{ھێما|B}} [[Red deer]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[ئافور باکووری]] # {{ھێما|B}} [[Llama]] # {{ھێما|FA}} [[زەڕافە]] # {{ھێما|Start}} [[Guanaco]] # {{ھێما|FA}} [[Hippopotamus]] # {{ھێما|B}} [[Peccary]] # {{ھێما|B}} [[Pronghorn]] # {{ھێما|B}} [[Sus (genus)|''Sus'' (genus)]] ## {{ھێما|C}} '''[[خووگ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[بەراز]] # {{ھێما|C}} [[Vicuña]] ===== Lagomorphs (3 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Lagomorpha]] # {{ھێما|C}} [[Hare]] # {{ھێما|C}} [[کەروێشک]] ===== Marsupials (8 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Marsupial]] # {{ھێما|Start}} [[Diprotodontia]] ## {{ھێما|B}} [[Kangaroo]] ## {{ھێما|FA}} [[کوالا]] # {{ھێما|Start}} [[Dasyuromorphia]] ## {{ھێما|FA}} [[وەحشی تاسمانی]] # {{ھێما|B}} [[Opossum]] # {{ھێما|Start}} [[Peramelemorphia]] ===== Monotremes (3 articles) ===== # {{ھێما|B}} [[Monotreme]] # {{ھێما|B}} [[Echidna]] # {{ھێما|FA}} [[تاتپێ]] ===== Odd-toed ungulates (7 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Odd-toed ungulate]] # {{ھێما|B}} [[کەر]] # {{ھێما|C}} [[دەوار]] # {{ھێما|GA}} '''[[ئەسپ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[کەرگەدەن]] # {{ھێما|B}} [[تاپیر]] # {{ھێما|FA}} [[کەرەکێوی]] ===== Pilosa (2 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[مێرووخۆرە]] # {{ھێما|B}} [[Sloth]] ===== Pinnipeds (4 articles) ===== # {{ھێما|FA}} [[فۆک]] # {{ھێما|C}} [[Eared seal]] # {{ھێما|C}} [[Earless seal]] # {{ھێما|GA}} [[Walrus]] ===== Primates (22 articles) ===== # {{ھێما|FA}} '''[[گوانداری ڕەسەن|پریمات]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[مەیموون]] # {{ھێما|C}} [[Ape]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Pan (genus)]] ### {{ھێما|GA}} [[Chimpanzee]] ### {{ھێما|B}} [[بۆنۆبۆ]] ## {{ھێما|C}} [[Gibbon]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[گۆریلا]] ## {{ھێما|FA}} [[Orangutan]] ## {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} '''''[[مرۆڤ]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/١|Level 1]]) # {{ھێما|C}} [[New World monkey]] ## {{ھێما|C}} [[Capuchin monkey]] ## {{ھێما|C}} [[Spider monkey]] # {{ھێما|C}} [[Old World monkey]] ## {{ھێما|C}} [[Baboon]] ## {{ھێما|Start}} [[Macaque]] ## {{ھێما|B}} [[Rhesus macaque]] # {{ھێما|FA}} [[Strepsirrhini]] ## {{ھێما|FA}} [[Slow loris]] ## {{ھێما|C}} [[Galago]] ## {{ھێما|FA}} [[Lemur]] # {{ھێما|C}} [[Tarsier]] ===== Proboscidea (3 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Proboscidea]] # {{ھێما|FA}} [[فیل]] # {{ھێما|B}} [[Mammoth]] ===== Rodents (15 articles) ===== # {{ھێما|FA}} '''[[خورۆکەکان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|GA}} [[Capybara]] # {{ھێما|B}} [[Nutria]] # {{ھێما|FA}} [[بیڤەر]] # {{ھێما|Start}} [[Dormouse]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[Guinea pig]] # {{ھێما|B}} [[ھەمستێر]] # {{ھێما|Start}} [[Marmot]] # {{ھێما|C}} [[مشک]] # {{ھێما|Start}} [[Muridae]] # {{ھێما|GA}} [[Muskrat]] # {{ھێما|Start}} [[سیخوڕ]] # {{ھێما|B}} [[جرج]] ## {{ھێما|B}} [[Brown rat]] # {{ھێما|Start}} [[سمۆرە]] ===== Soricomorpha (2 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Shrew]] ## {{ھێما|C}} [[Mole (animal)]] {{Div col end}} ====Animal breeds and hybrids (19 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} ===== Cats (2 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Siamese cat]] # {{ھێما|C}} [[Domestic short-haired cat]] ===== Cattle (3 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[American Brahman]] # {{ھێما|C}} [[Hereford cattle]] # {{ھێما|C}} [[مانگای فریزی]] ===== Dogs (7 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Gun dog]] # {{ھێما|Start}} [[Herding dog]] # {{ھێما|Start}} [[Hound]] # {{ھێما|C}} [[Livestock guardian dog]] # {{ھێما|Start}} [[Mastiff]] # {{ھێما|Start}} [[Spitz]] # {{ھێما|Start}} [[Terrier]] ===== Horses (5 articles) ===== # {{ھێما|GA}} [[Arabian horse]] # {{ھێما|FA}} [[Andalusian horse]] # {{ھێما|B}} [[Friesian horse]] # {{ھێما|FA}} [[Thoroughbred]] # {{ھێما|B}} [[Pony]] ===== Hybrids (1 article) ===== # {{ھێما|Start}} [[ئێستر]] ===== Sheep (1 article) ===== # {{ھێما|B}} [[Merino]] {{Div col end}} ===Plants (259 articles)=== ====Non-flowering plants (25 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} ===== Green algae (3 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Green algae]] # {{ھێما|Start}} [[Charophyta]] # {{ھێما|Start}} [[Chlorophyta]] ===== Bryophytes (5 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[حەزازییەکان]] # {{ھێما|C}} [[Hornwort]] # {{ھێما|GA}} [[Marchantiophyta]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} [[Moss]] ## {{ھێما|B}} ''[[Sphagnum]]'' <!--(peat moss)--> ===== Pteridophytes (4 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Pteridophyte]] # {{ھێما|B}} [[Fern]] ## {{ھێما|Start}} ''[[Equisetum]]'' <!--(horsetail)--> # {{ھێما|Start}} [[Lycophyte]]<!--(club mosses)--> ===== Gymnosperms (13 articles) ===== # {{ھێما|B}} [[Gymnosperm]] # {{ھێما|B}} [[Cycad]] # {{ھێما|B}} ''[[Ginkgo biloba]]'' ''Pinophyta (conifers)'' (10 articles) # {{ھێما|B}} [[Conifer]] # {{ھێما|B}} ''[[Cedrus]]'' <!--(cedar)--> # {{ھێما|Start}} ''[[Cupressus]]'' <!--(cypress)--> # {{ھێما|C}} [[Douglas fir]] # {{ھێما|Start}} [[Fir]] # {{ھێما|B}} [[Juniper]] # {{ھێما|B}} [[Pine]] # {{ھێما|Start}} ''[[Podocarpus]]'' # {{ھێما|Start}} [[Sequoioideae]] <!--(redwoods)--> # {{ھێما|C}} [[Spruce]] {{Div col end}} ====Monocots (33 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|C}} [[Monocotyledon]] ===== Alismatales (3 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Araceae]] ## {{ھێما|Start}} ''[[Anthurium]]'' ## {{ھێما|B}} ''[[Philodendron]]'' ===== Arecales (1 article) ===== # {{ھێما|B}} [[خێزانی دارخورما]] <!--(Palm tree)--> ===== Asparagales (10 articles) ===== # {{ھێما|C}} ''[[Agave]]'' # {{ھێما|C}} ''[[Aloe]]'' # {{ھێما|Start}} ''[[Amaryllis]]'' # {{ھێما|Start}} ''[[Gladiolus]]'' # {{ھێما|Start}} {{ھێما|FGAN}} [[Iridaceae]] ## {{ھێما|B}} [[Iris (plant)|''Iris'']] # {{ھێما|C}} [[Lily of the valley]] # {{ھێما|GA}} [[نێرگز|Narcissus]] # {{ھێما|C}} [[Orchid]] # {{ھێما|C}} ''[[Yucca]]'' ===== Commelinales (1 article) ===== # {{ھێما|Start}} ''[[Pontederia crassipes]]'' ===== Liliales (5 articles) ===== # {{ھێما|Start}} ''[[Alstroemeria]]'' # {{ھێما|Start}} ''[[Colchicum]]'' # {{ھێما|GA}} [[Liliaceae]] ## {{ھێما|C}} ''[[Lilium]]'' ## {{ھێما|C}} [[Tulip]] ===== Pandanales (1 article) ===== ## {{ھێما|C}} ''[[Pandanus]]'' ===== Poales (9 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Bromeliaceae]] <!--(pineapple family)--> ## {{ھێما|Start}} [[Puya (plant)|''Puya'']] ## {{ھێما|Start}} [[Spanish moss]] # {{ھێما|Start}} [[Cyperaceae]] <!--(sedges)--> # {{ھێما|Start}} ''[[Juncus]]'' <!--(rushes)--> # {{ھێما|B}} [[گرامینیای]] <!--or Gramineae (grass family)--> ## {{ھێما|C}} [[Bamboo]] ## {{ھێما|B}} [[Sugarcane]] # {{ھێما|B}} ''[[Typha]]'' <!--(cat-tail)--> ===== Zingiberales (2 articles) ===== # {{ھێما|B}} [[Canna (plant)|''Canna'']] # {{ھێما|C}} ''[[Heliconia]]'' {{Div col end}} ====Non-monocots (68 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|Start}} [[Eudicots]] # {{ھێما|C}} [[Magnoliids]] ===== Apiales (2 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Apiaceae]] # {{ھێما|Start}} ''[[Hedera]]'' ===== Asterales (11 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Asteraceae]] <!--(Daisy family)--> ## {{ھێما|C}} ''[[Bellis perennis]]'' <!--(Daisy)--> ## {{ھێما|C}} ''[[Chrysanthemum]]'' ## {{ھێما|Start}} ''[[Cirsium]]'' <!--(Thistle)--> ## {{ھێما|B}} ''[[Dahlia]]'' ## {{ھێما|Start}} [[Solidago]] ## {{ھێما|C}} ''[[Helianthus]]'' <!--(Sunflower)--> ## {{ھێما|Start}} ''[[Sonchus]]'' <!--(Sow thistle)--> ## {{ھێما|Start}} ''[[Tagetes]]'' <!--(Marigold)--> ## {{ھێما|C}} ''[[Taraxacum]]'' <!--(Dandelion)--> # {{ھێما|Start}} [[Campanulaceae]] <!--(Bellflower family)--> ===== Brassicales (2 articles) ===== # {{ھێما|B}} ''[[Arabidopsis thaliana]]'' <!--(Thale cress)--> # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} ''[[Tropaeolum]]'' <!--(Nasturtium)--> ===== Caryophyllales (1 article) ===== # {{ھێما|GA}} [[Cactus]] ===== Cornales (1 article) ===== # {{ھێما|C}} ''[[Cornus]]'' <!--(Dogwood tree)--> ===== Cucurbitales (1 article) ===== # {{ھێما|Start}} [[Cucurbitaceae]] ===== Ericales (8 articles) ===== # {{ھێما|Start}} ''[[Diospyros]]'' <!--(Ebony/persimmons)--> # {{ھێما|Start}} [[Ericaceae]] <!--(Heath family)--> ## {{ھێما|C}} ''[[Rhododendron]]'' ### {{ھێما|C}} [[Azalea]] # {{ھێما|Start}} [[Theaceae]] <!--(Tea family)--> ## {{ھێما|C}} ''[[Camellia]]'' # {{ھێما|C}} ''[[Impatiens]]'' # {{ھێما|C}} [[Primulaceae]] <!--(Primrose family)--> ===== Fabales (2 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Fabaceae]] <!--(Legume family)--> ## {{ھێما|Start}} ''[[Mimosa]]'' ===== Fagales (5 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Alder]] # {{ھێما|C}} [[نارەوان (دار)]] # {{ھێما|C}} [[Birch]] # {{ھێما|Start}} [[Hickory]] # {{ھێما|B}} [[بەڕوو]] ===== Gentianales (3 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Apocynaceae]] <!--(Dogbane family)--> # {{ھێما|Start}} ''[[Gardenia]]'' # {{ھێما|B}} [[Rubiaceae]] ===== Lamiales (6 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Lamiaceae]] <!--or Labiatae (Mint family)--> # {{ھێما|C}} [[Oleaceae]] <!--(Olive family)--> ## {{ھێما|C}} ''[[Fraxinus]]'' <!--(Ash tree)--> # {{ھێما|C}} ''[[Salvia]]'' <!--(Sage)--> # {{ھێما|B}} [[Sesame]] # {{ھێما|C}} ''[[Verbena]]'' ===== Malpighiales (6 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Euphorbiaceae]] <!--(Spurge family)--> # {{ھێما|C}} [[Flax]] # {{ھێما|Start}} {{ھێما|FGAN}} ''[[Hypericum]]'' <!--(St. John's Wort)--> # {{ھێما|GA}} [[پۆینسێتیا]] # {{ھێما|Start}} [[وەنەوشە|''Viola'']] <!--(Violet)--> # {{ھێما|C}} [[بی]] ===== Malvales (2 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Malvaceae]] <!--(Mallow family)--> ## {{ھێما|Start}} ''[[ئادانسۆنیا]]'' <!--(Baobab)--> ===== Myrtales (4 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Henna]] # {{ھێما|Start}} [[Melastomataceae]] <!--(Melastome family)--> # {{ھێما|Start}} [[Myrtaceae]] <!--(Myrtle family)--> ## {{ھێما|B}} ''[[Eucalyptus]]'' ===== Proteales (3 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Proteaceae]] <!--(Protea family)--> # {{ھێما|Start}} ''[[Nelumbo]]'' <!--(Lotus)--> # {{ھێما|C}} ''[[Platanus]]'' <!--(Sycamore/plane tree)--> ===== Rosales (6 articles) ===== # {{ھێما|C}} ''[[شەدانە]]'' # {{ھێما|B}} [[Elm]] # {{ھێما|Start}} [[Moraceae]] <!--(Mulberry family)--> ## {{ھێما|Start}} ''[[Ficus sycomorus]]'' <!--(Sycomore fig)--> # {{ھێما|C}} [[Rosaceae]] <!--(Rose family)--> ## {{ھێما|C}} [[Rose]] ===== Sapindales (2 articles) ===== # {{ھێما|C}} [[Mahogany]] # {{ھێما|C}} [[Maple]] ===== Solanales (1 article) ===== # {{ھێما|Start}} [[Convolvulaceae]] <!--(Morning glory family)--> {{Div col end}} ====Edible fruits (50 articles)==== {{Div col|colwidth=15em}} ===== Culinary fruits (38 articles) ===== # {{ھێما|GA}} [[سێو]] # {{ھێما|C}} [[Apricot]] # {{ھێما|B}} [[ئەڤۆکادۆ]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[مۆز]] # {{ھێما|C}} [[بلاک بێری|Blackberry]] # {{ھێما|GA}} [[Blackcurrant]] # {{ھێما|C}} [[Blueberry]] # {{ھێما|B}} [[گێلاس]] # {{ھێما|B}} ''[[Citrus]]'' <!-- fruits--> ## {{ھێما|B}} [[Grapefruit]] ## {{ھێما|C}} [[Kumquat]] ## {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} [[لیمۆ]] ## {{ھێما|C}} [[Lime (fruit)|Lime]] ## {{ھێما|B}} [[پرتەقاڵ|Orange]] ## {{ھێما|Start}} [[Mandarin orange]] # {{ھێما|C}} [[ھەنجیر]] # {{ھێما|C}} [[Cranberry]] # {{ھێما|Start}} [[خورما]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FFA}} [[Durian]] # {{ھێما|B}} [[ترێ]] # {{ھێما|C}} [[Guava]] # {{ھێما|C}} [[Jackfruit]] # {{ھێما|B}} [[کیوی]] # {{ھێما|C}} [[Lychee]] # {{ھێما|C}} [[Mango]] # {{ھێما|Start}} [[توو|''Morus'']] <!--(Mulberry)--> # {{ھێما|C}} [[کاڵەک]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[زەیتوون]] # {{ھێما|C}} [[Papaya]] # {{ھێما|B}} [[قۆخ]] # {{ھێما|C}} [[ھەرمێ]] # {{ھێما|C}} [[ئەنەناس]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[Plum]] # {{ھێما|C}} [[ھەنار]] # {{ھێما|C}} [[توودڕک|تووتڕک]] # {{ھێما|B}} [[تووفەرەنگی]] # {{ھێما|B}} [[Tamarind]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[شووتی]] ===== Botanical fruits used as culinary vegetables (12 articles) ===== # {{ھێما|Start}} [[Bell pepper]] # {{ھێما|Start}} [[Breadfruit]] # {{ھێما|Start}} [[بیبەری تیژ]] # {{ھێما|C}} [[Cooking banana]] # {{ھێما|C}} [[خەیار]] # {{ھێما|FA}} ''[[Cucurbita]]'' <!--(Squashes, pumpkins (zucchini)--> ## {{ھێما|B}} [[Pumpkin]] ## {{ھێما|B}} [[Zucchini]] # {{ھێما|B}} [[باینجان]] # {{ھێما|C}} [[Green bean]] # {{ھێما|B}} [[بامێ]] # {{ھێما|C}} [[تەماتە]] {{Div col end}} ====Edible seeds, grains, nuts (pulses) (٣٠ وتار)==== {{Div col|colwidth=15em}} ===== Grains (١٠ وتار) ===== # [[جۆ]] # '''[[گەنمەشامی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # [[ھەرزن]] # [[کاڕان]] # '''[[برنج]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## ''[[Oryza sativa]]'' # [[چاودار]] # ''[[سۆرگوم]]'' # '''[[گەنم]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## [[Common wheat]] ===== Pseudocereals (٣ وتار) ===== # [[Amaranth]] # [[Buckwheat]] # [[Quinoa]] ===== Nuts (٨ وتار) ===== # [[بادەم]] # [[Brazil nut]] # [[گازۆ]] # [[شابەڕوو]] # [[فندق]] # ''[[Macadamia]]'' # [[Pecan]] # [[گوێز]] ===== Pulses (٩ وتار) ===== # [[فاسۆلیا]] ## ''[[پاقلە]]'' ## [[Lima bean]] ## '''[[سۆیا]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## ''[[Phaseolus vulgaris]]'' <!--(Pinto bean)--> # [[نۆک]] # [[نیسک]] # [[پۆڵکە]] # [[Peanut]] {{Div col end}} ====سەوزە (٥٣ وتار)==== {{Div col|colwidth=15em}} ===== Leafy vegetables (٩ وتار) ===== # ''[[Eruca vesicaria]]'' <!--(Arugula)--> # [[کەلەرم]] # [[Chard]] # [[کەلەرمی چینی]] # [[Collard (plant)]] # [[کەیڵ]] # [[کاھوو]] # [[Rapeseed]] # [[سپێناخ]] ===== Root vegetables (١٥ وتار) ===== # [[Arrowroot]] # [[چەوەندەر]] # [[گێزەر]] # [[Cassava]] # [[Daikon]] # [[پیاز]] # [[Parsnip]] # '''[[پەتاتە]]''' ([[Wikipedia:Vital article|Level 3]]) # [[توور]] # [[Rutabaga]] # [[Sugar beet]] # [[پەتاتەی شیرین]] # [[Taro]] # [[شێلم]] # [[Yam (vegetable)|Yam]] ===== Other vegetables (٩ وتار) ===== # [[ئارتیشوو]] # ''[[مارچێوە]]'' # [[برۆکڵی]] # [[قەڕنابیت]] # [[کەرەوز]] # [[چەقچەقە]] # [[گوێزی ھیندی]] # [[Kohlrabi]] # [[Leek]] ===== Herbs and spices (٢٠ وتار) ===== # [[Anise]] # [[ڕێحان]] # [[بیبەری ڕەش]] # [[ھێل]] # [[دارچین]] # [[مێخەک]] # [[زیرە]] # [[ڕازیانە]] # [[سیر]] # [[زەنجەفیل]] # [[جینسێنگ]] # [[Horseradish]] # ''[[ئەسپەرە ڕۆمی]]'' # [[مێکووک]] # ''[[نەعنا]]'' <!--(Mint)--> # [[گوێزی چاک]] # [[جافری (ڕوەک)|جافری]] # [[زافەران]] # [[جاترە]] # [[ڤانیلا]] {{Div col end}} ===Fungi (15 articles)=== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|FA}} '''[[کوارگ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[Mushroom]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[Yeast]] ## {{ھێما|C}} ''[[Saccharomyces cerevisiae]]'' # {{ھێما|B}} [[Ascomycota]] # {{ھێما|C}} [[Basidiomycota]] # {{ھێما|Start}} [[Zygomycota]] ====Edible fungi (6 articles)==== # {{ھێما|C}} ''[[Agaricus]]'' # {{ھێما|FA}} ''[[Boletus edulis]]'' # {{ھێما|Start}} [[Chanterelle]] # {{ھێما|Start}} ''[[Pleurotus ostreatus]]'' # {{ھێما|C}} [[Shiitake]] # {{ھێما|B}} [[Truffle]] ====Poisonous fungi (2 articles)==== # {{ھێما|FA}} ''[[Amanita muscaria]]'' # {{ھێما|FA}} ''[[Amanita phalloides]]'' <!--(Death cap)--> {{Div col end}} ===Other organisms (29 articles)=== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|C}} '''[[زیندەوەرە ناوک ڕاستەقینەکان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Plankton]] # {{ھێما|C}} [[شانشینی پێشەنگییەکان]] # {{ھێما|C}} ''[[Paramecium]]'' # {{ھێما|C}} [[زیندەوەری ناوک سەرەتایی]] ## {{ھێما|FA}} '''[[کۆنەکان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|FA}} '''[[بەکتریا]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|B}} [[Cyanobacteria]] ### {{ھێما|GA}} ''[[ئیشریکیا کۆلای]]'' <!--(E. coli)--> ### {{ھێما|C}} ''[[سەلمۆنێلا]]'' ### {{ھێما|B}} ''[[Staphylococcus aureus]]'' # {{ھێما|Start}} [[Rhizaria]] # {{ھێما|Start}} [[Excavata]] ## {{ھێما|Start}} [[Euglenozoa]] # {{ھێما|C}} '''[[قەوزە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} [[Red algae]] ## {{ھێما|C}} [[Seaweed]] # {{ھێما|C}} [[Chromalveolata]] ## {{ھێما|Start}} [[Heterokont]] ### {{ھێما|C}} [[Brown algae]] #### {{ھێما|C}} [[Kelp]] ### {{ھێما|B}} [[Diatom]] ## {{ھێما|Start}} [[Haptophyte]] ## {{ھێما|Start}} [[Cryptomonad]] ## {{ھێما|Start}} [[Alveolate]] ### {{ھێما|C}} [[Dinoflagellate]] # {{ھێما|C}} [[قەوزەبەرد]] # {{ھێما|Start}} [[Amoebozoa]] # {{ھێما|Start}} [[Slime mold]] {{Div col end}} ==<span id="Health, medicine and disease"></span>Health, medicine and disease (281 articles)== ===Health and fitness (25 articles)=== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|C}} '''[[تەندروستی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} '''[[ساخیی دەروون]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} '''[[ژیواندن]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[Diet (nutrition)|Diet]] ## {{ھێما|B}} [[تەواوکەری خۆراکی]] ## {{ھێما|Start}} [[گرووپی خۆراک]] ## {{ھێما|B}} [[Hunger]] ## {{ھێما|B}} [[بەدخۆراکی]] ## {{ھێما|GA}} [[ڤیتامین]] # {{ھێما|C}} '''[[Hygiene]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} [[گەرماوکردن]] ## {{ھێما|Start}} [[Feminine hygiene]] ## {{ھێما|C}} [[Oral hygiene]] ## {{ھێما|C}} [[Shaving]] # {{ھێما|B}} [[Physical fitness]] ## {{ھێما|B}} [[بی ئێم ئای]] <!--(BMI)--> ## {{ھێما|B}} '''[[Exercise]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} '''[[قەڵەوی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[Weight loss]] # {{ھێما|B}} '''[[Ageing]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[Breastfeeding]] # {{ھێما|C}} [[بەبەربوون]] ## {{ھێما|B}} [[نەزۆکی]] # {{ھێما|B}} [[Occupational safety and health]] # {{ھێما|C}} [[فشاری دەروونی]] {{Div col end}} ===Drugs and pharmacology (35 articles)=== {{Div col|colwidth=15em}} # {{ھێما|C}} '''[[دەرمان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} '''[[ڤاکسین]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|B}} [[کوتان]] ### {{ھێما|B}} [[Vaccine hesitancy]] ### {{ھێما|B}} [[ڤاکسینی کۆڤید-١٩]] ### {{ھێما|B}} [[Smallpox vaccine]] ### {{ھێما|GA}} [[Polio vaccine]] ## {{ھێما|C}} [[Prescription drug]] ## {{ھێما|FA}} [[Amphetamine]] ## {{ھێما|B}} [[ئازارشکێن]] ## {{ھێما|C}} '''[[ھۆشبڕی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} '''[[دژەزیندەیی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|C}} [[پێنیسیلین]] ## {{ھێما|GA}} [[ئەسپیرین]] ## {{ھێما|GA}} [[Benzodiazepine]] ## {{ھێما|C}} [[Quinine]] # {{ھێما|C}} '''[[داروو]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) <!-- for specific substances see chemical compounds --> ## {{ھێما|C}} [[Alcohol (drug)]] ### {{ھێما|C}} [[Alcohol intoxication]] ## {{ھێما|B}} [[تووتن]] ## {{ھێما|B}} [[ماریوانا|Cannabis]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[Opium]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[پەشێویی بەکارھێنانی ماددە ھۆشبەرەکان]] ## {{ھێما|C}} '''[[ئاڵوودەبوون]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} '''[[Alcoholism]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} '''[[Smoking]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|C}} [[جگەرە]] ### {{ھێما|B}} [[کاریگەرییە تەندروستییەکانی تووتن]] ### {{ھێما|C}} [[Smoking cessation]] ## {{ھێما|C}} [[Substance dependence]] # {{ھێما|C}} [[دەرمانناسی]] ## {{ھێما|C}} [[Pharmacokinetics]] ## {{ھێما|B}} [[Placebo]] # {{ھێما|B}} [[دارووسازی]] ## {{ھێما|C}} [[Pharmacist]] {{Div col end}} ===Medicine (84 articles)=== <small>See also "Biology" for e.g. anatomy</small> {{Col-begin}} {{Col-break}} ====General concepts (11 articles)==== # {{ھێما|C}} '''''[[پزیشکی]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) ## {{ھێما|B}} [[Emergency medical services]] ## {{ھێما|C}} [[First aid]] ## {{ھێما|C}} [[چاودێریی تەندروستی]] ## {{ھێما|Start}} [[پزیشکیی ئاژەڵ]] ## {{ھێما|B}} [[Medical ethics]] # {{ھێما|C}} '''[[نەخۆشخانە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[Emergency department]] ## {{ھێما|B}} [[Psychiatric hospital]] # {{ھێما|B}} [[پزیشک]]<!--s and other professionals--> ## {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} '''[[پەرستاری]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ====Human anatomy (13 articles)==== # {{ھێما|B}} '''[[لەشی مرۆڤ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} [[باسک]] ## {{ھێما|C}} [[دەموچاو]] ## {{ھێما|C}} [[پێ]] ## {{ھێما|C}} [[دەست]] ### {{ھێما|C}} [[پەنجە]] ## {{ھێما|GA}} [[مێشکی مرۆڤ]] ## {{ھێما|C}} [[چاوی مرۆڤ]] ## {{ھێما|C}} [[Gastrointestinal tract]] ## {{ھێما|B}} [[Human leg]] ## {{ھێما|C}} [[ئێسکبەندیی مرۆڤ]] ## {{ھێما|GA}} [[ددان]] ## {{ھێما|Start}} {{ھێما|FGAN}} [[Human voice]] ====Dentistry (6 articles)==== # {{ھێما|C}} '''[[پزیشکیی ددان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[Dental restoration]] ## {{ھێما|B}} [[Dentures]] ## {{ھێما|Start}} [[Root canal]] ## {{ھێما|GA}} [[Toothache]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[کلۆربوونی ددان]] {{Col-break}} ====Fields of medicine (30 articles)==== # {{ھێما|C}} [[Alternative medicine]] ## {{ھێما|B}} [[دەرزی ئاژنین]] ## {{ھێما|B}} [[Chiropractic]] ## {{ھێما|C}} [[Herbal medicine]] ## {{ھێما|GA}} [[Homeopathy]] # {{ھێما|Start}} [[Angiology]] # {{ھێما|C}} [[دڵناسی|کاردیۆلۆژی]] # {{ھێما|B}} [[Dermatology]] # {{ھێما|C}} [[پزیشکیی ھەرسکردن]] # {{ھێما|C}} [[پزیشکیی پیران]] # {{ھێما|Start}} [[Hematology]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[کۆمەڵەی خوێن]] # {{ھێما|Start}} [[Immunology]] # {{ھێما|C}} [[Neurology]] # {{ھێما|Start}} [[نەشتەرگەری ژنان و منداڵبوون]] # {{ھێما|C}} [[شێرپەنجەناسی]] # {{ھێما|C}} [[پزیشکیی چاو]] # {{ھێما|C}} [[پزیشکی گوێ و لوت و قوڕگ]] # {{ھێما|C}} [[Pediatrics]] # {{ھێما|B}} [[دەروونپزیشکی]] # {{ھێما|C}} [[Public health]] ## {{ھێما|C}} [[Epidemiology]] ## {{ھێما|C}} [[Preventive healthcare]] # {{ھێما|C}} [[پزیشکیی سی]] # {{ھێما|B}} [[تیشکناسی|ڕادیۆلۆجی]] # {{ھێما|Start}} [[Sexual and reproductive health]] # {{ھێما|Start}} [[Toxicology]] # {{ھێما|C}} [[پزیشکی کۆن]] ## {{ھێما|B}} [[Ayurveda]] # {{ھێما|Start}} [[میزناسی]] {{Col-break}} ====Medical procedures (24 articles)==== # {{ھێما|B}} '''[[نەشتەرگەری]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[Amputation]] ## {{ھێما|B}} [[نەشتەرگەریی چاندنی ئەندام]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Plastic surgery]] # {{ھێما|C}} [[دۆزینەوە (پزیشکی)]] # {{ھێما|C}} [[Medical test]] # {{ھێما|B}} [[Palliative care]] # {{ھێما|B}} [[Physical examination]] ## {{ھێما|C}} [[Autopsy]] ## {{ھێما|C}} [[Biopsy]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[تەوژمی خوێن]] ## {{ھێما|B}} [[پشکنینی خوێن]] ## {{ھێما|B}} [[Blood transfusion]] ## {{ھێما|Start}} [[Eye examination]] ## {{ھێما|B}} [[Lumbar puncture]] ## {{ھێما|C}} [[Pap test]] ## {{ھێما|C}} [[ترپە]] ## {{ھێما|Start}} [[پەرچەکردار]] # {{ھێما|Start}} [[خەساندن|Sterilization]] # {{ھێما|Start}} [[Therapy]] ## {{ھێما|B}} [[چارەسەری کیمیایی]] ## {{ھێما|B}} [[Physical therapy]] ## {{ھێما|B}} [[Radiation therapy]] ## {{ھێما|Start}} [[Symptomatic treatment]] {{Col-end}} ===Morbidity (137 articles)=== {{Col-begin}} {{Col-break}} ====Non-infectious disease (24 articles)==== # {{ھێما|C}} '''''[[نەخۆشی]]''''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 2]]) # {{ھێما|GA}} [[جوانەزەوە]] # {{ھێما|B}} '''[[ھەستۆکی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} {{ھێما|FFA}} [[نەخۆشیی ئەلزھایمەر]] # {{ھێما|C}} [[کەمخوێنی]] # {{ھێما|C}} [[ھەوکردنی جومگەکان]] # {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} '''[[ئاسما]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[Autoimmune disease]] # {{ھێما|B}} [[برۆنشیت]] # {{ھێما|C}} '''[[نەخۆشییەکانی دڵ و لوولەکانی خوێن]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[بەرزیی پەستانی خوێن]] ## {{ھێما|GA}} [[جەڵدەی دڵ]] # {{ھێما|GA}} [[سییەئاوسان]] <!--(emphysema)--> # {{ھێما|C}} [[سیرۆسیس]] # {{ھێما|C}} [[Dementia]] # {{ھێما|B}} '''[[شەکرە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[سکچوون]] # {{ھێما|GA}} [[پەرکەم]] # {{ھێما|GA}} [[دەردەشا]] # {{ھێما|C}} [[Hepatitis]] # {{ھێما|FA}} [[ھەوکردنی پەردەکانی مێشک]] # {{ھێما|GA}} [[Migraine]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FFA}} [[فرە ڕەقبوون|ئێم ئێس]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FFA}} [[پارکینسۆن]] ====Injury (19 articles)==== # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} '''[[Injury]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|Start}} [[Blunt trauma]] ## {{ھێما|B}} [[شکانی ئێسک]] ## {{ھێما|B}} [[Bruise]] ## {{ھێما|GA}} [[Burn]] ## {{ھێما|Start}} [[Frostbite]] ## {{ھێما|Start}} [[برین]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Major trauma]] ## {{ھێما|B}} [[Aneurysm]] ## {{ھێما|Start}} [[Brain damage]] ### {{ھێما|GA}} [[Concussion]] ## {{ھێما|B}} [[خوێنبەربوون]] ## {{ھێما|B}} [[وەستانی دڵ]] ## {{ھێما|B}} [[ھایپۆسێرمیا]] ## {{ھێما|B}} [[Hypoxia (medical)|Hypoxia]] ## {{ھێما|C}} [[ھەوکردن]] ## {{ھێما|Start}} [[Respiratory failure]] ## {{ھێما|C}} {{ھێما|FGAN}} [[Shock (circulatory)|Shock]] ## {{ھێما|B}} '''[[جەڵدەی مێشک|سەکتەی مێشک]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ====Foodborne illness (4 articles)==== # {{ھێما|B}} [[Foodborne illness]] # {{ھێما|B}} [[Botulism]] # {{ھێما|C}} [[Mushroom poisoning]] # {{ھێما|B}} [[گرانەتا]] {{Col-break}} ====Infectious disease (48 articles)==== # {{ھێما|C}} '''[[تەشەنا]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[نەخۆشخەر]] ## {{ھێما|FA}} '''[[ڤایرۆس]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ### {{ھێما|C}} [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] ### {{ھێما|B}} [[ڤایرۆسی کۆرۆنا ٢ پەیوەندیدار بە ھەناسەی سەخت و تیژ]] ### {{ھێما|B}} [[Human papillomavirus infection]] ### {{ھێما|GA}} [[ڤایرۆسی نەمانی بەرگری لە مرۆڤ]] <!--(AIDS virus)--> ### {{ھێما|C}} [[Tobacco mosaic virus]] ## {{ھێما|GA}} [[Prion]] # {{ھێما|B}} [[دوومەڵ]] # {{ھێما|C}} [[Bubonic plague]] # {{ھێما|B}} [[مێکوتە]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[کۆلێرا]] # {{ھێما|GA}} '''[[سەرمابوون]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|FA}} [[Dengue fever]] # {{ھێما|B}} [[Diphtheria]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[نەخۆشیی ئێبۆلا]] # {{ھێما|C}} [[ھەوکردنی مێشک]] # {{ھێما|C}} [[Gangrene]] # {{ھێما|GA}} '''[[Gastroenteritis]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|C}} [[Dysentery]] # {{ھێما|C}} [[Hand, foot, and mouth disease]] # {{ھێما|FA}} '''[[ئەنفلۆنزا]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[گولی]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[Lyme disease]] # {{ھێما|GA}} '''[[مالاریا]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[سوورێژە]] # {{ھێما|B}} [[ملەخڕە]] # {{ھێما|C}} [[نەخۆشیی کەڕوویی]] # {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} '''[[سیەسۆ]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|FA}} [[ئیفلیجیی مناڵان]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[نەخۆشیی ھاری]] # {{ھێما|B}} [[Scabies]] # {{ھێما|C}} [[سوورەتا]] # {{ھێما|C}} [[SARS]] # {{ھێما|B}} '''[[نەخۆشییە ڕاگوێزراوە سێکسییەکان]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) ## {{ھێما|B}} [[Chlamydia]] ## {{ھێما|B}} [[سووزەنەک]] ## {{ھێما|GA}} [[Herpes simplex]] ## {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} '''[[ئایدز]]''' ([[ویکیپیدیا:وتارە سەرەکییەکان/ئاست/٢|Level 3]]) ## {{ھێما|GA}} [[سفلیس]] # {{ھێما|GA}} '''[[ھاوڵە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[دەردەکۆپان]] # {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} '''[[دەردەباریکە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|Start}} [[Typhus]] # {{ھێما|Start}} [[West Nile fever]] # {{ھێما|B}} [[کۆکەڕەشە]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} [[Yellow fever]] {{Col-break}} ====Disability (8 articles)==== # {{ھێما|C}} [[Visual impairment]] # {{ھێما|C}} [[Cerebral palsy]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|DGA}} [[ڕەنگکوێری]] # {{ھێما|GA}} {{ھێما|FFA}} [[کۆنیشانی داون]] # {{ھێما|GA}} [[دیسلێکسیا]] # {{ھێما|B}} [[Hearing loss]] # {{ھێما|C}} [[Intellectual disability]] # {{ھێما|Start}} [[Physical disability]] ====Cancer (12 articles)==== # {{ھێما|B}} {{ھێما|DGA}} '''[[شێرپەنجە]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|B}} [[Brain tumor]] # {{ھێما|C}} [[Carcinogen]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[شێرپەنجەی مەمک]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[Colorectal cancer]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[شێرپەنجەی خوێن]] # {{ھێما|FA}} [[شێرپەنجەی سییەکان]] # {{ھێما|C}} [[Lymphoma]] # {{ھێما|B}} [[Neoplasm]] # {{ھێما|C}} {{ھێما|FFA}} [[شێرپەنجەی پرۆستات]] # {{ھێما|B}} [[Skin cancer]] ## {{ھێما|B}} [[Melanoma]] ====Mental disorder (17 articles)==== # {{ھێما|C}} '''[[پەشێویی دەروونی]]''' ([[Wikipedia:Vital articles|Level 3]]) # {{ھێما|C}} [[پەشێویی دڵەڕاوکێ]] ## {{ھێما|B}} [[فۆبیا]] ## {{ھێما|B}} [[Post-traumatic stress disorder]]<!--(PTSD)--> # {{ھێما|GA}} [[ماخۆلان]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[شەبەنگی ئۆتیسم]] # {{ھێما|GA}} [[پەشێویی دووجەمسەری|ئاڵۆزیی دووجەمسەری]] # {{ھێما|B}} [[Eating disorder]] # {{ھێما|FA}} [[پەشێوی گشتی خەمۆکی]] # {{ھێما|C}} [[Neurosis]] # {{ھێما|B}} [[مناڵبازی]] # {{ھێما|C}} [[پەشێویی كھ‌سایھ‌تی]] ## {{ھێما|B}} [[سایکۆپاتی]] # {{ھێما|B}} {{ھێما|FFA}} [[سایکۆسز]] ## {{ھێما|B}} [[وڕیمە]] ## {{ھێما|B}} {{ھێما|FGAN}} [[خەیاڵاویبوون]] # {{ھێما|FA}} [[شیزۆفرێنیا]] ====Miscellaneous (5 articles)==== # {{ھێما|C}} [[کۆما]] ## {{ھێما|C}} [[Persistent vegetative state]] # {{ھێما|B}} [[ژەھر]] ## {{ھێما|C}} [[Toxicity]] # {{ھێما|Start}} [[کۆنیشان]] {{Col-end}} <noinclude> {{Core topics}} </noinclude> [[Category:Wikipedia article lists|All languages should have]] [[Category:Wikipedia core topics|Vital articles]] [[Category:Wikipedia vital articles| ]] 5h77w4gbh1frj14iz1ns70xupc5v31g 0 92383 1673913 360101 2026-09-24T01:55:19Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 1673913 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 42g8299esh0isbefegjijj2fmvvvnki 0 98188 1673914 366266 2026-09-24T01:55:24Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 1673914 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 42g8299esh0isbefegjijj2fmvvvnki 0 99271 1673634 1661194 2026-09-23T16:37:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1673634 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Fredric March-1.jpg|thumb|چەپ|فرێدریک مارچ]] '''فرێدریک مارچ''' ({{بە ئینگلیزی|Fredric March}}) ([[٣١ی ئاب]]ی [[١٨٩٧]] - [[١٤ی نیسان]]ی [[١٩٧٥]]) ئەکتەرێکی ئەمریکی فیلم و [[شانۆ]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fredric March|ناونیشان=http://www.tcm.com/tcmdb/person/121733%7C56086/Fredric-March/|وێبگە=Turner Classic Movies}}</ref><ref name="WVobit">Obituary ''[[Variety Obituaries|Variety]]'', April 16, 1975, page 95.</ref> لە ساڵی [[١٩٣٢]] [[خەڵاتی ئۆسکار]]ی بۆ باشترین ئەکتەر وەرگرت لە فیلمی (Dr. Jekyll and Mr. Hyde) و هەروەها بۆ دووەم جار و لە ساڵی ١٩٤٧ هەمان خەڵاتی وەرگرت بۆ فیلمی (The Best Years of Our Lives). مارچ یەکەم ئەکتەرە کە هەردوو [[خەڵاتی ئۆسکار]] و [[خەڵاتی تۆنی]] دووجار ببات. ==سەرچاوەکان== <references /> [https://en.wikipedia.org/wiki/Fredric_March ویکی ئینگلیزی]{{پشتڕاست نەکراو}} {{خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەر}} {{خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری فیلمی دراما}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ژیاننامە|شانۆ|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fredric March}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی باشترین ئەکتەری فیلمی دراما]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی شێرپەنجە لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:براوەکانی دەیڤد دی دۆناتێلۆ]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی ورچی زیوین بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:براوەکانی جامی ڤۆڵپی بۆ باشترین ئەکتەر]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] 85exre55ysr2y5mq1ly7i5hyz0cm05g 0 100798 1673991 1511311 2026-09-24T07:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە) 1673991 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فۆنۆلۆجی''' یان '''واچناسی''' ({{بە ئینگلیزی|Phonology}}) یەکێک لە لقوپۆکانی [[زمانەوانی]]یە کە دەپەرژێتە سەر سیستەمی دەنگی زمان و جێگە و شوێنی توخمەکانی دەنگ لە زنجیرەی وتەدا دەسنیشان دەکات. لەم لقەدا، لە بابەتی وەک [[دەنگ]]، [[فۆنیم]]، [[بڕگە (فۆنۆلۆجی)|بڕگە]]، [[وشە]]، سترێس، نەزم (ئاھەنگ) و کێشی ھۆنراوە قسە دەکرێت. لە حاڵێکدا کە [[دەنگناسی (زمانەوانی)|دەنگناسی]] خۆ بە دیاریکردن و ساغکردنەوەی دەنگەکانی زمانەوە خەریک دەکات، فۆنۆلۆجی لە چۆنیەتی سیستەمی رێکخستنی ئەو دەنگانە دەکۆڵێتەوە. بۆ نموونە، دەنگناسی ساغیدەکاتەوە کە «ژ» دەنگێکی سەرەکییە ([[فۆنیم]]) لە زمانی کوردیدا؛ ئەو دەنگە دەنگێکی «خشۆک»ە، لە سازکردنیدا، سەری زمان دەچێت بۆ سەر سەختەمەڵاژ، پشتەوەی زمانیش بەرەو مەڵاشوو بەرز دەبێتەوە. لە لایەکی دیکەوە فۆنۆلۆجی لەوە دەکۆڵێتەوە کە دەنگی «ژ» لە کوێی وشەکاندا دێت. ھەر لەم پێوەندییەشدا، وەڵامی پرسیارێکی ئاوا دەداتەوە: بۆچی دەنگی «ژ» لەم وشانەدا ھەیە، وەکوو «کوژران»، «بکوژ»، یان «کوژراو»، بەڵام لە وشەیەکی دیکەدا، وەکوو ”کوشتن”، نییە و دەبێت بە «ش»؟ ئایا «ش» دەبێت بە «ژ» یان بە پێچەوانەوە، یان ھەردووکیان؟ ئەو جێگۆڕکەی «ش» و «ژ»، بە ھەر شێوەیەک کە هەبێت، ئایا ھەر لەم چەند وشەدایەدا ھەڵکەوتووە، یان بە پێی یاسایەکی تایبەتە و لە وشەی دیکەشدا ڕوو دەدات؟ ئەگەر بە پێی یاساکە، ئەو ھەلومەرجە چییە کە ئەو یاسایە تێیدا دێتە ئاراوە؟ ئەمانە ئەو چەشنە پرسیارانەن کە فۆنۆلۆجی یان واچناسی دەیانکات و لە وەڵامەکانیان دەگەڕێت ، سەبارەت بە (کوشتن) و (دەکوژێت) ووشەی (کوشتن) چاوگی کارە واتا کاری ڕابردوو و ڕانەبردوو و داخوازی لێ دروست دەکرێت , کاتێک چاوگی (کوشتن) دەکرێت بە کاری ڕانەبردوو دەبێت بە (دەکوژێت). کەوابوو فۆنۆلۆجی لە سیستەمی رێککەوتن و رێکخستنی دەنگەکانی زمانێکی تایبەت دەکۆڵێتەوە. == ھەروەھا ببینە == * [[فۆنیم]] * [[مۆرفیم ]] * [[دەنگناسی (زمانەوانی)|دەنگناسی]] == سەرچاوەکان == * [http://www.yageyziman.com/zimannase_J_Shexulislami.htm یاگەی زمان] * [//fa.wikipedia.org/w/index.php?oldid=11305694 ویکیپیدیای فارسی] {{تووڵی دەروازە|زمان}} {{پۆلی کۆمنز|Phonology}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:فۆنۆلۆجی| ]] 0460zpop038mh82uqepgadfeyfl29mu 0 101638 1673915 397148 2026-09-24T01:55:29Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 1673915 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 42g8299esh0isbefegjijj2fmvvvnki 0 103899 1673723 1511062 2026-09-23T19:37:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1673723 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = فلیپ خوان پابلۆ ئالفۆنسۆ دێ تۆدۆس لۆس | ناوی_خۆماڵی = Felipe VI | زمانی_ناوی_خۆماڵی = [[ئیسپانی]] | وێنە = Felipe, Prince of Asturias.jpg | قەبارەی وێنە = 240px | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٣٠ کانوونی دووەمی ١٩٦٨ | شوێنی لەدایکبوون = [[مادرید]]، [[ئیسپانیا]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = {{ئاڵا|ئیسپانیا}} | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = شای ئیسپانیا | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەفزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[کاسۆلیکی|رۆمان کاتۆلیک]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = [[لێتیزیا ئۆرتیس]] له ٢٠٠٤ەوە | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = [[خوان کارلۆسی یەکەم]]، [[سۆفیای یۆنان و دانمارک]] | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژۆ = Signature of Felipe, Prince of Asturias.png | جێگری_واژۆ = | قەبارەی_واژۆ = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فلیپ خوان پابلۆ ئالفۆنسۆ دێ تۆدۆس لۆس''' یان '''فلیپی شەشەمی ئیسپانیا'''، (لەدایکبووی ٣٠ کانوونی دووەمی ١٩٦٨ لە [[مادرید]]، ئیسپانیا) شای [[ئیسپانیا]]، سێیەمین مناڵی [[خوان کارلۆسی یەکەم]] و [[سۆفیای یۆنان و دانمارک]]ە. ھەتا ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ وەکوو جێگرەوەی تانج و تەختی [[ئیسپانیا]] خاوەنی نازناوی فەرمی، شازادە ئاستۆریاس، شازادە جیرۆنا، شازادە ویانا و ھتد... بوو. فلیپ لە ڕێکەوتی ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بە لەسەر کار لاچوونی باوکی، بە فەرمی بوو بە پاشای ئیسپانیا.<ref>[http://www.bbc.com/news/world-europe-27662301 King Juan Carlos of Spain abdicating]</ref> == پەراوێزەکان == {{reflist}}{{سەرۆکی وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|ئۆڵۆمپیاد}} {{پۆلی کۆمنز|Felipe VI of Spain}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٨]] 7mxojzuibkipw3z6ddwbm6262b612xu 0 104346 1673551 1668954 2026-09-23T13:36:59Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1673551 wikitext text/x-wiki {{Infobox writer | name = فرووغ فەڕوخزاد | native_name = {{فارسی|فروغ فرخ‌زاد}} | image = فروغ فرخزاد.jpg | image_size = 220px | caption = وێنەی ڕەنگکراوی فرووغ فەڕوخزاد | birth_date = {{ڕۆژی لەدایکبوون|٢٩|١٢|١٩٣٤}}<ref>{{بیرخستنەوەی میدیای دەنگوڕەنگی|people=Farzaneh Milani|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Forough Farrokhzhad's Biography & Unpublished Letters|medium=Video|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=lN1_mjWxO0A|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٧|کات=١٢:٣١–١٣:٠٠|بڵاوکەرەوە=[[کتێبخانەی کۆنگەرە]]}}</ref> | birth_name = فرووغزەمانی فەڕوخزادی عێراقی<ref name=ToolAutoGenRef1>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=نسیم مقرب (صحرا)|ناونیشان=http://www.bbc.com/persian/blog-viewpoints-39041440|سەردێڕ=فروغ فرخزاد؛ بخشی از تاریخ زنان ایران|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ۲۰۱۷}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=روزی که فروغ را در باغچه کاشتند |ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/arts/2009/02/090206_og_lp_farukhzad1 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=BBC News فارسی |زمان=fa}}</ref> | birth_place = [[تاران]]، [[ئێران]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٦٧|٢|١٣|١٩٣٥|١|٥}} | resting_place = گۆڕستانی زاھیر دەولە | death_place = تاران، ئێران | nationality = ئێرانی | education = | occupation = [[شاعیر]]، فیلمساز | spouse = {{ھاوسەرگیری|پەروێز شاپوور|١٩٥٢|١٩٥٥|reason=divorced}} | partner = [[ئیبراھیم گوڵستان]] (١٩٦٠کان–١٩٦٧) | children = کامیار{{ھن}}حوسێن (ھەڵگیراوە) | relatives = فەرەیدوون فەڕوخزاد (برا){{ھن}}پووران فەڕوخزاد (خوشک) | parents = محەممەد فەڕوخزاد{{ھن}}تووران وەزیرتەبا }} '''فرووغزەمانی فەڕوخزادی عێراقی''' ({{بە فارسی|فروغ فرخ‌زاد}}، {{IPA-fa|fʊˌɾu:ɣe fæɾɾoxˈzɒ:d}}؛ ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤ – ١٣ی شوباتی ١٩٦٧) [[شاعیر]] و فیلمسازێکی ناوداری ئێرانی بوو.<ref name="Dabashi2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Hamid Dabashi|سەردێڕ=The World of Persian Literary Humanism|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=wqWIhuwtppUC&pg=PT290|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٧٠٦١-٥|پەڕەکان=٢٩٠–}}</ref> شاعیرێکی مۆدێرنیست و ئایکۆنۆکلاست بوو،<ref name=daniel>*{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Daniel |یەکەم=Elton L. |سەردێڕ=Culture and Customs of Iran |ناونیشان=https://archive.org/details/culturecustomsir00dani |نووسەر٢=Mahdi, Ali Akbar |ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Greenwood Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٣١٣-٣٢٠٥٣-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/culturecustomsir٠٠dani/page/٨١ ٨١]–٨٢}}</ref> کە لە دیدگای ژنەوە دەینووسی.<ref name="Afary2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Janet Afary|سەردێڕ=Sexual Politics in Modern Iran|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=rwYmAgAAQBAJ&pg=PT283|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-١٠٧-٣٩٤٣٥-٣|پەڕەکان=٢٨٣–}}</ref><ref name="Paidar1997">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Parvin Paidar|سەردێڕ=Women and the Political Process in Twentieth-Century Iran|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=2CP61Ke2cTQC&pg=PA168|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٥٧٢-٨|پەڕەکان=١٦٨–}}</ref> == ژیاننامە == فرووغ لە ڕۆژی ٢٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٣٤ لە شەقامی «موعزوددەوڵە» لە کۆڵانی «خادم ئازاد» لەدایک بوو. دایکی لە بنەماڵەیەکی [[کاشان]]ی بوو و باوکی [[تەفرش]]ی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Persian Language & Literature: Forough Farrokhzad |ناونیشان=https://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.iranchamber.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220212113738/https://www.iranchamber.com/literature/ffarrokhzad/forough_farrokhzad.php |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فرووغ منداڵی چوارەمی بنەماڵەکەی بوو. فەرەیدوون فەڕوخزادی برای پێشکەشکاری تەلەڤیزیۆنی و گۆرانیبێژ بوو. فرووغ لە ساڵانی ١٩٥٠ لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا لەگەڵ [[پەرویز شاپوور]] ھاوسەرگیریی کرد. ئەم پێوەندە لە ١٩٥٥ بە تەڵاق کۆتایی ھات. ئەوان لەم ھاوسەرگیرییەدا منداڵێکیان بە ناوی کامیار بوو. فرووغ لە دوای تەڵاق، لەگەڵ شووە پێشووەکەی نامەنووسی عاشقانەیان دەکرد و ئەم نامانە دواتر بە دەستی کامیاری کوڕی فرووغ لە پەرتووکێکدا لە چاپ دران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081022105308/http://avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081022105308/http://avayeazad.com/foroogh_letters/list.htm |date=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305050357/http://www.perslit.com/forughbipayan.bbc.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای تەڵاق فرووغ دەستی بە گەشتێک کرد بۆ وڵاتانی ئەورووپی و لەم گەشتەدا لەگەڵ [[چاند]] و [[ھونەر]]ی ئەورووپیدا ئاشنا بوو و کاریگەرییەکی زۆریان کردە سەر ڕوانگەی فرووغ بۆ سەر ژیان. ھەر لە ھەمان کاتدا فرووغ لەگەڵ [[ئیبراھیم گوڵستان]] ئاشنا بوو و ئەمەش گۆڕانی فرووغی بەتەوژمتر کرد. فرووغ لە ١٩٦٢ فیلمێکی بە ناوی ''خانە سیاە'' ({{بە کوردیی ناوەندی|ماڵی ڕەش}}) دروست کرد و لە چەندین فێستیڤاڵی جیھانیدا بەشداریی کرد و چەندین خەڵاتی گرینگی مسۆگەر کرد کە ھۆی بەناوبانگتربوونی فرووغ بوو.{{ژێدەر پێویستە|date=نیسان ٢٠٢٥}} == مردن == [[پەڕگە:Foroogh.JPG|وێنۆک|گۆڕی فرووغ فەڕوخزاد لە گۆڕستانی زاھیر دەولە]] فرووغ لە ١٩٦٣، جارێک ویستی خۆی بکوژێت، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو. لە ١٩٦٧ لە کاتی شۆفێریکردن بە ئۆتۆمبێلی جیپی ئیبراھیم گوڵستان، تووشی ڕووداوی ھاتوچۆ بوو و گیانی لە دەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=WEBSITE.WS – Your Internet Address For Life™ |ناونیشان=http://jahed.malakut.ws/archives/2012/02/post_236.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |وێبگە=jahed.malakut.ws |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203133616/http://jahed.malakut.ws/archives/2012/02/post_236.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://khabaronline.ir/detail/357249/culture/cinema |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150501112725/http://www.khabaronline.ir/detail/357249/culture/cinema |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نموونە شیعر == باڵندە لە نەمانە <poem> دڵم تەمیانە تەمیان دڵم تەمیانە تەمیان! بەرەو ھەیوان دەچم، ئەنگوستەکانم بەسەر پێستی کشاوی شەو، دەکێشم. چرای پێوەندی پاکی ھەڵبڕاوە چرای پێوەندی گشت ئەنگوستەچاوە کەسێ پێناسە ناکا من، بەڕووی ڕۆژ کەسێ نامکاتە میوان پۆلی پاساری بەتەنیا ھەڵفڕین بسپێرە یادت کە مەل، مەرگ و نەمانە ڕۆژگاری.<ref>وەرگێڕان: فەرامەرز ئاغابەیگی گۆڤاری ڕامان، ژمارە ۲٥۸، ساڵی ۲۰۱۸ی زایینی، لاپەڕەی ۱۱</ref> </poem> == کتێبەکان == * ١٩٥٢ - ''اسیر''، کۆی ٤٣ شیعر * ١٩٥٦ - ''دیوار''، کۆی ٢٥ شیعر * ١٩٥٧ - ''عصیان''، کۆی ١٧ شیعر * ١٩٦٢ - ''تولدی دیگر''، کۆی ٣٥ شیعر * ١٩٦٣ - ''ایمان بیاوریم بە آغاز فصل سرد''، کۆی ٧ شیعر == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} * خضری، حیدر: تەنیا دەنگە کە دەمێنێتەوە: ژیان و ھونەری فروغ فەڕوخزاد لەگەڵ وەرگێڕانی کۆمەڵە ھۆنراوەکانی «لە دایکبوونێکی تر» و «باوەڕ بێنین بە سەرەتای وەرزی سارد» - چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین ٢٠١٦ * قەرەداخی، ناصح (ئارام قەرەداخی). ژنێکی تەنیا، ژیان و ھەڵبژاردەی ھۆنراوەکانی فروغ فەڕڕوخزاد. (چاپی یەکەم، چاپخانەی زانکۆی سەلاحەدین، ھەولێر ٢٠٠١)، (چاپی دووەمی ئەلەکترۆنی ٢٠٠٨). * بەرزەنجی، ئازاد (ھەڵبژاردن و وەرگێڕانی). فروغ فەڕوخزاد، ژنێ لە بەردەم وەرزێکی سارددا –ژیان و شیعر-، سلێمانی ٢٠٠٢. * فەڕوخزاد، فروغ. یەکەمین ترپە عاشقانەیییەکانی دڵم، نامەکانی فروغ فەڕوخزاد بۆ پەرویز شاپووری ھاوسەری، بە ھەوڵ و کۆششی کامیار شاپوور و عومرانی سەلاحی، وەرگێڕانی لە فارسییەوە: ئەبوبەکر قەرەداغی، وەزارەتی ڕۆشنبیری، بەرێوەبەرایەتی خانەی وەرگێڕان، ژمارەی ٧٢٠، سلێمانی، ٢٠٠٦. * Ferroxzad, Furûx. Em Baweriyê Bi Destpêka Demsala Sar Bînin, Werger: Cewad Pale & Muhsîn Ozdemîr, Çapa Yekemîn, Ronahî, Amed 2013. 48 L {{پۆلی کۆمنز|Forough Farrokhzad}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژە|فیلم|ئێران|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:شاعیرانی ئێرانی]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] [[پۆل:شاعیرانی ژن]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٥]] [[پۆل:شاعیرانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ژنی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:فێمینیستانی ئێرانی]] [[پۆل:خەڵکی فارس]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ژن]] 70o4xrxhe2nxw64jvkstzebidrewda2 0 104652 1673736 1661208 2026-09-23T19:39:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1673736 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = فوئاد مەعسووم | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = کوردی | وێنە = President Fuad Masum in Iran.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = محەممەد فوئاد مەعسووم خدر ھەورامی | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٣٨ | شوێنی لەدایکبوون = [[کۆیە]]، [[عێراق]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = [[عێراق]] | نەتەوە = [[کورد]] | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = سەرۆک کۆماری عێراق | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = [[جەلال تاڵەبانی]] | جێگر = | حیزب = {{flagicon image|Flag of PUK.png}}[[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = [[ئیسلام]] | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = ڕوناک | یار = | منداڵەکان = جوان | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''فوئاد مەعسووم''' ناوی تەواوی '''محەممەد فوئاد مەعسووم خدر ھەورامی''' سیاسەتوانێکی ناسراوی [[کورد]]ە. لە ساڵی ٢٠١٤ی زایینیدا لەلایەن پەرلەمانی [[عێراق]]ەوە بۆ سەرۆک کۆماری عێراق ھەڵبژێردرا و بوو بە حەوتەم سەرۆک کۆماری [[عێراق]] و دووەمین سەرۆک کۆماری [[کورد]] کە سەرۆکایەتی عێراقیان کردبێت (لە دوای [[جەلال تاڵەبانی]]). فوئاد مەعسووم لە ساڵی ١٩٣٨ لە شاری [[کۆیە]] لە بنەماڵەیەکی ئایینیدا لەدایکبووە.<ref>[http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/2407201411 تۆڕی میدیایی ڕووداو - ژیاننامەی فوئاد مەعسووم]</ref> == ژیان == فوئاد مەعسووم لە شاری کۆیە لەدایکبووە. بنەماڵەی ئەو پێشتر لە ناوچەی [[ھەورامان]]ەوە ھاتوون بۆ شاری کۆیە.<ref name="alsumaria.tv">http://www.alsumaria.tv/news/106401/من-هو-فؤاد-معصوم-رئيس-جمهورية-العراق/ar</ref> ئەو لە قوتابخانە ئایینییەکانی [[کوردستان]] دەستی بە خوێندن کرد. دواتر لە [[زانکۆی بەغدا]] [[شەریعەتی ئیسلامی]] خوێند.<ref name="bbc.co.uk">http://www.bbc.co.uk/arabic/middleeast/2014/07/140724_fouad_massoum_profile.shtml</ref> لە ساڵی ١٩٥٨ بۆ شاری [[قاھیرە]] کۆچی کرد ھەتاکوو بتوانێت درێژە بە خوێندنەکانی لە [[زانکۆی ئەزھەر]] بدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://basnews.com/en/News/Details/Talabani-s-old-time-friend-becomes-candidate-for-Iraqi-President/28018 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140727024319/http://basnews.com/en/News/Details/Talabani-s-old-time-friend-becomes-candidate-for-Iraqi-President/28018 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> دواتر لە ساڵی ١٩٦٨ لە [[زانکۆی بەسرە]] بە مامۆستایی وەگیرا.<ref name="bbc.co.uk"/> فوئاد مەعسووم لە ساڵی ١٩٧٥ بڕوانامەی PhD لە [[فەلسەفەی ئیسلامی]] لە زانکۆی ئەزھەر وەرگرت کە تێزەکەی لەسەر [[ئیخوان موسلیمین]] بووە لەژێر ناونیشانی ({{عەرەبی|إخوان الصفا فلسفتهم وأفكارهم}}).<ref name="bbc.co.uk"/><ref>http://rudaw.net/sorani/middleeast/iraq/29072014 ، تێزی دکتۆرا</ref> == ژیانی سیاسی == === حیزبی شیوعی === لە ساڵی ١٩٦٢دا فوئاد مەعسووم بوو بە ئەندامی حیزبی شیوعی عێراق و ھەتا ساڵی ١٩٦٤ ھەر ئەندامی ئەم حیزبە بوو. لە ئەم ساڵەدا (١٩٦٤) لە دوای سەفەر بۆ [[سووریا]] و چاوپێکەوتنێک لەگەڵ [[خالید بەکداش]]، سکرتێری ئەوکاتی حیزبی شیوعی،<ref name="alsumaria.tv"/> دوای پێزانین بەوەی کە خالید بەکداش ھەرچەند کە خۆی بە ڕەچەڵەک کوردە بەڵام دژ بە کورد خەبات دەکات، لە حیزبی شیوعی ھەڵگەڕاوە و بوو بە ئەندامی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]].<ref name="alhayat.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://alhayat.com/Articles/3769824/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D8%A4%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%9F |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140814023042/http://alhayat.com/Articles/3769824/%D9%85%D9%86-%D9%87%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%A6%D9%8A%D8%B3-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%AF%D9%8A%D8%AF-%D9%81%D8%A4%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B9%D8%B5%D9%88%D9%85-%D9%87%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%85%D9%8A%D8%9F |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === حیزبی دیموکڕاتی کوردستان === لە ساڵی ١٩٦٨دا مەعسووم نوێنەری پارتی دیموکڕاتی کوردستان بوو لە [[بەسرە]]. ھەروەھا ئەو ھەتا ساڵی ١٩٧٥ نوێنەری شۆڕشی کورد بوو لە پایتەختی وڵاتی [[میسر]]، قاھیرە.<ref name="alsumaria.tv"/> لە ساڵی ١٩٧٦دا مەعسووم یەکێک لە بناغەدانەرانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بوو.<ref name="alhayat.com"/> ساڵی ١٩٩٢ بوو بە یەکەم [[سەرۆک وەزیران]]ی کوردستان.<ref name="alhayat.com"/> لە ساڵی ٢٠٠٣ و دوای ڕووخانی ڕژیمی بەعس، مەعسووم یەکێک بوو لە نوێنەرانی کورد کە چوونە بەغدا و لە پڕۆسەی نووسینی پێشنوونی [[یاسای بنەڕەتی]] عێراقدا بەشداریان کرد.<ref name="alsumaria.tv"/> لە [[خولی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان-عێراق|خولی یەکەمی پەرلەمانی کوردستان]] ئەندامی پەرلەمان بووە.<ref name="پەرلەمانی کوردستان ۱">[https://www.parliament.krd/mps/previous-mps/mps-term-1/د-محه-مه-د-فوئاد-مه-عسوم-خدر/ پەرلەمانی کوردستان-عێراق: ''مێژووی ھەڵبژاردن خولی یەکەم ١٩٩٢'' (بە سۆرانی)؛] سەردان لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣.</ref> === سەرۆک کۆماری === [[پەڕگە:President Rouhani with Iraqi President Fuad Masum in Saadabad Palace 4.jpg|وێنۆک|فوئاد مەعوسووم وەک سەرۆککۆماری عێراق لەگەڵ حەسەن ڕۆحانی سەرۆککۆماری ئێران لە ساڵی ٢٠١٥.]] لە ساڵی ٢٠١٤دا فوئاد مەعسووم بە بەدەستھێنانی ٢١١ دەنگ لە پەرلەمانی عێراق بوو بە حەوتەمین سەرۆککۆماری عێراق.<ref>http://www.worldbulletin.net/headlines/141288/iraq-selects-fuad-masum-as-new-president</ref> == ژیانی ھاوسەری == فوئاد مەعسووم لەگەڵ ڕووناک عەبدولوەحید مستەفا ھاوسەرگیری کردووە و پێنج کچی ھەیە: شیرین، جوان، زۆزان، شیلان و ویان. ئەو ھەروەھا کوڕێکیشی بوو بە ناوی شوان کە بەھۆی نەخۆشییەوە گیانی لە دەست دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://iraqidinarnewstoday.net/who-is-dr-fuad-masum/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140728064939/http://iraqidinarnewstoday.net/who-is-dr-fuad-masum/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140728064939/http://iraqidinarnewstoday.net/who-is-dr-fuad-masum/ |date=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٤ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{سەرۆک وەزیرەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|کوردستان|عێراق|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Fuad Masum}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٨]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:سیاسییەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی کۆیە]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:موسڵمانانی کورد]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] rue463j359d6hdxx4qgg8vuv7zs666d 0 104655 1673932 897199 2026-09-24T04:35:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1673932 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:NightFlight.jpg|وێنۆک|بەرگی چاپی یەکەمی فڕینی شەوانە لە [[شانشینی یەکگرتوو]]دا]] '''فڕینی شەوانە''' (بە [[فەڕەنسی]]: Vol de Nuit) ڕۆمانی دووەمی [[ئانتوان دۆ سانت ئێگزوپێری]]ە. ئەم ڕۆمانە بە زمانی فەڕەنسی نووسراوە. == حەکایەت == حەکایەتی فڕینی شەوانە سەبارەت بە فڕۆکەوانێکە بە ناوی "فابیەن" کە دەبێت نامەیەک بە دەستی خاوەنەکەی لە [[ئەرجەنتین]] بگەیێنێت؛ لە هەمان کاتدا فڕۆکەکەی ڕووبەڕووی بۆران دەبێتەوە. هەرچەند کە خاوەنکاری فابیەن دەزانێت بارودۆخی کەشوهەوا نالەبارە بەڵام گوشار دەخاتە سەر فابیەن بۆ ئەوەی کە هەر دەبێت کارەکەی ئەنجام بدات. خاونکارەکە بە هۆی ئەو زۆرەی کە لە فابیەن کردوویەتی تووشی عەزاب ویژدان دەبێت و لە درێژایی سەفەرەکەی فابیەندا لەگەڵی پێوەنی ڕادیۆیی دەگرێت. حەکایەتەکە بە پیشان دانی نگرانییەکانی ژنەکەی فابیەن و خاونکارەکەی بەردەوام دەبێت و لە کۆتاییدا کورتە باسێک لە بەسەرهاتی فابیەن دەکرێت. == خەڵاتەکان == لە ساڵی ١٩٣١دا فڕینی شەوانە خەڵاتی فەمینای بردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} <ref>http://en.wikipedia.org/wiki/Night_Flight_(novel{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref><ref>http://fr.wikipedia.org/wiki/Vol_de_nuit</ref> {{تووڵی دەروازە|کتێب|ڕۆمانەکان|فڕین}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:ڕۆمانەکانی ١٩٣١]] amskkpulnzph9u4y3hsuoksp9k9hlp4 0 113990 1673916 428228 2026-09-24T01:55:34Z Xqbot 261 بۆت: چاکسازیی دووجار-ڕەوانەکردنەوە بۆ [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 1673916 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ھاوسەنگیی کۆمەڵتە و وزە]] 42g8299esh0isbefegjijj2fmvvvnki 0 117709 1673802 1511121 2026-09-23T22:34:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1673802 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Francisco de Zurbarán 053.jpg|وێنۆک|نیگارەیەکی خەیاڵی لە فڕانسیس ئاسیزی]] '''فڕانسیس ئاسیزی''' ( بە [[زمانی ئیتالی|ئیتالی]]: Francesco d'Assisi) یەکێکە لە پیرۆزترین پیاوەکانی ئایینی [[کاتۆلیک|کاتۆلیکیزم]]. فڕانسیس لە بنەماڵەیەکی دەوڵەمەند لە ئیتالیا لەدایکبوو. لە سەردەمی لاویدا ڕووی لە کاری باوکی کرد و بوو بە بازرگان، دواتریش لە چەندین شەڕدا بەشداری کرد؛ بەڵام دواتر بە هۆی حاڵەتێکی ڕۆحانی کە لە شەڕێکدا تووشی بوو ڕووی کرد لە [[ئایین]] و بوو بە پیاوێکی ئایینی بەڵام هیچ کاتێک نەبوو بە [[قەشە]]. == سەرچاوەکان == * http://www.britannica.com/EBchecked/topic/216793/Saint-Francis-of-Assisi {{پۆلی کۆمنز|Francis of Assisi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١١٨٠]] [[پۆل:مردووانی ١٢٢٦]] [[پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان]] 7huzljupczgwy5285gjdz459d7ao17z 4 117839 1673957 1660980 2026-09-24T05:15:28Z Sakura emad 42467 /* نوێکردنەوەی فەنکشن و داڕێژەکانی ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری */ بەشی نوێ 1673957 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 6 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=پێشنیارەکان|2= پێشنیار و بیرۆکە نوێکان لێرەدا وتووێژیان لەسەر دەکرێ. ''بەر لە دانانی پێشنیار'': * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''نەرمامێر''' کە لەسەری پێکھاتوون دەبێ لە [[MediaZilla:|بەگزیلا]]دا ڕاپۆرت بکرێ. * گۆڕانکارییە پێشنیارکراوەکانی '''سیاسەت''' پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]]. * '''وتارە نوێیە''' پێشنیارکراوەکان پەیوەندیی ھەیە بە [[ویکیپیدیا:وتارە پێشنیارکراوەکان]]. |3=وپ:دخپ|4=وپ:دخ/پ}} {{بازدان بۆ سەرەوە و خوارەوە}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == سیاسەت و کاری ویکیپیدیا و نیشانەکان == {{atopr |status = ئەنجام |result = نەکرا و ئەنجامی داواکارییەکە سەرکەوتوو نەبوو [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} ئێمە هەر هەموومان ئەگەر بۆ یەک جاریش بێت یاریمان کردووە ئیتر هەر یارییەک بێت، لە یارییەکەدا وشەیەک نوسراوە بەناوی (mission) کەبریتییە (کارەکان) کە دەیکەینەوە نوسراوە ئەو کارە بکە و خەڵاتێکی لە بەرامبەردا وەرگرین، بۆیە منیش داوا دەکەم کە پڕۆژەیەک بۆ ویکیپیدیا دروستکەن و بە چەند کاریکی زۆر و نیشانەی زۆر ئێمە دەتوانیین هەم نیشانەکان بە شێوەیەکی دیموکراسیانە بەکارهێنەرەکان بەکاری بهێنین، هەم باشترکردنی وتارەکان کارەکان دەتوانیین بە باشترین کار دایبنێن و بەشێوەیەک کە دڵنیام هەمووتان [[ھەی دەی]] تان کردووە، کە ئەویش کاری هەیە کە دانەیەک تەواو دەکەیت ئەوە دەچێتە کاریکی زەحمەتر کە هەر هەمان یاسایە وەک: تەواوکردنی ١٠ سندوقی زانیاری. کە ئەم کارە تەواو کرا ببێت بە تەواو کردنی ١٠٠ سندوقی زانیاری. ئەمەش لەسەر دەنگی بەڕێوبەران بۆ خراپکاریش ئەو بەکارهێنەرانەی خراپکاریان پێکرد ئەوا دەتوانن ئێوەی بەڕێوبەران سەربەستیان بکەن، زۆر سوپاس[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٨:٤١، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بۆ ڕوونکردنەوەیەکی زیاتریش ئەم وتانەی کە لەسەرەوە باسمان کرد بەم شێوەیە بەڕیوە دەچێت *دەبێت بەکارهێنەر نیشانەی سەرەکی هەبێت *دەبێت هەر بەکارهێنەرێک پەڕیەکی تایبەت بە (mission)ی بۆ دابنرێت ئەمەش لەسەر شێوەی ڕۆبۆتی *دەبێت بە سێ بەشەوە ئەنجام بدرێت کە بریتییە لە بۆ هەر (mission)نێک بریتی بێت لە سەرەتای ناوەندی زەحمەت، کە ئەمانە بەدوای یەکدا دێن لەدوای جێبەجێکردنی ئاسان دوای ناوەندی دوای زەحمەت. *دەبێت ئەو (mission)نەی کە بۆی نوسراوە بە چاکی بیکات، نەوەک بە تێکچووی *دەبێت لەسەر هەر (mission)ێک ئەو کارانەی بەکارهێنەری تێدابێت، وەک ئەوەی یەکسەر لەپەڕەکەی بەشێوەیەکی ڕۆبۆتی بۆی بنوسرێت. هەرچەندە ئەم کارانە لە سەروو پلەی خۆمەوەیە بەڵام دەبێت ئێوەی بەکارهێنەرانی بەئەزموون یارمەتیم بدەن بەهۆی تواناو لێهاتوویتانەوە، بەڵام من دەموێت لەسەرەتادا ١٠ بەکارهێنەری شارەزا بانگێشت بکەم بۆ ئەم پڕۆژەیە {{وب|Sako Nanakli}} {{وب|Sakura emad}} {{وب|Aram}} {{وب|Épine}} {{وب|Calak}} {{وب|Gyan333}} {{وب|Kushared}} {{وب|Serchia}} {{وب|Pirehelokan}} {{وب|Aza}} دەموێت بڵێم لە هەرکاتێکدا دەنگدان لەسەر ئەم پڕۆژەیە ئەنجام بدرێت ئەوە بە تێکڕای دەنگ دەکرێت و هەرکەسێک بیەوێت دەنگ بدات ئەوا دەبێت بەژداربێت لەم پڕۆژەیەدا. سوپاس [[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٩:٤٩، ١٣ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : بەرێز {{وب|ئارۆ سالار محمود}} بیرۆکەکەت جوانە ئەوەندەی لە مەبەستەکەت تێگەیشتم "دەتەوێت وەک پێشبڕکێیەک کارەکان بکرێت و پلەبەندی بۆ ھەر کارێک دابنرێت و ھەر بەکارھێنەرێک بەپێی ئاستی خۆی کارێک یان چەن کارێکی پێبدرێت و ئیتر بەپێی کارەکانی ئاستی بەرز بێتەوە و ئەرکەکانی زیاتر و زەحمەت تر بن، بۆ ھەر کارێکیش کە ئەنجامی دەدات خەڵاتی لە بەرامبەردا پێ بدرێت بەڵام خەڵاتەکە کێ دەیدات وە چییە؟" و ھەندێک لەوانەی تاگت کردوون ھیچ بەشداریان نەماوە یان ناتوانن بەچالاکی بەشداری بکەن لە ویکیپیدیا بۆ نموونە {{وب|Gyan333}}، [[بەکارھێنەر:Épine]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :{{وب|ئارۆ سالار محمود}} سڵاو ، دیارە ئەوەندەی تێگەیشتبێتم ئەتەوێت پشبڕکێیەک لە نێوان بەکارهێنەران دروستبکەیت بۆ ئەوەی بتوانن زۆرترین سندوقی زانیاری وەڕبگێڕن، ئەگەر ئاوایە و مەبەستەکەت ئەوە بۆ ئەم قۆناغەی ئێمە کەمێک ئاسان نییە، بەتایبەت بەبێ پشتیوانی و خەڵات . پێشتر قەرارمان دەبوو پێشبڕکێەک ڕێکبخەین بۆ دانانی سەرچاوە بۆ ئەو وتارانەی بێ سەرچاوەن بە پشتیوانی ویکیمیدیا بەڵام وابزانم بەهۆی نەبوونی ژمارەیەکی زۆری بەکارهێنەر لە ویکیپیدیای کوردی کارەکە نەکرا .بۆیە هەر کارێک بەتایبەت لەو شێوەی جەنابت باسی دەکەیت ئاسان نییە بەتایبەت ئەم مەرجانەی تێدابێت قورس و گرانی و مامناوەن ، ئامانجی بەشی زۆری ئەوانەی لێرەن هەوڵدانە بۆ ئەوەی لانیکەم ژمارەی وتارەکان بگەیینە ئاستێکی زۆر باشە لەگەڵ بوونی ناوەڕۆکێکی باش .ئەمەش کەم کەس بە خۆبەخشی و بێ بێ چاوەڕوانی هیچ پاداشتێک ئەنجامی دەدات.لەگەڵ ئەوەش بوونی پڕۆژەی جیاواز لە نیشانەکانی پێشکەوتنی ویکیپیدیای کوردیدایە و لە قازانجیەتی ئەنجامیان بدات هەرچەند تا ئێستا چەن پڕۆژەیەک ئەنجام دراون ئێستاش پڕۆژەی شارەکانی ئێران لە بواری تەواوبووندایە.جا ئەگەر وادەزانی هەڵە تێگەیشتووم دەتوانی ڕوونکردنەوەی زیاتر بنوسی ، لەگەڵ ڕێزدا .[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٨:٠٩، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) بەڕێزان ڕاست دەکەن ئەمە ئەرکێکی قورسەو جێبەجێکیردنی کاتی دەوێت، بەڵام ئێمە دەتوانین وتارێکی ویکی لە سەرەتادا بۆ دروست بکەین، و دەتوانین بە چەند شێوەیەک کار دروستبکەین، ئەوەش حەزدەکەم یەکم کار ئێوە بینوسن، و دەزانین نیشانەکان زۆر لەمەوبەر دیاری کراوە، بەڵام نەخراوەتە بەرچاوی بەکارهێنەر و ئێمە دەتوانین بڵاویبکەینەوە لە پەڕەیەکدا، و بۆ کارەکان دەبێت لەیەکەو دوور بن وەک دروستکردنی (چ ژمارەیە) وتارێک کە پێکهاتبێت لە ئەونە (ژمارە. سەردێڕ، ژمارە. ژێرسەردێڕ). یاخود بڵێن دروستکردنی ژمارە. وتاری (وەرزشی، هونەری، موسیقا)، ئیتر دەکەوێتە سەر ئەوەی چی بکەین.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٨:٤٤، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]: گەر ھیچ قسەت نییە لەسەر پڕۆژەکە دەتەوێت دایبخەم، بە ھۆکاری ئەوەی نەکرا؟ یان دەتەوێت داواکارییەکە بەردەوام لێرە بێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٢:٠٤، ١١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) داوادەکەم بیسڕیتەوە و هەر دانەیەکی من کە دامناوە چوونکە هیچ کەسێک بێجگە لە تۆ و ئارام نایەنە سەر ئەم بەشەی ویکیپیدیا، لاخۆی دیوەخانە.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|🎻 𝓐𝓻𝓸 𝓼𝓪𝓵𝓪𝓻 🎻]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏٠٦:٠٠، ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێزەحمەت دایبخە [[بەکارھێنەر:Agent aro|Agent aro]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Agent aro|لێدوان]]) ‏٠٦:٢٣، ١٩ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == دەستکاریی بە کۆمەڵی شێواز == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:١١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٣٥ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٦٨٨٣٠٦٦٤}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەکارھێنەر {{وب|Aram}} و بەکارھێنەرانی تر. پێشتر بڕێک پیاچوونەوەی زمانەوانیمان کردووە لە دەقەکاندا. ھەڵەیەک کە زۆر دەکەوێتە بەرچاوم ئەوم '''ھەستا بە''' کە [[:en:calque]] یانی وەرگێڕانی وشەبەوشەی عەرەبیی قام بە. دوو کێشەی ھەیە. یەک، لە ڕووی شێوازەوە زمان درێژ دەکاتەوە. دوو، وەک گشت وەرگێڕانێکی وشەبەوشەی ئیدیۆمی بیانی تێگەیشتنی ئاسان نیە. بۆ نموونە لەجێی '''ھەستا بە گەورەکردنی ماڵەکە''' بنووسرێ '''ماڵەکەی گەورە کرد'''. بەڵام ئەمە نازانم بە چەند دێڕ کۆد بکرێ یا نە، چون چەند کێشەی ھەیە. ١) بڕێک جار ڕستەکان درێژن و خاڵ لە ئاخریانەوە نیە و ئەوە دیاریکردنی بەکارەکە ئەستەم دەکات. ٢) کێشەی جێناوە لکاوەکان (کە ئەو ئاسانتر بێ و بە چەند دێڕ کۆد چارەسەر دەکرێت). بەکارھێنەر ئارام کە تەجرەبەی زیاترە نازانم ڕای چییە. سپاس [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٣٦، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) :سڵاو لەم دڵسۆزەی ویکی، {{وب|Pirehelokan}}! زۆر ببوورە و کۆمپیوتەرەکەم کێشەی تێ کەوت بۆیە نەمتوانی زووتر وەڵامت بدەمەوە. ئەوە [[فەرھاد پیرباڵ]]یش لە بەرنامەیەک زۆر بە توندی ڕەخنەی لەم باسە گرتبوو. پێم وا بێ شتەکە چووەتە ناوی خەڵکەوە و وشیارتر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و کەمتریش بە کاری دێنن. لەم کاتەدا و لێرە ٣٢٧ ئاکامی ئەم باسەمان ھەیە. ڕاستکردنەوەیان نە بە دەست و بە ئێمە ئاسانە و نە پێشم وایە بە چەند دێڕێک کۆد و بە بۆت بکرێت؛ بۆت نابێت لە خۆیەوە و بەبێ پێداچوونەوەی مرۆڤ ئەم جۆرە دەستکارییە بکات. بە بڕوای من بۆ چارەکردنی ئەمە، پێویستمان بە سیستمێکە کە ھەڵەکان دیاری بکات و حەلێک یان زیاتر پێشنیار بکات و بەکارھێنەر بڕیار بدات کە قبووڵی بکات یان نا. ئەوە دەمبوسێکم لە بەشەکە چەقاند تا ئەرشیڤ نەکرێ تا بزانین دەتوانین شتێکی لێ بکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٩:١١، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سڵاو، سپاس بۆ وڵامەکەت. ئەگەر فۆرمە جیاوازەکانی بەرچاو بگرین یانی کاتی کارەکە و سەرفکردنەکەی ئەوە زیاتریش دەکا. ھەست/ام/ای/ا/این/ان/ان بە تەنیا لە ڕابردوودا. ئیتر با ڕانەبردوو بمێنێ و کێشەی دوو جۆرە ھ ێکەیش بە لایەک. بەھەرحاڵ ئەوەی بڕێک دەڵێن ئەمە بووە بە باو نابێ بە بیانوو بۆ دەستبەرداربوونی. بڕوانە ئینگلیزی ئیستەش ھەموو ڕۆژێ باسی شێوازی دروست و پوخت و کورت ھەمیشە گەرمە. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٢:١٢، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بەبۆنەی ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندن == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|بەپێی یەکدەنگی، [[:ckb:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia 17th Anniversary Logo.png|لۆگۆی دووەم]] پەسەند کرا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٧:٥٥، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} }} [[پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png|وێنۆک|١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی لە ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا خزمەتیان تێدا کردووە پیرۆز بێت!]] === بانگھێشت === {{وب|Serchia|Calak|Aza|مامۆستا|حوسێن|kurd2021|zemen|MFTG|Kushared|Pirehelokan|Aram|Paraw|Muhammed taha|Sakura emad|-Haryad|Aro Salar|Tessla|Sakura emad|Ravan|Shaween|Abdurhman Ahmad|Min.neel|1silent scientist|Ari Qasm|Saad Goran|Rahel khdhr|Kawanii|SiNa}} و تەواوی ئەندامانی تر. === پێشنیار === سڵاو لە ھەموو ئەندامانی بەڕێزی ویکیپیدیا؛ ١٢ی ئاب (نزیکەی مانگێکی تر) ١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردییە و بەوھۆیەوە پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی بۆ ماوەیەکی کاتی دەکەم (١٢ی ئاب تاوەکوو ١٢ی ئەیلوول؛ واتە یەک مانگ)، تکایە بۆچوونی خۆتان بڵێن و ھەر کەس دەتوانێت لۆگۆیەک بە دیزاینی سەرنجڕاکێشەوە بار بکات و لە خوارەوە دایبنێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لۆگۆی پێشنیارکراو === <!----- ھەر لۆگۆیەک پێشنیار دەکەی تکایە لە خوارەوە پەڕگەکەی دابنێ ----> [[پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|200px|ڕاست]] [[پەڕگە:Central_Kurdish_Wikipedia_17th_Anniversary_Logo.png|200px|ڕاست]] {{ھن|١٧}} === {{لێدوان}} === <!----- ھەر لێدوانێک یان بۆچوونێکت ھەیە لە خوارەوە بینووسە ----> * {{وب|Tessla}} کاک تێسلا تکایە ئەگەر دەتوانی لۆگۆ بار بکە، ئەوانەی پێشتری بەڕێزت زۆر جوان بوون، خۆم بۆم ساز نەکرا ئەو شتەی دەمەویست. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:١٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: دووبارە سپاس، بەڵێ بۆنا، گۆڕینی کارێکی زۆری ناوێت و هەوڵ دەدەین لۆگۆی جوان دابنێین. هەرخۆی کە بووینە ١٠٠ هەزار وتار، ئەوکاتەش دووبارە دایدەنێین لۆگۆی تر. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٩، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاوتان لێ بێ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: من لەگەڵ پێشنیارەکەتانم، کە لۆگۆیەکی جوان بار بکەن و لێرە ڕای خۆمانی لەسەر بەین. تێبینییەکی بچووکیش، دیارە تاگکردنە ئیش ناکا، چونکە من ئاگاداریم پێ نەگەشتووە و ڕەنگە بەکارھێنەرانی تریش ئاگادار نەبن. پێویستە دووبارە بانگ بکرێنەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سپاس بۆ بەڕێزت، ئێستا بۆ جارێکی تر گشت بەکارھێنەران بانگھێشت دەکەمەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣١، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئاگادارکردنەوە: ::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] و ... . [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستانخۆش بێ، شتێکی باشە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٤:٠٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] کارێکی جوانە بەڵام دوو بۆچوونم هەیە لەسەر وێنەی [[:پەڕگە:١٧یەمین ساڵیادی دامەزراندنی ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی.png]] یەکەمیان: پردی دەلال کێشەی نییە بەڵام قەڵاکەی پشتی قەڵای کوێیە؟ و دووەم بۆچوون: دەبێت بەکوردی لەسەری بنووسرێت لەسەری، زەحمەت نەبێت هەردووکی بە ژیری دەستکرد دروستکراوە، کە کاری ڕاستی دەچێت بەڵام قەڵاکە ناناسم بۆیە پرسیارم دەربارەی ئەوە هەیە کە ژیری دەستکرد بەکارهاتووە یاخود نا.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٤:١٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ئەو پەڕگەیەی باسی دەکەیت ژیریی دەستکرد بەخۆی سازی کرد بەبێ ئەوەی پێی بڵێم پشتەوەکەی چۆن بێت، تەنیا بۆ ئەو پەڕەی ئێرە بەکاری دێنین ئەگەرنا من پێشنیاری گۆڕینی لۆگۆی ویکیپیدیا بۆ [[:پەڕگە:Central Kurdish Wikipedia logo for 17th anniversary of establishment.png|ئەو پەڕگەیە]] دەکەم (کە بە یارمەتیی ژیریی دەستکرد ساز کراوە). ھەروەھا ئێوەش دەتوانن پەڕگەی پێشنیارکراوی خۆتان بار بکەن، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٤:٢٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستت خۆش بێت شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٤:٥٧، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] تکایە ھەرچیەک دەکەن با دەستی ژیریی دەستکردی تیا نەبێ، بۆ دەروازە یان جێی تر ئاسایییە ژیریی دەستکرد بێ بەڵام ئەمە دەچێتە سەر لۆگۆی سەرەکی و شتێکی فەرمییە، باشترە بە دەستی دروست بکرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من شارەزای سازکردنی وێنە نیم و زۆری لێ نازانم؛ ئەوەش ھەر وەک دەستپێکێک وابوو، ئەگەرنا ھەر کەسی تر شتێکی باشتر بار بکا خۆم دەنگی بەڵێی دەدەمێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:١٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] مەبەستم ئەوەیە ھەر ڕێگە نەدرێ ژیریی دەستکردی تێکەڵ بکرێ، ئەگەر پێشنیاریش کرا. دەنا ڕووی دەمم تەنێ لە ئێوە نەبوو، بۆیە ئێوەم تاگ کرد چون ئەم بەشە ئێوە کردوتانەوە. بژین. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٣٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەزانم برا ئاسایییە، تەنیا دەڵێم زۆر باش دەبێ کەسانی تریش بەشدار بن لە بارکردنی لۆگۆکەدا. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دووبارە سڵاو ئەمە پێشنیاری منە ئەم لۆگۆیەم دروستم کردووە و پیشنیاری دەکەم بۆ ساڵیادەکە، بەخوا مردم تا دروستم کرد چونکە نزیکەی ٣ ساڵە وازم لە دیزاین هێناوە بەهۆی پۆلی ١٢ەوە بەڵام کەس ئامادەنەبوو دانەیەک دروستبکات، هیوادارم بەدڵی کۆمەڵگەی ویکیپیدیا بێت.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٧:٤١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] تەواوە زۆر سپاس بۆ بەڕێزت. ئەگەر ڕای خۆم بڵێم زۆر جوانە کێشەیەکی وای نییە، تەنیا خۆزگە ئەو ١٧ەمین وەکوو ١٧یەمین نووسرابا. دیسان سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]]: وەک بەڕێز ھیڤجا وتی، ١٧ەمین بگۆڕی بۆ ١٧یەمین چاکترە. فۆنتەکەش زۆری کەناڵ و میدیاکان بەکاریدەھێنن، بیگۆڕی بۆ فۆنتێکی سادەتر (کە من [https://fonts.google.com/specimen/Vazirmatn?lang=ckb_Arab&preview.lang=ckb_Arab ئەمە] پێشنیار ئەکەم) باشترێکە. <span style="background:#0D1B2A;font-size:9px;letter-spacing:1px;padding:2px 4px;border-bottom:3px solid #778DA9">[[بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E0E1DD">Zemen</span>]] '''[[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|<span style="color:#E63946">✧</span>]]'''</span> ٢٣:٥٦، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ھەر بژی👏 بێکێشەیە، تەنھا وەکوو ئاماژەیان دا «١٧ەمین» بگۆڕدرێت بۆ «١٧ھەمین» یان «١٧یەمین». [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] و @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] دەیکەم بە ١٧ هەمین و فۆنتەکەم گۆڕی دەتوانین سەیری بکەن.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٦:١٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] جوانە سپاس، من خۆم لەگەڵ ھی تۆم :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] دەستتان خۆش، زۆر باشە. گەر یەکێک لە توانایدا ھەبێت دیزانێکی جوانی بۆ بکات زۆر باشتریش دەبێت، چوونکە پێوەی دیارە کە ژیریی دەستکردە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٧:٥٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::دەستی هەموو لایەک خۆش بێت.. شتێکی زۆر جوانە ئەگەر بۆ مانگێک لۆگۆ بگۆرێن هەروەها ئامادەکردنی چەند چالاکی دیکە بۆ رۆژی ١٢ ئاب. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] پێشتر بۆ گەیشتن بە پەنجا هەزار کارێکى لەو شێوەیە کرا و لۆگۆکەش لە ئەرشیفى رابردوو هەیە سەبارەت بە گۆرین من لاریم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢١:٢٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئەم کارە بۆ نەکرا؟ ئەو خۆ بەسەریشیدا تێپەڕبوو ڕۆژەکە!!!.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٨:٠٥، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) {{وب|Aro Salar}} {{کرا}}، بڕوانە [[وتووێژی میدیاویکی:Common.css#داواکاریی دەستکاریی پارێزراو لە ١٤ی ئابی ٢٠٢٦|ئێرە]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٦، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == ڕاگەیاندنی پڕۆژەیەکی نوێ: پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان == {{atopg | status = ئەنجام | result = {{کرا|بڕواننە: [[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٧، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} }} سڵاو لەهەمووان، بۆ مەبەستی گەشەپێدان و دەوڵەمەندکردنی ویکیپیدیای کوردی بە بابەتە وەرگێڕدراوەکان بە شێوازێکی سیستماتیک، پڕۆژەیەکی نوێم بە ناوی '''[[ویکیپیدیا:پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان|پڕۆژەی زنجیرەوتارەکان]]''' ئامادە کردووە. '''کورتییەک لەسەر پڕۆژەکە:''' لەم پڕۆژەیەدا، بەپێی بابەتە جیاوازەکان خشتەیەک وتار بۆ هەر ئەندامێکی چالاک دادەنرێت. بۆ ئەوەی جۆش و خرۆشی پڕۆژەکە بپارێزرێت، مۆڵەتی هەر خشتەیەک تەنیا '''یەک ڕۆژ (٢٤ کاتژمێر)''' دەبێت. '''مەرجی وەرگرتنی ئەندامان:''' بۆ ئەوەی ڕێگری بکرێت لە وەرگێڕانی ئامێریی بێ کوالیتی و وتارەکان بە شێوازێکی ستاندارد دروست بکرێن، تەنیا ئەو بەکارهێنەرانە وەردەگیرێن کە متمانەپێکراوی ویکیپیدیان و لەلایەن بەڕێوەبەران مافیان پێ دراوە، و دوای تۆمارکردنی ناو، بەڕێوەبەری پڕۆژەکە پێداچوونەوە بە شایستەیی بەکارهێنەرەکەدا دەکات لەو کاتەدا. داوا لە هەموو هاوڕێیانی چالاک و متمانەپێکراو دەکەم کە سەردانی لاپەڕەی پڕۆژەکە بکەن، و لە حاڵەتی ئارەزوومەندبووندا ناوی خۆیان بۆ بەشداریکردن تۆمار بکەن. هیوادارم بتوانین بەم پڕۆژەیە هەنگاوێکی باش بنێین. '''تێبینی''': پڕۆژەکە دەکرێت لەلایەک کەس یان زیاتریش بەڕێوە بچێت بۆ دروستکردنی وتارەکان. دەکرێت یاساکان دەستکاری بکرێن بە وتووێژ. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ===لێدوان=== :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرۆژەیەکی جوانە، هیوادارم ژمارەیەکی بەرچاو بەشداریی تێدا بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٢، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ھەروەھا باشترە ناوەکەی بکرێتە ویکیپرۆژە: زنجیرە وتارەکان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٠٨، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سپاس، ئەم پڕۆژەیە هەوڵ دەدات نووسەرە چالاکەکان کۆبکاتەوە گەر هەبوون. وە ناوەکە بەم شێوەیە دروستە کە نێوان نابێت لەگەڵ وشەی '''زنحیرە''' هەبێت، وەک '''زنجیرەفیلم'''، '''زنجیرەکتێب'''. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:١٤، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ڕاستە قسەکەت، بەڵام باشترە وەک کۆمەڵە وتارەکان بچێتە ژێر ناوی ویکیپرۆژە و لەژێر ناوی ویکیپیدیا بێتە دەرەوە (واتە ببێتە ویکیپرۆژە:زنجیرەوتارەکان). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:١٧، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ببوورە سەرەتا وشەی '''ویکیپرۆژە'''-م نەبینی بوو، بەهەرحاڵ ڕاوێژم لەگەڵ بەڕێوەبەرێک کرد، وتی کێشەش نابێت ئاوا بێت، ڕاستییەکەی خۆشم ئاوام پێ باشترە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٤:٥٣، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] زۆر باشە ھەر دوویان دەبن، هەر چۆنت پێ باشە با وا بێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == بەکارھێنانی ه (/هـ) لە جیاتی ھ == {{atopr |status = ئەنجام |result = بەپێی یەکدەنگی: {{نەکرا}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) }} سڵاوتان لێبێت، پێشنیار دەکەم لە ویکیپیدیای "کوردیی سۆرانی" ھەر ئەو "ھاءە عەرەبییە" (ه) بەکاربھێندرێت لە شوێنی (ھ). لە بەشی [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی|نووسینی کوردی]]<nowiki/>‌دا، ئاماژە بەوە دراوە کە لێرە ھ لە جیاتی (ه) بەکاردێت بۆ چارەسەرکردنی گرفتی وشەکانی وەک گوناھ لە کاتێکدا ئاماژەش بەوە دراوە کە «ئەم گرفتە ئەوەندە بەرچاو ناکەوێت». بە ڕای من ئەم گرفتە دەتوانرێت بە درێژکرنەوە (تەتویل)ی ھائەکە چارەسەر بکرێت بەم شێوەیە: گوناهـ ، ھیچ پێویست بە پیتی (ھ) ناکات، یان ھەر دەتوانین بڵێین «گوناح». ئەگەر ئێستا کەسێک بێت بۆ ویکیپیدیا، بۆ نموونە بەدوای وتارێکی وەکوو [[ھاودیان]] بگەڕێت، گەر لە گەڕاندا ھاءە عەرەبییەکە (ه) بەکاربێنێت ناتوانێت وتارەکە بدۆزێتەوە، لە کاتێکدا کە ٪٩٩٬٩ی کورد کیبۆردێکی ئاساییی کوردی بەکاردێنن کە ئەم جۆرەی ھاءـەی (ھ) تێدا نییە، کەس ھەر بە خەیاڵی (ھ)ـیشدا نایەت. وە شتەکە وێڕای ئەوەی بێمانایە، زۆر بێزارکەریشە لە کاتی وەرگێڕان و دەستکاریکردنی وتارەکان. دەبێت دانەبەدانە (ه) بگۆڕیت بۆ (ھ)، گەر لەمەشیان بگەڕێین، لە بەشی سەرچاوەکاندا ئەمە ھەر زۆر ئیزعاجترە. من زیاتر لە خەمی نموونەی گەڕانەکەدام کە ئەگەر ھەر کەسێک بەدوای وتارێک بگەڕێت (ھ)ی تێدا بێت، ناتوانێت بە (ه) بیدۆزێتەوە. سەبارەت بە وشە «کورمانجییەکان»، من ھەرگیز نەمزانیوە لە سۆرانیدا وشەکانی پێشانگەھ، خوێندنگەھ، یان تۆمارگەھ بەو شێوەیە دەرببڕدرێت. ھەر دەڵێین پێشانگا و خوێندنگە و تۆمارگە. ئەوە ھەر گرفت نییە! نازانم گەر ھیچ ھۆکارێکی تر ھەبێت بۆ بەکارھێنانی (ھ) یان بەکارنەھێنانی (ه)!؟ [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: سڵاو، هۆکار زۆرە کە ئەمە ئەستەمە! یەکێکیان ئەوەیە کە دەبێت هەموو ناوەکان چارەسەر بکرێن دوای بڕیاردان. دووەمیان ئەوەیە؛ ویکیپیدیا شوێنێکی ئەکادیمییە و پێویستە وشەکان ئەکادیمی بێت (وەک پیتی ھ)، هەربۆیە جوان نییە لەنێو وتارێکدا لەجیاتی وشەی '''نھێنی''' خوێنەر وشەی '''نهێنی''' ببینێت! ئەمە تەنیا ڕای منە و هەروەها '''دژی''' ئەوەم بکرێت، بەکارهێنەرانی تریش دەتوانن ڕای خۆیان بڵێن. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:١٨، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] بەکارھێنانی تەتویل یان [[درێژکردنەوە]] زیاتر نووسینی عەرەبی و فارسی پشتی پێ دەبەستن، کوردی ئەمەی نییە و پێویستیشی نییە؛ ھەر کوردێکیش کە بەکاری ھێناوە (نووسەر یان...) لاسایی فارسی و عەرەبی کردوەتەوە. نووسینی ھ لەبری ه ھیچ کێشەی نییە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من وەکوو خۆشم ھیچ کێشەیەکم نییە لەگەڵ بەکارھێنانی (ھ)ـدا. کێشەی گۆڕینی (ه) بۆ (ھ)یش لە وتارەکاندا ھەرچۆنێک بێت کێشەیەکی ئەوەندە گەورە نییە. بەڵام ھەروەک گوتم، لە کاتی گەڕاندا کێشەی ھەیە، وا دەکات وتارەکان نەدۆزرێنەوە و ئیدی بێسوود بن، من تەنھا خەمی ئەوەمە. ::ئەمە وەکوو کێشەی پیتی کافیش نییە (ك)، کە ھەموومان دەزانین پیتی (ک) تایبەتە بە کوردی و (ك)یش تایبەت بە عەرەبی. وە لە ئێستادا زۆربەی زۆری کیبۆردەکان ھەر (ک) بەکاردێنن، ھیچ کێشەیەکی نابێت. بەڵام پیتی (ھ) تەنھا لە کۆتاییدا بەدەردەکەوێت، ئەویش چەند وشەیەک کە دەتوانرێ لە جیاتیی هـ بەکاربێ وەکوو گوناهـ یان فیقهـ. کە وایە بۆ ھەموو وشەکانی تر تێکبچن... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]: گەر ئەم کارە بکەین، ئەوا هەڵەیەکی کوشندەیە، چونکە ژیرییە دەستکردەکان لەرێگەی ویکیپیدیاوە کوردی فێر دەبن و با فێری پیتی ه نەبن ئەوەندە وەک لە پیتی ھ ). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::پێشتریش ئەو باسە کرابوو لەسەر پەسەندکردنی ھ (شوێنەکەم بیر نەماوە)، ھەر وەک ئەوەی لە سەرەوە باسیان کرد و چەند ھۆکارێکی تر، من پێم باشە لە ئێستادا ھەر ھ بەکاربێنین لە جیاتی ه. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٢، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == زیادکردن و لابردنی داڕێژەی کۆلکە بە بۆت == {{atopg |status = ئەنجام |result = {{کرا|بەپێی [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|یەکدەنگی]] تاگی [[ویکیپیدیا:کۆلکە|کۆلکە]] لە ڕێگەی بۆتەوە بۆ ئەو وتارانەی کە ژێر ٣،٠٠٠ بایتن زیاد دەکرێت و ھەروەھا لەسەر ئەوانەی کە سەرووی ٣،٠٠٠ بایتن لادەبردرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٠٧، ٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC)}} }} سڵاو بۆ بەکارهێنەرانی ویکیپیدیای کوردی. لەسەر داواکاریی بەڕێز @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ئەو ڕاپرسییەم نووسی؛ دەمانەوێ بە بۆت (جارێ دیار نییە بۆتی من یان هی یەکی تر) تاگی کۆلکە لەسەر وتارەکان دانێین و یان لایان بەرین! بۆ ئەو کارەش پێویستە قەبارەیەک وەک سنووری کۆلکەبوون و نەبوون دیاری بکەین. هەندێک دەیانوت ٣٠٠٠ بایت کەمتر کۆلکەیە و زیاترەکەی لە کۆلکە دێتە دەرەوە. پێویستە ئەوەشتان پێ بڵێم کە بە هیچ شێوەیەک داڕێژە و سەرچاوە و بابەتی تر وەک قەبارە هەژمار ناکەین؛ بۆ نموونە ئەگەر ٣٠٠٠ بایت پەسەند بکەین ئەوە هەر دەقەکە هەژمار دەکەین؛ ئەگەر کەمتر بوو کۆلکەیە و ئەگەر زیاتر بوو لە کۆلکە دێتە دەرەوە. ئێستا ئێوە تەنیا بۆچوونی خۆتان سەبارەت بەو قەبارەیە بڵێن کە چەندە بێ باشە و ئەگەریش باسێکی تەکنیکیتان هەیە فەرموون. زۆر سپاس بۆ هەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٣٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] و ھتد. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڕایڤمن ئەو ٣٠٠٠ بایتە زیاد بکرێت بۆ ٥٠٠٠ چونکە ئەوەندەی ئاگادار بم هەر شەرچاوەکان خۆی ٧٠٠ بایت دەبات یەکی جا ئەوە بۆکسی بۆ دابنێیت لەوانەیە بایتی بۆکسەکە ٥٠٠-٩٠٠ بێت [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٢:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] قسەکەت ڕاستە، بەڵام ئێمە هەر دەقەکان هەژمار دەکەین، سەیرێکی [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکە، ئێستا ئەگەر سەرچاوە و [[]] و یان داڕێژە و هەر شتێکی تری بۆ زیاد بکەی ئێمە هەر نووسینی کۆتای دەقەکان (ئەوی دەردەکەوێ) ھەژمار دەکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::دە بەو شێوەیە بێت ٠٣٠٠ بێ عەیبە، بەڕای من کەم نەکرێتەوە چونکە خۆ دەبێت وتارەکانی ویکیپیدیا هەرکەسێک سەردانمان بکات بە تۆزێک زانیارییەوە بینێرینەوە [[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٣:٠٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بۆ ئەم بابەتە ئەبێت حسابى خشتە و سەرچاوە و بۆکسەکان و چەندین بابەت دیکەش بکرێت [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٤:٢٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] تەواوە، ئەگەر مەبەستت ئەوانە و هەر شتێکی تر بێجگە لە دەقی کۆتایی بێ، ئەو هیچ کامیان (بێجگە لە دەقە کۆتایییەکە) وەک قەبارە هەژمار ناکەین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::٣٠٠٠ بایت گونجاوە. کە تەنھا دەق ھەژمێر دەکرێت، ٥٠٠٠ بایت زۆرە، وە ١٠٠٠ بایتیش کەمە. بۆیە ٣٠٠٠ بایتەکە باشە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٠٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::بە تەواوی لەگەڵ دیاریکردنی ٣٠٠٠ بایت بۆ ناوەڕۆکی وتار هاوڕام، بۆ ئەوەی لە کۆڵکە دەرچێت. دەستی هەموو لایەک خۆش بێت. [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٣:٠٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :هەندێ وتار هەر ئەوەندەیە توانای ئەوەمان نییە قەبارەی زیاد بکەین، ئەبێ هەش بێت. لەبەرئەوە ٣٠٠٠ زۆرە. [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ١١:٤٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە تۆش [[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، پێشنیارەکەت زۆر جوانە، و پێشم باشە جێبەجێ بکرێت، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا دەبێت ئەوە بڵێم کە ئەم تاگە بۆ هەموو وتارێک دروست نییە، مەسەلەن هەندێک وتار هەیە وەکو گوندێکی بچووک یان قوتابخانەیەک، ئەمانە خۆیان سەرچاوە لەسەریان کەمە، لەو حاڵەتەدا ناتوانین وتارەکە لەوە زیاتر فراوان بکەین. :خاڵێکی تر ئەوەیە لە هەندێک وتار، بۆ نموونە ئەوانەی لەسەر ژیاننامەی کەسایەتییەکن یان شوێنێکن دەبینی لە پێشەکییەکەیان هەندێک زانیاری نووسراوە، کە دەچی سەیری بەشەکانی خوارەوە وەکو ''ژیاننامە'' یان ''مێژوو'' دەکەیت، دەبینیت ڕێک کۆپی-پەیستی پێشەکییەکەیە، بەبێ گۆڕانکاری لە شێوازی داڕشتنیان، ئەمەش وا دەکات وتارەکە بایتی زیاتر بێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:٠٢، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] سڵاو بۆ ئێوە و سپاس بۆ بەشداریکردنتان. تکایە سەرەتا سەیری [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەو نموونەیە]] بکەن، قەبارەکەی ٣،٢٠٠ بایتە، ئەگەر ئەوەندە بێ کۆلکە ھەژمار ناکرێ. دواتریش پێوستە بزانین کە وتارێک ئەگەر تاگی کۆلکەی لەسەر بێ هیچ بەو مانایە نییە وتارێکی بێ کەڵک یان خراپە! بەڵکوو دەتوانین لە داهاتوودا پەرەیان پێ بدەین و کاریان لەسەر بکەین. تەنانەت ئەگەر زانیاریشی کەم بەردەست بێ وەک وتاری گوندێک، ئەوە تاگی کۆلکەی لەسەر بێ باشترە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: پێشتر لێرە [[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار|قەبارەی وتار]] دیاریکراوە، کەمتر لە '''١٠٠٠ بایت''' بە کۆلکە دانراوە و بەپێی وشە لە '''٣٥٠ وشە''' کەمتر کۆلکەیە. بە ڕای من، وەک خۆشت ئاماژەت پێ کرد، تاگی کۆلکە کێشەیەک بۆ وتارەکە دروست ناکا. ئەتوانی بە بۆتەکەی خۆت بیکەی، بەس بۆ بۆتەکە و سکریپتەکەی، ھەنێ کاری ئەوێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٣:٠٩، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ڕاستییەکەی هەزار بایت هەر زۆر کەمە، سەیری نموونەکەم بکە، ئەوەندە هەر هیچ نییە جا بێت و کەمتر بێ و وەک کۆلکەی هەژمار نەکەین! بەو پێیە وتاری کۆلکەمان هەر نابن، ئەو سێ هەزار بایتە زۆر باشە (وەک نموونەکە). بۆ بۆتەکەش نازانم چۆن بیکەین، بەڵام لەوە دڵنیام کە لە من و تۆ و ساکوورابۆت دەبێ یەکمان بیکات، کەسی تر نییە:) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::: شتێک باشە بەڵام بۆ گوندەکانی کوردستان یان هەندێک بابەت دەقی زیاتر بەردەست نییە بۆیە بەڕای من بۆ هەندێکیان سەرچاوە و خشتە و هەموو شتەکان بچنە ناو حیسابەکە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ١٩:٢٧، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئاخر بەسەر ھەموو وتارێ جێبەجێ ناکرێ. ئەمێنێتەوە سەر ئەو کاتەی کە سکریپتێ دروست ئەکەی، ئەبێ چەن مەرجێکی تیایە بۆ قەبارەی وتارەکان دانێی، وەک کەی تاگی کۆلکەکە دانێ و کەی لایبا. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢٠:٣٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) سەلام {{وب|Hivja}}. ئەوە شتێکی زۆر باشە بەڕێز، بەڵام دەبێ چەندانە شتی ڕەچاو بگری، بەعزە وتارێک هەنە وەکوو گوندەکانی کوردستان، جوورە ئاژەڵانێک، شەقامەکان و جوورە فڕۆکە و ماشێنەکان کە ئەوەندەی شتی لەبارەی دا نووسراوە بێ حیساب کردنی سەرچاوە و تاگ و شتی ناگەنە ۳۰۰۰ بایتی، لەبارەی یاساشەوە کۆلکە نینە ([[ویکیپیدیا:قەبارەی وتار]])، چ ڕایەکت بۆ وەی؟ [[بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ٢١:٥٨، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] سڵاو، ڕای من ئەوەیە هەر وتارێک [[بەکارھێنەر:Hivja/ڕەشنووس|ئەوەندە]] کەمتر بێ کۆلکەیە، دە ئاخر من خۆم ئەتوانم لەو سێ دەقـە زیاتر لەبارەی گەڕەکی خۆماندا بنووسم جا چ بگا بە گوند و شت. تکایە سەیری ئەو بەستەرەم بکەن، ٣ هەزار بایت هەر هیچ نییە، بەتایبەتی بۆ فۆنتی ئێمە کە قەبارەیەکی زۆر دەگرێت، دواتریش زۆربەی ئەو وتارانەی ئێوە (وەک گوندەکانی کوردستان) باسی دەکەن ئەوە پێشتر تاگی کۆلکەیان لێ دراوە! پێویست ناکا ئێمە هیچ بکەین. زیاتر ئەو پڕۆژەیە بۆ لابردنی کۆلکەکانە (هەڵبەت دانانی تاگی کۆلکەش دەگرێتەوە بە ئاستێکی کەمتر). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٣، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] ئەو بوارە تەکنیکییە گرینگە، بەڵام پێویستە دواتر قسە و کاری لەسەر بکەین (بەتایبەتی دوای ئەوەی پڵەسمان لە ئەی ئایدا بۆ چالاک کرا). [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٤، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::لە ئێستادا گرنگترین شت ئەوەیە کۆمەڵگای ویکییەکەمان بگەنە یەکدەنگی و ئەنجامێک بۆ ئەو باسە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٤٥، ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سکرێپتەکە ئامادەیە و بۆ ھێڤجام ناردووە، ھەرخۆی پێشووتر ساکورا بۆت تاگی کۆلکەی لەسەر چەندین وتار لابردووە کە چیتر کۆلکە نەمان و پرسی کۆمەڵگای نەویستووە چونکە شتێکی ئاشکرای جێبەجێ کردووە، بەڵام تاگدانان لە وتارەکان پرسی کۆمەڵگای ئەوێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٠٨، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::هەر بژی ساکوورابۆت، هەر ئەو دەتوانێ ئەو کارە بکاتەوە :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) بەڕێزان بابەتی ٣ هەزار بایت و «کۆلکە» با باشتر ڕوون بێتەوە: هەندێکتان گلەییتان کردییە کە ٣ هەزار بایت زۆرە، بەڵام خۆی ستاندارە، و وتارەکە مامناوەند دەردەخات. و وتاری گوندەکان یان بابەتگەلێک لەسەر کوردستان کە خۆی کۆلکەیە و داڕێژەی کۆلکەی بۆ دادەنرێت ئەمە خۆی بۆ زانین و باشترکردنی وتارەکەیە و تا فراوان بکرێتن. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٠:٤٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :گریمان ئەگەر ٣٠٠٠ بایتمان بۆ بۆتەکە دانا، تووشی گرفت دەبین، ئەمەش لەبەر بڕی دیاریکراو نییە، بەڵکو لە بۆتەکەیە، چونکە ئەگەر بۆتەکە هیچ ژیرییەکی تێدا نەبێت لە مامەڵەکردن لەگەڵ ئەو وتارانەی کە زانیارییان سنووردارە و سەرچاوەیان کەمە، ئەوا دەبێتە شەڕی دەستی بەکارهێنەر و بۆتەکە، ئەویش لەبەرئەوەی هەر کاتێک تاگەکە لادەبەیت، بۆتەکە دووبارە دایدەنێتەوە، بۆیە لەم حاڵەتەدا چارەسەر ئەوەیە داڕێژەیەک یان پۆلێک لە وتارەکە دابنێین و بۆتەکەی پێ ڕابهێنین، کە هەر کاتێک ئەو داڕێژە یان پۆلەی بینی، ڕاستەوخۆ با واز لە دانانی تاگی کۆلکە بهێنێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٠:٥٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] تۆ مەبەستت لە داڕێژەی {{دا|nobots}}ـدایە ئەتوانین وابکەین بەڵام زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە وەک تاگ لێدان نییە و زیان بە وتارەکە ناگەیەنێت و ئەسڵەن بەکارھێنەران ھاندەدات تا زانیاری زیاتری زیاد بکەنە سەر. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٥٥، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]]، ھەر وتارێک چ بابەتێک بێت کورت بێت دەبێت داڕێژەی کۆلکەی ھەبێت تا یەکێک فراوانی بکات، بۆ نموونە کۆلکەی وتارەکانی شاعیرەکانی کوردستان یان کۆلکەی شارەکانی کوردستان ھتد... بوونی کۆلکە لە وتارێک کە خوار ٣ ھەزار بایتە باشترە هەبێت چونکە شتێکی زەق نییە بەڵکو بەرچاو ڕوونیشە، وتارێک تۆ نوسیبێتت و کورت بێت ڕەنگە بەهۆی داڕێژەی کۆلکەوە یەکێک فراوانی بکات. و چ کاتێک وتارەکە ناوەڕۆکەکەی بووە سەروو ٣ هەزار بایت ئەوا خۆی داڕێژەی کۆلکەکە لادەبات و پێویست ناکات کەس خۆی ماندوو بکات. [[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:1silent scientist|لێدوان]]) ١٣:٣٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەستخۆش، قسەکەت دروستە، تاگی کۆلکە هیچ کێشەیەکی نییە و زۆریش باشە بۆ ئەوەی بەکارهێنەرەکان هان بدات زانیاری زیاد بکەن، یەک لەوانە خۆم کە وتارەکانی چەند ساڵ پێش ئێستای خۆم دەبینم، زۆربەیان لەسەر شاعیرەکان بوو، هێشتا کۆلکەن. منیش مەبەستم تەنها ئەوە بوو کە ڕێگەیەک هەبێت بۆ ئەوەی بۆتەکە کاتێک بەکارھێنەرێک بە دەستی خۆی تاگەکەی لادەبات، بۆتەکە بە زۆر نێت دایبنێتەوە. :بەکورتی، ئەگەر سوود لە داڕێژەی nobots یان ڕێسایەکی لەو شێوەیە وەربگرین، بۆتەکە کارەکانی خۆی بۆ هەموو وتارە کورتەکان دەکات، بەڵام بۆ ئەو حاڵەتە تایبەتانەی کە نووسەرەکە دەیەوێت لایببات، بۆتەکە وازی لێ دێنێت. بەم شێوەیە هەم وتارەکان پۆلین دەکرێن و هەم کێشەکەش دروست نابێت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::ئەمەش دەکرێت : ) بەڵام خۆ گشت بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا نازانن داڕێژەی {{دا|nobots}} دابنێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٣٩، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] دێی وتارەکە فراوان بکەن و بیبەنە سەرووی سێ هەزار بایت با دواتر لەگەڵ بۆتەکە تووشی شەڕ نەبن :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٢٤، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] هیچ کێشە نییە، ئەگەر پرسیان ئەو کاتە وەڵامیان دەدەینەوە و تێیان دەگەیەنین کە پێویستە چی بکەن، ئەگەریش نەیانپرسی ئەوا هیچ. ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ئا بەڵێ، بەپێی مەجال ئینشەڵڵا. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٢:٥٠، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == ساکورا بۆت: چاککردنەوەی کێشەی ڕووکاری ویکیپیدیا == سڵاو، ھیوادارم ھەمووتان تەندرووست بن، بەکورتی دەیڵێم و زۆر درێژەی پێنادەم، بۆتەکەم ماوەیەکە ڕووکاری ویکیپیدیا چاککدەکات، لە ئێستادا [[تایبەت:LintErrors|سێ سەد ھەزار ھەڵەی]] ڕووکارمان ھەیە کە ھەموویان ھەڵەی بچووکن، لە ئێستادا تەنھا لەژێر بۆشایی ناوی وتار دەیکات و کێشەی درووستنەکردووە و ئەتوانن [https://w.wiki/T3oT سەیری بەشدارییەکانی بکەن] سەیری ئەو دەستکارییانە بکەن کە نووسراوە "بۆت: چاککردنی ھەڵەکانی ڕووکاری ویکیپیدیا". '''ھۆکاری ئەوەی ئەو داواکارییەم کردۆتەوە''' ئێستا پێویستم بە ڕێگەپێدانی ئێوە ھەیە بۆ ئەوەی بۆتەکەم بتوانێت بۆشایی ناوی لێدوانی بەکارھێنەر + بەکارھێنەر + پەڕەی پڕۆژە + [[ویکیپیدیا:بۆشایی ناو|یارمەتی]]، پۆل، پەڕگە، داڕێژە دەستکاری بکات و ھەڵەکان چاک بکات. '''بۆ بەرچاوڕوونی''': بۆتەکەم سوود [https://www.mediawiki.org/wiki/Help:Extension:Linter لەم زیادکراوەی میدیاویکی وەردەگرێت] بۆ ئەوەی کارەکانی بکات لەگەڵ ھەندێک دەستکاری. :'''بانگھێشت:''' :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] @[[بەکارھێنەر:Min.neel|Min.neel]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٣٢، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) === {{پشتگیری}} === * {{لەگەڵ}}. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٨:١٩، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}}؛ مادام پێت وایە ھیچ ھەڵەیەک ڕوو نادات. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:٤٨، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} دوای سەیرکردنی ئامارەکانی بۆتەکە، لەگەڵتم ئەگەر دڵنیایت لەم کارەت. [[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Saad Goran|لێدوان]]) ٠٧:٣٤، ٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:١٦، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ٠٦:٥٠، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١١:٠٤، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Shaween|لێدوان]]) ١٢:٣٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) === {{دژایەتی}} === === لێدوانەکان === {{زۆر سوپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٦:٣٢، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سەلام. ئەمن لە شتێکی حاڵی نەبوومە، هەڵەی ڕووکار یانی چی؟ ئەو کۆدەی زیادی دەکا چ سوودێکی هەیە؟ چاوم لە دەستکاریەکانی ساکورابۆتی کرد ئەو وتارانەی بە حیساب هەڵەکانی ڕووکاری چاکردوون، پێش دەستکاریەکەی، وتارەکە هیچ هەڵەیێکی نەبۆ، [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DB%8C%D8%A7%D8%B1%DB%8C%DA%AF%D8%A7%DB%8C_%D8%A6%DB%8C%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA&diff=next&oldid=1548212 لێرەش] ئەگە چاو لێکەن پێموابێ خراپکاری کردۆ، دوای دەستکاریەکەی نووسراوەی وێنەکەی شاردۆتەوە. [[بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#00BAAE">'''سينا'''</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:SiNa|<span style="color:#FC6600"><small> ^{'''قسەوباس'''}</small></span>]] ١٨:٣٢، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: بۆ چاککردنی پەڕەی بەکارھێنەر و داڕێژەکە پێویستە وریاتر بی. بۆ داڕێژەکە بە تایبەت، ھەڵەیەی بچووکی تیایە دروست بێ ئەبێتە ھۆی تێکچوونی زۆر وتار. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٩، ٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:SiNa|SiNa]] کاک سینا خراپکاری نییە، ھەرخۆی ھیچی لێ نەگۆڕیوە تا خراپکاری بکات تەنھا کۆدی HTMLی کردووە بە کۆدی میدیاویکی! ئەمەشی کە دەقی نووسینەکەی شاردۆتەوە سەیری دەکەم [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٥٨، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھەموو ئەم پەڕانەشم گەڕاندەوە کە بۆتەکە بەھۆی گۆڕینی کۆدەوە Captionی وێنەکانی شاردبۆوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٤٧، ٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == نوێکردنەوەی فەنکشن و داڕێژەکانی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری]] == سڵاو بەڕێزان ئەمە ھەر وەک ڕێزێک پێویست بە کۆمەڵگاکەی ڕابگەیەنم کە دەمەوێت داڕێژە و کردارەکانی پڕۆژەکە نوێ بکەمەوە تا ببێتە کار ئاسانی بۆ ئەو بارکەرانەی کار لە پڕۆژەکە دەکەن. '''ڕوونکردنەوەی وردی بابەتە تەکنیکییەکان:''' لە ئێستادا بارکەرانی پڕۆژەکە دەبێت بەدەست دەستکاری کۆد و پارامیتەرەکانی ناو داواکارییەکان بکەن، نموونە بۆ ئەوەی ڕەوشی داواکارییەک لە چاوەڕوانی بکەن بە کرا پێویستە بەدەست <nowiki>{{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}}</nowiki> بگۆڕن بۆ <nowiki>{{ڕەوشی داواکاری|1}}</nowiki> مامەڵە لەگەڵ کۆدی پارامیتەرەکە بکەن بەڵام ئەمەوێت لەمەولا شتەکە بکەمە تووڵ (ئامراز) و ئاسانتر بکرێ لەجیاتی ئەوەی بەدەست کۆدەکان دەستکاری بکەن، لەڕێگەی ئامرازەکە بەچەند دووگمەیەک زۆر بە ئاسانی ئەتوانن ڕەوشی داواکاری بگۆڕن لە چاوەڕوانی دەگۆڕدرێ بۆ کرا یان نەکرا ھتد، یان نووسینی لێدوان، یاخوود ئەرشیڤکردنی داواکارییەکە لەئێستادا ئەوانە ھەمووی بە پارامیتەر دەکرێن، و بۆ ئاسایشی پڕۆژەکە ئەوانەی دەتوانن مامەڵە لەگەڵ تووڵەکە بکەن ئەوانە دەبن کە خۆیان لە پڕۆژەکە وەک بارکەر تۆمار دەکەن ھەر وەک ئێستا [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/پێڕستی بارکەران|بەشی پێرستی بارکەرانمان ھەیە]] ئەوکاتیش ئاوا ئەوانەی ناویان تۆمارکردووە ئەتوانن توڵەکە بەکاربھێنن. و لە پاش پەرەپێدانی ئەمە بۆ بارکەران بۆ توولێکی گشتی بۆ ئەوانەش پەرە پێدەدەین کە داواکاری پێشکەش ئەکەن بۆ ئەوەی لەجیاتی دەستکاری کۆد و پارامیتەر بکەن ھەر ئەندامێکی نوێ و ئاسایی بتوانێت لەڕێگەی ئامرازەوە زۆر بە ئاسانی داواکاری پێشکەش بکات. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٥:١٥، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) '''لێدوان:''' بانگھێشتی ئەندامە سەرەکییەکانی پڕۆژە و کۆمەڵگا: @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]] @[[بەکارھێنەر:Saad Goran|Saad Goran]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Shaween|Shaween]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٥:١٥، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) j97ntpw7vm3xh2d7bo5xuvng7792hgw 0 117987 1673455 1559615 2026-09-23T12:34:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673455 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = هێلی لەڤ | image = HellyLuv GoldenDress.jpg | caption = هێلی پێش گۆرانی وتن بۆ [[ئێلیزابێتی دووەم|شاژن ئێلیزابێتی دووەم]]، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٤ | birth_name = هێلین عەبدوڵڵا | birth_date = {{Birth date and age|mf=yes|١٩٨٨|١١|١٦}} | birth_place = [[ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] | occupation = {{Flat list| *گۆرانیبێژ *سەماکەر *نمایشکار *خانمەکتەر }} | years_active = ٢٠٠٩–ئێستا | website = {{URL|www.hellyluv.com}} | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | instrument = دەنگ | genre = {{Flat list| *ئاڕ ئاند بی *[[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]] *وۆڵد *دانس}} | label = {{Flat list| *G2 Music Group }} }} }} '''هێلین عەبدوڵڵا''' ناسراو بە ناوی '''هێلی لەڤ''' (لەدایکبووی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨٨)،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Crowcroft|یەکەم١=Orlando|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2014/feb/20/helly-luv-kurdish-singer-music-video-threats|سەردێڕ=Kurdish singer Helly Luv dismisses threats over music video|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> گۆرانیبێژ، سەماکەر، کۆریۆگرافەر، خانمەکتەر، و نمایشکاری جلوبەرگی [[کورد]]ە.<ref>https://www.sbs.com.au/language/english/audio/interview-pop-singer-helly-luv{{بەستەری مردوو|url=https://www.sbs.com.au/language/english/audio/interview-pop-singer-helly-luv |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ }}</ref> سەرەتای گۆرانی وتنی بە بڵاوکردنەوەی کەڤەری گۆرانی لە سۆشیاڵ میدیاکانی وەک [[مایسپەیس]] و [[یووتیووب]] دەستپێکرد. بەهۆی تاکەگۆرانیی «Risk It All» لە ساڵی ٢٠١٣دا ناسرا، و ئێستا گرێبەستی لەگەڵ G2 Music Groupدا واژووکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Elkrief|یەکەم١=Raphaëlle|سەردێڕ=HELLY LUV : LA SHAKIRA KURDE PART EN GUERRE|ناونیشان=http://www.grazia.fr/societe/phenomenes/articles/helly-luv-la-shakira-kurde-part-en-guerre-672274|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=Grazia|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Reuters|سەردێڕ=Brave Kurdish pop star unfazed by Muslim terrorists’ death threats|ناونیشان=https://nypost.com/2014/07/15/kurdish-pop-star-isnt-phased-by-extremist-death-threats/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=New York Post|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٤}}</ref> لە ٢٠١٤دا، لە یەکەم فیلمیدا بە ناوی ''[[مەردان]]'' دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mardan|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt3973590/?ref_=nm_flmg_act_1|بڵاوکەرەوە=IMDb|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> == ژیان == ھێلی لەماوەی جەنگی کەنداو لە [[ورمێ]] لە دایک دەبێت، ھێلی و خێزانەکەی بەھۆی جەنگەوە بۆ سەلامەتی ڕو دەکەنە [[تورکیا]]، لەوێشەوە دەچن بۆ [[فینلاند]]. رێگەیان پێ دەدرێت تا لەوێ بژین وەک یەکەم خێزانی کۆچ نشینی کورد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ember|یەکەم١=edited by Carol R.|دوایین٢=Ember|یەکەم٢=Melvin|دوایین٣=Skoggard|یەکەم٣=Ian|سەردێڕ=Encyclopedia of diasporas: immigrant and refugee cultures around the world|ناونیشان=https://archive.org/details/encyclopediaofdi0001unse_x9x4|ڕێکەوت=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Kluwer Academic Publishers|شوێن=Dordrecht, Netherlands|ژپنک=٠-٣٠٦-٤٨٣٢١-١|edition=[Online-Ausg.].}}</ref> ھێلی ئارەزوو لە گۆرانی گوتن دەکات و لەوێ دەست دەکات بە قوتابخانەی گۆرانی گوتن و سەما. بەڵام ھێلی زیاتر بایەخ بە سەما کردن دەدات و بەشداری لە پاڵەوانیەتی سەمای ئەوروپایی دەکات و بەڵێننامەیێکی واژوو کرد لەگەڵ [[.Nike, Inc]]. == گۆرانییە تاکەکان == * ڕیسک ئت ئاڵ "Risk It All" (٢٠١٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Risk It All by Helly Luv|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/risk-it-all/id592199207?i=592199632&uo=4|بڵاوکەرەوە=iTunes Store|ڕێکەوتی سەردان=٩ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200819010027/https://music.apple.com/us/album/risk-it-all/592199207?i=592199632&ign-mpt=uo%3D4|url-status=dead}}</ref> * ڕیڤلیوشن "Revolution" (٢٠١٥)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Revolution|ناونیشان=https://geo.itunes.apple.com/us/album/revolution/id997453142?i=997454322&uo=6|بڵاوکەرەوە=iTunes Store|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> * داون ئۆن زە فلەوەر "Down on the Floor" (٢٠١٢)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=HellyLuv – Down on the Floor |ناونیشان=https://mover.uz/watch/jeHMIg1 |وێبگە=Mover.uz |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191029140338/https://mover.uz/watch/jeHMIg1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * گەن و ڕۆزس "GUNS & ROSES" (٢٠١٨)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Helly Luv & Ardian Bujupi – GUNS & ROSES (prod. by Kostas K.)|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=Wt7kMH3Gzak| via=YouTube}}</ref> * بۆی بای ”Boy-bye” (٢٠١٩) * گۆ گۆ ئالێ ئالێ ”Go Go Ale Ale” (٢٠٢٢) * یەڵلا حەبیبی ”Yalla Habibi ” (٢٠٢٣) [[پەڕگە:Helly Luv Visits Peshmerga troops sunglasses.png|thumb|ھێلی لەڤ لەساتی سەردانیکردنی [[پێشمەرگە]].]] == کارەکانی دیکە == === خێرخوازی === [[File:Helly Luv Visits Peshmerga troops2.jpg|thumb|هێلی لە بەردەم چەند سەربازێکی [[پێشمەرگە]] لە بنکەیەکی [[دھۆک|دهۆک]] لە ٥ی تەممووزی ٢٠١٤]] لە ٢٠١٤دا، [[ڕێکخراوەی ناحکومی]]ی لەڤ هاوسی دامەزراند بۆ یارمەتیدانی خەڵک و ئاژەڵانی خاوەن پێویستی لە تەواوی کوردستاندا. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا، هێلی لەڤ و ڕێکخراوی مافی ئاژەڵان و تۆڕی نێودەوڵەتیی ئافرەتانی هەولێر و دکتۆر سلێمان تامیر و ڕێکخراوی کوردستان بۆ بەرگریکردن لە مافی ئاژەڵان و شاجوانی کوردستان فێنک باخچەی ئاژەڵانی گێلکاند پارکیان لە کوردستان داخست، کە دووەم خراپترین باخچەی ئاژەڵان بوو لە جیهان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Shelton|یەکەم١=Tracey|سەردێڕ=Iraq: Dante's hell for animals?|ناونیشان=http://www.globalpost.com/dispatch/iraq/100506/animal-cruelty-trade-erbil-zoo-iraq?page=0,1|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=Global Post|ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Saleh|یەکەم١=Hemin|سەردێڕ=New Zoo to open in Erbil|ناونیشان=http://basnews.com/en/News/Details/New-Zoo-to-open-in-Erbil/12522|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=Basnews|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> == فیلمەکان == * ''[[مەردان]]'' (٢٠١٤)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mardan|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt3973590/?ref_=fn_al_tt_1|بڵاوکەرەوە=IMDb|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> * ''وڵاتی بێ ئاڵا'' (٢٠١٥)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Flag Without A Country|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt5072370/?ref_=nm_knf_i2|بڵاوکەرەوە=IMDb|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref> * [[لەبیرم مەکە]] (٢٠٢٦) <ref>{{بیرخستنەوە |دوایین=Luv |یەکەم=Helly |سەردێڕ=Don't Forget Me |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt39173138 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ئەوانی تر=Ari Hamasaeed, Adil Kurdo, Helly Luv |بڵاوکەرەوە=Cine Kurd}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == *[https://web.archive.org/web/20170630155323/http://www.hellyluv.com/ ماڵپەڕی فەرمی ھێلی لەڤ] *[https://www.facebook.com/HellyLuv پەڕەی ھێلی لەڤ لە فەیسبووک] *[https://twitter.com/hellyluv پەڕەی ھێلی لەڤ لە تویتەر] *[https://www.youtube.com/user/HellyLuv کەناڵی ھێلی لەڤ لە یوتیوب] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مۆسیقا|ئێران|کوردستان|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Helly Luv}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:پەنابەرە ئێرانییەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی ورمێ]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی عەرەب]] [[پۆل:ژنە کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:پەنابەرانی کورد]] r2gojvkgr98at5fl91sk6tmhudrwgr5 0 118607 1673457 1369855 2026-09-23T12:35:21Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673457 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''ئەلسێر ھێنری ھالیت دێڵ''' (٩ یۆنیۆی ساڵی ١٨٧٥ [[لەندەن]] تاکوو ٢٣ تەممووزی ساڵی ١٩٦٨)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dale, Henry Hallet {{!}} Hrvatska enciklopedija|ناونیشان=https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=13719|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.enciklopedija.hr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210904195908/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=13719|url-status=dead}}</ref> زانای داودەرمان بووە و ساڵی ١٩٣٦ [[خەڵاتی نۆبێل]]ی لە پزیشکیدا وەرگرتووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/dale/biographical/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1936|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1936/dale/facts/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=NobelPrize.org|زمان=en-US}}</ref> لە زانکۆی تۆلینگتۆن پارک خوێندوێتی دواتر ڕۆشتووە بۆ قوتابخانەی لیز لە کامبردج کە دواتر یەکێک لە بیناکانی بەناوی دێڵەوە ناو نراوە، ساڵی ١٨٩٤ چووەتە زانکۆی کامبردج و لەژێر چاودێری زانای کارەکانی ئەندامی لەش جۆن لانگلی کاری کردووە، ساڵی ١٩٠٣ بۆ ماوەیی چەند مانگێک لە فرانکفۆرتی ئەڵمانیا بووە و لەسەر دەستی بۆڵ ئیرلیخ وانەی خوێندووە، ھەر لەھەمان ساڵ بەھاوکاری ئیرنست ستارلینگ و ولیام بایلیس توێکاری بۆ سەگێکی زیندوو کردووە.ھێنری دێڵ ساڵی ١٩٠٩ بڕوانامەی دکتۆرای لە پزیشکیدا لە [[زانکۆی کامبریج]] بەدەستھێناوە ولەکاتی کارکردندا پێکەوە لە زانکۆی لەندەن ھاوڕێتی لەگەڵ ئۆتۆ لۆفی پیدا کردووە، ساڵی ١٩١٤بەشی کیمیا و دەرمانسازی لە پەیمانگای نیشتیمانی بۆ توێژینەوەی پزیشکی لە لەندەن وەرگرتووە.ھێنری دێڵ ساڵی ١٩٣٢ نازناوی سێر ی پێبەخشراوە، ساڵی ١٩٤٤ میدالیای ئیستحقاقی وەرگرتووە، ساڵی ١٩٤٨ بەپلەی سوارچاک خاچی مەزنی لەلایەن ئیمبڕاتۆڕییەتی بەریتانیاوە پێبەخشراوە، لە ساڵی ١٩٤٠ بۆ ساڵی ١٩٤٥ لە ڕێکخراوی شاھانە کاری کردووە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|سەردێڕ=Sir Henry Dale Fellowships {{!}} Wellcome|ناونیشان=https://wellcome.ac.uk/funding/sir-henry-dale-fellowships|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160622232738/https://wellcome.ac.uk/funding/sir-henry-dale-fellowships|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>و لە ساڵی ١٩٤٢ بووەتە مامۆستای کورسی فۆلەر بۆ کیمیا لە دامەزراوەی شاھانە، ھەروەھا لەکاتی جەنگی جیھانی دووەمدا، ئەندامی دەستەی ڕاوێژکاری زانستی ئەنجومەنی وەزیرانی بەریتانیا بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=Henry Hallett Dale (1875-1968) {{!}} The Royal Institution: Science Lives Here|ناونیشان=http://rigb.org/our-history/people/d/henry-hallett-dale|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160308073744/http://rigb.org/our-history/people/d/henry-hallett-dale|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>.ھێنری دێڵ ساڵی ١٩٠٤ ھاوسەرگیری لەگەڵ ئیلین ھاڕێیت ھالیتی کچی مامی خۆیدا کردووە و کوڕ و کچێکیان بووە، لە ٢٣ یۆلیۆی ساڵی ١٩٦٨ لە کامبریدج کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry Dale {{!}} Physiologist {{!}} Blue Plaques|ناونیشان=https://www.english-heritage.org.uk/visit/blue-plaques/henry-dale/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=English Heritage}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20170902114350/https://ar.wikipedia.org/wiki/%D9%87%D9%86%D8%B1%D9%8A_%D8%AF%D9%8A%D9%84 ویکیپیدیای عەرەبی] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|شانشینی یەکگرتوو}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Henry Hallett Dale}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٨]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئینگلیز]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی بریتانی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:سوارچاکانی شانشینی یەکگرتوو]] 6bej1wmvqb0d1ihp2o6kkc7cf228lpq 1 118621 1673458 1331755 2026-09-23T12:35:23Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673458 wikitext text/x-wiki وابزانم Dale لە کوردیدا دەبێتە دەیڵ وەک Bale دەبێتە بەیڵ وە [[کۆمپانیای دێڵ]] هەیە کە بە Dell دەنووسرێت نەک Dale!! ، ئێوەش سەرنجتان بنووسن گەر هەڵەم گەریش ڕاستە بیگوێزنەوە> [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٢:٥٧، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێنری دێڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331754 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160622232738/https://wellcome.ac.uk/funding/sir-henry-dale-fellowships بۆ https://wellcome.ac.uk/funding/sir-henry-dale-fellowships زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێنری دێڵ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673457 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210904195908/https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=13719 بۆ https://www.enciklopedija.hr/Natuknica.aspx?ID=13719 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٥، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ipn1lsom5r8z9g5hklt501cgo1lzzir 0 119744 1673440 1429132 2026-09-23T12:13:00Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673440 wikitext text/x-wiki {{وەسف|ئەکتەرێکی ئوستراڵی}} {{Infobox person | name = ھیت لێجەر | image = Heath Ledger (2).jpg | caption = لێجەر لە ٥٦ەمین ڤیستیڤاڵی فیلمی [[بەرلین]] لە شوباتی ٢٠٠٦ | birth_name = ھیت ئاندرو لێجەر | birth_date = {{Birth date|df=yes|١٩٧٩|٤|٤}} | birth_place = پێرت، ڕۆژئاوای [[ئوسترالیا]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|٢٠٠٨|١|٢٢|١٩٧٩|٤|٤}} | death_place = [[مانھاتن]]، [[نیویۆرک]] | nationality = ئوسترالی | death_cause = توندی ژەھراویبوون لە ڕێی داودارمانەوە | resting_place = گۆڕستانی کاراکاتا | occupation = {{Flatlist| * [[ئەکتەر|نواندکار]] * [[وێنەگر]] * دەرھێنەری مووزیک ڤیدیۆ }} | years_active = ١٩٩١–٢٠٠٨ | partner = میشێڵ ویلیامس (٢٠٠٤–٢٠٠٧) | children = ١ | signature = Heath Ledger's signature.svg }} '''ھیت لێجەر'''{{efn|name=fn1|زۆربەی سەرچاوەکان دەڵێن کە ناوی ڕاستی ھیتکلیفە؛ ھەرچۆنێک بێت، لێجەر خۆی ئەمەی ڕەت کردووەتەوە، کە وتوویەتی کە ناوی ھەر ھیت بووە}} (٤ی نیسانی ١٩٧٩ – ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨) [[ئەکتەر|نواندکار]]، [[وێنەگر]] و دەرھێنەرێکی مووزیک ڤیدیۆی ئوسترالی بوو. دوای ڕۆڵگێڕان لە چەند بەرھەمی تەلەڤیزیۆن و فیلمی ئوسترالی لە ١٩٩٠ەکاندا، لێجەر ڕۆیشت بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لە ١٩٩٨ بۆ باشترکردنی پیشەیی ڕۆڵگێڕانەکەی. کارەکانی بریتین لە ١٩ فیلم، کە پێکدێن لە ''[[١٠ شت دەربارەی تۆ کە ڕقم لێیانە]]'' (١٩٩٩)، ''[[نیشتیمانپەروەرەکە (فیلمێکی ٢٠٠٠)|نیشتیمانپەروەرەکە]]'' (٢٠٠٠)، ''چیرۆکی سوارچاکێک'' (٢٠٠١)، ''تۆپەکانی دڕندە'' (٢٠٠١)، ''پاشاکانی دۆگتاون'' (٢٠٠٥)، ''شاخی برۆکباک'' (٢٠٠٥)، ''شیرینی'' (٢٠٠٦)، ''[[سوارچاکی تاریکی (فیلم)|سوارچاکی تاریکی]]'' (٢٠٠٨)، و ''شوێنە خەیاڵییەکەی دکتۆر پارناسس'' (٢٠٠٩)، دوو فیلمی کۆتایی دوای مردنی بڵاوبوونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tvguide.com/celebrities/heath-ledger/credits/153347/|سەردێڕ=Heath Ledger|وێبگە=TVGuide.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20210517172304/https://www.tvguide.com/celebrities/heath-ledger/credits/3030400602/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو بەرھەمھێنان و دەرھێنانی بۆ موزیک ڤیدیۆش کردووە و و ھیوای بوون بە دەرھێنەری فیلمی ھەبووە.<ref name=Dawtrey>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Adam |دوایین=Dawtrey |سەردێڕ='Parnassus' Team Faces Dilemma |ئیش=Variety |ناونیشان=https://variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&cs=1 |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی نیسانی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100413093106/http://www.variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&cs=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ بەرجەستەکردنی ئێنیس دێل مار لە ''شاخی برۆکباک''، لێجەر خەڵاتی بازنەی ڕەخنەی فیلمی نیویۆرکی بردەوە بۆ باشترین ئەکتەر و خەڵاتی باشتریبلن ئەکتەری سەرتاسەری لەلایەن پەیمانگای فیلمی ئوسترالیا؛ ئەو یەکەم ئەکتەر بووە کە ئەم خەڵاتە وەربگرێت دوای مردنی.<ref name="abc.net.au">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Ledger Honoured at AFI Awards |ناونیشان=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/12/07/2439750.htm?section=entertainment |ئیش=ABC |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20091010021123/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/12/07/2439750.htm?section=entertainment |url-status=dead}}</ref> ئەو پاڵێوراوە بۆ خەڵاتی بافتا بۆ باشترین ئەکتەر لە ڕۆڵێکی سەرەکی<ref name="bafta">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger |سەردێڕ=Awards Database |وێبگە=bafta.org |بڵاوکەرەوە=British Academy of Film and Television Awards |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120128100720/http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و خەڵاتی ئەکادیمی بۆ باشترین ئەکتەر.<ref name=Timesobit/> دوای مردنی، خەڵاتی ٢٠٠٧ی ڕۆحی سەربەخۆی ڕۆبێرت ئاڵتمانی لەگەڵ تەواوی کاستەکە، دەرھێنەر، و دەرھێنەری ھەڵبژاردندا دابەشکرد بۆ فیلمی ''من لەوێ نیم''، کە باسی ژیان و گۆرانییەکانی گۆرانیبێژ و نووسەر [[بۆب دیلان]] دەکات. لە فیلمەکەدا، لێجەر ئەکتەرێکی خەیاڵی بەرجەستە دەکات بەناوی ڕۆبێرت کڵارک، یەکێک لە شەش کارەکتەرەکان کە ژیان و کەسایەتی دیلان بەرجەستە دەکەن.<ref name=ETOnline>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Heath Ledger Honored at Independent Spirit Awards |ناونیشان=http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090725161943/http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ |ئیش=Entertainment Tonight |ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090725161943/http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ |date=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٩ }}</ref> لێجەر ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ کۆچی دوایی کرد<ref name=NYTBarron>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Barron, James |سەردێڕ=Heath Ledger, actor, Is Found Dead at 28 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/01/23/movies/23ledger.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٨|authorlink=James Barron (journalist)}}</ref><ref name=Timesobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Heath Ledger: The Times Obituary |ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece |ئیش=The Times |شوێن=UK |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٨|یەکەم=Michael |دوایین=Savage |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080726153415/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تەممووزی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەھۆی زۆر بەکارھێنانی دەرمان بەھەڵە.<ref name=Chan>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=[[Sewell Chan|Chan, Sewell]] and [[James Barron (journalist)|James Barron]] (contributing) |سەردێڕ=City Room: Heath Ledger's Death Is Ruled an Accident. |ناونیشان=http://cityroom.blogs.nytimes.com/2008/02/06/heath-ledgers-death-is-ruled-an-accident/ |ئیش=The New York Times |ڕێکەوت= Morning of the 6th February 2008 |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٠٨}}</ref><ref name=CNNLedger>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ledger's Death Caused by Accidental Overdose|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html|ئیش=CNN|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100110062154/http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="APMSNBC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.today.com/id/23029566 |سەردێڕ=Heath Ledger Died of Accidental Overdose: 28-Year-Old Actor Had Oxycodone, Anti-Anxiety, Sleep Aids in His System |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Today.com |وێبگە=Today.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201019201805/http://www.today.com/id/23029566 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەند مانگێک پێش مردنی، لێجەر نواندنی تەواوکردبوو وەک کارەکتەری [[جۆکەر (سوارچاکی تاریکی)|جۆکەر]] لە فیلمی ''سوارچاکی تاریکی''. لە کاتی مردنیدا، ''سوارچاکی تاریکی'' لە قۆناغی مۆنتاژکردنیدا بوو، و ''شوێنە خەیاڵییەکەی دکتۆر پارنەسس'' لە نیوەی وێنەگرتنیدا بوو، کە ڕۆڵی کۆتایی تێدا ئەگێڕا وەک تۆنی. مردنەکەی کاری کردە سەر بڵاوکردنەوەکانی دوای ''سوارچاکی تاریکی''.<ref name=Halbfinger2>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=David M. |دوایین=Halbfinger |سەردێڕ=Batman's Burden: A Director Confronts Darkness and Death |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2008/03/09/movies/09halb.html |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠٠٨|پەڕەکان=١, ١٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> ڕۆڵی وەک جۆکەر لە ''سوارچاکی تاریکی'' لە تەواوی جیھاندا ناساندنی ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد، و ھەواداران و ڕەخنەگران ڕۆڵگێڕانەکەیان زۆر بەدڵبوو. لێجەر زۆر خەڵاتی وەرگرتووە و بۆ زۆر خەڵات پاڵێوراوە دوای مردنی بەھۆی نواندنەکەی لە ''سوارچاکی تاریکی''، وەک [[خەڵاتی ئۆسکار|خەڵاتی ئەکادیمی]] بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر، خەڵاتێکی باشترین ئەکتەری سەرتاسەری لە خەڵاتەکانی پەیمانگای ئوسترالی ٢٠٠٨، خەڵاتی کۆبوونەوەی ڕەخنەگرانی لۆس ئەنجلس بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەری ٢٠٠٨، [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]]ی ٢٠٠٩ بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر - مۆشن پیکچەر،<ref name=PeopleLedger>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.people.com/people/article/0,,20245919,00.html |سەردێڕ=Golden Globes: Heath Ledger's Family 'So Proud' of Globe Nod |ئیش=[[People (magazine)|People]] |ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ |archive-date= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181008155901/https://people.com/people/article/0,,20245919,00.html |url-status=dead}}</ref> و [[بافتا|خەڵاتی بافتا]]ی ٢٠٠٩ بۆ باشترین ئەکتەری یاریدەدەر.<ref name="bafta"/><ref>" The Descendants of Samuel Moss Solomon" Jenny Cowen published 2019 {{ISBN|978-0-9945173-1-9}}</ref> == ژیانی سەرەتایی == لێجەر لە پێرت، ڕۆژئاوای ئوسترالیا لەدایکبووە، کوڕی سالی ڕامشاو، مامۆستایەکی فەڕەنسی، و کیم لێجەر، شۆفێرێکی ئۆتۆمبێلی پێشبڕکێ و ئەندازیارێکی ھەڵکۆڵین کە خێزانەکەی خاوەن و دامەزرێنەری داڕێژگەی ئەندازیاری لێجەر بوون.<ref name=Wills>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/heath_ledger_biog.html |یەکەم=Dominic |دوایین=Wills |سەردێڕ=Heath Ledger Biography |ساڵ=٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٠٨|ئیش=Tiscali TV |شوێن=US |وتەگێڕانەوە=The Ledger name was well-known in Perth, the family having run a foundry that provided much of the raw material for the famous Perth to Kalgoorlie Pipeline … The Sir Frank Ledger Charitable Trust, named after Heath's great-grandfather, was renowned for granting funds to the area's universities, paying for visiting lecturers and scholarships for gifted students. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080416193932/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/heath_ledger_biog.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٨}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228191508/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/heath_ledger_biog.html |date=٢٨ی شوباتی ٢٠٠٩ }}</ref> بڕوای خێرخوازی سێر فڕانک لێجەر لەدوای باپیرە گەورەیانەوە ناونراوە.<ref name=Wills/> ئەو بە ڕەچەڵەک ئینگلیزی، ئیرلەندی، و سکۆتلاندییە.<ref>'Heath: A Family's Tale' by Janet Fife-Yeomans (2009), p.32: "Ledger was a descendant of the Ledger family of Leeds, Yorkshire who arrived in Western Australia from England in 1880."</ref> لەلای دایکییەوە ئەو نەوەی نەوەی نەوەی نەوە گەورەی ئیمانوێل سۆڵۆمۆنە، جولەکەیەکی لەندەنەی تەمەن شانزە ساڵ کە گوازراوەتەوە بۆ ڤان دیمێنز لاند لە ١٨١٨ لەگەڵ براکەی ڤایبێن کە بە دزی تۆمەتبارکراوە لە دورھام ئاسیزس لە ١٨١٧.<ref>.[See "Descendants of Samuel Moss Solomon" Jenny Cowen ,2019 ISBN 978-0-9945173-1-9]</ref> لێجەر قوتابخانەی سەرەتایی ماریس ماونتی تەواوکردووە لە گووسبێری ھیڵ،<ref name=Ripper>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Heath Ledger among WA's Finest Sons, Says Eric Ripper |ناونیشان=http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,23096806-948,00.html |ئیش=[[The Sunday Times (Western Australia)|The Sunday Times]] |شوێن=Australia |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە='I understand he was a former student at both Mary's Mount Primary School in Gooseberry Hill and later at Guildford Grammar,' Mr [[Eric Ripper|Ripper]] said. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تەممووزی ٢٠٠٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070728091913/http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,23096806-948,00.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و دواتر قوتابخانەی گیڵدفۆڕدی ڕێزمانی، کە یەکەم ئەزموونی نواندنی ھەبووە، ھەبوونی ڕۆڵی سەرەکی پیتەر پان لە بەرھەمھێنانێکی قوتابخانەکەی لە تەمەنی ١٠ ساڵی.<ref name=Timesobit/><ref name=Wills/> دایک و باوکی لێک دوورکەوتنەوە کە ١٠ ساڵان بوو و لێک جیابوونەوە کە ١١ ساڵان بوو.<ref name=Lipsky>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Lipsky, David |سەردێڕ=Heath Ledger's Lonesome Trail |ناونیشان=http://www.heathledgerplanet.com/forum/viewtopic.php?p=47874 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140222193037/http://www.heathledgerplanet.com/forum/viewtopic.php?p=47874#p47874 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٤ |ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٠٨|ئیش=Rolling Stone |وتەگێڕانەوە=His dad wanted him to race cars. Hollywood wanted him to play Spider-Man. Now he's a huge star, and he's not happy about it. |authorlink=David Lipsky}}</ref> خوشکە گەورەکەی لێجەر کەیت، خانمەئەکتەرێک و دواتر ڕۆژنامەنووسێک، کە زۆر لێوەی نزیکبوو، ھانی ئەدا بۆ نواندن لەسەر ستەیج، و خۆشەویستی جێن کێڵی ھانی کۆریوگرافییە سەرکەوتووەکەی داوە، کە بووە «یەکەم بردنەوەی ھەموو-کوڕ» تیمی ٦٠ ئەندامی ڕێزمانی گیڵدفۆڕد لە کێبڕکێی ڕۆکی ئیستدفۆڕد.<ref name=Wills/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|نووسەر=Sessums, Kevin|سەردێڕ=We're Having a Heath Wave |ناونیشان=http://www.vanityfair.com/culture/features/2000/08/heath200008 |journal=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |issue=August 2000 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٠٨|authorlink=Kevin Sessums}}</ref> دوو زڕ خوشکەکەی لێجەر ئاشڵی بێڵ (لەدایکبووی ١٩٩٠)، کچی دایکی لەگەڵ دووەم مێردی و زڕ باوکی ڕۆجەر بێڵ، و ئۆلیڤیا لێجەرن (لەدایکبووی ١٩٩٦)، کچی باوکی لەگەڵ دووەم ژنی ئێما بڕاون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Heath Ledger Biography |ئیش=[[Yahoo! Movies]] |ناونیشان=https://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018553/bio |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071216052636/http://movies.yahoo.com/movie/contributor/1800018553/bio |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable" |+ !ساڵ !ناوی فیلم !رۆڵ !تێبینییەکان |- |١٩٩٥ |''Clowning Around'' |گاڵتەجاڕی ھەتیو |ئاماژەپێنەکراو |- |rowspan="2" | ١٩٩٧ |''Blackrock'' |تۆپی ئاکلاند | |- |''Paws'' |ئۆبیرۆن | |- | ١٩٩٨ | ''The Interview'' | کارکەری بەنزینخانە | ئاماژەپێنەکراو |- |rowspan="2" | ١٩٩٩ |''[[١٠ شت دەربارەی تۆ کە ڕقم لێیانە]]'' |پاتریک ڤیرۆنا | |- |''Two Hands'' |جیمی | |- |٢٠٠٠ |''The Patriot'' |گابریێڵ ماڕتن | |- |rowspan="2" | ٢٠٠١ |''A Knight's Tale'' |ویڵیام تاتچەر | |- |''Monster's Ball'' |سۆنی گرۆتۆسکی | |- |٢٠٠٢ |''The Four Feathers'' |ھاری فاڤیرشام | |- |rowspan="2" | ٢٠٠٣ |''Ned Kelly'' |نێد کێڵی | |- |''The Order'' |ئەلێکس بێرنیەر | |- |rowspan="4" | ٢٠٠٥ |''Lords of Dogtown'' |سکیپ ئینگبلۆم | |- |''The Brothers Grimm'' |جەیکەب گریم | |- |''Brokeback Mountain'' |ئێنس دێل مار | |- |''Casanova'' |گیاکۆمۆ کاسانۆڤا | |- |٢٠٠٦ |''Candy'' |دان کارتەر | |- |٢٠٠٧ |''I'm Not There'' |[[بۆب دیلان|ڕۆبی کلارک / بۆب دیلان]] | |- |٢٠٠٨ |''[[سوارچاکی تاریکی (فیلم)|سوارچاکی تاریکی]]'' |[[جۆکەر (سوارچاکی تاریکی)|جۆکەر]] |دەرچوون دوای مردنی |- |٢٠٠٩ |''The Imaginarium of Doctor Parnassus'' |تۆنی شێپارد |دەرچوون دوای مردنی (کۆتا فیلم) |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! ڕۆڵ !width=95 class="unsortable" | تێبینییەکان |- | ١٩٩٣ | ''Ship to Shore'' | پاسکیل سوار | ٣ ئەڵقە |- | ١٩٩٦ | ''Sweat'' | سنۆوی باوڵز | ٢٦ ئەڵقە |- | rowspan="2" | ١٩٩٧ | ''Home and Away'' | سکۆت ئیروین | ٩ ئەڵقە |- | ''Roar'' | کۆنۆر | ١٣ ئەڵقە |} === موزیک ڤیدیۆ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ ! ناو ! گۆرانیبێژ ! class="unsortable" | تێبینییەکان |- | rowspan="3" | ٢٠٠٦ | "Cause an Effect" | rowspan="2" | ن'فا | rowspan="3" | دەرھێنیشە |- | "Seduction is Evil (She's Hot)" |- | "Morning Yearning" | بێن ھاڕپەر |- | ٢٠٠٧ | "Black Eyed Dog" | نیک درەیک | دەرھێنەریشە خۆشی تێیدا دەردەکەوێت<ref name=FraenkelPerez/> |- |rowspan=2| ٢٠٠٩ | "Quicksand" | گرەیس وودڕوف | دەرھێنەریشە |- | "King Rat" | مۆدێست ماوس | ڤیدیۆی ئەنیمەیت کراو؛ وەک خۆی دانراوە<ref name="king rat release"/> |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{ویکیوتە}} {{کۆمنز}} * {{Find a Grave|24102296}} * {{IMDb name|0005132}} {{تووڵی دەروازە|ئوسترالیا|ژیاننامە|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|ئەکتەران|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مۆسیقا|فیلم}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئوسترالییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئوسترالی]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک ئینگلیز]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بەڕەگەز ئیری]] [[پۆل:ئوسترالییەکانی بە ڕەچەڵەک سکۆتلاندی]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین ئەکتەری یارمەتیدەر]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی بافتا]] [[پۆل:براوەکانی باشترین ئەکتەری پاڵپشتی گۆڵدن گڵۆب (فیلم)]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:نمایشکردنی نایاب لەلایەن ئەکتەرە پیاوەکان لە ڕۆلی پشتگریکار لەسەر شاشە و براوەی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەران]] cimzchvuq3b8j5j0qneeastnoetog9g 0 119817 1674015 1553486 2026-09-24T07:39:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1674015 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} [[پەڕگە:CheyFidel.jpg|thumb|فیدڵ کاسترۆ لەگەڵ [[چێ گیڤارا]] لە ساڵی [[١٩٦١]]دا]] '''فیدڵ ئالێخاندرۆ کاسترۆ ڕووس''' (<small>[[File:Speaker Icon.svg|13px|]] [[میدیا:Es-Fidel Castro.ogg|audio]]</small>؛ ١٣ی ئابی ١٩٢٦ – ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦) شۆڕشگێڕ و سیاسەتوانێکی خەڵکی [[کووبا]]یە کە لە [[١٩٥٩]]وە تاکوو [[١٩٧٦]] [[سەرۆکوەزیر]] و، پاشان، لە ١٩٧٦ەوە تاکوو [[٢٠٠٨]] سەرۆککۆماری ئەو وڵاتە بووە. پاش دەست لەکارکێشانەوەی لە پۆستی سەرۆکایەتی، براکەی، [[ڕاول کاسترۆ]] بوو بە سەرۆکی [[کووبا]]. فیدڵ کاسترۆ بناغەدانەری [[حیزبی کۆمۆنیستی کووبا]] -تەنھا حیزبی قانوونیی ئەو وڵاتە-یە. == ژیان == فیدڵ ئەلیخاندرۆ کاسترۆ، کەسایەتیەکی سەربازیە و لەڕێگای شۆڕشی سەربازیەوە لە ساڵی ١٩٥٩ تاکو ساڵی ٢٠٠٨ بۆتە سەرۆکی کوبا، لە ١٣ی [[ئاب|ئابی]] ساڵی ١٩٢٦ لە خێزانێکی جووتیار لەدایک بووە، ساڵی ١٩٤٥ پەیوەندی بە زانکۆی ھاڤاناوە کردووە و یاسای خوێندووە، لەساڵی ١٩٥٠ تەخەڕوجی کردووە و وەکو پارێزەر کاری کردووە، ھێزێکی جەنگی دژ بە فۆلگینسیۆ باتیستا پێک ھێناوە و ھێرشیان کردۆتە سەر یەکێک لە بارەگا سەربازیەکان و ٨٠ کەسیان لێکوژراوە و خۆشی دەستگیرکراوە و بە ١٥ ساڵ حوکمدراوە و لە ساڵی ١٩٥٥ ئازاد کراوە و نەفی کراوە بۆ مەکسیک، خۆیی ڕائوولی برای سەرقاڵی بەرپاکردنی شۆرششبوون و چێ گیڤاراش پەیوەندی پێانەوە کردووە و کاسترۆی ناسیوە و بۆتە بەشێک لە کۆمەڵە شۆڕش گێڕەکە. لە ساڵی ١٩٥٦ کاسترۆ دەستی بەشۆڕش کردووە دژ بەحکومەتی کوبا و ناو بەناوە ھێرشی کردۆتە سەر حکومەت، بەپاڵپشتی میللی و ھاتنلا ھێزە چەکدارەکانی حکومەتی کوبا بۆ ناو ڕیزی شۆڕشەکەی جەختی لەسەر حکومەتی ھاڤانا دروستکردووە و لە ساڵی ١٩٥٩ دوای ئەوەی لە لێدوانێکدا داوای مانگرتنێکی گشتی و گشتگیر کردووە، سەرۆکی حکومەت و سەرۆک کۆماری ناچار کردووە بەھەڵھاتن و بەسەرکردایەتی چێ گیڤارا گەشتونەتە ھاڤانای پایتەخت. فیدڵ کاسترۆ ساڵی ١٩٦٥ سکرتێری حیزبی شیوعی کوبا بووە و سیستمی وڵاتەکەی بەرەو شیوعیەت و دەسەڵاتی تاکە حزب بردووە، ساڵی ١٩٧٦ بۆتە سەرۆکی ئەنجومەنی دەوڵەت و ئەنجومەنی وەزیران و باڵاترین سەرکردەی سەربازی بووە، دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٦ نەشتەرگەری کردووە جەڵەوی دەسەڵاتی داوەتە دەست ڕائول کاسترۆی برا بچوکی، لەساڵی ٢٠٠٨ بەپێنج ڕۆژ پێش کۆتایی ھاتنی ماوەی دەسەڵاتدارێتێکەی ڕایگەیاندووە کە چیتر ئارەزووی کاری سیاسی نەماوە، واتا لە ١٩ فبرایەری ساڵی ٢٠٠٨ دەستی لەسەرۆکایەتی کوبا و سەرکردایەتی سوپا کێشاوەتەوە و ڕائولی برای جێگەکەی گرتۆتەوە. فیدڵ ئەلیخاندرۆ کاسترۆ لەڕێگای سایتەکانی سەر بە باڵیۆزەکانی کوباوە ژمارەیەک ووتار بەناونیشانی تێڕامانەکانی کاسترۆ بەھەموو زمانەکانی جیھان بڵاو دەکاتەوە. {{چێ گیڤارا}} {{پۆلی کۆمنز|Fidel Castro}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ڕۆژنامەوانی|سۆشیالیزم|ئەرژەنتین|شەڕ|شەڕی سارد|سیاسەت|زانستی سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:وەزیرانی حکوومەتی کووبا]] [[پۆل:نووسەرانی مارکسیست]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٦]] [[پۆل:شۆڕشگێڕەکان]] [[پۆل:فیدێل کاسترۆ]] [[پۆل:بێدینەکان]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] [[پۆل:وەرگرانی نیشنانی لێنین]] [[پۆل:مارکسیزم-لێنینیزم]] n9e3cmjn2w9e38q3go09g81ty7s1nyt 10 119879 1673603 1661043 2026-09-23T16:15:58Z DreamHourFlight 39788 زیادکردنی پشتگیری بۆ زمانی کوردی [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=داڕێژە:ھاوسەرگیری&oldid=1673602] 1673603 wikitext text/x-wiki {{infobox | bodyclass = vcard | aboveclass = fn | abovestyle = background-color: #cbe; font-size: 125% | above = {{{name|<includeonly>{{PAGENAME}}</includeonly>}}} | subheader1 = {{#if: {{{title|}}} |<!-- TITLETEXT SWITCH: EMBEDDED BY REALM (ALPHABETICALLY) --> ''{{{title|}}}'' <small>{{{titletext|{{#switch:{{lc:{{{more}}}}} | no = | austria = ''[[:en:Emperor of Austria#Full titles|(زیاتر...)]]'' | belgium = ''[[:en:Monarchy of Belgium#Title|(زیاتر...)]]'' | britain = ''[[:en:Style of the British sovereign#Styles of British sovereigns|(زیاتر...)]]'' | china = ''[[:en:Chinese sovereign|(زیاتر...)]]'' | cyprus = ''[[:en:Style of the Greek Sovereign#List of changes to the royal style|(زیاتر...)]]'' | denmark = ''[[:en:Style of the Danish sovereign|(زیاتر...)]]'' | en-sco = ''[[:en:Style of the British sovereign#Styles of English and Scottish sovereigns|(زیاتر...)]]'' | england = ''[[:en:Style of the British sovereign#Styles of English sovereigns|(زیاتر...)]]'' | ethiopia = ''[[:en:Emperor of Ethiopia#Style|(زیاتر...)]]'' | france = ''[[:en:Style of the French sovereign#List of changes to the royal style|(زیاتر...)]]'' | hre = ''[[:en:Holy Roman Emperor#Coronation|(زیاتر...)]]'' | hungary = ''[[:en:Styles of Hungarian sovereigns|(زیاتر...)]]'' | italy = ''[[:en:Style of the Italian sovereign|(زیاتر...)]]'' | jerusalem = ''[[:en:Kings of Jerusalem#Kings of Jerusalem (1099–1291)|(زیاتر...)]]'' | luxembourg = ''[[:en:Grand Duke of Luxembourg#Full titles|(زیاتر...)]]'' | malaysia = ''[[:en:Malay titles#Malay_royalty|(زیاتر...)]]'' | monaco = ''[[:en:Style of the Monegasque sovereign|(زیاتر...)]]'' | netherlands = ''[[:en:Monarchy of the Netherlands#Full title|(زیاتر...)]]'' | norway = ''[[:en:Style of the Norwegian sovereign|(زیاتر...)]]'' | parma = ''[[:en:List of Dukes of Parma|(زیاتر...)]]'' | portugal = ''[[:en:Style of the Portuguese sovereign|(زیاتر...)]]'' | russia = ''[[:en:Tsar#Full style of Russian Sovereigns|(زیاتر...)]]'' | scotland = ''[[:en:Style of the monarchs of Scotland#From the late Middle Ages to the Acts of Union|(زیاتر...)]]'' | sicilies = ''[[:en:Kingdom of the Two Sicilies#Titles of King of the Two Sicilies|(زیاتر...)]]'' | spain-crown = ''[[:en:List of titles and honours of the Spanish Crown|(زیاتر...)]]'' | spain-heir = ''[[:en:Titles held by the heir apparent to the Spanish Throne|(زیاتر...)]]'' | sweden = ''[[:en:Style of the Swedish sovereign|(زیاتر...)]]'' }}}}}</small> }} | imageclass = photo | image = {{#invoke:InfoboxImage|InfoboxImage|image={{{image|}}}|size={{{image_size|{{{imgw|}}}}}}|sizedefault=frameless|upright=1.0|alt={{{alt|}}}|suppressplaceholder=yes}} | caption = {{{caption|}}} | headerstyle = background-color: #e4dcf6 | header1 = {{#if:{{{succession|}}}|{{{succession}}} {{#if:{{{moretext|{{{more_text|}}}}}}|{{nobold|<small>{{{moretext|{{{more_text|}}}}}}</small>}}}}}} | label2 = {{Ifempty| {{{reign-type|}}} |{{#switch:{{{consort|}}}|yes=Tenure|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=Tenure|فەرمانڕەوایی}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data2 = {{{reign|}}} | label3 = {{#switch:{{lc:{{{cor-type}}}}} | britain = [[Coronation of the British monarch|تاج لەسەر نان]] | france = [[Coronation of the French monarch|تاج لەسەر نان]] | hre = [[Coronation of the Holy Roman Emperor|تاج لەسەر نان]] | hungary = [[Coronation of the Hungarian monarch|تاج لەسەر نان]] | japan = [[Enthronement of the Japanese Emperor|Enthronement]] | malaysia = [[Installation of the Malaysian Sovereign|دامەزراندن]] | norway = [[Royal coronations in Norway|تاج لەسەر نان]] | ottoman = [[Sword of Osman|پشتێنکردنی شمشێر]] | poland = [[Coronations in Poland|تاج لەسەر نان]] | russia = [[Coronation of the Russian monarch|تاج لەسەر نان]] | #default = {{{cor-type|[[تاج لەسەر نان]]}}} }} | data3 = {{{coronation|}}} | label4 = Investiture | data4 = {{{investiture|}}} | label5 = {{{pre-type|پێشوو}}} | data5 = {{{predecessor|}}} | label6 = {{{suc-type|جێگر}}} | data6 = {{{successor|}}} | label7 = {{{reg-type|Regent}}} | data7 = {{{regent|}}} | header8 = {{#if:{{{succession1|}}}|{{{succession1}}} {{#if:{{{moretext1|}}}|{{nobold|<small>{{{moretext1}}}</small>}}}}}} | label9 = {{ifempty| {{{reign-type1|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=Tenure|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=Tenure|فەرمانڕەوایی}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data9 = {{{reign1|}}} | label10 = {{{cor-type1|تاج لەسەر نان}}} | data10 = {{{coronation1|}}} | label11 = {{{pre-type1|پێشوو}}} | data11 = {{{predecessor1|}}} | label12 = {{{suc-type1|جێگر}}} | data12 = {{{successor1|}}} | label13 = {{{reg-type1|Regent}}} | data13 = {{{regent1|}}} | header14 = {{#if:{{{succession2|}}}|{{{succession2}}} {{#if:{{{moretext2|}}}|{{nobold|<small>{{{moretext2}}}</small>}}}}}} | label15 = {{ifempty| {{{reign-type2|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=Tenure|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=Tenure|فەرمانڕەوایی}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data15 = {{{reign2|}}} | label16 = {{{cor-type2|تاج لەسەر نان}}} | data16 = {{{coronation2|}}} | label17 = {{{pre-type2|پێشوو}}} | data17 = {{{predecessor2|}}} | label18 = {{{suc-type2|جێگر}}} | data18 = {{{successor2|}}} | label19 = {{{reg-type2|Regent}}} | data19 = {{{regent2|}}} | header20 = {{#if:{{{succession3|}}}|{{{succession3}}} {{#if:{{{moretext3|}}}|{{nobold|<small>{{{moretext3}}}</small>}}}}}} | label21 = {{ifempty| {{{reign-type3|}}} | {{#switch:{{{consort|}}}|yes=Tenure|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=Tenure|فەرمانڕەوایی}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}} }} | data21 = {{{reign3|}}} | label22 = {{{cor-type3|تاج لەسەر نان}}} | data22 = {{{coronation3|}}} | label23 = {{{pre-type3|پێشوو}}} | data23 = {{{predecessor3|}}} | label24 = {{{suc-type3|جێگر}}} | data24 = {{{successor3|}}} | label25 = {{{reg-type3|Regent}}} | data25 = {{{regent3|}}} | header26 = {{#if: {{{succession|}}} | <div style="height: 4px; width:100%;"></div>}} | label27 = Consort | data27 = {{{queen|}}} | label28 = {{{spouse-type|{{#switch:{{{type}}}|monarch={{#switch:{{{consort}}}|yes=Spouse|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=ھاوسەر|Consort}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|majesty={{#switch:{{{consort}}}|yes=ھاوسەر|<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->{{#switch:{{{2}}}|consort=ھاوسەر|Consort}}<!--BACKWARD COMPAT FROM IBR-->}}|ھاوسەر}}}}} | data28 = {{{spouse|{{{ھاوسەر|}}}}}} | label29 = {{{spouses-type|ھاوسەر}}}<!--FOOLPROOFING. USE NOT GENERALLY ENCOURAGED: USE spouse--> | data29 = {{{spouses|}}} | label30 = {{#if:{{{spouse 2|}}} | ھاوسەر | ھاوسەرەکان }} | data30 = {{#if: {{{spouse 1|}}}| {{unbulleted list | {{{spouse 1}}} | {{{spouse 2|}}} | {{{spouse 3|}}} | {{{spouse 4|}}} | {{{spouse 5|}}} | {{{spouse 6|}}} | {{{spouse 7|}}} | {{{spouse 8|}}} | {{{spouse 9|}}} }}}} | label31 = منداڵ(ەکان){{#if:{{{issue-link|{{{issue_link|}}}}}}|<br><span style="font-size:smaller; font-weight:normal">''[[{{{issue-link|{{{issue_link|}}}}}}|{{#if:{{{issue-pipe|{{{issue_pipe|}}}}}}|{{{issue-pipe|{{{issue_pipe|}}}}}}|وردەکارییەکان}}]]''</span>}} | data31 = {{{issue|{{{منداڵ|{{{منداڵەکان|}}}}}}}}} | data32 = {{#if:{{{full name|}}}{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}{{{era dates|}}}{{{regnal name|}}}{{{posthumous name|}}}{{{temple name|}}}| {{Infobox|bodystyle=border-collapse:collapse; border-spacing:0px; border:none; width:100%; margin:0px; font-size:100%; clear:none; float:none | headerstyle = text-align:right | datastyle = text-align:right; padding-right:0.7em; | header1 = {{#if:{{{full name|}}}|ناوی تەواو}} | class2 = nickname <!-- "nickname" is the correct parameter value for hCard --> | data2 = {{{full name|}}} | header3 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}|ناوی تەواو}} | data4 = {{#if:{{{family_name|}}}{{{clan_name|}}}{{{given_name|}}}| {{unbulleted list | 1 = {{#if: {{{family_name|}}} | [[:en:Chinese surname|دواناو]]: <span class="nickname">{{{family_name}}}</span> }} | 2 = {{#if: {{{clan_name|}}} | [[:en:Chinese surname|ناوی خێڵ]]: <span class="nickname">{{{clan_name}}}</span> }} | 3 = {{#if: {{{given_name|}}} | [[:en:Chinese given name|ناو]]: <span class="nickname">{{{given_name}}}</span> }} }}}} | header5 = {{#if: {{{era dates|}}} |{{#if:{{{era name|}}}|ناو و&nbsp;}}سەردەمی مێژوویی}} | data6 = {{#if: {{{era dates|}}} | {{#if:{{{era name|}}}|{{{era name}}}:&nbsp;}}{{{era dates}}} }} | header7 = {{#if: {{{regnal name|}}} |[[ناوی شاھانە]]}} | data8 = {{{regnal name|}}} | header9 = {{#if: {{{posthumous name|}}} | [[ناوی دوای مردن]]}} | data10 = {{{posthumous name|}}} | header11 = {{#if: {{{temple name|}}} | [[ناوی پەرستگا]] }} | data12 = {{{temple name|}}} }} }} | label33 = {{{native_lang1}}} | data33 = {{#if: {{{native_lang1|}}}|{{{native_lang1_name1|}}}}} | label34 = {{{native_lang2}}} | data34 = {{#if: {{{native_lang2|}}}|{{{native_lang2_name1|}}}}} | label35 = {{{native_lang3}}} | data35 = {{#if: {{{native_lang3|}}}|{{{native_lang3_name1|}}}}} | label36 = {{{native_lang4}}} | data36 = {{#if: {{{native_lang4|}}}|{{{native_lang4_name1|}}}}} | label37 = {{{native_lang5}}} | data37 = {{#if: {{{native_lang5|}}}|{{{native_lang5_name1|}}}}} | label38 = [[خانەدان|{{{house-type|{{#switch:{{{house-type}}}|خێزان}}}}}]] | data38 = {{{house|}}} | label39 = [[خانەدان|{{{house-type|{{#switch:{{{house-type}}}|خێزان}}}}}]] | data39 = {{{royal house|}}} | label40 = [[خانەدان]] | data40 = {{{dynasty|}}} | label41 = باوک | data41 = {{{father|}}} | label42 = دایک | data42 = {{{mother|}}} | label43 = لەدایکبوون | data43 = {{br separated entries| {{{birth_name|}}} | {{{birth_date|}}} | {{{birth_place|}}} }} | label44 = مردن | data44 = {{br separated entries| {{{death_date|}}} | {{{death_place|}}} }} | label45 = ناشتن | data45 = {{br separated entries |1= {{{burial_date|{{{date of burial|}}}}}} |2= {{#if:{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}|<span class="label">{{{burial_place|{{{place of burial|}}}}}}</span>}} }} | label46 = ئایین | data46 = {{{religion|}}} | label47 = پیشە | data47 = {{{occupation|}}} | label48 = {{#if:{{{signature_type|}}}| {{{signature_type}}} | واژوو }} | data48 = {{#if:{{{signature|}}}|[[File:{{{signature}}}|125px|alt={{{signature_alt|}}}|واژووی {{PAGENAME}}]]}} }}{{#if:{{{pronunciation|}}}|[[Category:Biography template using pronunciation]]}}<noinclude> {{documentation}} </noinclude> 0h26kgzevf18la3dnatp63roju5o9hz 0 120114 1673615 1611000 2026-09-23T16:33:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە) 1673615 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Friedrich Ratzel.jpeg|وێنۆک|فرێدریک راتزل لە [[زانکۆی لایپزیگ]]]] '''فرێدریک راتزل''' لە ماوەى ([[١٨٤٤]] تا [[١٩٠٤]]) ژیاوە زانایەکى [[ویکیپرۆژە:جیۆپۆلتیک|جیۆپۆلتیک]]ى [[ئەڵمانیا]] بوو،بە باوکى جیۆپۆلتیک ناسراوە ھەرچەندە ئەو یەکەم کەس نەبوو [[زاراوە]] [[ویکیپرۆژە:جیۆپۆلتیک|جیۆپۆلتیک]] بەکارھێنابێت،بەڵام شیکردنەوە و تێروانینەکانى بۆ بابەتەکان ڕاستەخۆ پەیوەندى بە [[ویکیپرۆژە:جیۆپۆلتیک|جیۆپۆلتیک]] ھەبووە.راتزل لە ساڵى [[١٨٩٧]] پىرتووکێکى بەناوى [[پەرتووکى جوگرافیای سیاسی|جوگرافیای سیاسی]] بڵاوکردەوە ،ھەموو ئەو ئەم [[چەمک]]انەى شیکردۆتەوە کە ئەمرۆ لە جیۆپۆلتیکدا باس دەگرێت.''فرێدریک راتزل'' لە بیروبۆچوونە جیۆپۆلتیکەکان کەتۆتە ژێر کاریگەرى [[چارڵز داروین]] کتێبەکە بەناوى [[ھەلبژاردنى سروشتى]] وە تیۆرەکەى بەناوى [[داروینیزمى کۆمەڵایەتى]]. راتزل خاوەنى [[تیۆرى دەوڵەتى بایەلۆژى]]. {{جیۆپۆلتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Ratzel}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ئەڵمانیا|جوگرافیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:جوگرافیناسە ئەڵمانیەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٠٤]] [[پۆل:جوگرافیاناسانی ئاڵمانی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ]] bhed5v0zrlk371fbu18ykedrwpkcfe2 100 120909 1673692 1264789 2026-09-23T18:10:47Z Ironman 8764 79245 /* */ 1673692 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1673693 1673692 2026-09-23T18:11:56Z حوسێن 42516 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1673692|1673692]] لە لایەن [[Special:Contributions/Ironman 8764|Ironman 8764]] ([[User talk:Ironman 8764|لێدوان]]) 1673693 wikitext text/x-wiki __NOEDITSECTION__ __NOTOC__ {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:white; border-style:solid; border-width:5px; border-color:green; border-bottom:0px"} {| width="100%" cellpadding="5" cellspacing="10" style="background:white; border-style:solid; border-width:5px; border-color:green; border-top:0px" | style="vertical-align:top;" | <div style="float:right; width:100%"> {{دەروازە:کوردستان/دەستپێک}} ---- <div> {{/box-header|<big>کوردستان</big>|دەروازە:کوردستان/پێشەکی|}} {{دەروازە:کوردستان/پێشەکی}} {{/box-footer|}} </div> {{دەروازە:کوردستان/نوێکردنەوەی پەڕە}} </div> <div style="width: 63%; display: block; float: right;"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=6|سەر=وتاری ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=وتاری ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=13|سەر=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|ژمارە=1|ژێرپەڕە=ژیاننامەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=1|سەر=شۆڕشەکان|ژێرپەڕە=شۆڕشەکان|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت|دەروازە:کوردستان/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{دەروازە:کوردستان/ئەو کارانەی دەتوانیت بیانکەیت}} {{/box-footer|}} </div> <div style="width: 36%; display: block; float: right;"> {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=12|سەر=وێنەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وێنەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=3|سەر=دەنگی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=دەنگی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=4|سەر=مێژوو|ژێرپەڕە=مێژوو|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=2|سەر=کارەساتەکان|ژێرپەڕە=کارەساتەکان|بن=ئەرشیڤ...}} {{ناوەڕۆکی ھەڵکەوتیی دەروازە|زۆرترین=15|سەر=شارەکانی کوردستان|ژێرپەڕە=شارەکانی کوردستان|بن=ئەرشیڤ...}} </div> <div style="clear:both; width:100%"> {{/box-footer|}} </div> <div style="float:right; width:100%;"> {{Random portal component|زۆرترین=6|سەر=وتەی ھەڵبژێردراو|ژێرپەڕە=وتەی ھەڵبژێردراو|بن=ئەرشیڤ...}} {{/box-header|پۆلەکان|دەروازە:کوردستان/پۆلەکان}} {{دەروازە:کوردستان/پۆلەکان}} {{/box-footer|}} {{Random portal component|زۆرترین=1|سەر=چوارپارچەی کوردستان|ژێرپەڕە=چوارپارچەی کوردستان}} {{/box-footer|}} {{/box-header|دەروازە پەیوەندیدارەکان|دەروازە:کوردستان/دەروازە پەیوەندیدارەکان|}} {{دەروازە:کوردستان/دەروازە پەیوەندیدارەکان}} {{/box-footer|}} </div> {{/box-header|<big>دەروازەکان</big>|دەروازەکان|}} {{دەروازەکان}} {{/box-footer|}} </div> {{دەروازەی ھەڵبژێردراو|وەشان=٧٧٦٣٩٢|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠٢١}} [[پۆل:کوردستان|کوردستان]] [[پۆل:دەروازەکان]] [[پۆل:دەروازەکانی ئاسیا|کوردستان]] [[پۆل:دەروازەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین|کوردستان]] [[پۆل:دەروازە ھەڵبژێردراوەکان]] [[پۆل:پێڕستی دەروازەکان]] giojffvi3zzhvwjeycbbdtv2phxily9 1 121069 1673569 1591508 2026-09-23T13:39:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673569 wikitext text/x-wiki بارسێلۆنا یان بەرشەلۆنا؟ ئەوەی کە لە ویکیی ئینگلیزیدا نووسراوە خودی کاتالانەکان دەڵێن بارسێلۆنا [https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/53/Futbol_Club_Barcelona_-_name.ogg گوێ بگرە.] ئینگلیزیش ھەر وا دەڵێن. بەڵام لە باشوور وابزانم لە ژێر کاریگەریی عەرەبیدا دەڵێن بەرشەلۆنا. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٢٢:٢٨، ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥ (UTC) ::ئەو پەڕگەی کامانز چەند جارێک گوێمگرت بە ش بیستم نەک بە س!! بەس خۆی ڕاستە بە س تەواوە وەک سروودی یانەکە [https://www.youtube.com/watch?v=gApaq-QyTJs لەیوتیوب] (گەر کاردەکات) لەوێ دەڵێن بارسا بارسا، خۆی بۆ باوی تەنیا مەسەلەک ش و س نییە بەڵکوو بۆ کۆتا پیتی ا و ە یشە واتە لای ئێمە وەک عەرەبی "بەرشەلۆنە" باوە! و لەگووگڵ ٣٣١ ھەزار دەرەنجامی ھەیە لەئێستادا چەند مێدیایەکی باشوور وەک ڕووداو و یاریگا نێت (تایبەت بە فووتبۆڵ) بارسێلۆنا بەکاردێنن دەکرێت ئێمەش وەک ئەوان بین، لەکاتی گۆڕینی ناوی ئەو وتارە ناوی شاری [[بەرشەلۆنا]]ش بیرنەکەن ئەویش بگۆڕن >> [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏١٦:١٤، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ (UTC) باشە کە میدیای کوردیش بەوەیان زانیوە و ھەوڵ دەدەن وەکوو ناوە خۆماڵییە بیڵێن، تەنانەت ئەمە خۆماڵی نیە و تا ئەو جێیەی من بزانم زۆربەی دنیاش وەھا دەڵێت، عەرەب نەبێت. ئینجا '''بارسێلۆنا'''ش دەرەنجامی کەم نیە لە گووگڵدا ٢١٦٠٠٠ی ھەیە. با جارێ بزانین بەڕێزان ڕایان چیە؟ [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏١٧:٠٧، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥ (UTC) :ئەڵێن چی بۆ ئەم وتارە؟ بێگومان کەس بارشەلۆنا ناڵێت. کەتەلانەکانیش بارسێلۆنا دەڵێن. ھەرچەن وابزانم خەڵکی ئیسپانیا خۆیان '''س'''کەی وەکوو '''ث'''ی عەرەبی دەڵێن (/θ/). بەڵام باقیی ئیسپانیایی زمانەکانی دنیا(واتە ئەمریکای باشوور) و ئینگلیزەکان و باقیی شوێنەکان ھەر بارسێلۆنا دەڵێن. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٣:٥٧، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) ::باشە من نازانم بۆ دەبێ بە ش بوترێ. نە لە ئینگلیزیدا وایە، نە لە ئیسپانیدا و نە لە کەتەلۆنیدا. ھەر عەرەب وا دەڵێ خۆ وشەکەش عەرەبی نیە بۆ نموونە وەکوو [[:en:Valladolid]] بڵێین لە بنچینەدا بلد الولید بووە و عەرەبیە. ئێستاش کە میدیا کوردیەکانیش ھەوڵی چاککردنی دەدەن ئێمەش وا باشترە چاکی کەین و خەڵک فێری دروستەکەی بن.--[[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک'''</span></span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٨:٣٧، ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=605207 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160203185757/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-more-than-happy-for-xavi-to-lift-the-trophy بۆ http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-more-than-happy-for-xavi-to-lift-the-trophy زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151004083052/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-plays-game-number-550-with-the-first-team بۆ http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-plays-game-number-550-with-the-first-team زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٢، ١٨ی شوباتی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=647093 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160309143311/http://www.clasicooo.com/ بۆ http://www.clasicooo.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٥٣، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845326 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100603054639/http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club%3D50080/domestic.html بۆ http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club=50080/domestic.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160203185757/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-more-than-happy-for-xavi-to-lift-the-trophy بۆ http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-more-than-happy-for-xavi-to-lift-the-trophy زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151004083052/http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-plays-game-number-550-with-the-first-team بۆ http://www.fcbarcelona.com/ar/football/first-team/detail/article/iniesta-plays-game-number-550-with-the-first-team زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٧، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=849094 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190328215030/https://iffhs.de/former-results/ بۆ https://iffhs.de/former-results/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:١٣، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == پێشنیار == سڵاو بەڕێزان پێشنیار دەکەم ئەم وتارە پێداچوونەوە و دووبارە ئامادەکردنی دەوێت چونکە بە شێوازێکی زۆر ناڕێک ئامادەکراوە. [[بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|لێدوان]]) ‏١٦:٤٠، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=931407 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180615214702/https://iffhs.de/former-results/ بۆ http://www.iffhs.de/former-results/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190811225147/https://iffhs.de/club-world-ranking-2015/ بۆ http://iffhs.de/club-world-ranking-2015/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٣٩، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1318330 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://web.archive.org/web /20190811225147/https://iffhs.de/club-world -ranking-2015/ گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20200916022115/http://iffhs.de/club-world-ranking-2015/ لە http://iffhs.de/club-world-ranking-2015/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٢٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤٣ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1563180 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html *ئەرشیڤێکی نوێ http://arquivo.pt/wayback/20090702100948/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.cat/web/downloads/centre_de_documentacio/annexes/castellano/24_._PARTIDOS_DE_HOMENAJE_A_JUGADORES.pdf *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.lfp.es/Default.aspx?tabid=113&Controltype=EvHist&id=1&tmpd=28&tmph=110&e1=5&e2=&e3=&e4= *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20121205073354/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20121204143800/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/club_avui/territori_barca/la_Masia/lamasia.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.bloomberg.com/apps/news?pid=newsarchive&sid=aoCiLlYsuvL8 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20121204192124/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/06/18/barcelona_rivaldo_ap/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20010626224249/http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/06/18/barcelona_rivaldo_ap/ بۆ http://sportsillustrated.cnn.com/soccer/news/2001/06/18/barcelona_rivaldo_ap/ زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20121204141033/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902010/news/newsid=1362416/ *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130507135809/http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8 بۆ http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120429170831/http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 بۆ http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/champions *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/title-league-champions-fcbarcelona-atletico-madrid-2014-15 *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-s-seventh-league-title-in-ten-years *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-have-the-most-international-titles-in-world-football *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/a-new-record-35-games-unbeaten تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٣٨، ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1591507 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20110615040719/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20100302203345/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20120530065622/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/jugadors_de_llegenda/kubala.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20111018151916/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/jugadors_de_llegenda/kubala.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/jugadors_de_llegenda/kubala.html *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20121205073354/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20100227163838/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20120530060040/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20110615040719/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20121204143800/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20100312150555/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html *ئەرشیڤێکی نوێ http://arquivo.pt/wayback/20091003171950/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/club_avui/territori_barca/la_Masia/lamasia.html بۆ http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/club_avui/territori_barca/la_Masia/lamasia.html زیاد کرا *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20121204192124/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20100305062609/http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html *بەستەری ئەرشیڤ https://archive.today/20121204141033/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20090629033704/http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html لە http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150519225125/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/title-league-champions-fcbarcelona-atletico-madrid-2014-15 بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/title-league-champions-fcbarcelona-atletico-madrid-2014-15 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150519110212/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-s-seventh-league-title-in-ten-years بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-s-seventh-league-title-in-ten-years زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151227085207/http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-have-the-most-international-titles-in-world-football بۆ http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/fc-barcelona-have-the-most-international-titles-in-world-football زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:١٤، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673568 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080429205533/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid%3D70557.html بۆ https://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110512070249/http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament%3D107/edition%3D248388/news/newsid%3D108718.html بۆ https://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131203014930/http://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902010/news/newsid=1362416/ بۆ https://www.fifa.com/ballondor/archive/edition=1999902010/news/newsid=1362416/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120106015231/http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html بۆ https://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٣٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) g2dxtgeax82jb0rpl4t74lug2hfni35 0 122962 1673711 1511044 2026-09-23T19:35:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1673711 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فلۆریان''' یان '''فلۆریانی'''، ناوی تەواو '''فلۆریان بێچیڕی''' (لە دایکبووی ١١ی شوباتی ٢٠٠٠) گۆرانیبێژێکی [[ئەلبانی]]ـیە. لە [[سکۆپیە]]، مەقدوونیا لە دایکبووە. == ئەلبوومەکان == *ساڵی ٢٠١٢ - Ngjyra E Kuqe *ساڵی ٢٠١٣ - Welcome To Prishtina, Kjo Zemër *ساڵی ٢٠١٤ - Oj ti qikë *ساڵی ٢٠١٤ - E di qe don *ساڵی ٢٠١٥ - Syn ft. Lindon == سەرچاوە == *[https://web.archive.org/web/20170101204718/https://en.wikipedia.org/wiki/Florian_Beqiri ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ Florian Beqiri] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:زیندووان]] 3k340qypq9n8n5kkqxvpk425b9ders8 0 124237 1673958 1549006 2026-09-24T05:54:55Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673958 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Karva Chauth puja.jpg|وێنۆک|دانیشتنی ژنان لەڕۆژی کەروا چاوتە]] '''کەروا چاوتە''' فیستیڤاڵێکی یەکڕۆژەیە بەپێی کەلتووری ژنانی [[هیندووئیزم]] بەتایبەتی لە باکووری [[هیندستان]] بەڕۆژوودەبن لەپێناو تەندرووستییەکی باش و تەمەندرێژی هاوسەرەکانییان. ڕۆژووگرتنەکە لەگەڵ خۆرهەڵاتن دەست پێ دەکات تاکوو بەدیارکەوتنی [[مانگ]]. ڕۆژوو شکاندنەکەش بەدەستی هاوسەرەکەیان دەبێت، وەلەکاتی بەڕۆژووبوونەکەش ژنان بەکۆمەڵ کۆدەبنەوە بۆ بەسەربردنی کاتی ڕۆژەکە. ==سەرچاوە== *[https://en.wikipedia.org/wiki/Karva_Chauth ویکیپیدیای ئینگلیزی] {{بێ پۆل|date=نیسان ٢٠١٧}} {{پۆلی کۆمنز|Karva Chauth}} {{شریتی دەروازە|ھیندستان|پاکستان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] btq7e5m38wp7uuuexpcgtwphdv6j23b 10 124358 1673602 1030033 2026-09-23T16:14:26Z DreamHourFlight 39788 چاککردنی بۆ ئەوەی لەگەڵ بەرواری کوردیش کار بکات 1673602 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if:{{{show|}}}|{{{show|}}}|{{{1|}}} ({{abbr|ھاوسەرگیری|ھاوسەرگیریکردن}}&nbsp;{{#iferror:{{formatnum:{{get-year|{{{2|}}} }}|NOSEP}}|{{{2|}}}}}{{#ifeq:{{{3| }}}| ||؛ {{#ifeq:{{#switch:{{{reason|{{{ھۆکار}}}}}}|d.=d|div=d|div.=d|divorced=d|جیابوونەوە=d|تەڵاق=d||{{{reason|{{{ھۆکار}}}}}}}}|d|{{abbr|جیابوونەوە|تەڵاق}}&nbsp;|{{#ifeq:{{#switch:{{{reason|{{{ھۆکار}}}}}}|w.=w|wid=w|wid.=w|widowed=w|بێوەژن=w||{{{reason|{{{ھۆکار}}}}}}}}|w|{{abbr|بێوە|بێوەژن}}&nbsp;}}}}{{#iferror:{{formatnum:{{get-year|{{{3}}} }}|NOSEP}}|{{{3}}}}} }})}}</includeonly><noinclude> {{شرۆڤە}} </noinclude> 8uggba4jqrr9jl3hv2qzg38a9uk1t8j 0 124598 1673823 1577209 2026-09-23T22:38:16Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673823 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی سەقز''' [[فڕۆکەخانە]]یەکە بۆ فڕینی [[فڕۆکە]]کان لەناو خۆی [[ئێران]] کە خەریکە دروست دەکرێت. قۆناخی یەکەمی ئەم فڕۆکەخانە لە ڕۆژی ٣٠ی پووشپەڕی ٢٧٢١ (ک) دەستی بە کار کرد.<ref>[http://www.irna.ir/news/84412324/ فاز نخست فرودگاه سقز به بهره‌برداری رسید]، هەواڵنێری ئیرنا، ٢٠٢١</ref> == مێژووی پڕۆژکە == ئەم [[فڕۆکەخانە]] لە ساڵی ٢٠٠٥ بە [[بودجە]]ی ١٥٠٠٠ ملیۆن [[ڕیاڵ]]ی ئێرانی دەستی بە کاری دروستکردنی کراو تا ئێستاش زێدە لە ٤٠ لە سەدی کارەکانی تەواو بووە.<ref>http://www.aerospacetalk.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=837:1389-10-13-18-00-44&catid=36:iranairportnews {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130719050405/http://aerospacetalk.ir/index.php?option=com_content&view=article&id=837:1389-10-13-18-00-44&catid=36:iranairportnews |date=١٩ی تەممووزی ٢٠١٣ }}</ref> === بەڵێنی تەواو بوون لە ساڵی ٢٠١٥ === لە پاییزی ٢٠١٥ سەرۆکی [[فڕۆکەخانە]]کانی [[ئێران]] سەردانی شاری [[سەقز]] و شوێنی [[فڕۆکەخانە]]ی [[سەقز]]ی کرد و بەڵێنی ئەوەی دا کە تا کۆتایی پۆلی [[سەرۆک کۆمار]]ی [[حەسەن ڕۆحانی]] ئەم پڕۆژە تەواو بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kardo-art.ir/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA.php |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314115147/http://kardo-art.ir/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%AF-%D9%BE%DB%8C%DA%AF%DB%8C%D8%B1-%D8%A7%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2-%D8%A7%D8%B3%D8%AA.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === تەواو بوون لە ساڵی ٢٠٢١ === پارێزگاری [[پارێزگای سنە]] بەڵێنی دا ھاوکات لەگەل جێژنی پیرۆزی قوڕبان ساڵی ٢٠٢١ فڕۆکەخانەی سەقز بەکەوێتە کار و فڕوکە لەم فڕۆکەخانە بنیشێتەوە خوار.<ref>[http://www.irna.ir/news/84364228/ دولت به عهد خود مبنی بر اتمام فرودگاه سقز پایبند است]، ناوەندی هەوالنێری ئیرنا، 2021</ref><ref>[http://news.mrud.ir/news/93009/فرودگاه-سقز-به-زودی-افتتاح-می-شود-هواپیمای-طرح-فرودگاه-ATR-است فرودگاه سقز به زودی افتتاح می‌شود/ هواپیمای طرح فرودگاه ATR است]{{بەستەری مردوو|url=http://news.mrud.ir/news/93009/%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D9%82%D8%B2-%D8%A8%D9%87-%D8%B2%D9%88%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D8%AD-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF-%D9%87%D9%88%D8%A7%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%DB%8C-%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-ATR-%D8%A7%D8%B3%D8%AA |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}، وەزارەتی ڕیگەی ئێران، 2021</ref><ref>[http://mehrnews.com/xVGYJ فرودگاه سقز همزمان با عید قربان افتتاح می شود]، ناوەندی هەوالنێری میهر، 2021</ref> == تایبەتمەندییەکان == ئەم فڕۆکەخانە لە ٢٢٠ ھەکتار زەوی ساز کراوە و درێژایی باندەکەی ٢٩٣٠ مەتر و پانایی باندەکەی ٣٠ مەترە و ھەروەھا درێژایی تاکسی وەی ٤٥٠ مەتر و ئپرۆن ٢٥٠٠ مەتری چوار گۆشەیە. سالۆنەکەی ٢٢٩٨ مەتری چوارگۆشەیە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{فڕۆکەخانەکانی ئێران}} {{فڕۆکەخانەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ئێران|کوردستان}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:سەقز]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان]] [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:شارستانی سەقز]] aexql5uub4qnztobdu0sik17dgnlozq 0 124847 1673592 1604713 2026-09-23T15:36:16Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673592 wikitext text/x-wiki {{وتاری بەرز}} [[پەڕگە:Komodo dragon with tongue.jpg|left|thumb|ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە نزیکەوە.]] '''ئەژدیھای کۆمۆدۆ''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Komodo dragon'') ([[ناوی زانستی]]: ''Varanus komodoensis'') یان '''بزنمژەی کۆمۆدۆ''' جۆرە [[مارمێلکە]]یەکی گەورەیە لە چەند دوورگەیەکی [[ئیندۆنیزیا]] دەژیێت. لەوانە: کۆمۆدۆ، ڕینکا، فلۆرس، گیلی مۆتانگ و پادار.<ref name=":0">Ciofi, Cudio (2004). ''Varanus komodoensis''. ''Varanoid Lizards of the World'' (Bloomington & Indianapolis: Indiana University Press). pp. 197–204.la</ref> درێژی ئەم جۆرە [[خشۆک]]ە لە حاڵەتی دەگمەن دەکرێت بگاتە ٣ مەتر و کێشی دەگاتە نزیکەی ٧٠ کیلۆگرام.<ref name=":0"/> ئەم ئەژدیھایە «ئۆڕا» یشی پێ دەوترێت لەلایەن دانیشتووانی ڕەسەنی ئەو دوورگانە.<ref name=":10">[https://web.archive.org/web/20100307164050/http://www.amnh.org/nationalcenter/Endangered/ora/ora.html "ئۆڕا (مۆنیتۆری دورگەی کۆمۆدۆ یان ئەژدیھای کۆمۆدۆ)"]. [[مۆزەخانەی ئەمریکی بۆ مێژووی سروشتی]].</ref> بەھۆی قەبارەیەناوە، ئەو [[مارمێلکە|مارمێلکانە]] بەسەر [[پەناگە|ناوچەی ژیانیاندا]] زاڵبوونە.<ref name=":6">Tim Halliday (Editor), Kraig Adler (Editor) (2002). ''Firefly Encyclopedia of Reptiles and Amphibians''. Hove: Firefly Books Ltd. pp. 112, 113, 144, 147, 168, 169.</ref> ئەژدیھای کۆمۆدۆ [[بێبڕبڕەکان]]، [[پەلەوەر|باڵندەکان]] و [[گوانداران|شیردەرەکانیش]] ڕاودەکەن. وە دەوترێتیش کە گەستنیان ژەھراوییە؛ دوو ڕژێنیان ھەیە لە شەویلگەی خوارەوە کە چەند پڕۆتینێکی ژەھراوی و دەرمانی دژە مەیینی خوێن دەردەکەن. خواردنی سەرەکیی ئەژدیھای کۆمۆدۆ بەزۆری [[ئاسک|ئاسکە]]، بەڵام بڕێکی بەرچاوی گۆشتی بۆگەن و مردارەوەبووش دەخۆن.<ref name=":0"/> و تەنانەت [[مرۆڤ|مرۆڤیش]] لە مەترسییان بەدەر نییە.<ref>"ھێرشی مارمێلکەی گەورە: ئەژدیھایەکی کۆمۆدۆ گاز لە ژنێکی پیر دەگرێ لەسەر دورگەی ڕینکا"، ڕۆژنامەی ''The Jakarta Post'', ١٣ ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢.</ref> زانا ڕۆژاوایییەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩١٠ ئەژدیھای کۆمۆدۆیان لە لیستی ئاژەڵان تۆمارکرد.<ref>[http://www.mampam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=48&Itemid=97 Varanus komodoensis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170911114639/http://www.mampam.com/index.php?option=com_content&task=view&id=48&Itemid=97 |date=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}. سایتی Mampam.com.</ref> قەبارە گەورەکەیان و ناوبانگە ترسێنەرەکەیان وای لێکردوون ببنە جێی سەرنج لە [[باخچەی ئاژەڵان]]. بەڵام لە [[سروشت|سروشتدا]]، ڕووبەری نیشتەجێبوونیان کەمبۆتەوە بە ھۆی چالاکییەکانی مرۆڤ.<ref name=":1">سەنتەری چاودێری پارێزگاریی جیھانی (١٩٩٦)."''[http://www.iucnredlist.org/details/22884 Varanus komodoensis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090525003413/http://www.iucnredlist.org/details/22884 |date=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٩}}''". ''لیستی سوری ئاژەڵە ژێر مەترسییەکانی IUCN وەشانی 2011.1''. یەکێتی نێونەتەوەیی بۆ پاراستنی سرووشت.</ref> ئێستا ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە لیستی گیاندارە مەترسی لەسەرەکانە.<ref name=":1"/> لەبەر ئەوەش یاسای [[ئیندۆنیزیا]] پارێزگارییان لێدەکات و [[پارکی نەتەوەیی|پارکێکی نەتەوەیییش]] کراوەتەوە بۆ پارێزگارییان بەناوی [[پارکی نەتەوەییی کۆمۆدۆ]]. == وەسف == [[پەڕگە:Komodo_dragon_skin.jpg|left|thumb|پێستی ئەژدیھای کۆمۆدۆ.]] لە سروشتدا، ئەژدیھایەکی پێگەیشتووی کۆمۆدۆ کێشی نزیکەی ٧٠ کیلۆگرامە، بەڵام ئەو ئەژدیھایانەی کە لە پارکە نیشتیمانییەکان دەژین کێشیان زۆرترە.<ref name=":3">Burnie, David; Don E. Wilson (2001). ''Animal''. New York: DK Publishing. pp. 417, 420.</ref> بەپێی [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|کتێبی گینس بۆ ڕیکۆردی جیھانی]]، نێرینەیەکی ئاسایی کێشەکەی دەگاتە ٧٩ بۆ ٩١ کگ و درێژییەکەشی دەگاتە ٢٫٥٩ م، و مێیەنەکی ئاسایییش کێشەکەی دەگاتە ٦٨ بۆ ٧٣ کگ و درێژییەکەشی دەگاتە ٢٫٢٩ م.<ref>Wood, Gerald (1983). ''The Guinness Book of Animal Facts and Feats''.</ref> گەورەترین ئەژدیھاش درێژییەکەی ٣٫١٣ م، و کێشەکەشی ١٦٦ کگ بووە.<ref name=":0"/> ئەژدیھای کۆمۆدۆ کلکێکی ھەیە بەقەد خۆی درێژە، لەگەڵ ٦٠ ددانی تیژ کە زوو زوو دەیانگۆڕێت. ددانەکانی درێژییان دەگاتە ٢٫٥ سم. و زمانێکی زەردی دووسەرەی ھەیە. پێستی ئەژدیھای کۆمۆدۆ بە پوولەکەی زرێپۆش داپۆشراوە، کە ئێستی بچووکی تێدایە ئەمەش وەکو زرێیەکی سروشتی لێکردووە.<ref>[http://library.sandiegozoo.org/factsheets/komodo_dragon/komodo.htm#4 ئەژدیھای کۆمۆدۆ، Varanus komodoensis 1998] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100117100540/http://library.sandiegozoo.org/factsheets/komodo_dragon/komodo.htm#4#4 |date=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}}. باخچەی ئاژەڵانی جیھانیی سان دیێگۆ ١٩٩٨.</ref> === ھەستەکان === [[پەڕگە:Komodo_dragons_video.ogv|left|thumb|ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەکاتی بەکارھێنانی زمانی بۆ ھەستکردن بە دەورووبەری.]]ئەژدیھای کۆمۆدۆ تەنھا یەک ئێسکی گوێی ھەیە بۆ گواستنەوەی لەرینەوە لە پەردەی گوێ-وە بۆ [[لوولپێچ]]. ئەمەش وادەکات کە تەنیا گوێیان لەو دەنگانە بێت کە لەرەلەرەکەیان لەنێوان ٤٠٠ بۆ ٢٠٠٠ [[ھێرتز]] دایە، لەکاتێکدا کە مرۆڤ دەتوانێت گوێی لەو شەپۆلە دەنگییانە بێت کە لەرەلەریان لە نێوان ٢٠ بۆ ٢٠٬٠٠٠ ھێرتز دایە.<ref name=":0"/> پێشتر وادەزاندرا کە [[کەڕی|کەڕە]]، ئەمەش دوای ئەوەی کە لێکۆڵینەوەیەک ڕایگەیاند کە ھیچ وەڵامێکی بۆ چرپە، دەنگی ئاسایی و ھاوارکردن نییە. ڕاستی ئەو ڕایە کەوتە ژێر پرسیارەوە دوای ئەوەی کە کارمەندێکی [[باخچەی زوولۆجی لەندەن]] ئەژدیھایەکی ڕاھێنا بۆ ئەوەی بێت بۆ نانخواردن تەنیا بە بانگکردن، تەنانەت ئەگەر ئەژدیھاکە ڕاھێنەرەکەشی نەدیبایە.<ref name=":4">David Badger; photography by John Netherton (2002).''Lizards: A Natural History of Some Uncommon Creatures, Extraordinary Chameleons, Iguanas, Geckos, and More''. Stillwater, MN: Voyageur Press. pp. 32, 52, 78, 81, 84, 140–145, 151.</ref> و ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت شت لە دووری ٣٠٠ م ببینێت، بەڵام لەبەر ئەوەی تەنھا [[خانەی قووچەکی]] ھەیە لە چاویان، وا پێدەچێت لە شەواندا باش نەبینن. ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت شت بەڕەنگاوڕەنگی ببینێت، بەڵام باش نییە لە جیاکردنەوەی شتە جێگیر و نەجووڵاوەکان لە چواردەوریان.<ref name=":2">"Komodo Dragon Fact Sheet". [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|USA]] Zoological Park.</ref> ئەژدیھای کۆمۆدۆ زمانی بەکاردەھێنێت بۆ چەشتن، و وەکو زۆربەی خشۆکەکان بۆ بۆنکردن [[ئەندامی یاکۆبسۆن]] (jacobson's organ) بەکاردەھێنێت لە جیاتی کونی لووتەکانی.<ref>"[https://web.archive.org/web/20061127173608/http://www.szgdocent.org/resource/rr/c-komodo.htm Komodo Dragon]". Singapore Zoological Gardens.</ref> ئەندامی یاکۆبسۆن لە زۆربەی گیانەوەران ھەیە و دەکەوێتە نزیک ئێسکی لووت. بەیارمەتیی با، ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت بۆنی گۆشتی بۆگەن بکات لە دووری ٤ بۆ ٩٫٥ کم.<ref name=":2"/> و پێستە ڕەقەکەشی ھەستی بەرکەوتنی بۆ دابین دەکات. پێستی لە دەورووبەری گوێ، لێو، چەناگە و ژێرەوەی پێیەکانی لە ھەموو شوێنەکانی تری ھەستیارترن.<ref name=":5">Tara Darling (Illustrator). ''Komodo Dragon: On Location (Darling, Kathy. on Location.)''. Lothrop, Lee and Shepard Books.</ref> == ڕەفتار و ژینگە == ئەژدیھای کۆمۆدۆ شوێنی گەرم و وشکی پێ خۆشە، و بە گشتیش لە شوێنی وشک و نزم دەژیێت. لەبەر ئەوەی [[خوێن سارد|خوێن ساردە]]، واتە ناتوانێت پلەی گەرمیی لەشی بە جێگیری بھێڵێتەوە، زۆرتر بە ڕۆژ چالاکە. ئەژدیھاکان بەتەنیا دەژین و تەنیا بۆ [[زاوزێ]] و نانخواردن کۆدەبنەوە. دەتوانن بۆ ماوەی کورت بەخێرایی ڕابکەن و خێراییان دەگاتە ٢٠ کم/ک و دەتواننیش تا قووڵاییی ٤٫٥ م مەلە بکەن. کاتێک لاون زۆر لێھاتوون لە بەسەر دارکەوتن بە یارمەتیی چنگە بەھێزەکانیان.<ref name=":3"/> و بۆ گرتنی ئەو نێچیرانەی کە کە نایانگەنێ، دەتوانن لەسەر قاچەکانی دواوەیان بوەستن و کلکیان وەکو پاڵپشتی بەکاربھێنن.<ref name=":4"/> بەڵام کە ھەراش دەبن، چڕنووکەکانیان زۆرتر وەکو چەک بەکاردەھێنن و بەھۆی گەورەبوونی قەبارەشیان ناتوانن بە باشی بەسەرداردا ھەڵگەڕێن.<ref name=":5"/> بۆ پەناگەش، ئەژدیھای کۆمۆدۆ چاڵ ھەڵدەکۆڵێت بەھۆی چنگ و پەلە بەھێزەکانی کە دەکرێ ١ بۆ ٣ مەتر بەرینبێت.<ref name=":7">consultant editors, Harold G. Cogger & Richard G. Zweifel; illustrations by David Kirshner (1998).''Encyclopedia of Reptiles & Amphibians''. Boston: Academic Press. pp. 132, 157–8.</ref> وە بەھۆی ئەوەی قەبارەی گەورەیە و لەناوچاڵ دەخەوێت، ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتوانێت گەرمیی لەشی بپارێزێت بە درێژایی شەو و بەمشێوەیەش پێویستیی خۆدانەبەر خۆر لە ڕۆژدا کەم دەکاتەوە.<ref name=":7"/> ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە پاش نیوەڕۆیان ڕاودەکات، بەڵام لە کاتە زۆر گەرمەکانی ڕۆژ لەژێر سێبەردا دەمێنێتەوە.<ref>[http://www.komodo-gateway.org/faq1.html "پاڕکی نیشتیمانی کۆمۆدۆ پرسیارە ھەمیشە دووبارە بووەکان"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131015175448/http://www.komodo-gateway.org/faq1.html |date=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}. دامەزراوەی کۆمۆدۆ.</ref> === خۆراک === [[پەڕگە:Komodo Dragons in the wild on Rinca island Indonesia..jpg|thumb|ئەژدیھای کۆمۆدۆ]] ئەژدیھای کۆمۆدۆ [[گۆشتخۆر|گۆشتخۆرە]]. ھەرچەندە زۆرتر گۆشتی بۆگەن و ئاژەڵی مرادرەوەبوو دەخۆن،<ref name=":8">Chris Mattison, (1992) [1989]. ''Lizards of the World''. New York: Facts on File. pp. 16, 57, 99, 175.</ref> بەڵام [[بۆسە]]ش بۆ ئاژەڵی زیندوو دادەنێنەوە. کە نێچیرێکی شیاو نزیک دەبێتەوە لە بۆسەی ئەژدیھای کۆمۆدۆ، ئەژدیھاکە کتوپڕ ھێرش دەبات و گەرووی نێچیرەکە بەئامانج دەگرێت.<ref name=":5"/> و دەشتوانێت شوێنی نێچیرەکەی بدۆزێتەوە بە بەکارھێنانی ھەستی بۆنکردنی، کە دەتوانێت ھەست بە لاشەی ئاژەڵی مردوو بکات لە دووری ٩٫٥ کم. و ئەو جۆرە خشۆکە بینراوە کە بەرازی گەورە و ئاسک لەپێ بخات بە بەکارھێنانی کلکە بەھێزەکەی.<ref>Attenborough, David (2008). ''Life in Cold Blood''. Princeton, N.J. : Princeton University Press.</ref> ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەکاتی خواردنی نێچیرە گەورەکان پێی لەسەر لاشەی نێچیرەکەی دادەنێت و پارچەی گۆشتی گەورە لە نێچیرەکەی لێدەکاتەوە و بەیەکجار قووتی دەدات. بۆ نێچیری بچووکیش، بۆ نموونە بە قەد قەبارەی [[بزن|بزنێک]]، شەویلگەکانی تا ئاستێک لێک دەبنەوە کە دەتوانێت نێچیرەکە بە تەواوی قووت بدات.<ref name=":9">Alison Ballance; Morris, Rod (2003). ''South Sea Islands: A Natural History''.</ref> لیکی ناو دەمی خواردنەکە نەرم دەکاتەوە، بەڵام ھێشتاش قووتدانی نێچیرەکەی کاتێکی زۆری دەوێت (نزیکەی ١٥–٢٠ خولەکی پێویستە بۆ قووتدانی بزنێک). ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەوانەیە ھەوڵی خێرا قووتدانی نێچیرەکەی بدات، ئەویش بەھۆی پاڵنانی لاشەی نێچیرەکە بە درەختێک لەکاتی قووتدانی بۆ ئەوەی بە قوڕگی خۆی دا بیباتە خوارەوە. ھەندێک جار ئەوەندە بەھێز پاڵ بە دارەکەوە دەنێت، دارەکە بەردەبێتەوە.<ref name=":9"/> و بۆ ئەوەی نەخنکێت لەکاتی خواردندا، بەھۆی لوولەیەکی بچووکی ژێر زمانی ھەناسە دەدات کەوا بە [[سی (ئەندام)|سییەکانییەوە]] بەستراوەتەوە.<ref name=":5"/> و دەشتوانێت لە یەک ژەمدا، بەقەد ٪‏٨٠ کێشی خۆی خواردن بخوات.<ref name=":6"/> دوای نانخواردنیش دەچێتە بەر ھەتاو بۆ خێرا [[ھەرسکردن]]ی ژەمەکەی، لەبەر ئەوەی خواردنەکە لەوانەیە بۆگەن ببێت و ئەژدیھاکە ژەھراوی بکات ئەگەر درەنگ ھەرسی بکات. بەھۆی [[مێتابۆلیزم|مێتابۆلیزمە]] ھێواشەکەی، ئەژدیھایەکی گەورە دەتوانێت تەنھا بە ١٢ ژەم بژیێت لە ساڵێکدا.<ref name=":5"/> دوای ھەرسکردن، ئەژدیھای کۆمۆدۆ موو، قۆچ و ددانەکانی نێچیرەکەی لە ڕێگەی دەمییەوە فڕی دەداتە دەرەوە.<ref name=":5"/> ئەژدیھای کۆمۆدۆ چەندین زیندەوەر دەخوات لەوانە: [[بێبڕبڕەکان]]، [[خشۆک|خشۆکەکانی]] دیکە (تەنانەت ئەژدیھای بچووکتر لەخۆیانیش دەخۆن)، [[پەلەوەر|باڵدارەکان]]، ھێلکەی باڵندەکان، [[گوانداران|شیردەرە]] بچووکەکان، [[مەیموون]]، ئاسک، [[ئەسپ]] و گامێشی ئاوی.<ref>Vidal, John (12 June 2008). [http://www.guardian.co.uk/world/2008/jun/12/indonesia "The terrifying truth about Komodo dragons"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130126022404/http://www.guardian.co.uk/world/2008/jun/12/indonesia |date=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}}. London: guardian.co.uk.</ref> ئەژدیھا بچووکەکان [[مێروو]]، ھێلکە، [[مارمێلکە]] و شیردەری بچووک دەخۆن.<ref name=":8"/> ھەندێک جار ئەو ئەژدیھایانە ھێرش دەکەنە سەر [[مرۆڤ]] و گازی لێدەگرن. و ھەندێک جاریش ئەگەر گۆڕێک بدۆزنەوە زۆر قووڵ نەبێت، گۆڕەکە ھەڵدەکۆڵن و لاشەکەی ناوی دەخۆن.<ref name=":4"/> ئەمەش وای لە دانیشتوانی دوورگەی کۆمۆدۆ کردووە کە کۆمەڵە بەرد لەسەر گۆڕەکانیان دابنێن بۆ ئەوەی بیانپارێزن لە ئەژدیھاکان.<ref name=":9"/> و لە کاتی ئاو خواردنەوەشدا، ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەمی پڕ ئاو دەکات دواتر سەری بەرز دەکاتەوە بۆ ئەوەی ئاوەکە بڕژێتە ناو قوڕگی.<ref name=":11">Auffenberg, Walter (1981). ''The Behavioral Ecology of the Komodo Monitor''. Gainesville, Florida: University Presses of Florida.</ref> === ژەھر === [[پەڕگە:Komodo-mating.JPG|thumb|دوو ئەژدیھای کۆمۆدۆ لە کاتی زاوزێدا]] توێژینەوەیەک دەریخستووە کە ڕژێنەکانی ناو دەمی ئەژدیھای کۆمۆدۆ ھەندێک پڕۆتینی ژەھراوی دەردەدەن کە ڕێگری دەکەن لە مەیینی خوێن لەکاتی خوێنبەربووندا و دەبنە ھۆی نزمبوونەوەی پەستانی خوێن، ئیفلیج بوونی ماسوولکە، تووشبوون بە [[ھایپۆتێرمیا]]، کە ئەویش دەبێتە ھۆی بێھۆشی و شۆک.<ref>''Scientists discover deadly secret of Komodo's bite'', AFP, 19 May 2009</ref> بەڵام ھەندێکی دیکە بە دووری دەزانن کە قەپی ئەژدیھای کۆمۆدۆ ژەھراوی بێت و پێیان وایە ھەتا ئەگەر لە ناو دەمی ئەژدیھاکان پڕۆتینی ژەھراویش ھەبن، لەوانەیە بۆ مەبەستی دیکە بەکاریان بھێنن.<ref>Zimmer, Carl (18 May 2009). "Chemicals in Dragon's Glands Stir Venom Debate". ''New York Times''. p. D2.</ref> === وەچەخستنەوە === ئەژدیھاکان لە نێوان مانگی [[گوڵان]] و [[ئاب]] زاوزێ دەکەن، و لە ئەیلوولیش ھێلکە دادەنێن. ھەرجارەی نزیکەی ٢٠ ھێلکە دادەنێن. یان ئەوەتا چاڵێکیان بۆ ھەڵدەکۆڵن یانیش لە ھێلانەی بەجێھێڵدراوی باڵندەکان دایاندەنێن.<ref name=":0"/> ھێلکەکان بۆ ماوەی حەوت بۆ ھەشت مانگ سڕ دەبن و لە مانگی نیساندا دەتروکێن، کە لەو مانگەدا [[مێروو]] زۆرن. ئەژدیھا بچووکەکان لەژێر مەترسی دڕندەکان و ئەژدیھا پێگەیشتووەکانن، بۆیە لە ناو دارەکان دەژین. ماوەی ٨ بۆ ٩ ساڵیان پێدەچێت بۆ ئەوەی ھەراش ببن، و نزیکەی ٣٠ ساڵیش دەژین.<ref name=":0"/> مێینەی ئەژدیھای کۆمۆدۆ توانای ئەوەی ھەیە بەبێ نێرینە وەچە بخاتەوە، بە ڕێگای پڕۆسەی ''Parthenogenesis''. ھەموو ئەو بەچکانەی بەو شێوەیە لە دایک دەبن لە ڕەگەزی نێرینەن. زانایان وا بیردەکەنەوە ئەوەش وا بکات ئەژدیھایکی مێیەنە بەتەنیا بتوانێت کۆمەڵگایەکی نوێ دروست بکات.<ref>[http://www.msnbc.msn.com/id/23058689/ "ھەندێک ھێلکەی ئەژدیھای کۆمۆدۆ دەتروکێن بەبێ بوونی نێرینە"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121023073929/http://www.msnbc.msn.com/id/23058689/ |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}. MSNBC.</ref> بەڵام ئەو ڕێگایەش زیانی خۆی ھەیە، چونکە لەوانەیە زیان بە ھەمەچەشنی [[بۆماوە ماددە|جین]]ی بگەیەنێت. کە ئەوەش دەبێتە ھۆی زۆربوونی نەخۆشی و لاوازیی پاش چەند نەوەیەک. و ئەژدیھای کۆمۆدۆ سیستەمی [[دیاریکردنی ڕەگەز]]یی ZW ی ھەیە، لەکاتێکدا شیردەرەکان سیستەمی XY یان ھەیە. == پارێزگاری == ئەژدیھای کۆمۆدۆ مەترسی لەناوچوونی لەسەرە و لە لیستی سووری [[یەکێتیی نێودەوڵەتی بۆ پارێزگاریی سروشت|یەکێتیی نێونەتەوەییی بۆ پارێزگاریی سروشت]] (IUCN) (The International Union for Conservation of Nature) دایە.<ref name=":1"/> لە ئێستادا نزیکەی ٤٠٠٠ بۆ ٥٠٠٠ ئەژدیھای زیندوو ھەیە لە سروشتدا. لەسەر دوورگەکانی گیلی مۆتانگ (١٠٠)، گیلی داسامی (١٠٠)، ڕینکا (١٣٠٠)، کۆمۆدۆ (١٧٠٠) و فلۆرس (لەوانەیە ٢٠٠٠).<ref>Trooper Walsh; Murphy, James Jerome; Claudio Ciofi; Colomba De LA Panouse (2002). ''Komodo Dragons: Biology and Conservation (Zoo and Aquarium Biology and Conservation Series)''. Washington, D.C. : Smithsonian Books.</ref> بەڵام کێشەکە ئەوەیە کە تەنھا نزیکەی ٣٥٠ مێینە ھەن کە توانای وەچە خستنەوەیان ھەبێت.<ref name=":10"/> بۆ ئەوەی ئەو کێشەیە چارەسەر بکرێت، لە ساڵی ١٩٨٠ [[ناشناڵ پاڕکی کۆمۆدۆ|پارکی نەتەوەییی کۆمۆدۆ]] دامەزرێندرا بۆ ئەوەی پارێزگاری لە ژمارەی ئەژدیھای کۆمۆدۆ بکات لە دوورگەکانی کۆمۆدۆ، ڕینکا و پادار.<ref>[http://www.komodonationalpark.org/ وێبسایتی سەرەکی ناشناڵ پاڕکی کۆمۆدۆ] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906181650/http://www.komodonationalpark.org/ |date= ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}.</ref> دواتریش شوێنی پاراستنی ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەسەر دوورگەی فلۆرسیش کرایەوە.<ref name=":12">"[http://news.nationalgeographic.com/news/2003/01/0129_030129_komodo.html Trapping Komodo Dragons for Conservation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170309055154/http://news.nationalgeographic.com/news/2003/01/0129_030129_komodo.html |date= ٩ی ئازاری ٢٠١٧}}". [[ناشناڵ جیۆگرافیک]].</ref> ئەژدیھای کۆمۆدۆ خۆی بەدوور دەگرێت لە ڕووبەڕوو بوونەوە لەگەڵ مرۆڤدا. بچووکەکان زۆر شەرمن و زوو ڕادەکەن و خۆیان دەشارنەوە ئەگەر مرۆڤێک لە ١٠٠ مەتر نزیکتر بێتەوە. ئەژدیھا [[ھەراش|ھەراشەکانیش]] دەکشێنەوە ئەگەر مرۆڤ لێیان نزیک بێتەوە. ئەگەر نیگەران بن ئەوا کاردانەوەی تووندیان دەبێت بە کردنەوە و داخستنی دەمیان، دەرکردنی دەنگ و شەقاندنی کلکیان. ئەژدیھای کۆمۆدۆ زۆر بەکەمی ھێرش دەکاتە سەر مرۆڤ بۆ ڕاوکردنی، ئەگەر ھێرشیش بکات و گازیش بگرێت زۆرتر بۆ پاراستنی خۆیەتی.<ref name=":11"/> بە مەبەستی پاراستنیان لە ئێستادا بازرگانی کردن بە ئەژدیھاکان و پێستەکانیان قەدەغەیە.<ref>"[https://web.archive.org/web/20080311055724/http://www.cites.org/eng/app/appendices.shtml Appendices I, II and III]". CITES.</ref> === ھۆکارەکانی مەترسی === چەندین ھۆکار ھەن بۆ کەمبوونەوە و مەترسی لەسەر بوونی ئەو جۆرە مارمێلکەیە. لەوانەش:<ref name=":5"/><ref name=":12"/> * چالاکی گڕکانی * زەوی لەرزە * ئاگرکەوتنەوە * لەدەستدانی شوێنی نیشتەجێبوون * ڕاوکردنی نێچیرەکانیان * گەشت و گوزار * ڕاوکردنی نایاساییی ئەژدیھاکان == پێشانگە == <gallery> Varanus komodoensis3.jpg | ئەژدیھای کۆمۆدۆ لەکاتی خۆدانە بەرھەتاو Komodo coin, Indonesia Dscn0057.jpg | دراوی ئەژدیھای کۆمۆدۆ، ئیندۆنیزیا دەریدەکات. Komodo excrement.jpg | پاشەڕۆی ئەژدیھای کۆمۆدۆ. KDragon1mj.jpg | کلک و قاچی ئەژدیھای کۆمۆدۆ. Varanus komodoensis.JPG | بەچکەیەکی ئەژدیھای کۆمۆدۆ. </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|گیانلەبەران}} {{پۆلی کۆمنز|Varanus komodoensis}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:خشۆکەکانی ئیندۆنیزیا]] [[پۆل:جۆرە مەترسیدارەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]] [[پۆل:جۆرە مەترسیلەسەرەکانی پێڕستی سووری ئای یوو سی ئێن]] 2gawoxqc7ic2pfy89ddxlelmfu34g8h 0 125894 1673558 1358690 2026-09-23T13:37:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1673558 wikitext text/x-wiki {{Infobox OS | name = فری بی ئێس دی | logo = FreeBSD textlogo.svg | logo size = 200px | screenshot = VirtualBox FreeBSD 12.1 07 05 2020 11 59 43.png | caption = FreeBSD 12.1 [[Booting|bootloader]] with [[ASCII art]] logo | screenshot_size = 300px | developer = The FreeBSD Project | family = شێوە-[[یونیکس]] | working state = زیندوو | source model = [[سەرچاوە کراوە]] | released = {{Start date and age|df=yes|1993|11|1}} | marketing target = [[Server (computing)|Servers]], [[workstation]]s, [[embedded system]]s, [[firewall (computing)|network firewalls]] | package manager = pkg | supported platforms = [[x86-64]], [[AArch64|ARM64]], [[ARM32]], [[IA-32]], [[MIPS architecture|MIPS]], [[PowerPC]], [[RISC-V]], {{nowrap|64-bit [[SPARC]]}} | kernel type = [[Monolithic kernel]] | userland = [[بی ئێس دی]] | ui = [[Unix shell]] | license = [[FreeBSD License]], [[FreeBSD Documentation License]] }} '''فری بی-ئێس-دی'''، [[سیستمی بەکارخەری|سیستمێکی کارگێڕیی]] شێوە-[[یونیکس]]ە (UNIX-like)، شۆڕبووەوەی توێژینەوەی یونیکسە لەلایەن دەزگای دابەشکردنی نەرمەکاڵای بەرکلەیەوە (BSD). لەسەر پەڕەی فەرمی ئاوا پێناسە کراوە: «سەرچاوەکراوە، جێبەجێکەری ستانداردی شێوە-یونیکسە بۆ x86 (ھەردوو ٣٢بیت و ٦٤ بیت)».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chapter 1. Introduction|ناونیشان=https://docs.freebsd.org/en/books/handbook/introduction/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=The FreeBSD Project|زمان=en}}</ref> ھەرچەندە لەبەر ھۆکاری یاسایی FreeBSD ناتوانێت مارکەی بازاڕی Unix بەکاربھێنێت، لە ھەمان کاتدا بۆ خۆی بەرھەمی BSDیە و پێشتر بە BSD Unix یان Berkley Unix دەناسرا. یەکەم وەشانی فری بی-ئێس-دی لە ساڵی ١٩٩٣دا بڵاو کرایەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Timeline {{!}} FreeBSD Foundation|ناونیشان=https://freebsdfoundation.org/freebsd/timeline/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=freebsdfoundation.org}}</ref> لە ئێستادا لەناو ئەو سیستەمانەی کە BSDین سێ چارەکیان سەرچاوەکراوەی BSDین. وێنەی کۆدی فری بی ئێس دی لە [[گیتھەب]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=GitHub - freebsd/freebsd-src: FreeBSD src tree (read-only mirror)|ناونیشان=https://github.com/freebsd/freebsd-src|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=GitHub|زمان=en}}</ref> و بنکەی کۆدی فەرمیی خۆیدا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FreeBSD Git repositories|ناونیشان=https://cgit.freebsd.org/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=cgit.freebsd.org}}</ref> ھەیە. زۆرینەی کۆدی سەرچاوەی بی ئێس دی بوەتە سەرچاوەی سیستمی کارگێڕی [[داروین (سیستم)|داروین]] (کە بنەمای [[مەک ئۆ ئێس|ماکئۆس]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=BSD Overview|ناونیشان=https://developer.apple.com/library/archive/documentation/Darwin/Conceptual/KernelProgramming/BSD/BSD.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=developer.apple.com}}</ref> [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئایپاد ئۆ ئێس|ئایپادئۆس]] و بەرھەمەکانی تری [[ئەپڵ]]) ھەروا سەرچاوەی ھەندێکی [[پلەی ستەیشن ٣]] و سیستمی کارگێڕیی [[پلەی ستەیشن ٤]]یش ھەر فری بی ئێس دی'ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sony's PlayStation 4 Is Running Modified FreeBSD 9 - Phoronix|ناونیشان=https://www.phoronix.com/scan.php?page=news_item&px=MTM5NDI|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.phoronix.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|FreeBSD|فری بی ئێس دی}} * {{وێبگەی فەرمی}} *[https://distrowatch.com/freebsd FreeBSD] لەسەر DistroWatch *[https://www.opensourcefeed.org/distribution/freebsd FreeBSD لەسەر OpenSourceFeed Gallery] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|کۆمپیوتەر|تەکنۆلۆژیا|زانستی کۆمپیوتەر}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی ١٩٩٣]] [[پۆل:سەکۆکانی کۆمپیوتەر]] [[پۆل:فری بی ئێس دی]] [[پۆل:سیستمی کارپێکردنی ARM]] [[پۆل:سیستمی کارپێکردنی IA-32]] [[پۆل:سیستمی کارپێکردنی پاوەر پی سی]] [[پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت]] [[پۆل:سیستمی کارپێکردنی ئێکس٦٦-٦٤]] q9udd330v3qzpf19hi6ldz69golp898 0 126333 1673431 1670343 2026-09-23T12:02:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673431 wikitext text/x-wiki {{Short description|پایتەخت و گەورەترین شاری کووبا}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئابی ٢٠٢٦}} {{Infobox settlement | name = هاڤانا | settlement_type = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city|lt=پایتەخت}} | native_name = {{native name|es|La Habana}} | native_name_lang = | nickname = شاری ستوونەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Obama's US-Cuba deal could shape Havana's future|ناونیشان=http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> | image_map = | mapsize = 200px | map_caption = | pushpin_map = Cuba#Caribbean#North America | pushpin_relief = 1 | coordinates = {{Coord|23|08|12|N|82|21|32|W|region:CU-03_type:city(2,100,000)|display=inline,title}} | motto = | image_flag = Official flag of Havana, Cuba.svg | flag_border = no | flag_size = 110px | image_shield = Coat_of_arms_of_La_Habana.svg | shield_size = 50px | shield_link = نیشانی هاڤانا | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 300 | caption_align = center | perrow = 1/2/2/2 | image1 = DJI 0197 crp wiki.jpg | caption1 = ئاسۆی {{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن}} | image2 = El Capitolio Havana Cuba.jpg | caption2 = {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba}} | image3 = Castillo de la Real Fuerza (Jan 2014).jpg | caption3 = {{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza}} | image4 = Línea, La Habana, Cuba.jpg | caption4 = شەقامی لینیا | image5 = Havana (Cuba, February 2023) - 98.jpg | caption5 = {{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana|lt=گەڕەکی چینییەکان}} | image6 = Comité Central del Partido Comunista - Palacio de la Revolucion (18086011665).jpg | caption6 = {{بنز|کۆشکی شۆڕش|en|Palace of the Revolution}} | image7 = Havana (Cuba, February 2023) - 80.jpg | caption7 = {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes Del Morro|lt=کاستیلۆ دێل مۆرۆ}} }} | image_caption = | imagesize = | subdivision_type = {{بنز|پێڕستی دەوڵەتە سەروەرەکان|en|List of sovereign states|lt=وڵات}} | subdivision_name = {{flag|Cuba}} | subdivision_type2 = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا|en|Provinces of Cuba|lt=پارێزگا}} | subdivision_name2 = {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province|lt=لا هابانا}} | subdivision_type1 = هەرێم | subdivision_name1 = ڕۆژاوا | seat_type = | seat = | parts_type = {{بنز|شارەوانییەکانی کووبا#هاڤانا|en|Municipalities of Cuba#Havana|lt=شارەوانییەکان}} | parts_style = <!-- =list (for list), coll (for collapsed list), para (for paragraph format) Default is list if up to 5 items, coll if more than 5--> | parts = [[#Municipalities|١٥]] | government_type = | governing_body = حکوومەتی پارێزگای لا هابانا | leader_title = {{بنز|پارێزگاکانی کووبا#سەرۆکەکانی مەجلیسە پارێزگاییەکانی دەسەڵاتی گەل|en|Provinces of Cuba#Presidents of the People's Power Provincial Assemblies|lt=پارێزگار}} | leader_name = {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}} | leader_party = {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=PCC}} | established_title1 = گوازرایەوە | established_date1 = ١٦ی تشرینی دووەمی ١٥١٩<br>(شوێنی ئێستا) | established_title = دامەزراوە | established_date =١٥١٤<ref name=poster/> | area_total_km2 = 728.26 | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_water_percent = | population_as_of = ٢٠٢٢ | population_footnotes = <ref name="h244">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ciudad de la Habana (City, Cuba) |وێبگە=Population Statistics, Charts, Map and Location |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820200815/https://www.citypopulation.de/en/cuba/admin/23__la_habana/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_note = | population_total = 2137847 | population_density_km2 = 2,936 | population_urban = 2,146,237 | population_urban_footnotes = <ref name="j046">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana, Cuba Population (2025) |وێبگە=Population Stat |ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشان=https://populationstat.com/cuba/havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250804011700/https://populationstat.com/cuba/havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | population_demonym = هابانێرۆ، -ا | population_rank = {{بنز|پێڕستی شارەکانی باکووری ئەمریکا بەپێی ژمارەی دانیشتووان|en|List of North American cities by population|lt=٨ەم}} لە باکووری ئەمریکا<br />{{بنز|پێڕستی شارەکانی کووبا|en|List of cities in Cuba|lt=١ەم}} لە کووبا | blank3_name = {{بنز|پێوەرەی گەشەپێدانی مرۆیی|en|Human Development Index|lt=HDI}} (٢٠١٩) | blank3_info = ٠.٨٣٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|سەردێڕ= Subnational Human Development Index|بڵاوکەرەوە= Global Data Lab|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20200617064237/https://globaldatalab.org/shdi/shdi/CUB/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> – <span style="color:#090;">زۆر بەرز</span> <!-- GDP --------------->| demographics_type1 = تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی {{nobold|(نەختینەیی، ٢٠٢٣)}} | demographics1_footnotes = | demographics1_title1 = {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} | demographics1_info1 = $٢١.٤&nbsp;ملیار<ref name="TelluBase">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|بڵاوکەرەوە=Tellusant|سەردێڕ=TelluBase—Cuba Fact Sheet|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240116222857/https://tellusant.com/repo/tb/tellubase_factsheet_cub.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | demographics1_title3 = بۆ هەر تاکێک | demographics1_info3 = $٩,٩٠٠ | timezone = [[UTC−05:00]] | utc_offset = −5 | timezone_DST = [[UTC−04:00]] | utc_offset_DST = −4 | elevation_m = 59 | elevation_ft = 195 | blank_name_sec1 = پیاوچاکی پارێزەر | blank_info_sec1 = {{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher|lt=سان کریستۆڤاڵ}} | website = {{URL|www.lahabana.gob.cu}} | footnotes = {{designation list | embed=yes | designation1 = WHS | designation1_offname = {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}} و سیستەمی قەڵاکانی | designation1_date = ١٩٨٢ <small>({{بنز|لیژنەی کەلەپووری جیهانی|en|World Heritage Committee|lt=دانیشتنی ٦ەم}})</small> | designation1_type = کلتووری | designation1_criteria = iv, v | designation1_number = [https://whc.unesco.org/en/list/204 204] | designation1_free1name = هەرێم | designation1_free1value = {{بنز|پێڕستی شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە باکووری ئەمریکا|en|List of World Heritage Sites in North America|lt=کاریبی}} }} | official_name = | other_name = | population_metro = 2,156,350 | population_metro_footnotes = <ref name="j226">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana Population 2025 |وێبگە=World Population Review |ناونیشان=https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251008185328/https://worldpopulationreview.com/cities/cuba/havana#:~:text=Havana's%202025%20population%20is%20now,represents%20a%200.18%25%20annual%20change. |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} '''هاڤانا''' ({{IPAc-en|h|ə|ˈ|v|æ|n|ə}}، {{IPAc-en|USalso|h|ə|ˈ|v|ɑː|n|ə}}؛ بە ئیسپانی: {{langx|es|La Habana}} {{IPA|es|la‿aˈβana||HAV.ogg}})<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Anagó: vocabulario lucumí: El yoruba que se habla en Cuba|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YAqtDwAAQBAJ&dq=%22ain%C3%A1+yogo%22&pg=PT32|بڵاوکەرەوە=Linkgua|ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٩|ژپنک=٩٧٨-٨٤-٩٠٠٧-٨٣٤-١|نووسەر=Cabrera, Lydia|زمان=es}}</ref> {{بنز|پایتەخت|en|Capital city}} و گەورەترین شاری {{بنز|کووبا|en|Cuba}}<nowiki/>یە. دڵی {{بنز|پارێزگای لا هابانا|en|La Habana Province}}<nowiki/>یە، هاڤانا بەندەر و سەنتەری سەرەکیی بازرگانیی وڵاتەکەیە.<ref name="CIA Factbook">[https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba Cuba]. ''[[The World Factbook]]''. [[Central Intelligence Agency]].</ref> پڕدانیشتووانترین شارە، و گەورەترینە لە ڕووی ڕووبەرەوە، و {{بنز|پێڕستی ناوچە گەورەشارەکان لە ناوچەی کاریبی|en|List of metropolitan areas in the West Indies|lt=دووەم گەورەترین ناوچەی گەورەشارە}} لە هەرێمی {{بنز|کاریبی|en|Caribbean}}. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٢١دا بریتی بوو لە کەس،<ref name= Official_census>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|ئیش=2012 Official Census|سەردێڕ= Población total por color de la piel según provincias y municipios|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20131110011903/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf|بڵاوکەرەوە= Oficina Nacional de Estadística e Información}}</ref><ref name="CIA Factbook"/> و ڕووبەرەکەی {{convert|728.26|km2|abbr=on}}<ref name=JJ>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf|سەردێڕ= Demographic Yearbook of Cuba 2021/Anuario Demografico de Cuba 2021 (in Spanish)|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221118211559/http://www.onei.gob.cu/sites/default/files/anuario_demografico_2021_0.pdf}}</ref>ە بۆ شاری پایتەختەکە و ٨,٤٧٥.٥٧&nbsp;کم^٢یە بۆ ناوچەی گەورەشارەکەی.<ref name=Official_census/> لەگەڵ ئەوەشدا، ژمارەی دانیشتووانە فەرمییەکەی تا کۆتاییەکانی ٢٠٢٤ دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس.<ref name=ONEI>[https://www.facebook.com/ONEI.LaHabana/posts/oneilahabana-%EF%B8%8F-le-informa-hoy-sobre-la%EF%B8%8F-poblaci%C3%B3n-total-residente-en-lahabanadet/979087551446790/ #ONEILaHabana le informa hoy sobre la población total residente en #LaHabanaDeTodos y las estadísticas por género en la sección La Habana en Datos ] - Oficina Provincial de Estadística e Información en La Habana</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|سەردێڕ=Population of Havana 2026|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927202343/https://www.aznations.com/population/cu/cities/havana|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم شارە لەلایەن {{بنز|ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی|en|Spanish Empire}}یەوە لە ساڵی ١٥١٩ دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=La Habana: Fundación, evolución y papel político en el proceso de las independencias americanas (1514-1825)|ساڵ=٢٠٢١|شوێن=Seville|ناونیشان=https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|بڵاوکەرەوە=[[Universidad Pablo de Olavide]]|journal=Americanía|doi=10.46661/americania.6307|یەکەم=Justo|دوایین=Cuño Bonito|پەڕە=٦٦|doi-access=free|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260415204833/https://www.upo.es/revistas/index.php/americania/article/view/6307/5455|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و لە ناوەڕاستی سەدەی ١٦ەمدا توانیبووی پێش {{بنز|سانتیاگۆ دێ کووبا|en|Santiago de Cuba|lt=سانتیاگۆ}} بکەوێت بەهۆی سوودە جیۆستراتیژییەکانی بەندەرەکەیەوە، و لە ساڵی ١٥٥٢دا بوو بە پایتەختی دوورگەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Siglo XVI. Bojeo, conquista y colonización de Cuba. Las primeras villas. Primeras epidemias. Ataques de corsarios y piratas. Primeras noticias médicas de las Actas del Cabildo de La Habana|journal=Cuadernos de Historia de la Salud Pública|issn=0045-9178|issue=96|ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=http://scielo.sld.cu/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0045-91782004000200006}}</ref> بوو بە شوێنێکی بنەڕەتی بۆ ئیمپراتۆریەتی کۆلۆنیالیزمی ئیسپانی لە ئەمریکاکاندا،{{Sfn|Cuño Bonito|2021|p=64}} و خاڵێکی وەستان بۆ ئەو {{بنز|گالیۆن|en|galleon|lt=گالیۆنانەی}} کە دەگەڕانەوە بۆ نیمچەدوورگەی ئیبیریا، و دیوار و قەڵای بۆ دروست کران بۆ پاراستنی لە هێرشە دەریاییەکان. شارەکە بارەگای {{بنز|حکوومەتی کووبا|en|Government of Cuba}} و چەندین وەزارەتە، بارەگای سەرەکیی چەندین بازرگانی و نیشتمانی زیاتر لە ١٠٠ نووسینگەی دیپلۆماسییە.<ref name="Embassies in Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba – Embassies and Consulates |ناونیشان= https://www.embassypages.com/cuba |بڵاوکەرەوە=Embassypages.com|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20181004144931/https://www.embassypages.com/cuba|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا، شارەکە سێیەم بەرزترین داهاتی هەبوو لە وڵاتەکەدا.<ref name="Monthly Income by Province">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Workforce and Salary (Section 4.5) |بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas – Republica de Cuba |زمان=es|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101216054154/http://www.one.cu/aec2009/esp/07_tabla_cuadro.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> شارەکە زیاتر بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە {{بنز|کەنداوی هاڤانا|en|Havana Harbor|lt=کەنداوەکەوە}} درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: {{بنز|کەنداوی هاڤانا#دامەزراوەکان|en|Havana Harbour#Facilities|lt=ماریمێلێنا، گواناباکۆا و ئانتارێس}}. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}وە.<ref name="Anuario Estadistico">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anuario Estadistico de Ciudad de La Habana|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE – Oficina Nacional de Estadisticas (National Statistics Office)|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> شارەکە ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت<ref name="Havana Tourism">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Section 15 (Turismo), article 15.7 (Visitantes por mes)|ناونیشان=http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110804121625/http://www.one.cu/aed2010/03Ciudad%20Habana/esp/20080618_tabla_cuadro.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=ONE- Oficina de Estadisticas de Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> (١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتی لە ٢٠١٠،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە). هاڤانای کۆن لە ساڵی ١٩٨٢دا وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا.<ref name="UNESCO Havana">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Old Havana and its Fortification System|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/list/204|بڵاوکەرەوە=UNESCO.ORG|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200605025659/http://whc.unesco.org/en/list/204|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شارەکە بە {{بنز|مێژووی هاڤانا|en|History of Havana|lt=مێژوو}}، کلتوور، تەلارسازی و مۆنۆمێنتەکانی ناسراوە.<ref>{{cite encyclopedia |url = https://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |encyclopedia = Encyclopædia Britannica |title = Havana |first = James Nelson |last = Goodsell |date = 11 April 2017 |access-date = 21 June 2022 |archive-date = 18 May 2015 |archive-url = https://web.archive.org/web/20150518020801/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/257242/Havana |url-status = live }}</ref> وەک شتێکی باو بۆ کووبا، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|سەردێڕ=Havana climate summary|بڵاوکەرەوە=Weatherbase|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220065852/http://www.weatherbase.com/weather/weather-summary.php3?s=42287&cityname=Havana%2C+La+Habana%2C+Cuba&units=|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == وشەناسی == لە ساڵی ١٥١٤دا، {{بنز|دیێگۆ ڤێلاسکێز دێ کوێلار|en|Diego Velázquez de Cuéllar}} شارۆچکەی ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''ی دامەزراند، کە بە واتای '{{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}}ی هابانا' دێت. تیۆری ئەوە هەیە کە ناوەکە لە {{بنز|هاباگوانێکس|en|Habaguanex}}ەوە وەرگیراوە، کە سەرۆکی هۆزێکی ناوخۆییی ئاخێوەری {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} بووە کە زانیارییەکی کەمی لەسەر هەیە. لە زمانی ئیسپانیدا، ناوەکە بە شێوەیەکی باو وەک Havana یان Hauana دەنووسرا، هەروەک لە بەڵگەنامە مێژووییەکاندا دۆزراوەتەوە. ڕێنووسی "Habana" بە پیتی "b" لە دوای ساڵی ١٧٩٨ەوە زیاتر بەکارهێنرا، و تا ساڵی ١٨٢١ بوو بە شێوازی ستاندارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Why Is Havana Named Havana? |ناونیشان=https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=CubaHeadlines |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251118041358/https://www.cubaheadlines.com/articles/303241 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کاتێک وشەی Habana گونجێنرا بۆ ناو زمانی ئینگلیزی، پیتی ⟨b⟩ گۆڕدرا بۆ ⟨v⟩ بەهۆی دیاردەیەکی زمانەوانییەوە کە پێی دەوترێت {{بنز|بیتاسیزم|en|betacism}}، کە لێکچوونێکی دەنگەکانی {{بنز|نەبزوێنی لێوی|en|voiced bilabial plosive}} و {{بنز|نەبزوێنی لێوی-ددانی|en|voiced labiodental fricative}}یە کە لە زۆربەی شێوەزارەکانی ئیسپانیی مۆدێرندا ڕوودەدات. بەکارهێنانی وشەی ''Havana'' لە ئەدەبیاتدا بە شێوەیەکی تێگەیشتراو لە کاتی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}}دا گەیشتە لوتکە، بەڵام هەروەها نوێنەرایەتی جۆرێک لە {{بنز|جگەرە|en|cigar}}، ڕەنگێک، و جۆرێک لە کەروێشکیش دەکات هەروەها وەک شارەکەش.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Aleksic |یەکەم١=Adam |سەردێڕ=HABAGUANEX |ناونیشان=https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |وێبگە=The Etymology Nerd |ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220626115548/https://www.etymologynerd.com/blog/habaguanex |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Havana ئەو ناوە زاڵەیە بۆ شارەکە کە لە فەرهەنگەکانی زمانی ئینگلیزیدا دەدۆزرێتەوە. == مێژوو == {{For timeline}} === سەدەی ١٦ەم === ====سەرەتاکان==== دیێگۆ ڤێلاسکێز لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٥١٤ هاڤانای دامەزراند، لە کەناراوەکەی بەرامبەر، بە دووریی {{convert|69|km|mi|abbr=on}} لە باشووری شوێنەکەی ئێستای. نەخشەیەکی سەرەتایی کووبا کە لە ساڵی ١٥١٤ کێشراوە، دەیکاتە دەمی {{بنز|ڕووباری مایابێک|en|Mayabeque River}}، کە ئێستا شارۆچکەی {{بنز|باتابانۆ، کووبا|en|Batabanó, Cuba|lt=باتابانۆ}}یە.<ref name=poster>{{in lang|es}} [[commons:File:LaHabanaalSur.jpg|Fundación de La Habana a orillas del Río Onicajinal o Mayabeque]]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |سەردێڕ=San Cristóbal de La Habana en el Sur |بڵاوکەرەوە=Mayabeque.blogia.com |ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190913141534/http://mayabeque.blogia.com/2009/092601-san-cristobal-de-la-habana-en-el-sur-analisis-historico-geografico-de-su-localiz.php |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم نیشتەجێبوونە شکستی هێنا، بە پلەی یەکەم بەهۆی نزم و زۆنگاویی خاکی دەوروبەری ڕووبارەکەوە. هەموو هەوڵەکانی ئیسپانییەکان بۆ دروستکردنی نیشتەجێبوونێک لەم ناوچەیەدا لە کۆتاییدا شکستیان هێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|سەردێڕ=Una población que cambia su asiento o lugar|زمان=es|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260317074429/http://guije.com/pueblo/habana/historia01/c10/index.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٥١٤ و ١٥١٩دا، ئیسپانییەکان یەکەمین نیشتەجێبوونەکانیان لەسەر کەناراوەکانی باکووری کووبا لە نزیک هاڤانای ئێستا دامەزراند. یەکێکیان ناوی ''لا چۆرێرا'' بوو، لەسەر شوێنی ئێستای {{بنز|قەڵای چۆرێرا|en|Torreón de la Chorrera|lt=قەڵای لا چۆرێرا}}، لە تەنیشت دەمی {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}}. ئەم نیشتەجێبوونە لە شوێنێکی باشتردا بوو لە چاو یەکەمین نیشتەجێبوون لە کەناراوەکانی باشووردا، چونکە زەویی دەوروبەری بەرزتر بوو و دیمەنەکەش کەمتر زۆنگاوی بوو. لا چۆرێرا لە کۆتاییدا بوو بە گەڕەکەکانی {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}} و {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}. ئەو شارۆچکەیەی کە بوو بە هاڤانا، لە تەنیشت ئەو شوێنەی کە لەو کاتەدا پێی دەگوترا ''پوێرتۆ دێ کارێناس'' (بە واتای وشەیی، 'بەندەری {{بنز|پاچەوەرکردن|en|Careening}}')، لە ساڵی ١٥١٩ سەرچاوەی گرت. کوالێتیی کەنداوی هاڤانا و کەنداوەکەی دەوروبەری ئەوەیە کە بووە هۆی گۆڕینی شوێنەکەی. {{بنز|پانفیلۆ دێ نارڤایز|en|Pánfilo de Narváez}} ناوەکەی بە هاڤانا بەخشی – کە شەشەمین شارۆچکە بوو لە کووبا دامەزرابێت: ''سان کریستۆباڵ دێ لا هابانا''. ''سان کریستۆباڵ'' {{بنز|پیاوچاکی پارێزەر|en|patron saint}}ی هاڤانایە. یەکەمین شارەکان کە لە دوورگەکەدا دامەزران، وەک بنکەیەک بوون بۆ داگیرکردنی زەوییەکانی تر. ====هێرشەکان==== [[File:Jacquesdesores.jpg|thumb|{{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs|lt=کۆرسێری فەڕەنسی}} {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}} هاڤانا تاڵان دەکات و دەیسووتێنێت لە ساڵی ١٥٥٥دا]] لەبەر ئەوەی هاڤانا وەک بەندەرێکی بازرگانی لە کاریبی دەستی پێکرد، ڕووبەڕووی هێرشی بەردەوامی {{بنز|چەتەی دەریایی|en|buccaneer|lt=چەتەکانی دەریا}}، {{بنز|چەتەی دەریایی|en|pirate|lt=چەتەکان}}، و {{بنز|کۆرسێرە فەڕەنسییەکان|en|French corsairs}} بووەوە. یەکەمین هێرش و سووتاندنی شارەکە کە لێی کەوتەوە لەلایەن کۆرسێری فەڕەنسی {{بنز|ژاک دێ سۆرێس|en|Jacques de Sores}}ەوە بوو لە ساڵی ١٥٥٥دا. ئەم جۆرە هێرشانە {{بنز|تاجی ئیسپانی|en|Spanish Crown}}یان قایل کرد کە پارە بۆ دروستکردنی یەکەمین قەڵاکان لە شارە سەرەکییەکاندا دابین بکات – نەک تەنها بۆ بەرەنگاربوونەوەی چەتەکان و کۆرسێرەکان، بەڵکو بۆ سەپاندنی کۆنترۆڵی زیاتر بەسەر بازرگانیدا لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا|en|West Indies}} و سنووردارکردنی قاچاغچیێتییە بەرفراوانەکە کە بەهۆی کۆتوبەندە بازرگانییەکانی سەپێنراو لەلایەن {{بنز|کاسا دێ کۆنتراتاسیۆن|en|Casa de Contratación}}ی {{بنز|سێڤیلیا|en|Seville}}ەوە سەریهەڵدابوو (کە ماڵێکی بازرگانیی ژێر کۆنترۆڵی تاج بوو و قۆرخکاریی بەسەر بازرگانییدا هەبوو لە جیهانی نوێ).<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Havana - Colonial, Revolution, Cuba {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.britannica.com/place/Havana/History |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کەشتییەکان لە سەرتاسەری {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}}ەوە بەرهەمەکانیان سەرەتا دەهێنایە هاڤانا، بۆ ئەوەی لەلایەن کەشتیگەلەکانەوە ببرێن بۆ ئیسپانیا. ئەو هەزاران کەشتییەی کە لە کەنداوی شارەکەدا کۆدەبوونەوە، وزەیان بە پیشەسازییەکانی کشتوکاڵ و بەرهەمهێنانی هاڤانا دەبەخشی، چونکە دەبوو خۆراک، ئاو، و بەرهەمەکانی تری پێویست بۆ بڕینی زەریایان بۆ دابین بکرێت.<ref name=":1" /> لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ١٥٩٢دا، {{بنز|فیلیپی دووەمی ئیسپانیا|en|King Philip II of Spain}} نازناوی شاری بەخشی بە هاڤانا. دواتر، شارەکە بە فەرمی وەک "کلیل بۆ جیهانی نوێ و قەڵغانی دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوا" لەلایەن تاجی ئیسپانییەوە دیاریکرا. لەم نێوەندەدا، هەوڵەکان بۆ دروستکردن یان باشترکردنی ژێرخانی بەرگریی شارەکە بەردەوام بوون.<ref name=":1"/> === سەدەی ١٧ەم === [[File:Panorama of La Habana (Amsterdam, 17th century).jpg|thumb|upright=1.15|هاڤانا لە ساڵی ١٦٩٠دا، بەپێی ئەتڵەسی ڤان دێر هاگن. کتێبخانەی بەریتانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|سەردێڕ=Nederlands: Dit niet gesigneerde stadspanorama op Havana|وێبگە=garystockbridge617.getarchive.net|ڕێکەوت=١٧٠٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227234823/https://garystockbridge617.getarchive.net/media/atlas-van-der-hagen-kw1049b13-081-panorama-van-havana-a5ef76|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] هاڤانا لە ماوەی سەدەی ١٧ەمدا بە شێوەیەکی گەورە فراوان بوو. بینای نوێ دروستکران لە زۆرترین کەرەستەکانی دوورگەکە، بەتایبەتی دار، بە تێکەڵکردنی شێوازە تەلارسازییە جیاوازەکانی {{بنز|نیمچەدوورگەی ئیبیریا|en|Iberian Peninsula|lt=ئیبیری}} هەروەها وەرگرتنی زۆرێک لە تایبەتمەندییەکانی دوورگەکانی {{بنز|دوورگەکانی کەناری|en|Canary Islands|lt=کەناری}}. لەم قۆناغەدا، شارەکە چەندین مۆنۆمێنتی مەدەنی و بینای ئایینیی دروستکرد، لەوانە {{بنز|قەڵای مۆرۆ|en|El Morro Castle}}، دێری سانت ئۆگستین، پەرستگای هومییادێرۆ، فوارەی دۆرۆتیا دێ لا لونین لا چۆرێرا، کڵێسای فریشتەی پیرۆز، {{بنز|نەخۆشخانەی سان لازارۆ، هاڤانا|en|Hospital de San Lazaro, Havana|lt=نەخۆشخانەی سان لازارۆ}}، دێری سانتا تێرێسا، و دێری سان فێلیپێ نێری. لە ساڵی ١٦٤٩دا، پەتایەکی کوشندەی {{بنز|تای زەرد|en|yellow fever}} کە لە {{بنز|کارتاگێنا، کۆلۆمبیا|en|Cartagena, Colombia|lt=کارتاگێنا}}وە هێنرابوو، یەک لەسەر سێی دانیشتووانی هاڤانای کوشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america|بڵاوکەرەوە=PBS|سەردێڕ=Yellow Fever in America|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251202002244/https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/features/fever-timeline-yellow-fever-america/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|سەردێڕ=New World Quarantine During the Golden Age of Piracy, Page 6|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251222230429/https://www.piratesurgeon.com/pages/surgeon_pages/nw_quarantine6.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٦٧٤دا، دروستکردنی دیوارەکانی شارەکە دەستی پێکرد وەک بەشێک لە هەوڵەکانی قەڵابەندکردن. ئەمە تا ساڵی ١٧٤٠ تەواو دەبوو. ===سەدەی ١٨ەم=== [[File:Fachada principal de la catedral de la Habana, en La Ilustración Católica.jpg|thumb|right|{{بنز|کڵێسای سەرەکیی هاڤانا|en|Havana Cathedral}}، ١٧٤٨–١٧٧٧]] لە ناوەڕاستی سەدەی ١٨ەمدا، هاڤانا زیاتر لە حەفتا هەزار دانیشتووانی هەبوو، کە وایکرد ببێتە سێیەم گەورەترین شار لە ئەمریکاکاندا، لە دوای {{بنز|لیما|en|Lima}} و {{بنز|مەکسیکۆ سیتی|en|Mexico City}} بەڵام پێش {{بنز|بۆستن|en|Boston}} و {{بنز|نیویۆرک سیتی|en|New York City}}.<ref>Thomas, Hugh: ''Cuba, A pursuit of freedom'', 2nd Edition, p. 1.</ref> لەو کاتەدا، هاڤانا گرنگترین بەندەر بوو لە {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای ئیسپانی|en|Spanish West Indies}}، چونکە دامەزراوەکانی هەبوو کە تێیدا کەشتییەکان دەکرانە نۆژەن ببنەوە پێش بەردەوامبوونی گەشتەکەیان. تا ساڵی ١٧٤٠، ببووە گەورەترین و چالاکترین {{بنز|کەشتی‌سازی|en|shipyard}}ی ئیسپانیا و تەنها {{بنز|حەوزی وشک|en|drydock}} لە جیهانی نوێدا.<ref>Harbron, John D..''Trafalgar and the Spanish navy'', Lestrange Maritime Press, 2004, {{ISBN|0-87021-695-3}}, pp. 15–17. Havana built nearly 50% more Ships of the Line than any other Spanish dockyard during the 18th century.</ref> ====جەنگی حەوت ساڵە==== [[File:British ships in the Seven Years War before Havana.jpg|thumb|کەشتیگەلی بەریتانی دەچنە ناو هاڤاناوە]] شارەکە لەلایەن بەریتانییەکانەوە گەمارۆدرا لە کاتی {{بنز|گەمارۆدانی هاڤانا|en|Siege of Havana}} لە {{بنز|جەنگی حەوت ساڵە|en|Seven Years' War}}دا. {{بنز|شەڕی هاڤانا (١٧٦٢)|en|Battle of Havana (1762)|lt=ئەڵقە}}کە لە ٦ی حوزەیرانی ١٧٦٢ دەستی پێکرد، کاتێک لە بەرەبەیاندا، کەشتیگەلێکی بەریتانی کە لە زیاتر لە ٥٠ کەشتی و هێزێکی هاوبەشی زیاتر لە ١١,٠٠٠ پیاو لە {{بنز|هێزی دەریاییی شاهانە|en|Royal Navy}} و {{بنز|سوپای بەریتانیا|en|British Army|lt=سوپا}} پێکهاتبوو، چوونە ناو ئاوەکانی کووباوە و هێزێکی وشکانی و دەریاییان لە ڕۆژهەڵاتی هاڤانا دابەزاند.<ref name="Seven Years War">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Pocock |یەکەم= Tom|سەردێڕ= Battle for Empire: The very first world war 1756–63|chapter = Chapter Six|بڵاوکەرەوە=Michael O'Mara Books |ڕێکەوت= ١٩٩٨|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥٤٧٩-٣٩٠-٤}}</ref> دوای گەمارۆکە، بەریتانییەکان دەستبەجێ هاڤانایان کردەوە بۆ بازرگانیکردن لەگەڵ {{بنز|ئەمریکای باکووری بەریتانی|en|British North America}} و {{بنز|دوورگەکانی هیندستانی ڕۆژاوای بەریتانی|en|British West Indies|lt=داگیرگەلەکانی کاریبی}}یاندا، کە بووە هۆی گۆڕانکارییەکی خێرا لە کۆمەڵگەی کووبادا. کەمتر لە ساڵێک دوای داگیرکردنی هاڤانا، {{بنز|پەیماننامەی پاریس (١٧٦٣)|en|Treaty of Paris (1763)|lt=پەیماننامەی پاریس}} لە ساڵی ١٧٦٣دا لەلایەن سێ هێزە شەڕکەرەکەوە واژۆ کرا، کە کۆتایی بە جەنگەکە هێنا. پەیماننامەکە {{بنز|فلۆریدای ئیسپانی|en|Spanish Florida}}ی دایە بەریتانییەکان لە بەرامبەر گەڕاندنەوەی هاڤانا بۆ ئیسپانیا.<ref name="Siege">Thomas, Hugh: Cuba: The Pursuit of Freedom 2nd edition. Chapter One</ref> دوای گەڕاندنەوەی شارەکە، ئیسپانییەکان هاڤانایان گۆڕی بۆ قەڵابەندترین شار لە ئەمریکاکاندا؛ هاوشێوەی کارتاگێنا، شارێک کە لەژێر سەرکردایەتیی {{بنز|بلاس دێ لێزۆ|en|Blas de Lezo}}دا شکستی بە داگیرکارییەکی بەریتانیی ٣٠,٠٠٠ دەریاوان هێنا لە کاتی {{بنز|شەڕی کارتاگێنا دێ ئیندیاس|en|Battle of Cartagena|lt=شەڕی کارتاگێنا}} لە ساڵی ١٧٤١دا. دروستکردن دەستی پێکرد لەسەر ئەوەی کە دەبوو ببێتە {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}، سێیەم گەورەترین قەڵای ئیسپانی لە جیهانی نوێدا لە دوای {{بنز|کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ (سان خوان)|en|Castillo San Cristóbal (San Juan)|lt=کاستیلۆ سان کریستۆڤاڵ}} و {{بنز|کاستیلۆ سان فێلیپێ دێل مۆرۆ|en|Castillo San Felipe del Morro}}، کە هەردووکیان لە {{بنز|سان خوان، پۆرتۆ ڕیکۆ|en|San Juan, Puerto Rico|lt=سان خوان}}، پۆرتۆ ڕیکۆ هەڵکەوتوون. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ١٧٩٦دا، پاشماوەکانی {{بنز|کریستۆفەر کۆڵومبس|en|Christopher Columbus}} لە {{بنز|سانتۆ دۆمینگۆ|en|Santo Domingo}}وە گوازرانەوە بۆ کووبا. لەوێ مانەوە تا ساڵی ١٨٩٨، کاتێک گوازرانەوە بۆ {{بنز|کڵێسای سەرەکیی سێڤیلیا|en|Seville Cathedral}} دوای ئەوەی ئیسپانیا کووبای لەدەستدا لە {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish-American War}}دا. ===سەدەی ١٩ەم=== [[File:Havana Harbor entrance (cropped, includes original border).jpg|thumb|right|دەروازەی کەنداوی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن ببیلیۆگرافیشێس ئینستیتووت بۆ مەیێرس یونیڤێرسوم]] بەهۆی زیادبوونی بازرگانی لە نێوان کاریبی و ئەمریکای باکوور لە سەرەتای سەدەی ١٩ەمدا، هاڤانا بوو بە شارێکی ئاوەدان و گەشەسەندوو. شانۆکانی هاڤانا دیارترین ئەکتەرەکانی سەردەمەکەیان تێدا نمایش دەکرا، و خۆشگوزەرانی لە نێوان چینی ناوەندیی تازە پێگەیشتوودا بووە هۆی دروستکردنی کۆشکی نوێی کلاسیکیی گرانبەها. لەم قۆناغەدا، هاڤانا بە "پاریسی {{بنز|ئەنتێلیز|en|Antilles}}" ناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Exciting Story of Cuba|دوایین=Bracker|یەکەم=Hans|ساڵ=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[CreateSpace]]|ژپنک=٩٧٨١٤٨٤٨٠٩٤٥٧}}</ref> لە ساڵی ١٨٣٧دا، یەکەمین هێڵی ئاسنین لە وڵاتەکەدا لە هاڤانا دروست کرا، کە مەودایەکی {{convert|51|km|abbr=on}} بوو لە نێوان هاڤانا و {{بنز|بێخوکاڵ|en|Bejucal}}، کە بەکاردەهێنرا بۆ گواستنەوەی شەکر لە دۆڵی {{بنز|گوینێس|en|Güines}}ەوە بۆ بەندەری هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Comisión Oficial para la Conmemoración del Primer Centenario del Ferrocarril en España|سەردێڕ=Cien años de ferrocarril en España, 1|بڵاوکەرەوە=Comisión|شوێن=Madrid|ساڵ=١٩٤٨}}</ref> بەمە، کووبا بوو بە حەوتەمین وڵات لە جیهاندا کە هێڵی ئاسنینی هەبێت، و یەکەمین وڵاتی {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}} و {{بنز|ئیسپانیزمان|en|Spanish-speaking}} بوو کە ئەمە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuba's Railroad Museum Packed with History|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Havana Times]]|ناونیشان=https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251207002818/https://havanatimes.org/other-galleries/cubas-railroad-museum-packed-with-history/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە درێژایی سەدەکە، هاڤانا بەردەوام بوو لە دروستکردنی دامەزراوەی کلتووریی زیاتر، وەک {{بنز|شانۆی تاکۆن|en|Tacón Theatre}}، کە دواتر بوو بە {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}}. لە ساڵی ١٨٦٣دا، دیوارەکانی شارەکە ڕووخێندران بۆ ئەوەی شارەکە بتوانرێت فراوان بکرێت. {{بنز|کۆیلایەتی لە کووبا|en|Slavery in Cuba}} تا ساڵی ١٨٨٦ یاسایی بوو، کە بووە هۆی دروستبوونی ئارەزوو لەلایەن کۆیلەدارەکانەوە لە {{بنز|باشووری ئەمریکا|en|American South}} کە بەدوای ڕێگەیەکدا دەگەڕان بۆ پاراستنی {{بنز|ویلایەتی کۆیلەدار|en|slave state}}. {{بنز|سوارچاکانی بازنەی زێڕین|en|Knights of the Golden Circle}} پێشنیاری 'بازنەی زێڕین'یان کرد بە نیوەتیرەی ١٢٠٠ میل کە تێیدا کۆیلایەتی هێشتا ڕێگەپێدراو دەبێت. بازنەکە لەسەر هاڤانا چەق دەبەستێت و بەشێکی زۆری ئەمریکای باکوور دەگرێتەوە. دوای ئەوەی {{بنز|ویلایەتە کۆنفیدڕاڵییەکانی ئەمریکا|en|Confederate States of America}} لە {{بنز|جەنگی ناوخۆییی ئەمریکا|en|American Civil War}}دا لە ساڵی ١٨٦٥ شکستیان هێنا، زۆرێک لە کۆیلەدارەکانی پێشوو بە کەشتی هەڵاتن بۆ هاڤانا، لەوانەش وەزیری دەرەوەی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جودا پی. بێنجامین|en|Judah P. Benjamin}} و جێگری سەرۆک و وەزیری جەنگی کۆنفیدڕاڵی {{بنز|جۆن سی. بڕێکینریج|en|John C. Breckinridge}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Heck|یەکەم=Frank H.|ساڵ=١٩٧٦|سەردێڕ=Proud Kentuckian: John C. Breckinridge, 1821–1875|شوێن=Lexington, Kentucky|بڵاوکەرەوە=The University Press of Kentucky|ژپنک=٠-٨١٣١-٠٢١٧-٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|سەردێڕ=Confederate Diaspora|نووسەر=Dr. Claire M. Wolnisty|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251206184429/https://www.essentialcivilwarcurriculum.com/confederate-diaspora.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> زۆرێک لە پەنابەرەکان لە کووبا مانەوە تا ئەو کاتەی {{بنز|ئاندرو جۆنسۆن|en|Andrew Johnson}} لێخۆشبوونی گشتی بەخشی بە کۆنفیدڕاڵییەکانی پێشوو لە ساڵی ١٨٦٨دا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Davis|یەکەم=William|سەردێڕ=Breckinridge: Statesman, Soldier, Symbol|بڵاوکەرەوە=University Press of Kentucky|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨٠٨١٣١٥٩٩٧٣}}</ref> ====سەربەخۆیی کووبا==== [[File:Destruction of "Maine", Havana harbor, Cuba, Spanish-American War 1898 LCCN2013646059.jpg|thumb|right|وێرانبوونی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا]] نوقمبوونی کەشتی جەنگیی {{بنز|یوو ئێس ئێس مەین (١٨٩٠)|en|USS Maine (1890)|lt=یوو ئێس ئێس مەین}} لە کەنداوی هاڤانادا هۆکاری ڕاستەوخۆی {{بنز|جەنگی ئیسپانی-ئەمریکی|en|Spanish–American War}} بوو.<ref>{{in lang |en}} [http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ Spanish–American War] {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20011117054641/http://www.humboldt.edu/~jcb10/spanwar.shtml#anchor433004/ |date=17 November 2001 }}, Effects of the Press on Spanish-American Relations in 1898</ref> لە کووبا، جەنگەکە لوتکەی {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆیی لەگەڵ ئیسپانیا}} بوو، کە پێشتر بۆ ماوەی سێ ساڵ بەردەوام بوو. لە ١٢ی ئابی ١٨٩٨دا، ئیسپانیا دەستبەرداری سەروەریی خۆی بوو بەسەر کووبادا، و بەمەش کۆتایی بە بوونی ئیسپانییەکان لە {{بنز|ئەمریکاکان|en|Americas}} هێنا. ===سەدەی ٢٠ەم === [[File:Raising the Cuban flag on the Governor General's Palace at noon on May 20, 1902.gif|thumb|بەرزکردنەوەی ئاڵای کووبا لەسەر کۆشکی پارێزگاری گشتی لە نیوەڕۆی ٢٠ی ئایاری ١٩٠٢دا]] [[File:Paseo del Prado in Havana in 1920.jpg|thumb|[[Paseo del Prado, Havana]] لە ١٩٠٩دا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|سەردێڕ=In pictures: Havana celebrates 500 years of foundation|وێبگە=[[BBC News Online]]|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231001181708/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-50322553?ocid=socialflow_twitter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>]] [[File:Havana - air view (cropped).jpg|thumb|right|ئێل کاپیتۆلیۆ لە ١٩٣٣دا، چاپێکی فۆتۆمیکانیکی (پۆستکارت)]] ====سەردەمی کۆماری==== هاڤانا بوو بە پایتەختی {{بنز|کۆماری کووبا (١٩٠٢-١٩٥٩)|en|Republic of Cuba (1902–1959)|lt=کۆماری کووبا}}ی تازە سەربەخۆ لە ساڵی ١٩٠٢دا. شارەکە میوانداریی مەراسیمی سوێندخواردنی یەکەمین سەرۆکی کووبا، {{بنز|تۆماس ئێسترادا پالما|en|Tomás Estrada Palma}}ی کرد، کە پێیان وابوو بەرزترین پێوەرەکانی دەستپاکی کارگێڕیی پاراستووە لە سەردەمی کۆمارەکەدا.<ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historia de Cuba: la lucha de un pueblo por cumplir su destino histórico y su vocación de libertad |دوایین=Masó y Vázquez |یەکەم=Calixto |ساڵ=١٩٧٦|بڵاوکەرەوە=Ediciones Universal |ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩٧٢٩-٨٧٥-٩|edition=2nd|شوێن=Miami, Fla.}}</ref> لە تەممووزی ١٩٤٠دا، لە کاتی {{بنز|جەنگی جیهانیی دووەم|en|World War II}}دا، کووبا میوانداریی {{بنز|کۆنفرانسی هاڤانا (١٩٤٠)|en|Havana Conference (1940)|lt=کۆنفرانسی هاڤانا}}ی کرد، کە تێیدا نوێنەرانی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ٢٠ وڵاتی تر لە ئەمریکای لاتین لە هاڤانا کۆبوونەوە و ڕێککەوتن لەسەر سیاسەتێکی بەرگریکردن لە داگیرگە و پاشکۆکانی خاوەندارێتی ئەورووپی لە باکوور و باشووری ئەمریکادا، ئەگەر وڵاتی خاوەندار بکەوێتە دەست {{بنز|هێزەکانی تەوەر|en|Axis powers}}. لە ساڵی ١٩٥٨دا، کووبا وڵاتێکی تا ڕادەیەک دەوڵەمەند بوو بەپێی پێوەرەکانی ئەمریکای لاتین، و لە هەندێک حاڵەتدا تەنانەت بەپێی پێوەرەکانی جیهانیش.<ref name=asce>{{Harvnb|Smith|Llorens|1998}}.</ref> سێیەم بەرزترین تێکڕای بەرهەمی ناوخۆیی بۆ هەر تاکێک لە ئەمریکای لاتین هەبوو لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە تەنها {{بنز|ڤێنیزوێلا|en|Venezuela}} و {{بنز|ئوروگوای|en|Uruguay}} پێشی کەوتبوون. کووبا لەوانەیە هەندێک لە گەورەترین یاساکانی پاراستنی کاری بۆ کرێکاران لە ئەمریکاکاندا جێبەجێ کردبێت، لەوانەش قەدەغەکردنی دەرکردن لە کار و پاراستن لە دژی {{بنز|میکانیزەکردن|en|mechanization}}. ئەمانە تا ڕادەیەکی زۆر بەدەستهێنران "لەسەر حیسابی بێکاران و جووتیاران"، کە بووە هۆی جیاوازیی ئابووری.<ref>{{Harvnb|Baklanoff|1998}}.</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٣٣ و ١٩٥٨دا، کووبا بە شێوەیەکی بەرچاو ڕێساکانی ئابووریی فراوان کرد، کە بووە هۆی کێشەی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Thomas |یەکەم= Hugh|ساڵ= ١٩٩٨|سەردێڕ=Cuba or the Pursuit of Freedom |ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٦-٨٠٨٢٧-٢|پەڕە= ١١٧٣|بڵاوکەرەوە= Da Capo Press}}</ref> بێکاری بوو بە کێشەیەک کاتێک دەرچووانی زانکۆ کە دەچوونە ناو هێزی کارەوە نەیاندەتوانی کار بدۆزنەوە. چینی ناوەندی، کە لەو کاتەدا بەراورد دەکرا لەگەڵ ئەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان لە ڕووی سامانەوە، تا دەهات زیاتر ناڕازی دەبوو لە بێکاری و چەوساندنەوەی سیاسی، بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا سەندیکاکانی کرێکاران بەردەوام بوون لە پشتگیریکردنی {{بنز|فولگێنسیۆ باتیستا|en|Fulgencio Batista|lt=باتیستا}} تا دوا ساتەکان. هەرچەندە کووبا بەرزترین ڕێژەی {{بنز|جێگەی نەخۆشخانە|en|hospital bed}}ی هەبوو بۆ خەڵک لە کاریبیدا (٨٨ قەرەوێڵە بۆ هەر ٣٠٠ کەسێک)، نزیکەی ٨٠٪یان لە هاڤانا بوون. لە دەرەوەی پایتەخت، تەنها یەک نەخۆشخانەی گوندنشین هەبوو، کە بە ١٠ قەرەوێڵە ئامادە کرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Report on the Situation of Human Rights in Cuba Inter-Am. C.H.R.|ساڵ=١٩٨٣|ناونیشان=https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251223073536/https://humanrts.umn.edu/iachr/country-reports/cuba1983-ch13.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|لەشفرۆشی لە کووبا|en|Prostitution in Cuba}} بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کرد لە نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا، و بە شێوەیەکی سەرەکی لە هاڤانادا چڕببووەوە. ژمارەی لەشفرۆشان لە شارەکەدا لە ٤,٠٠٠ لە ساڵی ١٩١٢ەوە گەشەی کرد بۆ زیاتر لە ١١,٠٠٠ لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا، کە ناوبانگێکی بەخشی بە شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=WBvTDQAAQBAJ|سەردێڕ=Inside Cuba: The History, Culture, and Politics of an Outlaw Nation|یەکەم١=John|دوایین١=Miller|یەکەم٢=Aaron|دوایین٢=Kenedi|ساڵ=٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Da Capo Press|ژپنک=٩٧٨١٥٦٩٢٤٤٨٤٥}}</ref> ====دوای شۆڕش==== [[File:Paseo de Martí, szemben jobbra a San Lazaro. Fortepan 89075.jpg|thumb|پاسیۆ دێ مارتی لە ١٩٧٨دا]] دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕ بە سەرۆکایەتیی {{بنز|فیدڵ کاسترۆ|en|Fidel Castro}} دەستی کرد بە باشترکردنی خزمەتگوزارییە کۆمەڵایەتییەکان، نیشتەجێکردنی گشتی، و بینا فەرمییەکان. سەرەڕای ئەوەش، دەستبەسەرداگرتنی لەناکاوی هەموو موڵک و پیشەسازییە تایبەتەکان لەلایەن کاسترۆوە (لەژێر مۆدێلێکی {{بنز|مارکسیست-لێنینیزم|en|Marxist-Leninist}}دا)، بەدوایدا {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا}} لە ساڵی ١٩٦٠دا، بووە هۆی کەمایەسییەک کە بە سەختی لێدانی دا لە کووبا و هاڤانا. تا ساڵانی ١٩٦٦-٦٨، حکوومەتی کووبا هەموو قەوارە بازرگانییە تایبەتەکانی لە کووبادا {{بنز|خۆماڵیکردن|en|nationalized|lt=خۆماڵی کرد}}، تا دەگاتە "جۆرە دیاریکراوەکانی فۆرمەکانی بازرگانیی تاکەکەسیی بچووک" وەک لە یاسای ژمارە ١٠٧٦دا هاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر= Nigel Hunt |ناونیشان= http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236 |سەردێڕ= Cuba Nationalization Laws |بڵاوکەرەوە= cuba heritage .org |ڕێکەوتی سەردان= ٨ی تەممووزی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100916065256/http://www.cubaheritage.org/articles.asp?lID=1&artID=236}}</ref> دابەزینێکی ئابووری ڕوویدا دوای {{بنز|هەڵوەشاندنەوەی یەکێتیی سۆڤیەت|en|Dissolution of the Soviet Union|lt=داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت}} لە ساڵی ١٩٩١دا. ئەم دوو وڵاتە {{بنز|پەیوەندییەکانی کووبا و یەکێتیی سۆڤیەت|en|Cuba – Soviet Union relations|lt=پەیوەندییەکی نزیک}}یان هەبوو، و کاتێک یارمەتییە داراییەکانی سۆڤیەت کۆتاییان هات، ملیارەها دۆلار کە کووبا لە یەکێتیی سۆڤیەتەوە وەریدەگرت لەدەست چوون. زۆر کەس پێیان وابوو حکوومەتی شۆڕشگێڕ بەم زووانە دادەڕمێت، هەروەک چۆن بەسەر {{بنز|دەوڵەتی پاشکۆ|en|satellite state|lt=دەوڵەتە پاشکۆکانی}} سۆڤیەتدا هات لە {{بنز|ئەورووپای ڕۆژهەڵات|en|Eastern Europe}}. ===سەدەی ٢١ەم=== {{بنز|گەشتیاری لە کووبا|en|Tourism in Cuba}} وەبەرهێنەرانی بیانی هێناوە بۆ نۆژەنکردنەوەی بینای خۆماڵیکراوی مانزانا دێ گۆمێز و گۆڕینی بۆ {{بنز|هۆتێلی گەورەی مانزانا کێمپینسکی لا هابانا|en|Gran Hotel Manzana Kempinski La Habana}}، هۆتێلێکی {{بنز|پۆلێنکردنی هۆتێل|en|Hotel rating|lt=٥-ئەستێرە}}، کە هەوڵەکان بۆ پەرەپێدانی پیشەسازی میوانداریی شارەکە پیشان دەدات. لە {{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana}}، ژمارەیەک شەقام و گۆڕەپان نۆژەنکراونەتەوە لە هەوڵێکدا بۆ ڕاکێشانی گەشتیاریی زیاتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20071012210544/http://granma.cu/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ= Elogian capital humano en restauración de La Habana|ئیش= Digital Granma Internacional|ڕێکەوت= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ناونیشان= http://www.granma.cu/granmad/ESPANOL/2006/diciembre/juev7/elogian-e.html|زمان= es}}</ref> لە شەوی ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، گێژەلوولەیەکی توند و وێرانکەری نائاسایی بەناو هاڤانادا تێپەڕی. گێژەلوولەکە هەشت کەسی کوشت و زیاتر لە ١٩٠ کەسی بریندار کرد. پۆلێنکردنێکی فەرمیی EF4ی پێدرا لەسەر {{بنز|پێوەری فووجیتای پێشکەوتوو|en|Enhanced Fujita scale}} لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کەشناسیی کووبا|en|Instituto de Meteorología de Cuba|lt=پەیمانگای کەشناسیی کووبا}}وە، کە وایکرد ئەمە ببێتە یەکەمین گێژەلوولەی F4 یان EF4 لە کووبادا لە دوای ساڵی ١٩٤٠ەوە. == کارگێڕی == ===پارێزگارێتی (١٥٥٠ - ١٦٠١) === ئەنجومەنی شاری هاڤانا بۆ یەکەمین جار لە ساڵی ١٥٥٠ دروست کرا، لە سەردەمی {{بنز|پارێزگارێتی کووبا|en|Governorate of Cuba}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=UNESCO recognizes the Acts of the Havana City Council {{!}} Arte por Excelencias |ناونیشان=https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.arteporexcelencias.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003547/https://www.arteporexcelencias.com/en/events-500-aniversario/unesco-recognizes-acts-havana-city-council |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٥٥٧دا، ئەنجومەنەکە دەنگیدا بە قەدەغەکردنی هەموو پیاوە ڕەشپێستە ئازادکراوەکان لە خاوەندارێتیکردنی مەیخانە، خان، و فرۆشتنی تووتن یان شەراب.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cuban history timeline: 1492 thru 1775 |ناونیشان=http://www.historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.historyofcuba.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170222190050/http://historyofcuba.com/history/time/timetbl1.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === کاپتنی گشتی (١٦٠٧ - ١٨٩٨) === لە سەردەمی {{بنز|کاپتنی گشتیی کووبا|en|Captaincy General of Cuba}}، ئەنجومەنی شاری هاڤانا بوونی هەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Acts of the Havana City council (colonial period 1550-1898) - Memory of the World |ناونیشان=https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241203232759/https://www.unesco.org/en/memory-world/acts-havana-city-council-colonial-period-1550-1898 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> [[File:Habana - Plaza de Armas y Ayuntamiento 01.jpg|thumb|هۆڵی شارەوانی و "پلازا دێ ئارماس"، ١٩٣٧]] === کۆماری کووبا (١٩٠١ - ١٩٥٩) === دوای {{بنز|جەنگی سەربەخۆییی کووبا|en|Cuban War of Independence|lt=جەنگی سەربەخۆییی کووبا}}، کووبا دەستوورێکی نوێی لە ساڵی ١٩٠١دا دروست کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Economic History and Economy of Cuba |ناونیشان=https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.sjsu.edu |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110913044312/https://www.sjsu.edu/faculty/watkins/cuba.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەنجومەنی شاری هاڤانا لە ٢ی تەممووزی ١٩٠١دا دووبارە کرایەوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ١٩٠١|سەردێڕ=Havana City Council Inaugurated. |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251012012044/https://www.nytimes.com/1901/07/02/archives/havana-city-council-inaugurated.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەلفرێدۆ زایاس بۆ ماوەیەکی کورت وەک سەرۆک شارەوانی دیاریکرا، بەدوایدا دانانی {{بنز|میگێل خێنێر|en|Miguel Gener|lt=میگێل خێنێر ئی ڕینکۆن}}، وەزیری دادی بەوەکالەتی کووبا هات،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Department |یەکەم=United States War |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |سەردێڕ=Annual Reports of the War Department |ڕێکەوت=١٩٠١|بڵاوکەرەوە=U.S. Government Printing Office |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251123024552/https://books.google.com/books?id=4_hIAQAAMAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای بردنەوەی {{بنز|هەڵبژاردنە ناوخۆییەکانی کووبا ١٩٠٠|en|1900 Cuban local elections}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Alfredo Zayas |ناونیشان=https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=www.latinamericanstudies.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.latinamericanstudies.org/zayas-bio.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>Averhoff Purón, Mario. ''Los primeros partidos políticos''. La Habana: Instituto Cubano del Libro, 1971. p. 66</ref><ref name=":3" /> لە ساڵی ١٩٠٢دا، بەهۆی چاوەڕوانیی لێکۆڵینەوەیەکەوە لەلایەن {{بنز|ئێمیلیۆ نونێز|en|Emilio Núñez}}ەوە، خێنێر لە پۆستی سەرۆک شارەوانیی هاڤانا لەلایەن {{بنز|لیۆناردوود|en|Leonard Wood}}ەوە لادرا، دوای ئەوەی کە دەنگدانی بیست و سێ لە کۆی بیست و پێنج ئەندامی ئەنجومەنی شار داوایان لێکرد کە ئەوە بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Salt Lake Herald {{!}} 1902-01-09 {{!}} Page 7 {{!}} Mayor of Havana Said to be a Boodler Already |ناونیشان=https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=newspapers.lib.utah.edu |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250529070049/https://newspapers.lib.utah.edu/details?id=10378420 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ===کۆماری مۆدێرن=== دوای {{بنز|شۆڕشی کووبا|en|Cuban Revolution}} لە ساڵی ١٩٥٩دا، حکوومەتی شارەوانیی هاڤانا دووبارە پێکهێنرایەوە وەک بەشێک لە پێکهێنانەوەیەکی بەرفراوانتری دەوڵەتی کووبا لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Toft |یەکەم=Nigel |ڕێکەوت=٢٠١١|سەردێڕ=Old Havana as an Exemplary Case of World Heritage Protection |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/41945926 |journal=International Journal of Cuban Studies |بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٣٢–٤٢|jstor=41945926 |issn=1756-3461 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250323003544/https://www.jstor.org/stable/41945926 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستووری ساڵی ١٩٧٦ کە {{بنز|ئەنجومەنی نیشتمانیی دەسەڵاتی گەل|en|National Assembly of People's Power}}ی دامەزراند، دەسەڵاتی سیاسیی ناوەندی کرد و حکوومەتی هاڤانای دووبارە گۆڕی. دەستوورەکە پێگەی هەردوو شار (شاری هاڤانا) و پارێزگا (پارێزگای هاڤانا)ی بە هاڤانا بەخشی، بەم شێوەیە هاڤانا وەک هەم شار و هەم پارێزگایەکی کووبا کار دەکات. لەلایەن ئەنجومەنێکی شار-پارێزگاوە بەڕێوەدەبرێت کە پارێزگارێک وەک ئەفسەری باڵا کاری تێدا دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Rodriguez |یەکەم=Andrea |ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Cuba elige gobernadores ajustándose a nueva Constitución |زمان=es |ناونیشان=https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221109162110/https://apnews.com/article/2fad9d6d53fa47b1a584e71fc5874506 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پارێزگاری ئێستا {{بنز|یانێت هێرناندێز پێرێز|en|Yanet Hernández Pérez}}ە، ئەو لە ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٣دا هەڵبژێردرا. شارەکە سەربەخۆیییەکی کەمی هەیە و پشت بە حکوومەتی نیشتمانی دەبەستێت، بەتایبەتی بۆ زۆربەی کۆتوبەندە داراییەکانی و ئاڕاستە سیاسییەکەی. [[File:Comité Central PCC.jpg|thumb|left|لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبا (لێژنەی ناوەندیی پارتی کۆمۆنیستی کووبایی)]] دەنگدەران نوێنەران هەڵدەبژێرن بۆ ئەنجومەنە شارەوانییەکان لە هەڵبژاردنە کێبڕکێکارییەکاندا هەموو پێنج ساڵ جارێک، و ئەنجومەنە شارەوانییەکان بەرپرسیارن لە هەر یەکێک لە ناوچەکانی شارەکە. ئەم ئەنجومەنانە سەرۆک و جێگری سەرۆک ناوچەکان هەڵدەبژێرن، کە هاوتای سەرۆک شارەوانییەکان و جێگرانی سەرۆک شارەوانییەکانن لە پارێزگاکانی تردا. تەنها یەک پارتی سیاسی هەیە، ئەویش {{بنز|پارتی کۆمۆنیستی کووبا|en|Communist Party of Cuba|lt=پارتی کۆمۆنیست}}ە، بەڵام لەبەرئەوەی دەبێت لایەنی کەم دوو کاندید هەبن، ئەندامانی پارتی کۆمۆنیست زۆرجار کێبڕکێی یەکتر دەکەن. داواکراو نییە کە کاندیدەکان ئەندامی پارتەکە بن. ئەوان ڕاستەوخۆ لەلایەن هاووڵاتیانەوە لە کۆبوونەوە کراوەکاندا لە ناو هەر بازنەیەکی هەڵبژاردندا کاندید دەکرێن. نوێنەرانی ئەنجومەنی شارەوانی لە ناو ناوچەکاندا لە بەرامبەردا ئەندامانی ئەنجومەنی پارێزگا هەڵدەبژێرن (تا ساڵی ٢٠١٩ ئەنجومەنی پارێزگا بوو)، کە لە هاڤانادا نزیکەی وەک ئەنجومەنی شار کار دەکات؛ سەرۆکەکەی پارێزگار و جێگری پارێزگار دیاری دەکات، کە وەک سەرۆک شارەوانی و جێگری سەرۆک شارەوانیی هاڤانا خزمەت دەکەن و دەتوانرێت یان لەلایەن ئەنجومەنەکەوە هەڵبژێردرێن یان لەلایەن سەرۆکەوە دەستنیشان بکرێن بە پەسەندکردنی ئەنجومەنەکە. هەڵبژاردنی ڕاستەوخۆ هەیە بۆ نوێنەرانی شارەکە بۆ ئەنجومەنی نیشتمانی لەسەر بنەمای لیستەکان، و بەشێک لە کاندیدەکان لەسەر ئاستی ناوخۆیی کاندید دەکرێن. ئەنجومەنەکانی گەل (Consejos Populares) لە نوێنەرانی شارە ناوخۆییەکان پێکدێن کە نوێنەرێکی تەواوکات هەڵدەبژێرن بۆ سەرۆکایەتیکردنی دەزگاکە. ئەم ئەنجومەنانە ڕاستەوخۆ بەرپرسیارن لە گەڕەک و ناوچەکانی شارەکە. سەرەڕای ئەوەش، بەشداریی "ڕێکخراوە جەماوەرییەکان" و نوێنەرانی دەزگا حکوومییە ناوخۆییەکان، پیشەسازییەکان و خزمەتگوزارییەکان هەیە. ١٠٥ ئەنجومەنی گەل لە هاڤانادا هەر یەکەیان تێکڕای ٢٠,٠٠٠ دانیشتوو دەگرێتەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} پارێزگای پێشووی {{بنز|پارێزگای لا هابانا (١٩٧٦–٢٠١٠)|en|La Habana Province (1976–2010)|lt=لا هابانا}} (هاڤانا کامپۆ) لە ساڵی ٢٠١٠دا دابەشکرا بۆ {{بنز|پارێزگای ئارتێمیسا|en|Artemisa Province|lt=ئارتێمیسا}} و {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}}. مایابێک سنووری باشوور و ڕۆژهەڵات پێکدەهێنێت، و ئارتێمیسا سنووری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Proponen en Pleno del Partido dos nuevas provincias cubanas: Artemisa y Mayabeque (+ Infografía) |ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180424032912/http://www.cubadebate.cu/noticias/2010/06/07/cuba-tiene-dos-nuevas-provincias-artemisa-y-mayabeque/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == جوگرافیا == === شوێن === [[File:La_Habana._Fisico.png|thumb|نەخشەی تۆپۆگرافیی هاڤانا]] [[File:La Habana Nasa.jpg|thumb|دیمەنی مانگی دەستکردی هاڤانا لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥دا]] [[File:Paseo del Prado, La Habana.jpg|thumb|right|[[Paseo del Prado, Havana]] لە نیسانی ٢٠١٩دا]] هاڤانا دەکەوێتە سەر کەناراوەکانی باکووری کووبا بە درێژایی {{بنز|گەرووی فلۆریدا|en|Straits of Florida}}، لە باشووری {{بنز|کلیلی فلۆریدا|en|Florida Keys}}، لەو شوێنەی کە تێیدا {{بنز|کەنداوی مەکسیک|en|Gulf of Mexico}} بە زەریای ئەتڵەسییەوە دەبەسترێتەوە. شارەکە زۆربەی بەشەکانی بەرەو ڕۆژاوا و باشوور لە کەنداوەکەوە درێژ دەبێتەوە، کە لە ڕێگەی دەروازەیەکی تەسکەوە دەچیتە ناوی و دابەش دەبێت بۆ سێ بەندەری سەرەکی: ماریمێلێنا، گواناباکۆا، و ئانتارێس. {{بنز|ڕووباری ئالمێندارێس|en|Almendares River}} لە باشوورەوە بۆ باکوور بەناو شارەکەدا تێدەپەڕێت، و لە چەند میلێک لە ڕۆژاوای کەنداوەکەوە دەچێتە ناو گەرووی فلۆریداوە.{{citation needed|date=March 2024}} شارەکە بە زۆری لەسەر گردە نزمەکان هەڵکەوتووە کە بە نەرمی لە گەرووی فلۆریداوە بەرز دەبنەوە. بەرزبوونەوەیەکی شایەنی سەرنج، زنجیرە بەردە قسڵە بەرزەکەی ٢٠٠ پێ (٦٠ مەتر)یە کە لە ڕۆژهەڵاتەوە لێژ دەبێتەوە و لە بەرزاییەکانی {{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña}} و {{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=ئێل مۆرۆ}} کۆتایی دێت، کە شوێنی قەڵاکانی ئیسپانییە و بەسەر کەنداوی ڕۆژهەڵاتدا دەڕوانن. بەرزبوونەوەیەکی تری دیار، گردەکەی لای ڕۆژاوایە کە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|en|University of Havana}} و {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}ی لەسەرە.{{citation needed|date=March 2024}} === کەشوهەوا === هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای خولگەیی|en|tropical climate}}ە کە بەهۆی شوێنی دوورگەکەوە لە ناو پشتێنەی {{بنز|بای بازرگانی|en|trade wind}}ەکان و بەهۆی تەوژمە گەرمەکانی دەریاوە هاوسەنگ کراوە.{{clarify|date=December 2021}} بەپێی {{بنز|پۆلێنکردنی کەشوهەوای کۆپن|en|Köppen climate classification}}، هاڤانا خاوەنی {{بنز|کەشوهەوای ساڤانای خولگەیی|en|tropical savanna climate}}یە (''Aw'') کە زۆر نزیکە لە {{بنز|کەشوهەوای دارستانی باراناویی خولگەیی|en|tropical rainforest climate}} (''Af'') و {{بنز|کەشوهەوای مۆنسۆنی خولگەیی|en|tropical monsoon climate}} (''Am''). تێکڕای پلەکانی گەرما لە {{convert|22|°C|°F|abbr=on}} لە کانوونی دووەم و شوباتدا تا دەگاتە {{convert|28|°C|°F|abbr=on}} لە ئابدا دەگۆڕێت. پلەی گەرما دەگمەنە بۆ خوار {{convert|10|°C|°F|abbr=on}} دابەزێت. نزمترین پلەی گەرما {{convert|1|°C|°F|abbr=on}} بووە لە سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس، بۆیێرۆس. نزمترین پلەی گەرمای تۆمارکراو لە کووبادا {{convert|0|°C|°F|abbr=on}} بووە لە باینۆا، {{بنز|پارێزگای مایابێک|en|Mayabeque Province}} (پێش ساڵی ٢٠١١ بەشی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای هاڤانا بوو). بارانبارین قورسترینە لە حوزەیران و تشرینی یەکەمدا و سووکترینە لە کانوونی یەکەمەوە تا نیسان، کە تێکڕای ساڵانەی دەگاتە {{convert|1200|mm|in|abbr=on}}. زریانەکان ناوبەناو لە دوورگەکە دەدەن، بەڵام بە شێوەیەکی ئاسایی لە کەناراوەکانی باشوور دەدەن، و زیانەکان لە هاڤانا کەمتر بووە لە چاو شوێنەکانی تری وڵاتەکەدا.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana {{!}} History, Climate, Population, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730102720/https://www.britannica.com/place/Havana |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تازەترین گەردەلوولی خولگەیی کە لە هاڤانا نزیک بووبێتەوە بە هێزی زریانەوە، {{بنز|گەردەلوولی ئیان|en|Hurricane Ian|lt=ئیان}} بوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا. گێژەلوولەکان دەکرێت تا ڕادەیەک دەگمەن بن لە کووبادا. سەرەڕای ئەوەش، لە ئێوارەی ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩دا، {{بنز|گێژەلوولەی هاڤانای ٢٠١٩|en|2019 Havana tornado|lt=گێژەلوولەیەکی توندی دەگمەنی EF4 لە لای ڕۆژهەڵاتی هاڤانای دا}}. گێژەلوولەکە زیانێکی زۆری لێکەوتەوە، و لایەنی کەم ٩٠ ماڵی وێران کرد، چوار کەسی کوشت و ١٩٥ کەسیشی بریندار کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Havana tornado: Cuba's capital hit by rare twister |ئیش=BBC News |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190514093709/https://www.bbc.com/news/world-latin-america-47025852 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |سەردێڕ=The Latest: Havana hit by Category F3 tornado |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190129181446/http://www.startribune.com/the-latest-resident-havana-looks-like-a-horror-movie/504962142/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= StarTribune.com|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|agency = Associated Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|یەکەم= Jack|دوایین= Guy|سەردێڕ= Huge tornado in Cuba kills 4 and injures 195|ڕێکەوت= ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ئیش= CNN|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٥ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20191223051119/https://www.cnn.com/2019/01/28/americas/cuba-tornado-dead-scli-intl/index.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Cappucci |یەکەم١=Matthew |سەردێڕ=A deadly tornado plowed through Havana on Sunday night. Here's how it happened. |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|newspaper=The Washington Post |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190129040901/https://www.washingtonpost.com/weather/2019/01/28/deadly-tornado-plowed-through-havana-sunday-night-heres-how-it-happened/?noredirect=on |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تا ٤ی شوبات ژمارەی کوژراوان بۆ شەش کەس بەرزبووەوە، و ١١ کەسیش هێشتا لە دۆخێکی ناجێگیردابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Death Toll Rises to Six From Rare Havana Tornado |ناونیشان=https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٩|ئیش=Weather Underground |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190207015253/https://www.wunderground.com/cat6/Death-Toll-Rises-Six-Rare-Havana-Tornado?cm_ven=cat6-widget |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم خشتەیە تێکڕاکانی پلەی گەرما پیشان دەدات: {{Weather box |location = هاڤانا (پارێزگای هاڤانا، وێستگەی کاسا بلانکا) ناوەندییەکانی ١٩٩١–٢٠٢٠، توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) |metric first = Y |single line = Y |Jan record high C = 33.0 |Feb record high C = 34.5 |Mar record high C = 35.3 |Apr record high C = 37.0 |May record high C = 37.3 |Jun record high C = 35.4 |Jul record high C = 36.6 |Aug record high C = 37.7 |Sep record high C = 38.2 |Oct record high C = 39.6 |Nov record high C = 34.0 |Dec record high C = 33.2 |year record high C = 39.6 |Jan high C = 26.5 |Feb high C = 27.2 |Mar high C = 28.5 |Apr high C = 29.8 |May high C = 30.8 |Jun high C = 31.6 |Jul high C = 32.3 |Aug high C = 32.4 |Sep high C = 31.8 |Oct high C = 30.5 |Nov high C = 28.6 |Dec high C = 27.2 |year high C = 29.8 |Jan mean C = 22.2 |Feb mean C = 22.4 |Mar mean C = 23.7 |Apr mean C = 24.8 |May mean C = 26.1 |Jun mean C = 27.0 |Jul mean C = 27.6 |Aug mean C = 27.9 |Sep mean C = 27.4 |Oct mean C = 26.1 |Nov mean C = 24.5 |Dec mean C = 23.0 |year mean C = 25.2 |Jan low C = 19.3 |Feb low C = 19.4 |Mar low C = 20.3 |Apr low C = 21.6 |May low C = 23.0 |Jun low C = 24.1 |Jul low C = 24.4 |Aug low C = 24.5 |Sep low C = 24.1 |Oct low C = 23.4 |Nov low C = 21.8 |Dec low C = 20.3 |year low C = 22.2 |Jan record low C = 6.0 |Feb record low C = 11.9 |Mar record low C = 10.0 |Apr record low C = 15.1 |May record low C = 15.4 |Jun record low C = 20.0 |Jul record low C = 19.0 |Aug record low C = 20.0 |Sep record low C = 20.0 |Oct record low C = 18.0 |Nov record low C = 14.0 |Dec record low C = 10.0 |year record low C = 6.0 |Jan rain mm = 56.4 |Feb rain mm = 58.7 |Mar rain mm = 53.6 |Apr rain mm = 58.4 |May rain mm = 120.3 |Jun rain mm = 168.1 |Jul rain mm = 125.4 |Aug rain mm = 145.2 |Sep rain mm = 175.7 |Oct rain mm = 140.3 |Nov rain mm = 82.5 |Dec rain mm = 57.6 |rain colour = green |Jan humidity = 78 |Feb humidity = 77 |Mar humidity = 76 |Apr humidity = 74 |May humidity = 76 |Jun humidity = 79 |Jul humidity = 79 |Aug humidity = 79 |Sep humidity = 81 |Oct humidity = 80 |Nov humidity = 79 |Dec humidity = 79 |Jan rain days = 6.4 |Feb rain days = 5.8 |Mar rain days = 5.1 |Apr rain days = 5.3 |May rain days = 8.9 |Jun rain days = 12.6 |Jul rain days = 11.4 |Aug rain days = 12.3 |Sep rain days = 14.1 |Oct rain days = 11.8 |Nov rain days = 7.7 |Dec rain days = 6.5 |unit rain days = 1.0 mm |Jan sun = 217.0 |Feb sun = 203.4 |Mar sun = 272.8 |Apr sun = 273.0 |May sun = 260.4 |Jun sun = 237.0 |Jul sun = 272.8 |Aug sun = 260.4 |Sep sun = 225.0 |Oct sun = 195.3 |Nov sun = 219.0 |Dec sun = 195.3 |year sun = |Jand sun = 7.0 |Febd sun = 7.2 |Mard sun = 8.8 |Aprd sun = 9.1 |Mayd sun = 8.4 |Jund sun = 7.9 |Juld sun = 8.8 |Augd sun = 8.4 |Sepd sun = 7.5 |Octd sun = 6.3 |Novd sun = 7.3 |Decd sun = 6.3 |yeard sun = 7.8 |Jan uv = 6 |Feb uv = 7 |Mar uv = 9 |Apr uv = 11 |May uv = 12 |Jun uv = 12 |Jul uv = 12 |Aug uv = 12 |Sep uv = 11 |Oct uv = 9 |Nov uv = 7 |Dec uv = 6 |source 1 = ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی،<ref name= WMO >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |سەردێڕ=World Weather Information Service – Havana |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cuban Institute of Meteorology |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107070304/http://worldweather.wmo.int/131/c00280.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Climate-Charts.com<ref name = "Relative Humidity" >{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |سەردێڕ= Casa Blanca, Habana, Cuba: Climate, Global Warming, and Daylight Charts and Data |ڕێکەوتی سەردان= ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20110623233609/http://www.climate-charts.com/Locations/c/CU78325.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref> |source 2 = Meteo Climat (بەرزترین و نزمترینەکانی تۆمارکراو)،<ref name = meteoclimat>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |سەردێڕ= Station La Havane |بڵاوکەرەوە= Meteo Climat |زمان= fr |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20220409230418/http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/index.php?page=stati&id=2061 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> خزمەتگوزاری کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر)<ref name = DWD>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |سەردێڕ= Klimatafel von Havanna (La Habana, Obs. Casa Blanca) / Kuba |ئیش= Baseline climate means (1961–1990) from stations all over the world |بڵاوکەرەوە= Deutscher Wetterdienst |زمان= de |ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190510033409/https://www.dwd.de/DWD/klima/beratung/ak/ak_783250_kt.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |date=August 2010 }} <ref>|سەرچاوەی ١ = پەیمانگای کەشناسی (INSMET) / ڕێکخراوی کەشناسیی جیهانی |سەرچاوەی ٢ = Meteo Climat (توندترینەکانی ١٨٥٩–ئێستا) / خزمەتگوزاریی کەشوهەوای ئەڵمانیا (خۆر و شێ)</ref> {|class="wikitable" |+تێکڕای پلەی گەرمای دەریا |- !کانوونی دووەم !شوبات !ئازار !نیسان !ئایار !حوزەیران !تەممووز !ئاب !ئەیلوول !تشرینی یەکەم !تشرینی دووەم !کانوونی یەکەم |- |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|23|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|28|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|27|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|26|°C|°F|abbr=on}} |{{convert|24|°C|°F|abbr=on}} |} === شارەوانییەکان === <!--linked section from "Municipalities of Havana" redirect--> شارەکە دابەشکراوە بۆ ١٥ شارەوانی<ref name=territorios>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111001220152/http://www.one.cu/aec2009/datos/01TERRITORIO.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١}} Population by Province and Municipality</ref> – یان ''ناوچەکان''، کە ئەوانیش دابەشکراون بۆ ١٠٥ ''consejos populares'' (گەڕەکەکان)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Oficial Statistics for Havana|ناونیشان=http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm|بڵاوکەرەوە=Oficina Nacional de Estadisticas de Cuba (ONE)|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|زمان=Spanish|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181226003540/http://www.one.cu/publicaciones/provincias_masinf/la%20habana.htm}}</ref> [[File:Cuba May 2014 (14181430042).jpg|thumb|ئەم بینا ڕەنگاوڕەنگە پارێزراوانەی سەردەمی کۆلۆنیالیزمی {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}} دیمەنێکی باون لە سەرتاسەری هاڤانا.]] [[File:CU La Habana 9709 028 (17229424611).jpg|thumb|دەروازەی سەدەی ١٨ەمی {{بنز|قەڵای پادشا|en|Castillo del Príncipe (Havana)}}، وێنەکە لە ساڵی ١٩٩٧ گیراوە]] # '''{{بنز|پلایا، هاڤانا|en|Playa, Havana|lt=پلایا}}''': {{بنز|سانتا فێ، هاڤانا|en|Santa Fe, Havana|lt=سانتا فێ}}، سیبۆنێی، کووباناکان، ئامپلیاسیۆن ئالمێندارێس، {{بنز|میرامار، هاڤانا|en|Miramar, Havana|lt=میرامار}}، سیێرا، سێیبا، بوینا ڤیستا. # '''{{بنز|گۆڕەپانی شۆڕش|en|Plaza de la Revolución}}''': ئێل کارمێلۆ، ڤێدادۆ-مالێکۆن، ڕامپا، پرینسیپێ، پلازا، نویڤۆ ڤێدادۆ-پوێنتێس گراندێس، کۆلۆن-نویڤۆ ڤێدادۆ، {{بنز|ڤێدادۆ|en|Vedado}}. # '''{{بنز|سێنترۆ هابانا|en|Centro Habana}}''': {{بنز|کایۆ هوێسۆ، هاڤانا|en|Cayo Hueso, Havana|lt=کایۆ هوێسۆ}}، پویبلۆ نویڤۆ، لۆس سیتیۆس، دراگۆنێس، کۆلۆن. # '''{{بنز|هاڤانای کۆن|en|Old Havana|lt=لا هابانا ڤیێخا}}''': پرادۆ، کاتێدراڵ، {{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}، بێلێن، سان ئیسیدرۆ، خێسووس ماریا، تایاپیێدرا. # '''{{بنز|ڕێگلا|en|Regla}}''': گوایکانیمار، لۆما مۆدێلۆ، {{بنز|کازابلانکا، هاڤانا|en|Casablanca, Havana|lt=کازابلانکا}}. # '''{{بنز|هاڤانای ڕۆژهەڵات|en|Habana del Este|lt=لا هابانا دێل ئێستێ}}''': کامیلۆ سینفوێگۆس، {{بنز|کۆخیمار|en|Cojímar}}، گیتێراس، ئەلتوراس دێ ئالامار، ئالامار ئێستێ، {{بنز|گوانابۆ|en|Guanabo}}، کامپۆ فلۆریدۆ، {{بنز|ئالامار|en|Alamar|lt=ئالامار-پلایا}}. # '''{{بنز|گواناباکۆا|en|Guanabacoa}}''': مانیانا-هابانا نویڤا، ڤییا I، ڤییا II، شیڤاس-رۆبلێ، دێبێچێ-نالۆن، هاتا-نارانخۆ، پێنیالڤێر-باکورانایۆ، میناس-بارێراس. # '''{{بنز|سان میگێل دێل پادرۆن|en|San Miguel del Padrón}}''': ڕۆکافۆرت، لویانۆ مۆدێرنۆ، {{بنز|دیێزمێرۆ|en|Diezmero}}، سان فرانسیسکۆ دێ پاولا، دۆلۆرێس-ڤێراکرۆز، خاکۆمینۆ. # '''{{بنز|دەی تشرینی یەکەم|en|Diez de Octubre}}''': لویانۆ، خێسووس دێل مۆنتێ، لاوتۆن، ڤیستا ئالێگرێ، گۆیلی، سێڤییانۆ، {{بنز|لا ڤیبۆرا، هاڤانا|en|La Víbora, Havana|lt=لا ڤیبۆرا}}، سانتۆس سوارێز، تاماریندۆ. # '''{{بنز|سێرۆ، هاڤانا|en|Cerro, Havana|lt=سێرۆ}}''': لاتینۆئەمێریکانۆ، پیلار-ئاتارێس، سێرۆ، لاس کانییاس، ئێل کەناڵ، پالاتینۆ، ئارمادا. # '''{{بنز|ماریاناو|en|Marianao}}''': CAI-لۆس ئانخێلێس، پۆسیتۆ-پالماس، زامۆرا-کۆکۆسۆلۆ، لیبەرتاد، پۆگۆلۆتی-بێلێن-فینلای، سانتا فێلیسیا. # '''{{بنز|لا لیسا|en|La Lisa}}''': ئەلتوراس دێ لا لیسا، بالکۆن ئاریماو، ئێل کانۆ-ڤالێ گراندێ-بێلۆ ٢٦ ئی مۆرادۆ، {{بنز|پونتا براڤا|en|Punta Brava}}، ئارۆیۆ ئارێناس، سان ئاگۆستین، ڤێرسایێس-کۆرۆنێلا. # '''{{بنز|بۆیێرۆس|en|Boyeros}}''': {{بنز|سانتیاگۆ دێ لاس ڤێگاس|en|Santiago de Las Vegas}}، نویڤۆ سانتیاگۆ، بۆیێرۆس، {{بنز|واخای|en|Wajay}}، {{بنز|کالابازار|en|Calabazar}}، ئەلتاهابانا-کاپدێڤیلا، ئارمادا-ئالدابۆ. # '''{{بنز|ئارۆیۆ نارانخۆ|en|Arroyo Naranjo}}''': لۆس پینۆس، پۆی، ڤیبۆرا پارک، مانتییا، پاراگا، کالڤاریۆ-فراتێرنیداد، گینێرا، ئێلێکتریکۆ، ماناگوا، کایێخاس. # '''{{بنز|کۆتۆرۆ|en|Cotorro}}''': سان پێدرۆ-سێنترۆ کۆتۆرۆ، سانتا ماریا دێل ڕۆزاریۆ، لۆتێریا، کواترۆ کامینۆس، ماگدالێنا-تۆریێنتێ، ئەلبێرۆ. == دیمۆگرافیا == {{Historical populations |type = |footnote = |1750 | 70,000 |1907|297,159<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |سەردێڕ=1907 census |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250924000656/https://www2.census.gov/library/publications/decennial/1900/cuba-1907/04771803ch4.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |1931 | 728,500 |1943 | 868,426 |1953 | 1,139,579 |1970 | 1,786,522 |1981 | 1,929,432 |2002 | 2,171,671 |2012 | 2,106,146 |2018 | 2,131,480 |2024 | 1,749,964 }} لە کۆتایی سەرژمێریی ٢٠١٢دا، ١٩.١٪ی دانیشتووانی کووبا لە هاڤانا دەژیان.<ref name=Official_census />، یان ٢,١٠٦,١٤٦ کەس.<ref name="Official_census" /> شارەکە تێکڕای {{بنز|تەمەنی پێشبینیکراو|en|life expectancy}}ی ٧٦.٨١ ساڵە لە کاتی لەدایکبووندا.<ref name=Official_census /> تا کۆتایی ٢٠٢٤، دوای {{بنز|قەیرانی کۆچبەریی کووبای ٢٠٢١-٢٠٢٣|en|2021–2023_Cuban_migration_crisis|lt=قەیرانی کۆچبەری کووبا}} لە ٢٠٢١-٢٠٢٣ کە تێیدا هاڤانا لەگەڵ پارێزگاکانی {{بنز|پارێزگای کاماگوێی|en|Camagüey Province|lt=کاماگوێی}} و {{بنز|پارێزگای سینفوێگۆس|en|Cienfuegos Province|lt=سینفوێگۆس}} زۆرترین زیانیان بەرکەوت، ژمارەی دانیشتووان دابەزی بۆ ١,٧٤٩,٩٦٤ کەس، بەپێی نووسینگەی ئامار و زانیاریی لا هابانا.<ref name=ONEI/><ref>[https://eldespertador.com.mx/poblacion-de-cuba-cae-mas-de-1-4-millones-en-4-anos/ Población de Cuba cae más de 1.4 millones en 4 años - El Despertador]</ref> ناوچەی گەورەشاری هاڤانا بە خێرایی گەشەی کرد لە ماوەی نیوەی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا و گەیشتە ملیۆنێک دانیشتوو لە سەرژمێریی ١٩٤٣دا. پەرەسەندنی شارنشینی فراوان بوو بۆ دەرەوەی سنوورەکانی شارەوانیی هاڤانا و گەیشتە شارەوانییە دراوسێکانی ماریاناو، ڕێگلا و گواناباکۆا. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکانەوە، دانیشتووانی شارەکە بە هێواشی گەشە دەکات لە ئەنجامی سیاسەتەکانی گەشەپێدانی هاوسەنگ، ڕێژەی کەمی لەدایکبوون، ڕێژەی تا ڕادەیەک بەرزی کۆچکردن بۆ دەرەوەی وڵات، و کۆچبەریی ناوخۆیی کۆنترۆڵکراو. بەهۆی ڕێژەی کەمی لەدایکبوون و بەرزی تەمەنی پێشبینیکراوی شارەکە و وڵاتەکە،<ref name="CIA Factbook" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|سەردێڕ=Millennium Indicators|بڵاوکەرەوە=Mdgs.un.org|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120121152701/http://mdgs.un.org/unsd/mdg/SeriesDetail.aspx?srid=656&crid=192|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێکهاتەی تەمەنی هاوشێوەی وڵاتێکی پێشکەوتووە، و هاڤانا تەنانەت ڕێژەیەکی بەرزتری کەسانی بەتەمەنی هەیە لە چاو وڵاتەکە بە گشتی.<ref name=Official_census /> ===دابەشبوونی نەتەوەیی=== بەپێی {{بنز|سەرژمێریی کووبا ٢٠١٢|en|2012 Cuba census|lt=سەرژمێریی نیشتمانیی ٢٠١٢}} بۆ دانیشتووانی هاڤانا (سەرژمێریی کووبا و توێژینەوە هاوشێوەکان زاراوەی "ڕەنگی پێست" بەکاردەهێنن لەبری "ڕەگەز").<ref name="Official_census" /> * {{بنز|کووباییە سپیپێستەکان|en|White Cubans|lt=سپیپێست}}: ٥٨.٤٪، (ڕەچەڵەکی ئیسپانی زۆرترین بوون)<ref name="Official_census" /><ref name= immigracion>[http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 Embassy of Cuba in Beijing – History of Immigration in Cuba] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203174406/http://embacuba.cubaminrex.cu/Default.aspx?tabid=5598 |date=February 3, 2009 }} "The first (immigrants) came from various regions of Spain, mostly peasants from the Canaries and Galicia, which like those from China, were subjected to conditions of living and working conditions similar to those of slaves."</ref> * ''{{بنز|مەستیزۆ|en|Mestizo}} یان {{بنز|مولاتۆ|en|Mulatto}}'' (ڕەگەزی تێکەڵ): ٢٦.٤٪ * {{بنز|کووباییە ئەفریقییەکان|en|Afro-Cuban|lt=ڕەشپێست}}: ١٥.٢٪ * {{بنز|کووباییە چینییەکان|en|Chinese Cuban|lt=ئاسیایی}}: ٠.٢٪<ref name=immigracion/> هەروەک نەتەوەکانی تری کاریبی، ژمارەیەکی کەم لە مەستیزۆ لە هاڤانادا (و لە کووبا بە گشتی) هەن، بە پێچەوانەی وڵاتانی تری {{بنز|ئەمریکای لاتین|en|Latin America|lt=ئەمریکای لاتینی}}، چونکە دانیشتووانە ڕەسەنەکانی {{بنز|زمانی تاینۆ|en|Taíno language|lt=تاینۆ}} {{بنز|کۆمەڵکوژیی تاینۆ|en|Taíno genocide|lt=بە شێوەیەکی کردەیی لەناو چوون}} بەهۆی نەخۆشییە ئەوراسیاییەکانەوە لە سەرەتای سەردەمی داگیرکاریی ئیسپانییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم= Joseph Patrick|دوایین=Byrne|سەردێڕ= Encyclopedia of Pestilence, Pandemics, and Plagues: A–M|ناونیشان= https://books.google.com/books?id=kRAInwEACAAJ|بڵاوکەرەوە=ABC-CLIO|ساڵ= ٢٠٠٨|پەڕە= ٤١٣|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣١٣-٣٤١٠٢-١}} </ref> حکوومەتی کووبا کۆنترۆڵی هاتوچۆی خەڵک بۆ ناو هاڤانا دەکات لەسەر ئەو بنەمایەی کە ناوچەی گەورەشاری هاڤانا (کە نیشتمانی نزیکەی ٢٠٪ی دانیشتووانی وڵاتەکەیە) فشاری زۆری لەسەرە لە ڕووی بەکارهێنانی زەوی، ئاو، کارەبا، گواستنەوە، و پێکهاتەکانی تری ژێرخانی شارنشینی. دانیشتووانێک لە کۆچبەرانی ناوخۆیی بۆ هاڤانا هەن کە بە ''"پالێستینۆس"'' (فەلەستینییەکان) ناسراون<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Larry Rohter |سەردێڕ=Cuba's Unwanted Refugees Squatters in Havana's Shantytowns |ئیش=[[The New York Times]] |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220605202143/https://www.nytimes.com/1997/10/20/world/cuba-s-unwanted-refugees-squatters-in-havana-s-teeming-shantytowns.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە بە زۆری خەڵکی ناوچەی ڕۆژهەڵاتی پارێزگای ئۆریێنتێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml |سەردێڕ=Castro's Cuba in Perspective |بڵاوکەرەوە=Isreview.org |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100715134448/http://www.isreview.org/issues/36/farber_ext.shtml}}</ref> کەمینەیەکی بەرچاوی چینییەکان لە شارەکەدا، کە زۆربەیان لە ڕەچەڵەکی {{بنز|گەلی کانتۆنی|en|Cantonese people|lt=کانتۆنی}}ن، لە ناوەڕاستی سەدەی ١٩ەمدا لەلایەن دانیشتووە ئیسپانییەکانەوە هێنران لە ڕێگەی {{بنز|فلیپین|en|Philippines}}ەوە بە گرێبەستی کار و، دوای تەواوکردنی گرێبەستە هەشت ساڵییەکان، زۆرێک لە کۆچبەرە چینییەکان بە هەمیشەیی لە هاڤانا نیشتەجێ بوون.<ref name=immigracion/> پێش شۆڕش، ژمارەی دانیشتووانی چینی گەیشتە زیاتر لە ٢٠٠,٠٠٠ کەس،<ref>[http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm Havana's Chinatown] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070927004533/http://www.cubanet.org/CNews/y01/apr01/27e5.htm |date=27 September 2007 }} – Cuba's Chinese population before the Revolution</ref> و ئەمڕۆ، نەوەی چینییەکان دەکرێت بگاتە ١٠٠,٠٠٠ کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260112183129/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/cuba |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Cuba|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Central Intelligence Agency|via=CIA.gov}}</ref>{{failed verification|date=June 2020}} چینییە لەدایکبووەکان/ ڕەسەنەکان (کە ئەوانیش زۆربەیان کانتۆنین) لە ئێستادا نزیکەی ٤٠٠ کەسن.<ref>[http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm In Havana there are now about 400 native Chinese, but their presence is being felt like a{{nbsp}}million] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120320035737/http://www.chinatoday.com.cn/hoy/2004/0409/24.htm |date=2012-03-20 }} ("En La Habana quedan hoy unos 400 chinos oriundos, pero su presencia se está haciendo sentir como si fueran un millón".)</ref> نزیکەی ٣,٠٠٠ {{بنز|ڕووسەکان|en|Russians}} لە شارەکەدا دەژین؛ وەک ئەوەی لەلایەن باڵیۆزخانەی ڕووسیاوە لە هاڤانا ڕاپۆرت کراوە؛ زۆربەیان ئەو ژنانەن کە هاوسەرگیرییان لەگەڵ ئەو کووباییانە کردووە کە لە یەکێتیی سۆڤیەت دەیانخوێند.<ref>{{in lang|es}} [http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html Russians in Cuba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111101222852/http://www.elnuevoherald.com/2008/10/22/307471/los-rusos-de-cuba-viven-en-el.html |date=1 November 2011 }} Los rusos que se quedaron en la isla -unos 3.000 actualmente- son en su mayoría mujeres como Marina o Natalia que se casaron con cubanos que habían ido a la URSS a estudiar, indicó la embajada rusa en La Habana.</ref> هاڤانا هەروەها دانیشتووانی تری ناکووبایی لەخۆدەگرێت کە قەبارەیان نەزانراوە. دانیشتووانێکی چەند هەزار کەسی لە پەنابەرە هەرزەکار و پێش-هەرزەکارەکانی باکووری ئەفریقا هەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061125161820/http://www.moroccotimes.com/Paper/article.asp?idr=2&id=13816 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sahrawi children inhumanely treated in Cuba, former Cuban official |بڵاوکەرەوە=MoroccoTimes.com |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٠٦}}</ref> لە سەرژمێریی نیوەی سەدەی ٢٠ەمەوە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٢٠١٨ (تازەترین سەرژمێری)، دانیشتووانی هاڤانا بە ڕێژەی مەزەندەکراوی ٨٧ لەسەدا گەشەی کردووە، کە ڕێژەیەکی گەشەی نموونەیییە بۆ زۆربەی شارەکانی کاریبی. <gallery> File:El zapateado (cropped).jpg|''ئێل زاپاتیادۆ''، هاڤانا، لە ١٨٤٧، لەلایەن فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|سەردێڕ=Frédéric Mialhe|وێبگە=[[British Museum]] website|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230905181331/https://www.britishmuseum.org/collection/term/BIOG181760|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="ufdc.ufl">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|سەردێڕ=EARLY LITHOGRAPHED VIEWS OF HAVANA|وێبگە=[[University of Florida]] Digital Collections website|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231012174656/https://ufdc.ufl.edu/es/UF00096150/00001|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> File:El Casero (no caption).jpg|''ئێل کاسێرۆ''، هاڤانا، لە ١٨٥٥، لەلایەن بی. مەی و فرێدێریک میالە<ref name="britishmuseum"/><ref name="ufdc.ufl"/> File:Le Tour du monde-02-p353.jpg|دانیشتووانی هاڤانا لە ١٨٦٠دا کە لەلایەن جۆزێف ناڤلێتەوە کێشراوە File:Alumnos, La Habana, Cuba (9419813189).jpg|قوتابیانی قوتابخانە لە هاڤانا، ٢٠١٢ </gallery> === ئایین === [[File:Havana, Cuba (37585010486).jpg|thumb|{{بنز|کڵێسای سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ، هاڤانا|en|Church Santo Cristo del Buen Viaje, Havana|lt=کڵێسای کۆلۆنیالیزمی سانتۆ کریستۆ دێل بوین ڤیاخێ}}، کە لە نێوان ساڵانی ١٦٠٤ و ١٦٩٣ دروست کراوە]] کاسۆلیکەکانی ڕۆما ({{بنز|کاسۆلیکی ڕۆمانی|en|Roman Catholic}}) گەورەترین گرووپی ئایینی پێکدەهێنن لە هاڤانادا. هاڤانا یەکێکە لە سێ ئەپقوفییە گەورەشارەکان لە دوورگەکەدا (ئەوانی تر بریتین لە کاماگوێی و سانتیاگۆ)، لەگەڵ دوو ئەپقوفیی پاشکۆ: ماتانزاس و پینار دێل ڕیۆ. پیاوچاکی پارێزەری شارەکە سان کریستۆباڵ ({{بنز|قەشە کریستۆڤەر|en|Saint Christopher}})ە، کە کڵێسای سەرەکی بۆ ئەو تەرخان کراوە. هەروەها خاوەنی {{بنز|بازیلیکای بچووک|en|minor basilica}}ێکە، بازیلیکای مەزارگەی نیشتمانیی خانمی خێرخوازیی کۆبرێ و دوو مەزارگەی نیشتمانیی تر، خێسووس نازارینۆ دێل ڕێسکاتێ و سان لازارۆ (ئێل ڕینکۆن). سەردانی پاپایی لەلایەن سێ پاپای یەک لە دوای یەکەوە بۆ کراوە: {{بنز|پاپا جۆن پۆڵی دووەم|en|Pope John Paul II}} (کانوونی دووەمی ١٩٩8)، {{بنز|پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم|en|Pope Benedict XVI}} (ئازاری ٢٠١٢) و {{بنز|پاپا فرانسیس|en|Pope Francis}} (ئەیلوولی ٢٠١٥). کۆمەڵگەی جوولەکەکان لە هاڤانادا کەمبووەتەوە دوای شۆڕش لەوەی کە سەردەمانێک زیاتر لە ١٥,٠٠٠ جوولەکەی لەخۆدەگرت،{{Citation needed|date=July 2022}} کە زۆرێکیان لە چەوساندنەوەی نازییەکان هەڵاتبوون و دواتر کووبایان جێهێشت بۆ مەیامی یان ئیسرائیل دوای ئەوەی کاسترۆ دەسەڵاتی گرتە دەست لە ساڵی ١٩٥٩. شارەکە سەردەمانێک پێنج کەنیسەی هەبوو، بەڵام تەنها سێیان ماونەتەوە (یەکێکیان {{بنز|جوولەکایەتیی ئۆرتۆدۆکسی مۆدێرن|en|Modern Orthodox Judaism|lt=ئۆرتۆدۆکس}}ە، و دووانەکەی تریان {{بنز|جوولەکایەتیی پارێزگار|en|Conservative Judaism|lt=پارێزگار}}ن: یەکێکیان پارێزگاری {{بنز|ئەشکەنازی|en|Ashkenazi}}یە و ئەوی تریان پارێزگاری {{بنز|سەفاردی|en|Sephardic}}ە)، {{بنز|پەرستگای بێت شالۆم (هاڤانا، کووبا)|en|Beth Shalom Temple (Havana, Cuba)|lt=کەنیسەی گەورەی بێت شالۆم}} یەکێکیانە و یەکێکی تریش کە تێکەڵەیەکە لە هەر سێکیان پێکەوە. لە شوباتی ٢٠٠٧دا، ''لێ نیویۆرک تایمز'' مەزەندەی کرد کە نزیکەی ١,٥٠٠ جوولەکەی ناسراو لە هاڤانادا دەژین.<ref>[http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A 1,500 Jews who live in Cuba; 1,100 reside in Havana, and the remaining 400 are spread among the provinces.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110510211942/http://travel.nytimes.com/2007/02/04/travel/04journeys.html?em&ex=1170824400&en=254a263b2686376e&ei=5087%0A |date=2011-05-10 }} In Cuba, Finding a Tiny Corner of Jewish Life.</ref> == ئابووری == [[File:Lonja del Comercio de La Habana vista desde la Avenida del Puerto.jpg|thumb|{{بنز|بینای لۆنجا دێل کۆمێرسیۆ|en|Lonja del Comercio building}}]] ئابووریی شارەکە سەرەتا لەسەر بنەمای شوێنەکەی گەشەی کرد، کە وایکرد ببێتە یەکێک لە سەرەتاییترین سەنتەرە گەورەکانی بازرگانی لە جیهانی نوێدا. شەکر و بازرگانییەکی گەشەسەندووی {{بنز|کۆیلە|en|slave}} سەرەتا سامانیان بۆ شارەکە هێنا، و دواتر، دوای سەربەخۆیی، بوو بە هاوینەهەوارێکی ناسراو. سەرەڕای هەوڵەکانی حکوومەتی فیدڵ کاسترۆ بۆ بڵاوکردنەوەی چالاکییە پیشەسازییەکانی کووبا بۆ هەموو بەشەکانی دوورگەکە، هاڤانا وەک سەنتەری بەشێکی زۆری پیشەسازیی نەتەوەکە دەمێنێتەوە.<ref>{{cite encyclopedia | url=https://www.britannica.com/place/Havana/People | title=Havana - People &#124; Britannica | encyclopedia=Encyclopedia Britannica | access-date=2022-10-05 | archive-date=2022-10-05 | archive-url=https://web.archive.org/web/20221005163719/https://www.britannica.com/place/Havana/People | url-status=live }}</ref> ئەمڕۆ هاڤانا ئابوورییەکی هەمەچەشنی هەیە، بە کەرتە نەریتییەکانەوە، وەک بەرهەمهێنان، بیناسازی، گواستنەوە و پەیوەندییەکان، و ئەوانەی نوێن یان بووژاونەتەوە وەک بایۆتەکنەلۆژیا و گەشتیاری.{{Citation needed|date=December 2021}} پیشەسازیی نەریتیی شەکر، کە ئابووریی دوورگەکە بۆ ماوەی سێ سەدە لەسەری دامەزراوە، لە شوێنی تری دوورگەکە چەقی بەستووە و کۆنترۆڵی نزیکەی سێ لەسەر چواری ئابووریی هەناردەکردن دەکات. بەڵام دامەزراوە سووکەکانی بەرهەمهێنان، کارگەکانی ئامادەکردنی گۆشت، و ئۆپەراسیۆنە کیمیایی و دەرمانسازییەکان لە هاڤانادا چڕبوونەتەوە. پیشەسازییەکانی تری دروستکردنی خۆراکیش گرنگن، لەگەڵ کەشتیسازی، دروستکردنی ئۆتۆمۆبیل، بەرهەمهێنانی خواردنەوە کحولییەکان (بە تایبەتی ڕۆم)، ڕستن و چنران، و بەرهەمەکانی تووتن، بە تایبەتی جگەرەکانی {{بنز|هاڤانۆس|en|Habanos S.A.|lt=هاڤانۆس}} کە بەناوبانگی جیهانین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html |سەردێڕ=The economy of Havana |بڵاوکەرەوە=Macalester.edu |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئابی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120805052129/http://www.macalester.edu/courses/geog61/jtahtinen/economy.html}}</ref> هەرچەندە بەندەرەکانی سینفوێگۆس و ماتانزاس، بەتایبەتی، لەژێر دەسەڵاتی حکوومەتی شۆڕشگێڕدا پەرەیان پێدراوە، هاڤانا وەک دامەزراوەی سەرەکیی بەندەری کووبا دەمێنێتەوە؛ ٥٠٪ی هاوردە و هەناردەی کووبا بە هاڤانادا تێدەپەڕێت. بەندەرەکە هەروەها پشتگیریی پیشەسازییەکی بەرچاوی ماسیگرتنیش دەکات.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ساڵی ٢٠٠٠دا، نزیکەی ٨٩٪ی هێزی کاری تۆمارکراوی فەرمیی شارەکە بۆ دەزگا، دامەزراوە یان کۆمپانیا بەڕێوەبراوەکانی حکوومەت کاریان دەکرد. هاڤانا، بە تێکڕا، بەرزترین داهات و پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی هەیە لە وڵاتەکەدا. دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت، کووبا دووبارە جەختی لەسەر گەشتیاری کردەوە وەک پیشەسازییەکی سەرەکی کە بووە هۆی بووژانەوەی. گەشتیاری ئێستا سەرچاوەی سەرەکیی ئابووریی هاڤانا و کووبایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |سەردێڕ=Tourism in Cuba during the Special Period |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20100725185350/http://www.uiowa.edu/ifdebook/conferences/cuba/TLCP/Volume%201/Facio.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref> ئابووریی هاڤانا هێشتا لە گۆڕاندایە، سەرەڕای باوەشکردنەوەی ڕاول کاسترۆ بۆ کۆمپانیا ئازادەکان لە ساڵی ٢٠١١. هەرچەندە لە ساڵی ٢٠١١دا بەرزبوونەوەیەک لە بازرگانییە بچووکەکاندا هەبوو، بەڵام زۆرێکیان لەو کاتەوە شکستیان هێناوە، بەهۆی نەبوونی بازرگانی و داهات لەلایەن دانیشتووانی ناوخۆییەوە، کە تێکڕای مووچەیان ٢٠ دۆلارە لە مانگێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=AP|سەردێڕ=Lack of Customers Dooms Many Cuban Businesses|ناونیشان=http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131228034327/http://weeklytimes.com/lack-of-customers-dooms-many-cuban-businesses/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Weekly Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> === بازرگانی و دارایی === دوای شۆڕش، سیستەمی کۆمپانیای ئازادی سەرمایەداریی نەریتیی کووبا جێگەی گیرایەوە بە سیستەمێکی ئابووریی زۆر بە کۆمەڵایەتی کراو. لە هاڤانا، بازرگانییەکانی خاوەندارێتی کووبایی و ئەمریکی خۆماڵی کران و ئەمڕۆ زۆربەی بازرگانییەکان تەنها لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدا کار دەکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} لە هاڤانای کۆن و سەرتاسەری ڤێدادۆ چەندین بازرگانیی بچووکی تایبەت هەن، وەک دوکانی چاککردنەوەی پێڵاو یان شوێنی دروستکردنی جلوبەرگ. بانکی بە هەمان شێوە لەژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتدایە، و {{بنز|بانکی نیشتمانیی کووبا|en|National Bank of Cuba}}، کە بارەگاکەی لە هاڤانایە، سەنتەری کۆنترۆڵی ئابووریی کووبایە. لقەکانی لە هەندێک حاڵەتدا لەو بینایانەدان کە لە سەردەمی پێش شۆڕشدا نووسینگەی بانکەکانی کووبا یان بیانی بوون.{{Citation needed|date=December 2021}} لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکاندا ڤێدادۆ، کە بە درێژایی کەناراوەکانی زەریای ئەتڵەسییە، دەستی کرد بە نوێنەرایەتیکردنی ناوچەی بازرگانیی سەرەکی. بە شێوەیەکی بەرفراوان لە نێوان ساڵانی ١٩٣٠ و ١٩٦٠ گەشەی پێدرا، کاتێک هاڤانا وەک شوێنێکی سەرەکی بۆ گەشتیارانی ئەمریکی گەشەی کرد؛ هۆتێلی بەرز، {{بنز|کازینۆ|en|casino}}کان، چێشتخانەکان، و دامەزراوە بازرگانییە ئاست بەرزەکان، کە زۆریان ڕەنگدانەوەی شێوازی ئارت دیکۆ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=De una casa colonial a una mansión del Vedado |ناونیشان=http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041013131209/http://www.paseosporlahabana.com/cats.asp?cID=83 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es}}</ref> ڤێدادۆ ئەمڕۆ ناوچەی داراییی هاڤانایە، و بانکە سەرەکییەکان، نووسینگەی کۆمپانیاکانی هێڵی ئاسمانی، دوکانەکان، بارەگای زۆربەی بازرگانییەکان، چەندین شوقەی بەرز و هۆتێلەکان، لەم ناوچەیەدا هەڵکەوتوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=britannica.com |ناونیشان=https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071012165946/https://www.britannica.com/eb/topic-624418/Vedado |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> زانکۆی هاڤانا لە ڤێدادۆدایە. === گەشتیاری === [[File:Havana sightseeing bus.jpg|thumb|right|پاسەکانی سەیرانکردن لە {{بنز|گۆڕەپانی ناوەندی، هاڤانا|en|Parque Central, Havana|lt=گۆڕەپانی ناوەندی}}]] شارەکە لە مێژە سەرنجڕاکێشییەکی باو بووە بۆ گەشتیاران. لە نێوان ساڵانی ١٩١٥ و ١٩٣٠دا، هاڤانا میوانداریی گەشتیاری زیاتری دەکرد لە چاو هەر شوێنێکی تری کاریبی.<ref name="Miguel">{{cite conference |last1=Figueras |first1=Miguel Alejandro |title=International Tourism and the Formation of Productive Clusters in the Cuban Economy |url=http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |conference=[[Latin American Studies Association]], 22nd Congress |access-date=27 August 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040805035546/http://www.world-tourism.org/quality/E/docs/trade/cubacontrib.pdf |archive-date=2004-08-05 |location=Washington, D.C. |date=September 2001 }}</ref> ئەم لێشاوە بەشێکی زۆری بەهۆی نزیکیی کووبا بوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تێیدا {{بنز|قەدەغەکردنی مەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|en|Prohibition in the United States|lt=قەدەغەکردنی}} توند بۆ سەر {{بنز|مەی (ماددەی هۆشبەر)|en|alcohol (drug)|lt=مەی}} و کات بەسەربردنەکانی تر جیاوازییەکی گەورەی هەبوو لەگەڵ هەڵوێستی ئارامی نەریتیی دوورگەکە بەرامبەر بە کاتبەسەربردنەکان. نامیلکەیەک کە لەلایەن E.C. Kropp Co., Milwaukee, WI، بڵاوکراوەتەوە لە نێوان ساڵانی ١٩٢١ و ١٩٣٩ کە بانگەشە بۆ گەشتیاری دەکات لە هاڤانا، کووبا، دەکرێت لە کتێبخانەی دیجیتاڵیی زانکۆی هیۆستن بدۆزرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |سەردێڕ=Havana, Cuba: The Summer Land of the World // Digital Collections |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250419155414/https://digitalcollections.lib.uh.edu/collections/44558f90v?locale=en |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەگەڵ تێکچوونی پەیوەندییەکانی کووبا و ویلایەتە یەکگرتووەکان و سەپاندنی گەمارۆی بازرگانی بەسەر دوورگەکەدا لە ساڵی ١٩٦١، گەشتیاری بە شێوەیەکی بەرچاو دابەزی و نەگەڕایەوە بۆ ئاستێک کە نزیک بێت لە ئاستەکانی پێش شۆڕش تا ساڵی ١٩٨٩. حکوومەتی شۆڕشگێڕ بە گشتی، و فیدڵ کاسترۆ بە تایبەتی، دژی هەر پەرەپێدانێکی بەرچاوی گەشتیاری بوون. لە ساڵی ١٩٨٢، حکوومەتی کووبا کۆدێکی وەبەرهێنانی بیانی پەسەند کرد کە چەندین کەرتی بەڕووی سەرمایەی بیانی کردەوە.{{Citation needed|date=December 2021}} لە ڕێگەی دروستکردنی ئەو کۆمپانیایانەی کە کراوە بوون بۆ ئەم جۆرە وەبەرهێنانە بیانییە (وەک ''Cubanacan'')، کووبا دەستی کرد بە ڕاکێشانی سەرمایە بۆ پەرەپێدانی هۆتێلەکان، و توانیی ژمارەی گەشتیاران لە ١٣٠,٠٠٠ (لە ١٩٨٠دا) بەرزبکاتەوە بۆ ٣٢٦,٠٠٠ (تا کۆتایی ئەو دەیەیە).<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wilkinson |یەکەم=Stephen |ڕێکەوت=٢٠٠٨|سەردێڕ=Cuba's Tourism 'Boom': A Curse or a Blessing? |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/20455086 |journal=Third World Quarterly |بەرگ=٢٩|issue=5 |پەڕەکان=٩٧٩–٩٩٣|doi=10.1080/01436590802106189 |jstor=20455086 |issn=0143-6597|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> هاڤانا هەروەها جێگەیەکی باوی {{بنز|گەشتیاریی تەندروستی|en|health tourism}} بووە بۆ زیاتر لە ٢٠ ساڵ. نەخۆشە بیانییەکان سەردانی کووبا دەکەن، بەتایبەتی هاڤانا، بۆ کۆمەڵێک چارەسەری فراوان لەوانە {{بنز|نەشتەرگەریی چاو|en|eye-surgery}}، نەخۆشییە {{بنز|دەمارناسی|en|neurological}}یەکانی وەک {{بنز|سکلیڕۆسیسی فرەجۆر|en|multiple sclerosis}} و {{بنز|نەخۆشیی پارکینسۆن|en|Parkinson's disease}}، و {{بنز|ئێسکناسی|en|orthopaedics|lt=ئێسک و شکان}}. زۆرێک لە نەخۆشەکان خەڵکی ئەمریکای لاتینن، هەرچەندە چارەسەری پزیشکی بۆ {{بنز|کۆنیشانی ڕێتینای بۆیاخکراو|en|retinitis pigmentosa}}، کە زۆرجار بە {{بنز|شەوکوێری|en|night blindness}} دەناسرێت، چەندین نەخۆشی لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوورەوە ڕاکێشاوە.<ref>[http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html A Novel Tourism Concept] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20100128054658/http://www.caribbeannetnews.com/news-3085--6-6--.html |date=28 January 2010 }} Caribbean News Net</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|سەردێڕ= Cuba sells its medical expertise|ئیش= BBC News|یەکەم= Tom|دوایین= Fawthrop|ڕێکەوت= ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20251117065354/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/3284995.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هاڤانا ساڵانە زیاتر لە ملیۆنێک گەشتیار ڕادەکێشێت،<ref name="Havana Tourism"/> سەرژمێریی فەرمی بۆ هاڤانا ڕایدەگەیەنێت کە لە ساڵی ٢٠١٠دا شارەکە لەلایەن ١,١٧٦,٦٢٧ گەشتیاری نێودەوڵەتییەوە سەردان کراوە،<ref name="Havana Tourism"/> کە زیادبوونێکی ٢٠٪ بوو لە ٢٠٠٥ەوە. === هەژاری و گەڕەکە هەژارنشینەکان === {| border="1" style="float:right;" cellpadding="6" cellspacing="0" |+ |- !colspan=9| یەکەکانی نیشتەجێبوون و دانیشتووانی گەڕەکە هەژارنشینەکانی هاڤانا<ref name=Censo_vivienda>INV, Instituto Nacional de la Vivienda (2001a) Boletín Estadístico Anual. 2001. INV, Havana.</ref><ref name=Problemas_socioambientales /> |- ! style="background:#efefef;"|جۆری نیشتەجێبوون ! style="background:#efefef;"|ساڵ ! style="background:#efefef;"|یەکەکان ! style="background:#efefef;"|دانیشتووان ! style="background:#efefef;"|٪ی کۆی دانیشتووان |- | '''''cuartería^(a)''''' || 2001 || 60,754 || 206,564 || 9.4 |- | '''{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}''' || 2001 || 21,552 || 72,986 || 3.3 |- | '''{{بنز|پەناگەی پەنابەران|en|Refugee shelter|lt=پەناگەکان}}''' || 1997 || 2,758 || 9,178 || 0.4 |- |colspan=5|<small>^'''(a)''' '''''کوارتێریایەک''''' (یان '''''سیودادێلا''''', '''''سۆلار''''') کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان<br /> خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە.<ref name=cuarteria_def>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Dick Cluster|نووسەر٢=Rafael Hernández|سەردێڕ=The History of Havana|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=6-yxUyss_ycC&pg=PA145|ساڵ=٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Palgrave Macmillan|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٣٩-٧١٠٧-٤|پەڕە=١٤٥}}</ref></small> |} لە ساڵانی دوای داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا، شارەکە، و کووبا بە گشتی بەدەست دەیان ساڵ تێکچوونی ئابوورییەوە ناڵاندوویانە، لەوانەش قۆناغی تایبەتی ساڵانی ١٩٩٠ەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cuba - Overview|ناونیشان=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html|newspaper=New York Times|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|یەکەم=Victoria|دوایین=Burnett|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111124054534/http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/cuba/index.html?|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> حکوومەتی نیشتمانی پێناسەیەکی فەرمیی بۆ هەژاری نییە.<ref name=Cub_eco>Angela, Ferriol Maruaga; et al.: ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', La Habana, Cuba : Editorial de Ciencias Sociales, 1998, Champter 1</ref> توێژەرانی حکوومەت دەڵێن کە "هەژاری" بە باوترین واتا قبووڵکراوەکان بەڕاستی لە کووبادا بوونی نییە، بەڵکو ئەوەیە کە کەرتێک لە دانیشتووان هەیە کە دەکرێت بە "لە مەترسیدا" یان "نەپارێزراو" وەسف بکرێت بە بەکارهێنانی پێوەرە قبووڵکراوە نێودەوڵەتییەکان.<ref name=Cub_eco /> دەستەواژەی گشتیی "{{بنز|گەڕەکی هەژارنشین|en|slum|lt=گەڕەکە هەژارنشینەکان}}" دەگمەن لە کووبادا بەکاردێت، نیشتەجێبوونی ژێر-پێوەر بەم شێوەیە وەسف دەکرێت: جۆری نیشتەجێبوون، بارودۆخی نیشتەجێبوون، کەرەستەی بیناسازی، و جۆری نیشتەجێبوون. پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون ئەو یەکانەی لە ''سۆلارێس''دان (کۆشکێکی گەورەی کۆنی ناوەندی شار یان هۆتێل یان خانەیەکی کرێچیانە کە دابەشکراوە بۆ ژوور، هەندێک جار زیاتر لە ٦٠ خێزانی تێدایە)<ref name=cuarteria_def /> و {{بنز|شاری پەڕپووت|en|shanty towns}} بە "خانووبەرەی نالەبار" دادەنێت و ژمارەیان دەژمێرێت. زۆربەی یەکەکانی گەڕەکە هەژارنشینەکان لە شارەوانییەکانی ناوەندی شاری هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا چڕبوونەتەوە، هەروەها لە گەڕەکەکانی وەک ''ئاتارێس'' لە ڕێگلا.<ref name=Problemas_socioambientales>González Rego, R. 1999. "Una Primera Aproximación al Análisis Espacial de los Problemas Socioambientales en los Barrios y Focos Insalubres de Ciudad de La Habana". Facultad de Filosofía e Historia. Departamento de Sociología, Universidad de La Habana. 250 p.</ref> ئەو کەسانەی لە گەڕەکە هەژارنشینەکاندا دەژین دەستڕاگەیشتنیان بە هەمان پەروەردە، چاودێری تەندروستی، هەلی کار و ئاسایشی کۆمەڵایەتی هەیە وەک ئەوانەی لە گەڕەکە پێشتر ئیمتیازدارەکاندا دەژین. شارە پەڕپووتەکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بڵاوبوونەتەوە جگە لە چەند ناوچەیەکی ناوەندی نەبێت.<ref name=Problemas_socioambientales /> زیاتر لە ٩٪ی دانیشتووانی هاڤانا لە ''کوارتێرییا'' (''سۆلارێس، سیودادێلا'') دەژین، ٣.٣٪ لە شارە پەڕپووتەکاندا، و ٠.٣٪ لە پەناگەکانی پەنابەراندا دەژین.<ref name=Censo_vivienda /><ref name=Problemas_socioambientales /> ئەمە خەمڵاندنی ژمارەی ئەو کەسانە لەخۆناگرێت کە لە نیشتەجێبوونی بارودۆخ "مامناوەند" یان "خراپ"دا دەژین چونکە لە زۆر حاڵەتدا ئەم یەکانە مەرج نییە ببنە نیشتەجێبوونی گەڕەکی هەژارنشین بەڵکو لە بنەڕەتدا شوێنی نیشتەجێبوونی باشن کە پێویستیان بە چاککردنەوە هەیە. بەپێی ئامارە فەرمییەکانی ''پەیمانگای نیشتمانیی نیشتەجێبوون''، لە ساڵی ٢٠٠١دا، ٦٤٪ی ئەو ٥٨٦,٧٦٨ یەکەیەی هاڤانا بە دۆخی "باش" دادەنران، کە لە ساڵی ١٩٩٠دا ٥٠٪ بوو. نزیکەی ٢٠٪ لە دۆخی "مامناوەند"دا بوون و ١٦٪ لە دۆخی "خراپ"دا بوون.<ref name=Problemas_socioambientales /> داڕمانی بەشەکی یان تەواوەتیی بیناکان شتێکی دەگمەن نییە، هەرچەندە ژمارەکە تا کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٩٠ەکان بۆ نیوە کەمببووەوە لە کاتێکدا خراپترین یەکەکان نەمان و ئەوانی تریش چاککرانەوە. بیناکانی هاڤانای کۆن و سێنترۆ هابانا بە تایبەتی ڕووبەڕووی هۆکارە سروشتییەکان دەبنەوە: شێی بەرز، کاریگەرییە داخورێنەرەکانی پرژەی خوێ بەهۆی نزیکی لە کەناراوەکانەوە، و لافاوی ناوبەناو. زۆربەی ناوچەکانی شارەکە، بەتایبەتی قەزا پڕدانیشتووانەکان، تووشی {{بنز|داتەپینی شار|en|urban decay}} بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Havana's former grandeur decays and crumbles|ئیش=Reuters|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200717113902/https://www.reuters.com/article/us-cuba-havana-idUSN2034616720070324|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == گواستنەوە == === فڕۆکەخانەکان === {{Unreferenced section|date=January 2022}} هاڤانا لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی خۆسێ مارتی|en|José Martí International Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت. فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە نزیکەی {{convert|11|km|mi|0|sp=us}} لە باشووری سەنتەری شارەکەوە، لە شارەوانیی بۆیێرۆس، و وێستگەی سەرەکییە بۆ {{بنز|هێڵی ئاسمانیی نیشتمانی|en|flag carrier}} وڵاتەکە {{بنز|کوبانا دێ ئاڤیاسیۆن|en|Cubana de Aviación}}. فڕۆکەخانەکە دەروازەی سەرەکیی نێودەوڵەتی و ناوخۆییی کووبایە، هاڤانا بە بەشەکانی تری کاریبی، ئەمریکای {{بنز|ئەمریکای باکوور|en|North America|lt=باکوور}}، {{بنز|ئەمریکای ناوەندی|en|Central America|lt=ناوەند}} و باشوور، ئەورووپا و یەک شوێن لە ئەفریقاوە دەبەستێتەوە. شارەکە هەروەها لەلایەن {{بنز|فڕۆکەخانەی پلایا باراکۆا|en|Playa Baracoa Airport}}ەوە خزمەتگوزاریی پێشکەش دەکرێت، کە فڕۆکەخانەیەکی بچووکە لە ڕۆژاوای شارەکە و بۆ هەندێک گەشتی ناوخۆیی بەکاردەهێنرێت، بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن {{بنز|ئێرۆگاڤیۆتا|en|Aerogaviota}}ەوە. === هێڵی ئاسنین === [[File:Inside train station Havana.jpg|thumb|left|بەشی ناوەوەی {{بنز|وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، هاڤانا|en|Central Railway Station, Havana|lt=وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی}}]] هاڤانا تۆڕێکی هێڵی ئاسنینی دەوروبەری شار، نێوان شارەکان و مەودای درێژی هەیە. هێڵی ئاسنینەکان خۆماڵی کراون و لەلایەن FFCC ({{بنز|هێڵی ئاسنینی کووبا|en|Ferrocarriles de Cuba}})ەوە بەڕێوەدەبرێن. FFCC هاڤانا بە هەموو پارێزگاکانی کووباوە دەبەستێتەوە، و {{بنز|هێڵی ئاسنینی دەوروبەری هاڤانا|en|Havana Suburban Railway}} خزمەتی شارەکە دەکات. وێستگە سەرەکییەکانی شەمەندەفەر بریتین لە: وێستگەی شەمەندەفەری ناوەندی، وێستگەی شەمەندەفەری لا کوبرێ، وێستگەی کازابلانکا، و ئیستاسیۆن دێ تولیپان. لە ساڵی ٢٠٠٤دا قەبارەی ساڵانەی سەرنشینان نزیکەی ١١ ملیۆن بوو،<ref name=Censo_transporte>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |سەردێڕ=Statistical Yearbook of Cuba 2009 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110822200546/http://www.one.cu/aec2009/datos/13TRANSPORTE.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١١}} National Statistics Census of Cuba – Transportation p. 6</ref> بەڵام خواست بە دوو هێندە و نیو بۆ سێ هێندەی ئەم بەهایە خەمڵێنراوە، و قەرەباڵغترین ڕێگا لە نێوان هاڤانا و سانتیاگۆ دێ کووبادایە، کە نزیکەی {{convert|836|km|mi|sp=us}} لە یەکترییەوە دوورن بە هێڵی ئاسنین. لە ساڵی ٢٠٠٠دا یەکێتیی هێڵی ئاسنینی کووبا عەرەبانەی پلە یەکی فەڕەنسیی کڕی کە سیستەمی فێنککەرەوەیان هەبوو. عەرەبانەی نوێی دروستکراوی چینی و ڕووسی بۆ شەمەندەفەری مەودای درێژ لە دەیەی ٢٠١٠دا دەستیان بە کارکردن کرد، و هەندێکیان ئێستا خزمەتگوزاریی دەوروبەری شار پێشکەش دەکەن. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پلان هەبوو بۆ سیستەمێکی {{بنز|ترانزێتی خێرا|en|Rapid Transit|lt=سیستەمی مێترۆ}} لە هاڤانا هاوشێوەی مێترۆی {{بنز|مێترۆی مۆسکۆ|en|Moscow Metro|lt=مۆسکۆ}}، لە ئەنجامی کاریگەریی یەکێتیی سۆڤیەت لە کووبا لەو کاتەدا. توێژینەوەکانی جیۆلۆجی و دارایی کە لەلایەن شارەزایانی کووبایی، چیکی و سۆڤیەتییەوە کرابوون لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر پێشکەوتبوون.<ref name=Hav_metro>[http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html Havana Metro] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120119181627/http://www.cubanet.org/sindical/news/y07/03290701.html |date=19 January 2012 }} Hace unos años parecía que la capital cubana tendría metro, cuando en la década de 1980 los estudios de geología y finanzas realizados por especialistas cubanos y soviéticos iban muy adelantados.</ref> ڕۆژنامەوانی کووبا پڕۆژەی دروستکردنەکە و ڕێگاکەی پیشان دا، کە شارەوانییەکان و گەڕەکەکانی پایتەختی بە یەکەوە دەبەستەوە.<ref name=Hav_metro/> لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا پڕۆژەکە پێشتر دەستی پێکردبوو، هەر میلێک (١.٦ کم) لە هێڵەکە لەو کاتەدا ملیۆنێک دۆلاری تێدەچوو، بەڵام بەهۆی داڕمانی یەکێتیی سۆڤیەت لە ساڵی ١٩٩١دا پڕۆژەکە دواتر وازی لێ هێنرا.<ref name=Hav_metro/> === نێوان شارەکان === هێڵێکی نێوان شارەکان،{{efn|ئەم زاراوەیە هاوتای ترام وەسف دەکات.}} کە بە {{بنز|هێڵی ئاسنینی کارەبایی هێرشی|en|Hershey Electric Railway}} ناسراوە و لە ساڵی ١٩١٧ دروست کراوە، لە کازابلانکاوە (لەودیوی کەنداوەکە لە هاڤانای کۆنەوە) دەڕوات بۆ هێرشی و پاشان بۆ {{بنز|ماتانزاس|en|Matanzas}}.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Conner Gorry|نووسەر٢=David Stanley|سەردێڕ=Cuba|ناونیشان=https://archive.org/details/cuba00gorr|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Lonely Planet|ژپنک=٩٧٨-١-٧٤٠٥٩-١٢٠-١|پەڕە=[https://archive.org/details/cuba٠٠gorr/page/١٤٢ ١٤٢]}}</ref> === تراموای === [[File:Havana tram surf.jpg|thumb|تۆڕی ترامی هاڤانا لە ساڵی ١٩٥٠دا]] هاڤانا تا ساڵی ١٩٥٢ سیستەمێکی ترامی بەڕێوەدەبرد، کە وەک سیستەمێکی {{بنز|عەرەبانەی ئەسپ|en|horsecar}} بە ناوی Ferro Carril Urbano de la Habana لە ساڵی ١٨٥٨ دەستی پێکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200121091121/http://www.tramz.com/cu/hb/hb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٨٦٣ لەگەڵ کۆمپانیای ڕکابەری گواستنەوەدا یەکیگرت وەک Empresa del Ferro-Carril Urbano y Omnibus de La Habana و دواتر لە ساڵی ١٩٠٠ لەژێر دەستی خاوەنە بیانییە نوێیەکاندا بەناوی کۆمپانیای هێڵی ئاسنینی کارەبایی هاڤانا کارەبایی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|سەردێڕ=The Tramways of Cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200122140446/http://www.tramz.com/cu/hb/hbb.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کەمبوونەوەی سەرنشینان بووە هۆی ئیفلاسبوون لە ساڵی ١٩٥٠ و خاوەنی نوێ Autobus Modernos SA وازی لە سیستەمەکە هێنا لە بەرژەوەندیی پاسەکان و عەرەبانە ماوەکانیش لە ساڵی ١٩٥٢ فرۆشران بە ماتانزاس.{{Citation needed|date=December 2021}} === ڕێگاوبانەکان === تۆڕی ڕێگاوبانی شارەکە تا ڕادەیەک بەرفراوانە، و شەقامی فراوان، ڕێگای سەرەکی و ڕێگای گەیشتنی گەورەی بۆ شارەکە هەیە وەک ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ (A1)، {{بنز|کارێتێرا سێنتراڵ (کووبا)|en|Carretera Central (Cuba)|lt=کارێتێرا سێنتراڵ}} و {{بنز|ڤیا بلانکا (کووبا)|en|Via Blanca (Cuba)|lt=ڤیا بلانکا}}. تۆڕی ڕێگاوبانەکان لە سەردەمی ئیسپانییەکانەوە لە قۆناغی دروستکردن و گەشەکردندایە بەڵام بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە ڕووبەڕووی تێکچوونێکی گەورە بووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Transporte publico en La Habana|ناونیشان=http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|بڵاوکەرەوە=Mundo Viajero|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110903022831/http://transporte-publico-en-la-habana.mundoviajero.net/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ڕێگا خێراکان ({{بنز|ڕێگای خێرا|en|Controlled-access highway|lt=ئۆتۆپیستاکان}}) بریتین لە: * A1 – ئەوتۆپیستا ناسیۆناڵ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سانتا کلارا، کووبا|en|Santa Clara, Cuba|lt=سانتا کلارا}} و {{بنز|سانکتی سپیریتوس، کووبا|en|Sancti Spiritus, Cuba|lt=سانکتی سپیریتوس}}، لەگەڵ بەشی کورتی زیادە لە نزیک سانتیاگۆ و گوانتانامۆ * A4 – ئەوتۆپیستا ئێستێ-ئۆستێ، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|پینار دێل ڕیۆ|en|Pinar del Río}} * ڤیا بلانکا، بۆ ماتانزاس و {{بنز|ڤارادێرۆ|en|Varadero}} * ڕێگای ئەڵقەیی هاڤانا ({{langx|es|Primer anillo|links=no}})، کە لە {{بنز|تونێلی هاڤانا|en|Havana tunnel|lt=تونێل}}ێکەوە لەژێر دەروازەی کەنداوی هاڤانادا دەست پێدەکات * ئەوتۆپیستا دێل مێدیۆدیا، لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|سان ئەنتۆنیۆ دێ لاس بانیۆس|en|San Antonio de los Baños}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|مێلێنا دێل سور|en|Melena del Sur}} * ئۆتۆپیستایەک لە هاڤاناوە بۆ {{بنز|ماریێل، کووبا|en|Mariel, Cuba|lt=ماریێل}} == پەروەردە == {{Further|{{بنز|پەروەردە لە کووبا|en|Education in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} [[File:Facultad de Matemáticas y Ciencias de la Computación.JPG|thumb|کۆلێژی بیرکاری و زانستی کۆمپیوتەر، زانکۆی هاڤانا]] حکوومەتی نیشتمانی هەموو بەرپرسیاریەتییەکی پەروەردە لە ئەستۆ دەگرێت، و قوتابخانەی سەرەتایی، ناوەندی، و ڕاهێنانی پیشەیی گونجاو لە سەرتاسەری کووبادا هەن. قوتابخانەکان کوالێتییان جیاوازە و پەروەردە لە هەموو ئاستەکاندا بێبەرامبەر و زۆرەملێیە جگە لە خوێندنی باڵا، کە ئەویش بێبەرامبەرە. زانکۆی هاڤانا، کە لە بەشی ڤێدادۆی هاڤانا هەڵکەوتووە، لە ساڵی ١٧٢٨ دامەزراوە و وەک دامەزراوەیەکی پێشەنگی خوێندنی باڵا لە {{بنز|نیوەگۆی ڕۆژاوا|en|Western Hemisphere}} سەیر دەکرا. ماوەیەکی کورت دوای شۆڕش، زانکۆکە، و هەروەها هەموو دامەزراوە پەروەردەییەکانی تر، خۆماڵی کران. لەو کاتەوە چەندین زانکۆی تریش کراونەتەوە، وەک {{بنز|پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا|en|Polytechnic José Antonio Echeverría|lt=پەیمانگای باڵای پۆلیتەکنیکی خۆسێ ئەنتۆنیۆ ئێچێڤێریا}} کە تێیدا زۆرینەی ڕەهای ئەندازیارانی ئەمڕۆی کووبای تێدا دەخوێنن. {{بنز|قوتابخانەی نیشتمانیی بالێی کووبا|en|Cuban National Ballet School}} بە ٤,٣٥٠ قوتابییەوە یەکێکە لە گەورەترین قوتابخانەکانی بالێ لە جیهاندا و بەپڕستیژترین قوتابخانەی بالێیە لە کووبا.<ref>{{in lang|es}} [http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html La Escuela Nacional de Ballet] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090623000202/http://www.bohemia.cubasi.cu/2006/04/28/cultura/ballet-formacion-humanista.html |date=23 June 2009 }} – La Escuela desarrolla una experiencia única en el mundo, enmarcada en la Batalla de Ideas.</ref> == شوێنەوارەکان و سەنتەرە مێژووییەکان == [[File:James Gay Sawkins - Vista de la Plaza de San Francisco.jpg|thumb|دیمەنی {{بنز|گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ دێ ئاسیس|en|Plaza de San Francisco de Asís|lt=گۆڕەپانی سان فرانسیسکۆ}}ی هاڤانا لە ساڵی ١٨٤١ لەلایەن {{بنز|جەیمس جی. ساوکینز|en|James G. Sawkins}}ەوە]] * '''هاڤانای کۆن (Habana Vieja)''': کرۆکی شاری ڕەسەنی هاڤانا لەخۆدەگرێت. وەک شوێنەوارێکی کەلەپووری جیهانیی یوونێسکۆ ڕاگەیەندرا. * '''{{بنز|مەیدانی ڤیێخا، هاڤانا|en|Plaza Vieja, Havana|lt=پلازا ڤیێخا}}''': گۆڕەپانێکە لە هاڤانای کۆن، شوێنی لەسێدارەدان، ڕێپێوانەکان، شەڕی گا، و ''{{بنز|فیستیڤاڵ|en|Festival|lt=ڤیستیڤاڵەکان}}'' بووە. * '''{{بنز|لا کابانیا|en|La Cabaña|lt=قەڵای سان کارلۆس دێ لا کابانیا}}''': قەڵایەکە کە دەکەوێتە لای ڕۆژهەڵاتی کەنداوی هاڤانا، لا کابانیا سەرنجڕاکێشترین قەڵایە لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا، بەتایبەتی دیوارەکانی کە لە کۆتایی سەدەی ١٨ەمدا دروست کراون. * '''{{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|en|National Capitol of Cuba|lt=ئێل کاپیتۆلیۆ ناسیۆناڵ}}''': لە ساڵی ١٩٢٩ وەک ئەنجومەنی پیران و ئەنجومەنی نوێنەران دروست کراوە، ئەم بینا زەبەلاحە بە قوبەکەی دەناسرێتەوە، کە زاڵە بەسەر ئاسۆی شارەکەدا. لە ناوەوەیدا سێیەم گەورەترین پەیکەری ناوماڵ لە جیهاندا هەیە، بە ناوی ''La Estatua de la República''. لەم ڕۆژانەدا، بارەگای {{بنز|ئەنجومەنی زانستیی کووبا|en|Cuban Academy of Sciences}} و مۆزەخانەی نیشتمانیی مێژووی سروشتی لە ناو بیناکەدان و گەورەترین کۆمەڵەی مێژووی سروشتی لە وڵاتەکەدا لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێل مۆرۆ|en|Castillo de los Tres Reyes del Morro|lt=قەڵای ئێل مۆرۆ}}''': قەڵایەکە کە دەروازەی کەنداوی هاڤانا دەپارێزێت؛ قەڵای مۆرۆ بەهۆی هەڕەشەی چەتەکانی دەریا بۆ سەر بەندەرەکە دروست کرا. * '''{{بنز|کاستیلۆ دێ لا ڕیال فوێرسا|en|Castillo de la Real Fuerza|lt=قەڵای سان سەلڤادۆر دێ لا پونتا}}''': قەڵایەکی بچووکە کە لە سەدەی ١٦ەمدا دروست کراوە، لە خاڵی چوونەژوورەوەی ڕۆژاوا بۆ بەندەری هاڤانا، ڕۆڵێکی گرنگی گێڕا لە پاراستنی هاڤانا لە ماوەی سەدەکانی سەرەتای بوونی ئیسپانییەکان. نزیکەی بیست تۆپی کۆن و ئەنتیکەی سەربازی لەخۆدەگرێت. * '''{{بنز|مەسیحی هاڤانا|en|Christ of Havana}}''': پەیکەری مەڕمەڕیی ٢٠ مەتریی مەسیحی هاڤانا (١٩٥٨) لە لای ڕۆژهەڵاتی گردەکەی کەنداوەکەوە شارەکە پیرۆز دەکات، زۆر هاوشێوەی {{بنز|مەسیحی ڕزگارکەر (پەیکەر)|en|Christ the Redeemer (statue)|lt=مەسیحی ڕزگارکەر}}ی بەناوبانگ لە ڕیۆ دێ ژانێرۆ. * '''{{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Great Theatre of Havana}}''': ئۆپێراخانەیەکە کە بە تایبەتی بە خاوەندارێتیی تیپی نیشتمانیی بالێی کووبا بەناوبانگە، هەندێک جار میوانداریی نمایشەکانی ئۆپێرای نیشتمانی دەکات. شانۆکە هەروەها وەک هۆڵی کۆنسێرت ناسراوە، هۆڵی {{بنز|گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}، کە گەورەترینە لە کووبا. * '''{{بنز|مالێکۆن، هاڤانا|en|Malecón, Havana|lt=مالێکۆن/دیواری دەریا}}''': ئەو شەقامەیە کە بە درێژایی کەناراوەکانی باکووری شارەکە دەڕوات، لە تەنیشت {{بنز|بەربەستی دەریا|en|seawall}}کەوە. مالێکۆن بەناوبانگترین شەقامی هاڤانایە، بە خۆرئاوابوونەکانی ناسراوە. * '''{{بنز|هۆتێل ناسیۆناڵ دێ کووبا|en|Hotel Nacional de Cuba}}''': هۆتێلێکی نیشتمانیی شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|en|Art Deco}}یە کە لە ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا وەک کۆمەڵگەیەکی قومار و کاتبەسەربردن بەناوبانگ بوو. * '''{{بنز|مۆزەخانەی شۆڕش (کووبا)|en|Museum of the Revolution (Cuba)|lt=مۆزەخانەی شۆڕش}}''': لە ناو {{بنز|کۆشکی سەرۆکایەتی|en|Presidential Palace}}ی پێشوودایە، لەگەڵ یەختی {{بنز|گرانما (یەخت)|en|Granma (yacht)|lt=گرانما}} کە لە پشت مۆزەخانەکەوە نمایش کراوە. * '''{{بنز|گۆڕستانی کۆڵۆن، هاڤانا|en|Colon Cemetery, Havana|lt=گۆڕستانی کریستۆڤاڵ کۆلۆن}}''': گۆڕستانێک و مۆزەخانەیەکی کراوەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |سەردێڕ=Havana's magnificent necropolis tells a story of wealth and freedom |بڵاوکەرەوە=Carilat.de |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20090801201611/http://www.carilat.de/stories/cubas_necropolis.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکێکە لە بەناوبانگترین گۆڕستانەکانی ئەمریکای لاتین، بە جوانی و شکۆمەندییەکەی ناسراوە. گۆڕستانەکە لە ساڵی ١٨٧٦ دروست کراوە و نزیکەی یەک ملیۆن گۆڕی تێدایە. هەندێک لە بەردی گۆڕەکان بە پەیکەرەکانی ڕامۆس بلانکۆس، لە نێوان ئەوانی تردا، ڕازێنراونەتەوە. == کلتوور == === هێماکان === {{Main|{{بنز|نیشانی هاڤانا|en|Coat of arms of Havana}}}} [[File:Coat of arms of La Habana.svg|thumb|upright|نیشانی لا هابانا]] نیشانی هاڤانا لە سێ قەڵا پێکدێت کە نوێنەرایەتیی ئەو سێ قەڵایە دەکەن کە بەرگرییان لە شارەکە دەکرد: قەڵای فوێرسا، قەڵای مۆرۆ و قەڵای پونتا. کلیلەکە نوێنەرایەتیی ئەوە دەکات کە هاڤانا دەروازەی چوونە ژوورەوەی {{بنز|جیهانی نوێ|en|New World}} بووە. قەڵغانەکە، کە لە لایەکەوە بە لقێکی بەڕوو و لە لایەکی ترەوە بە {{بنز|تاجەگوڵینەی لاورێل|en|laurel wreath}} پشتگیری کراوە، هێمایە بۆ هێزی نەتەوەکە، تاجەگوڵینەی لاورێلیش بۆ شەرەف و شکۆمەندییە. ئەم هێمایانە نوێنەرایەتیی مافەکانی مرۆڤ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|سەردێڕ=El escudo de la villa de La Habana|یەکەم=Alicia Melis|دوایین=Cappa|وێبگە=www.opushabana.cu|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220607193212/http://www.opushabana.cu/index.php?option=com_content&view=article&id=260&Itemid=43|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === تەلارسازی === هاڤانا شێوازی جۆراوجۆری تەلارسازی هەیە، لە قەڵاکانی سەدەی ١٦ەمەوە، تا باڵەخانە بەرزە مۆدێرنەکان. بارودۆخی ئێستای زۆرێک لە پێکهاتەکان لە دوای ساڵی ١٩٥٩ەوە تێکچووە یان ڕووخێندراون، لەوانەش ڕووخاندنی {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|en|Plaza del Vapor, Havana|lt=مەیدانی ڤاپۆر}}، کە لە ساڵی ١٨٣٥ لەلایەن تەلارسازەکەی {{بنز|کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا|en|Palacio de la Marquesa de Villalba}}، یۆجێنیۆ ڕاینێری سۆرێنتینۆ، باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|en|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازەکەی کاپیتۆلیۆی ساڵی ١٩٢٩ دروست کرابوو. مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ لەلایەن حکوومەتی نوێی شۆڕشگێڕەوە ڕووخێندرا.{{efn|مەیدانی ڤاپۆر لە ساڵی ١٩٥٩ ڕووبەڕووی چارەنووسێکی هاوشێوەی بازاڕی خۆراکی پاریس {{بنز|لێ ئال|en|Les Halles}} بووەوە لە ساڵی ١٩٧١دا. لێ ئال، کە نەیدەتوانی کێبڕکێ لە بازاڕی ئابووریی نوێدا بکات و پێویستی بە چاککردنەوەی گەورە هەبوو، ئەو ژینگە ڕەنگاوڕەنگەی کە سەردەمانێک پەیوەست بوو بە ناوچە قەرەباڵغەکەی دوکانەکانی بازرگانانەوە، بە تەواوی نەما کاتێک لێ ئال هەڵوەشێنرایەوە؛ بازاڕی کۆمەڵە گوازرایەوە بۆ دەوروبەری شار لە {{بنز|مەرشێ دێ ئینتێریت ناسیۆناڵ دێ ڕەنجیس|en|Marché d'Intérêt National de Rungis|lt=ڕەنجیس}}. دوو لە کۆشکە شووشە و ئاسنینەکانی بازاڕەکە هەڵوەشێنرانەوە و لە شوێنی تر دووبارە دروستکرانەوە؛ یەکێکیان لە دەوروبەری پاریس لە {{بنز|نۆژەن-سور-مارن|en|Nogent-sur-Marne}}، ئەوی تریان لە {{بنز|یۆکۆهاما|en|Yokohama}}، ژاپۆن.<ref name="auto">Parimage, "Les Halles, The New Heart of Paris". Mairie de Paris and SemPariSeine, July 2012.</ref> لە سەرەتای شۆڕشی ١٩٥٩ فیدڵ کاسترۆ فەرمانی دا بە وەستاندنی هەموو بیناسازییەک لە کووبا، و ڕووخاندنی مەیدانی ڤاپۆر؛ ''وەزارەتی تەندروستیی گشتی'' مەیدانی ڤاپۆری بە ناتەندروست ڕاگەیاند و فرۆشیارەکانی لەسەر زەوییەکانی شەقامی ئامیستاد لە نێوان شەقامەکانی ئێسترێیا و مۆنتێ نیشتەجێ کردەوە کە ئەکادیمیای سەمای مەریخ و بێلۆنای ڕووخێندراو بۆ چەندین ساڵ تێیدا کاری دەکرد. ''پەیمانگای نیشتمانیی پاشەکەوت و نیشتەجێبوون'' (INAV) جێگەی لۆتەری نیشتمانیی باتیستای گرتەوە، کە لەلایەن حکوومەتی شۆڕشگێڕەوە هەڵوەشێنرابووەوە، و لۆتەرییەکی نوێ بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ بیناسازیی نوێ، و بە سەرپەرشتیی پاستۆریتا نونیێز کە پڕۆژەی ئەوەی کرد کە بینایەکی نوێ و مۆدێرن، نەک جیاواز لەوانەی کە لەلایەن {{بنز|خۆسێپ لویز سێرت|en|Josep Lluís Sert}}ەوە پێشنیار کرابوون ساڵێک پێشتر لە {{بنز|پلان پیلۆتۆی هاڤانا|en|Havana Plan Piloto}}ی ١٩٥٥-١٩٥٨ی خۆیدا ئێستا لە شوێنە بەتاڵەکەدا دروست بکرێت.<ref name="fracasados">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|سەردێڕ=Los proyectos inconclusos o fracasados de Fidel Castro|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200108124810/http://carlosbua.com/los-proyectos-inconclusos-o-fracasados-de-fidel-castro/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}}{{efn|(INAV) دەزگایەکی دەوڵەتییە کە بە ئامانجی دروستکردنی خانوو بۆ هەموو ئەو کووباییانەی کە نەیانبوو لە ڕێگەی لۆتەرییەوە دروست کرا،<ref name="fracasados"/>}} چەندین داڕمانی بیناکان لە سەرتاسەری شارەکەدا بووەتە هۆی برینداربوون و گیانلەدەستدان بەهۆی کەمیی چاککردنەوەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|سەردێڕ=Cuba's crumbling buildings mean Havana housing shortage|دوایین=Rainsford|یەکەم=Sarah|ڕێکەوت=١٧ی ئایاری ٢٠١٢|newspaper=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|زمان=en-GB|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224132501/http://www.bbc.com/news/world-latin-america-17935769|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.havanatimes.org/?p=112640|سەردێڕ=Old Havana Building Collapse Kills Four - Havana Times.org|وێبگە=www.havanatimes.org|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170224141543/http://www.havanatimes.org/?p=112640|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ==== ئیسپانی ==== [[File:Parte lateral del Castillo de la Real Fuerza.jpg|thumb|[[Castillo de la Real Fuerza|قەڵای لا ڕیال فوێرسا]]، ١٥٧٧]] سامانەکان لەلایەن ئیسپانییەکانەوە دەهێنرانە ناو هاڤانا و بەناو هاڤانادا تێدەپەڕین چونکە خاڵێکی سەرەکیی گواستنەوە بوو لە نێوان جیهانی نوێ و جیهانی کۆندا. لە ئەنجامدا، هاڤانا قەڵابەندترین شار بوو لە ئەمریکاکاندا. زۆربەی نموونەکانی تەلارسازیی سەرەتایی دەکرێت لە قەڵا سەربازییەکاندا ببینرێن وەک لا فۆرتالێزا دێ سان کارلۆس دێ لا کابانیا (١٥٥٨-١٥٧٧) کە لەلایەن باتیستا ئەنتۆنێلییەوە دیزاین کرابوو و قەڵای مۆرۆ (١٥٨٩-١٦٣٠). ئەمە دەکەوێتە دەروازەی کەنداوی هاڤانا و تێڕوانینێک دەدات لە باڵادەستی و سامانی ئەوکاتە. هاڤانای کۆن هەروەها بە دیوارێکی بەرگری دەپارێزرا کە لە ساڵی ١٦٧٤ دەستی پێکردبوو بەڵام کاتێک لە ساڵی ١٧٦٧ تەواو بوو پێشتر لە سنوورەکانی تێپەڕیبوو، کە بوو بە گەڕەکی نوێی سێنترۆ هابانا. کاریگەریی شێوازە جیاوازەکان و کلتوورەکان دەکرێت لە تەلارسازیی ئیسپانیی هاڤانادا ببینرێت، لەگەڵ کۆمەڵێک جۆراوجۆر لە {{بنز|هونەری مودیخار|en|Mudéjar art|lt=تەلارسازیی مودیخار}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیسپانی|en|Spanish architecture|lt=ئیسپانی}}، {{بنز|تەلارسازیی ئیتاڵیا|en|Architecture of Italy|lt=ئیتاڵی}}، {{بنز|تەلارسازیی یۆنانیی کۆن|en|Ancient Greek architecture|lt=یۆنانی}} و {{بنز|تەلارسازیی ڕۆمانی|en|Roman architecture|lt=ڕۆمانی}}. {{بنز|سیمیناری سان کارلۆس و سان ئەمبڕۆسیۆ|en|San Carlos and San Ambrosio Seminary}} (سەدەی ١٨ەم) نموونەیەکی باشە لە تەلارسازیی سەرەتاییی ژێر کاریگەریی ئیسپانی. کڵێسای سەرەکیی هاڤانا (١٧٤٨-١٧٧٧) کە زاڵە بەسەر گۆڕەپانی کاتێدراڵدا (١٧٤٩) باشترین نموونەی بارۆکی کووباییە. لە دەوروبەریدا کۆشکەکانی پێشووی کاونت دێ کاسا-بایۆنا (١٧٢٠-١٧٤٦) مارکیس دێ ئارکۆس (١٧٤٦) و مارکیس دێ ئاگواس کلاراس (١٧٥١-١٧٧٥) هەن. {{بنز|کڵێسای ڕۆحی پیرۆز، هاڤانا|en|Iglesia del Espíritu Santo, Havana|lt=کڵێسای ڕۆحی پیرۆز}} لە ساڵی ١٦٣٨دا تەرخان کرا. ڕۆحی پیرۆز چەندین تابلۆی شایەنی سەرنجی تێدایە لەوانەش مەسیحێکی دانیشتووی دوای-لەخاچدان لەسەر دیواری ڕاست، و کاتاکۆمبەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|سەردێڕ=Sacred Destinations_havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181105202757/http://www.sacred-destinations.com/cuba/havana-iglesia-del-espiritu-santo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە یەکێک لە کۆنترین پەرستگاکانی هاڤانا دادەنرێت و دەوترێت کە سەرنجڕاکێشیی سەرەکییەکەی لە بنەڕەتدا لە سادەیی بیناسازییە بەردینە جوانەکەیدایە.{{citation needed|date=August 2022}} کڵێساکە لە ساڵی ١٦٤٨ نۆژەنکرایەوە و فراوان کرا و پلەی پەرەشی پێدرا. لە سەردەمی ئیسپانییەکاندا گرنگییەکی ناوازەی هەبوو، چونکە بەپێی {{بنز|فەرمانی پاپایی|en|Papal Bull}}یەکی ساڵی ١٧٧٢ و بڕوانامەیەکی شاهانەی ساڵی ١٧٧٣، لەلایەن {{بنز|چارلزی سێیەمی ئیسپانیا|en|Charles III of Spain}}ەوە، بە "Única Iglesia inmune en esta ciudad, construida en 1855." ("تاکە کڵێسای پارێزراو لەم شارەدا، کە لە ١٨٥٥ دروست کراوە") ڕاگەیەندرا، کە واتای ئەوە بوو هەر تاکێکی داواکراو دەیتوانی ئەمپارۆ (پەناگە) تێیدا بدۆزێتەوە لە دژی کردەوەی دەسەڵاتداران یان دادپەروەری. تابلۆیەکی کانزایی لە بناری تاوەری زەنگەکەدا شایەدیی ئەم ڕاستییە دەدات.{{citation needed|date=August 2022}} گەورەترین سەرنجڕاکێشیی کڵێسای ڕۆحی پیرۆز لە ڕوانگەی تەلارسازییەوە لە سادەیی بیناسازییە بەردینە مەرجانییەکەی و نەبوونی ڕازاندنەوەی گرانبەهادایە.<ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.spc.int/DigitalLibrary/Doc/FAME/Reports/Anon_52_Coral_Building_Material.pdf|سەردێڕ=Coral as a Building_Material|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121224062446/http:// ۆس، لە ساڵی ١٦٦٤ فەرمانی دا بە دروستکردنی نەخۆشخانەیەک بۆ ژنان و کڵێسایەکی لکێنراو بەخشرابوو بە {{بنز|فرانسیسی پاولا|en|Francis of Paola|lt=قەشە فرانسیسی پاولا}} کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی ڕێبازی کاسۆلیکی ڕۆمانیی {{بنز|مینیمەکان (ڕێبازی ئایینی)|Minim (religious order)|نەخۆشخانەی سان فرانسیسکۆ دێ پاولا بۆ ژنان لە ساڵی ١٦٧٢ دەستی بە کارەکانی کرد، کە بە زۆری لە بارودۆخێکی قەرەباڵغدا پێشوازی لە نەخۆشە دەروونییە ڕەشپێست و سپیپێستەکان دەکرد. دیمەنی خەمۆکی بیناکە و هاواری ژنە نەخۆشەکان وایکردبوو ئەم شوێنە ببێتە شوێنێکی ناسراو لە ناوچەکەدا، بەڵام نەک لەبەر ئەو هۆکارانەی کە نەخۆشخانەکان حەز دەکەن پێی بناسرێن، بەڵکو وەک ئاماژەیەکی خەمناک. لە ڕۆمانی مەزنی کرایۆڵی سەدەی ١٩ەمدا، سێسیلیا ڤالدێس لە نووسینی سیریلۆ ڤییاڤێردێ، کڵێسا-نەخۆشخانەکە چەندین جار ئاماژەی پێدەکرێت چونکە، گوایە، دایکی سێسیلیا لەوێدا بەند کرابوو کاتێک توانای مێشکی لەدەستدا دوای کێشە و نەهامەتییەکانی پەیوەندییە خۆشەویستییەکەی لەگەڵ دۆن کاندیدۆ گامبۆا.}} هەردوو بیناکە لە ساڵی ١٧٣٠ بەهۆی زریانێکەوە بە تەواوی وێران بوون و لە ساڵی ١٧٤٥ بە شێوازی بارۆکی کە ئەمڕۆ دەبینرێت دووبارە دروستکرانەوە و گەورە کران.<ref name=vieja/> ==== نیۆکلاسیک ==== {{بنز|تەلارسازیی نیۆکلاسیک|Neoclassical architecture|ژان-کلۆد نیکۆلا فۆرێستیێ|Jean-Claude Nicolas Forestier}}، سەرۆکی پلاندانانی شارنشینی لە پاریس بۆ ماوەی پێنج ساڵ گوازرایەوە بۆ هاڤانا بۆ هاریکاریکردن لەگەڵ تەلارسازەکان و دیزاینەرانی دیمەنی سروشتی. لە پلاندانانی سەرەکی شارەکەدا ئامانجی ئەوە بوو کە هاوسەنگییەکی گونجاو لە نێوان فۆرمی بیناسازی کلاسیک و دیمەنی سروشتی خولگەیی دروست بکات. ئەو تۆڕی ڕێگاوبانەکانی شارەکەی لە ئامێز گرت و بەیەکەوەی بەستنەوە لە هەمان کاتدا جەختی لەسەر شوێنەوارە دیارەکان دەکردەوە. کاریگەرییەکەی شوێنەوارێکی گەورەی لەسەر هاڤانا بەجێهێشتووە هەرچەندە زۆرێک لە بیرۆکەکانی بەهۆی {{بنز|قەیرانی ئابووریی مەزن|Great Depression|ڤێدادۆ|Vedado|thumb|left|کۆشکی ڤیلالبا، وێنەی ١٨٩٨]] لە ساڵی ١٨٧٥ دروست کراوە، لە ڕێپارتۆ دێ لاس لاس مورایاس، (شریتێکی زەویی فراوان کە دوای ڕووخاندنی دیوارەکانی شار لە ساڵی ١٨٦٣ مایەوە)، کاری تەلارساز یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ بوو.{{efn|یۆجێنیۆ ڕاینێری ئی سۆرێنتینۆ باوکی {{بنز|ئێوخێنیۆ ڕاینێری پیێدرا|Eugenio Rayneri Piedra}} تەلارسازی {{بنز|کاپیتۆلی نیشتمانیی کووبا|National Capitol of Cuba}} لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠ کۆشکەکە خاوەندارێتی دەکرا لەلایەن کاونتی کاسا مۆرێ. کارگەی تووتنی "لا فلۆر دێ خۆسێ موریاس" لە بیناکەدا دامەزرا. دواتر، لە ڕێگەی قۆستنەوەی کرێکانەوە، بوو بە خانوویەکی کرێچیانە. لە ساڵی ١٩٥١ هەندێک لە شوێنەکانی تەرخان کران بۆ نیشتەجێبوون. لە نهۆمی سەرەوەیدا، سەنتەری ئیسپانی و سەنتەری ئیسرائیلیی کووبا بارەگایان هەبوو. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا و {{بنز|مەیدانی ڤاپۆر، هاڤانا|Plaza del Vapor, Havana|وێبگە=Facebook|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> موڵکەکە، لە دوای {{بنز|کۆشکی ئالداما|Palacio de Aldama}}، بەهێزترین نموونەی نیۆکلاسیزمی کووباییە. کۆشکی مارکیزا دێ ڤیلالبا لەسەر شێوازی نیۆکلاسیکییە، و لەوانەیە تەنها لە هاڤانا بەراورد بکرێت – بەپێی وتەی ئالینا کاستێلانۆس – بە کۆشکی ئالداما. بەڵام لە کاتێکدا ئەمیان ڕازاندنەوەکە سنووردار دەکات بە باریکیی سروشتی کۆڵۆنەکان، بە کلاسیکترین شێوەی پارتێنۆنی یۆنانی، ئەوی تریان وردەکاریی ڕۆمانی و ڕێنێسانس بەکاردەهێنێت، بۆیە، کەوانەکان لەسەر کۆڵەکەکاندان، و بیناکە بە کۆرنیسێکی بەرچاو تاجدار کراوە. ڕازاندنەوە نیۆکلاسیکییەکە هەروەها دەکرێت لە بەرگی پەنجەرەکاندا ببینرێت، کە شێوەی جێگرەوەی پێدیمێنتی سێگۆشە یان نیوە بازنەیی وەردەگرن، و شووشە بەسەر دەرگاکەدا، هاوشێوەی {{بنز|Palacio de Aldama}} کۆشکێکی نیۆکلاسیکییە کە دەکەوێتە بەرامبەری پێچەوانەی {{بنز|کامپۆ دێ مارتێ، هاڤانا|Campo de Marte, Havana|هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم (هاڤانا)، دەروازە، نزیکەی ١٩٣٠]] هۆتێلی ڕۆیاڵ پاڵم دەکەوێتە سەر گۆشەی سان ڕافایل و ئیندۆستریا. وەک "ئێدیفیسیۆ لویز. ئی. دێل ڤایێ" کرایەوە، وەک ڕێزێک بۆ گەورە سەرمایەداری شەکر کە خاوەنی بیناکە بوو. هەرچەندە زوو فرۆشرا بە کەسێکی کەنەدی بە ناوی ویڵبێر ئی. تۆدگام، کە گۆڕی بۆ هۆتێلە بەناوبانگەکەی ڕۆیاڵ پاڵم.<ref name="Royal">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|بینای باکاردی]] {{بنز|بینای باکاردی (هاڤانا)|Bacardi Building (Havana)|هاڤانای کۆن|Old Havana}}. بیناکە لەسەر شێوازی {{بنز|ئارت دیکۆ|art deco}}یە کە لە دەیەکانی یەکەمی سەدەی ٢٠ەمدا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا باو بوو. بینای باکاردی دیزاین کرابوو بۆ ئەوەی ببێتە بارەگای سەرەکیی کۆمپانیای ڕۆمی {{بنز|باکاردی|Bacardi}}؛ لە سەرەتای ساڵانی ١٩٦٠ەکاندا لەلایەن حکوومەتەکەی کاسترۆوە خۆماڵی کرا. لە ساڵی ٢٠٠١دا، بیناکە لەلایەن کۆمپانیایەکی بیناسازی ئیتاڵییەوە نۆژەن کرایەوە. بەشی ناوەوەی ڕازاندنەوە ڕەسەنەکانی لە مەڕمەڕ و گڕانیتدا پاراستووە. بە یەکێک لە باشترین بیناکانی {{بنز|Art Deco}} لە ئەمریکای لاتین دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بینای لۆپێز سێرانۆ]] لەلایەن تەلارساز ڕیکاردۆ میرا لە ساڵی ١٩٢٩ دیزاین کراوە، کە لە ساڵی ١٩٤١ کتێبفرۆشیی La Moderna Poesia لەسەر شەقامی ئۆبیسپۆ بۆ هەمان خاوەن دیزاین کرد، {{بنز|بینای لۆپێز سێرانۆ|López Serrano Building}} بەرزترین بینای نیشتەجێبوون بوو لە کووبا تا دروستکردنی {{بنز|بینای فۆکسا|FOCSA Building}} لە ساڵی ١٩٥٦دا. دروستکردنی بیناکە لەلایەن خۆسێ ئەنتۆنیۆ لۆپێز سێرانۆوە پێشنیار کرا، کە بڵاوکەرەوەیەک بوو و La Moderna Poesíaی بەڕێوەدەبرد.<ref name=paseosporlahabana>{{بیرخستنەوەی وێب|ئیش=Paseos por la Habana .com |تەلارسازیی مۆدێرنیست|modernist architecture}}، کە بە بینا کوالێتی بەرزەکان ناسراوە، بەشێکی زۆری شارەکەی گۆڕی. نموونەکان بریتین لە {{بنز|هۆتێلی هیلتۆن|Hilton Hotel|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ|Radiocentro CMQ Building}} لە ١٩٥٥ لەلایەن {{بنز|مارتین دۆمینگێز ئێستێبان|Martín Domínguez Esteban}} تەلارسازی {{بنز|FOCSA Building}} لە ١٩٥٦، و {{بنز|بینای دڵنیایی پزیشکی، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana|ئەنتۆنیۆ کینتانا سیمۆنێتی|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە.{{citation needed|هۆتێل هابانا لیبرێ دەکەوێتە سەنتەریترین گۆشەی ڤێدادۆوە.]] هۆتێلی {{بنز|تریپ هابانا لیبرێ|Tryp Habana Libre}} یەکێکە لە هۆتێلە گەورەکان لە {{بنز|کووبا|Cuba}}، کە لە {{بنز|Vedado}}، هاڤانا هەڵکەوتووە. هۆتێلەکە ٥٧٢ ژووری هەیە<ref>[http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre Tryp Habana Libre] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre |date= ٥ی نیسانی ٢٠٢٣ }} لە کاردابوون و دروستکردنی بینای زیاتر لە سێ نهۆمیان قەدەغە دەکرد. ئەم یاسایە شەش ساڵ دواتر هەموار کرایەوە بۆ فراوانکردنی بیناسازی تا چوار نهۆم چونکە زۆرێک لە پلاندانەران و خاوەن موڵکەکان داوای پێویستیی ڕێگەپێدانیان دەکرد بۆ دروستکردنی بینای بەرزتر لە ناوچەکەدا.<ref name="Muñoz Hernández_1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Muñoz Hernández |یەکەم=R. |ساڵ= ٢٠١١|journal= Arquitectura y Urbanismo |بەرگ=XXXII|ژمارە=١|پەڕەکان= ٨٨–٨٩}}</ref> [[File:Martín Domínguez Esteban FOCSA.jpg|دیمەنی ئاسمانی بینای فۆکسا لە ڕۆژاواوە، بە ڕاڕەوە هەڵواسراوەکانەوە، نزیکەی ١٩٥٨]] {{بنز|FOCSA Building}} بلۆکێکی نیشتەجێبوونە لە گەڕەکی ڤێدادۆی هاڤانا، کووبا. بە ناوی کۆمپانیای بەڵێندەری ''Fomento de Obras y Construcciones, Sociedad Anónima''ەوە ناونراوە، و تەلارسازەکان بریتی بوون لە ئێرنێستۆ گۆمێز سامپێرا (١٩٢١-٢٠٠٤)، مێرسێدێس دایاز (هاوسەرەکەی)، و {{بنز|Martín Domínguez Esteban}} (١٨٩٧-١٩٧٠)، کە تەلارسازی {{بنز|Radiocentro CMQ Building}} بوو. ئەندازیاری پێکهاتەیی لویز سایێنز دوپلاسێ بوو، لە کۆمپانیای Sáenz, Cancio & Martín، و پرۆفیسۆری ئەندازیاری لە {{بنز|زانکۆی هاڤانا|University of Havana}}. ئەندازیارە شارستانییەکان بارتۆلۆمێ بێستارد و مانوێل پادرۆن بوون. گوستاڤۆ بێکێر و فێرناندۆ ئێچ. مێنێسێس ئەندازیاری میکانیکی و کارەبایی بوون، بە ڕێککەوت.<ref name=Fox>Fox, Arthur. "Concrete Apartment House 39 Stories High." Engineering News Record 7/1955:34-37. Print.</ref><ref name=Cuevas /> دەکەوێتە سەر شوێنێک کە سنووردارە بە شەقامەکانی ١٧ و M و شەقامەکانی ١٩ و N لە {{بنز|Vedado}}.<ref name=Cuevas>Juan de las Cuevas Toraya, published in 2001.[http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html arquitecturacuba.blogspot.com] {{Webarchive|right|{{بنز|Antonio Quintana Simonetti}} {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ، هاڤانا|Edificio del Seguro Médico, Havana}}، ١٩٥٨]] {{بنز|ئێدیفیسیۆ دێل سێگورۆ مێدیکۆ|Edificio del Seguro Médico}} بینایەکی بازرگانییە لە ئێل {{بنز|Vedado}}، هاڤانا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|Antonio Quintana Simonetti}}ەوە. ==== دیمەنی شار ==== {{Recentism|upright=1.5 |نەخشەی ناوچەکانی هاڤانا]] هاڤانای هاوچەرخ دەکرێت لە بنەڕەتدا وەک سێ شار لە یەک شاردا وەسف بکرێت: {{بنز|Old Havana}}، {{بنز|Vedado}}، و گەڕەکە نوێیەکانی دەوروبەری.<ref name=":2" /> هاڤانای کۆن، بە شەقامە تەسکەکانی و باڵکۆنە هەڵواسراوەکانیەوە، سەنتەری نەریتیی بەشێکە لە بازرگانی، پیشەسازی، و کاتبەسەربردنی هاڤانا، هەروەها ناوچەیەکی نیشتەجێبوونیشە. بۆ لای ڕۆژاوا بەشێکی نوێتر هەیە، کە چەقی بەستووە لەسەر ناوچەی سەرەوەی شار کە بە {{بنز|Vedado}} ناسراوە، و بووەتە ڕکابەری هاڤانای کۆن بۆ چالاکییە بازرگانییەکان و ژیانی شەوانە. بینای {{بنز|National Capitol Building (Havana)|کارگەی شاهانەی تووتنی پارتاگاس|Real Fabrica de Tabacos Partagás}}، کە یەکێکە لە کۆنترین کارگەکانی جگەرە لە کووبا، لەم ناوچەیەدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ماریاناو|Marianao}} هەیە، کە یەکێکە لە بەشە نوێیەکانی شارەکە، و مێژووەکەی بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ ساڵانی ١٩٢٠ەکان. هەندێک لە تایبەتمەندیی دەوروبەری شار دوای شۆڕش لەدەستچوو، چونکە زۆرێک لە ماڵەکانی دەوروبەری شار لەلایەن حکوومەتی کووباوە خۆماڵی کران بۆ ئەوەی وەک قوتابخانە، نەخۆشخانە، و نووسینگەی حکوومی خزمەت بکەن. چەندین یانەی تایبەتیی دەرەوەی شار گۆڕدران بۆ سەنتەری کاتبەسەربردنی گشتی. {{بنز|میرامار، هاڤانا|Miramar, Havana|قوتابخانەی نێودەوڵەتیی هاڤانا|International School of Havana}} لە گەڕەکی میراماردایە. لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا زۆر بەش لە {{بنز|Old Havana}}، لەوانەش پلازا دێ ئارماس، بوون بە بەشێک لە پڕۆژەیەکی نۆژەنکردنەوەی پێشبینیکراوی ٣٥-ساڵەی چەندین ملیۆن دۆلاری، بۆ ئەوەی کووباییەکان قەدری ڕابردوویان بزانن و گەشتیاری بەرز بکەنەوە. لە دە ساڵی ڕابردوودا{{which|واتسۆن و قرشەکە|Watson and the Shark}}}} [[File:1920 Centro Asturiano1.jpg|thumb|left|{{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}}، وێنەی ١٩٢٧]] {{بنز|مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکانی هاڤانا|en|Museo Nacional de Bellas Artes de La Habana|lt=مۆزەخانەی نیشتمانیی هونەرە جوانەکان}} مۆزەخانەیەکی هونەرە جوانەکانە کە هونەری کووبایی و نێودەوڵەتی نمایش دەکات. مۆزەخانەکە یەکێک لە گەورەترین کۆمەڵەکانی تابلۆ و پەیکەر لە ئەمریکای لاتین لەخۆدەگرێت و گەورەترینە لە ناوچەی کاریبیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historia del Museo Nacional|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ئیش=Museonacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١|زمان=es|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110718163303/http://www.museonacional.cult.cu/historia.php|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لەژێر سەرپەرشتی ''وەزارەتی کلتووری کووبا''دا، دوو شوێن داگیر دەکات لە دەوروبەری ''پاسیۆ دێل پرادۆ''ی هاڤانا، ئەمانەش بریتین لە ''کۆشکی هونەرە جوانەکان''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری کووبایی و ''کۆشکی سەنتەری {{بنز|ئاستوریاس|en|Asturias|lt=ئاستوری}}''، کە تەرخان کراوە بۆ هونەری جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Centro Asturiano|ناونیشان=http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080212132521/http://www.museonacional.cult.cu/asturiano/historia.php?&id=2|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٠٨|ئیش=MuseoNacional.cult.cu|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> کەلەپوورە هونەرییەکەی لە زیاتر لە ٤٥,٠٠٠ پارچە پێکهاتووە.<ref name="Mario_Muñoz">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=(ES) El Alma de la nación no se vende |ناونیشان=http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20010822182815/http://www.lajiribilla.cubaweb.cu/2001/n12_julio/334_12.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٠١|ئیش=Cubaweb.cu |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥ەوە پایتەخت میوانداریی بارەگای سەرەکیی {{بنز|دامەزراوەی لودڤیگی کووبا|en|The Ludwig Foundation of Cuba}} دەکات لە ڤێدادۆ، کە لەلایەن کۆکەرەوە ئەڵمانییەکان پیتەر و ئیرێن لودڤیگەوە دامەزراوە، و ڕێکخراوێکی ناحکوومی و قازانج نەویستە بۆ بڵاوکردنەوە و پاراستنی هونەری کووبایی. هونەرمەندە دیارەکانی پەیوەست بە شارەکەوە بریتین لە {{بنز|فێدێریکۆ بێلتران ماسێس|en|Federico Beltrán Masses}}،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |سەردێڕ=Biografiá |زمان=Spanish |ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160513073202/http://www.beltranmasses.com/biografia-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |سەردێڕ=Federico Beltran Masses |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|وتەگێڕانەوە=...the only child of Luis Beltran Fernandez Estepona, a former Spanish army officer stationed in Cuba, and Dona Mercedes Masses Olives, the daughter of a doctor from Lleida, Catalonia, who himself had married the daughter of a wealthy Spanish Cuban-landowner. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161108192925/http://www.stairsainty.com/artist/federico-beltran-masses/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {{بنز|ڤیکتۆر مانوێل گارسیا ڤالدێس|en|Víctor Manuel García Valdés}}،<ref>Cernuda Art: Victor Manuel Garcia; http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200304060333/http://www.cernudaarte.com/artists/victor-manuel-garcia/ |date=2020-03-04 }}. Retrieved 12 September 2015</ref><ref name = AEX>Art Experts: Victor Manuel Garcia (1897–1969); http://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180128132636/https://www.artexpertswebsite.com/pages/artists/manuel.php |date=28 January 2018 }}. Retrieved 12 August 2015</ref> و {{بنز|ویفرێدۆ لام|en|Wifredo Lam}}.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151018234530/http://www.lahabana.com/guide/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|وێبگە=Havana City Guide|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref><ref name="afar.com">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|سەردێڕ=Centro de Arte Contemporáneo Wifredo Lam|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=www.afar.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191212215647/https://www.afar.com/places/centro-de-arte-contemporaneo-wifredo-lam-la-habana|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === هونەرەکانی نمایش === [[File:Ballet Nacional de Cuba.jpg|thumb|left|بالێی نیشتمانیی کووبا نمایش دەکات لە شانۆی گەورەی هاڤانا]] لە بەرامبەر پارکی ناوەندیی هاڤانادا {{بنز|شانۆی گەورەی هاڤانا|en|Gran Teatro de La Habana}} هەیە بە شێوازی {{بنز|تەلارسازیی بارۆک|en|baroque architecture|lt=بارۆک}}، کە شانۆیەکە لە ساڵی ١٨٣٧ دروست کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |سەردێڕ=170 Aniversario Gran Teatro |ئیش=#Influence |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190108051006/https://hashtaginfluence.com/places/grand-theater |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئێستا نیشتمانی {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet}} و {{بنز|فیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی بالێ لە هاڤانا|en|International Ballet Festival of Havana}}یە، کە یەکێکە لە کۆنترینەکان لە جیهانی نوێدا. ڕووبەری پێشەوەی بیناکە بە پەیکەرێکی بەرد و مەڕمەڕ ڕازێنراوەتەوە. هەروەها پارچە پەیکەرسازییەکانی تێدایە لەلایەن {{بنز|جوزێپێ مۆرێتی|en|Giuseppe Moretti}}ەوە،<ref>{{in lang|es}} [https://web.archive.org/web/20071020113649/http://www.radiohc.cu/espanol/turismo/kaleidoscopio/granteatro1.htm Radio Havana-Cuba]- Existen también piezas escultóricas en las cuatro cúpulas del techo realizadas por Giuseppe Moretti.</ref> کە نوێنەرایەتیی خوازەکان دەکەن بۆ وێناکردنی خێرخوازی، پەروەردە، مۆسیقا و شانۆ. شانۆ سەرەکییەکە هۆڵی {{بنز|فێدێریکۆ گارسییا لۆرکا|en|Federico García Lorca|lt=گارسییا لۆرکا}}یە، بە جێگەی دانیشتن بۆ ١,٥٠٠ کەس و باڵکۆنەکانەوە. لە شکۆمەندییەکانی مێژووە دەوڵەمەندەکەی؛ گۆرانیبێژی {{بنز|تێنۆر|en|tenor}}ی ئیتاڵی {{بنز|ئێنریکۆ کاروسۆ|en|Enrico Caruso}} تێیدا گۆرانی وتووە، سەماکاری بالێی ڕووسی {{بنز|ئانا پاڤلۆڤا|en|Anna Pavlova}} سەما تێیدا کردووە، و ئەکتەری فەڕەنسی {{بنز|سارا بێرنهارت|en|Sarah Bernhardt}} نواندنی تێدا کردووە. {{بنز|ئالیسیا ئالۆنسۆ|en|Alicia Alonso}} ''{{بنز|پریما بالێرینا ئاسۆلوتا|en|prima ballerina assoluta}}''یەکی کووبایی و کۆریۆگرافەر بوو کە کۆمپانیاکەی لە ساڵی ١٩٥٥دا بوو بە {{بنز|بالێی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Ballet|lt=بالێ ناسیۆناڵ دێ کووبا}}.<ref>Mary Clarke and [[David Vaughan (dance archivist)|David Vaughan]] (eds) 1977. ''The encyclopedia of dance & ballet''. Pitmans, London. p. 16.<!--ISSN/ISBN needed--></ref> ئالۆنسۆ لە ساڵی ١٩٢٠ "لە پەراوێزی" هاڤانا لەدایک بووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|سەردێڕ=Alicia Alonso, Prima Ballerina Assoluta of the National Ballet of Cuba dies|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=CUBADEBATE|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191017205533/http://www.cubadebate.cu/noticias/2019/10/17/fallece-alicia-alonso-la-prima-ballerina-assoluta-del-ballet-nacional-de-cuba/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو زیاتر بە ڕۆڵەکانی لە {{بنز|جیزێل|en|Giselle}} و {{بنز|سوویتی کارمن (بالێ)|en|Carmen Suite (ballet)|lt=وەشانی بالێی ''کارمن''}} ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Alicia-Alonso|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100429041909/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/16956/Alicia-Alonso|سەردێڕ=Alicia Alonso &#124; Cuban dancer &#124; Britannica|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=www.britannica.com}}</ref> === ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن === ==== CMQ ==== {{Main|{{بنز|CMQ (کووبا)|en|CMQ (Cuba)}}}} [[File:Radiocentro CMQ logo1950. Havana, Cuba.png|left|thumb|80px]] [[File:Radiocentro CMQ Building. Havana, Cuba.jpg|right|thumb|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ CMQ، هاڤانا]] CMQ وێستگەیەکی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی کووبایی بوو کە لە هاڤانا، {{بنز|کووبا|en|Cuba}} هەڵکەوتبوو، کە لە ساڵانی ١٩٤٠ەکان و ١٩٥٠ەکاندا دەگەیشتە بینەران، و بینەر و بیسەرێکی زۆری ڕادەکێشا بە بەرنامەیەک کە لە مۆسیقاوە تا بڵاوکردنەوەی هەواڵ لەخۆدەگرت. دواتر فراوان بوو بۆ تۆڕەکانی ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆن. وەک تۆڕێکی ڕادیۆیی ڕکابەرێکی توندی تۆڕی {{بنز|RHC-کادێنا ئازول|en|RHC-Cadena Azul}} بوو. کۆمپانیاکە لە ١٢ی ئازاری ١٩٣٣ لەلایەن میگێل گابریێل و ئانخێل کامبۆوە دامەزرا. دە ساڵ دواتر، لە ١ی ئابی ١٩٤٣، نیوەی لەلایەن گرووپی بازرگانیی {{بنز|گۆار مێسترێ|en|Goar Mestre}}ەوە کڕدرا. لە سەرەتادا، تەنها لە پایتەختدا پەخشی دەکرد و دواتر فراوان بوو بۆ بەشەکانی تری وڵاتەکە. کووبای پێش شۆڕش هەڵگرێکی سەرەتایی تەکنەلۆژیای نوێ بوو، لەوانەش تەلەڤیزیۆن. کووبا یەکەم وڵاتی ئەمریکای لاتین بوو کە تەلەڤیزیۆنی هەبێت. لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٦دا وێستگەی CM-21P پەخشێکی ڕاستەوخۆی ئەزموونیی فرە-خاڵی ئەنجامدا. پەخشی بازرگانیی ئاسایی لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٠ بە {{بنز|یونیۆن ڕادیۆ تیڤی|en|Unión Radio TV}}ی گاسپار پومارێخۆ دەستی پێکرد. بەدوای ئەمەدا '''CMQ-TV'''ی گۆار مێسترێ ئیسپینۆسا هات لەسەر کەناڵی ٦ لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٥٠. CMQ بە فەرمی لە ١١ی ئازاری ١٩٥١ دەستی پێکرد، و دەبوو بە پاشکۆیەکی {{بنز|NBC|en|NBC}}. تا ساڵی ١٩٥٤، CMQ-TV فراوان ببوو بۆ تۆڕێکی حەوت وێستگەیی. بە تۆڕی CMQ، کووبا دووەم وڵات بوو لە جیهاندا، تەنها لە دوای ویلایەتە یەکگرتووەکان، کە تۆڕێکی تەلەڤیزیۆنیی نیشتمانیی هەبێت.<ref name=et>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CFXgj7a55agC&dq=cmq-tv&pg=PA636|سەردێڕ=Encyclopedia of Television |یەکەم١=Horace|دوایین١=Newcomb|یەکەم٢=Museum of Broadcast|دوایین٢=Communications|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=Fitzroy Dearborn|ژپنک=٩٧٨-١-٥٧٩٥٨-٣٩٤-١|via=Google Books}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|سەردێڕ=Cuba Baseball & TV- 1955 World Series|یەکەم=R.|دوایین=Aranda|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120302035547/http://cuba1952-1959.blogspot.com/2009_02_01_archive.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرەتای ساڵانی ١٩٥٠ەکاندا بە پەخشکردنی ڕۆمانی ''El Derecho de Nacer''، لەلایەن فێلیکس بی. کانیێتەوە، جێگەی وێستگەی ڕکابەر، RHC Cadena Azul گرتەوە. بەم سەرکردایەتییەوەیە کە دووەمین کەناڵی تەلەڤیزیۆنیی کووبایی، CMQ TV، کەناڵی ٦ لەدایک دەبێت. لە سەرەتادا لە شەقامی مۆنتێ بوو، لەسەر گۆشەی پاسیۆ دێل پرادۆ. لە ١٢ی ئازاری ١٩٤٨، ستۆدیۆی ڕادیۆکە گوازرایەوە بۆ {{بنز|بینای ڕادیۆسێنتڕۆ|en|Radiocentro CMQ Building}} لە لا ڕامپا و شەقامی L لە {{بنز|ئێل ڤێدادۆ|en|El Vedado}}.{{citation needed|date=August 2022}} === ڤیستیڤاڵەکان === {{بەرفراوانتر|{{بنز|ڤیستیڤاڵەکان لە هاڤانا|en|Festivals in Havana}}}} ==== ڤیستیڤاڵی فیلم ==== {{Main|{{بنز|ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا|en|Havana Film Festival}}}} ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڤیستیڤاڵێکی کووباییە کە جەخت دەکاتە سەر پێشخستنی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین. هەروەها بە ئیسپانی بە ''Festival Internacional del Nuevo Cine Latinoamericano de La Habana'' ناسراوە، و بە ئینگلیزیش بە ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینیی هاڤانا.<ref>[https://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ Havana Film Festival] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090314235628/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Havana_Film_Festival/ |date=2009-03-14 }} at the [[Internet Movie Database]].</ref> هەموو ساڵێک لە ماوەی مانگی کانوونی یەکەمدا لە شاری {{بنز|هاڤانا|en|La Havana}}، کووبا بەڕێوەدەچێت. یەکەمین ڤیستیڤاڵی نێودەوڵەتیی سینەمای نوێی ئەمریکای لاتینی لە ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩ بەڕێوەچوو، و زیاتر لە ٦٠٠ دەرهێنەری فیلمی ئەمریکای لاتین وەڵامی یەکەمین بانگەوازیان دایەوە کە لەلایەن {{بنز|پەیمانگای کووبایی بۆ هونەر و پیشەسازیی سینەمایی|en|Cuban Institute of the Cinematographic Art and Industry}} (ICAIC) کرا. دامەزرێنەرەکانی بریتی بوون لە سەرۆکی ICAIC، ئەلفرێدۆ گێڤارا، و سینەماکاران {{بنز|خولیۆ گارسیا ئێسپینۆسا|en|Julio García Espinosa}} و {{بنز|پاستۆر ڤێگا|en|Pastor Vega}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230924174130/http://habanafilmfestival.com/los-fundadores/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> هەروەک لە بانگەوازی دامەزراندنیدا دەربڕدراوە، ڤیستیڤاڵەکە ئامانجی ئەوە بوو کە "پەرە بە کۆبوونەوەی بەردەوامی سینەماکارانی ئەمریکای لاتین بدات کە بە کارەکانیان کلتووری هونەریی وڵاتەکانمان دەوڵەمەند دەکەن (...)؛ دڵنیابوون لە پێشکەشکردنی هاوبەشی فیلمە خەیاڵییەکان، دۆکیۆمێنتارییەکان، کارتۆنەکان و ڕووداوەکانی ئێستا (...)، و بەشداریکردن لە بڵاوبوونەوە و سووڕانەوەی نێودەوڵەتیی بەرهەمە سەرەکی و گرنگەکانی سینەماکانمان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://habanafilmfestival.com/historia/ |سەردێڕ=Fundadores |وێبگە=Habana Film Festival |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171227161407/https://habanafilmfestival.com/historia/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣دا ڤیستیڤاڵی فیلمی هاڤانا ڕایگەیاند کە دووبارە ئیڤان گیروود وەک سەرۆکی ڤیستیڤاڵەکە دیاری دەکاتەوە. گیروود پێشتر لە ساڵی ١٩٩٤ تا ٢٠١٠ وەک سەرۆک خزمەتی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |سەردێڕ=Iván Giroud Reappointed Director of the Havana Film Fest |ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=Cinema Tropical |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230929180742/https://www.cinematropical.com/cinema-tropical/ivan-giroud-reappointed-director-of-the-havana-film-fest |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == تەندروستی == {{بەرفراوانتر|{{بنز|چاودێریی تەندروستی لە کووبا|en|Healthcare in Cuba}}}} {{Recentism|date=December 2021}} هەموو دانیشتووانی کووبا دەستڕاگەیشتنیان هەیە بە چاودێریی تەندروستی بێبەرامبەر لە نەخۆشخانەکاندا،<ref name="Harvard">[http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Harvard Public Health Review/Summer 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} The Cuban Paradox</ref> پۆلیکلینیکە ناوخۆییەکان، و پزیشکانی خێزانی گەڕەک کە هەر یەکەیان بە تێکڕا خزمەتی ١٧٠ خێزان دەکەن،<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm Medical know-how boosts Cuba's wealth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006055926/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/4583668.stm |date=2022-10-06 }} BBC online.</ref> کە ئەمەش یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکانی پزیشک بۆ نەخۆش لە جیهاندا.<ref>[http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 Commitment to health: resources, access and services] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060718084329/http://hdr.undp.org/statistics/data/indicators.cfm?x=58&y=2&z=1 |date=18 July 2006 }} United Nations Human Development report</ref> سەرەڕای ئەوەش، سیستەمی تەندروستی بەدەست کەمیی پێداویستییەکان، ئامێرەکان و دەرمانەکانەوە دەناڵێنێت کە بەهۆی کۆتایی هاتنی یارمەتییەکانی {{بنز|یەکێتیی سۆڤیەت|en|Soviet Union}} لە سەرەتای ساڵانی ١٩٩٠ەکان و {{بنز|گەمارۆی ئەمریکا بۆ سەر کووبا|en|United States embargo against Cuba|lt=گەمارۆی ئەمریکا}} دروست بووە.<ref name="US embargo">The effects of the U.S. embargo on medicines in Cuba have been studied in numerous reports.<br /> • '''R Garfield and S Santana'''. Columbia University, School of Nursing, New York; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380757/ "The impact of the economic crisis and the US embargo on health in Cuba"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200510111538/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1380757 |date=2020-05-10 }} "this embargo has raised the cost of medical supplies and food Rationing, universal access to primary health services" <br /> • '''American Association for World Health'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8150565&dopt=Abstract Online]. American Association for World Health Report. March 1997. Accessed ''6 October 2006''. Supplementary source : [http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm American Public Health Association website] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813155121/http://www.apha.org/wfpha/cuba.htm |date=13 August 2006 }} "After a year-long investigation, the American Association for World Health has determined that the U.S. embargo of Cuba has dramatically harmed the health and nutrition of large numbers of ordinary Cuban citizens." <br /> • '''Felipe Eduardo Sixto'''; [http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf An evaluation of Four decades of Cuban Healthcare] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100619225952/http://lanic.utexas.edu/project/asce/pdfs/volume12/sixto.pdf |date=19 June 2010 }}.<br /> "The lack of supplies accompanied by a deterioration of basic infrastructure (potable water and sanitation) resulted in a setback of many of the previous accomplishments. The strengthening of the U.S. embargo contributed to these problems." <br /> • '''Pan American Health organization'''; Health Situation Analysis and Trends Summary [https://www.paho.org/english/sha/prflcub.htm Regional Core Health Data System – Country Profile: CUBA] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016080815/http://www1.paho.org/english/sha/prflcub.htm |date=16 October 2015 }} "The two determining factors underlying the crisis are well known. One is the dissolution of the Soviet Union and the socialist bloc, and the other is the economic embargo the Government of the United States." <br /> • '''Harvard Public Health'''; [http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html Review/Summer 2002 : The Cuban Paradox] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110705121500/http://www.hsph.harvard.edu/review/review_summer_02/txt677cuba.html |date=5 July 2011 }} "Because its access to traditional sources of financing is seriously hindered by the sanctions, which until recently included all food and medicine, Cuba has received little foreign and humanitarian aid to maintain the vitality of its national programs"<br /> • '''''[[The Lancet]]'' medical journal'''; [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Retrieve&db=PubMed&list_uids=8942780 Role of USA in shortage of food and medicine]. "The resultant lack of food and medicines to Cuba contributed to the worst epidemic of neurological disease this century."</ref> سەرەڕای ئەوەش، {{بنز|ڕێژەی مردنی کۆرپە|en|infant mortality rate}}<nowiki/>ی هاڤانا لە ساڵی ٢٠٠٩دا ٤.٩ بوو بۆ هەر ١,٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو،<ref name=Official_census /> ٥.١٢ لە سەرتاسەری وڵاتەکەدا، کە کەمترە لە زۆرێک لە {{بنز|وڵاتی پێشکەوتوو|en|Developed country|lt=وڵاتە پێشکەوتووەکان}}،<ref name=United_Nations>[http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm United Nations World Population Prospects: 2011 revision] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130603014657/http://esa.un.org/unpd/wpp/Excel-Data/mortality.htm |date=June 3, 2013 }} – 2011 revision</ref><ref name=Cia>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150328230723/https://www.cia.gov/library/publications/download/download-2009/index.html|سەردێڕ=CIA World Factbook 2009|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> و نزمترینە لە {{بنز|وڵاتانی تازەپێگەیشتوو|en|Developing country|lt=جیهانی تازەپێگەیشتوودا}}.<ref name= United_Nations /><ref name=Cia /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |سەردێڕ=Cuba tiene la menor mortalidad infantil del mundo en desarrollo, según UNICEF |ئیش=Público.es |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Publico.es |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130516083703/http://www.publico.es/agencias/efe/39756/cuba-tiene-la-menor-mortalidad-infantil-del-mundo-en-desarrollo-segun-unicef |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڕێوەبردنی سیستەمی چاودێریی تەندروستی بۆ وڵاتەکە تا ڕادەیەکی زۆر لە هاڤانادا چەقی بەستووە. نەخۆشخانەکانی هاڤانا لەلایەن حکوومەتی نیشتمانییەوە بەڕێوەدەبرێن، و هاووڵاتیان نەخۆشخانە و نۆرینگەیان بۆ دیاری دەکرێت کە دەتوانن بۆ چاودێری سەردانیان بکەن.{{Citation needed|date=December 2021}} == وەرزش == [[File:Latinoamericano02.JPG|thumb|{{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}]] زۆرێک لە کووباییەکان هاندەری سەرسەختی وەرزشن و بە تایبەتی حەزیان لە بەیسبۆڵە. تیمی هاڤانا لە {{بنز|زنجیرەی نیشتمانیی کووبا|en|Cuban National Series}} بریتییە لە {{بنز|ئیندۆستریالێس|en|Industriales}}، کە یەکێکە لە سەرکەوتووترین تیمەکان لە پاڵەوانێتییەکەدا. لە ڕابردوودا، هەروەها نوێنەرایەتی کراوە لەلایەن {{بنز|هابانا (خولی کووبایی)|en|Habana (Cuban League)|lt=هابانا}} (لە {{بنز|خولی کووبایی|en|Cuban League}} پێش شۆڕش) هەروەها {{بنز|مێترۆپۆلیتانۆس|en|Metropolitanos}} و لا هابانا لە زنجیرەی نیشتمانیدا. شارەکە چەندین یاریگای وەرزشیی گەورەی هەیە، کە گەورەترینیان {{بنز|یاریگای لاتینۆئەمێریکانۆ|en|Estadio Latinoamericano}}یە، کە ئیندۆستریالێس یاریی تێدا دەکات. چوونە ژوورەوە بۆ بۆنە وەرزشییەکان بە گشتی بێبەرامبەرە، و یارییە کتوپڕەکان لە گەڕەکەکانی سەرتاسەری شارەکەدا ئەنجام دەدرێن. یانە کۆمەڵایەتییەکان لە کەناراوەکان دامەزراوە بۆ وەرزشە ئاوییەکان دابین دەکەن و چێشتخانە و هۆڵی سەمایان تێدایە. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|یارییەکانی پانا ئەمریکانی ١٩٩١|en|1991 Pan American Games|lt=١١ەمین یارییەکانی پانا ئەمریکانی کرد لە ساڵی ١٩٩١}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Havana '91 Quadro de Medalhas|ناونیشان=http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-Americanos/jogos-pan-Americanos-1991-havana.htm|ئیش=Panamerican Games '91|بڵاوکەرەوە=quadrodemedalhas.com|زمان=pt|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303183434/http://www.quadrodemedalhas.com/jogos-pan-americanos/jogos-pan-americanos-1991-havana.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> یاریگا و دامەزراوەکان بۆ ئەم مەبەستە لە دەوروبەری ڕۆژهەڵاتی شارەکە کە دانیشتووانیان کەم بوو دروستکران. * هاڤانا میوانداریی {{بنز|جامی جیهانیی یەکێتیی نێودەوڵەتیی فیدراسیۆنەکانی گۆڕەپان و مەیدان|en|IAAF World Cup|lt=جامی جیهانیی ئای ئەی ئەی ئێف (IAAF)}} لە گۆڕەپان و مەیدان کرد لە ساڵی ١٩٩٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IAAF WORLD CUP IN ATHLETICS|ناونیشان=http://www.gbrathletics.com/ic/wp.htm|بڵاوکەرەوە=gbrathletics.com|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101226115736/http://gbrathletics.com/ic/wp.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * هاڤانا خوازیار بوو بۆ میوانداریکردنی {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠٠٨|en|2008 Summer Olympics}} و {{بنز|ئۆڵۆمپیادی هاوینەی ٢٠١٢|en|2012 Summer Olympics}}،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Olympic bids: The rivals|ناونیشان=https://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/3068323.stm|بڵاوکەرەوە=BBC.co.uk|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090210040857/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/3068323.stm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام نەخرایە لیستی کۆتاییەوە. * هاڤانا سێ جار میوانداریی {{بنز|سێنترۆباسکێت|en|Centrobasket}}ی کرد، کە بریتی بوون لە ساڵانی ١٩٦٩، ١٩٨٩ و ١٩٩٩. == کەسایەتییە دیارەکان == {{main|{{بنز|پۆل:کەسایەتییەکانی هاڤانا|en|Category:People from Havana}}}} == شارە دەستەخوشکەکان == {{بەرفراوانتر|{{بنز|پێڕستی شارە دەستەخوشکەکانی کووبا#هاڤانا|en|List of twin towns and sister cities in Cuba#Havana}}}} == ئەمانەش ببینە == {{Portal|کاریبی|}} == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{reflist|colwidth=30em}} == کتێبنامە == {{refbegin|26em}} * Eddie Lennon, Julie Napier and Farida Haqiqi. ''Wonderful Havana'' (1st ed.). Cool World Books, updated February 2013. * King, Charles Spencer (2009) ''Havana My Kind of Town''. US: [[CreateSpace]]. {{ISBN|978-1-4404-3269-9}}. * Alicia García Santana. ''Havana: History and Architecture of a Romantic City''. Monacelli, October 2000. {{ISBN|978-1-58093-052-9}}. * Angela, Ferriol Maruaga; ''et al.'': ''Cuba crisis, ajuste y situación social (1990–1996)'', Editorial de Ciencias Sociales, 1998. {{ISBN|978-959-06-0348-8}}. * ''The Rough Guide to Cuba'' (3rd ed.). [[Rough Guides]], May 2005. {{ISBN|978-1-84353-409-9}}. * Barclay, Juliet (1993). ''Havana: Portrait of a City''. London: Cassell. {{ISBN|978-1-84403-127-6}} (2003 paperback edition). گێڕانەوەیەکی گشتگیری مێژووی هاڤانا لە سەرەتای سەدەی ١٦ەمەوە تا کۆتایی سەدەی ١٩ەم. * Carpentier, Alejo. ''La ciudad de las columnas'' (شاری ستوونەکان). پێداچوونەوەیەکی مێژوویی شارەکەیە لەلایەن یەکێک لە گەورەترین نووسەرانی ئەدەبیاتی ئیبیرۆئەمەریکانی، کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم شارەیە. * Cluster, Dick, & Rafael Hernández, ''History of Havana.'' New York: Palgrave-MacMillan, 2006. {{ISBN|978-1-4039-7107-4}}. مێژوویەکی کۆمەڵایەتیی شارەکەیە لە ساڵی ١٥١٩ەوە تا ئێستا، کە بە هاوبەشی لەلایەن نووسەر و سەرنووسەرێکی کووبایی دانیشتووی هاڤانا و ڕۆماننووس و نووسەرێکی مێژووی باوی ئەمریکییەوە نووسراوە. * Eguren, Gustavo. ''La fidelísima Habana'' (هاڤانای زۆر دڵسۆز). پەڕتووکێکی وێنەداری بنەڕەتییە بۆ ئەوانەی دەیانەوێت مێژووی لا هابانا بزانن، کە تۆمارە مێژووییەکان، وتارەکان لە خەڵکی ڕەسەن و نا-ڕەسەن، بەڵگەنامەکانی ئەرشیف، و زیاتریش لەخۆدەگرێت. * United Railways of Havana. ''Cuba: A Winter Paradise''. 1908–1909, 1912–1913, 1914–1915 and 1915–1916 editions. New York, 1908, 1912, 1914 and 1915. نەخشەکان، وێنەکان و وەسفی هێڵە کارەباییەکانی دەوروبەری شار و نێوان شارەکان. * "Electric Traction in Cuba". ''Tramway & Railway World'' (London), 1 April 1909, pp.&nbsp;243–44. نەخشە، وێنەکان و وەسفی هێڵی ئاسنینی ناوەندیی هاڤانا. * "The Havana Central Railroad". ''Electrical World'' (New York), 15 April 1909, pp.&nbsp;911–12. Text, 4 photos. * "Three-Car Storage Battery Train". ''[[Electric Railway Journal]]'' (New York), 28 September 1912, p.&nbsp;501. وێنە و وەسفی ئۆتۆمۆبیلە پاترییەکانی کووبا. * Berta Alfonso Gallol. ''Los Transportes Habaneros. Estudios Históricos''. La Habana, 1991. ڕاپرسییەکی یەکلاکەرەوە (بەڵام بێ وێنە یان نەخشە). * James A. Michener and John Kings. ''Six Days in Havana''. University of Texas Press; first edition (1989). {{ISBN|978-0-292-77629-6}}. چاوپێکەوتن لەگەڵ نزیکەی ٢٠٠ کووبایی لە پاشخان و پێگەی زۆر جیاوازدا، و پەیوەندی بەوەوە هەیە کە وڵاتەکە چۆن پێشکەوتووە دوای ٩٠ ساڵ لە سەربەخۆیی لە ئیسپانیا و لەژێر سەرکردایەتیی ٣٠ ساڵەی کاسترۆدا. * تێبینییەکی تری سەرنجڕاکێش دەربارەی ئەو چاپیەی ''لێ نیویۆرک تایمز'': لە لاپەڕە ٥، کورتە هەواڵێک هەیە کە ئاماژە بەوە دەکات، "پلانەکە بۆ سازدانی پێشانگایەکی پانا-ئەمریکانی لە بوفالۆ بۆ کاتی ئێستا دواخراوە بەهۆی دۆخی ناسەقامگیری هۆشی گشتی لە ئەنجامی ئاڵۆزییەکانی ئیسپانیا-کووبا." سەرۆک {{بنز|ویلیام مەکینلی|en|William McKinley}} تیرۆر کرا لە پێشانگای پانا-ئەمریکانی کاتێک لە کۆتاییدا لە ساڵی ١٩٠١ بەڕێوەچوو. * Cathryn Griffith, ''Havana Revisited: An Architectural Heritage''. W. W. Norton 2010. {{ISBN|978-0-393-73284-9}} * Guadalupe Garcia, ''Beyond the Walled City: Colonial Exclusion in Havana''. 2015, Berkeley: University of California Press. {{ISBN|978-0-520-28604-7}} ([https://web.archive.org/web/20171022224033/https://cubacounterpoints.com/archives/5327 review]). * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Baklanoff |یەکەم=Eric N. |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Cuba on the Eve of the Socialist Transition: A Reassessment of the Backwardness-Stagnation Thesis |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-31baklanoff.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring,&nbsp;MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٦٠–٢٧٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Smith |یەکەم١=Kirby |دوایین٢=Llorens |یەکەم٢=Hugo |ساڵ=١٩٩٨|chapter=Renaissance and Decay: A Comparison of Socioeconomic Indicators in Pre-Castro and Current-Day Cuba |chapter-url=http://www.ascecuba.org/c/wp-content/uploads/2014/09/v08-30smith.pdf |سەردێڕ=Cuba in Transition, Volume&nbsp;8 |ناونیشان=http://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/ |شوێن=Silver Spring, MD |بڵاوکەرەوە=ASCE |پەڕەکان=٢٤٧–٢٥٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٦٤٩٠٨٢-٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230406061627/https://www.ascecuba.org/publications/annual-proceedings/cuba-in-transition-volume-08/}} {{refend}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Sister project links|voy=Havana}} * {{YouTube|jOUTPSnJ_fA|Alameda de Paula, old havana, the first promenade that had the capital of Cuba}} * [https://aap.cornell.edu/news-events/mart-n-dom-nguez-esteban Martín Domínguez Esteban] * [https://elpais.com/elpais/2018/01/05/eps/1515153311_985252.html La sombra del arquitecto Martín Domínguez Esteban] * [https://www.youtube.com/watch?v=su_VxdXN-wE Exploring Havana: The tallest building in Cuba, El Focsa.] * [https://www.nyc10009.com/focsa-havana FOCSA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana |date=12 December 2021 }} * [https://web.archive.org/web/20071219014124/http://concise.britannica.com/ebc/article-9355074/Alicia-Alonso Alicia Alonso entry], Concise Encyclopædia Britannica; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20050306163804/http://www.abt.org/education/archive/ballets/carmen_alonso.html Profile], ABT Original Carmen premiere, abt.org; accessed 5 May 2014. * [https://web.archive.org/web/20051026100328/http://www.abt.org/education/archive/ballets/theme_and_variations.html ABT Original Theme and Variations], abt.org; accessed 5 May 2014. * ڤیدیۆ: [http://danceinteractive.jacobspillow.org/dance/alicia-alonso-erik-bruhn گرتە ڤیدیۆییەکانی ئەرشیف]، ئالۆنسۆ و {{بنز|ئێریک بروون|en|Erik Bruhn}} نمایشکردنی "پا دێ دوو" (Pas de Deux) لە ''جیزێل''، بەشی دووەم (١٩٥٥) لە جەیکۆبس پیلۆ * ڤیدیۆ: [https://www.bbc.co.uk/programmes/p035smnl ''شایەتحاڵ: خانمی یەکەمی بالێی کووبایی'']، چاوپێکەوتن پەخشکراوە لە ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥، لە {{بنز|خزمەتگوزاریی جیهانیی بی بی سی|en|BBC World Service}} {{Wikisource|1911 Encyclopædia Britannica/Havana}} {{Navboxes |title= Articles relating to Havana |list= {{Havana}} {{Havana municipalities}} {{Provinces of Cuba|+capitals}} {{List of North American capitals}} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Pan American Games host cities}} {{World Heritage Sites in Cuba}} {{Cuba topics}} }} {{Havana landmarks|state=collapsed}} {{Authority control}} <!--Don't move the STANDARD empty space after pipe in cat:havana--> {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا}} [[پۆل:هاڤانا| ]] [[پۆل:پایتەختەکان لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی کاریبی]] [[پۆل:شار و شارۆچکە بەندەرییەکان لە کووبا]] [[پۆل:پارێزگاکانی کووبا]] [[پۆل:شوێنەوارەکانی کەلەپووری جیهانی لە کووبا]] [[پۆل:ئەو شوێنە دانیشتوواندارانەی لە ساڵی ١٥١٥ دامەزراون]] [[پۆل:دامەزراوەکانی سەدەی ١٦ەم لە کووبا]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]] [[پۆل:دامەزراوەکانی ساڵی ١٥١٥ لە باکووری ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی ئەمریکای باکوور]] 91rzwp0mu9y499lo3efmkvy0gy5lkcy 0 126382 1673985 1661220 2026-09-24T07:34:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673985 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox automobile | name = فۆلکسڤاگن پۆلۆ | image = 2018 Volkswagen Polo SE TSi 1.0 Front.jpg | manufacturer = [[فۆلکسڤاگن]] | class = [[Supermini]] ([[B-segment|B]]) | production = 1975–present | platform = [[Volkswagen Group A0 platform]] | related = }} '''فۆلکسڤاگن پۆلۆ''' ‌ بە ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] Volkswagen Polo). یەکێکە لە [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمبێلە]] بچووکەکانی کۆمپانیای [[فۆلکسڤاگن]]ی [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]]، کەلە ساڵی (۱۹۷٥)ەوە دروست دەکرێت و لە [[ئەورووپا|ئەوروپا]] ی [[جیھان]] ڕێژەیەکی بەرچاو زۆریان لێ فرۆشراون. ''فۆلکسڤاگن پۆلۆ'' لەساڵی ۲۰۱۰دا (خەڵاتی ئۆتۆمبێلی ساڵی بردەوە). ==ژێدەرەکان== *[https://en.wikipedia.org/wiki/Volkswagen_Polo ویکیپیدیای ئینگلیزی.] * https://www.carwale.com/volkswagen-cars/polo/ * http://www.carandbike.com/volkswagen-cars/polo-gt {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170129035551/http://www.carandbike.com/volkswagen-cars/polo-gt |date=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ }} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ئەڵمانیا|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Volkswagen Polo}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئۆتۆمبێلەکانی گرووپی فۆلکسڤاگن]] [[پۆل:ئەڵمانیا]] [[پۆل:ئۆتۆمبێل]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان]] [[پۆل:وێستگەی عارەبانەکان]] j5ygew0ip4sff48ckgjd5c2uzzj1xqe 0 126569 1673545 1510874 2026-09-23T13:35:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە، وزە-کۆلکە) 1673545 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فراوانیی گەرمیی تایبەتی''' (بە [[ئینگلیزی]]: Heat capacity)کە ھێماکەی (Cp)یە. بڕی گەرمیی پێویستە بۆ بەرزکردنەوەی یەک کیلۆگڕام لە ماددەیەک بە بڕی یەک پلەی [[سیلیزی]] (°C) بە جێگیربوونی [[پەستان]]. وە یەکەی پێوانەی (°J/Kg.c)یە. ھاوکێشەی (فراوانی گەرمی تایبەتی): {{دەقی تایبەت|<math> C = \frac{ Q}{\Delta T}, </math>|ھاوکێشەی فراوانیی گەرمیی تایبەتی}}. Cp: فراوانیی گەرمیی تایبەتی. (<math> Q </math>): [[وزەی گەرمی]]ی ئاڵوگۆڕکراو. <math> \Delta T </math>: گۆڕان لە پلەی گەرمی. == سەرچاوەکان == * پەرتووکی قوتابی فیزیا، پۆلی دەیەمی ئامادەیی. {{تووڵی دەروازە|فیزیک|کیمیا|وزە}} {{پۆلی کۆمنز|Heat capacity}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{وزە-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:تایبەتمەندی گەرمی داینامیکی]] [[پۆل:ڕێژە فیزیکییەکان]] aep6bdavjfr1czc13v4lz0f75jgco88 0 126588 1673728 1511090 2026-09-23T19:38:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673728 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=ئاب ٢٠٢١}} }} {{زانیاریدانی ئەکتەر |ناو= فیلیگس فۆگ |وێنە= 'Around the World in Eighty Days' by Neuville and Benett 04.jpg |ناوی کاتی لەدایکبوون= |مێژووی لەدایکبوون= |شوێنی لەدایکبوون= بەریتانیا |مێژووی مردن= |شوێنی مردن= |درێژی= |ناوی تر= |گرنگترین ڕۆڵەکان= گەڕان بەدەوری زەوی لە هەشتا ڕۆژدا |ئایین= |نەتەوە= [[بەریتانی|بەریتانیا]] |ساڵانی ئیشکردن= |ھاوسەر= ئۆودا |ھاوبەش= |مناڵەکان= |پێگەی فەڕمی= |خەڵاتەکانی ئۆسکار= }} '''فلیەس فۆگ''' ([[ئینگلیزی]]: Phileas Fogg) قارەمانێکی [[ئینگلیز]] بووە، ناوی لەگەڵ چیڕۆکی [[گەڕان بەدەوری زەویدا لە ھەشتا ڕۆژدا]] دێت. فیلیگس فۆگ لەگەڵ خزمەتکارە [[فەڕەنسی|فەڕەنسا]]ییەکەی (پاسپارتۆ) دەست دەکەن بەگەڕان بەدەوری زەویدا، ئەویش لەدوای ڕێکەوتنی "فۆگ" دەستی پێکرد لەگەڵ ھاوڕێکانی لە (یانەی شەوانەی ڕێفۆرم). == چیڕۆک == چیرۆکی گەڕان بەدەوری زەویدا لە ھەشتا ڕۆژدا یەکێکە لە چیرۆکە ئینگلیزییەکان، کەتێدا کەسایەتییەک بەناوی "فیلیەس فۆگ" ڕۆڵی سەرەکی تێدا بینیوەو لەگەڵ خزمەتکارەکەی کەناوی (پاسپاڕتۆ)یەو لەمیانەی گەشتەکەی ھەردووکیان توشی چەندین کێشەدێن و لەنێو گەشتەکەیان کچێک لەمردن ڕزگار دەکەن بەناوی (ئۆودا) لەوڵاتی (ھیندستان) و دواتر لەگەڵیاندا دەڕوات بۆ ئەوڕوپاو دواتر ھاوسەرگیری لەگەڵ فیلیەس فۆگ دەکات. دەست پێکردنی گەشتەکەی ڤیلیەس فۆگ لە ڕێکەوتی (۲ی ئۆکتۆبەری ۱۸۷۲) دەستی پێکردووەو لە (۲۰ی دێسێمبەر ۱۸۷۲) کۆتایی ھات کەچی کاتی دیاریکراو (۲۱ دێسێمبەر) بوو، ھاوکات لە شاری [[لەندەن]] ڕوودانێکی دزین ڕودەدات کە دزەکە (٥٥) ملیۆن پاوەندی لە بانکی لەندەن دزیوەو پۆلیس بۆ دۆزینەوەی دزەکە لە گشت وڵاتان زانیاری بڵاودەکاتەوە بۆ دۆزینەوەی دزەکە، پۆلیسێک بە ناوی (فیکس) لەکاتێک کە (فیلیەس فۆگ) و (پاسپارتۆ) لە (کەناڵی سویس) دەبینێت و چاودێری دەکات تا ئەو کاتەی دەبینێت کە فیلیەس فۆگ کەسێکی وا دەوڵەمەند بە ڕێژەیەکی زۆۆر بەریتانیای بەجێھێشتوە. پێشتر لەکاتی ڕوداوی دزینەکە چەند کەسێک دزەکەیان بینیوە و پێناسی کەسەکە ھەمان پێناسی فیلیەس فۆگی ھەیە، ھەردووکیان کەسی پۆشتەو دەوڵەمەندن. == سەرچاوەکان == *سەنرایس ١٠ - کتێبی ئینگلیزی بۆ پۆلی دەیەمی ئامادەیی، کتێبی قوتابی. {{پۆلی کۆمنز|Phileas Fogg}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئینگلیزە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:بەدەوری زەوی لە ھەشتا ڕۆژدا]] ts3flplrt8o537is27x1igg0l14m64q 0 126606 1673794 1511112 2026-09-23T22:33:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، بەڕازیل-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1673794 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|date=حوزەیران ٢٠١٧}} {{بێ بەستەر|date=نیسان ٢٠١٧}} }} '''فولیکۆ''' یان '''ئەرمادیلۆ''' ناوی ناوی جۆرێکی مێروولە خۆرە و جۆرێکە لەو ئاژەڵانەی لەبەر پێکھاتەی جەستەیی بەزرپۆش ناسراوە و ۱۰کۆمەڵە و ۲۰جۆری جیاوازی ھەیە، ھەندێکیان تەنیا مێروولە دەخۆن و ھەندێکیشیان مەمکداری بێ ددانن و کەڵبی درێژیان ھەیەو بووە ھێما یاخود لۆگۆی (جامی جیھانی فیفای ۲۰۱٤)ی بەڕازیل. == بوونی بە ھێمای مۆندیال == یەکێتی تۆپیپێی نێودەوڵەتی بەھاریکاری لەگەڵ یەکێتی تۆپێ پێی بەڕازیل، پەردەیان لەسەر لۆگۆی مۆندیالی ۲۰۱٤ لادا، ئەویش ئاژەڵی (ئەرمادیلۆ) یان (مێروولەخۆر)، ھاوکاری ھەڵبژاردنی ئەو ئاژەڵە بۆ چەندین بۆچونی جیاواز دەگەڕێننەوە. == ھۆکاری بوونی بە دروشمی فەرمی مۆندیال == لەبەر چەندین ھۆکار کە گرنگترینیان، ھەوڵەکانی بەڕازیلە بۆ پارێزگاریکردن لەوجۆرە ئەژەڵە لە لەناوچوون، کەبەم دواییە ژ؛ ارەیان زۆر کەمی کردبووە، بێجگە لەپێکھاتەی جەستەیی کەلەکاتی ترساندندا شێوەی زۆۆر لە تۆپ دەچێت، لەبەر ئەوەی خۆی لەنێو بەرگە ڕەقەکەیرمۆڵە دەکات. == ھۆکاری ناوبردنی بەزرێپۆش == ئەرمادیلۆ بۆیە بەو ناوە ناسراوە، چونکە جەستەی لە دەرەوە لەچینێکی ڕەقی خانە پێکھاتووەو زۆۆر لە زرێپۆشی ئاسنین دەچێت، بەڵام ئاژەڵێکی نەرم و سووکە و بەئاسانی جوڵە دەکات، بەبەرگە ڕەقەکەی بەرگری لەخۆی دەکات و لەناوچەی گیایی و وشک و نیمچە بیاباندا دەژی. == پاراستنی == دەستنیشانکردنی وەکو دروشمی فەرمی مۆندیالی بەڕازیل، مەبەست لێی بایەخدانی زیاترە بەو جۆرە ئاژەڵانە، کەڕووبەڕوی چەندین کێشەی ژینگەیی لەباشوری ئەمریکا و ئەمریکای ناوەڕاست و لاتین دەبنەوە، یەکێتی تۆپی پێی بەڕازیل ھیواخوازە ئەو کارە شوێنی خۆی بگرێت و ڕێکخراوە فەرمی و تایبەتمەندیەکانی پاراستنی ئاژەڵ بایەخی زیاتر بەو جۆرە بونەوەرانە بدەن. ==پەراوێزەکان== [https://en.wikipedia.org/wiki/Fuleco ویکیپیدیای ئینگلیزی.] {{پۆلی کۆمنز|Fuleco}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|بەڕازیل|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{بەڕازیل-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] l4vg6ay0m5tz6ubmqcewo9d0hyorfbo 0 127068 1673594 1663047 2026-09-23T15:44:21Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673594 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = دەرنەچوون | image = No Escape (2015 film) poster.jpg | caption = پۆستەری فیلەکە | director = جۆن ئێریک دۆودڵی | producer = میشێڵ لیتڤاک<br/>دەیڤد لانکاستەر<br/>دریوو دۆودڵی | writer = جۆن ئێریک دۆودڵی <br/>درێو دۆودڵی | starring = ئۆوین ویڵسۆن <br/>لەیک بێڵ <br/>ستێرلینگ جێرنیگ <br/>کلەیر گیار <br/>پێررسی بڕۆسنان | music = ماڕکۆ بێلتڕامی <br/>بوک ساندێرس | cinematography = لیۆ هینستن | editing = ئیڵیۆت گرینبێرگ | studio = بۆڵد | distributor = The Weinstein Company | released = {{Film date|2015|08|17|Los Angeles premiere|2015|8|26|United States}} | runtime = 103 خوولەک<!--Theatrical runtime: 103:12--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/no-escape-film |سەردێڕ=''NO ESCAPE'' (15) |بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> | country = United States | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | budget = $5 میلیۆن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.the-numbers.com/movie/No-Escape-(2014)#tab=summary |سەردێڕ=No Escape (2015) - Financial Information<!-- Bot generated title --> |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230624132642/https://www.the-numbers.com/movie/No-Escape-(2014)#tab=summary |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | gross = $54.4 میلیۆن<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=coup.htm |سەردێڕ=No Escape (2015) |وێبگە=Box Office Mojo |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> }} '''دەرنەچوون''' فیلمێکی [[ئەمریکی]] ساڵی ۲۰۱٥ی جۆری (ئاکشن)ە. کەلەلایەن (جۆن ئێریک دۆودڵی) بەرھەم ھێنراوە، کەھەر خۆی کاری نووسینەکەی کردووە، وە براکەی تەواوی کردووە. فیلمەکە باس لەخێزانێک دەکات، کە گەشت بۆ وڵاتێکی نەناسراوی (باشوور-ڕۆژھەڵات)ی [[ئاسیا]] دەکەن، بکگەشت کردن. بەڵام دوای گەیشتنیان بەوڵاتەکە، لە وڵاتەکە شۆڕشێک ڕوودەدات کە چەندین جار خێزانەکە لەمردن ڕزگاریان دەبێت. فیلمەکە لە ۱٦ی ئۆگستی ۲۰۱٥ بڵاو کرایەوە. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} [https://web.archive.org/web/20151123112528/https://en.wikipedia.org/wiki/No_Escape_(film) ویکیپیدیای ئینگلیزی]. ==پەراوێز== {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تایلەند}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی سەدەی بیست و یەک]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی خێزان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ڕاونانەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تایلەند وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە قەدەغەکراوەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری چەینگ مای وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری بانگکۆک وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە درامایییە ئەکشنە ئینگلیزییەکان]] dcai3kw0ea6wb2jjfoqnor61ra853ux 0 127362 1673701 1511026 2026-09-23T19:33:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژینناسی-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1673701 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Crested Lark (Galerida cristata) at Sultanpur I Picture 118.jpg|وێنۆک|Crested lark]] [[File:Galerida cristata arenicola MHNT.ZOO.2010.11.232.62.jpg|thumb|''Galerida cristata arenicola'']] '''فشەکڵاونە'''<ref>{{بیرخستنەوەی ڤەژین |فەرھەنگ = hanbana|وشە = فشەکڵاونە|ڕێکەوتی سەردان = ٢ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> یا '''شوانە خڵەتێنە''' ({{بە ئینگلیزی|Crested lark}}) ناوە زانستییەکەی (Galerida cristata)ە و جورێکە لە کڵاوکوڕەو دیارەو ھەر لە نێو مەزرەعەکان و شوێنەکانی نزیک لە جاددەکان و گردەکان دەژیت و تا راددەیەک بچوکەو بە نزیکەیی ھەمان قەبارەیە لەگەل کڵاوکوڕەیێکی ئۆراسی بەلام کەمێک کورتترەو توزێک گەورەترە لە رووی دەوروبەری و سەرەکە و لەش و بەرزیەکەی ١٧ سم و درێژی بالەکانی ٢٩سم تا ٣٨سم و کێشی لە نێوان ٣٧گرام تا ٥٥ گرام دەبێت. نێرەو مێیەکەی ھاوشێوەن ۆ جیاوازیەکی ئەوتۆیان نیە و بەزوری لە ئەورۆپاو باکۆری ئەفریقیاو روژئاوای ئاسیاوچین و رۆژھەلاتی ناوەراست دەبینرێت. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Galerida cristata}} {{تووڵی دەروازە|چین|باڵندەکان|ژینناسی}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:مەلەکانی کوردستان]] [[پۆل:مەلەکانی ئێران]] [[پۆل:تاکسە ناوی کارل لینایۆسی لەسەرە]] [[پۆل:تاکسۆنەکانی ناونراو لە لایەن کارل لینایۆسەوە]] pq7pfot91pmorer4586i4i1iaf43ia6 0 127811 1673668 1673283 2026-09-23T17:14:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] و [[دەروازە:کارتۆن|کارتۆن]] 1673668 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = ھۆم | image = Home (2015 film) poster.jpg | border = no | alt = Film poster showing Oh the Boov and Tip sitting on the roof of a hovering vehicle against an evening sky | caption = | director = [[تیم جۆنسۆن]] | producer = {{plain list| * [[مرێیل سۆریا]] * [[کریس جانکینز]] * سوزان بورگی}} | screenplay = {{plain list| * تۆم جەی. ئاستڵ * مات ئەمبەر}} | based on = {{based on|''[[مانای ڕاستیی سمێکدەی]]''|[[ئادەم ڕێکس]]}} | starring = {{plain list| * [[جیم پارسنز]] * [[ڕیحانا]] * [[ستیڤ مارتن]] * [[جێنیفەر لۆپێز]] * [[مات جۆنز]]}} | music = [[لۆرن بالف]]<ref name=score>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lorne Balfe Scoring DreamWorks Animation’s ‘Home’|ناونیشان=http://filmmusicreporter.com/2014/11/24/lorne-balfe-scoring-dreamworks-animations-home/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|newspaper=Film Music Reporter|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref><br>[[ستارگەیت (تیمی بەرھەمھێنان)|ستارگەیت]] | editing = [[نیک فلێچەر]] | studio = [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]] | distributor = [[فۆکسی سەدەی بیستەم]] | released = {{Film date|2015|03|7|[[Boulder International Film Festival|BIFF]]|2015|03|27|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | runtime = ٩٤ خولەک<!--Theatrical runtime: 93:41--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/home-film-1 | سەردێڕ=''HOME'' [2D] (U) | ئیش=British Board of Film Classification | ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٥ | ڕێکەوتی سەردان=١٨ی شوباتی ٢٠١٥ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠١٥ | archive-url=https://web.archive.org/web/20150507004731/http://www.bbfc.co.uk/releases/home-film-1 | url-status=dead}}</ref> | country = ویلایەتە یەکگرتووەکان | language = ئینگلیزی | budget = ١٣٥ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Home (2015)|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=happysmekday.htm|وێبگە=Box Office Mojo|بڵاوکەرەوە=Amazon.com|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> | gross = ٣٨٦ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM" /> }} '''نیشتیمان''' ({{بە ئینگلیزی|Home}}) فیلمێکی [[٢٠١٥]]ی [[ئەنیمەیشن]]ی [[سێ ڕەھەند]]ی [[خەیاڵی زانستی]] و [[کۆمیدی]] [[ئەمریکا|ئەمریکییە]]. لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن]]ەوە بەرھەمھێنراوە و کۆمپانیای [[فۆکسی سەدەی بیستەم]]یش بڵاوی کردووەتەوە. [[جیم پارسنز]]، [[ڕیهانا]]، [[ستیڤ مارتن]]، [[جێنیفەر لۆپێز]]، و [[مات جۆنز]] ڕۆڵی سەرەکییان تێدا گێڕاوە بە دەنگەکانیان. [[تیم جۆنسۆن]] دەرھێنەری فیلمەکە بووە، و [[کریس جانکینز]] و [[سوزان بورگی]] بەرھەمھێنەری بوون. == چیڕۆک == دوای پێشبڕکێ و ڕاکەڕاکێکی زۆر لەگەڵ بوونەوەرە بێگانەکان، بووڤەکان دەست بەسەر [[زەوی]] دادەگرن، ئەوان دانیشتوانی زەوی دەگوازنەوە بۆ چەند ناوچەیەکی دیاریکراو، سەرجەم شارەکان خاڵی دەکەن لە مرۆڤەکان، جگە لە کچێک بە ناوی تێپ ''(ڕیحانا)''، کە خۆی حەشارداوە لە بێگانەکان. کاتێک تێپ بووڤێکی ھەڵاتوو (ئۆو) دەبینێت، بێمتمانەیی دوولایەنە ھەیە لەنێوانیان، بەڵام ئۆو بەپێچەوانەی ھەڤاڵانی ڕقی لە مرۆڤ نییە و ھاوڕێیەتی و کەیف نیشانی تێپ دەدات، ھەردووکیان بەیەوە گەشتێک دەست پێدەکەن بۆ دۆزینەوەی دایکی تێپ، ئەوان لەو ماوەیە دەبن بە ھاوڕێی یەکتری. ھاوکات لەو ماوەیەدا دوژمنەکەیان گۆرگ لەڕێگەیە بۆ زەوی. == سەرچاوەکان == *[[ویکیپیدیای ئینگلیزی]]، حوزەیرانی ٢٠١٦. ---- {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|ھۆڵیوود|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی|کارتۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Home (2015 film)}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمێدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمەکانی توێنتیت سێنچوری فۆکس]] [[پۆل:فیلمە هاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی هاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ساڵی ٢٠١٥]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس ئەنیمەیشن]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی پەیوەندییەکانی دایک و کچ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن لۆرن بالفەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] q46axe3efdf23gdpnrsibqoiey9j0kh 0 129549 1674046 1670083 2026-09-24T10:34:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە) 1674046 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Alhazen,_the_Persian.gif|وێنۆک|ئیبن ھەیسەم خاوەنی دۆزینەوەکانی ئۆپتیک و ئاشکرا کردنی تایبەتمەندییەکانی ڕووناکی.]] '''فیزیک لە سەردەمی شارستانیەتی ئیسلامی''' گرنگیدانی موسڵمانان بە [[فیزیک]] دەستی پێکرد دوای چالاکیە وەرگێڕانەکان کە کتێبی [[یۆنانیەکان]] وەرگێڕدرا لەوانە کتێبەکان و تیۆرییەکانی [[ئەرەستوو]] و [[ئارکیمیدز]] و بێجگە لەوانیش، وە یەکێک لەو ھۆکارانەی کە وای کرد لەو سەردەمە فیزیک لە گەشەکردن بێت بریتی بوو لە ھەبوونی ئامێر وەک [[ئیسترلاب|ئیستیرلاب]] و ھەروەھا زانینیان بۆ [[میکانیک]] (علم الحیل).<ref>[http://islamstory.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A1 المسلمون وتطور علم الفيزياء - قصة الإسلام] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161009115823/http://islamstory.com/ar/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%88%D9%86_%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D8%B1_%D8%B9%D9%84%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%8A%D8%B2%D9%8A%D8%A7%D8%A1 |date= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> درەوشانەوەی ئاشکراکردنی فیزیک لای موسڵمانان دەستی پێکرد لەگەڵ دەرکەوتنی [[ئیبن ھەیسەم]] کە [[ئۆپتیک|ئۆپتیکی]] دامەزراند و تایبەتمەندیەکانی ڕووناکی ئاشکرا کرد گرنگترینیان ئەوە بوو کە ڕووناکی لە تەنەکانەوە دێت بۆ چاو بە پێچەوانەی ئەوەی کە فەیلەسووفە یۆنانیەکان دەیانوت.<ref>[http://articles.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=100557 ابن الهيثم رائد علم الضوء الحديث - إسلام ويب] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170719162901/http://articles.islamweb.net/media/index.php?page=article&lang=A&id=100557 |date=١٩ی تەممووزی ٢٠١٧ }}</ref> پاشان داھێنانەکان و زانست گەشەی کرد. == چەند زانایەکی موسڵمان و بەخشینەکانیان بە فیزیک == * [[کیندی]] (٨٠٣-٨٧٣) ئۆپتیک و گەردونناسی.<ref>Œuvres d'Al-Kindi, éd.</ref> * [[عەبباس بن فیرناس]] (٨١٠-٨٨٧) کات و فڕین. * [[سابت بن قوڕڕە]] (٨٣٦-٩٠١) ناساندنی جووڵە و کێش و کێشکردن.<ref>Mohammed Abattouy (2001).</ref> * [[فارابی]] (٨٧٢-٩٥٠) گەردونناسی و توێژینەوە سەبارەت بە [[دەنگ]] و سرووشتی [[بۆشایی]].<ref>Arabic and Islamic Natural Philosophy and Natural Science, Stanford Encyclopedia of Philosophy </ref> * (السیزجی) (٩٤٥-١٠٢٤٠) ھاوسەردەمی [[بیروونی]] بووە، قسەی کردووە سەبارەت بە جووڵەی خۆر و ئیسترلابێکی درووست کرد کە پشت بە ناوەندیی خۆر دەبەستێت.<ref>هاينريش سوتير: Die Mathematiker und Astronomen der Araber und ihre Werke (80-81, 224, 1900). </ref> * ئیبن ھەیسەم (٩٦٥-١٠٣٩) بێجگە لە کارەکانی سەبارەت بە ئۆپتیک و گەردونناسی، یاسای سرەوتنی ئاشکرا کردووە لە [[زانستی جووڵە (فیزیا)|زانستی جووڵە (کینتیکا)]] * بیروونی (٩٧٣-١٠٤٨) دانانی چەند بیرۆکەیەکی سەرەکی لە زانستی جووڵە وەک [[لەز|لەز (خێرابوون)]] و [[لێخشان]] و ھەروەھا دیاری کردنی کێشی جۆری بۆ چەند ماددەیەک.<ref>O'Connor, John J.; Robertson, Edmund F., "Abu Arrayhan Muhammad ibn Ahmad al-Biruni", MacTutor History of Mathematics archive. </ref> * ئیبن سینا (٩٨٠-١٠٣٧) یاسای یەکەمی جووڵە "تەنی وەستاو ھەر بە وەستاوی دەمێنێتەوە و تەنی جووڵاویش ھەر بە جووڵاوی دەمێنێتەوە تا ھێزێکی دەرەکی کاری تێ نەکات" کە دەگووترێ [[ئیساک نیوتۆن|ئیسحاح نیوتن]] کردوویەتی بە ھی خۆی.<ref>[http://islamstory.com/ar/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81_%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%AA%D9%86_%D8%A3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86 قوانين الحركة والجاذبية.] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161030164152/http://islamstory.com/ar/%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A%D9%86_%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9_%D9%88%D8%A7%D9%84%D8%AC%D8%A7%D8%B0%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%A7%D9%83%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D9%81_%D9%86%D9%8A%D9%88%D8%AA%D9%86_%D8%A3%D9%85_%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B3%D9%84%D9%85%D9%8A%D9%86 |date=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ }}</ref> * [[کوڕانی مووسا]] لە [[میکانیک]]. * [[ئەلجەزەری|جەزەری]] ١٢٢٦: لە ئەندازەی میکانیکی کە چەند داھینانێکی بەناوبانگی ھەیە لەوانە: ئامێرە خۆبزوێنەکان کە بە ئاو کاردەکەن و کاتژمێرە ئاوییەکان و  ئامێری ھایدرۆلیکی و ھی تریش. == سەرچاوەکان == <div class="reflist reflist-cols reflist-cols2"> <references /></div> {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|فیزیک|گەردوون}} {{ئیسلام-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:سەردەمی زێڕینی ئیسلام]] [[پۆل:مێژووی زانستی ئیسلامی]] [[پۆل:مێژووی فیزیک]] a63wyrlgqpa4ihs3zmmupg1w56wa3b0 0 129983 1673563 1188215 2026-09-23T13:38:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1673563 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} [[پەڕگە:Zernike.jpg|230px|وێنۆک|چەپ|زێرنیکە]] '''فریتز زێرنیکە''' (بە ئینگلیزی: Frits Zernike) (١٨٨٨–١٩٦٦) فیزیکزانێکی ھۆڵەندی بوو کە خەڵاتی نۆبڵی لە فیزیادا وەرگرت لە ساڵی ١٩٥٣ بۆ داھێنانی مایکرۆسکۆپی (phase contrast) کە بریتییە لە ئامێرێک کە ڕێگە بە لێکۆڵینەوەی پێکھاتەی ناو خانە دەدات بەبێ ئەوەی پێویست بە کون کردنی [[خانە]]کە بدات و ببێتە ھۆی لە ناوبردنی. == ژیاننامە == زێرنیکە لە شاری [[ئەمستردام]] لە دایکبووە لە [[ھۆڵەندا]]. باوکی ناوی فرێدریک ئۆگەست زێرنیکەیە و دایکی ناوی ئانژێ دیپەرینکە. باوک و دایکی ھەردووکیان مامۆستای [[بیرکاری]] بوون بە تایبەتی باوکی کە حەزی لە [[فیزیا]]ش زۆر بووە و کاریگەری لەسەر فرتزیش دروست کردووە. فریتز بڕوانامەی لە زانستی [[کیمیا]]دا ھێناوە بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا ھەردوو زانستەکانی [[بیرکاری]] و فیزیاشی خوێندووە لە [[زانکۆی ئەمستردام]]. لە ساڵی ١٩١٢ خەڵات کرا بۆ کارکردنی لەسەر دیاردەی (Opalescence) لە گازەکاندا. لە ساڵی ١٩١٣ بووە یارمەتیدەری جەیکۆبەس کۆرنەلیۆس کاپتەین لە تاقیگەی گەردوونناسی زانکۆی گرۆنینگەن. لە ساڵی ١٩١٤ بەیەکەوە لەگەڵ سالۆمۆن ئۆرنشتاین ھاوکێشەی (ئۆرنشتاین-زێرنیکە) یان دانا. لە ساڵی ١٩١٥ پلەیەکی تری وەرگرت ھەر لە ھەمان زانکۆ لە بەشی [[فیزیای بیردۆزیی]] و ھەروەھا دواتر لە ساڵی ١٩٢٠ دانرا بە پرۆفیسۆرێکی تەواو لە فیزیای بیردۆزییدا. == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frits Zernike|فریتز زێرنیکە}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ھۆڵەندی]] [[پۆل:داھێنەرانی ھۆڵەندی]] [[پۆل:فیزیکزانانی ھۆڵەندی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] muncrj12qn9m3kplgi3qgbwix2ehoq1 0 130011 1673726 1511088 2026-09-23T19:37:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، کیمیا-کۆلکە) 1673726 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی زانا |ناو =فلیکس بلۆخ{{ھن}}Felix Bloch |وێنە =Felix_Bloch,_Stanford_University.jpg |قەبارەی وێنە = |لێدوان = |سەردێڕ = |ڕێکەوتی لەدایکبوون =٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٥ |شوێنی لەدایکبوون =[[زوریخ]]، [[سویس]]را |ڕێکەوتی مردن =١٠ی ئەیلوولی ١٩٨٣ |شوێنی مردن =[[زوریخ]]، [[سویس]]را |نیشتەجێ =[[سویس]]را، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] |سەردەم = |نەتەوە =سویسری |بواری زانستی =[[فیزیک|فیزیا]] |شوێنی کار =[[زانکۆی کالیفۆرنیا]]، [[زانکۆی ستانفۆرد]] |شوێنی بڕوانامە =پەیمانگای تەکنۆلۆژی زوریخ، [[زانکۆی لیپزیگ]] |ناونیشانی تێز = |ماڵپەڕی تێز = |ساڵی تێز = |ڕاوێژکاری دکتۆرا =[[ڤێرنەر ھایزنبێرگ]] |ڕاوێژکاری پەیمانگا = |قوتابیانی دکتۆرا = |قوتابییە دیارەکان = |ناسراو بەھۆی =دیواری بلۆخ، [[بیردۆزی بلۆخ]]، [[بازنەی بلۆخ]] |کاریگەر بووە بە = |کاریگەری بووە لەسەر = |خەڵاتەکان =[[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک]] (١٩٥٢) |واژوو = |لێدوانی واژوو = |ماڵپەر = |تێبینی = |خێزان = }} '''فلیکس بلۆخ''' (بە ئینگلیزی: Felix Bloch) (٢٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٠٥ - ١٠ی ئەیلوولی ١٩٨٣) فیزیکناسێکی [[سویسری]] بوو کە بە زۆری لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] کاری کردووە. فلیکس و ئێدوارد میڵس پورسڵ لە ساڵی ١٩٥٢ [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبێلیان لە فیزیادا]] وەرگرت بۆ پەرەپێدانی چەند ڕێگە و شێوازێکی نوێ بۆ (nuclear magnetic precision measurements). لە نێوان ساڵانی ١٩٥٤–١٩٥٥ وەک سەرپەرشتیار و بەڕێوەبەری یەکەمی دەزگای [[سێرن]] کاری کردووە. == ژیان و پیشە == [[پەڕگە:Felix_Bloch_1950s.jpg|وێنۆک|270x270پیکسڵ|فلیکس لە تاقیگەدا لە ساڵانی ١٩٥٠کاندا.]] فلیکس بلۆخ لە شاری [[زوریخ]] لە وڵاتی [[سویس]]را لە خێزانێکی جوولەدا لەدایکبووە لە دایک و باوکێک بە ناوەکانی گوستاف بلۆخ و ئاگنێس بلۆخ. بلۆخ لە پەیمانگای [[تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژی]] زوریخ خوێندوویەتی لە شاری زوریخ لە [[سویس]]را. لە سەرەتا لە بەشی [[ئەندازیاری]] دەیخوێند پاشان بەشەکەی گۆڕی بۆ [[زانست]]ی [[فیزیک|فیزیا]]. لەم ماوەیەدا بەشداری ئەو وانە و سیمینارانەی دەکرد کە پیتەر دەبی و [[ھێرمان وەیڵ]] لە پەیمانگای [[تەکنۆلۆژیا|تەکنۆلۆژی]] زوریخ دەیان وتەوە. پاشان بەشداری سیمینارەکانی [[ئێرڤین شروێدینگەر]]ی دەکرد لە [[زانکۆی زوریخ]] کە بەرامبەر زانکۆکەی خۆی بوو. یەکێکی تر لەو خوێندکارانەی کە بەشداری ئەم سیمینارانەی دەکرد [[جۆن ڤۆن نیومان]] بوو. دوای دەرچوونی لە [[زانکۆ]] و وەرگرتنی بڕوانامە لە [[فیزیک|فیزیا]]دا لە ساڵی ١٩٢٧ ھەر بەردەوام بوو لە [[خوێندەواری|خوێندن]] و تا توانی لە [[زانکۆی لیپزیگ]] لەگەڵ [[ڤێرنەر ھایزنبێرگ]] لە ساڵی ١٩٢٨دا بڕوانامەی دکتۆرا بەدەست بھێنێت. تێزی دکتۆراکەی بووە ھۆی دامەزراندنی بیردۆزی کوانتەمی [[ڕەق|تەنە ڕەقەکان]] بە بەکارھێنانی بیردۆزی شەپۆلەکانی بلۆخ بۆ ڕوونکردنەوەی [[ئەلێکتڕۆن|ئێلەکترۆنەکان]]. لە ساڵی ١٩٤٠ دا ژیانی [[ھاوسەرگیری]] لەگەڵ لۆرێ میسخ پێکھێناوە. == سەرچاوەکان == * [[:en:Felix Bloch|ویکیپیدیای ئینگلیزی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فیزیک|کیمیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سویس}} {{پۆلی کۆمنز|Felix Bloch}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{کیمیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠٥]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:فیزیکزانانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیزیکزانانی تاقیکاری]] [[پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فیزیک]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی سویسی]] [[پۆل:فیزیکزانانی سویسی]] [[پۆل:ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:فیزیکزانانی جوو]] [[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:کەسانی زانکۆی ھارڤارد]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 2fwiqv6au9pvlhd6svq0aps9ftl8qez 0 130144 1673669 1673282 2026-09-23T17:14:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1673669 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = نێوانی ئەستێرەکان | image = Interstellar film poster.jpg | alt = | caption = پۆستەری فیلم | director = [[کریستۆفەر نۆلان]] | starring = {{Plainlist| * [[ماتیو مەکانەھێی]] * [[ئان ھاتوەی]] * [[جێسیکا کاستەین]] * [[بیڵ ئیروین]] * [[ئێلن بورستین]] * [[مایکڵ کەین]] }} | music = [[ھانس زیمەر]] | cinematography = ھۆیت ڤان ھۆیتیما | editing = لی سمیت | production companies = {{Plainlist| * [[پاراماونت پیکچەرز]] * [[وارنەر برۆس پیکچەرز]] * [[لێجێنداری پیکچەرز]] * [[سینکۆپی]] * [[لیندا ئۆبست پڕۆدەکشنز]] }} | distributor = {{Plainlist| * پاراماونت پیکچەرز{{ھن}}(ئەمریکای باکوور) * وارنەر برۆس پیکچەرز{{ھن}}(نێونەتەوەیی) }} | released = {{Film date|٢٠١٤|١٠|٢٦|[[چین]]|٢٠١٤|١١|٥|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|٢٠١٤|١١|٧|شانشینی یەکگرتوو}}<!--- Premiere and countries of production per [[WP:FILMRELEASE]] ---> | runtime = ١٦٩ خولەک<!--Theatrical runtime: 168:49--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/interstellar-film | سەردێڕ=''Interstellar'' (12A) | ئیش=[[British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ | archive-url=https://web.archive.org/web/20181224233554/http://www.bbfc.co.uk/releases/interstellar-film | url-status=dead}}</ref> | country = {{Plainlist| * [[شانشینی یەکگرتوو]]<ref name="BFI"/> * [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]<ref name="BFI">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://explore.bfi.org.uk/5452c65e2de78 | سەردێڕ=''Interstellar'' (2014) | بڵاوکەرەوە=[[British Film Institute]] | ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151208183554/http://explore.bfi.org.uk/5452c65e2de78 | ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }} | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | budget = ١٦٥ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|$]]<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=interstellar.htm |سەردێڕ=Interstellar (2014) |بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> | gross = ٧٠١٫٨ ملیۆن [[دۆلاری ئەمریکی|$]] <ref name="BOM"/> |writer={{Plainlist| * [[جۆناتان نۆڵان]] * کریستۆفەر نۆلان }}|producer={{Plainlist| * [[ئێما تۆماس]] * کریستۆفەر نۆلان * [[لیندا ئۆبست]] }}}} '''نێوانی ئەستێرەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Interstellar}}) فیلمێکی [[پاڵەوانی|پاڵەوانیی]] [[خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستیی]] ٢٠١٤یە، کە بە ھاوبەشیی لەلایەن [[کریستۆفەر نۆلان]] و [[جۆناتان نۆلان|جۆناتان نۆلانەوە]] نووسراوە، و لەلایەن کریستۆفەر نۆلانەوە کاری بەرھەمھێنان و دەرھێنانی بۆ کراوە. ==چیرۆکی فیلمەکە == ساڵی 2067 وشکەساڵی و قات و قڕی دەبێتە هۆی ئەوەیکە مرۆڤ دەستبەرداری چالاکییە زانستییەکانی وەک کۆڵینەوە و توێژینەوە ئاسمانییەکان بێت. ژۆزەف کووپەر، فڕۆکەوانی دەزگای [[ناسا]] ناچار دەبێ وەک جووتیارێک خەریکی کشتوکاڵ بێت. ڕۆژێک و بە هەڵکەوت کووپەر لە ژووری نووستنی کچەکەی تووشی دیاردەیەکی نائاسایی لەسەر هێزی ڕاکێشانی زەوی دەبێتەوە. کووپەر پاش کۆڵینەوەی ئەو ڕووداوە نائاساییە کۆردیناتێکی دەست دەکەوێت و بە یارمەتی ئەو کۆردیناتە و GPS دەگاتە بنکەیەکی نهێنی ناسا کە بەڕێوەبەرەکەی کەسێکە بە نێوی پڕۆفیسۆر براند. براند شرۆڤە بە کووپەر دەدات و دەڵێت کە خەریکی ئۆپەراسیۆنێکی نهێنییە بۆ دۆزینەوەی گەڕۆکێک لە دەرەوەی سیستەم و کۆمەڵەی خۆر، و ئێستا خەریکی دۆزینەوەی وەڵامە بۆ هاوکێشەیەک لەسەر هێزی [[ڕاکێشان (فیزیک)|ڕاکێشان]]. براند داوای یارمەتی و هاوکاری لە کووپەر دەکات تا لەگەڵ سێ زانای دیکە واتە ئەمیلیا براند (کچی پڕۆفیسۆر براند)، ڕۆمڵی و دۆیڵ، کەشتییەکی ئاسمانی بئاژوێت و گەشتێک بۆ دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر بکەن. ناوبراون لە ڕێگای [[:en:Wormhole|کرمەچاڵێکەوە]] دەچنە دەرەوەی کۆمەڵەی خۆر و ئەرکی تاوتوێکردنی سێ گەڕۆکیان پێ سپێردراوە. ئەو سێ گەڕۆکە بە دەوری [[کونەڕەش|کونەڕەشێکی]] گەورەدا بەنێوی Gargantua ئەخولێنەوە و پێشتر هەر یەک لەو گەڕۆکانە زانایەکی ناسایان بۆ نێردراوە و بەشێوەی سەرەتایی تاوتوێ کراون. == کاست و کەسایەتییەکان == * {{multiple image|direction=horizontal|width1=128|width2=128|footer=[[ماتیو مەکانەھێی]] و [[ئان ھاتوەی]] ڕۆڵی کەسایەتییە سەرەکییەکانی ''نێوانی ئەستێرەکانیان'' گێڕاوە.|image1=Matthew McConaughey - Goldene Kamera 2014 - Berlin.jpg|alt1=ماتیو مەکانەھێی|image2=Anne Hathaway 2014 (cropped).jpg|alt2=ئان ھاتوەی}}[[ماتیو مەکانەھێی]] بە ڕۆڵی جۆزێف کووپەر، فڕۆکەوانێکی پێشووی [[ناسا|ناسایە]]، دوای ئەوەی ئاژانسەکە لەلایەن حکوومەتەوە داخرا، بووە بە جووتیار. * [[ئان ھاتوەی]] بە ڕۆڵی دکتۆر ئەمیلیا براند، زانا و ئەستێرەگەڕێکی ناسایە. * [[جێسیکا کاستەین]] بە ڕۆڵی مێرفی «مێرف» کووپەر، کچی جۆزێفە، کە لە کۆتاییدا دەبێتە زانایەکی ناسا. ** [[مەکێنزی فۆی]] ڕۆڵی مێرفی لاو دەگێڕێت ** [[ئێلن بورستین]] ڕۆڵی مێرفی بەتەمەن دەگێڕێت. * [[جۆن لیسگۆ|جۆن لیتگۆ]] بە ڕۆڵی دۆناڵد، خەزوورە پیرەکەی کووپەرە. * [[مایکڵ کەین]] بە ڕۆڵی پڕۆفیسۆر جۆن براند، زانایەکی پایەبەرزی ناسایە، خاوەنی بیرۆکەی پیلانی ئەیە، ڕاوێژکاری پێشووی کووپەر، و باوکی ئەمیلیایە. * [[دەیڤد جاسی]] بە ڕۆڵی ڕۆمڵی، ئەندامێکی پایەبەرزی ناسایە، و ئەندامی دەستەی ''ئیندورەنسە''. * [[وێس بێنتلی]] بە ڕۆڵی دۆیڵ، ئەندامێکی پایەبەرزی ناسایە، و ئەندامی دەستەی ''ئیندورەنسە''. * [[کەیسی ئافلێک]] بە ڕۆڵی تۆم کووپەر، کوڕی جۆزێفە، کە پاشجار گەورە دەبێت و دەبێت بە جووتیار. ** [[تیمۆتی شالامێ]] ڕۆڵی تۆمی لاو دەگێڕێت. * [[مات دەیمن]] بە ڕۆڵی مان، ئەستێرەگەڕێکی ناسایە کە لە ماوەی بەرنامەی لازەرەسدا بۆ ھەسارەیەکی بەستەڵەک نێردراوە. * [[بیڵ ئیروین]] بە ڕۆڵی تارس {{small|(دەنگ و بووکەڵەجووڵێنی)}} و کەیس {{small|(بووکەڵەجووڵێنی)}} * [[جۆش ستیوارت]] بە ڕۆڵی کەیس {{small|(دەنگ)}} * [[تۆفەر گرەیس]] بە ڕۆڵی گێتی، ھاوڕێ و خۆشەویستی مێرفە. * [[لیا کێرنز]] بە ڕۆڵی لویس، ھاوسەری تۆمە. * [[دەیڤد ئۆیەلۆوۆ]] بە ڕۆڵی بەڕێوەبەری خوێندنگە. * [[کۆلێت وۆڵف]] بە ڕۆڵی خاتوو ھانلی. * [[ویلیام دێڤەین]] بە ڕۆڵی ویلیامز، ئەندامێکی تری ناسایە. * [[ئێلیەس گەیبڵ]] بە ڕۆڵی کارگێڕ. * [[جێف ھێفنەر]] بە ڕۆڵی پزیشک. * ڕەس فێگا بە ڕۆڵی سەرۆکی دەستە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کریستۆفەر نۆڵان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Interstellar|نێوانی ئەستێرەکان (فیلم)}} *{{IMDb title|tt0816692}} *{{AllMovie title|576585}} *{{TCMDb title|2004892}} *{{AFI film|70145}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|فیزیک|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|گەردوون|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی بێوەژنی]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە داستانییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لەلایەن هانس زیمەر تۆمارکراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە بەڕیتانییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە کارەساتییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی مانەوە]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمە نایابە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:خەیاڵ دەربارەی گەشتی نێوان گەلەئەستێرەکان]] [[پۆل:چیرۆکە خەیاڵییەکان کە لەسەر ھەسارەکانی زەریاییەکان ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کچ]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ساڵی ٢٠٦٧ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بۆشایی ئاسماندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە کێڵگەدا ڕوودەدەن]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر ھەسارە خەیاڵییەکان ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئەلبێرتا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین کاریگەری بینراو بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆناسان نۆلان]] [[پۆل:فیلمەکانی لێجندەری پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ئەستێرەگەڕەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە زانایان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە جووتیاران]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە ناسا]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە مەترسییەکانی کەشوھەوا]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیزیک]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کات]] [[پۆل:کونەڕەشەکان لە فیلم]] [[پۆل:خەیاڵ سەبارەت بە گەلەستێرەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ی چەشنی کارەسات]] [[پۆل:فیلمەکان لە چەشنی کارەسات]] [[پۆل:فیلمە ژینگەیییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامایییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] fs6sgz3o10rjyrwttasc8i5xp21fq4g 0 132142 1673554 1580165 2026-09-23T13:37:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1673554 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم|ناو=فرۆشیار|وێنە=Forushandeh.png|دەرھێنەر=[[ئەسغەر فەرھادی]]|بەرھەمھێنەر=[[ئەسغەر فەرھادی]]{{Break}}ئەلێکساندەر ماڵت گای|نووسین=[[ئەسغەر فەرھادی]]|کاست=[[شەھاب حوسێنی]]{{Break}}[[تەرانە عەلیدۆستی]]{{Break}}بابەک کەریمی{{Break}}مینا ساداتی|موزیک=ستار ئۆرکی|وێنەگری سینەمایی=حسێن جەعفەری|دەستکاری=ھایدە سەفییاری|ڕێکەوتی دەرچوون=٢١ی ئایاری ٢٠١٦ لە [[فیستیڤاڵی فیلمی کان|فیستیڤاڵی کان]]{{Break}} ٣١ی ئابی ٢٠١٦ لە [[ئێران]]{{Break}}٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦ لە [[فەڕەنسا]]|ماوەی فیلم=١٢٥ خولەک|وڵات=[[ئێران]] {{Break}} [[فەڕەنسا]]|زمان=[[زمانی فارسی|فارسی]]|تێچوون=|داھات=١٥٬٦٦٤٬٠١٥٬٠٠٠ تمەن}} '''فرۆشیار''' ({{بە فارسی|فروشنده}}) [[فیلم|فیلمێکی]] [[ئێران]]ی ساڵی ٢٠١٦ەیە و حەوتەمین فیلمی [[ئەسغەر فەرھادی|ئەسغەر فەرھادیە]]. لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] خەڵاتی باشترین سیناریۆ بە [[ئەسغەر فەرھادی]] درا و خەڵاتی باشترین ئەکتەریش بە [[شەھاب حوسێنی]] درا.<ref name="te02">[http://www.radiofarda.com/a/f16-69th-cannes-festival/27750581.html/ دو خەڵاتی کان بۆ فەرھادی و حوسێنی]، ڕادیۆ فەردا.</ref> ھەروەھا فیلمی فرۆشیار نوێنەری ئێرانە بۆ [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]]ی لە ساڵی ٢٠١٧. فرۆشیار لە ڕۆژەکانی کۆتایی نمایشی لە [[سینەما|سینەماکانی]] ئێران، خۆی توانی ببێتە پڕداھاتترین فیلمی ناوخۆی ئێران و ڕیکۆردی فیلمی [[محەممەد پێغەمبەری خودا (فیلم)|محەممەد پێغەمبەری خودا]] بشکێنێت.<ref name="te01">[http://cinematicket.org/?p=nfilmdetail&fid=1233&fileid=2007&t=فروشندە فیلمی فرۆشیار]{{بەستەری مردوو|url=http://cinematicket.org/?p=nfilmdetail&fid=1233&fileid=2007&t=%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%AF%DB%95 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}، [[وێبگە]]ی سینەما تیکێت.</ref> == کورتەی چیرۆک == ڕەعنا و عیماد دوو ھاوسەری لاون کە خەریکی نمایشکردنی شانۆیی ''مەرگی فرۆشیارن'' لە نوسینی ئارتەر میلەر، بەھۆی ئەوەی ئەوەی شوقەیەی تیای نیشتەجێن دادەچێت و مەترسی دەکەوێتە سەر ناچاردەبن خانویەک بە کرێ بگرن کە پێشتر ژنێکی بەدناو بە ناوی ئاھو نیشتەجێ بووە تێیدا، سەرەتا شتەکان ئاسایی دەچنە پێش بەڵام پاشتر کێشەی گەورەیان توش دەبێت بەھۆی خانوەکەوە. == ئەکتەرەکان == * [[شەھاب حوسێنی]] بە ڕۆڵی عیماد * [[تەرانە عەلیدۆستی]] بە ڕۆڵی ڕەعنا * بابەک کەریمی بە ڕۆڵی بابەک * مینا ساداتی بە ڕۆڵی سەنەم * ئیحترام بورومەند بە ڕۆڵی خاتو شاە نەزەری * فەرید سەججادی حوسێنی بە ڕۆڵی ناسر == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable" !ساڵ !خەڵات !بەش !ناوی براوە !ئەنجام |- | rowspan="3" |٢٠١٦ | rowspan="3" |فیستیڤاڵی فیلمی کان |چڵە خورمای ئاڵتونی |ئەسغەر فەرھادی |{{پاڵێوراو}} |- |باشترین سیناریۆ |ئەسغەر فەرھادی |{{براوە}} |- |باشترین ئەکتەری سەرەکی پیاو |شەھاب حوسەینی |{{براوە}} |- |٢٠١٦ |ئەنجومەنی ڕەخنەگرانی ئەمریکا |باشترین فیلمی دەرەکی |فرۆشیار |{{براوە}} |- |٢٠١٦ |فیستیڤاڵی میونخ |باشترین فیلم |فرۆشیار |{{براوە}} |- |٢٠١٦ |فیستیڤاڵی ئەمستەردام |باشترین فیلمی بینەران |فرۆشیار |{{براوە}} |- | rowspan="2" |٢٠١٦ | rowspan="2" |فیستیڤاڵی نێودەوڵەتی شیکاگۆ |ھۆگۆی ئاڵتونی |ئەسغەر فەرھادی |{{پاڵێوراو}} |- |ھۆگۆی زیوین، خەڵاتی داوەران |ئەسغەر فەرھادی |{{براوە}} |- |٢٠١٦ |فیستیڤاڵی سمینسی |باشترین فیلم |فرۆشیار |{{براوە}} |- |٢٠١٦ |فیستیڤاڵی مۆمبای |فیلمی ھەڵبژێردراوی بینەران |فرۆشیار<ref name="te03">[https://www.salamcinama.ir/news/5251/معرفی-فیلم-فروشندە-عکس-ھای-فیلم-پشت-صحنە-پوستر-و-آنونس فیلمی فرۆشیار]{{بەستەری مردوو|url=https://www.salamcinama.ir/news/5251/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%AF%DB%95-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%DA%BE%D8%A7%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%BE%D8%B4%D8%AA-%D8%B5%D8%AD%D9%86%DB%95-%D9%BE%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%B1-%D9%88-%D8%A2%D9%86%D9%88%D9%86%D8%B3 |date=شوباتی ٢٠٢٤ }}، [[وێبگە]]ی سەلام سینەما.</ref> |{{براوە}} |- |٢٠١٧ |خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب |باشترین فیلمی بیانی |فرۆشیار<ref name="te04">[https://www.goldenglobes.com/film/salesman پەڕەی فیلمەکە ناساندنی وەک پاڵێوراو وێبگەی گۆڵدن گلۆب.]</ref> |{{پاڵێوراو}} |- |٢٠١٧ |خەڵاتی ئەکادێمی |باشترین فیلمی بیان |فرۆشیار<ref name="te05">[https://www.theguardian.com/film/2017/feb/27/oscar-winners-2017-the-full-list-academy-awards براوەکانی ئۆسکار - زە گاردیان] کۆتا سەردان ٢٧ی ٢ی ٢٠١٧</ref> |{{براوە}} |} == سەرچاوەکان == {{پەراوێز}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20170330000417/http://distribution.memento-films.com/film/infos/74 وێبگەی فرمی] * [https://web.archive.org/web/20170203162600/https://www.instagram.com/thesalesman.movie/ فیلمی فرۆشیار] لە [[ئینستاگرام]]. * [http://www.imdb.com/title/tt5186714/ فیلمی فرۆشیار] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]]. {{تووڵی دەروازە|ئێران|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|The Salesman}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە فارسییەکان]] [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییە ئێرانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠١٠ بە زمانی فارسی]] [[پۆل:فیلمە درامییەکانی ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی لەشفرۆشی لە ئێران]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئێران داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تاران وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی فەرەنسا]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی ئێران]] b4y7cq2y3gbhc5as8hjkvbmm5lzbjvz 0 132342 1673953 1511286 2026-09-24T04:39:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1673953 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=شوبات ٢٠٢٠}} {{Underlinked|date=شوبات ٢٠٢٠}} {{Underlinked|date=نیسان ٢٠١٧}} }} <div class="cx-overlay"><div class="cx-spinner"></div></div>{{Infobox website|name=Forvo|caption=Screenshot of Forvo as of April 4th, 2010.|url=[http://forvo.com forvo.com], [http://pronuncionary.com/ pronuncionary.com]|commercial=Yes<ref>[http://www.forvo.com/about/ Forvo's About page] says "Headed by Félix Vela... I love working at a startup". That implies Forvo is a startup commercial company. Currently they appear to be making money off the iPhone app and website advertising. The site nowhere says it's non-profit, just that the content is CC-licensed.</ref>|type=[[Linguistics]]|registration=Optional, but required to download MP3s and to add pronunciations|content license=[[Creative Commons licenses|Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike]]|owner=Forvo Media SL|launch date=January 2008}} '''فۆرڤۆ''' (Forvo.com) وێبگەیەکی ھاوبەشە بۆ گۆکردن(pronunciation) و دەربڕینی وشە و دەستە وشەکان بە ھەموو زمانە زیندووەکانی دنیا، ئامانج لەم کارە ئامادەکردنی فەرھەنگێکی دنگدارە بۆ زمانەکان و ھەروەھا بە ئامانجی ئاسانکاری فێرکاری و فێربوونی زمانەکان بۆ ئەوانەی تامەزرۆی فێربوونی زمانن دامەزراوە و شێوازی گۆ کردنی وشەکان لە زمانگەلی جۆراوجۆر دەخاتە بەردەستی بەکارھێنەران. پڕۆژەی فۆرڤۆ پرۆژەیەکی ھاوبەشە و ھەمووان دەتوانن بە خۆڕایی لەم وێبگە ببن بە ئەندام و گۆکردن و دەربڕینی وشەکان بە زمانی دایکی خۆیان تۆمار بکەن. جێگەی ئاماژەیە خاوەنی فۆرڤۆ کۆمپانیای میدیایی فۆرڤۆ لە سەن سباستیەنی ئیسپانیایە. ھەروەھا فۆرڤۆ گەورەترین وێبگەی ڕێنمای گۆکردنی وشەکان لە سەر تۆڕی ئینتەرنێتە و ھەموو وشە و دەستە وشەکانی ناو ئەم وێبگەیە لە لایەن بەکارھێنەرانی زمانی دایکییەوە تۆمار و گۆ کراوە. زمانی کوردیش وەک یەکێک لە زمانەکانی ئەم وێبگە تۆمارکراوە و ئاخێوەرانی کوردزمان دەتوانن ببن بە ئەندام و پەرە بە بەشی کوردییەکەی بدەن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [//en.wikipedia.org/wiki/Forvo ویکیپیدیای ئینگلیزی] == بەستەرە دەرکییەکان == * [https://ku.forvo.com/وێبگەی فۆرڤۆ]{{بەستەری مردوو|url=https://ku.forvo.com/%D9%88%DB%8E%D8%A8%DA%AF%DB%95%DB%8C |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|ئینتەرنێت}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:دەنگناسی (زمانەوانی)]] [[پۆل:وێبگە پەروەردەیییەکان]] [[پۆل:بەشی پێداچوونەوە]] qai7mur0s7v9fcg22qipduvjjloihfu 0 132663 1673448 1296359 2026-09-23T12:25:24Z Bilalinfo 57400 /* خەڵاتەکان */ چاکسازی 1673448 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=وڵات بۆ پیرەمێردان نییە|image=No Country for Old Men poster.jpg|caption=پۆستەری سینەمایی فیلمەکە|director=برایانی کۆھن|producer=سکۆت ڕودن، ئیزان کۆھن، جۆڵ کۆھن|screenplay=برایانی کۆھن|based on=ڕۆمانی وڵات بۆ پیرەمێردان نییە نوسینی: کۆرماک ماککارسی|starring=جۆش برۆلن، خاڤیەر باردم، تۆمی لی جۆنس|music=کارتەر بوروڵ|cinematography=ڕۆجەر دیکنز|editing=ڕۆدریک جەینس|released=١٩ی ٥ی ٢٠٠٧ لە فێستیڤاڵی کان ٩ی ١١ی ٢٠٠٧ لە ویلایەتە یەکگرتوەکان|runtime=١٢٢ خولەک|country=ویلایەتە یەکگرتوەکان|language=[[ئینگلیزی]]|budget=٢٥ ملیۆن دۆلار|gross=١٧١. ٦ ملیۆن دۆلار}} '''وڵات بۆ پیرەمێردان نییە''' (بە [[ئینگلیزی]]: No Country for Old Men) ناونیشانی فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٧ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]یە لە ژانەری ھەستبزوێن و ڕۆژئاوایی، لە دەرھێنان و نوسینی جۆڵ کۆھن و ئیزان کۆھنە (برایانی کۆھنە)، بنەمانی فیلمەکە لە ڕۆمانێکەوە وەرگیراوە بە ھەمان ناو لە نوسینی کۆرماک ماککارسی،<ref>[http://ew.com/article/2007/11/07/no-country-old-men-2/ وڵات بۆ پیرەمێردان نییە، لیزا شوارزبام] - ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> فیلمەکە لە ڕۆڵگێڕانی جۆش برۆلن و خاڤیەر باردم و تۆم لی جۆنس و کێلی ماکدۆناڵدە. وڵات نییە بۆ پیاوی پیر سەرەتا لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] نمایشکرا لە ڕێکەوتی ١٩ی ٥ی<ref>[http://variety.com/2007/film/columns/cannes-great-divide-1117965767/ کان، ڤارێتی] - ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> ٢٠٠٧، لە دەورەی ھەشتاھەمینی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]] توانی چوار خەڵات دەستەبەر بکات<ref>[http://observer.com/2008/02/emno-countryem-takes-4-at-oscars/ وڵات نییە ٤ خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە] - ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> ناونیشانەکە لە ھۆنراوەیەکی ھۆنراوەوانی [[ئیرلەند|ئیرلەندی]] ویلیام بەتلەر یێتسە وەرگیراوە بە نێوی سەوڵ لێدان بەرەو بێزەنتیە<ref>[[:en:No Country for Old Men (film)|ویکیپیدیای ئینگلیزی، وڵات بۆ پیرەمێردان نییە]] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> == چیرۆک == لێولن ماس (جۆش برۆلن) کاتێک خەریکی ڕاوە بە ڕێکەوت کۆمەڵێک جەستەی مردوو دەدۆزێتەوە کە پاشماوەی مامەڵەیەکی ناسەرکەوتوی مادە ھۆشبەرەکانە، کاتێک لێولن نزیک دەکەوێتەوە دەبینێت ھەموان مردون جگە لە یەک کەس کە بە سەختی بریندارە و داوای ئاو لە لێولن دەکات بەڵام لێولن دەڵێت ئاوم پێنییە و لەدوای سەیارەکە جانتایەکی پڕ لە پارە دەدۆزێتەوە لەگەڵ بڕێکی زۆر مادەی ھۆشبەر، لێولن جانتا پارەکە دەباتەوە ماڵەوە بەڵام شەو ناتوانێت بخەوێت و دەگەڕێتەوە تا ئا بۆ بریندارەکە ببات بەڵام کۆمەڵێک لە مامەڵەکەرەکان چاودێری دەکەن و دوای دەکەون و برینداری دەکەن، پاش ئەوەی لێولن دەگەڕێتەوە ماڵەوە و دەزانێت کارەکە مەترسیدارە ژنەکەی دەنێرێتە ماڵی دایکی و خۆشی دەچێتە ھۆتێلێکی نزیک. ئانتوان چیگور (خاڤیەر باردم) کە مرۆڤکوژێکی لێھاتو و نا میھرەبانە دانراوە تا پارەکان بگەڕێنێتەوە و شوێنی لیۆلن ماس ھەڵدەگرێت و بە تێپەڕبونی کات چەندین کەس دەکوژێت لە لایەکی دیکەشەوە ئەفسەرێک دیاریکراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە کەیسەکە و بریکارێکیش دانراوە بۆ گرتنی ئانتوان == کاست == * جۆش برۆلن ڕۆڵی لیۆلن ماس * خاڤیەر باردم ڕۆڵی ئانتوان چیگور * تۆم لی جۆنس ڕۆڵی رۆم بێڵ * کێلی ماکدۆناڵد ڕۆڵی کارلا (ھاوسەری لیۆلن) * ودی ھارلسن ڕۆڵی کارسن وێڵز<ref name=":0">[[imdbtitle:0477348|ئای ئێم دی بی]] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !خەڵاتەکان !ئەنجام !بەش !کەسایەتی |- | rowspan="8" |خەڵاتی ئۆسکار<ref>[http://oscars.org/oscars/ceremonies/2008 خەڵاتەکانی ئۆسکار ٢٠٠٨] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> | {{won}} |باشترین دەرھێنان |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین فیلم |سکۆت ڕودن، برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین سیناریۆی وەرگیراو |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین ئەکتەری پاڵپشتی پیاو |خاڤیەر باردم |- | {{nom}} |باشترین وێنەگرتن |ڕۆجەر دیکنز |- | {{nom}} |باشترین مۆنتاژ |ڕۆدریک جەینس |- | {{nom}} |باشترین دەنگھەڵگری |سکیپ لیوزای |- | {{nom}} |باشترین میکسی دەنگ |سکیپ لیوزای |- | rowspan="2" |ئەنجومەنی ڕەخنەگرانی بۆستن | {{won}} |باشترین فیلم |سکۆت ڕودن، برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین ئەکتەری پاڵپشتی |خاڤیەر باردم |- | rowspan="3" |ھەیئەی ناوخۆیی ڕەخنەی فیلم | {{won}} |باشترین فیلم |سکۆت ڕودن، برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین سیناریۆی وەرگیراو |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین ڕۆڵگێڕانی ھەرەوەزی |تەواوی ڕۆڵگێڕان |- | rowspan="4" |خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب<ref>[https://web.archive.org/web/20100304143659/http://www.goldenglobes.org/nominations/year/2007 پاڵێوراو و براوەکانی گۆڵدن گڵۆب] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> | {{won}} |باشترین سیناریۆ |برایانی کۆھن |- | {{nom}} |باشترین دەرھێنان |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشرین ئەکتەری پاڵپشتی |خاڤیەر باردم |- | {{nom}} |باشترین فیلمی مۆشن پیکچەر |برایانی کۆھن |} سەد و حەفتاو پێنج خەڵاتی دیکەش<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|No Country for Old Men (film)}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک گیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تەکساس لە ئەمریکا نمایش دەکرێن]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە مەکسیکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی بافتای بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە نووسەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی گونجاوی بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکان بە چەشنی ڕۆژاوایی نوێ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە لاس ڤێگاس ڤالی وێنەیان گیراوە]] pj5p937g9iachwofl45fz3v6ncvzs6y 1674041 1673448 2026-09-24T09:46:40Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674041 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=وڵات بۆ پیرەمێردان نییە|image=No Country for Old Men poster.jpg|caption=پۆستەری سینەمایی فیلمەکە|director=برایانی کۆھن|producer=سکۆت ڕودن، ئیزان کۆھن، جۆڵ کۆھن|screenplay=برایانی کۆھن|based on=ڕۆمانی وڵات بۆ پیرەمێردان نییە نوسینی: کۆرماک ماککارسی|starring=جۆش برۆلن، خاڤیەر باردم، تۆمی لی جۆنس|music=کارتەر بوروڵ|cinematography=ڕۆجەر دیکنز|editing=ڕۆدریک جەینس|released=١٩ی ٥ی ٢٠٠٧ لە فێستیڤاڵی کان ٩ی ١١ی ٢٠٠٧ لە ویلایەتە یەکگرتوەکان|runtime=١٢٢ خولەک|country=ویلایەتە یەکگرتوەکان|language=[[ئینگلیزی]]|budget=٢٥ ملیۆن دۆلار|gross=١٧١. ٦ ملیۆن دۆلار}} '''وڵات بۆ پیرەمێردان نییە''' (بە [[ئینگلیزی]]: No Country for Old Men) ناونیشانی فیلمێکی ساڵی ٢٠٠٧ی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]یە لە ژانەری ھەستبزوێن و ڕۆژئاوایی، لە دەرھێنان و نوسینی جۆڵ کۆھن و ئیزان کۆھنە (برایانی کۆھنە)، بنەمانی فیلمەکە لە ڕۆمانێکەوە وەرگیراوە بە ھەمان ناو لە نوسینی کۆرماک ماککارسی،<ref>[http://ew.com/article/2007/11/07/no-country-old-men-2/ وڵات بۆ پیرەمێردان نییە، لیزا شوارزبام] - ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> فیلمەکە لە ڕۆڵگێڕانی جۆش برۆلن و خاڤیەر باردم و تۆم لی جۆنس و کێلی ماکدۆناڵدە. وڵات نییە بۆ پیاوی پیر سەرەتا لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] نمایشکرا لە ڕێکەوتی ١٩ی ٥ی<ref>[http://variety.com/2007/film/columns/cannes-great-divide-1117965767/ کان، ڤارێتی] - ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> ٢٠٠٧، لە دەورەی ھەشتاھەمینی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار]] توانی چوار خەڵات دەستەبەر بکات<ref>[http://observer.com/2008/02/emno-countryem-takes-4-at-oscars/ وڵات نییە ٤ خەڵاتی ئۆسکار دەباتەوە] - ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> ناونیشانەکە لە ھۆنراوەیەکی ھۆنراوەوانی [[ئیرلەند|ئیرلەندی]] ویلیام بەتلەر یێتسە وەرگیراوە بە نێوی سەوڵ لێدان بەرەو بێزەنتیە<ref>[[:en:No Country for Old Men (film)|ویکیپیدیای ئینگلیزی، وڵات بۆ پیرەمێردان نییە]] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> == چیرۆک == لێولن ماس (جۆش برۆلن) کاتێک خەریکی ڕاوە بە ڕێکەوت کۆمەڵێک جەستەی مردوو دەدۆزێتەوە کە پاشماوەی مامەڵەیەکی ناسەرکەوتوی مادە ھۆشبەرەکانە، کاتێک لێولن نزیک دەکەوێتەوە دەبینێت ھەموان مردون جگە لە یەک کەس کە بە سەختی بریندارە و داوای ئاو لە لێولن دەکات بەڵام لێولن دەڵێت ئاوم پێنییە و لەدوای سەیارەکە جانتایەکی پڕ لە پارە دەدۆزێتەوە لەگەڵ بڕێکی زۆر مادەی ھۆشبەر، لێولن جانتا پارەکە دەباتەوە ماڵەوە بەڵام شەو ناتوانێت بخەوێت و دەگەڕێتەوە تا ئا بۆ بریندارەکە ببات بەڵام کۆمەڵێک لە مامەڵەکەرەکان چاودێری دەکەن و دوای دەکەون و برینداری دەکەن، پاش ئەوەی لێولن دەگەڕێتەوە ماڵەوە و دەزانێت کارەکە مەترسیدارە ژنەکەی دەنێرێتە ماڵی دایکی و خۆشی دەچێتە ھۆتێلێکی نزیک. ئانتوان چیگور (خاڤیەر باردم) کە مرۆڤکوژێکی لێھاتو و نا میھرەبانە دانراوە تا پارەکان بگەڕێنێتەوە و شوێنی لیۆلن ماس ھەڵدەگرێت و بە تێپەڕبونی کات چەندین کەس دەکوژێت لە لایەکی دیکەشەوە ئەفسەرێک دیاریکراوە بۆ لێکۆڵینەوە لە کەیسەکە و بریکارێکیش دانراوە بۆ گرتنی ئانتوان == کاست == * جۆش برۆلن ڕۆڵی لیۆلن ماس * خاڤیەر باردم ڕۆڵی ئانتوان چیگور * تۆم لی جۆنس ڕۆڵی رۆم بێڵ * کێلی ماکدۆناڵد ڕۆڵی کارلا (ھاوسەری لیۆلن) * ودی ھارلسن ڕۆڵی کارسن وێڵز<ref name=":0">[[imdbtitle:0477348|ئای ئێم دی بی]] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !خەڵاتەکان !ئەنجام !بەش !کەسایەتی |- | rowspan="8" |خەڵاتی ئۆسکار<ref>[http://oscars.org/oscars/ceremonies/2008 خەڵاتەکانی ئۆسکار ٢٠٠٨] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> | {{won}} |باشترین دەرھێنان |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین فیلم |سکۆت ڕودن، برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین سیناریۆی وەرگیراو |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین ئەکتەری پاڵپشتی پیاو |خاڤیەر باردم |- | {{nom}} |باشترین وێنەگرتن |ڕۆجەر دیکنز |- | {{nom}} |باشترین مۆنتاژ |ڕۆدریک جەینس |- | {{nom}} |باشترین دەنگھەڵگری |سکیپ لیوزای |- | {{nom}} |باشترین میکسی دەنگ |سکیپ لیوزای |- | rowspan="2" |ئەنجومەنی ڕەخنەگرانی بۆستن | {{won}} |باشترین فیلم |سکۆت ڕودن، برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین ئەکتەری پاڵپشتی |خاڤیەر باردم |- | rowspan="3" |ھەیئەی ناوخۆیی ڕەخنەی فیلم | {{won}} |باشترین فیلم |سکۆت ڕودن، برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین سیناریۆی وەرگیراو |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشترین ڕۆڵگێڕانی ھەرەوەزی |تەواوی ڕۆڵگێڕان |- | rowspan="4" |خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب<ref>[https://web.archive.org/web/20100304143659/http://www.goldenglobes.org/nominations/year/2007 پاڵێوراو و براوەکانی گۆڵدن گڵۆب] ئینگلیزی - دواین سەردان ٣١ی ١ی ٢٠١٧</ref> | {{won}} |باشترین سیناریۆ |برایانی کۆھن |- | {{nom}} |باشترین دەرھێنان |برایانی کۆھن |- | {{won}} |باشرین ئەکتەری پاڵپشتی |خاڤیەر باردم |- | {{nom}} |باشترین فیلمی مۆشن پیکچەر |برایانی کۆھن |} سەد و حەفتاو پێنج خەڵاتی دیکەش<ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|No Country for Old Men (film)}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلم]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک گیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تەکساس لە ئەمریکا نمایش دەکرێن]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە مەکسیکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە تاوانکارییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ١٩٨٠ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە بیابانەکاندا ڕوودەدەن]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەرەکەیان خەڵاتی بافتای بۆ باشترین دەرھێنان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە نووسەرەکەیان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین سیناریۆی گونجاوی بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکان بە چەشنی ڕۆژاوایی نوێ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە تێکساس، ئەمریکا نمایش کراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیو مەکسیکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە لاس ڤێگاس ڤالی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کوشتنی گرێبەست]] 9dir21912dh56t2z4p6s329jbauqb9d 0 133022 1674042 1673414 2026-09-24T09:48:18Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674042 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Arrival<br>گەیشتوو | image = Arrival, Movie_Poster.jpg | alt = | caption = پۆستەری فیلم | director = [[دێنیز ڤێلنۆوڤ]] | producers = | screenplay = [[ئێریک هایسررەر]] | based on = {{Based on|"[[چیرۆکی ژیانت]]"|[[تێد چیانگ]]}} | starring = {{Plainlist| * [[ئەیمی ئادمز]] * [[جێرمی رێنەر]] * [[فۆرێست ویتیکر]] * [[مایکڵ ستوڵبەرگ]] * [[تیزی ما]] }} | music = [[یۆهان یۆهانسن]]<br />[[ماکس رێکتەر]] | cinematography = [[برادفۆرد یانگ]] | editing = [[جۆو واکەر]] | production companies = {{Plainlist| * Lava Bear Films * 21 Laps Entertainment * FilmNation Entertainment }} | distributor = [[پاراماونت پیکچەرز]] [[سۆنی پیکچەرز]] (نێودەوڵەتی) | released = {{Film date|2016|09|01|[[Venice Film Festival]]|2016|11|11|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} | runtime = ١١٦ خولەک<!--Theatrical runtime: 115:48--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/arrival-film | سەردێڕ=''Arrival'' (12A) | ئیش=[[British Board of Film Classification]] | ڕێکەوت=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ | ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٦ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦ | archive-url=https://web.archive.org/web/20161220215320/http://bbfc.co.uk/releases/arrival-film | url-status=dead}}</ref> | country = [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] | language = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | budget = ٤٧ ملیۆن دۆلار<ref name=BOM/> | gross = ١٩١.٣ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=arrival2016.htm |سەردێڕ=Arrival (2016) |بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> }} '''ئەرایڤڵ''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Arrival؛ بە [[زمانی کوردی|کوردی]]: گەیشتوو)، فیلمێکی [[خەیاڵی زانستی]] [[دراما (فیلم و تەلەڤیزیۆن)|دراما]]ییە، لەلایەن [[دێنیز ڤێلنۆوڤ]] دەرهێنراوە. لەسەر بنەمای کورتە [[چیرۆکی ژیانت]] لەلایەن [[تێد چیانگ]] ساڵی ١٩٩٨ نووسراوە. ئەکتەرانی سەرەکی [[ئەیمی ئادمز]]، [[جێرمی رێنەر]]، [[فۆرێست ویتیکر]]، [[مایکڵ ستوڵبەرگ]] وە [[تیزی ما]]. == سەرچاوە == {{سەرچاوەکان}} *[https://en.wikipedia.org/wiki/Arrival_(film) ویکیپیدیای ئینگلیزی؛ (Arrival (film] {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠١٠|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|Arrival (film)}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی خەیاڵی زانستیی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە دراماکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە چیرۆکییە ناھێڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە دەروونییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە خەیاڵییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە مۆنتریال وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە زمان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی وەن ئینتەرتەیمێنت]] [[پۆل:فیلمە درامایییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] bvk5trq43n4usct0uw0woc1s9eulg59 0 133127 1674049 1511377 2026-09-24T10:34:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، ماتماتیک-کۆلکە) 1674049 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانست}}[[پەڕگە:LorentzianWormhole.jpg|وێنۆک|نواندێکی ڤیژوەڵی کوونێکی گەرمی شوارزچیلد. کوونە گەرمەکان قەد نەبینراون، بەڵام لە ڕێگەی مۆدێلە ماتماتیکی و تیۆرییە زانستییەکانەوە پێشبینی بوونیان دەکرێت.]] '''فیزیکی تیۆری''' یان '''فیزیای تیۆری''' (بە [[ئینگلیزی]]: Theoretical physics) لقێکی [[فیزیا]]یە، کە تیۆرییە [[ماتماتیک]]ییەکان و دەرھەستکاری تەنە فیزیایییەکان و سیستەمەکان بەکاردەبات بۆ مەنتیق پێدان و ڕوونکردنەوە و ڕوونکردنەوەی دیاردە سروشتییەکان. ئەمە بە پێچەوانەی فیزیای تەجروبەکردن کە ئامرازە تەجروبەکراوەکان بەکاردەبات بۆ تێڕوانین لەو دیاردە سروشتییانە.  == تیۆرییە سەرەکییەکان == تیۆرییە سەرەکییەکان یان پێشیان دەوترێت تیۆرییە ناوەندییەکان بریتین لە بنچینەی زانینی فیزیایی و تێڕوانینە زانستییە ڕەسمییەکان کە لەلایەن زۆربەی زۆری کۆمەڵگەی زانستییەوە قبووڵکراون. ئەم تیۆریانە لە ڕێگەی تەجروبە و تاقیکردنەوەی واقیعیانەوە پشتڕاست کراونەتەوە و بەڵگەی بەھێزی زاستییان لەسەرە کە لە توانایاندا ھەیە ڕوونکردنەوە بۆ زۆر لە دیاردەکان ئەنجام بدەن. تیۆریی سەرەکی وا ھەیە کە بەگشتی قبووڵکراون و تەنھا لەسەر ئەو کاریگەرییانەیان بنیاتنراون کە بوارێکی فراونی داتا ڕوون دەکەنەوە ھەرچەندە تێبینیکردن و ڕوونکردنەوە و ئەگەری پێکھاتنیان یەکلایی نەبووبنەتەوە و قابیلی موناقەشەکردن بن. === نموونە === * زانستی فیزیای گەردوونی Physical Cosmology * میکانیکی کلاسیکی Classical Mechanics * فیزیای ماددەی خەستبووەوە Condensed Matter Physics * [[ماددەی تاریک]] Dark Matter * کارۆ موگناتیسی Electromagnetism * تیۆری بوارەکان Field Theory * داینامیکی شلەکان Fluid Dynamics * میکانیکی کوانتەم Quantum Mechanics * تیۆری بواری کوانتەم Quantum Field Theory * کارۆکیمیای کوانتەمی Quantum Electrochemistry * تیۆری ڕێژەیی تایبەت Special Relativity * تیۆری ڕێژەیی گشتی General Relativity * مۆدێلی پێوانەیی Standard Model * تێرمۆ داینامیک Thermodynamics * گەردونناسی تەنۆڵکەکان Particle Cosmology == تیۆرییە پێشنیارکراوەکان == تیورییە پێشنیارکراوەکان ئەو تیۆرییانەن کە لە چاو تیورییەکانی ترەوە نوێن و باسی ئەو توێژینەوانەی فیزیا دەکەن کە ئەو ھزرە زانستیانە دەگرنە خۆ کە پێویستن بۆ یەکلاکردنەوەی ڕەوایەتی مۆدێل و جۆرە نوێکانی ئەو دەرئەنجامانەی کە بەکارھاتوون بۆ گەیشتن بە تیورییەکە. ھەندێک لە تیورییە پێشنیارکراوەکان تیوریی وایان تێدایە کە دەیەھا ساڵە خراونەتە ڕوو و خۆیان لە سەلماندن لە ڕێگەی ھەستپێکردن و تاقیکردنەوە وە دزیوەتەوە. ئەگەری ئەوەش ھەیە تیورییە پێشنیارکراوەکان ئەو تیورییە لاوەکییانەش بگرێتەوە کە لە ھەوڵی ئەوەدان ببنە تیۆری دامەزراو (و ھەندێک جار بەرفراوانتر قبووڵ بکرێن). بە گشتی تیورییە پێشنیارکراوەکان تاقی نەکراونەتەوە.  === نموونە === * وزەی تاریکی یان نەگۆڕی گەردوونی ئەنیشتاین Dark Energy * پردی ئەنیشتاین - ڕۆزین Einstein-Rosen Bridge * سەرھەڵدان Emergence * تیۆری یەکگرتنی مەزن Grand Unification Theory * کێشکردنی کوانتۆمی سوڕخواردوو Loop Quantum Gravity * تیۆری ئێم M-Theory * تیوری ژێکان String Theory * ھاوتایی لە ڕادەبەدەر Supersymmetry * تیۆری ھەموو شتێک Theory of Everything == تیۆرییە لاوەکییەکان == تیورییە لاوەکییەکان ھەموو ئەو تێکۆشینە زانستییانە دەگرنە خۆ کە لە پرۆسەی یەکلاییکردنەوە یان بوون بە تیۆری پێشنیارکراودان. ئەم تیۆرییانە بۆی ھەیە زۆرانێک لە زانستی گوماناوی بگرنە خۆ، وەکو ئەو بوارە فیزیایی و تیۆرییە فیزیاییانەی کە لەسەر بنچینەی بەڵگەی زانراو دەخرێنەڕوو و کۆمەڵێک پێشبینی پەیوەنددار بەگوێرەی ئەو تیۆرییانە گەڵاڵە کراون. ھەندێک لە تیۆرییە لاوەکییەکان سەرکەوتن بەدەست دەھێنن و بەرفراوانتر قبووڵ دەکرێن، ھەندێکی تریان لەسەرئەنجامدا شکست دەخۆن و پووچەڵ دەکرێنەوە. === نموونە === * تیۆری ئەلکترۆگراڤیتی [[Electrogravitics]] * تیۆری داینامیکی تێسلا بۆ کێشکردن [[Nikola Tesla#On experimental and theoretical physics|Tesla's dynamic theory of gravity]] * ئاسمانی ڕوونی دروەشاوە [[Luminiferous aether]] == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Theoretical_physics|سەردێڕ =«Theoretical physics» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ١٦ی شوباتی ٢٠١٧}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Theoretical physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|ماتماتیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیکی تیۆریک]] bm1g76zl8h5vnqrp9v22l1iviyzi2ib 0 133568 1673935 1511258 2026-09-24T04:36:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1673935 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Cleaning brushes.jpg|200px|وێنۆک|چەند فڵچەیەک، کە بۆ خاوێنکردنەوە بەکاردێن]] '''فڵچە''' ئامرازێکە، چەندین جۆری جیاوازی ھەیە، ھەموویان لە دوو بەش پێک دێن؛ سەر و کلک، سەرەکەیان بەستراوە لەگەڵ چەندین تەلی [[ئاسن]]ی و [[پلاستیک]]ی، کە [[بزمار]]ئاسا لەسەری دانراون. کلکەکەشی کە دەکرێت درێژ یان کورت بێت، بۆ گرتن بەکاردێت. بەگشتی فڵچەکان بۆ [[خاوێنکردنەوە]]، ڕێکخستنی [[پرچ]]، [[مکیاج]]کردن، و [[بۆیە]]کردن بەکاردێن، بەکارھێنانە زۆرەکانی وایان کردووە کە ھەر ماڵێک چەندین فڵچەی تێدا بێت، و ڕۆژانە بەکاربھێنرێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Brush |سەردێڕ = «Brush» |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ٩ی ئاداری ٢٠١٧}}</ref> == پێشانگا == <gallery> Hairbrush.jpg|شانە (فڵچەی پرچ) Blush - A selection of makeup brushes.jpg|فڵچەگەلی مکیاج Pinceau mural bleu (02).jpg Staalborstel.jpg Broso por vesto.jpg Brosse à nettoyer les brosses - 2.jpg </gallery> == ئەمانەش ببینە == *[[شانە]] *[[فڵچەی ددان]] ==سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{commons category|Brushes}} {{تووڵی دەروازە|تەکنۆلۆژیا}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:ئامرازەکان]] [[پۆل:ئامرازەکانی خاوێنکردنەوە]] [[پۆل:کەرەستەکانی جوانکاری]] 8tsipvsy4ptb3449mnjjx870wz0mn2l 1 135504 1673456 697673 2026-09-23T12:34:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673456 wikitext text/x-wiki {{WikiProjectBannerShell|1= {{ویکیپرۆژە مۆسیقا}} |blp=}} == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[ھێلی لەڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=605204 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170630155323/http://www.hellyluv.com/ بۆ http://www.hellyluv.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٠، ١٨ی شوباتی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێلی لەڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=695213 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191029140338/https://mover.uz/watch/jeHMIg1 بۆ https://mover.uz/watch/jeHMIg1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤٢، ٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێلی لەڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=697672 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160303232757/http://www.grazia.fr/societe/phenomenes/articles/helly-luv-la-shakira-kurde-part-en-guerre-672274 بۆ http://www.grazia.fr/societe/phenomenes/articles/helly-luv-la-shakira-kurde-part-en-guerre-672274 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٥٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێلی لەڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673455 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200819010027/https://music.apple.com/us/album/risk-it-all/592199207?i=592199632&ign-mpt=uo%3D4 بۆ https://itunes.apple.com/us/album/risk-it-all/id592199207?i=592199632&uo=4 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) hicgdgqoharf2o5rvxh6ariyol37co7 0 135525 1674084 1403046 2026-09-24T10:40:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1674084 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیلمی ئەکشن''' یان '''فیلمی جوڵەدار''' ({{بە ئینگلیزی|Action}}) بریتییە لە جۆرێک لە [[فیلم|فیلمەکان]] وە تێیدا بڕێکی زۆر دیمەنی وروژێنەر و سەرکێشی تێدایە. فیلمە وروژێنەرەکان ھەموو کات بڕێکی زۆر جوڵەی تۆکمەی تێدایە، وە چەندەھا شێوازی شەڕی جیاواز. ھەندێ جار ئەکتەرە یەدەگەکان ھەڵ دەستن بە ئەنجام دانی لەباتی ئەکتەرە ڕاستەقینەکان. فیلمە ئەکشنەکان دادەنرێت بە زۆرترین فیلم کە گەنجەکان ڕادەکێشێت، وە بۆ خاوەن دڵە لاوازەکان نییە، چونکە لەوانەیە دیمەنی بەھێزی تێدا بێت. فیلمە ئەکشنەکان پێکدێت لە چیرۆکی جیاواز، بەڵام زۆربەی دەسوڕێتەوە بە دەووری شەڕێک لە نێوان چاکە و خراپە، وە ھەندێ جار لە نێوان خراپە و خراپە، ھەندێ جار فیلمە [[ئەکشن]]ەکان جوڵەی تێدا نییە، بەڵکو تەنھا شەڕی بەچەک تێدایە وەک دەمانجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.allrovi.com/movies/genre/action-d646 |سەردێڕ=Action Top rated Most Viewed - AllMovie |بڵاوکەرەوە=Allrovi.com |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120421143702/http://www.allrovi.com/movies/genre/action-d646 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120421143702/http://www.allrovi.com/movies/genre/action-d646 |date=٢١ی نیسانی ٢٠١٢ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=FILM COMMENT : Endangered Species : The American action-fantas epic is in danger of becoming terminally musclebound and knuckle-headed|ئیش=The Los Angeles Times|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ١٩٩٣|ناونیشان=http://articles.latimes.com/1993-06-27/entertainment/ca-7586_1_action-hero|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|یەکەم=Peter|دوایین=Rainer|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511195207/http://articles.latimes.com/1993-06-27/entertainment/ca-7586_1_action-hero}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|فیلم|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|کۆمەڵگا|مێژوو|وڵاتەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھیندستان|ئابووری|کۆمپانیا }} {{پۆلی کۆمنز|Action films}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلم لە دەیەی ٢٠١٠]] g8zaym0yb7brq2rk5fr2oc8thj74zv2 1 135591 1673578 1600791 2026-09-23T14:57:54Z Épine 19745 /* ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە */ کردنەوەی وتووێژ بەپێی وتووێژەکان [https://meta.wikimedia.org/wiki/Talk:Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Cases/2026/Systemic_UCoC_Violations_on_ckb.wikipedia:_Admin_Abuse_and_Outing#c-Épine-20260905151700-Ghilt-20260905070400 لێرە] 1673578 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::<s>{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :<s><nowiki>{{لەگەڵ}}</nowiki> ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) mcf13ncisr75guumpuhqxumu2b7kap5 1673579 1673578 2026-09-23T14:59:06Z Épine 19745 /* پشتگیری */ لە هیچ سیاسەتێک نەهاتووە بەکارهێنەری تازەکار ناتوانێت دەنگ بدات. 1673579 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :<nowiki>{{لەگەڵ}}</nowiki> ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) lsgx8cltye4xmxl6b3m7ya17vwsvckj 1673580 1673579 2026-09-23T14:59:30Z Épine 19745 /* پشتگیری */ 1673580 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 5vsw15imdgbgg2p8766cgp2thelvn2f 1673581 1673580 2026-09-23T15:01:49Z Épine 19745 /* پشتگیری */ وەڵامدانەوە 1673581 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{لەگەڵ}} پێشووتریش چەند جار باسم کردووە بۆ کێشەی نییە. ئەم کامپینە لەلایەن بەکارهێنەرێک کراوەتەوە ئێستا سەرانسەری بەربەست کراوە چەند کەسی بانگ کردووە دەنگ بدات وەک لە سەرەوە دیارە تاکوو دەرەنجام بە لای خۆیدا ڕابکشێت. بەڕێوەبەران بەداخەوە شکستیان هێنا لەوەی ڕایبگرن و ناچاربووین لە مێتا سکاڵایان لێ بکەین، دەرەنجامی سکاڵاکە زەمەن بێسنوور بەربەست کراوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 14htq0nd29i3b2e72ffsuwnqpb1xaa9 1673583 1673581 2026-09-23T15:03:02Z Épine 19745 /* پشتگیری */ fixing formatting, removing mistake signature 1673583 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== * {{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC * {{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ * {{لەگەڵ}} پێشووتریش چەند جار باسم کردووە بۆ کێشەی نییە. ئەم کامپینە لەلایەن بەکارهێنەرێک کراوەتەوە ئێستا سەرانسەری بەربەست کراوە چەند کەسی بانگ کردووە دەنگ بدات وەک لە سەرەوە دیارە تاکوو دەرەنجام بە لای خۆیدا ڕابکشێت. بەڕێوەبەران بەداخەوە شکستیان هێنا لەوەی ڕایبگرن و ناچاربووین لە مێتا سکاڵایان لێ بکەین، دەرەنجامی سکاڵاکە زەمەن بێسنوور بەربەست کراوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٥:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 2lq6ig9tksaeb9ijomkyrz7rifyplpj 1673587 1673583 2026-09-23T15:16:06Z Sakura emad 42467 Restored revision 1600791 by [[Special:Contributions/Hivja|Hivja]] ([[en:w:User:BrandonXLF/Restorer|Restorer]]) 1673587 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == {{سەری ئەرشیڤ|حاڵەت=|ئەنجام='''ئەنجام؛''' بەپێی یەکدەنگیی کۆمەڵگەی ویکیپیدیای کوردی، پێویستە ئاڵاکە لەنێو وتاری مەبەست لاببرێت. ئاساییە گەر وتارێکی تایبەتی بۆ دروست بکرێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٢٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::<s>{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :<s><nowiki>{{لەگەڵ}}</nowiki> ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) 9tw4ox50rzib9woeal8676f8xpc6gof 1673588 1673587 2026-09-23T15:17:39Z Sakura emad 42467 /* یەکدەنگی و وتووێژ */ بەشی نوێ 1673588 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == {{سەری ئەرشیڤ|حاڵەت=|ئەنجام='''ئەنجام؛''' بەپێی یەکدەنگیی کۆمەڵگەی ویکیپیدیای کوردی، پێویستە ئاڵاکە لەنێو وتاری مەبەست لاببرێت. ئاساییە گەر وتارێکی تایبەتی بۆ دروست بکرێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٢٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::<s>{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :<s><nowiki>{{لەگەڵ}}</nowiki> ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == یەکدەنگی و وتووێژ == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەستکاری وتووێژەکە مەکە تکایە گەر ئەتەوێ وتووێژی نوێ بکەوە بەڵام ئەمەی سەرەوە داخراوە و ماوەیەی تەواوی و یەک ھەفتەی تەواوی پێچووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) p48315dnwcajbfqeoqydha7ymp4ne3w 1673590 1673588 2026-09-23T15:22:05Z Épine 19745 /* یەکدەنگی و وتووێژ */ وەڵامدانەوە 1673590 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == {{سەری ئەرشیڤ|حاڵەت=|ئەنجام='''ئەنجام؛''' بەپێی یەکدەنگیی کۆمەڵگەی ویکیپیدیای کوردی، پێویستە ئاڵاکە لەنێو وتاری مەبەست لاببرێت. ئاساییە گەر وتارێکی تایبەتی بۆ دروست بکرێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٢٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::<s>{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :<s><nowiki>{{لەگەڵ}}</nowiki> ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == یەکدەنگی و وتووێژ == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەستکاری وتووێژەکە مەکە تکایە گەر ئەتەوێ وتووێژی نوێ بکەوە بەڵام ئەمەی سەرەوە داخراوە و ماوەیەی تەواوی و یەک ھەفتەی تەواوی پێچووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەو وتووێژەی سەرەوە یان بکەنەوە و هەڵەکانی کردووتانە ڕاست بکەنەوە، یان وەک پۆزش بەکاری مەهێنن کە گوایە من حسابم بۆ ڕای کۆمەڵگە نەکردووە. هەموومان ئەزانین کەسانێکی زۆرتر لەگەڵ مانەوەی بوون و تۆ هۆکاری ئەوە بوویت وتووێژەکە بە لایەکدا بشکێتەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٥:٢٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) oztnvut9gbx5nn5l2xqpxiloodd352i 1673593 1673590 2026-09-23T15:37:05Z Sakura emad 42467 /* یەکدەنگی و وتووێژ */ وەڵامدانەوە 1673593 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == {{سەری ئەرشیڤ|حاڵەت=|ئەنجام='''ئەنجام؛''' بەپێی یەکدەنگیی کۆمەڵگەی ویکیپیدیای کوردی، پێویستە ئاڵاکە لەنێو وتاری مەبەست لاببرێت. ئاساییە گەر وتارێکی تایبەتی بۆ دروست بکرێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٢٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::<s>{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :<s><nowiki>{{لەگەڵ}}</nowiki> ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == یەکدەنگی و وتووێژ == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەستکاری وتووێژەکە مەکە تکایە گەر ئەتەوێ وتووێژی نوێ بکەوە بەڵام ئەمەی سەرەوە داخراوە و ماوەیەی تەواوی و یەک ھەفتەی تەواوی پێچووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەو وتووێژەی سەرەوە یان بکەنەوە و هەڵەکانی کردووتانە ڕاست بکەنەوە، یان وەک پۆزش بەکاری مەهێنن کە گوایە من حسابم بۆ ڕای کۆمەڵگە نەکردووە. هەموومان ئەزانین کەسانێکی زۆرتر لەگەڵ مانەوەی بوون و تۆ هۆکاری ئەوە بوویت وتووێژەکە بە لایەکدا بشکێتەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٥:٢٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڵێ ھەربۆیە وتووێژی نوێ بکەوە تکایە، چونکە لەکام سیاسەت و ڕێسای کامە کۆمەڵگای ویکیپیدیا ھاتووە وتووێژێک بە ماوەی یاسایی خۆی تێپەڕی بێت و یەک ھەفتەی تەواو ئینجا داخرا بێت لەلایەن بەڕێوەبەران و دەنگەکان یەکلایی ببنەوە تۆ بچی بیکەیتەوە؟ گەر بیرورای کۆمەڵگەت لا گرنگە وتووێژی نوێ بکەوە. و ھەر بۆ زانیاریت و بەپێی یاسا ئەم یەکدەنگییەی سەرەوە ھیچ کێشەی نییە تەنھا لەبەر ئەوەی زەمەن ئەو کارەی کردووە مانای ئەوە نییە لەبەر خاتری ئەو تەواوی ئەو وتووێژە سفر بکەینەوە وتووێژەکە زەمەن نەیکردۆتەوە ھێڤجا کردوویتییەوە ئەندامێکی بەڕێزی کۆمەڵگای ویکیپدیای سۆرانییە، لە ھیچ سیاسەتێک و ڕێسایەک نییە بلێ تەنھا لەبەر ئەوەی ئەندامێک بە نیازی باش بەشداری دەنگدان ناکات و بانگھێشتی خەڵکی تر ئەکات ئەوە تەواوی وتووێژ و دەنگەکان ئەبێ سفر بکەینەوە لەبەر خاتری ئەو. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ohapxcdkl1vht5d7hcw5yuiy45e3ien 1673601 1673593 2026-09-23T16:12:22Z Épine 19745 /* یەکدەنگی و وتووێژ */ وەڵامدانەوە 1673601 wikitext text/x-wiki {{سەری وتووێژ | shortcut1 = وت:ھا | disclaimer = yes | search = ھاوڕەگەزخواز ی}} {{ھێمن}} {{Mbox | type = notice | text = ھەر جۆرە دەقێکی لەبەرگیراوە لێرە دابنرێت، دەسڕدرێتەوە. دژایەتیکردنی بەشداربووانی نووسینەوەی وتار لەسەر بابەتەکە دەبێتە ھۆی بەربەستکردن. تکایە لەسەر پەڕەی وتووێژ دژایەتی و پشتگیری لە ھیچ جۆرێک مەنوێنن لە ویکیپیدیادا. [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا بلۆگێک نییە]] بۆ نواندنی بۆچوونی کەسی.}} <!--لەخوار ئەم خەتەوە بنووسن--> {{ئەرشیڤەکان}} == هاوڕەگەزبازی == بۆ ئەم وتارە تەنیا باشەی باس کردوە. هیچ باسی ئەو لایەنانەی نەکردووە کە دژن لەگەڵ بەڵگەکانیان و چۆن ئەو بەڵگانەی لایەنگران هێناویاننەوە پوچەڵیان کردونەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٩:٢٠، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :من خۆم وتارەکەم نەخوێندووەتەوە، بەڵام دەبێت [[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بتوانێت وەڵام بداتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏٢٠:٢٤، ١٨ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) :ئێرە ئینسایکلۆپیدیایە و هەموو وتارێک دەبێ هەموو لایەنەکانی بابەتێک باس بکات، بۆیە ئەگەر هیچ بەڵگە و سەڕچاوەیەکی جێباوەڕت هەیە دەتوانی ئاماژەیان پێ بدەیت. هەڵبەت ئەوەی زۆر گرنگە ئەوەیە وتارەکە بە شێوەیەکی بێلایەنانە نووسراوەتەوە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٦:١١، ٢٢ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) ئەسڵەن وتارەکە تا سەر ئێسقان لایەنگرانەیە. هەر کەس وتارەکەی دروست کردبێت تەنیا قسەی لایەنگرانی هێناوە. هەرچی هاوڕەگەزبازە هەر ئەو قسانە دوبارە دەکاتەوە. ئیدی بێ لایەنانەی چی. بۆ نموونە دەکرێ کەسێک بچێ خەلکی بکوژی و بڵێ لە دی ئێن ئەی دا نوسراوە و دەبێ وابکەم. بۆ سەرچاوەکانیش هیچی جێی باوەڕ نیە هەموویان پشتگیری شتێک دەکەن کە پێی دەڵێن بیردۆزەکانی زانستی تەزویر. ببورن بۆ درەنگ وەڵام دانەوە [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏١٤:٠١، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ٢٠٩ سەرچاوە و ٣٠ کتێب و ٩ وتار هەموویان لایەنگرن و هەڵەن؟ زۆر بەهەڵەدا چوویت، من ناتوانم کۆمێنتەکانت بە جدی وەربگرم چوونکە جەنابتان تاکوو ئێستا ئەسڵەن نازانن ناوەکە وەک خۆی بڵێن (کە هاوڕەگەزخوازییە، نەک هاوڕەگەزبازی) دواتر ئەگەر سەرچاوەکانی جێباوەڕ نەبوونایە هەنگاوی پاڵاوتنی بۆ وتاری هەڵبژێردراو تەواو نەدەکرد و نەدەبوو بە وتارێکی هەڵبژێردراو. بیردۆزەی زانستی تەزویر چییە؟ من ئێستا ئەم قسەیە ببیستم. کەسانی هاوڕەگەزخواز ئەم قسانە دەکەن لەبەر ئەوەی فاکت و زانست و حەقیقەتەکەیە، فاکت و زانستیش گوێ بە بیر و ڕای شەخسی نادەن. ئەگەر ئێوە باوەڕتان پێ بێت یان نا زانست بەم شێوەیە لەسەر بابەتەکە دواوە. فەرموون ئێوەش ئاماژە بە کۆمەڵێک سەرچاوەی جێباوەڕ بکەن هاوشێوەی سەرچاوەکانی وتارەکە کە شتێکی وتبێت پێچەوانەی سەرچاوەکانی تر تاکوو ئەسێسی بکەین و دایبنێین. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٠٧:٢٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) بۆتە وتاری هەڵبژێردراو لە بەر بێ وتاری. دەنا ئەگەر ویکیپیدیای کوردی وەک ویکیپیدیاکانی کە وتاری زۆربایە هەموو ڕۆژێک وتاری هەڵبژێردراومان دەبوو. مادەم سەرچاوەی زۆر جێی باوەڕە پێت چۆنە بچم لەسەر (داعش) وتارێک بنوسم و بە باشە باسیان بکەم بەو مەرجەی لە هەزار سەرچاوەش کەمتر نەهێنم. چۆن شتی وادەبێ کەسێک گوتی ئەوە زانستە و ئەوە ڕاستە ڕێک بچین باوەڕی پێ بکەین وەک کورد دەڵێ کەس بە دۆی خۆی ناڵێ ترشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ‏٠٧:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) گیانەکەم سەرچاوەی هەموو زانستی دەروونناسی کۆمەڵەی دەروونپزیشکی ئەمریکییە (American Psychiatric Association) کە هەموو زانستی دەروونناسی لەسەر بەدواداچوونەکانی ئەوان دەخوێندرێ، بڕۆ سەیری DSM-5 بکە بزانە هاوڕەگەزخوازیان بە نەخۆشی ناساندووە، یان لە ١٩٧٣وە سەلمێندراوە و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە نەخۆشی نییە؟ پێویست بەم وڕێنەیە ناکات، ئاشکرایە کە لایەنگرانە بابەتەکەت گرتووە و هیچ بەڵگەت نییە دەنا ئێستا بە کۆمەڵێک لینک و بەدواداچوونی جێباوەڕ وەڵامت دەدایەوە. ئێرە شوێنی دانانی زانست و حەقیقەتە نەک بۆچوونی کەسی. ئەگەر ویکیپیدیای کوردیت ئەوەنە پێ سووکە فەرموو بەجێی بێڵە و ڕوو لە ویکییەکی تر بکە. سوپاس. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٠:٢٠، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ (UTC) == ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە == :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] هەرچەند ئەم وتووێژە دوو ساڵی بەسەردا تێپەڕیوە بەڵام نەمویست بەشی نوێ بکەمەوە، لەو بەشەی ئاماژە بە کوردستان دەکات، ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵی ئاڵای لایەنگرانی ھاوڕەگەزخوازان کراوە، لێدوانەکەشی بەمشێوەیە دراوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان» نووسینەکە قەینا، پێت وایە دانانی تێکەڵکارییەکی ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان بە ئاڵای پیرۆزیی کوردستان لێرە شتێکی گونجاو بێ؟ یان بۆ تەنیا باسی کوردستان کراوە، با وڵاتێکی تری وەک ئێران و تورکیاشی تیابوایە بە ئاڵا پەلکەزێڕینینەکەیەوە. لە زمانەکانی تریش هیچ ئاڵایەکی تێکھەڵکێش بە وڵاتێکەوە دانەنراوە. [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏١٩:١٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]] ئاڵای هەموو دەوڵەتەکان تێکەڵ بە ئاڵای سەربەرزی کراوە. ویکییپیدیا گووگڵ نییە تاوەکوو پڕ ڕەسمی بکەین، هەر بەشە و ڕەسمی ئەوەی تێدا دادەنرێ کە پەیوەندی پێوەی هەبێ. [[ھۆمۆفۆبیا]] دژی سیاسەتەکانی ویکیپیدیایە بۆیە تکایە بە شێوەیەکی شارستانی و ڕۆشنبیرانە پەیامەکانت بگەیەنە تاوەکوو هەژمارت بەربەست نەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏٢٢:٢٤، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەسڵەن حەقم بە ناوەڕۆکی وتارەکەوە نییە ھەر نەشم خوێندوەتەوە، تەنیا ئەو ئاڵایە ھاتە بەرچاوم، دروستکەرەکەشی ئێوەن، ویکی ئینگلیزی، فارسی، تورکی و عەرەبیش گەڕام بەس لێرە ئاڵای ھاوڕەگەزخوازان تێک ھەڵکێشی ئاڵای نەتەوەیەک کراوە و لە وتارێکی ویکیپیدیایش داندراوە! دەتتوانی سود لە سێ ڕەنگی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|پان ئێرانی]] وەرگرتایە نەک دەستکاری ئاڵای کوردستان بکەیت و لێرەشا داینێی. نازانم لەو پەیامەی بۆم ناردیت قسەیەکی غەڵەتم کرد تا بە هۆمۆفۆبیک بانگم بکەیت؟! [[بەکارھێنەر:Zamand Karim| <span style="font-weight: bold; background-color: #5B7830; color: #ffffff;">زەمەنCefayî</span>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zamand Karim|لێدوان]]) ‏٢٣:٢٣، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دیسان داوا دەکەم ئەو وەشانەی ئاڵای کوردستان لە وتارەکە لێ بکەنەوە (بڕواننە دوو لێدوانی سەرێ). ئەمە سووکایەتی یان شتێکی خراپ نیە بەرامبەر ناوەڕۆکی وتارەکە و ئەو ئاڵایەی کە لەگەڵی تێکەڵ کراوە، وەک ئەوەی لە سەرەوە کاک ئێپین منی بە ھۆمۆفۆبیک بانگ کردوە، قەینا دڵم گەورەیە قەبوڵی دەکەم بە چی بانگم دەکا یان چۆن بیر دەکاتەوە، با بیکا. ئەوەی دەیڵێم ئەوەیە، ئاڵای کوردستان هێمایەکی نەتەوەیی و نیشتمانی و ڕامیارییە کە نوێنەرایەتی نەتەوەیەک ئەکا بە ناوی کورد، ھیچ ڕێی تێناچێ بە ئاڵایەکی نافەرمی وا تێکەڵ بکرێ، ئاڵای دامەزراوەیەکی فەرمی یان وڵاتێکیش بوایە دەمان گوت قەینا. لە ویکیپیدیا نەمدیوە ئاڵای ئەرمەنیا بە ئازەربایجان تێکەڵ بکرێ و لە وتار داندرێ، چونکە زۆر لە ململانێدان و کێشەیان ھەیە؛ نەمدیوە ئاڵای ڕووسیا و بیلاڕووس پێکەوە تێکەڵ بکرێ ھەرچەن زۆر لەگەڵ یەکتری دۆست بن. ویکیپیدیا ئینسایکلۆپیدیایە، نەک جێی داکۆکی و نوێنەرایەتی کردنی سیمبولێک. ئەمە تەنیا ئاڵایەکی دەستکاریکراوە کە بەڕێز ئێپین خۆی دروستی کردوە و ھێناویە ئێرە دایناوە، لە ھیچ ویکییەک ئازادی لەو جۆرە نەدراوە ئاڵای زمانی ویکییەکە بە ئاڵای ترەوە لە وتارێکدا دابندرێ. واتا کوردێکی ھاوزایەندخواز ئەم ئاڵایەی نەبێ نازانرێ کوردێکی ھاوزایەندخوازە یا نا؟ ئەم ئاڵایە لە وتارەکەدا نەبێ کەس سەیری نووسینەکانی تر ناکا بزانێ کورد و ھاوزایەندخوازی چۆنە؟ لە [[ئاڵاناسی]]دا ئاڵای نیشتمانی و ناوچەیی جیاواز مامەڵەیان لەگەڵدا دەکرێ، و لەگەڵ ھیچ ئایدیۆلۆجی و ھێمای پێگە جیاوازەکانی تر تێکەڵ ناکرێ، مەگەر لە حاڵەتێکدا ئەوە بووە ستاندارد. ئەمە شێواندنی ئاڵای کوردستانە. سووکایەتییەکە و ھیچی تر. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٣، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] لەگەڵ لابردنیم. ئەگەر پێویستە، تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٢:٥٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{وب|Zemen}} بە بڕوای من کێشەی نیە. خۆ نەینووسیوە ئەوە ئاڵای کوردستانە. دیزاینێکە لە تێکەڵی ئاڵای پەلکەزێڕینە و و کوردی. بۆ باقیی دەوڵەتانیش جاروبار ئەوە دەکرێ بڕوانە [[en:pride flag]]. بۆ ئیپینیش قەی ناکا وای پێ وتی. وابزانم جارێ بە من یا بە بەکارهێنەری تریشی وا وتبوو. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٦:١٢، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::دەبێ بێگومان بسڕدرێتەوە. ھەموومان دەزانین بۆ نموونە ئێستا من دەتوانم ھەڵمەتێک ساز بکەم و بۆ تەواوی شار و گوندەکانی کوردستان ئاڵایەک ساز بکەم، بەڵام دەتوانم بچم لە وتارەکاندا دایاننێم؟ ئایا تا چ ئاستێک بایەخدار دەبێت؟ ئەوەش شتێکی ئاوایە، ئایا ئێمە لە نێوان کوردەکان یان لە کوردستاندا چەندەمان ھاوڕەگەزخواز ھەیە و چەندیان ئەو ئاڵایە بەکاردێنن؟ ئەسڵەن لە کوردستان تا ئێستا کۆبوونەوەی ھاوڕەگەزخوازانمان نەبووە و ئەوی ھەشە ژمارەیەکی کەمن لە ئەورووپا و ئەمانە کە تا ئێستا نەبووە ئەو ئاڵایە بەکاربێنن، تەنیا ئاڵای حەوت ڕەنگ بەکاردێنن و ئەویش بەبێ ھێمای خۆری کوردی! ماوەیەک لەمەوپێشیش ئاڵایەکم بینی لەسەر کۆمنز کە نووسرابوو ئاڵای خەڵکی کورمانج کە تەنیا بەکارھێنەرێکی ویکیپیدیای خۆمان وەک ھێمای ناسیۆنالیزمی کوردی بەکارھێناوە و لە ھیچ شوێنێک بەکارنەبراوە! ئێستا دەکرێت ئەوەش وەک ئاڵای کورمانجەکان دانێین؟ یان ئاڵایەک بۆ ئەو کەسانەی بە زاراوەی سۆرانی قسە دەکەن ساز بکەین و بیکەینە فەرمی! خۆ ناکرێت ئاڵای کوردستان لەگەڵ ھەر ئاڵایەک تێکەڵ کرا بڵێین قەیناکە با لە وتارە پەیوەندیدارەکەی دانرێت و کێشەی نییە! تکایە ئەسڵی بایەخداریتان لەبیر بێت. ئەوە بۆچوونی گشتیی منە، زۆر سپاس بۆ ھەمووان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٥١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و باقی بەکارهێنەرانی تر: تکایە ئەمەنە بەدڵنیاییەوە قسە مەکەن. ئەمە دەبێ بە [[وپ:وسن|سانسۆردکردن]] و بە هەموو شێوەیەک قەدەغەیە لە ویکیپیدیا. ئاڵای پەلکەزێڕینە بە ئاڵای هەموو وڵاتەکان تێکەڵ کراوە، [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:LGBT_pride_flags_by_country یەک گەڕانی کورت لە کامنز دەری دەخا.] ئەگەر هەستتان پێی برینار ئەبێ، ئەمە موشکیلەی خۆتانە نەوەک ویکیپیدیا. نازانم ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە باسی چی ئەکا، کوردستان کۆمەڵەیەکی گەورەی کەسانی پەلکەزێڕینەی هەیە و ڕێکخراویش هەیە کە کار بۆ مافیان کردووە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٦، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ نازانی باسی چیەکەم کاکه خۆ بە ئەمازیغی نەم نووسیوە. دامەزراوەی کوردی ھەیە ئەم ئاڵایە بەکار ببەن؟ نەوەڵا نیە. ئەمە بۆ وڵاتانی تر ڕەنگبێ ئاسایی بێ، چون ھەم دانیان بە مافی کۆمەڵەکە ناوە ھەمیش پاڵپشتی لێ ئەکەن، بەڵام لێرە پێشوازی وا نەکراوە لێیان، و ڕێگەش نەدراوە ئاڵای نیشتمانی بە دڵی کەسانێک دەستکاریی بکرێت. پۆینتەکە ڕوونە، ئەمە ئاڵایەکی فەرمی نیە، بازاڕیانە بەکارھێنراوە و تۆش دروست کردوەتەوە. ئێرە جێگەی نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٣٥، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::سوپاس بۆ بۆچوونەکەت @[[بەکارھێنەر:Zamand Karim|Zamand Karim]]. حەقیقەتەکە ئەوەیە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردستان بەم ئاڵایە ئایدێنتیفای ئەکەن و بۆچوونی کەسیی تۆ لەسەر ئەم بابەتە گرنگ نییە. وەک پێشتر باسم کرد، ویکیپیدیا سانسۆر ناکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بۆ زانیاریشت [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg ئەم ئاڵایە دەمێکە هەیە]، من تەنیا وەشانە نوێیەکەم داناوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٤١، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوە بۆچوونی کەسیی نیە، دەستوری چەسپاوە. کەس ناتوانێ لەخۆیەوە ئاڵایەک بەرھەم بێنێ بیھێنێتە ئێرە و بڵێ ئەمە ھی فڵان میرنیشینی کورد بووە. ھەر ئەو ئاڵایەی ئاماژەت پێدا گوایا دەمێکە ھەیە، لە وتارەکە ھەبێ باشترە، باوە و لە زۆر شوێن بەرچاوم کەوتووە. لەگەڵ زۆربەی [[commons:Category:SVG_LGBT_and_regional/national_hybrid_flags|ئەم ئاڵایانەی]] تری ھاوزایەندخوازان دەگونجێت. نەک ئەم ئاڵا دەستکردە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٥٨، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::من ھیچ بە لامەوە گرنگ نییە ھەزار وێنەی وا لە کامنز بار بکرێت، بەڵام کە دێتە سەر ویکیپیدیا، دەچێتە بەردەمی سیاسەت و ڕێساکانی ویکیپیدیا. ئاماژەدان بە ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییە، نابێتە ھۆی ئەوەی دژی [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] بین کە لێرەدا دانانی ئەم وێنە تێکەڵە لایەنگیرییە و دەشچێتە قاڵبی [[وپ:ببنن]]. وتارەکە دەبێت بە شێوەیەکی گشتی باسی ناوەڕۆکەکەی بکات نەک لە ڕێگەی دێڕێک یان وێنەیەکەوە بە لایەکدا بیشکێنێتەوە. ھەر ئەمە لە ویکیی ئینگلیزی نووسراوە کە ڕێک باسی لەم حاڵەتە دێت. ::::::::::::::[[:en:Wikipedia:Wikipedia_is_not_censored|Wikipedia is not censored]], and explicit or even shocking pictures may serve an encyclopedic purpose, but editors should take care not to use such images simply to bring attention to an article. ::::::::::::::دواتر ھەر وتارێک نییە و ٢٤ دانەیە کە بانگی داڕێژەکەیان کردووە. کەواتە ئەم وێنەیە بۆ زەقکردنەوەی شتێکی ناوی وتارەکە دژی سیاسەتی ویکیپیدیا سانسۆڕکراو نییەیە و دەبێ لابرێت.وەک زۆربەی ویکیپیدیاکانی تر، تەنیا (وێنە) ڕەنگاوڕەنگەکەی کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٣:١٩، ١٥ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سەری دێڕ|:::::::::::::::}} @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەڕاستیدا لێرەدا [[:en:Wikipedia:Don't assume|لێکدانەوەیەکت کردووە]] کە دروست نییە. پۆینتی هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و ئاڵای پەلکەزێڕینە ئەوە نییە کە سەرنج ڕاکێشێت بۆ وتارەکان، بەڵکوو ئەوەیە کە ڕیپریسێنتی ناسنامە و کەسایەتی کوردانی سەر بە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە، کە ئەم ئاڵایە بەکاردێنن. دەستپێکردنی هەڵمەتی سڕینەوە و سانسۆرکردنی ئەم وتارە ڕوونە: ئەگەر کێشەتان لەگەڵ ناوەڕۆک و بابەت و شووناسی کەسانی زایەندخواز نەبووایە، تێکەڵکردنی ئاڵای پەلکەزێڕینە و کوردستان بەیەکتان بە سووکایەتی نەئەبینی. ئەمە بە هەموو شێوەیەک سانسۆرکردنی ویکیپیدیایە، زۆر لەوەش قووڵتر کپکردن و سووکایەتی کردنە بە ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە. ئەمەی ئێوە خەریکن دەیکەن [[:en:Wikipedia:Systemic bias|لایەنگری سیستماتیک]]ە و دەرەنجامیش ئەتانەوێت شووناس کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بسڕنەەوە و خۆدەربڕینیان لە ویکیپیدیا سنووردار بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەی لە Wikipedia:Don't assume نووسراوە بۆچوونی کەسێک یان کەسانێکە نەک ئەوەی سیاسەتی و ڕێسایەکی ویکیپیدیا بێت. کەواتە ئەگەر مەبەست لێی باسکردنی کوردانی سەر بەو کۆمەڵەیەیە، وتارێکی جیای بۆ بنووسن؛ ئەم وتارە نابێت تێکەڵ بە نەتەوە بکرێت. ئەوە ئێستاش بزانم بەشێکی تایبەت لەسەر کوردستان نووسراوە (کە نەشمخوێندووەتەوە) و ناشزانم ئێوە لە من تێگەشتن یان نا، بەڵام من مەبەستم ئەو ئاڵا تێکەڵە دروستکراوەیە کە لە [[تایبەت:permalink/1205510|داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] دانراوە. ئەمە زیادەڕەوییە. بڕیار بێت ئەم وتارە لە شوێنێک بسڕدرێتەوە، لە ویکیی عەرەبی دەسڕدرایەوە. من وەک خۆم حەقم بەسەر کەسەوە نییە کە زایەندخوازە یان نا و باسەکەشم لەسەر بەکارھێنانی ئەو ئاڵایەی داڕێژەکەیە. ئەگەریش بە ئێمە یەکلایی ناکرێتەوە، با بەکارھێنەرانی تری کۆمەڵگەکە بێن. لە کۆتاییدا و وەک دەزانن یەکدەنگی ئێرە بەڕێوە دەبات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٢:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئێمە لێرە بەپێی خواست و ھەستی خۆمان کار ناکەین، بەڵکوو بەپێی یاساکان دەجووڵەینەوە. ویکیپیدیاش سانسۆرکراو نییە، ئێوە دەتوانن وەرگێڕان بۆ وتاری [[:en:LGBTQ_rights_in_Kurdistan|مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بکەن یانیش بچن وتارەکانی ڕێکخراوە ھاوڕەگەزخوازەکان لە کوردستان ساز بکەن؛ بەڵام ناکرێت ئاڵایەک کە ھیچ کام لەو ڕێکخراوە و کەسانە بەکارناھێنن ئێمە بانگەشەی بۆ بکەین و بڵێین ئی ئەو کەسانەیە. ئەوانە ئاڵای حەوت ڕەنگ و جار جاریش ئاڵای کوردستان بەکاردێنن بەڵام بە جیا نەک ئاڵایەکی تێکەڵاو! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:١٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] من حەقم نییە لە ویکیپیدیای عەرەبی [[دەسەڵاتخوازی|چ مەسخەرەیەک ڕوو ئەدا]]، ئێرە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندییە. هەر لەبەر ئەوەی ئەوان بە ئاشکرا و دیکتاتۆریانە تەسەروف ئەکەن مەعنای نییە ئێمەش ئەبێ وابین، ئەمە یەک. دووەم، کەواتە با ئاماژەم بە ڕێسا کردبێت، واتا ڕێساکان بایەخیان نییە؟ کەواتە من بێم بە دڵی خۆم وتاری بێسەرچاوە دروست بکەم و ڕەتی بکەمەوە سەرچاوە دابنێم چوونکە [[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە ڕێسایە نەک سیاسەت]]، قەیناکا؟ دواتر لە هەر ویکیپیدیایەک کە لەسەر بابەتێک ئەنووسرێتەوە، بابەتە پەیوەستە بە کۆنتێکستی ئەو چاندە. ئێرە ویکیپیدیای کوردییە و ئەم وتارە بە کوردی باس لە کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات کە لە هەموو کوردستان بە درێژایی مێژوو بوونیان هەبووە، بۆیە هەبوونی ئەو ئاڵایە لەو داڕێژەیە هیچ کێشە نییە. بۆچوونی ئێوە لەسەر ئەم ئاڵایە هەڵەیە، هیچ کێشە نییە و بەزۆر ئەکرێ بە کێشە. :::لەلایەکی ترەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، بۆچوونی جەنابتان هەڵەیە. ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە چەندین جار بەکارهاتوون، هەر لەبەر ئەوەی جەنابتان نەتانبینیوە مەعنای نییە کە وانییە. یەک نموونە لەوانە [https://sl.bing.net/edIJfXzGUTY چالاکوان ئاماد شێروان] بەکاری هێناوە. [https://sl.bing.net/e9LpLtcoOEm لە مانگی سەربەرزی لە ستۆکۆلم، سوید] لەلایەن کوردانی سوێد بەکارهاتووە. [https://sl.bing.net/jaONcdtmzDM لە کلەب هاوس کۆمەڵەی پەلکەزێرینە] بۆ وتووێژەکانیان بەکاریان بردووە. [[یەکسانی (پلاتفۆرم)|پلاتفۆرمی یەکسانی]]، کە داکۆکیکاری کۆمەڵەی پەلکەززێڕینەیە، [https://www.instagram.com/p/C7q-Ub4syrJ/ چەندین جار ئاماژەی پێداوە]. ئەم قسانەی دەیکەن تەنیا بۆچوونە و ئاشکرایە کە هیچ کامێکتان ئاگاتان لەو بزووتنەوە گەورەی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە نییە لە کوردستان. تکایە واز لەم دکتاتۆرییە بێنن و هەوڵ مەدەن ویکیپیدیا سانسۆر بکرێ تاکوو بەس ڕووانگەی خۆتان هەڵبگرێ، شتێکی زۆر ناشرینە! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٠٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک زەمەن وتی، منیش ئەو ئاڵای ئاماژەت پێدا بینیومە، بەڵام ئەوەی بەڕێزت سازت کردووە نوێیە. دەبێ سەرتا ئەو ئاڵایەی وتارە و ئەوی داڕێژەکەی کاک ئارام وتی بسڕدرێتەوە. ئەگەریش دەتانھەوێ بەکاریبێنن دەبێ وتاری مافەکانی ئێڵ جی بی تی لە کوردستان لەگەڵ داڕێژەکەی ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، نەک ھەر شوێنێک باسی ئێڵ جی بی تی بوو ئاڵای کوردستانیشی لەگەڵ دابنێین (دەبێ لە وتارەکانی سەربارەت بە کوردستان دابنرێن و ئەویش ئاڵاکەی بەکاردەھێنرێت). ئەو وتانەش ھیچ کامیان قسەی دڵم نین، ھەموویان بەپێی یاساکانی ئێرە دەکەم. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:١٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من ویکیی عەرەبیم وەک نزیکترین نموونەی دژی ئەم جۆرە وتارە ھێنایەوە کە ھێشتاش وتارەکەیان ھەیە و لەبەرئەوەش کردمە نموونە چونکە دەڵێی ئێوە ھەوڵی کپکردنی ئەو کۆمەڵەیە دەدەن ئەگینا من لە ویکییەکانی تر بەشداری ناکەم و حەقم پێیانەوە نییە. بەکارھێنانی تێکەڵەی ئەو ئاڵایە ئازادی بێت، لابردنیشی ئازادییە و زیاتریش چونکە شتەکە سوور دیارە ئاڵاکە تەنیا بۆ زەقککردنەوەی کۆمەڵەکەیە و بە دیاریکراوی نزیککردنەوەیەتی لە نەتەوەیەک. ئینجا تۆ ئەو پەڕەی کە ھێناوتە نە ڕێسایە نە سیاسەت بەڵکوو تەنیا ڕای چەند کەسێکت ھێناوە و وەک سیاسەت و ڕێسا بایەخی نییە. بەکورتی من تەواو دژی ئەو ئاڵا تێکەڵەم لە داڕێژەکە و سێبارەی دەکەمەوە کە تەنیا ئاڵای کۆمەڵەکە خۆی بەسە. ھەر منیش نیم و ئەوەتا دوو سێ بەکارھێنەری تریش دژن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٢٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] سەرەتا تکایە ڕای خۆتان بە نیهائی بە بەکارهێنانی وشەی '''دەبێت''' بەسەرمانە مەسەپێنە. نەخێر نابێت. ئەمە شتێکە لە وتووێژدایە. وەکوو وتم، وتارەکانی هەر ویکییەک بابەتەکانیان نواندنی ئەو چاندەیە کە بە زمانەکەیان نووسراوە. ئێرە بە کوردی نووسراوە و نواندنی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی کوردییە. [https://commons.wikimedia.org/wiki/LGBT_flags ئاڵای پەلکەزێڕینە چەندین وەشانی هەیە] و هیچ مەعنای نییە لەبەر ئەوەی دانەیەکیانت زیاتر لە شوێنێک بینیوە ئەوەی تریان بسڕدرێتەوە. بڕۆ مێژووی ئاڵای پەلکەزێڕینە بخوێنەوە دەبینی بە چەندین وەشان و دیزاین و دیزاینەردا تێپەڕبووە. @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] سیاسەت بێ یان ڕێسا یان بۆچوون، هیچ لە ئارگیومێنتەکەم کەم ناکاتەوە: ئەوەی ئەیڵێیت گریمانەیە. و گریمانەکەت هەڵەیە. با دوو بەکارهێنەری تریش لە پاڵ جەنابتا هەمان ڕایان هەبێ، [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:What_Wikipedia_is_not#Wikipedia_is_not_a_democracy ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە] تاکوو لەبەر ئەوەی ئێوە زۆرینە بن، ڕای ئێوە بەسەر باقی ویکیپیدیادا بسەپێ. ئێمەش بە <s>دوو</s> سێ کەس پێتان ئەڵێین کێشە نییە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٣:٤٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::کاک ‌ئارام نووسیوتانە کە نەتانخوێندۆتەوە و لەسەرەوەش زەمەنیش وای نووسیوە ئاشکرایە هەردووکتان تەبەنی ئەو ڕایە باوەی کۆمەڵگە دەکەن کە هەر شتێک پەیوەندی بە هاوزایەندخوازی هەبێت ڕەتی بکەنەوە کەوایە هۆکاری داواکردنی لابردنی ئاڵاکەش زیاتر هۆکارێکی ئادەلۆژییە. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٣:٣٩، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] دەک بە خێر بێنەوە! بە لامەوە سەیر نییە دوای سێ ساڵ و نیو بێن و ئەم لێدوانە بدەن. من حەقم نییە بەشی کوردستان چیی تێدا نووسراوە و بۆیەش ئەو قسەیەم کرد، وتم نەکا وا تێ بگەن من باسم لە بەشی کوردستانەکە دێت نەک ئەوەی داڕێژەکە؛ من تەنیا باسم لە ئاڵای داڕێژەکە کرد نەک ناوەڕۆکی وتارەکە. بایی ئەوەندەش لێرە بوومە کە بزانم چی کاتێک پێویستە چی بکەم و حەقی بە بۆچوونی تاکەکەسییەوە نییە. ئەگەر ھەر قسەی منە، حسابی بۆ مەکەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٣:٥٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] داواکارم ئەگەر سوورن لەسەر ئەم بابەتە، [https://meta.wikimedia.org/wiki/Main_Page فەرموون ئەم وتووێژە بەرینە مێتا]. ئەو لێدوانەی سەرەوەشت خەڵک لەو حەقیقەتە ئخڵافێنێ کە حەتمەن ئەم هەڵمەتە ئایدۆلۆژییە. دڵم خۆشە کە کوردایەتیت بەقووەتە بەڵام هەر چاوێک لەپەڕەی بەکارهێنەرت بکەین دەر دەکەوێت کە جەنابتان کەسێکی شیاو نین بۆ یەکلایی کردنەوەی ئەم بابەتە. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٠٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەگەر سیاسەت و ڕێسا و بۆچوون جیاوازییان نییە، ئەو ئاگادارییانەی سەرەوەی پەڕەکان چین کە لە ھەندێکیان نووسراوە فەرزە کۆمەڵگە پێیەوە پابەند بێت و لە ھەندێکیان نووسراوە تەنیا ڕای چەند کەسێکە و بەشێک نییە لە کۆمەڵگەکە؟ بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین. من چاک دەزانم ئێرە دیموکراسی نییە و زۆربوونی دەنگ تەنیا لە ھەندێک حاڵەت یەکلاکەرەوەیە. پێویست دەکات بەستەر بە چەند پڕۆژەیەک بدەم کە تێیاندا ڕای کەمینەکەم بەسەر ڕای زۆرینەکە داوە؟ :::::لەسەر لێدوانی دواتریشتان، وەک ئەو سکاڵایەی کە Broosk و هیوا لە ئێوەیان کرد بیبەینە مێتا تا کەس نەیخوێنێتەوە؟ ئەگەر درۆ دەکەم ئێوە پێتان نەوتووە کە بێن و پشتگیری لە ئێوە بکەن، ڕاستەوخۆ پێم بڵێن. ئەسڵەن من لێرە کوردایەتی ناکەم و ئەوەی لە ویکیپیدیا بە پێویستی دەزانم دەیکەم. چی شتێکی پەڕەی بەکارھێنەریم وات لێ دەکات بڵێی من کەسێکی شیاو نیم؟ داڕێژەی موسڵمانەکە؟ ئەی بۆچی تا ئێستا بەکارھێنەرێکی باش و گرنگ بووم بۆ کۆمەڵگەکە، بەڵام لەمەودوا نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٤:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] گیان، تۆ بەڕێز و برا گەورەی. ئەگەر بیرت بێت، کە من لێرە بەڕێوەبەر بووم، بەیەکەوە نزیک کارمان کرد ویکیپیدیا بەرەوپێش بەرین. کاتێک ویکیپیدیا لە ناچالاکترین سەردەمیدا بوو، ئێمە هەر لە دوایین دەستکارییەکان ناومان دەردەکەوت و شەونخوونیمان ئەکرد. هەر خۆشم پێم وتی وەرە ببە بە بەڕێوەبەر، وابوو یان نا؟ هەمیشە قەدری بەژدارییەکانتم گرتووە و قەت لە نرخیان کەم ناکەمەوە. بەڵێ، من لێدوانەکەم پیشانی هێڤی دا، وتم سەیری ئەم مەهزەلەیە بکە لە ویکی کوردی دروست بووە و لەسەرچیش. پێم نەوتووە وەرە پشتگیریم بکە. هاتن و لێدواندانی بە تەواوەتی بە ویستی خۆی کردووە. ئەسڵەن لەگەڵ هێڤی زۆر ڕامان جیاوازە و زۆریش گفتوگۆ ئەکەین لەسەر زۆر بابەت، بەڵام هەندێک شت ڕوون و ئاشکران بۆ هەموو کەسێک. من نەموتووە گرنگ نیت بۆ ویکیپیدیا، ویکیپیدیا ئەسڵەن زۆر پێویستی پێتە و هیوادارم بەردەوامیش بیت، من ئەڵێم لەم بابەتەدا بەتایبەتی، ناتوانی ئەمەیان یەکلایی بکەیتەوە، چوونکە بەڵێ، لەم حاڵەتە بەتایبەتی، ئەمە دەبێ بە Bias و خۆشت باش ئەوە دەزانی. بیر و ڕای کەسیت هەرگیز ڕێگە نادات بیرتەسکانە لەسەر ئەم بابەتە بڕیار نەدەیت. لە مێتا ئەتوانین وتووێژ دروست بکەین، مەسەلەکەی هیوا و برووسک شتێکی تر بوون. جێگەی سەرسووڕمانە دوای ئەم هەموو ساڵە باسی ئەوە ئەکەیت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٤:٢٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] زۆر سپاسی پێزانینەکانت دەکەم. ئەو شتانەم بیرە و بوونیشم بە بەڕێوەبەر لە پێناوی پڕۆژەکە بووە تا پەکی نەکەوێت ئەگینا خۆت باشتر دەزانی لەسەر کورسیی بەڕێوەبەرایەتی شیرینی نابەخشنەوە. منیش سپاسی ئەو کاتە دەکەم کە لەگەڵم بوویت، بەڵام ئەمە مانای ئەوە ناگەیەنێ کە یەکێکمان وتی ماست ڕەشە ئەوی تر ئەشەوبیللا وایەی بۆ بکات و جاروبار لەسەر ناوەڕۆک ڕای جیاجیامان ھەیە. من و تۆش کێشەی کەسیمان نییە تا چنگ لەگەڵ بدەین و کێشەکە لەسەر ناوەڕۆکە و ئەوەشی Hevi لێی ئاگادار کراوەتەوە وەک ئەوە بووە داوای پشتگیریی لێ بکرێت. باشە بە قسەی ئێوە بێت، من لایەنگیری دەکەم کە دەڵێم وێنەکە لادەن، ئەی ئێوە لایەنگیری ناکەن کە پشتگیری لە مانەوەی دەکەن؟ بەکارھێنەرانی مێتاویکی نایانپەرژێتە سەر ئەم مەھزەلەیەی کە ناوتان لێ نا و دەبێ لێرە یەکلایی بکرێتەوە. پێم باشە بچینە سەر پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە و لەوێ بە دەنگدان یەکلایی بکەینەوە. ئینجا یان نابێت کەسمان کەسی لێ ئاگادار بکەینەوە (چ لێرە و چ لە دەرەوەش) یانیش دەبێ چەند بەکارھێنەرێکی لێ ئاگادار بکرێتەوە کە لێرە بەشدارییان کردووە. چی دەڵێن؟ بشبوورن، ئەگەر ئێوە باسی بردنی ئەم باسەتان بۆ مێتاویکی نەکردایە، تووڵی نەدەکێشا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٤٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بێگوومان هەموو بەکارهێنەران ئازادن کە بۆچوونی خۆیان بڵێن. منیش پێشبینی ئەوەم نەکردووە لەگەڵ هەموو بۆچوونێکی من بیت. من ئەمویست وەڵامی ئەو پرسیارەت بدەمەوە، بۆ ئەوسا باش بووی و ئێستا خراپ؟ منیش پێت دەڵێم ئێستاش خراپ نیت. بەخێرهاتنی لێدوانی زیاتر ئەکەم جگە لەم چەند بەکارهێنەرەی سەرەوە. ئەم بابەتە بە دەنگدان یەکلایی ناکرێتەوە چوونکە ویکیپیدیا دیموکراسییەت نییە. ئێستا پێت ئەڵێم بۆ لایەنگری نییە ئەوەی من ئەیکەم: ::::::::# دانانی ئەم ئاڵایە بە باش و خراپ بەسەر هیچلایەنێک ناشکێتەوە، بەڵکوو هاوبڕیی (intersection)ی دوو شووناسە، بەڵام بەپێچەوانەوە، سڕینەوەی لە وتارەکە و سانسۆرکردنی وتارەکە واتا ڕەتکردنەوەی هاوبڕی ئەم دوو شووناسە. ئەمە [[دووچاوەکی]]یە، کە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_Non-Discrimination_Policy سیاسەتێکی و بەهایەکی لەدانوستاننەهاتووە کە بەسەر تەواوی پرۆژەکانی ویکیمیدیا، نەک هەر ویکیپیدیا، سەپێنراوە.] ::::::::# تێکەڵەی ئاڵای پەلکەزێڕینە و ئاڵای کوردستان لە ژیانی ڕاستەقینەدا بەکارهاتووە لەلایەن کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەوە و بەشێکی ناسراوی چاندی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەیە. بەبێ بەشداربوون و بۆچوونی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە بەپێی پێویست لەم لێدوانە، ناکرێت بە یەکدەنگییەکی تەواو بگەین و لەکۆتاییدا بڕیارێکی لایەنگرانە دەدرێت، وەکوو ئەبینین خەریکە ئەوە ڕوو ئەدا. سڕینەوەی ئەم ئاڵایە، سڕینەوەی حەقیقەتی بوونی کۆمەڵەی پەلکەزێرینەی کوردستانە. ::::::::# ئەم جۆرە ئاڵایەنە (hybrids) دەربڕینی شووناسی دوولایەنەی کۆمەڵەیەکی گەورەیە نەک لە کوردستان بەڵکوو باقی جیهانیش و سڕینەوەی جۆرێکە لە سانسۆردکردن و لایەنگریی سیستماتیکی، کە لە ویکیپیدیا قەدەغەیە و دژی بەهاکانی دامەزراوەی ویکیمیدیایە. ::::::::# ئەو بەکارهێنەرانەی کە دژایەتی هەبوونی ئەو ئاڵایە دەکەن، هەندێکیان هەڵبەت، قەدی پاڵنەریان کێشەی ئایدۆلۆژی و بیری توندڕەویی نەتەوەییە. جەنابتان و بە هەمان شێوە زەمەنیش ناتوانن بێلایەن بن چوونکە بیری تاکەکەسیتان بە بنچینەیی دژایەتی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە دەکات و یەکگرتوویی شووناسی ئەندامانی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە و نەتەوەیی بە هەموو شێوەیەک ڕەت دەکاتەوە. ::::::::&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:١٢، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] چۆن بەخێرھاتنی لێدوانی زیاتر دەکەیت، بەڵام لێدوانی ئەمانەی وتووێژەکە نەبن؟ باشە، ئەوەش قوربانی ئێوە، ڕات چییە بانگی کەسانێک بکەین کە ڕۆژانێک پێکەوە بەشداریمان کردووە و ناشزانم لەگەڵ و دژی چی دەبن؟ پێیان دەڵێین ھۆکاری لەگەڵ و دژەکانیشتان بنووسن. :::::::::# ئاڵای داڕێژەکە دروست کراوە کە کراوە، بەڵام بەکارھێنانی لێرە دەبێ یەکدەنگیی کۆمەڵگەی لەگەڵ بێت کە خۆتان چەندین جار باسی یەکدەنگیتان کردووە ئەگەر لەگەڵ وشەی دیموکراسییەکەش نین. منیش ئاگام لە [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Universal_Code_of_Conduct#3.3_%E2%80%93_Content_vandalism_and_abuse_of_the_projects Content vandalism and abuse of the projects] ھەیە کە دەبێت سەرجەم پڕۆژەکان پەیڕەوی بکەن. :::::::::# شتێک دەڵێم لە دڵی نەگریت. دڵنیا نیم، بەڵام بەپێی ئەوەی لە وتاری ڕێکخراوەکانیان نووسراوە کە خۆت دامەزرێنەریانیت یان بە جۆرێک ئەندامیت، بەکارھێنانی بەشێکی ئەو ئاڵایانە ڕەنگە ھەر خۆتان بن و لێرە وەک سەرچاوە ئاماژەیان پێ دەدەن. دەکرێ بڵێین بەبێ ڕەزامەندیی سکرتێری دۆناڵد تڕامپ، ناتوانین دەستکاریی وتارەکەی بکەین؟ ویکیپیدیا دەمڕاستی کۆمەڵەکە نییە. :::::::::# وەڵامی ئەم خاڵە ھەر [[#c-Aram-20250315231900-Zemen-20250315225800|بەو دێڕە ئینگلیزییەی سەرەوەم دەدەمەوە]]. :::::::::# لێکدانەوەت باش بێت بۆ ئێرە دەبێت. بەگشتی خاڵەکان لە یەکەوە نزیک بوون و قسەکان تا ڕادەیەک دووبارە بوون. :::::::::ببوورن، بەڵام ئەگەر یەکدەنگی تۆزێک بایەخی لاتان ھەبێت، ڕێ دەدەن باسەکە ببەینە پەڕەی وتووێژی داڕێژەکە یان لە ئاکامەکەی دەترسن بۆیە ئەوەندە سوورن لەسەر دامرکاندنەوەی باسەکە و خێرا ئەرشیڤکردنی. ئەوەشی تا ئێستا نەمبردووە نەمویستووە خۆم بسەپێنم و ڕاستگۆ بم، ئەگەر بابەتێکی تر بایە و تۆ لە جێی من بایت، دەمێک بوو بردبووتە ئەوێ تا یەکلایی بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٠٦، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بیبە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٠، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەکارهێنانی هیچ ناوەڕۆکێک هەرگیز یەکدەنگی نەویستووە. بەس بۆ ئەمە وادەکەی. ئەمەنە خەمی سیاسەتەکانتە، بڕۆ پاراستن لەسەر وتاری [[مێژووی کوردستان]] لابە، کە بەبێ یەکدەنگی و بێ هیچ خراپکارییەک وتارەکەتان پاراستووە، دواتریش کە وتووێژم لەگەڵ کردی، هەر پاراستنتان لانەبرد. بنەڕەتترین سیاسەتی ویکیپیدیا، کە ئازادە هەموو کەسێک دەستکاری بکات، شکاندت، ئێستاش بەڕێزتان هاتوون باسی سیاسەتم بۆ ئەکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بردم. بڕوانە [[وتووێژی داڕێژە:کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]]. ڕاستە، تا ئەو کاتەی کەسێک گۆمەکە دەشەڵەقێنێت دانانی ناوەڕۆک یەکدەنگیی ناوێت. من سیاسەتم شکاندووە؟! تکایە ویژدانت ھەبێت. ئەسڵەن من ناوم لە لۆگی پاراستنی وتارەکە ھەر ھاتووە؟ پرسیار لەو بەکارھێنەرانە بکە کە پاراستنیان داناوە. باوەڕ بکە بیرم نایەت لە کوێ پێمت وتووە پاراستن لابە. بەستەرەکەم دەدەیتێ. خۆی عادەتەن وەشانی جێگرتوومان بۆ وتارە ھەڵبژێردراوەکان دادەنا کە ئەمە کاریگەرییەکی وای نییە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::[https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D9%88%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%8E%DA%98:%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%A9%D9%88%D8%B1%D8%AF#%D9%BE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%86%DB%8C_%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95 فەرموو]. باسی وەشانی جێگرتوو ناکەم، باسی ئەو ئاستە بەرزەی پاراستن ئەکەم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٥٧، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] وام زانی بانگتان کردوومە و پشتگوێم خستوون! وەڵامەکانم کافی نەبوون؟ ئێوە وتووتانە پاراستنی جێگرتوویی گۆڕانکارییەکان پیشان نادا کە وا نییە و پیشان دەدرێت. ڕوونکردنەوەم داوە. دەی، لە دۆخی وتارێکی وەک مێژووی کورد کە دوژمنی زۆرە خراپکاری ناکرێ یان نەکراوە؟ ئێستاش ئەگەر ئێوە دەبنە پاسەوانی وتارەکە، ھەر ئێستا پاراستنەکەی لادەبەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٠٨، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::::کاکە گیان هەرچەن ئێرە شوێنی ئەوە نییە بەس لەوێش باسم کردووە نابێ وتار بپارێزرێ لەبەرئەوەی گریمانەی ئەوە ئەکەی کە ڕەنگە لە داهاتوو خراپکاری بکرێ! پاراستنی لەم ئاستە لە ویکی ئینگلیزیش بە گەورەیی خۆیەوە تەنیا لەو حاڵەتانە دەکرێ کە خراپکاری بە ڕاددە لەزۆر هەبێ لەسەر پەڕەکە، کە لەو پەڕەیە هەرگیز نەکراوە! جەنابتان لە دەستپێکی وتووێژەکە ئەمەتان نووسیوە: "بەڵێ، شتێکمان بە دڵ بێت، دەیکەین بە نموونە و بە دڵیشمان نەبوو، پشتی تێ دەکەین." دە فەرموو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پاراستن لابرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:٢٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{وب|Épine}} دیسان ئەو وتەی دووبارە دەکەمەوە: ناکرێت ھەر وتارێک یان داڕێژەیەک ئاڵایەکی ھەبوو، لەگەڵ ئاڵای کوردستانی تێکەڵ بکەین و لە خوودی وتارەکەدا دایبنێین، جا وتارێکی سیاسی، کۆمەڵایەتی، ئایینی یان ھەر شتێکی تر بێت. ھەر ئەو جۆرەی وتم ئەگەر عیلاقەتان بەو جۆرە ئاڵایانە ھەیە تکایە لە وتاری پەیوەندیداری خۆیاندا دایانبنێ (ئەویش ئەوەی لە ھەموویان زیاتر بەکارھاتووە نەک شێوازی نوێ). لە ئاستی بەڕێزتدا نا، بەڵام ھەندێک لە یاساکان تێدەگەم و جیاوازیی نێوان قەدەغەبوونی سانسۆر و بایەخداری دەزانم. بەگشتی تائێستا وتەکانی {{وب|Aram}} سەرنجی ڕاکێشاوم و قانعی کردووم. ئەگەر بۆچوونی کۆمەڵگای ئێرە یەکلاکەرەوە بێت و بڕیار بێت بەڕێزت نەیخەتەوە بابەتی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە؛ بۆچوونی من ئەوەیە: لە داڕێژەکەدا تەنیا ئاڵای پەلکەزێڕینە دابنرێت (چونکە وتارەکە گشتییە و ئەگەر بڕیار بێت ئاڵاکەی ئێستا بەکاربێت، ئەوە دەبێت داڕێژەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ بەکاربھێنرێت، داڕێژەیەک تەنیا باس لە ڕەوشی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان بکات نەک ھەموو جیھان) / لەو وتارەدا لە بەشی کوردستان ئەو ئاڵایە دابنرێت کە زیاتر بەکارھاتووە (ئەو ئاڵایەی چەندین بەستەرت بۆ من دانا؛ ئەوەی حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینەیە و لە ناوەوەی ڕەنگی سپی گەورەترە و ھێمای خۆری کوردی لەگەڵە) / بێجگە لەمانەش ھەر ئاڵایەک کە خۆتان سازتان کردووە یان دەوترێت لەلایەن کۆمەڵگاکە لە کوردستان و دیاسپۆرای کوردیدا بەکاردەھێنرێت، لە وتاری «مافەکانی LGBTQ لە کوردستان» دابنرێت (ھەرچەندە سەرەتا دەبێت وتارەکە ساز بکرێت). ئەوە بۆچوونی منە جا ئەگەر پێتان خۆشە ھەر سەیریشی مەکەن! چیتر درێژە بە بابەتەکە نادەم، چۆنتان پێ خۆشە بڕیار بدەن، کار و ئیشی زۆر گرنگتر لە ویکیپیدیا ھەن کە بایەخیان زۆرترە و پێویستە بخرێنە سەرەتاوە. ھیوادارم دڵتان نەھێشابێت، زۆر سپاس بۆ بەڕێزتان و بەھیوای بەردەوامی. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٣١، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == دانانی ئاژانسی هەواڵی (News Agency) وەک سەرچاوە == سڵاو هاوڕێیان؛ شتێک کە تێبینم کرد لەم ووتارە ئەویش ئەوەیە کە ئەم ووتارە دەکرێت''' بە شێوازێکی لایەنگرانە داڕێژرابێت'''؛ لە بەشێکی وتارەکە ئاماژە بەوە دەکات کە <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''مافی هاوزایەنخوازی لە کوردستان نییە و بە شێوەیەکی زۆر بەهێز هێرش دەکاتە سەر باشووری کوردستان''' </span> . هیوادارم ئەوە بزانن کە بە فەرمی حوکمەتی کوردستان هیچ بڕیارێکی دژی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە یان هاوزایەند خوازی دەرنەکردووە؛ لە هەمانکاتدا''' بۆ قسەکانی پشتی بەستووە بە سەرچاوەی هاوڵی میدیایی بەتایبەتیش NRT''' کە یەکەمین شت '''ئەو ئامارانەی باس دەکرێن هی ساڵی ٢٠١٧ یە'''و گونجاو نییە شتێک کە''' ٩ ساڵی بەسەردا تێپەڕیبێت''' بە دیفاکتۆ دابندرێت بۆ کاتی ئێستا کە کە''''' ٢٠٢٦ین ''''' <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''''✡︎ 𓂆 [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:٠٧، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'''''</span> :::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] :::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] :::@[[بەکارھێنەر: Épine|Épine]] :::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] :[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٢٣:١٢، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ڕاستە قسەکەت، پێویستە ویکیپیدیا بە تەواوی بێلایەن بێت و بۆ هەر دەقێکی لەم جۆرە پشت بە چەندین سەرچاوەی متنانەپێکراو ببەستێت. خۆت ئەگەر دەتوانی بە شێوەیەکی بێلایەن چاکسازیی تێدا بکە، بەڵام ھیوادارم ئەو وتووێژەش وەک ئەوەی سەرەوە ساڵێک زیاتر درێژەی نەبێت و زوو بگاتە ئەنجام :) [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٣، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::'''دەستخۆش @[[بەکارھێنەر:Hivja|هیڤجا]] گیان'''؛ لەڕاستیدا بە جۆرێک ووتارەکەیان قوفڵ کردووە کە پێم وابێت لەبەر زۆر دەستکاری کردن یان شەڕە دەستکاری لەلایەن خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]وە بووە؛ دەستکاریم کرد ه'''یچ شتێکم لە ووتارەکە لانەبرد''' تەنیا '''ئاماژەم بەوەدا کە هەندێک یان زۆربەی سەرچاوەکانی ئەم وتارە لاوازە بە بەکارهێنانی ''داڕێژە'''''؛<span style="color:#00bfff; font-family:monospace;">'''جگە لەوە لە دەقێکی تردا ئاماژەی بە درووستبوونی ناوەکەی (هاوڕەگەزخوازی) کردووە لە زمانی کوردیدا بەڵام ئەوەی جێی پرسیارە هیچ سەرچاوەیەکی ئاماژە پێنەداوە بۆ قسەکانی''' </span> :::ئاماژەم بەوەش دابوو ؛ ب'''''ەڵام وایلێکراوە کە دەستکاریەکانی ئەم پەڕەیە بڵاو دەکەیتەوە پێویست بە بەسەرداچوونەوە بکات لەلایەن ئەدمینێکەوە کە دڵنیانیم کێیە''''' هەر لەبەر ئەم هۆکارەشە بڵاو نەبۆتەوە. :::<span style="color:#00ffff;">[✡︎𓂆JJ𓂆✡︎]</span> <span style="color:#888;">// SYSTEM</span> [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ١٧:٢٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ئەگەر یەکێک لە ئەدمینەکان نامەکەت ببینێت دەتوانێ دەستکارییەکەت بۆ بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٩:١٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] وتارەکە قوفل نەدراوە تەنھا وەشانی جێگیری لەسەر دانراوە و دەستکارییە نوێیەکان لەلایەن بەکارھێنەری نوێ پێویستی بە پێداچوونەوە ھەیە. ئەو دەستکارییانەی کردبووی دانرابوون بۆ پێداچوونەوە و کاک @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]]ش دەستکارییەکانی پەسەند نەکرد لەوانەیە ئەو بیەوێ چەند شتێک بڵێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٣٤، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە، زۆر سپاس بۆ شیکردنەوەی بەڕێزتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٠:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەگەر زەحمەت نییە چی دەق و سەرچاوەیەک کە پەیوەندی بە nrt ھەیە لابەرە. بە تایبەتی ئەو دەقەی کە دەڵێت: «بەڵگەفیلمەکە بە گشتی وەڵامێکی خراپی درایەوە لەلایەن کوردستان و کۆمەڵگە ئایینییەکانەوە». کە نەک nrt ھەر سەرچاوەی نییە، نووسەرەکەی لە خۆیەوە دایناوە. نازانم ئەو بەشەی دەستکارییەکەم بۆ گەڕێنرایەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٢٠، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] زەمەن گیان ئەی [https://web.facebook.com/watch/?v=1455995347807378 ئەمە نییە] ڵینکەکەی لە فەیسبووک دانراوە و بڵاوکەرەکەشی ئێن ئاڕتیە یان تۆ دەڵێی خودی ئێن ئاڕتی بەڵگەی نییە بۆ ئەو قسانەی کردوویەتی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بێ گومان نەک ئێن ئار تی، [[کوردسات]]، [[کەناڵی گەلی کوردستان|گەلی کوردستان]]، [[کەرکووک تیڤی]] و ئەو جۆرە میدیایانەی تر، نابنە سەرچاوە. ئەمە میدیایەکی ئەکادیمی و پرۆفێشنالی وەک [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] ناگرێتەوە، لەوانەیە ھەندێک جار [[کوردستان ٢٤]]یش پشتی پێ ببسەترێت، دڵنیا نیم. ھەر ئەم ئێن ئار تییە وەک سەرچاوە بەرە وتارە ئینگلیزییەکەی بزانە دەیھێڵنەوە یان نا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٣٥، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::[[پەڕگە:Enwiki-Perennial_sources123.png|وێنۆک|بڕوانە ویکیپیدیای ئینگلیزی سەیری [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources#Sources|ئەم ڵینکە]] و [[:en:Wikipedia:Reliable_sources/Perennial_sources/X|ئەمەیان بکە]]]] ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ویکیپیدیای ئینگلیزی بڕیاری لەسەر چیداوە نابێتە حوکم و یاسا بۆ ئێمە و تەنھا وەک ڕێنمایی شتیان لێوەردەگرین. ئایا لە ویکی سۆرانی یەکدەنگی ھەیە لەسەر قەدەغەکردنی ئێن ئاڕتی بەکارھێنانی وەک سەرچاوە؟ بۆ نموونە سەیری ئەوەی وێنەکە بکە ویکیپیدیای ئینگلیزی کردوویانە، ئایا ئێمە شتێکی ئاوامان ھەیە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٢، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::ئەی [[وپ:دسبت]] بۆچی کراوە چاوەکەم؟ کەواتە لەوێ بەشێک دەکەمەوە تا بڕیار بدرێ ئێن ئار تی وەک سەرچاوە بەکاربێت یان نا. تکایە تا یەکلایی دەبێتەوە چی دەق و نووسینی پەیوەندیدار بەو میدیایە ھەیە لە وتارەکە لایبدە. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢١:٥٧، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::شتێک هەیە لە ویکیپیدیا پێی ئەوترێت status quo، نابێ بە دڵی خۆمان بێین بڵێین تاکوو من یەکلایی ئەکەمەوە لایبەرن. بۆچی NRT نابێتە سەرچاوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٣، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تا بڕیاری باندکردنی ئێن ئاڕتی نەدرێ ھیچ شتێک بەڕێوەبەران ناچار ناکات تا ھیچ لابەرن، سپاس! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٤٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەبێت هەروا بێت. ئەمە زیادەڕۆییەکی گەورەیە، هەتاکوو ئێستا شتی وام نەبیستووە. دیارە ئەو بەکارهێنەرەی سەرەوە بە تەواوی لە واقیع دابڕابێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ٠١:٤٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر پێتان وایە وێبگەیەک دەبێ لابدرێ ئەوە پێویستە سەرەتا لەو لینکەی لە سەرەوە ناردراوە یەکدەنگی لەسەر بکرێ و بڕیاری قەدەغەکردن یان نەکردنی لەسەر بدرێت. دەکرێ بەبێ یەکدەنگی وێبگەیەک بەکاربێت، بەڵام ناکرێ بەبێ یەکدەنگی و ھێنانی ھۆکار وێبگەیەک لەخۆوە قەدەغە بکرێت. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura]]: کەسم ناچار نەکردوە کە لای بدا یان بێژم ئیللا دەبێ ئەوە بکەن، ئەگەر بۆ ئەمەش یاسا ھەیە ئەوە من ئەو یاسایەم نەزانیوە، تەنیا پێشنیارێکە و پێم وابووە گونجاو ترە سەرچاوێک کە گومانی لەسەرە لاببرێت تا یەکلا ئەبێتەوە. ئەوەی کە پێویست بوو لابرێ، خۆم لامبرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:١٤، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یاساکان بەرچاو و ئاسایین، خۆت بەستەرێک نارد کە تێیدا وتووێژ لەسەر کێشەی وێبگەکان دەکرێت و بڕیار لەسەر قەدەغەکردنی بەکارھێنانیان دەدرێت. ئەگەریش پێت وایە سەرچاوەیەک نابێ بەکاربێت ئەوە دەبێ یەکدەنگی لەسەر بکرێت. یەکەمین دێڕی [[وپ:یەکدەنگی]]: «ویکیپیدیا بە شێوەیەکی سەرەکی بە ڕێککەوتن بە ڕێوە دەچێت»، زۆر سپاس بۆ ھەموو لایەک. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٢:٢١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ھەر بەپێی یەکدەنگی ڕۆیشتووین، من پێشنیارم کردوە کە لاببرێ تا بڕیاری لێ ئەدرێ، تۆ و ساکوراش وتووتانە با بمێنێتەوە تا بڕیاری لێ ئەدرێ، قسەی دوو بەکارھێنەرەکە ڕۆیشتووە و سەرچاوەکە دەمێنێتەوە تا دەیبەمە وپ:دسب. ئەگەر نا ھیچ یاساکم نەبیستووە باسی ئەم پێش و پاشخستنە بکا. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٣:٠٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{سھ}} تا بڕیاری لێ دەدرێت لابردنی ئێن ئاڕ تی قەدەغەیە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٢٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] یەک پۆینی جوودا لە مەسەلەی ئەو میدیایە لەسەر بابەتی بێلایەنی، نایاسایی نەبوونی هاوزایەندخوازی واتای ئەوە نییە تاکی هاوزایەندخواز مافی هەیە. لە یاسا بەرکارەکان کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە هیچ مافێکیان نییە، ئەمەش لە دەقە قانوونییەکان و پاڵنانی کۆمەڵەی دادگەری بۆ نایاساییکردنی هاوڕەگەزخوازی چەند ساڵێک لەمەوبەر دیارە، تەنانەت بردیانە پەرلەمانیش، لۆبی نێودەوڵەتی ڕێگریان لێ کردن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٠:٣١، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بۆ دووبارە ئاڵاکەتان تێکەڵی وتارەکە کردۆتەوە ئەی ئێمە [[وتووێژی داڕێژە:بەکارهێنەر کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە|ئەو شەڕەمان]] لەسەر چی بوو؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٠٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] لەبەر ئەوەی شەڕەکە لەسەر نەبوونی سەرچاوە بوو و ئێستا سەرچاوەی هەیە. ئاڵاکە لە داڕێژە نییە، لە شوێنی خۆیەتی لە وتارەکە بە سەرچاوەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١١:١٩، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] یەکەم شت نە '''سەرۆکایەتی هەرێمی کوردستان''' نە '''پەرلەمانی کوردستان''' ه'''''یچ بڕیارێکیان لەسەر قەدەغەکردنی هاوزایەندخوازی نەداوە!''''' وەک ئەو سەرچاوەیەی کە تۆش ئاماژەت پێیان داوە بە هیچ شێوەیەک گونجاو نییە بۆ پشتپێ بەستن وەک بەڵگە لە ویکیپێدیا [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] لەبەر ئەم هۆکارانە: ::::::١. ڕاپۆڕتەکە هی ساڵی ٢٠١٧یە و ئێستا ئێمە لە ٢٠٢٧ین واتە هی ٩ ساڵ لەمەوبەرە ناکرێت بە دی فاکتۆ ::::::(De-facto) دابندرێت بۆ باری ئێستای باشووری کوردستان. [[وپ:سەلماندنیبوون]] ::::::٢. ئێن ئاڕتی و ئاژانسەکانی هەواڵی بە گشتی (News Agencies) سەرلەبەریان ناکرێت وەک سەرچاوە پشتیان پێببسەترێت لەبەر هۆکاری لایەنگری (occupation) لەلایەن خاوەنی میدیاییەکانەوە. [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] ::::::٣. شوێنی بینینی سەرچاوەکە دەبێت گونجاو بێت نەوەک لە سۆشیاڵ مێدیاکانەوە وەرگیرابێت بەتایبەتیش فەیسبووک و ئینستاگرام و تیکتۆک و ئێکس و دیسکۆرد و هاوشێوەکانی. [[وپ:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان]] ::::::'''خاتوو @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] پێم وابێت تۆ پێت وایە ئێمەو ئەو بەڕێزانەی سەرەوە دژایەتی هاوزایەندخوازی یان هاوڕەگەزخوازی دەکەین؛ بەڵام لەڕاستیدا ::::::'''''(We Couldn't Care Less)''''' ئەوەی بەلامانەوە گرینگ نەبێت دژایەتی کردنە''' هەر کەسە و بیڕ و باوەڕ و ئادۆلۆژیاو شێوازی ژیانی خۆی بەتەواوی سەربەستە و ئێمە نەهاتووین بۆ دژایەتی کەس هەرکەسێک سەربەستە لەوەی جیاڕەگەزخواز (Straight) یان هاوڕەگەزخواز (Homosexual) یان هەر شێوازێکی تربێت وە هەموو کەسێکیش سەربەستە لەوەی کە خۆی بە چ ڕەگەزێک دادەنێت و چ جێناوێک بۆخۆی بکاردێنێت ئەوە پەیوەندی بە تاکەکەسەکەوە خۆی هەیە و ئێمەش ئەوەی گرنگ نەبێت بەلامانەوە ئەوەیە. ::::::پێشم وایە ئەوەی لەسەرەوە کە هێرش دەکەیتە سەر من و بە دەرچوو لە واقع بانگمدەکەیت یان کەسایەتیەکانی دیکەی ناو پەڕەی وتوێژەکە شیاو نییەو دژ بە یاساکانی بەکارهێنانی ویکیپێدیایە دەتوانم بڵێم هەتا ئێستا پێشێلی ئەم یاسایانەتان کردووە [[وپ:پەلاماری کەسی قەدەغەیە]] و [[وپ:بێلایەنی ڕوانگە]] و [[وپ:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]] و [[وپ:شەڕە_دەستکاری]] و [[وپ:ڕێساکانی پەڕەی وتووێژ]] ::::::----<span style="color:#992222; font-family:monospace;">[ '''بە هیچ شێوەیەک ئەوانە قوبوڵکراو نییە من وەک خۆم بەهیچ شێوەیەک پەلاماری کەسی قوبوڵ ناکەم ''']</span>----، بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی کە من هیچ هێرشێکم نەکردووە بۆ سەر کەس و زۆر بە ڕێزیشەوە مامەڵەم لەگەڵکردوویت. ::::::'''لە جێیەک ئاماژەت بەوە داوە کە یاسای ژمارە ١٥ بەرەنگاربوونەوەی لەشفرۆشی هەموارکراو ٢٠٢٢ بۆ زانیاریت ئەوە''' '''هی پەڕلەمانی ''عێڕاقە''''' و <span style="color:#00bfff; font-family:monospace;"> '''بەسەر کوردستاندا ناسەپێت''' </span> هیچ '''یاسایەک نییە کە دژ بە هاوڕەگەزخوازی لە کوردستاندا جێبەجێ کرابێت.'''<ref> ::::::وێبگەی حوکمەتی بەڕیتانیا - کۆچبەران - یاسای وڵاتان بۆ ڕەگەز -کوردستان و عێڕاق https://www.gov.uk/government/publications/iraq-country-policy-and-information-notes/country-policy-and-information-note-sexual-orientation-and-gender-identity-and-expression-iraq-july-2025-accessible</ref> ::::::ئێستاش ئەگەر خاتوو @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|ساکورا]] پەسەندی بکات ئەو دەقە دەگۆڕین بەوەی کە "لە وڵاتانی واک عێراق دا هاوڕەگەزخوازی تاوانە و هیچ جۆرە مافێکی بۆ دابین نەکراوە؛ بەڵام لە کوردستان هیچ یاسایەک نییە کە هاوڕەگەزخوازی بە تاوان دابنێت و کەسی هاوڕەگەزواز وەک هەموو کەسێکلی ئاسایی مافی تایبەتی خۆی هەیە." بەپیێ ئەو سەرچاوەیەی سەرەوە. ::::::سپاس بۆ هەمووان. [[User:IIXZER0XII|<span style="color:#87cefa; font-weight:bold; border:2px solid #00e5ff; border-radius:14px; padding:3px 10px;"> 𝐉𝐉.𝚎𝚡𝚎 </span>]] ([[User talk:IIXZER0XII|<span style="color:#6ec6ff;">⌁</span>]]) ١٥:١٥، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ::::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ١٣:٣٧، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::ببوورن بۆ ئەو زیادەڕۆییە. نەئەبوایە وابڵێم. ئەگەر سەرچاوە هەیە و وایە، من کێشەم نییە، بە کەسیشم نەوتووە دژایەتی ئەکەن. بە تایبەت لەگەڵ جەنابت پێشووتر هیچ مامەڵەیەکم نەکردووە. ئەو لێدوانەش ئاڕاستەی تۆ نەکرابوو. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٤:٠٦، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::'''-''' «''کەسانی ھاوزایەندخواز نایانەوێت شوناسی خۆیان ئاشکرابکەن، بەھۆی ئەو [[ھۆمۆفۆبیا]] و جیاکاری و کینە و توندڕەوی کە لەوانەیە، بەتایبەتی لە دەوڵەتە [[ئیسلام|ئیسلامییەکاندا]] ڕووبەڕوویان ببێتەوە.''» ::::::لە چەندین وڵاتانی جیھاندا ھاوڕەگەزخوازان دژایەتییان دەکرێت، نابێت ھەر لە سەرەتای دەستپێکەوە ناوی لایەنەکان بھێنرێت و ھێرشیان بکرێتە سەر. دەتوانرێت بەشێک بکرێتەوە و ئینجا باس بکرێت کە لە کۆمەڵگە و وڵاتان ھاوڕەگەزخوازان چۆن مامەڵەیان لەگەڵ دەکرێت بەش بە بەش. دەستپێک تەنھا بۆ ئەوەیە کە پێناسەیەکی پوختی خودی ھاوڕەگەزخوازیی تێدا بکرێت. ھەرچەندە ئێمە پەیوەندیمان بە ویکییەکانی ترەوە نییە، بەڵام دەتوانم ئەوان بکەمە نموونە وەک ویکیی ئینگلیزی کە ئاماژەی بەوە داوە: ::::::"as many gay and lesbian people do not openly identify as such due to discrimination or prejudice such as heterosexism or homophobia." ::::::ھەمان ڕستە، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک لایەنێکی نەکردووەتە دوژمنی سەرەکیی ھاوڕەگەزخوازان. چەندین وڵات و کۆمەڵگەی دیکەی نا-ئیسلامیی وەک: ::::::* ئەنگۆلا ::::::* بێنین ::::::* بۆتسوانا ::::::* بوروندی ::::::* کامیرۆن ::::::* ئەسیوپیا ::::::* غانا ::::::* کینیا ::::::* لێسۆتۆ ::::::* مادێرا ::::::* مالاوی ::::::* مۆریس ::::::* مایۆت ::::::* مێلیلا ::::::* مۆزەمبیق ::::::* نامیبیا ::::::* ساو تۆمێ و پرینسیپی ::::::* سیشێل ::::::* سوازیلاند (ئێسواتینی) ::::::* تانزانیا ::::::* تۆگۆ ::::::* تریستان دا کونها ::::::* ئۆگاندا ::::::* زامبیا ::::::* زیمبابۆی ::::::* بوتان ::::::* کیریباتی ::::::* ناوروو ::::::* کۆریای باکوور ::::::* پالاو ::::::* پاپوای نیوگینیا ::::::* فلیپین ::::::* سەنگافوورە ::::::* دوورگەکانی سلێمان ::::::* سریلانکا ::::::* تۆنگا ::::::* توڤالوو ::::::* ئەنتیگوا و باربودا ::::::* باربادۆس ::::::* بێلیز ::::::* دۆمینیکا ::::::* گرێنادا ::::::* گویانا ::::::* جامایکا ::::::* سانت کیتس و نیڤیس ::::::* سانت لوسیا ::::::* سانت ڤینسێنت و گرێنادین ::::::* ترینیداد و تۆباگۆ ::::::و چەندێکی تریش دژایەتیی ھاوڕەگەزخوازان دەکەن. ئەوە تەنھا ھەر لایەنێک نییە. ::::::یان دەقی وەکوو ئەمە: ::::::'''-''' «''کۆمەڵێک کەس ئەو بیر و باوەڕەیان ھێناوەتە ئاراوە کە گوایە ھاوزایەندخوازی نەخۆشییەکی دەروونییە، کێشەیەکە لەکاتی دروستبوونی کۆرپەلە یانیش بەرھەمی سیستی ئایین و ڕەوشتە و دەمەقاڵێی ئەوە دەکەن کە گوایە ھاوزایەندخوازی دەتواندرێت «چارەسەر بکرێت» بە بەکارھێنانی سایکۆتێراپی یان ئایین و دەستتێوەردان لەم کردارە. زۆرێک لەو کەسانەی ھەڵگری ئەم بیر و باوەڕەن و ھەوڵی بڵاوکردنەوەی دەدەن، وەک بیندراوە، بەشێکن لە جووڵەیەکی سیاسیی ئایینی کە توندڕەوی و ستێریۆتایپ بەرامبەر بە کۆمەڵگەی ئێڵ جی بی تی بەرز دەکاتەوە.''» ::::::لە کاتێکدا کە ئەمە بیروباوەڕی بەشێک لە کەسەکانە، نابێت یەکسەر ھێرش بکرێتە سەریان کە ئەوان توندەڕەون و ڕق و کینە بەرامبەر ھاوڕەگەزخوازان بەرز دەکەنەوە یان شتی تر و بەم شێوەیەش بیروباوەڕێک زاڵتر بکرێت بەسەر ئەوی تریان. لێرەدا باس لە «ھۆکار و چارەسەرەکان» دەکرێت بۆ شتەکە، نەوەک ڕق و کینە و توندڕەوەی و دژە-ھاوڕەگەزخوازی. لە ئێستادا لێرەدا ئەوە زاڵکراوە کە ئەمە شتێکی ئاسایییە و ھەتا ھەتایییە و ھتد.. بەڵام کە باس لە شتەکە دەکرێت، دەبێت ھەمووی بخرێتە ڕوو و ئینجا بسەلمێنرێت کە ئایا کامەیان درووستە و کامەیان نادرووستە بە پێی سەرچاوەی باوەڕپێکراو، نەوەک کاتێک ئاماژە بە لایەنێکیان دەکرێت ھێرش بکرێتە سەریان بە «خاوەن پێوەری ڕەوشتیی جیاواز و کۆمەڵگەی دواکەوتوو» یان «توندڕەو». ::::::'''-''' «''لەوەتەی ھاوزایەندخوازەکان لە ھەندێک لە شوێنەکانی جیھان مافی ھاوسەرگیری و بەخێوکردنی مناڵیان پێ دراوە، تێبینی کراوە کە باوانە ھاوزایەندخوازەکان ھێندەی باوانە جیاڕەگەزخوازەکان '''بەتوانان''' لە بەخێوکردنی مناڵەکانیان و '''توانیویانە بە شێوەیەکی تەندروست گەورەیان بکەن و لە ڕووی کۆمەڵایەتیی و دەروونییەوە ھەر وەک مناڵەکانی تر بوون کە لەلایەن باوانە جیاڕەگەزخوازەکانەوە گەورەکراون؛ بگرە باشتریش بوون'''.''» ::::::ئێمە پێویست ناکات بیکەینە پێشبڕکێ کە کامە باوانانە دەتوانن منداڵ بەباشی بەخێو بکەن، یان کامەیان باشتر بەخێویان کردوون، یان بیخەینە ڕووی خوێنەر کە ھاوزایەندخوازان باشتر منداڵ بەخێو دەکەن لە جیاڕەگەزخوازان. لێرەدا باس لە «گەورەکردنی منداڵان لەلایەن ھاوڕەگەزخوازان» دەکرێت: کە مافی ئەو کارەیان پێدراوە؟ وە بە پێی لێکۆڵینەوەکانیش کە ئایا منداڵەکان چۆن بوون لە ژێر پەروەردەی ئەوان و چۆن بەخێوکراون؟ بەبێ: لایەنگیری، بەراوردکردن—دواتریش بەباش نیشاندانی لایەنێکیان. :::::::'''لە کۆتاییدا ھەر دەمەوێ ئەوە بڵێم کە ئەو وتارە لایەنگیری و ھێرشی ڕوونی پێوە دیارە و ھاوڕام کە بە شێوەیەکی لایەنگرانە داڕێژراوە. وە پێویستە پێداچوونەوەیشی بەسەردا بکرێتەوە و تاگی کێشەی بێلایەنبوونیشی لێ بدرێت + ھەڵەی ڕێنووسیشی تێدا بەدی دەکرێت.''' :::::::سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٣:٠٩، ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] زۆر سپاس کە ئەم نووسینەت دانا. منیش سەرنجی ئەم کێشانەی وتارەکەم دابوو، چونکە لە سەرەتاوە من داوای لابردنی ئەو ئاڵا خەیاڵییەم کردبوو، نەمویست پۆینت بخەمە سەر ئەم کێشە زۆر و قسە هەڵبەستراو و چەواشەکارییانەی وتارەکە تا وەکو پێشوو نەڵێن لێدوان و دەستکارییەکانی ناسیۆنالیستانەیە. <s>ھەر دیارە نووسەرەکەی وای زانیوە چایخانە و شتی وایە.</s> [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٢٦، ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ تۆش. لە بابەتی ئاڵاکەش حەق بە تۆ بوو، چوونکە ھیچ سەرچاوەیەک نەخرابووە ڕوو کە ئەو ئاڵایە بوونی ھەیە یان بەکاردێت، یان ئاڵای ڕێکخراوێک یان کۆمەڵەیەکە. بەتایبەتی بەو سەردێڕەوە: «دیزاینی نوێی ئاڵای کوردستان و '''سەربەرزیی کۆمەڵەی پەلکەزێڕینەی ھەرێمی کوردستان'''.» ::::::::سەبارەت بە نووسەرەکەش، ئەو زۆر بەھەڵە تێدەگات، وەک ئەوەی ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا دوژمنی ئەو بن یاخود ناوبردنیان بە ھۆمۆفۆبیک. ئێ خۆ منیش دەمتوانی ئەو بە [[ئیسلامۆفۆبیا|ئیسلامۆفۆبیک]] ناو ببەم کە وتارەکەی لێدوانی دژ بە ئیسلامی تێدا بەدی دەکرێت... [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٢:١٨، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ|گرووپ=}} == ئاڵای تێکەڵی کوردستان–پەلکەزێڕینە == {{سەری ئەرشیڤ|حاڵەت=|ئەنجام='''ئەنجام؛''' بەپێی یەکدەنگیی کۆمەڵگەی ویکیپیدیای کوردی، پێویستە ئاڵاکە لەنێو وتاری مەبەست لاببرێت. ئاساییە گەر وتارێکی تایبەتی بۆ دروست بکرێت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٢٢، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاو بۆ ھەموو ئەو کەسانەی تائێستا ئاگاداری ئەو بابەتە بوون ئەگەر سەیری [[ھاوزایەندخوازی#مێژوو|ژێربەشی کوردستان لە بەشی مێژووی وتاری ھاوزایەندخوازی]] بکەن دەبینن کە ھەموو ڕۆژ شەڕ لەسەر ئەوەیە کە ئاڵای تێکەڵاوی کوردستان لەگەڵ پەلکەزێڕینە دانرێ یان بسڕێتەوە، ئو باسە زۆر لەمێژە ناکۆکی لەسەرە و زیاتر لە ساڵێکە جێگای مشتومڕە، تا ئاستێک بەپێی یەکدەنگی بابەتەکان یەکلایی کراونەوە (سەیری لێدوانەکانی دوو بەش سەرتر بکەن؛ «ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە»)، بەڵام ئەو ئاڵایە لەو بەشەی کە ئاماژەم پێکرد ئێستاش کێشەی لەسەرە. دەزانم زۆربەتان حەزتان نییە دیسان خۆ لەو بابەتە وەردەنەوە، بەڵام تکایە لانیکەم بە دەنگێکی لەگەڵ (ئاڵاکە دانرێ) یان دژ (ئاڵاکە دانەنرێ) ڕای خۆتان بڵێن. ھەروەھا پێویستە وەک تێبینییەک بڵێم بەڕێز ئێپین باس لەوە دەکات کە «ئەگەر» بێت و ئاڵاکە بەپێی یەکدەنگی لابدرێت ئەوە سانسۆرە! بەڵام وانییە و ئەوە یەکدەنگییە و ویکیپیدیا بە بڕیارەکانی ئەندامانییەوە دەچێتە پێشەوە نەک بڕیاری تاکەکەسی! ئەگەر بێت و ئێمە ئەو ئاڵایە لە گشت ویکیپیدیا سانسۆر بکەین و بیسڕینەوە (بۆ نموونە لە پەڕەی بەکارھێنەریی بەڕێز ئێپین) ئەوە بەڵێ دژایەتیی یاسای ویکیپیدیا سانسۆرکراو نییەمان کردووە، بەڵام ئەگەر بڕیار بێت ئەو ئاڵایە پەیوەندیی بەو بەشەوە نییە ئەوە دەبێت وتاری مافەکانی پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکرێت و لەوێ دانرێ، ئەگەریش یەکدەنگی لەسەر ئەوە بوو کە لێرەش دانرێ ئەوەش دەبێ قەبووڵ بکرێ. '''گرنگ:''' ئەو وتووێژەی ئێستا لە کۆتایدا وەک یەکدەنگی ھەژمار دەکرێ و پێویستە گشت لایەنەکان بە دژ و لەگەڵ بە تەواوەتی ڕێز لە ئەنجامەکەی بگرن و پەیڕەوی ئەنجامەکەی بن ئەگەرنا پێشێلی سیاسەتی یەکدەنگیی ویکیپیدیایان کردووە! ھەروەھا گشت بەکارھێنەران دەتوانن بەشداری ئەو بابەتە بن، چ بە ئەوانەی پێشتر تێکەڵاوی بابەتەکە بوون و یان چ بە ئەوانەی بەھۆی ئەو بابەتەوە بەربەستیش کرابوون، دەنگدان بۆ ھەمووان ڕێگەپێدراوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :'''بانگکردن''': @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]]، @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]]، @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]. چونکە لە وتووێژەکانی پێشوودا بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:١٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === دەنگدان === ==== بێلایەن ==== :یەکەم دەنگ وەک خۆم: {{بێلایەن}}. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== دژایەتی ==== :{{دژ}} لەگەڵ ئەوە نیم ئاڵاکە لەم وتارە عامەیە دانرێ. وەک ئاماژەتان پێ کرد، باشترە لە وتاری پەیوەندیداری خۆی دانرێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٩:٥٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} لەم وتارە و ھەر وتارێکی دیکە، بە داڕێژە و دەروازەشەوە. منیش لەگەڵ ئەوەم لە وتاری پەیوەندیدار بە خۆی دابنرێت + کە سەرچاوەیەکی بڕواپێکراو پشتڕاستی بکاتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٢:٠٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}}، ئاڵاکە لە وتارێکی پەیوەندیدار بە خۆیەوە (گەر ئاڵای ڕێکخراو یا کۆمەڵەیەکە، یا لە وتاری ھاوزایەندخوازی لە کوردستاندا) بە سەرچاوەوە دابندرێت و بەبەستەر ئاماژە بدرێت بۆ وتارە سەرەکییەکەی. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٠:٠٤، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{دژ}} بەکارهێنانی ئاڵایەکی تێکەڵاو کارێکی شیاو نییە لە وتارێکی گشتی، سەڕەڕای ئەوەی قەت شتی وا ئەنجام نەدراوە، تیکەڵکردنی ئاڵا واتایەکی جیاوازدەگەیەنێت و ڕەنگە بشبێتە هۆی گۆڕانی دیدگای کورد بەرامبەر ویکیپیدیا چونکە ئەم بابەتە لەنێو کوردا هەربوونی نییە بەهیچ شێوەیەک، سەڕەڕای ئەوەی کە بەپێی سیستەمی ویکیپیدیا کۆدەنگیشی لەسەر نییە کە لە کۆبوونەوەکانی دیکە ئەنجامدراون.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ١٩:٣٢، ٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==== پشتگیری ==== :{{لەگەڵ}} پێشتریش وتم لەگەڵ بوونی ئاڵاکە کێشەم نیە چون لەناو بەشی کوردستاندایە و یەکێکە لەو گشت وێنەیەی تر. بەڵام بۆ بڕانەوەی ئەم بەزمە، وەک کامپرۆمایزێک (تەنازولێک لە هەردوو لای شەڕەکەوە) دەکرێت وێنەکە لەم وتارەدا لاببرێت و بخرێتە وتارێکی تر دەربارەی کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان. لەژێر وتاری سەردێڕی کوردستاندا بەستەر بدرێ بۆ وتاری سەرەکیی [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]]. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢٠:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC ::<s>{{لەگەڵ}} من بە تەواوی پشتگیری مانەوەی ئەم ئاڵایە و دەقە هاوپێچەکەی دەکەم لەم وتارەدا.** بوونی ئەم هێمایە لە واقیعدا بەڵگەدارە و سڕینەوەی پێشێلکردنی ڕوونی یاسای بێلایەنیی ویکیپیدیایە. پلاتفۆرمەکە شوێنی تۆمارکردنی ڕاستییە مێژوویی و کۆمەڵایەتییەکانە کە سەرچاوەی باوەڕپێکراویان هەیە، نەک سەپاندنی سانسۆر و ڕەتکردنەوەی بەرامبەر. پێویستە ئەم بەشە وەک خۆی بمێنێتەوە و بپارێزرێت. [[بەکارھێنەر:Keskesur|Keskesur]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Keskesur|لێدوان]]) ٢٠:٢٥، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :{{لەگەڵ}} مانەوەی. کێشەی نییە [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ٢٢:٠٤، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :<s><nowiki>{{لەگەڵ}}</nowiki> ئاڵاکە لە بەشی کوردستان دانراوە وتاریش تایبەت بە کوردستان لەسەر ئەمە نیە بۆچی ئەتانەوێ لایبەن [[بەکارھێنەر:Baran899|Baran899]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Baran899|لێدوان]]) ٠٣:٣٥، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)</s>'''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٣٧، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) === لێدوانەکان === :@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ئەو واژۆیەت بۆ بێ نووسینە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٢:٢٦، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: ئەو واژووە پەیوەندی بە دەنگەوە نییە، وەک دانەری هێڵە-ڕەشەکە دامناوە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:٠٢، ١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::ھیچ پێم سەیر نەبوو، ھەژمارێ بەم ناوەوە [[بەکارھێنەر:Baran899]] کە ٣ دەقەیە دروستکراوە، یەکسەر بەشدار بێ لە وتووێژی ئێرە و دەنگ با. ئەم ھەژمارە نوێیانە بۆ جوابی وتووێژ نایەنەوە، ئەگەر کەسانی بانگکراو نین؟ [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٥:٢٦، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] کاک ھەریاد کێشەکە تەنھا بەکارھێنەرە تۆمارکراوە نوێیانە نین بەڵکو بە ئایپی نەناسراوەوە شەڕە دەستکاری لەگەڵ بەڕێوەبەران دەکرێ بڕوانە [https://w.wiki/Ry7h ئێرە] و [https://w.wiki/Ry7i ئێرە]. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:١٣، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] مەبەستیان دیارە کە بۆ خراپەکارییە و نیازی باشیان نییە. من لەگەڵ بەربەستکردنیانم. ئەگەر ھەمان کاریان کردەوە، بەربەستیان بکەن. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣٢، ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] بایی پێویست بەشداری تێدا کراوە و تکایە یەکلایی بکەنەوە. وە چاوێک لێرە بکەن: [[en:Wikipedia:Reliable sources/Noticeboard#Reliability of sources: action.allout.org and 24heures.ch]]، ئەوە ساغ بووەتەوە کە ھەردوو سەرچاوەکە ناتوانن پەڕگەکە بسەلمێنن، بۆیە ناکرێ لە یەک وتاردا بھێڵدرێتەوە ئەگەر وتارەکەش [[کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە لە کوردستان]] بێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: جارێ وازی لێبێنە، بەڕێوەبەرەکان خۆمان ئاگادارین کەی کۆتایی پێ دەھێنین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٨:١٨، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من ھەر لە زوەوە بە ئێپێنم وتووە ھیچیان ناتوانن ئەم ئاڵایە بسەلمێنن، یەک سەرچاوەی ڕێکخراوەکە User generated Contentی پێ دەوترێت دوو ئەوەی تریش کردمەوە ھەرچەندە بە پارە بوو بەڵام بە ئێپێنم وت ناوەڕۆکەکەی بکەوە بۆم بسەلمێنە کە باسی ئاڵاکە دەکات بە دیاریکراوی بەڵام وادیارە داواکارییەکەمی ئیھمال کردووە و ھەر ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێت، دەی ئێستا ئەوە لە ویکیپیدیای ئینگلیزیش ھەمان قسەی منیان کردۆتەوە! [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٨:٢٥، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] یەکلاییکردنەوەی کاری بەڕێوەبەرانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٤٧، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} == پاراستن == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سەرەتا سپاس بۆ یەکلاکردنەوەی وتووێژی سەرەوە و ڕاگەیاندنی ئەنجامی یەکدەنگی، بەڵام ئایا ئەو جۆرە ئەرشیڤە دەبێ بۆ وتووێژ؟ چونکە تائێستا هەر لە دیوەخان و پەڕەکانی ژێرناوی ویکیپیدیا:... بینیبووم! ھەروەھا داوا دەکەم ئەو وتارە بپارێزن (بەکارھێنەرانی بەبێ ماف نەتوانن دەستکاریی بکەن) چونکە لەژێر شەڕە دەستکاریی بەردەوامە لەلایەن ھەژمارە نوێیەکانەوە! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:١٦، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بەڕای من پەلە نەکەین سەرەتا سەیر بکەین بزانین شەڕە دەستکاری تێدا دەکرێ دوای یەکلابوونەوەی وتووێژەکە یان نا. پاراستنی وتارەکە لەدوای ئەوە دێ کە چەند بەکارھێنەرێک دووبارە ھەمان بەزم بکەنەوە و بە ئایپیش دووبارە بێنەوە و ھەمان بەزم درووستبکەن یانی شتەکە ببێتە ناچاری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هەرخۆی لە سەرەتاوە دەبوایە لە دیوەخان بتکردایە ئەم یەکدەنگیی یەکلاکردنەوە بەڵام کردتە وتووێژەوە و ئێمەش لەگەڵیا ڕۆیشتین. وە بەڵێ ئاساییە و دەکرێت. پاراستنی وتارەکەش ساکورا باسی کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٧، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] تەواو، تێگەیشتم زۆر سپاس بۆ هەر دووتان. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٩ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == یەکدەنگی و وتووێژ == @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەستکاری وتووێژەکە مەکە تکایە گەر ئەتەوێ وتووێژی نوێ بکەوە بەڵام ئەمەی سەرەوە داخراوە و ماوەیەی تەواوی و یەک ھەفتەی تەواوی پێچووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:١٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ئەو وتووێژەی سەرەوە یان بکەنەوە و هەڵەکانی کردووتانە ڕاست بکەنەوە، یان وەک پۆزش بەکاری مەهێنن کە گوایە من حسابم بۆ ڕای کۆمەڵگە نەکردووە. هەموومان ئەزانین کەسانێکی زۆرتر لەگەڵ مانەوەی بوون و تۆ هۆکاری ئەوە بوویت وتووێژەکە بە لایەکدا بشکێتەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٥:٢٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::بەڵێ ھەربۆیە وتووێژی نوێ بکەوە تکایە، چونکە لەکام سیاسەت و ڕێسای کامە کۆمەڵگای ویکیپیدیا ھاتووە وتووێژێک بە ماوەی یاسایی خۆی تێپەڕی بێت و یەک ھەفتەی تەواو ئینجا داخرا بێت لەلایەن بەڕێوەبەران و دەنگەکان یەکلایی ببنەوە تۆ بچی بیکەیتەوە؟ گەر بیرورای کۆمەڵگەت لا گرنگە وتووێژی نوێ بکەوە. و ھەر بۆ زانیاریت و بەپێی یاسا ئەم یەکدەنگییەی سەرەوە ھیچ کێشەی نییە تەنھا لەبەر ئەوەی زەمەن ئەو کارەی کردووە مانای ئەوە نییە لەبەر خاتری ئەو تەواوی ئەو وتووێژە سفر بکەینەوە وتووێژەکە زەمەن نەیکردۆتەوە ھێڤجا کردوویتییەوە ئەندامێکی بەڕێزی کۆمەڵگای ویکیپدیای سۆرانییە، لە ھیچ سیاسەتێک و ڕێسایەک نییە بلێ تەنھا لەبەر ئەوەی ئەندامێک بە نیازی باش بەشداری دەنگدان ناکات و بانگھێشتی خەڵکی تر ئەکات ئەوە تەواوی وتووێژ و دەنگەکان ئەبێ سفر بکەینەوە لەبەر خاتری ئەو. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٣٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::بە دڵی خۆتان. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:١٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) bu4azz39mjyz0ythgjhctwb53q0gbk1 0 136564 1673955 1511292 2026-09-24T04:39:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە) 1673955 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێ سەرچاوە}} {{خاوێنکردن}} }} [[پەڕگە:A-1E drops white phosphorus bomb 1966.jpg|وێنۆک|وێن‏‏‏ە‏‏‏ی چه‌كی فۆسفۆڕی سپی هێز‏‏‏ە‏‏‏كانی ئ‏‏‏ە‏‏‏مریكا بۆ سه‌ر ڤێتنام ساڵی ١٩٦٦]] '''فۆسفوری سپی''' بریتیە لە مادەی فسفوری سپی نەرم کە لە مادەی فوسفات دروست دەکرێت بۆنی وەکوو [[سیر]] وایە ئەم مادەیە کاتێک لەگەڵ [[ئۆکسجین]] کار لێک دەکات [[ئاگر]] و دووکەڵێکی سپی دروست دەکات و بەر ھەر شوێنێک بکەوێت ھەموو ئەو کەسانەی لەو شوێنەدا بن بە تەواوی دەسووتێن. ئەم چەکە زیاتر بۆ حەشارگە سەختەکانی دوژمن بە کار دێت، وەکوو باڵەخانەی گەورە، توونێل و سەنگەرە توکمەکان. {{پۆلی کۆمنز|White phosphorus ordnance}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کیمیا-کۆلکە}} og12v9opywdv7d9ah69cu2808bb9yh3 11 136949 1674087 1590241 2026-09-24T11:23:50Z DreamHourFlight 39788 /* بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە */ وەڵامدانەوە 1674087 wikitext text/x-wiki == ناو == باشترە بیگوازینەوە سەر ھاوڕەگەزخوازی بە تەنھا چوون زانیاریدان نییە لەڕاستیدا. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١٣:٠٦، ٥ی ئابی ٢٠١٧ (UTC) : ھۆکار چییە؟ {{وب|Épine}}، کۆمەڵگاکە ئاماژەیە بۆ کۆمەلە گروپیک بۆچی تەنھا ھاورەگەزخواز؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:١٥، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::ئەو لێدوانە زۆر کۆنە + تازە گواستمەوە سەر ئەو ناوەی ئێستای، سەیری لۆگەکە بکە. &#9666; [[user:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[user talk:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">وتووێژ</b><span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ‏١١:٤٣، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::: سوپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٤٦، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) == بەکارھێنانی ئاڵای تێکەڵکراوی کوردستان و کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە == {{بۆ زانیاریت|ئەم باسە سەرەتا لە [[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی#ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە]] دەستی پێ کرد.}} سڵاو {{وب|1silent scientist|Aza|Gejeluk|Halbast1|Kurd2021|Kushared|MFTG|Muhammed taha|Paraw|Sakura emad|Serchia|Sorou6sh|Tessla|ساکاتا گینتۆکی|کاردۆ جاف|ڕاستی|-Haryad}} ببوورن بانگ کراون. ناچار نین وەڵام بدەنەوە و تەنیا بۆ یەکلاییکردنەوەی وتووێژی بەستەرەکەی سەرەوە بانگ کراون. ئەگەر کاتتان نییە، پێویست ناکات وتووێژەکە بخوێننەوە و لێرە بەکورتی باسەکە دەکەم. [[تایبەت:permalink/1205510|لەم وەشانەی ئێستای ئەم داڕێژەیە]] ئاڵایەکی کوردستان تێکەڵ بە کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە کراوە و دانراوە. دوای وتووێژێکی چڕ گەیشتینە ئەوەی ڕای کۆمەڵگە (بێجگە لەوانەی کە لە وتووێژەکە بەشدار بوونە) وەرگرین و لەسەر لابردن یان مانەوەی ئەو وێنەیە لەسەر داڕێژەکە بڕیارێک بدەین. تکایە لەگەڵ و دژ بەس نین و ھۆکارێک بنووسە. سپاس! کاک {{وب|Épine}} من ھەر ئەمەندە بەکارھێنەرەم بە خەیاڵدا ھاتن. تکایە کێم بیر چووە، بانگی بکە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٠:٥٥، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :* {{لێدوان}} تکایە بە چڕی وتووێژەکان بخوێننەوە، هیوادارم کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]یش بتوانێت کورتەیەکی باسەکە دابنێ: ئەو بەکارهێنەرەی دەستی بەو وتووێژە کردووە بۆ دەیەوێ بسڕدرێتەوە و ئارگیومێنتەکان بۆ و لەدژی چین. سوپاس. ئەمەوێ تەنیا بانگی @[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] بکەم تا ئاگادار بێ. :&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢١:٠٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تکایە با ئێرەش وەک ئەوێی لێ نەیەت و درێژ بێتەوە. من بەرنامە نیم تا وتووێژەکان کورت بکەمەوە. ئەگەر ئێوە دەتوانن، بفەرموون. ئەسڵەن پێویست ناکات؛ نەکا بە لایەکدا بشکێتەوە. بەستەرەکە دانراوە و ھیوادارم کەس بەبێ خوێندنەوەی وتووێژەکە، لێدوان نەدات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:١٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە ویکییەکانی تردا ھەر ئاڵاکە دانراوە و تێکەڵ بە ئاڵای دیکە نەکراوە، من پێم باشە ئێمەیش وا بکەین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ٠٦:٣٧، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :وتووێژەکانم خوێندەوە.لەڕاستیدا پێم وایە تێکەڵکردنی ئاڵای هەرێمی کوردستان بە ئاڵای کۆمەڵگەی پەلکەزێڕینە ناگونجێت باشترە کە تێکەڵ نەکرێت بۆ ئەم داڕێژەرە چونکە گشتییە و باسی هەرێم نییە. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٠:٢٨، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] ئەگەر ویکییەکانی تر پێوەر بێ، یەعنی ئێمەش ئەبێ وتاری [[هەرێمی کوردستان]] بگوازینەوە کوردستانی عێراق لەبەر ئەوەی هەموو ویکییەکانی تر وایان کردووە؟ @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]]، پێت وایە ئەم وتارانە کێ دەیانخوێنێتەوە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٣:١٢، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::: من پێمباشترە لە وتاری سەرەکی لاببردرێت، چونکە ئەم وێنەیە وەسفی وتارەکە/داڕێژەکە ناکات و هاوکارنابێت لە تێگەیشتن لێی، بەڵکوو تەنها بردنی سەرنجی خوێنەرە. بەڵام دەکرێت وێنەیەکی ئاوا لە وتارێک کە تایبەتە بە کوردستان و ئەم گرووپانە ئەوا بەکاربهێنرێت. وەک نموونەیەکی [[پەیوەندییەکانی فەڕەنسا‒ھەرێمی کوردستان]] جا ئەگەر وتارێک هەبێت لەسەر کۆمەڵگەی پەلکەزێرینە لە کوردستان ئەوا دەکرێت وەک وتاری پەیوەندییەکان هەردوو ئاڵا لە تەنیشت یەک بن، بەڵام بەشێوەیەکی گشتی بنەمایەک نییە تەنها پەیامێکی لایەنگیرانە لە خۆ دەگرێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٩:٢٦، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :: {{بێلایەن}} ---> {{پشتگیری}} سڵاوی خوای گەورەتان لێبێت مانگی ڕەمەزان لە ھەمووتان پیرۆز، بۆ ئەوەی بتوانم بەبێ لایەنگری و بەبێ کاریگەری ھیچ شتێک لەسەرم بڕیار بدەم و حەقی ھیچ لایەک نەسووتێت، بابەتەکەم بە پڕی خوێندەوە، ماوەیەکی زۆریش وەستام، سەرەتا بۆ مەسەلەی بایەخداری بیرورام لەگەڵ کاک ئارام و ئەوانی تر کۆک بوو، بەڵام بە وردبوونەوە لە بابەتەکە و تێگەیشتن لە بارودۆخی سیاسی ناوچەکە و سیاسەتەکانی ویکیپیدیای کوردی، گەیشتمە ئەو ئەنجامەی زۆرێک لە ئەندامەکانمان تێکەڵن و کاریگەرن بە ئایدیۆلۆژیا و بابەتی سیاسی ناوچەکەی خۆیان، و ناتوانن بڕیارێکی بێ لایەنانە و تەندرووست لەسەر بابەتەکە بدەن، ئەوەی بەڕێز ئیپێن ئێستا کردوویەتی ڕەنگە پێویست بێت بۆ ئێستا بوەستێت و پەلە لە کارەکان نەکات بەڵام ھەرچۆنێک بێت لە کۆتایدا کارەکەی ھەڵە نییە، پێشووتر ئەم کارە کراوە لەلایەن گەلانی تر بەردەوامیش دەکرێت، شتێکی نوێ نییە تا ئێمە لێی بتۆقین یان لێی بترسین یان بە سووکایەتی و کوفر و ترسناکی ببینین. پێم باشە بەڕێز {{وب|Épine}} بۆ ئێستا پەلە نەکات و ئارام بگرێت مەرج نییە لە کاتێکی وەک ئێستا بتوانێت بەشێوەیەکی یاسایی ئاڵاکە لەسەر داڕێژەکە دابنێت بەڵام دڵنیام لە ئایندەیەکی نزیک دەتوانێت بە شێوەیەکی یاسایی ئەو کارە بکات و کەس ناتوانێت بەپێی یاسا کارەکەی ھەڵوەشێنێتەوە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٢:٣٧، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] نا وا نییە، هەرێمی کوردستان لە ویکیی ئینگلیزیدا Kurdistan regionە. باشووری کوردستان-یشمان هەیە کە لە ویکیی ئینگلیزیدا دەبێ بە Southern Kurdistan یان Iraqi Kurdistan. :::ئەم داڕێژەیە تایبەت بە کوردستان نییە تا ئاڵاکەی تێکەڵ بە ئاڵای کوردستان بکەین. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ١٨:٣٧، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سپاس بۆ لێدوانەکەت. بەڵام ئەمە شتێک نیە بە یاسا بڕیاری لێ بدرێ، بە یاسا ئەوە بوو کە لە وتووێژەکەی تر باسکرا و کەس پێی ڕازی نەبوو. پاشان کرایە دەنگدان و ھەر ئەم دەنگدانەش بڕیار لەسەر مانەوە و لابردنی دەدات؛ بە ھەمیشەیی نەک کاتی. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٣٤، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::بۆ جاری دەیەمیش، ویکیپیدیا دیموکراسی نییە. ویکیپیدیا بە [[وپ:یەکدەنگی]] کار ئەکا. یەکدەنگی و کۆدەنگی لێرە نییە، بەڵکوو چەن بەکارهێنەرێک کە ئەیانەوێ ڕای خۆیان بەسەر کەمینە بسەپێنن بەهۆی بیر و باوەڕی لایەنگرانەی خۆیانەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٣٧، ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر وەک وتم کاک ئیپێن خۆمیش و ئەوانەی دەوروبەریش ناتوانین بەشێوەیەکی تەندرووست سەیری بابەتەکە بکەین، من چەن کاتژمێرێک ھەر ھیچ لێدوانم نەدا، بیرم لە بابەتەکە کردەوە، و بەشێوەیەکی کەسی پێم باشترە ئێستا بوەستیت و پەلە نەکەیت، خۆشت ئەزانی چۆن پێویستە کار بۆ وێنەکە بکەیت تا بتوانی بەپێی یاسا دایبنێی، کە بەپێی یاسا داتنا، ھەموو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیای کوردیش کۆ ببنەوە ناتوانن دژایەتیت بکەن بەشێوەیەکی یاسایی و لۆژیکی جگە لە چەن کاریگەرییەکی ئایدیۆلۆژی، سیاسی، نەتەوەیی، کلتووری نەبێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٢٦، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::: {{وب|Sakura emad}} سەرەتا سپاس کە تەواوی وتووێژەکەت خوێندووەتەوە ئینجا لێدوانت داوە. وەک دەڵێن ئێرە دیموکراسی نییە و بە یەکدەنگی بەڕێوە دەبرێت، دەی بێگومان و حەتمەن لە ھەموو مەسەلەیەکدا لای زۆر و کەم ھەر ھەیە و مەگەر زۆر بە دەگمەن نەبێت تەواوی کۆمەڵگە لەسەر شتێک کۆک بن ئەگینا جیاوازی ھەیە. ئێرەش ٥١٪ بە ٤٩٪ نییە تا بڵێین یەکدەنگی نییە. تا ئێستا ئەوەی دەرکەوتووە بەشی زۆری کۆمەڵگەکە لەگەڵ ئەم ئاڵا تێکەڵەیە نییە؛ داڕێژەکە تایبەت بە کوردستان نییە! حەزیش دەکەم ئەو یاسایەی کە لایەک لە ئەندامانی کۆمەڵگەیەک دەخاتە ژێر پێی و بە مانەوەی ئەم ئاڵایە ناچاریان دەکات ئاماژە پێ بدەیت تا ئێمەش ئاشنای بین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٧:٣٦، ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::بەشی زۆری کۆمەڵگەلە کامەیە؟ لەسەروو ٦٠،٠٠٠ هەژمار هەیە و چوار پێنج کەس لێرە ئەڵێن با لابرێ. هەتکاوو ئێستاش ڕوون نییە بۆچی پاڵ بۆ ئەمە ئەنێن. ئەڵێن وتارەکە پەیوەندی بە کوردستانەوە نییە، یەکێ نەزانی بە فەڕەنسی و ئینگلیزی وتارەکان بۆ ئەورووپییەکان نووسرابێتنەوە. کێ سەیری ویکیپیدیای کوردی ئەکا خۆی کورد نەبێ؟ ناوەڕۆکەکان ڕاستەوخۆ پەیوەندن بە چاندی ئێمەوە، با وشەی کوردستانیش ڕاستەوخۆ ئاماژەی پێ نەکرابێت. لەکۆتاییدا چیتان پێ خۆشە بیکەن، هەڵبەت قەیناکا ئەگەر ڕای ئێمە لەژێر پێی ئێوە بێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٠٠:٢٦، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::من ئەڵێم با ئاڵای کوردستان بخەینە پاڵ ناوی محەممەد لە [[داڕێژە:محەممەد]]، و نەخشەکەی [[داڕێژە:ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوور]]، یان پاڵ لۆگۆی [[مۆساد]]؛ چون لێرە بەس کورد دەیخوێنێتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠١:٢٣، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ڕەنگە سوودێک لە وتاری [[ئەقڵی سەلیم]] ببینی. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٠١:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەمێژە وەرمگرتووە، خەمت نەبێ. لێت ناگرم ھەرچی بڵێی کاک ئێپین، زۆر بەڕێزن. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٢:٠٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بەشی زۆری کۆمەڵگە لەوانەی کە چالاکن لەگەڵی نین نەک ھەژمار. ڕای ھەمووان لەسەر سەرە بۆیە بە وتووێژەوە دەست پێ کرا و ئەگەر لەژێر پێ بایە، بەبێ وتووێژ دەکرا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٠٣:٠٤، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەتوانی ڕێگە بدەی باقی ئەو بەشداربووە چالاکانەی بانگت کردوون ڕای خۆیان بڵێن؟ سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٠٣:١٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::::ئەگەر توانج لە چالاکبوونی ئەوانەی بانگم کردوون دەدرێ، لە وتووێژەکەی پێشوو وتم بانگی ئەوانەی کە بەشدارییان کردووە دەکەم نەک تەنیا ئەوانەی ئێستا چالاکن. دڵنیام زۆربەشیان ئاگایان لێیە، بەس لەوانەیە حەز نەکەن بەشداری بکەن. بگرە بە مەبەست بانگی چەند بەکارھێنەرێکیشم نەکرد چونکە ''پەڕەی بەکارھێنەرەکەیان شیاو نەبوون'' تا لێدوان لەسەر یەکلاییکردنەوەکە بدەن. ئەگەریش توانج نەبوو، ھەڵەی منە و داوای لێبووردنم ھەیە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٠:٣٣، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] من جگە لە لایەنگری و Bigotry و Conflict of interest ھیچ بە یاسابوونێکم نەبینی لە وتووێژەکە، با بزانین بەڕاستی لە وتووێژەکەی تر چیتان کردووە. :::::نموونە گەر ئێستا من بەڕێوەبەری وتووێژ بم و بمەوێ وتووێژەکە بگەیەنمە دەرەنجام و بیبڕێنمەوە ئەمە ئەنجامەکەی دەبێت: ::::1. @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]]: پێی وایە تێکەڵکردنی ئاڵای کۆمەڵەکە لەگەڵ ئاڵای نیشتمانی سووکایەتییە بە نیشتمان و لەکەدارکردنی شکۆمەندییەتی. پێت وایە ئاڵاکە ئەتوانرێت وەک چەک بەکاربھێنرێت بۆ ئەوەی بەھەمان شێوە شکۆمەندی تورکیا و ئێرانی پێ بھێنرێتە خوارەوە. ::::ئەوە نموونەیەک ئەتوانم پێدابێم لە بەکارھێنەرانی تریش. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٥:٥١، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] من گەر باسی نیشتمان و شتی وام کردبێ ئەچوومە گیانی ئەم [[commons:File:LGBT_Flag_of_Kurdistan.svg|پەڕگەیەش]]، ئەوە تۆمەت نیە تۆ ئەیگریتە من. تەنیا یەکەم لێدوانم لە وتووێژەکەی تر لایەنگرانە بووە و دانیشی پیا ئەنێم کە لایەنگرانە بووە. باسی تورکیا و ئەوانی ترم کرد، چون لە ویکییەکانی تر وڵات بە وڵاتی خۆی ئاڵای تێکەڵکراوی لە وتار و داڕێژەکەش دانەناوە بەس ئەم بستە ھەرێمە نەبێ وا پێتانەوە گرتووە ھەر ڕۆژەو ئاڵایەکی تری بۆ زیاد ئەبێ. سەیرە باسی ئەو لایەنگرییە زەقەی خاوەن پەڕگەت نەکردوە، ساحێب پەڕگە وائەزانێ لە ڕقی ئەو وا دەکەین و بە قسەی خۆی دەستدرێژیمان کردوەتە سەر ئازادیەکانی. ھۆ نیە ئەم پەڕگەیە لە داڕێژەکە بھێڵێتەوە، بێجگە لەو ڕێکخراوە بوکەڵانەی کە خودی دروستکەری ئاڵاکە بەڕێوەیان دەبات و ئەندامە لێی، کە ئەمەتان کردوەتە پێوەری باوی و بەکارھێنانی ئاڵاکە لە ویکیپیدیا. غەیری ئەوە بەتەواوی ئاڵایەکی خەیاڵی و دروست کراوە، و بەکارھێنانی لێرە لە ڕیکلام پتر نیە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٣٦، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::پەڕگەی یەکەم لە کۆمنز [[commons:Commons:Deletion_requests/File:Kurdistan_LGBT_pride_flag.png|سڕایەوە]]. سەرەڕای چەندین تۆمەت خستنە پاڵ و لێدوانی ناڕەوا و بانگھێشتکردنی ھەژماری دیکە تا پاڵپشتی پەڕگەکەی کابرا بکەن. چۆن لێرەش ھێڤی بانگ کرد تا پشتی بگرێ. گەندەڵی وازمان لێ ناھێنێ! {{وب|Aram}} ئەم ئاڵایەی نێو داڕێژەکە وەشانێکی دەزوولەیی ئاڵا سڕاوەکەیە و ئێستا دەبێ لابردرێت ھاوشێوەی ئاڵای یەکەم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٤٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::دەمارگرژی هەندێک جار ئەیباتەوە، بە ئەزموونی من بردنەوەکان کورتخایەنن. باشتر وایە بڕۆی لە ویکی ئینگلیزی دیفاع لە خۆت بکەیت لەو تۆمەتانەی دراونەتە پاڵت بۆ بەربەستنی هەژمارەکەت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٦:٥٧، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::ئەڵێن سەرەتا لە خۆتەوە دەست پێ بکە دواتر بڕۆ ئامۆژگاری خەڵکی بکە. ئەبێ پارێزەر بگری تا لە پرۆژەکانی تر بتوانی دیفاع لە خۆو بکەی. گەر ڕابردووە باشەکەت نەبوایە لەوە نەئەچوو پەڕگەکەت بخرایەتە نێو زبڵدانەوە. ماشەڵا لە دڵ باشی و ھەست ناسکیی تۆ، ھاتووی [[en:Wikipedia:Administrators' noticeboard/Incidents#Disruptive edits|لێرە]] دژایەتی منت کردوە لەکاتێکدا ئەسڵی مەسەلەکە ھەر نازانی چیشە. واش بە ھەژماری تر دەستکاریم دەگەڕێنیتەوە، ھا یەعنی خۆو شاردووەتەوە. ژیرییەکەت ھەر ئەوەندەیە و زیاتر نیە، بە ناوی زەوتکردنی ئازادی و سانسۆرکردنەوە قسە نەما نەیڵێیت، وائەزانی دژی ناوەڕۆکی وتارە تایبەتەکەی تۆین. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:٣٢، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] تاقەتم نییە دانیشم لە تۆمەتی بێبنەما دیفاع لە خۆم بکەم، ئەگەر پێت وایە هەژماری تر بەکار ئەهێنم زۆر ئازادی و هانیشت ئەدەم بڕۆی لە [[:en:Wikipedia:Requests for checkuser]] داوایەک بکەی بزانە من هەژماری ترم هەیە؟ هەر لەبەر ئەوەی بەکارهێنەرانی تر ناکۆکن لەگەڵ دەمارگرژییەکەت مەعنای نییە هەموویان منم. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٧:٣٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::داوا کراوە و باسم کردوە. جودا لەوە دوێنێ و پێرێ لەلایەن بەکارھێنەری تریش سکاڵات لێ کراوە. گەر تاقەتت نیە قسەی لابەلاش مەکە، تکایە. با من دەمارگرژ بم، بەس لانیکەم شعورم ھەیە، لەسەر پەڕگەیەک ناچمە [[en:WP:ANI]] دژایەتیی ھاوزمانی خۆم بکەم، کە ئەسڵەن نەزانم مەسەلە چیە و لەسەر چیش دژایەتی دەکەم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٤، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] کاک ئێپین سەبارەت بە سڕینەوە ھەروەک چۆن پێشبینیم کردبوو، وادیارە بەداخەوە وادەرچوو، بۆیە ھەروەک لەسەرەوە وتوومە ئێستاش ئەیڵێمەوە، پێم باشە لە ئێستادا پەلە نەکەیت و بوەستیت، ئاساییە بھێڵی ئاڵاکە لاببەن چونکە بەو حاڵەی ئێستای ئاڵاکە ناتوانێت یاسا پشتی بگرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٥١، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :وەک چۆن بۆی چووم و ئاماژەم پێدا ئەو بابەتەی کە چەند کەسێک دەستیان داوەتێ سەرچاوەکەی ئایدەلۆژیای تەسک و ڕقی کەسییە بەرامبەر ئەندامانی پەلکەزێرینە لە کۆمەڵگەی کوردی، لابردنی ئاڵایەکە پێدەچێ تەنیا سەرەتا بێت ئەوەتا بە ڕۆژی ڕووناک @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] هەڕەشە و گوڕەشە لە پرۆژەکانیتر دەکات! هیوادارم کاک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ێێستا ئاسوودە بێت کە ئەم دەرگایەی کردەوە بۆ پڕاکتیزەکردنی [[ھۆمۆفۆبیا]] و سەرکووتکردنی ئەم چینەی کۆمەڵگەی کوردی لە ویکی. [[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hevi|لێدوان]]) ١٩:٤٤، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بڕۆ پیاوانە داوای چێکیووزەر بکە و وەکوو مناڵ تۆمەت مەبەخشەرەوە ئەگەر ئەمەنە بە دڵنیاییەوە قسە ئەکەی. یەکەم کەس نیت و کۆتا کەس نابی. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٠:٣٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەوەندە حەزت لە بەربەست کردنە؟ با تاوێک بەسەریدا بڕوا، بەسەرچاو. وتووێژەکانی پێشوو و ئێستات ئەیسەلمێن کە ئەقڵت چەنێک مناڵانەیە، سپاسی خۆم ئەکەم کە خۆم نەھێناوەتە ئاستی تۆ. بەھەرحاڵ، با بزانی پیاوەتی ئەوە نیە بانگی خەڵکی تر بکەی تا پشتگیریت لێ بکەن، ئەوە ناپیاوی پێ ئەڵێن. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٥٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] کاک ئارام ھەفتەیەک بەسەر وتووێژەکە تێپەڕی، پێم باشترە وتووێژەکە بگەیەنینە ئەنجامێک و لێرە دابخەین تا فیتنەکە زیاتر نەبووە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٠، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::: ئەگەر حسابی سەپاندن و ناسەپاندن بێت ئەم قسانە کۆتایی نایەت.بەدیارکراوی نازانم بۆچی پێداگری لەسەر مانەوەی ئەم تێکەڵکردنی ئالایە دەکرێت ئەوانەی کە بە دژ قسەیان کردووە کێشەیان لەگەڵ دروستکردنی وتارێکی پەیوەندیدار بە ئاڵاکەوە نییە.تەنها پێمان وایە پێویست ناکات لەم داڕێژە هەبێت بەو هۆکارانەی کە باسکران.هەر بەڕاستی تێگەیشتن لەمە قورسە؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ٢٢:٥٠، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] بە دڵنیاییەوە ناتوانیت خۆت بخەیتە ئاستی من. هێندە زیاتر سەیری خوارە بکەم لەکاتی وەڵامدانەوەت پێوستیم بە دەستەوان ئەبێ دوو ڕۆژی تر. بڕۆ داوای چێکیووزەر بکە نەک بگریت و تۆمەت ببەخشیتەوە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٢٢:٥٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::بایی پێویست وەڵامم داویتەوە. بەو نووسینە زیاتر سەلماندت کە چیت. جا خوایەکرد حەفتەیەک دەستەوانت پێویست ئەبوو، ھەرچی بێ ئەلحەمدولیلای ئەوێ لەو ئاستەی تۆ ھەژمار ناکرێم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٢٥، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::کاتێک سەریری دەستکارییەکانی ویکیپیدیا دەکەم نیوە زیاتری ئەو وتووێژە دەبینم! ھەم بەڕێز ئێپین و ھەمیش بەڕێز زەمەن دەزانێت تائێستا چەندین جار لە پڕۆژەکان بانگی بەکارھێنەرانم کردووە تاوەکوو بەشکم شتێک بکەین ھەندێک ویکیپیدیای کوردی لەبواری کوالیتی و ژمارەوە بەرینە سەرێ، بەداخەوە کەس وەڵامێکی وای نەبووە! بەڵام ھەر بێت و کەسێک قسە بە وتاری بەڕێزێک بڵێت کە چەند ساڵ لەمەوبەر دروستی کردووە، وتووێژێک ساز دەبێت ھەتا زیاتر لە ھەفتەیەک درێژەی دەبێت! ھەر کەس بیروڕایەکی ھەیە، دەکرێت کەسێک پاڵپشتی لە کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە بکات و کەسێکی تر دژایەتیی کۆمەڵگاکە بکات، جا چ لێرە و چ لە ژیانی ڕاستەقینەشدا، تەواو شتێکی ئاسایییە و تەنانەت لە [[:commons:Category:Anti-LGBT pride flags|کۆمنزیشدا]] پەڕگەی دژایەتیی کۆمەڵگاکەمان ھەیە (بەڵام دەبێت کاتێک دەستکاری یان وتووێژ لە پەڕەیەکدا دەکەین بەتەواوی ڕوانگەی بێلایەنی لەبەر چاو بگرین). دەزانم ئێوەش ھەر کامتان جۆرێک بیر دەکەنەوە، بەڵام ئەگەر ھیچ نەبێت ھەموومان لەبەر ئەوە ھاتووینەتە ئێرە تاوەکوو بە زمانی کوردی بەشدارییەکانمان بکەین؛ بەڵام بەداخەوە دەچینە ناو دەمەقاڵەیەکی سەیر و سەمەر کە تەنانەت لە شوێنێکی وەک ئەورووپاش ناکۆکیی لەسەرە! لە کۆتاییشدا دەبێتە ھۆی خانەنشینبوونی بەرەیەک و ساردبوونەوەی بەرەکەی تر، ھەر ئەو جۆرەی پێشتریش لێرە بینیومانە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٥١، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::+تێبینی: مەبەستم گشتییە، دەنا ڕێزم بۆ دەستکارییەکان و بەشدارییەکانی ھەموو لایەکتان ھەیە. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٠:٠٠، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] من سپاسی تۆ ئەکەم، زۆر دڵخۆشم کە لێرە ھەیت و ویکییەکە بەرەوپێش دەبەیت. ئەمەی دەینووسم بەرچاو ڕوونییەکە بۆ تۆ و ئەوانی تریش کە ئەم وتووێژە دەخوێننەوە، نەک بەرگری کردن لە خۆم یان ئامانجەکەم لەم وتووێژە. ھەر لە سەرەتای ئەم وتووێژانەوە من نەرمیم نواندووە، تەنانەت چەنێک ھەوڵی قسەی خراپی دابێ من باشترم بۆ نووسیوە. ئێپن لە یەکەم وەڵامدانەوەی بۆ من، بە ھۆمۆفۆبیک و ناشارستان ناوی بردم. ئێستاش دەبینن لە سەرەوە بۆ خوارەوەی ئەم وتووێژە چی کردوە! ئەوە ھیچ، [[:en:Wikipedia:Administrators'_noticeboard/Incidents#Disruptive_edits|ببینن]] ھاتووەتە ویکی ئینگلیزی چی نووسیوە، یان [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Arabization_of_Kirkuk&diff=prev&oldid=1281927129 لێرە] بە ھەژمارێکی تر دەستکاریمی گەڕاندوەتەوە. ناحەقمە جوابی دەدەمەوە؟ ئەمە جیا لەوەی ھەر بە ئایدیۆلۆجی پەرست و نازانم چی و چی بانگی کردوین. لەگەڵ ئەو بەکارھێنەرەی سەرێش، کە سێ ساڵە دیار نەماوە ئێستا لە گەرمەی ئەم بەزمەدا ھاتووە بە من ئەڵێ «ھەڕەشەت لێمان کردوە». ئەم حاڵە لە ھەر ویکییەکی تر بوایە دەمێک بوو کابرا بەربەست کرابوو، نەک بە بیانووی ئەوەی کۆنە، خاتری بگیرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٢٤، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{پشتگیری}} لە دوای خوێندنەوەی هەردوو وتوێژەکە و سەیرکردنی گۆڕانکارییەکان لە وتاری کوردانی ئیسرائیل، و ئەو درامایەی لەگەڵ ئەدمینەکان هەبوو سەبارەت بە سڕینەوەی وێنە، ئەمە بۆچوونمە: :# لە ویکیپیدیا ئاڵای کوردستان (کە پیرۆزترینە شتە لام) نابێت بە پیرۆز سەیر بکرێت وەک @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گوتی کە تێکەڵ بە ئاڵای پەلکەزێڕینە نەکرێت. و ئاڵای پەلکەزێڕینە شتێکی قێزەون نییە کە شتی دیکە پیس بکات. لەو بەشەدا هۆمۆفۆبیا لە زەمەنەوە دەبینم، بە تایبەتی کە وشەی ''هاوڕەگەزبازی'' بەکاردێت لە جیاتی ''هاوڕەگەزخوازی''. :# لەگەڵ هەبوونی تێکەڵەی ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە نیم بەو شێوەی هەبوو لە داڕێژەکە. دەکرێت وتاری [[en:LGBTQ rights in Kurdistan]] درووست بکرێت و لەوێ بەکاربێت نەک لە وتارە سەرەکییەکان کە گشتین. هەروەکو زەمەند گوتی نابێت لە وتاری سەرەکی [[کۆمۆنیزم]] هیچ شتێک، بۆ نموونە وێنەیەکی ئاڵای کوردستان بە هێماکانی کۆمۆنیزم وەها پیشان بدات کە کۆمونیزم لە کوردستان باوە یان نا. ئەگەر لە کاک ئارام تێگەشتبم بەو شێوەیەی پێموایە، ئەوە هەمان بۆچوونی ئەوم هەیە. :تێبینی: موسڵمان نیم؛ باوەڕم بە دین نییە، و پشتگیری مافی مرۆڤم لە نێوانیاندا هاوڕەگەزخوازان وەک هەر چینێکی دیکەی کۆمەڵگەی کوردی. [[بەکارھێنەر:DreamHourFlight|DreamHourFlight]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:DreamHourFlight|لێدوان]]) ١١:٢٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ|:::::::::::}}لەسەر بەڕێوەبەرێک وەستاوە ئاڵاکە لابەرێت، بەپێی کۆدەنگی و ھەموو شتێک ئاڵاکە شیاوی لابردنە. سپاس بۆ ھەمووان. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٠٠:٢٦، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :{{لێدوان}} @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] بۆ زانیاریتان، ئاڵاکە لە کامنز بەهۆی ڕاپۆرتێکی تۆمەتاوی زەەمەنەوە سڕدرابووەوە کە بەڕێوەبەرەکە بێ بەڵگە بە حەقیقەت وەری گرتبوو. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Undeletion_requests/Current_requests#File:Kurdistan_LGBT_pride_flag.png ئێستا پەڕگەکە دووبارە هێنراوەتەوە لە کامنز]. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٠٢:١٤، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::یەک کامێنتی تر: یەکدەنگی لێرە بوونی نییە. داخستنی وتووێژ لە ئێستادا لە بنەماوە لایەنگرانەیە بەلای زەمەندا، چوونکە داخرانی ئەم وتووێژەش لە کامنز وەکوو بیانوویەک بەکارئەهێنێ بۆ سڕینەوەی تەواوی پەڕگەکە لە کامنز. سوپاس. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ٠٤:١٤، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::پەڕگەکە بە کاتی ھێنراوەتەوە، و ھێشتا وتووێژ کۆتایی نەھاتووە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٠:٤١، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] تەنیا بەڕێزت لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] جەخت لەسەر مانەوەی پەڕگەکە دەکەیت. @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] کە ھەر لە سەرەتاوە دژی پەڕگەکە بووە، @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] و @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] و @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] پێیان وایە دەبێ ئەو پەڕگەیە لە داڕێژەکەدا لابردرێت و پەڕگەی ئاڵای پەلکەزێڕینە بە تەنیایی دابنرێت، @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] دەڵێت لە ''ئێستادا'' گونجاو نییە ئەو پەڕگەیە بەکاربێت. من خۆم لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لە [[وتووێژ:ھاوزایەندخوازی#ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینە|وتووێژی پێشوودا]] پێمان وابوو دەبێت پەڕگەکە لاچێت و ئاڵای پەلکەزێڕینە بەتەنیا دابنرێت. ئێستا بۆچی یەکدەنگی بوونی نییە؟ ٧ کەس لەگەڵ لابردنین کە زۆربەشیان بەڵگەی مەنتەقییان ھێناوەتەوە. ئەگەر بڕوات بە یەکدەنگییە بۆچی ٢ دەنگ دەبێ لەسەر ٧ دەنگ بێت؟ یان چۆن ٢ دەنگت بەرامبەر لەگەڵ ٧ دەنگ بینیوە کە دەڵێیت یەکدەنگی لێ نییە؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٠:٤٩، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::من و پیرەهەڵۆکان و هێڤی و ئاشکراشە ساکووراش لەگەڵ مانەوەین بەڵام ساکورا بە ئانتیکەکانی زەمەن تۆقێنرابوو. یەکدەنگی بوونی نییە لەبەر ئەوەی ئێمە هەموومان ئارگیومێنتمان بۆ مانەوەی پێشکەشکردووە، وتووێژەکەش لە ئەوەڵەوە لەلایەن زەمەنەوە کراوە کە ئاشکرا لایەنگرە و لە کامنز هەڕەشەی بەربەستنی لێکراوە دوای ئەم درامایە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٧:٣٢، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::{{لێدوان}} وتووێژ لە مامنز [https://commons.m.wikimedia.org/w/index.php?oldid=1013239805&title=Commons:Undeletion_requests/Current_requests#File%3AKurdistan_LGBT_pride_flag.png کۆتایی هاتووە و پەڕەگە بە یەکجاری هێنراوەتەوە.] جگە لەمە، تۆمەتەکانی زەمەن کە گوایە من بە چەند هەژمار دەستکاری ئەوم گەڕاندبێتەوە و پشتگیریم لە خۆم کردبێت لە کامنز [https://commons.m.wikimedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1013229574&title=Commons:Undeletion_requests/Current_requests بە یەکجاریی لەلایەن پشکنەری بەکارهێنەر بە درۆ خرایەوە] و زەمەن ئاگادار کراوەتەوە کە چیتر بەردەوام نەبێت لە موناقەشەکردن لەسەر ئەم بابەتە و تۆمەت بەخشینەوە گەرنا بەربەست دەکرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٧:٣٧، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::دیارە لای تۆ چوار لە حەوت گەورەترە. بەڵگەت ئەوێ بیسەلمێنم حەوت لە چوار گەورەترە؟ بە قسەی تۆ، من نەمھێشتووە ساکورا لایەنەکەی دیاری بکا، دیسان قسەی بەتاڵ و مناڵکارانە. دە ساڵی تریش بێ دووبارە داواکاری سڕینەوە ئەنێرمەوە، چون شایەنی سڕینەوەیە. ھەرچەن سوور ئەمزانی پەڕگە ئاوا ناسڕێتەوە، ھۆکاری بەتاڵ ناتوانێ سەرچاوەی بەتاڵ بسڕێتەوە. بەڵام بەڕاستی چێژم لەو وتووێژانەی ئەوێ وەرگرت. سپاس بۆ تۆش پێوەی ماندوو بووی. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٠، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ھەر جۆرێک سەیری بکەی لەسەر لابردنی ئاڵا تێکەڵەکە و دانانی ئاڵای حەوت ڕەنگی پەلکەزێڕینە لەجیاتی، یەکدەنگی ھەیە؛ جا مەگەر ئەوەی ڕای خۆتان دوو ھێندە حیساب بکەن یان بۆچوونی ئێمە بە پووچەڵ بزانن! ئەوەی کە لە کۆمنزیش چی ڕوویداوە پەیوەندیی بە ئێرەوە نییە. ئەگەر من بچم ئاڵایەکی خەیاڵیش ساز بکەم لەوێ قەبووڵی دەکەن بەڵام یاساکانی ویکیپیدیا ڕێگە نادات لە ھەر پەڕەیەک پەڕگەکانمان بەکاربێنین. باشە ئێستا کێشەی بەڕێزت چییە ئەگەر وتاری مافەکانی کۆمەڵگای پەلکەزێڕینە لە کوردستان ساز بکەین و ئاڵاکان لەوێ بەکاربێنین نەک ئێرە؟ ئێمە نامانھەوێ حاشا لە کۆمەڵگاکە لە کوردستان بکەین! مەبەستی ئێمە ئەوەیە ھەر شتەی لە جێگای خۆی. ئێستا بەڕێزت بچۆ ئەو وتارانەی ئاماژەم پێکردن لێرە سازیان بکە و بە سەرچاوەوە ئاڵای تێکەڵاوی تێدا بەکاربھێنە، کەس ناتوانێت بڵێ بۆ ئەو جۆرە وتارەتان ساز کردووە. ئێستا بەڕێزت یان بەکارھێنەرانی تر قەبووڵی دەکەن من [[:en:Template:Communism|داڕێژەی کۆمۆنیزم]] لە ویکیپیدیای کوردیدا ساز بکەم و لەولاشەوە لە کۆمنز پەڕگەیەک بار بکەم کە لە ناوەندی ئاڵای کوردستان بە گەورەیی [[چەکوچ و داس]] یان ئەستێرەیەکی سووری تێدا بێت و دواتریش بێم لە داڕێژەکەدا بەکاریبھێنم و بڵێم چۆن خوێنەرانی ئێرە کوردن دەبێ لە ھەر شوێنیکیش ئاڵای کوردستان بە شێوازە جۆراوجۆرەکان ببینن؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:١١، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::بەڕێز پیرەھەڵۆش، بۆچوونەکەی سەبارەت بە بەکارھێنانی ئاڵاکە لە وتاری [[ھاوزایەندخوازی|ھاوزایەندخوازیدا]] بوو. ئەگەر باسی داڕێژەکە بکەین و بۆچوونی پیرەھەڵۆ و ساکوورا (خۆی وتی بێلایەنە زیاتر) و ھەروەھا زەمەن (لەبەر ئەوەی دەستپێکەری وتووێژەکەیە) لەبەر چاو نەگرین؛ دەبێتە «٦ لەگەڵ» بۆ لابردنی ئاڵای تێکەڵاو و دانانی ئاڵای پەلکەزێڕینە بەتەنیایی و «٢ دژ». [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٢٠، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::{{لێدوان}} ئێستا ئەم بابەتە بەچی یەکلایی دەبێتەوە؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٨:٢٤، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::{{لێدوان}} ویکیپیدیا دیموکراسی نییە تا بە ڕای زۆرینە و دەنگدان بابەتە بەڕێوە بچێ. ئاشکرایە لەم پەڕەیە یەکدەنگی نییە و هەر بەڕێوەبەرێک کاری خۆی لەم پرۆژەیە بە جددی وەرگرتبێت ئەوە دەبینێت. لە هەر ویکیپیدیایەکی تر بێت ئەم وتووێژە بە '''یەکدەنگی نییە''' دادەخرێت. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٨:٢٧، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::کەوایە هەر کات کەسێک دژ بێت لە هەرشتێکدا بابەتەکان وەک خۆی دەمێنێتەوە؟ بەو شێوەیەیە؟ [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ١٨:٤٣، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::کاتێک ڕای ئێوە لەسەرترە دەڵێن یەکدەنگی ھەیە و کاتێکی ڕای ئێوە کەمینەیە دەڵێن ویکیپیدیا دیموکراسی نییە و یەکدەنگی بوونی نییە!!! کاتێک کاک ئارام بێدەنگ بوو دیارە سەیرترین وتووێژێکە لێرە ڕوویداوە و بێگومان ھیچ بەڕێوەبەرێکی تریش ئامادە نییە یەکلایی بکاتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٤، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) ::::::::::ئەوە خەتای من نییە. زەمەن وایکرد کە کوالیتی وتووێژەکە دابەزێ و هەندێ بابەت باسکرێ کە ئەسڵەن پەیوەندی نەبووە بەو بابەتی سەرەکییەوە کە ئاڵاکە بوو. ئەم بابەتە بووە بە مەسەلەی تۆڵەکردنەوە و هەوڵێکی مناڵانەی [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک|تێکدانی ویکیپیدیا بۆ ڕوونکردنەوە بۆچوونێک]]، نەک هەر لەناوخۆ بەڵکوو لە کامنزیش. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:٢١، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :::::::::::بۆ زانیاریتان، [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Commons%3AAdministrators%27_noticeboard%2FUser_problems#User:%C3%89pine بەڕێوەبەرێک بۆ زەمەن لە کامنز]: :::::::::::{{وتە|@Zemen: Deletion requests are not elections. The decision is based on law and Commons policies. So it doesn't matter how many people support or argue against a deletion, if all their arguments are wrong. And, for the last time, stop arguing here. Yann (talk) 19:15, 24 March 2025 (UTC)}} :::::::::::خۆتان بڕیار بەن ئەم وتووێژە چۆن دائەخەن. من لێرە پێتان بڵێم و لەولاش لە کامنز پێتان بڵێن ویکیپیدیا وا کار ناکا، ئێوە هەر سووربن لەسەر پاڵنانی ڕای خۆتان، بە هیچ قەناعەت ناهێنن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]} ١٩:٢٨، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) {{سھ|::::::::::::}}تا چەنێک پێت خۆشە بڵێ ئەو وایکرد و ئەو وای کردوە. یەکەم وەڵامدانەوەت لە وتووێژەکەی تر و ئەم وتووێژە بۆ من، ئەیسەلمێنن کاممان مێشکمان مناڵانەیە. کۆمنز پەیوەندی نەما بە ئێرەوە، دوو جار بەڕێوەبەر Abzeronow ئەوەی دوپات کردەوە؛ منیش ھەڵە بووم سەرەتا لکاندم، لە کۆمنز شتێ بسڕێتەوە لێرەش نامێنێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:٠٠، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] @[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] @[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] و @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] و ئەوانی تریش ببوورن ئەم دوو حەفتە لێرە نەبووم. تکایە با باس لە ناوەڕۆکەکە بکرێت نەک شەڕ لەگەڵ یەکتری بکەین. @[[بەکارھێنەر:Hevi|Hevi]] پێش ھەموو شتێ، من ئەم باسەم دەست پێ نەکردووە. [تۆ نا] سەرەتا دەڵێن لەبەر داڕێژەی موسڵمانەکە من گونجاو نیم تا لێدوان بدەم و دواتریش دەڵێن کوردایەتی دەکەیت. ئەسڵەن من زۆر ڕقم لەوەیە بکەوینە ژێری ھەست و سۆز و لێرە کوردایەتی بکەین و خۆمان لە واقیع بدزینەوە. من وەک بەکارھێنەرێکی ئێرە قسەم کردووە و بەس. لە دوایین لێدوانی منەوە، @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] زۆرینەی قسەکانی منی کردووە. ئەم باسەی ئێرە بەتەواوی پەیوەندیی بە بەکارھێنەر:Zemen نییە و چەندین بەکارھێنەر قسەیان تێدا کردووە. ئەوەی لە ویکیمیدیا کامنز ڕووی داوە پەیوەندیی بە ئێرەوە نییە. بەڵێ، منیش ھەڵە نەبم Pirehelokan مەبەستی ئاڵای ناوی وتارەکە بووە نەک ئەوەی لە داڕێژەکە بەکارھاتووە. وتنی ھەزاربارەی ویکیپیدیا دیموکراسی نییە نابێتە ھۆی ئەوەی قسەی لایەنی کەم شەش بەکارھێنەر لەبەر دووان لە عەرز بدرێت. لە ھەر گۆشەیەکەوە سەیری بکەیت، دەبێ ئاڵا تێکەڵەکە لابرێت. خۆم داماو ناکەم بەڵام بە ڕاستی ئەگەر وا نەکرێت، ئەوا بەندە بە ھیچ شێوەیەک متمانەم بە ویکیپیدیا نامێنێت چ بگا بەوانی تر! دیاریشە لایەک لەوانەی لەم وتووێژە بەشدارن، لە ئێستادا ئێرە ھەڵدەسووڕێنن و بە ساردبوونەوەیان، مەگەر بەکارھێنەری بۆ بە کرێ بگرن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢١:١٠، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{کرا}} سپاس بۆ ھەموو ئەوانەی کاتیان بۆم وتووێژە تەرخان کرد. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٢٨، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) {{بۆ زانیاریت|ئەم باسە پەیوەندی بە [[وتووێژ:کوردانی ئیسرائیل]]شەوە ھەیە.}} :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و ئەوانی تریش، خۆتان مێژووی دەستکاریی داڕێژەکە و [[کوردانی ئیسرائیل]] ببینن و پاشدا لێرە سەرنج بنووسن. ببورن بۆ تاگەکە، هەر ناشزانم چالاکیتان ماوە یان نا، ناچاری نەبێ تاگم نەدەکردن. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٣٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] و @[[بەکارھێنەر:حوسێن|Gejeluk]]یش، چون لە وتووێژەکەی سەرەوە بەشدار بوون. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٦:٤٦، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سەیرێکی پەڕەی وتووێژەکەش بکەن کە دەستم پێ کردووە، پێش ئەوەی زەمەن دەست بە شەڕە دەستکاری بکات هەوڵی وتووێژم داوە. یان ئەوەتا ئەولاش نابێ ئەو ئاڵایە هەبێ لەژێر هەمان ئەو بیانوویانەی لێرە باسیان لێ کرا، یان من هەر لێرە دایئەنێمەوە، چوونکە بەپێچەوانەوە دووچاوەکییە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ١٧:٢٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::چەند بێ شەرمانە دەڵێی 'ئەو شەڕە دەستکاری دەست پێ کردوە'، خۆ ناتوانی مێژووی دەستکارییەکانیش بسڕیتەوە، خۆیان دەیبینن دەزانن کێ شەڕە دەستکاری دەست پێ کردوە. با منیش شەڕە دەستکاریم کردبێ، لای خۆی تۆ بەڕێوەبەر بووی و لە من شارەزاتری، بۆ لەگەڵم شەڕە دەستکاری دەکەی لەجیاتی ئەوەی وتووێژ بڕیاری کۆتایی بدا و بەکارھێنەرانی دیکەش بێن ڕای خۆیان بڵێن؟ ئەم ویکییە خۆی ئەوەندەی بە بەرییەوە نەماوە جا یەکێکی وەک تۆشی تێدابێت. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٧:٣٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::بەداخەوە ویکیپیدیا دووانی وەک تۆ وێرانیان کرد، لەپاڵ بەڕێوەبەرانەی ناوێرن دڵی کۆمەڵێ خراپکاری وەکوو جەنابت بشکێنن چوونکە ئەترسێن لە دەستکاریکردن واز بێنن. هەر وەک جارانی بەڕاستی. ئەکرێ براند بگۆڕی و هەر وەک خۆت بی لە کۆتاییدا. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ١٧:٥٢، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::من لەم ویکییە چالاکیم نەماوە، با چاودێرێکی بێلایەن چاودێری دەستکارییەکانی من و تۆش بکا، بێ منەتم گەر بەربەستیش بکرێم. ئەگەر بەڕێوەبەرێکی چالاک هەیە با بفەرمووێ، تا لە کۆڵ ئەم نوزە نوزە ببینەوە. مێژووی ناکۆکییەکانت لەگەڵ بەکارهێنەرانی تر ئەیسەلمێنن ئەو قسەیەی کە دەرت پەڕان کاممان ئەگرێتەوە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:١٣، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::ئەگەر لەم ویکییە چالاکیت نەماوە بۆ شەڕە دەستکاری ئەکەیت و دەستکاری تێکدەر ئەکەیت؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ١٨:٢٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::ھیچ دەستکارییەکی تێکدەرانە لە ئارادا نییە، وەک جێیەکانی تر ھەر خەریکی چەواشەکاریت. پڵەس، پێویستم بە ڕێپێدانی کەس نییە بۆ دەستکاری، چالاک بم یان نەبم. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٨:٣٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::::شەڕە دەستکارییەکانت و دەبڵ ستانداردەکانی پاڵی ئەنێی تێکدەرانە نییە؟ &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ١٩:١٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ|::::::::::::}}سڵاو بەڕێوەبەران @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ڕەگی ئەم کێشەیە دەگەڕێتەوە بۆ کاتی خۆی مەسەلەی ئەو ئاڵا تێکەڵکراوەی لە وتار و داڕێژەکانی تایبەت بە کۆمەڵگای پەڵکەزێڕینە دانران، کاتی خۆی ئەوکاتەی ئەو کێشەیە لە ئارادابوو وەکوو ئێستا ئەزموونێکی پێویستم نەبووە تا بتوانم کێشەکە یەکلایی بکەمەوە و بڕیارێک بدەین لەسەر ئەو کێشەیە و تا لە ڕەگەوە چارەسەر بکرێت. گەر بچینە سەرەوە و ئەم وتووێژە بینین یەکدەنگی کۆمەڵگا نەک ژمارەی دەنگدان چونکە ئەزانم ئێستا @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] ئەڵێ ویکیپیدیا دیموکراسی نییە، بۆیە با ئەمەش ڕوون بکەینەوە یەکدەنگی چۆن کاردەکات، گەر بێت و ژمارەی سەری دەنگەکان بژمێرین بەبێ گوێدانە کوالێتی و ناوەڕۆکەکانیان ئەوا ھەر کەسێک ئەتوانێت [[ویکیپیدیا:بووکەڵەکاری|بووکەڵەداری]] بکات و دەنگ بەدەست بێنێت و پێچەوانەی ئەمەش یەکدەنگی بریتیە لە یەکلاکردنەوەی دەنگەکانی گفتوگۆکە بەپێی کوالێتی و ناوەڕۆکەکانیان تا بتوانین دەنگەکان لەیەکتر جیا بکەینەوە و بزانین کۆمەڵگا چیدەوێت. لێرە و لەم گفتوگۆیە '''یەکدەنگی کۆمەڵگا''' بە توندی ئەوەیە ئەم ئاڵایە لاببرێت و سیاسەتی ویکیپیدیاش پشتگیری لێدەکات چونکە ناتوانێت WP:RS (Reliable Sources) جێبەجێ بکات و گەر سەرچاوەشی ھەبێت سەرچاوەکەی بەپێی پێویست نییە و ھێشتا ماویەتی تا بێتە ویکیپیدیای کوردی. '''ئەمە وەک بەڕێوەبەری یەکلاکەرەوە''' ئەم قسەیە دەکەم نەک وەک ساکورا و بیرورای کەسی بۆیە نە @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] و نە @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەتوانن بەرپەرچی ئەمە بدەنەوە جکە لەوەش چەندین جار سەیری سیاسەت و ڕێساکانم کردووە ھیچ کام لە ئاڵاکان ناتوانن بمێننەوە ئەمەش بڕیاری کۆتاییی منە و چاوەڕێی لێدوانی کۆلیگەکانم دەبم وەک @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] و بەڕێوەبەرانی تر بزانم ئەوان چیدەڵێن تا ماوەیەک دەوەستم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:١٩، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەکە ئەم ئاڵایە نییە، ئەگەر ئەو ئاڵایە لە «کوردانی ئیسرائیل» کە زەمەن شەڕە دەستکاری لەسەر ئەکا مافی مانەوەی هەبێ، دەبێ ئێرەش هەیبێ. باسەکە لەولایە نەک لەملا. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ٢١:٣٦، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::لەگەڵ ڕێزم بەڵام خودی ئاڵای کوردانی ئیسرائیل لەبەر ئەمەی ئێرە ڕوویداوە بیانووی @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] ئەوەیە گەر ئاڵاکەی بەڕێزت بەرزت کردۆتەوە بۆی بچێتە سەر کە سیاسەت پێشێل دەکا کەوایە ئاڵاکەی ئەویش بۆی دەچێتە سەر، نەک پێچەوانەکەی بێت ڕەگی کێشەکە خۆی لێرە سەری ھەڵداوە، بێگوومان تا ئێرەش یاسای تێدا سەروەر بێت و سیاسەت ڕێساکان لەسەروو ئێمەوە بن ھەردوو ئاڵاکە لادەبرێن، لەمەوە زیاتر نامەوێ لێدوانی تر بدەم تا کۆلیگەکانم دەگەن: @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]]، سپاس بۆ تێگەیشتن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢١:٤٠، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::فەرقەکەی ئەوەی ئەو ئاڵایەی لێرە داندراوە هیچ سیاسەتێکی پێشێل نەکردووە. زەمەن چەند سەعاتێک لەمەوپێش کۆمەڵە پۆستێکی کردووە لە سۆشیال میدیا بەحساب ئاڵاکە بەکارهاتووە، لەکاتێک بەڵگەکانی بەکارهێنانی من لە کامنز و ویکی ئینگلیزیش ئاماژەم پێیداوە ئەگەڕێتەوە چەندین ساڵ پێش ئێستا. ئەو کارەی زەمەن ئەیکا لەولاش وتم، [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا تێکمەدە بۆ ڕوونکردنەوەی بۆچوونێک]]و و دژی سیاسەتەکانە و شایەنی بەربەستنە. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ٢١:٤٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::نموونەیەکی تر کە شایەنی بەربەستنە خراپ بەکارهێنانی دەسەڵاتی گەڕاندنەوەیە کە ئەم بەکارهێنەرە بەردەوام ئەنجامی ئەدا. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]} ٢٢:٠٤، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::گەر زەمەند سیاسەتی پێشێل کردبێت، ئەوا ئیپێنیش پێشێلی کردووە بەھۆی شەڕەدەستکارییەوە. ھەر شتێک کە سەرچاوەی باوەڕپێکراوی نەبێت، ئەوا دانان و بەکارھێنانی لە ویکیپیدیا ئەستەمە. من وەک بەکارھێنەرێک دژی هەر کردارێکم کە سیاسەتەکانی ویکیپیدیا پێشێل بکات، هەربۆیە جارێ لەسەر ڕای یەک دوو بەکارھێنەری تر دەوەستین، گەر لێدوانیان نەبوو، ئەوا کۆتایی بەم بابەتە دێت بەلابردنی هەردوو شتەکە (چونکە لە بنەڕەتەوە وەک ساکورا وتی سەرچاوەیان نییە و فەرمی نین). '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٢:٤٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] لەگەڵ ڕێزم بۆ ھەموو لایەک، ئێستاش لەسەر قسەی ساڵی پێشووی خۆمم؛ دەبێ ئەو ئاڵا و هێمانەی کە نە پەیوەندییان هەیە بە پەڕەکە و نە فەرمین لابدرێن. من خۆم ماوەیەک لەوەپێش لەسەر کوردانی کەنەدا کارم دەکرد و بینیم خۆیان لەوە کۆمەڵگایەکیان هەیە و ئاڵاشیان بۆ ساز کردووە، ئایا دەتوانم بێم ئاڵاکە لێرە زیاد بکەم و بڵێم ئەوە ئاڵای کوردانی کەنەدایە؟ بێگومان نەخێر! کورد لە تاراواگە و هەر کۆمەڵگایەکدا بوونی هەبێ ئەوە خاوەن سەدان و هەزاران بیرۆکەی جیاوازە، بۆیە ناتوانین ئاڵایەک دانێین کە لانێکی بچووک بەکاری دێنن یان ئاڵایەک کە لەلایەن هیچ کوێوە دانی پێدا نەنراوە و فەرمی نییە (تەنانەت خوودی ڕێکخراوەی سازکەری ئاڵاکەش بانگەشەی ئەوەیان نەکردووە ئاڵاکەیان ئاڵای گشت کۆمەڵگاکەیە)! [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٢:٥٣، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::: ئەم وتووێژە ئەبوو زووتر بە ئەنجام بگات. ئێستا کە ئاڵایەکی دیکەش هاتۆتە سەر، پێویست دەکات هەردووکی لاببردرێت. هەموو ئینتەرنێت بگەڕێی ئاڵای کوردی-ئیسرائیل بوونی نییە، ئیتر نازانم ئەم ئاڵا خەیاڵییانە لە کوێوە سەرچاوەیان گرتووە. سەبارەت بە گرێدانی ئاڵای کوردستان و پەلکەزێڕینەش لەم وتار و داڕێژە گشتییە هیچ مانایەکی نابەخشێت جگە لە شێواندنی بابەتەکە ئەوا هیچ بنەمایەکی ئینسایکلۆپێدیایی تێدا نییە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٣:٠٧، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::سپاس بۆ Kushared، Hivja، Tessla و Sakura، کە سەرنجتان نووسی و بابەتەکەشتان یەکلایی کردەوە. سەلماندتان یاسا سەروەرە و کەس لە یاسا گەورەتر نییە، ئێستا ویکییەکەمان تەندروستە. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١٥:٥٦، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 0lgk5ywztrdtx5q3mgyazbeil6twzo1 1 138015 1673432 1670344 2026-09-23T12:02:51Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673432 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[ھاڤانا]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=538296 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future زیاد کرا بۆ http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٥٥، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=755443 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160325091944/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf بۆ http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٣:٥٣، ٢٠ی شوباتی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845185 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160325091944/http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf بۆ http://www.one.cu/publicaciones/cepde/cpv2012/20131107resumenadelantado/Tablas/4.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=849079 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150110042047/http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future بۆ http://www.lonelyplanet.com/cuba/travel-tips-and-articles/how-obamas-us-cuba-deal-could-shape-havanas-future زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٢٨، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1623623 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20111215120537/http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html لە http://arquitectura-cuba.blogspot.com/2009/10/edificio-focsa-1956.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٧، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1624830 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:١٩، ١٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1628866 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٢٥، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1630062 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1647127 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٣٣، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1653007 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1656523 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ x گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20260809200348/http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html لە http://www.hotelhabanalibre.com/en/architects,-builders.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٢١، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1658156 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٩، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1661037 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *بەستەری ئەرشیڤ {oldarchive} گۆڕا بە https://web.archive.org/web/20230405175139/https://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre لە http://www.meliacuba.com/cuba-hotels/hotel-tryp-habanalibre *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:١٤، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1662458 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٥٩، ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1665326 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٩، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1666922 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٤٨، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1669277 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٩:٠٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1670343 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٢١، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھاڤانا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673431 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20211212180552/https://www.nyc10009.com/focsa-havana بۆ https://www.nyc10009.com/focsa-havana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٠٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) j5082t2ithuk4sr15vy28kedi8xvtwz 0 139212 1674071 1588769 2026-09-24T10:38:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674071 wikitext text/x-wiki {{بێ سەرچاوە}} {{زانیاریدانی یانەیەکی تۆپی پێ | ناوی یانە = فیلادلیف فلایەرز | ناوی تەواو = فیلادلیف فلایەرز | یانە = فیلادلیف فلایەرز <br /> Philadelphia Flyers | دامەزراندن = ۱۹٦۷ | وڵات = فیلادلفیا، ویلایەتە یەکگرتووەکان | خول = [[خوولی ھۆکی نێونەتەوەی]] (NHL) | ماڵپەڕی فەرمی = https://www.nhl.com/flyers/ }} '''فیلادلیف فلایەرز''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Philadelphia Flyers) بریتییە لە تیمێکی ھۆکی سەھۆڵی ئەمریکی پڕۆفیشناڵ یاری دەکات لە بەشی ڕۆژھەڵات لە [[خوولی ھۆکی نێونەتەوەی]] (NHL). دوو جار بۆتە خاوەنی [[جامی ستانلی]] لە ساڵی ۱۹۷٥ و ۱۹۷٦. {{پۆلی کۆمنز|Philadelphia Flyers}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 5in4luaw78oqufy1rgwajzsg8c96kv5 0 139319 1673970 1536623 2026-09-24T05:56:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1673970 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|کەریم خانی زەند}} {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} '''کەریم زەند''' (١٩٢٤ لە [[سلێمانی]]، [[عێراق]] – ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە سلێمانی، عێراق) گەڕیدە و مێژوونووسێکی کورد بوو. خوێندنی ئایینی، سەرەتایی و ناوەندیی لە سلێمانی تەواو کردووە و ساڵی ١٩٤٤ خانەی مامۆستایانی بەغدای تەواو کردووە. ساڵی ١٩٤٦ بەشداریی لە [[کۆماری کوردستان]] کردووە و لەدوای ڕووخانی کۆماری کوردستان لە [[مەھاباد]] چووەتە [[یەکێتیی سۆڤیەت]]. ھەروەھا لە بوارەکانی مێژوو، جوگرافیا و بابەتی دیکەدا خاوەنی دەیان کتێبە، و خاوەنی کتێبی ''تۆماری تەمەنە'' کە لە ٥ بەرگ پێکھاتووە و باس لە جوگرافیا و شێوەزاری میللەتانی کوردستان دەکات. زەند یەکەم کەسە کە کتێبی [[ئینجیل]]ی کردووەتەوە کوردی. == مردن == کەریم زەند لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە کاتژمێر ١٠ی پێش نیوەڕۆ، لە ماڵەکەی خۆیدا لە شاری سلێمانی بەھۆی نەخۆشییەوە لە تەمەنی ٩٣ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/101020176?keyword=&isArchive=True| سەردێڕ = کەریم زەند کۆچی دوایی کرد.| ڕێکەوتی سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨| نووسەر = ڕاوچی حەسەن| ڕێکەوت = ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧| ساڵ = ٢٠١٧| مانگ = ١٠| بڵاوکەرەوە = [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]]| زمان = کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٧]] [[پۆل:مێژوونووسانی کورد]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] tf5uj4t5rob1otl3n7mjnrhqaz6dbut 0 141463 1673599 1621429 2026-09-23T16:05:51Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673599 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|فیلمی باتمان (١٩٨٩)|باتمان (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = باتمان{{ھن}}Batman | وێنە = Batman ver2.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = [[تیم بێرتن]] | بەرھەمھێنەر = جۆن پیتەرز | نووسین = [[بێڵ فینگەر]] | سەرچاوەی چیڕۆک= | چەشن = [[نیۆ نوار]]، و [[فیلمی خەیاڵی زانستی]]، و [[ئەکشن|فیلمی جوڵە]]، و [[فیلمی سووپەرھیرۆ]] | کاست = [[جاک نیکڵسۆن]]{{ھن}}[[مایکڵ کیتۆن]]{{ھن}}[[کیم باسینگەر]]{{ھن}}[[بێڵی دی ویلیامز]]{{ھن}}[[جاک پاڵانس]] | موزیک = [[دانی ئیفمان]] | وێنەگری سینەمایی = [[ھاتفیڵد ھاوس]]، و ستۆدیۆکانی باینوود، و {{flag|England}} | دەستکاری = | ستۆدیۆ = [[یوونیڤەرساڵ ستودیۆز]]{{ھن}}[[وارنەر برەدرز]] | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[وارنەر برەدرز]] | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | ماوەی فیلم = ١٢٦ خولەک | وڵات ={{flag|United States of America}} | زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | زنجیرە = [[باتمان (زنجیرە فیلم)|زنجیرە فیلمەکانی باتمان]] | تێچوون = ٤٨ ملیۆن دۆلار | داھات = ٤١١٬٣٤٨٬٩٢٤ دۆلار | خەڵاتەکان = [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنان]] (براوە: Anton Furst و Peter Young) | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = [[گەڕانەوەی پیاوی شەمشەمەکوێرە]] }} '''باتمان''' ({{بە ئینگلیزی|Batman}}) ئەو فیلمێکە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٨٩ بەرھەمھێنراوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[تیم بێرتن|تیم بێرتنە]]. == پاڵەوانێتی == * [[جاک نیکڵسۆن]] * [[مایکڵ کیتۆن]] * [[کیم باسینگەر]] * [[بێڵی دی ویلیامز]] * [[جاک پاڵانس]] == چیرۆک == چیرۆکەکە باسی ملیاردێری خاوەن کۆمپانیاکانی وەین «بروس وەین» دەکات، و کاتێک باتمان جێگری سەرۆکی شارەوای ھەڵدایە ناو ماددەی کیمیایییەوە و ئەویش بۆ جۆکەر دەگۆڕێت و باتمان چاوی بە ڤیکی ڤایل دەکەوێت و دەکەوێتە ناو ئەرکی ڕزگارکردنییەوە، ھەروەھا بروس دەیویست تۆڵە لە جۆکەر بکاتە لەبەر کوشتنی باوکی. == تێچوون و داھات == پارەی تەرخانکراو بۆ دروستکردنی فیلمەکە گەیشتە ٤٨ ملیۆن دۆلار، ئەمەش لەکاتێکدا داھاتەکەی گەیشتە ٤١١٬٣٤٨٬٩٢٤ دۆلار. === خەڵات و پاڵاوتنەکان === {| class="wikitable" |- ! ساڵ !!خەڵاتەکە !! بەش !! ئەنجام |- | ||ئۆسکار||باشترین دەرھێنانی ھونەری||بردنەوە |- |} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Batman (1989)}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٩]] [[پۆل:فیلمەکانی باتمان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی دۆڵبی سینەما]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانە ڕێکخراوەکانی ئەمریکا]] j84uvbfy4fj2nwiyeq1dydbj33562rs 1673656 1673599 2026-09-23T17:02:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1673656 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە}} {{نامەی ڕوونکردنەوە|فیلمی باتمان (١٩٨٩)|باتمان (ڕوونکردنەوە)}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = باتمان{{ھن}}Batman | وێنە = Batman ver2.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = [[تیم بێرتن]] | بەرھەمھێنەر = جۆن پیتەرز | نووسین = [[بێڵ فینگەر]] | سەرچاوەی چیڕۆک= | چەشن = [[نیۆ نوار]]، و [[فیلمی خەیاڵی زانستی]]، و [[ئەکشن|فیلمی جوڵە]]، و [[فیلمی سووپەرھیرۆ]] | کاست = [[جاک نیکڵسۆن]]{{ھن}}[[مایکڵ کیتۆن]]{{ھن}}[[کیم باسینگەر]]{{ھن}}[[بێڵی دی ویلیامز]]{{ھن}}[[جاک پاڵانس]] | موزیک = [[دانی ئیفمان]] | وێنەگری سینەمایی = [[ھاتفیڵد ھاوس]]، و ستۆدیۆکانی باینوود، و {{flag|England}} | دەستکاری = | ستۆدیۆ = [[یوونیڤەرساڵ ستودیۆز]]{{ھن}}[[وارنەر برەدرز]] | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = [[وارنەر برەدرز]] | ڕێکەوتی دەرچوون = ٢٣ی حوزەیرانی ١٩٨٩ | ماوەی فیلم = ١٢٦ خولەک | وڵات ={{flag|United States of America}} | زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | زنجیرە = [[باتمان (زنجیرە فیلم)|زنجیرە فیلمەکانی باتمان]] | تێچوون = ٤٨ ملیۆن دۆلار | داھات = ٤١١٬٣٤٨٬٩٢٤ دۆلار | خەڵاتەکان = [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دەرھێنان]] (براوە: Anton Furst و Peter Young) | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر = [[گەڕانەوەی پیاوی شەمشەمەکوێرە]] }} '''باتمان''' ({{بە ئینگلیزی|Batman}}) ئەو فیلمێکە لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٨٩ بەرھەمھێنراوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[تیم بێرتن|تیم بێرتنە]]. == پاڵەوانێتی == * [[جاک نیکڵسۆن]] * [[مایکڵ کیتۆن]] * [[کیم باسینگەر]] * [[بێڵی دی ویلیامز]] * [[جاک پاڵانس]] == چیرۆک == چیرۆکەکە باسی ملیاردێری خاوەن کۆمپانیاکانی وەین «بروس وەین» دەکات، و کاتێک باتمان جێگری سەرۆکی شارەوای ھەڵدایە ناو ماددەی کیمیایییەوە و ئەویش بۆ جۆکەر دەگۆڕێت و باتمان چاوی بە ڤیکی ڤایل دەکەوێت و دەکەوێتە ناو ئەرکی ڕزگارکردنییەوە، ھەروەھا بروس دەیویست تۆڵە لە جۆکەر بکاتە لەبەر کوشتنی باوکی. == تێچوون و داھات == پارەی تەرخانکراو بۆ دروستکردنی فیلمەکە گەیشتە ٤٨ ملیۆن دۆلار، ئەمەش لەکاتێکدا داھاتەکەی گەیشتە ٤١١٬٣٤٨٬٩٢٤ دۆلار. === خەڵات و پاڵاوتنەکان === {| class="wikitable" |- ! ساڵ !!خەڵاتەکە !! بەش !! ئەنجام |- | ||ئۆسکار||باشترین دەرھێنانی ھونەری||بردنەوە |- |} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Batman (1989)}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فیلم|ھۆڵیوود|کۆمیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٩]] [[پۆل:فیلمەکانی باتمان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ کۆمیک وەرگێڕدراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی دۆڵبی سینەما]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی تاوانە ڕێکخراوەکانی ئەمریکا]] s44w5tk35tg2v5c9af1yo2ga6e63on1 0 141590 1673717 1511050 2026-09-23T19:36:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1673717 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Triple asteroid 3122 Florence.gif|وێنۆک|[[گەڕەستێرۆچکە]]ی فلۆرەنس کە تیرەکەی ٥ کیلۆمەترە]] '''3122 Florence''' (بە[[ئینگلیزی]] : 3122 Florence) یەکێکە لە [[گەڕەستێرە]] ىبچووکەکانی دەور و بەری هەسارەکانی نزیک هەسارەی [[زەوی]]، ئەو گەڕستێرە تیرەکەی نزیکەی ٥ کیلۆمەتر دەبێ، ئەو گەڕستێرە لە ٢ ئازاری ساڵی ١٩٨١ دیتیترایتەوە لە لایەن فەلەکناسی بەتوانا و زانای گەردوونی (شیڵت بس) لە [[ڕوانگەی سپرێنج سایدنج]] خوول دەکا بە دەوری [[خۆر]] لە نێوانی پێوانەی 1.0–2.5 [[باڵانسی گەردوونی]]، وە هەر خوولێکیشی بە ٢ ساڵ و ٤ مانگ تەواو دەکا ناوی ئەو گەڕەستێرەیە لە ٦ نیسانی ساڵی ١٩٩٣ ئاشکرا کرا. ==بارودۆخی ئەو گەڕەستێرەیە لە ساڵی ٢٠١٧== [[پەڕگە:Florence3122spon.jpg|وێنۆک|وێنەیەک دووری گەڕەستێرۆچکەی فلۆرەنس و [[زەوی]] نیشان دەدا]] [[پەڕگە:3122 Florence with moons.jpg|وێنۆک|ڕاست|وێنەیەکی فلۆرەنس و مانگەکانی]] ئەو گەڕەستێرەیە لە ساڵی ٢٠١٧ نزیک کەوتەوە لە [[زەوی]] و دووریەکەی بریتی بوو لە (٠.٠٤٧٢٣) [[باڵانسی گەردوونی]]. کە دەکاتە ٧,٠٦٦,٠٠٠ کیلۆمەتر، وە دەکاتە ٤,٣٩٠,٠٠٠ میل، کە لەو کتەدا دەتواندرا بە [[تەلیسکۆبی گچکە|تەلیسکۆبێکی بچووکیش]] ببیندرێت. ==سەرچاوە== * [https://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=2003122 ماڵپەری فەرمی Jet Propulsion Laboratory دەربارەی گەڕستیرۆچکە بچووکەکانی دەور و بەری زەوی] * [https://minorplanetcenter.net/db_search/show_object?object_id=3122 داتا و زانیاری تەواو دەربارەی فلۆرەنس لە کاتی دۆزینەوە هەتا ئێستا] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر}} {{پۆلی کۆمنز|3122 Florence}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] m7l0xdinthkqawugjpmbhkj2adt3e6v 0 142201 1673557 1510890 2026-09-23T13:37:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673557 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Mcdonnell Aircraft Corporation Logo.png|وێنۆک|نیشانەی کۆمپانیای ماکدونل]] '''فرۆکەکانی ماکدۆنڵ''' (بە [[ئینگلیزی]] : McDonnell Aircraft) یەکێکە لە کۆمپانیایە ئەمەریکیەکان، بارەگاکەی دەکەوێتە شاری [[سانت لویس]] لە ویلایەتی [[میزوری]] ، ئەو کۆمپانیایە لە ساڵی ١٩٣٩ لە سەردەمی جەیمس سمیس ماکدونیل دامەزراوە، بانوبانگترین فرۆکەی ئەو کۆمپانیایە جۆری فرۆکەی [[ئێف٤]]ە ، دوو کۆمپانیا لێکیان دایەوە بە ناوی کۆمپانیای [[دۆگلاس بۆ فرۆکەوانی]] و کۆمپانیای [[ ماکدۆنل دۆگلاس]] لە ساڵی ١٩٦٧. ==سەرچاوەکان== * https://web.archive.org/web/20080104205240/http://www.boeing.com/history/narrative/n019mcd.html * https://web.archive.org/web/20070707192041/http://www.boeing.com/history/narrative/n028mcd.html {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|فڕین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|McDonnell aircraft}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} br4bcge8xeb96vk9n442efkumj9yso6 0 142374 1673783 1672842 2026-09-23T20:27:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}}؛ لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1673783 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Orphan|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} }} {{Infobox single |<br/>"خەڵکەکانم"Name = Mi Gente | Artist = جەی باڵڤین و ویڵی ویلیام | Cover = | Alt = | Border = yes | Album = Daddy K - The Mix 11 | Released = {{Start date|2017|06|30|df=yes}} | Recorded = ٢٠١٧ | Format = داونڵۆدی دیجیتاڵی | Genre = ڕیگەیتۆن | Length = {{Duration|m=3|s=09}} | Label = {{hlist|Scorpio Music|Universal Music Latin Entertainment}} | Writer = {{hlist|مۆھۆمبی|ئاندرێس دەیڤد|ئادام ئەسعەد|جەی باڵڤین}} | Producer = ویڵی ویلیام | Chronology = گۆرانییە تاکەکانی جەی باڵڤین | Last single = "Bonita"<br/>"جوان"<br/>(٢٠١٧) | This single = "'''Mi Gente'''"<br/>"'''خەڵکەکانم'''"<br/>(٢٠١٧) | Next single = "Sensualidad"<br/>"'''کەسی ھەستیار'''"<br/>(٢٠١٧) | Misc = {{Extra chronology | Artist = گۆرانییە تاکەکانی ویڵی ویلیام | Type = singles | Last single = "Voodoo Song"<br/>"گۆرانی جادووگەر"<br/>(٢٠١٧) | This single = "'''Mi Gente'''"<br/>"'''خەڵکەکانم'''"<br/>(٢٠١٧) | Next single =}}{{External music video|{{یوتیوب|wnJ6LuUFpMo|"می گێنتێ"}}}}}} "'''می گێنتێ'''" (بە [[ئینگلیزی]]: "My People"، بە [[کوردی]]: "خەڵکەکانم") گۆرانییەکە تۆمارکراوە لەلایەن گۆرانیبێژی کۆڵۆمبی جەی باڵڤین و گۆرانیبێژ و بەرھەمھێنەری فەڕەنسی ویڵی ویلیام. بڵاوکرایەوە لە ڕێکەوتی ٣٠ی جونی ٢٠١٧ بە یارمەتی Scorpio Music و Universal Music Latin. ئەم گۆرانییە ڕیمیکسی گۆرانییەکی ویڵی ویلیامە بەناوی "Voodoo Song (گۆرانی جادووگەر)"ە. گۆرانییەکە خزمەتکرا بۆ ڕادیۆی ھاوچەرخی ئەمریکا لە ڕێکەوتی ١٨ی جوڵای ٢٠١٧. جۆری ڕیمیکسەکەی لەگەڵ [[بیانسێ]] بڵاوکرایەوە لە ڕێکەوتی ٢٨ی سێپتەمبەری ٢٠١٧. جەی باڵڤین و ویڵی ویلیام شەش تریان بۆ "می گێنتێ" بڵاوکردەوە لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئۆکتۆبەری ٢٠١٧ لەگەڵ ستیڤ ئاوکی، ئالیسۆ، سێدریک گیرڤایس، دیلۆن فڕانسیس، سونری جەیمس و ڕیان مارسیانۆ، و ھێنری فۆنگ. == دامەزراندن == "می گێنتێ" ڕیمیکسی گۆرانییەکی ویڵی ویلیامە بە ناوی "Voodoo Song (گۆرانی جادووگەر)". کە دوو مانگ پێش "می گێنتێ" بڵاوکرایەوە. == جێبەجێکردنی بازرگانی == جۆرە ڕاستەقینەکەی گۆرانییەکە چووە لووتکەی ڕیزبەندییەکانی زۆربەی وڵاتانی [[ئەمریکای لاتینی|ئەمریکای لاتین]]. ڕیمیکسەکەی یارمەتیدا بگات بە لووتکەی ڕیزبەندییەکانی وڵاتانی ئەمریکا، کەنەدا، بۆلیڤیا، [[کۆستاریکا]]، ئەرجەنتین و [[ئوسترالیا]]. لە نەتەوە یەکگرتوەکانی ئەمریکا، جۆرە ڕاستەقینەکەی گۆرانییەکە بە ژمارە دوو ڕیزبەندکرا لە ڕیزبەندی گۆرانییە خۆشەکانی لاتین و ژمارە ١٩ لەسەر تەختەی ئاگاداری ١٠٠ گۆرانی خۆش لە ئەمریکا. دوای بڵاوبوونەوەی ڕیمیکسەکەی، لەگەڵ [[بیانسێ]]، گەیشتە ژمارە یەک لە ڕیزبەندی گۆرانییە خۆشەکانی لاتین، دوی تێپەڕبوونی ٣٥ ھەفتە ژمارە یەک جێی گیرایەوە بە گۆرانی "Despacito (بە ھێواشی)"، "می گێنتێ" بۆۆە چوارەم گۆرانی جەی باڵڤین کە بووەتە ژمارە یەک لە ڕیزبەندی گۆرانییە خۆشەکانی لاتین، وە ھەروەھا بووە گۆرانییەکی بەرز ڕیزبەندکراوی بیانسێ کە لە ڕیزبەندیدا لەدوای "Irreplaceable (ناجێگیر)" کە بە ژمارە چوار ڕیزبەندکرا و "Beautiful Liar (درۆزنی جوان)" کە بە ژمارە دە ڕیزبەندکرا لە ساڵی ٢٠٠٧. لە ڕیزبەندی ١٠٠ گۆرانی خۆش دا، ڕیمیکسەکە لە ژمارە ٢١ەوە جووڵا بۆ ژمارە سێ دوای بەدواداچوونی پڕی ھەفتەکە، یەکەم گۆرانی تاکی لووتکەی دەیەمی بەخشییە جەی باڵڤین و ویڵی ویلیام و حەڤدەھەم گۆرانی تاکی لووتکەی دەیەمی بەخشییە بیانسێ لەسەر ڕیزبەندییەکە. ھەروەھا ڕیمیکسەکە گەیشتە ژمارە یەک لە ڕیزبەندی گۆرانی دیجیتاڵی لە ئەمریکا لەگەڵ ٧٩٬٠٠٠ لەبەرگیراوەی فرۆشراو لە ئەو ھەفتەیەدا (فرۆشتنەکان تێکەڵکراوە لەگەڵ گۆرانییە ڕاستەقینەکە)، "می گێنتێ" بووە گۆرانی ژمارە یەکی باڵڤین و ویلیام لە ئەم ڕیزبەندییە ڕێزدارەدا، و ژمارە شەشەمی بیانسێ، ھەروەھا تەنھا بووە دووەم گۆرانی ووتراوی ئیسپانی لە لووتکەی ڕیزبەندییەکەدا دوای "دێسپاسیتۆ" ئەمە وای لە "می گێنتێ" کرد لە تەنیشت "دێسپاسیتۆ"وە بێت، بۆ یەکەمجار لە مێژووی ڕیزبەندی تەختەی ئاگاداریدا دوو گۆرانی تاکی نا ئینگلیزی بچنە لووتکەی دەیەم. لە کەنەدا، جۆرە ڕاستەقینەکەی گۆرانییەکە بە ژمارە ١٣ ڕیزبەندکرا لە ڕیزبەندی ١٠٠ گۆرانی خۆش لە کەنەدا. دوای بەدواداچوونی پڕی ھەفتە بۆ ڕیمیکسەکە، گۆرانییەکە گەیشتە ڕیزبەندێکی نوێ کە گەیشتە ژمارە دوو لە ڕیزبەندییەکەدا لە پشت گۆرانی "ڕۆکستار"ی [[پۆست مالۆن]] و ٢١ سەیڤەیج، "می گێنتێ" بووە گۆرانی بەرز ڕیزبەندکراوی جەی باڵڤین و ویڵی ویلیام لە ڕیزبەندییەکەدا و سیانزەھەم گۆرانی تاکی لووتکەی دەیەمی بیانسێ. ھەروەھا لە ژمارە ١٧ەوە جووڵا بۆ ژمارە یەک لە ڕیزبەندی گۆرانی خۆشی دیجیتاڵیدا. جەی باڵڤین و ویڵی ویلیام شەش ڕیمیکسی زیادەی "می گێنتێ"یان بڵاوکردەوە لەگەڵ ستیڤ ئاوکی، ئالیسۆ، سێدریک گیرڤایس، دیلۆن فڕانسیس، سونری جەیمس و ڕیان مارسیانۆ، و ھێنری فۆنگ. == میوزیک ڤیدیۆ == کاری دەرھێنانی بۆ کراوە لەلایەن ٣٦ گرەیدۆس، میوزیک ڤیدیۆکە سازکرا لە [[ڤیڤۆ]] لە ھەمان ڕۆژ کە گۆرانییە تاکەکە بڵاوکرایەوە. لەیلا کۆبۆ لە گۆڤاری Billboard ڤیدیۆکەی پێناسەکرد بە "تەقینەوەیەکی ڕەنگ و سەما" کە دیمەنی خەڵکە لە دەورووبەری زەوی یەکدەگرن لە میوزیکدا، گۆرانییەکە ھەندێک کەسی بەناوبانگی تێدایە، کە یەکێکیان میلیۆنێری ئیتاڵی گریانلوسا قاچی. میوزیک ڤیدیۆکە زیاتر لە ١٫٦ میلیارد بینەری ھەبووە لە [[یوتیوب]] لە فێبریوەری ٢٠١٨، واتە بووەتە ٣٢ەم ڤیدیۆی پڕ بینەر لە یوتیوب. == ڕیمیکسی بیانسێ == {{infobox single | name = Mi Gente (Remix)<br/>"خەڵکەکانم (ڕیمیکس) | Cover = | alt = | border = yes | caption = | type = single | artist = جەی باڵڤین و ویڵی ویلیام لەگەڵ [[بیانسێ]] | language = {{hlist|ئیسپانی|ئینگلیزی}} | English_title = "My People" | released = {{Start date|٢٠١٧|٠٩|٢٨}} | genre = {{hlist|ڕیگەیتۆن|ئاڕ ئاند بی}} | format = داونڵۆدی دیجیتاڵی | length = {{Duration|m=٣|s=٣٠}}<ref name="Remix">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/mi-gente-single/id1251246163 |سەردێڕ=Mi Gente (featuring Beyoncé) – Single |وێبگە=iTunes (US) |access-date=١٦ی شوباتی ٢٠١٨ |archive-date=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |archive-url=https://web.archive.org/web/20171127165013/https://itunes.apple.com/us/album/mi-gente-single/id1251246163 |url-status=dead}}</ref> | label = {{hlist|Universal Music Latin Entertainment|Scorpio Music|Columbia Records|Parkwood Entertainment}} | writer = {{hlist|جەی باڵڤین|ویڵی ویلیام|دی جەی ئەسعەد|ئاندرێس دەیڤد|[[بیانسێ]] {{small|({{abbr|add.|additional}})}}}} | Producer = {{hlist|ویڵی ویلیام|بیانسێ {{small|({{abbr|add.|additional}})}}}} | Misc = {{Extra chronology | Artist = گۆرانییە تاکەکانی [[بیانسێ]] | Type = single | Last single = "Shining"<br/>"بریسکەدار"<br/>(٢٠١٧) | This single = "'''Mi Gente (Remix)'''"<br/>"'''خەڵکەکانم (ڕیمیکس)'''"<br/>(٢٠١٧) | Next single = "Walk on Water"<br/>"ڕۆیشتن لەسەر ئاو"<br/>(٢٠١٧)}} {{External music video|{{یوتیوب|APHgDFRpCi0|"می گێنتێ (ڕیمیکس)"}}}}}} لە ٢٨ی سێپتەمبەری ٢٠١٧دا، جۆری ڕیمیکسەکە بەیارمەتی دەنگیی گۆرانیبێژی ئەمریکی [[بیانسێ]] بڵاوکرایەوە لە فرۆشگا دیجیتاڵەکان و خزمەتگوزارییەکانی میوزیک. ڕیمیکسەکە بڵاوکرایەوە وەک گۆرانییەکی تاک لەلایەن Universal Music Latin، Republic Records، Columbia Records، و Parkwood Entertainment. بیانسێ ھەموو ئەو داھاتەی لە گۆرانییەکەوە دەستیکەوت بەخشییە خێرخوازییەکانی نەھێشتنی ھەژاری لە مەکسیک، پۆرتۆ ریکۆ، و دوورگەکانی تری کاریبی. باڵڤین و ویلیام ئاشکرایان کرد کە بیانسێ باشترین ھەڵبژێردراو بووە بۆ ڕیمیکسەکە، ھیچ داخوازییەک نەبووە بۆ ڕازیبوون بۆ گۆرانییەکە کە ئەویان ھەڵبژاردووە. === میوزیک ڤیدیۆ === میوزیک ڤیدیۆکە بە ھەمان شێوە بڵاوکرایەوە لە یوتیوب بە یارمەتی بەرھەمھێنەری ئەمریکی دیپلۆ، دی جەی فەڕەنسی دەیڤد گوێتا، دی جەی ھۆڵەندی مارتن گاریکس، دی جەی ھۆڵەندی تیێستۆ، یوتیوبەری ڤەنزوێلی لێلێ پۆنس، یاریزانی تۆپی پێی بەڕازیلی [[نەیمار دا سیلڤا|نەیمار]]، گۆرانیبێژی بەڕازیلی ئانیتا، گۆرانیبێژی کۆڵۆمبی ئێل لانێ، یاریزانی تۆپی پێی پرتوگالی [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] و چەند ڤیدیۆیەکی دروستکراوی ھەواداران. === پێشوازیکردنی ڕەخنەگرانە === وەشانەکەی لەگەڵ بیانسێ ناونرا بە "باشترین تراکی نوێ" لە وێبسایتی Pitchfork لەگەڵ ماثێو ئیسماعیل رویز ئاشکرای ئەکەن کە گۆرانییەکە "دەربارەی شانازی کلتووری بڵاوکراوەیە، یەکێکە کە لێوارەکان تێئەپەڕێنێت و پێشبڕکێ ئەکات، لە کۆڵۆمبیا بنچینەی جەی باڵڤینەوە بۆ پۆرتۆ ریکۆ و بەرامبەر ھەموو لاتینیدادەکان. ئەوە لێدوانێکە کە "El mundo nos quiere" (جیھان ئێمەی ئەوێت) خراوەتە سەر مستەکۆڵەیەکی سەر ڕاوەشێنەر، بیانسێ لەمە تێدەگات، و بە ڕیمیکسەکەی، یارمەتی وشەکانی ئەدات بە کردار. ئەمە دەنگی وەک ھاوبەشی کردنە.". ڕانداڵ ڕۆبێرتس لە لۆس ئەنجلس تایمز ئەمەی نووسیوە: "بۆ ئەوەی بڵێم بیانسێ دەستی ھەیە لە ڕیمیکسەکەدا نا ئاشکرایە، میوانە ناحەزەکان کە ھاوبەشیکردنەکانیان سنووردار ئەکەن بۆ گۆرانییەکی ھۆنراوە و کۆپلە دواکەوتوو، بیانسێ لە یەکەم ھۆنراوەوە ”می گێنتێ“ ئەشێوێنێت، و قازانج ئەکات بۆ پیشەگەرێکی دوو زمانزان بەھۆی ڕیتمییەوە، گۆرانییەکی بیت بەرز لەوە ئەچێت کە شاژنەکە خۆی بێت." == دەرکەوتن لە میدیای تر == گۆرانییەکە بیستراوەکان لە پەخشی تەلەفزیۆنی How to get away with Murder. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} [[پۆل:گۆرانییەکانی ٢٠٠٧]] m5sjcd2eilda2oiun3olfw7mzlkjpc5 0 142679 1673785 1651991 2026-09-23T20:57:05Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673785 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی فیلم | ناو = دکتۆر سترێینج | وێنە = Doctor Strange (2016 film) poster.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان = پۆستەری سەرەکی فیلم | سەردێڕ = | سەرباس = | دەرھێنەر = سکۆت دێریکسەن | بەرھەمھێنەر = کێڤن فییج | نووسین = جۆن سپەیتس | سەرچاوەی چیڕۆک =کۆمیک | چەشن = | کاست = [[بێنێدیکت کەمبەرباچ]]، [[ڕەیچل مەکادەمس]]، [[سکۆت ئەدکینز]] | موزیک = | وێنەگری سینەمایی = | دەستکاری = | ستۆدیۆ = | کۆمپانیای بڵاوکەرەوە = وێنەی جوڵاوی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی | ڕێکەوتی دەرچوون = | ماوەی فیلم = ١١٥ خوولەک | وڵات = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] | زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] | زنجیرە = | تێچوون = ١٦٥ - ٣٣٦٫٦ ملیۆن دۆلار | داھات = ٦٧٧٫٧ ملیۆن دۆلار | خەڵاتەکان =نیە | بەشی پێشوو = | بەشی دواتر =Doctor strange multiverse of madness }} '''''دکتۆر سترینج''''' ({{بە ئینگلیزی|Doctor Strange}}) بریتییە لە فیلمێکی [[ئەکشن|جووڵە]] و [[سەرکێشێ]] و [[فەنتازیا]]ی ئەمریکی،<ref>[http://m.imdb.com/title/tt1211837/ Doctor Strange (2016)] - [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان|بنکەدراوی فیلمەکان لەسەر ئینتەرنێت]] {{Webarchive|url=http://web.archive.org/web/20180201054753/http://m.imdb.com/title/tt1211837/ |date=٠١ فبرایەر ٢٠١٨}}</ref> پشت بە یەکێک لە چیرۆکەکانی [[کۆمیکەکانی ماڕڤڵ|مارڤل کۆمیکس]] بە [[دکتۆر سترینج|ھەمان ناو]] دەبەستێت، لە دەرھێنانی [[سکۆت دێرکسۆن]]ە و لە چواری [[تشرینی دووەم]]ی [[٢٠١٦]] بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیک|تەلەڤیزیۆن|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|دیزنی|دەیەی ٢٠١٠|لەندەن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Doctor Strange (film)}} [[پۆل:فیلمە فانتازییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرهێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی زانستی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دانراون لە ٢٠١٧]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەهێنن]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی هونەری جەنگی ٢٠١٦]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵیی زانستیی ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:پێشبینی ئەستێرەیی لە کلتووری باودا]] [[پۆل:دکتۆر سترێینج (زنجیرە فیلم)]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی جادوو]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە هاوتەریبەکان]] [[پۆل:فیلمە دانراوەکان لە ساڵی ٢٠١٦]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی دەکەونە نیپاڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی پاینوود وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆی شێپەرتۆن وێنەیگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە هۆنگ کۆنگ دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری لالیتپور لە نیپاڵ وێنەگیراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ئۆکسفۆردشایر وێنەگیراون]] [[پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤێڵ: قۆناغی سێیەم]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە تەوەری پزیشکیین]] [[پۆل:فیلمی ئەکشنی خەیاڵی سەرکێشی]] [[پۆل:فیلمەکانی تایم لوپ]] [[پۆل:جنۆکە لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھێرۆکانی دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:مشتومڕەکانی دیزنی]] [[پۆل:دکتۆر سترەینج (زنجیرەفیلم)]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە ھاوتەریبەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن مایکل جیاکینۆوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ھۆنگ کۆنگ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە نیویۆرک داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکانی لۆنگکرۆس وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ھۆنگ کۆنگ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی جووڵە بەکاردەھێنن]] [[پۆل:گەردوونی سینەمایی مارڤڵ: قۆناغی سێ]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی براوەی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری کاتماندو وێنەیان گیراوە]] d62xmo3oat9ffllhk5wp3k9xvnkf2k0 0 143378 1674080 1409581 2026-09-24T10:39:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1674080 wikitext text/x-wiki [[عامر خان]] ئەکتەر، [[بەرھەمھێنەری فیلم|بەرھەمھێنەر]]، [[دەرھێنەری فیلم|دەرھێنەر]] و [[ناودار|کەسایەتییەکی تەلەڤیزیۆن]]ی ھیندییە. یەکەم دەرکەوتنی خان لەسەر شاشە لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا بوو لە ڕۆڵێکی بچووک لە فیلمی ''Yaadon Ki Baaraat''ی [[ناسر حوسەین]]ی مامی لە ١٩٧٣.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dedhia |یەکەم=Sonal |ناونیشان=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-most-ambitious-project-of-aamirs-career/20120314.htm#4 |سەردێڕ=The Most Ambitious Project of Aamir's Career |بڵاوکەرەوە=[[Rediff.com]] |ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120317063506/http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-most-ambitious-project-of-aamirs-career/20120314.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٢}}</ref> لە ١٩٨٣، نواندنێکی لە ''Paranoia'' کرد، کە کورتەفیلمێکە لە دەرھێنانی [[ئادیتیا بھاتاچاریا]]، و ھەم وەک یاریدەدەری دەرھێنەریش کاری تێدا کرد.<ref name="mrblockbuster">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bamzai |یەکەم=Kaveree |ناونیشان=http://indiatoday.intoday.in/story/Aamir+Khan:+Mr+Blockbuster/1/78177.html |سەردێڕ=Aamir Khan: Mr Blockbuster |ئیش=[[India Today]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140226214707/http://indiatoday.intoday.in/story/Aamir%2BKhan%3A%2BMr%2BBlockbuster/1/78177.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> == فیلمەکان == {| class="wikitable" |+کلیل | style="background:#FFFFCC;"| {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} | نیشانەی ئەو فیلمانەی کە ھێشتا بڵاونەکراونەتەوە. |} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" width="100%" ! width="20%" rowspan="2" scope="col" | ناونیشان!! width="4%" rowspan="2" scope="col" | ساڵ!! colspan="4" scope="col" | Credited as !!! rowspan="2" width="30%" scope="col" class="unsortable" | تێبینییەکان!! width="2%" rowspan="2" scope="col" class="unsortable" |{{Tooltip|Ref.|Reference}} |- ! width="6%" scope="col" | ئەکتەر!! width="6%" scope="col" | بەرھەمھێنەر!! width="9%" scope="col" | ھی تر!! width="12%" scope="col" | ڕۆڵ !دەرھێنەر |- ! scope="row" align="left" |''[[Yaadon Ki Baaraat]]'' || ١٩٧٣||{{yes}} || || || Young Ratan{{ref|٢|[II]}} |[[ناسر حوسەین]]||ڕۆڵی بچووک ||style="text-align: center;" |<ref name="47faces">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Verma|یەکەم=Sukanya|ناونیشان=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-the-47-faces-of-aamir-khan/20120314.htm#1|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=Birthday Special: The 47 Faces of Aamir Khan|بڵاوکەرەوە=Rediff.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Madhosh (1974 film)|Madhosh]]'' || ١٩٧٤||{{yes}} || || || Young Raj{{ref|٣|[III]}} |Desh Gautam||ڕۆڵی بچووک ||style="text-align: center;" |<ref name="47faces"/> |- ! scope="row" align="left" |''Paranoia'' || ١٩٨٣|| {{yes}} || || یاریدەدەری دەرھێنەر || نەزاندراو |[[ئادیتیا بھاتاچاریا]]|| کورتە فیلم ||style="text-align: center;" |<ref name="mentor">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kapoor|یەکەم=Rajat|ناونیشان=http://www.mansworldindia.com/cinema/the-mentor-and-the-student|سەردێڕ=The Mentor and the student|ئیش=[[Man's World (magazine)|Man's World]]|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140224005754/http://www.mansworldindia.com/cinema/the-mentor-and-the-student|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140224005754/http://www.mansworldindia.com/cinema/the-mentor-and-the-student |date=٢٤ی شوباتی ٢٠١٤ }}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N|یەکەم=Patsy|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Aamir never wanted to be an actor|ناونیشان=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/jun/03/slide-show-1-aditya-bhattacharya-on-raakh.htm|بڵاوکەرەوە=Rediff.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Manzil Manzil]]'' || ١٩٨٤|| || ||یاریدەدەری دەرھێنەر || |[[ناسر حوسەین]]|| ||style="text-align: center;" |<ref name="ad"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Holi (1984 film)|Holi]]'' || ١٩٨٤|| {{yes}} || || || {{Sort|شارما|مادان شارما}} |[[Ketan Mehta]]|| ||style="text-align: center;" |<ref name="mentor"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Zabardast]]'' || ١٩٨٥|| || ||یاریدەدەری دەرھێنەر || |[[ناسر حوسەین]]|| ||style="text-align: center;" |<ref name="ad"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Qayamat Se Qayamat Tak]]'' || ١٩٨٨ || {{yes}} || ||یاریدەدەری نووسەر|| Raj |[[Mansoor Khan]]|| [[National Film Award – Special Jury Award / Special Mention (Feature Film)|National Film Award – Special Mention]] <small>(also for ''Raakh'')</small>{{ھن}}[[Filmfare Award for Best Male Debut]]{{ھن}}Nominated—[[Filmfare Award for Best Actor]] ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Qayamat Se Qayamat Tak (1988)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/56005|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref name="awards">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/6692/index.html|سەردێڕ=Aamir Khan: Awards & nominations|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090911081852/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/6692/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090911081852/http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/awards/6692/index.html |date=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩ }}</ref>{{ھن}}<ref name="Patel2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Patel|یەکەم=Bhaichand|سەردێڕ=Bollywood's Top 20: Superstars of Indian Cinema|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=RQL4dkVAnPIC&pg=PA219|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Penguin Books India|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٠-٠٨٥٧٢-٩|پەڕە=٢١٩}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Raakh]]'' || ١٩٨٩|| {{yes}} || || || {{Sort|Hussein|Amir Hussein}} |[[ئادیتیا بھاتاچاریا|Aditya Bhattachary<nowiki/>a]]||[[National Film Award – Special Jury Award / Special Mention (Feature Film)|National Film Award – Special Mention]] <small>(also for ''Qayamat Se Qayamat Tak'')</small>{{ھن}}Nominated—Filmfare Award for Best Actor||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Raakh (1989)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538558|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Love Love Love (1989 film)|Love Love Love]]'' || ١٩٨٩|| {{yes}} || || || Amit |Babbar Subash|| ||style="text-align: center;" |<ref name="Chaudhuri2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Chaudhuri, Diptakirti|سەردێڕ=Kitnay Aadmi Thay|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CeVeKRFzEt0C&pg=PT213|ساڵ=٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Westland|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٨١٦٢٦-١٩-١|پەڕەکان=٢١٣–٢٢٠}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Awwal Number]]'' || ١٩٩٠|| {{yes}} || || || سەنی |[[دیڤ ئاناند]]|| ||style="text-align: center;" |<ref name="Chaudhuri2012"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Tum Mere Ho]]'' || ١٩٩٠|| {{yes}} || || || شیڤا |[[Tahir Hussain]]|| ||style="text-align: center;" |<ref name="Chaudhuri2012"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dil]]'' || ١٩٩٠|| {{yes}} || || || Raja |[[Indra Kumar]] || Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dil (1990)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201708|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368593.cms |سەردێڕ=The Nominations {{mdash}} ١٩٩٠ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Indiatimes.com |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120711052613/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368593.cms |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20120711052613/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368593.cms |date=١١ی تەممووزی ٢٠١٢ }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Deewana Mujh Sa Nahin]]'' || ١٩٩٠|| {{yes}} || || || {{Sort|Sharma|ئاجای شارما}} |Y. Nageshwar Rao|| ||style="text-align: center;" |<ref name="Chaudhuri2012"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Jawani Zindabad]]'' || ١٩٩٠|| {{yes}} || || || {{Sort|شارما|شاشی شارما}} |[[Arun Bhatt]]|| ||style="text-align: center;" |<ref name="Chaudhuri2012"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Afsana Pyaar Ka]]'' || ١٩٩١|| {{yes}} || || || Raj |M. R. Shahjahan|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Afsana Pyaar Ka (1991)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535194|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dil Hai Ke Manta Nahin]]'' || ١٩٩١|| {{yes}} || || || {{Sort|Jetley|Raghu Jetley}} |[[Mahesh Bhatt]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dil Hai Ke Manta Nahin (1991)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54494|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Isi Ka Naam Zindagi]]'' || ١٩٩٢|| {{yes}} || || || Chotu |Kalidas|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Isi Ka Naam Zindagi (1992)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/507319|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Daulat Ki Jung]]'' || ١٩٩٢|| {{yes}} || || || {{Sort|Chaudhry|Rajesh Chaudhry}} |S. A. Kader|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Daulat Ki Jung (1992)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534542|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Jo Jeeta Wohi Sikandar]]'' || ١٩٩٢|| {{yes}} || || || {{Sort|Sharma|Sanjaylal Sharma}} |[[Mansoor Khan]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jo Jeeta Wohi Sikandar (1992)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201881|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Pehla Nasha]]'' || ١٩٩٣|| {{yes}} || || || Himself |[[Ashutosh Gowariker]]||Cameo appearance ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Pehla Nasha (1993)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508327|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Parampara (1993 film)|Parampara]]'' || ١٩٩٣|| {{yes}} || || || {{Sort|Singh|Ranbir Prithvi Singh}} |[[Yash Chopra]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Parampara (1993)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/506267|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Damini – Lightning]]'' || ١٩٩٣|| {{yes}} || || || Himself |[[Rajkumar Santoshi]]||Cameo appearance ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Damini (1993)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533254|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Hum Hain Rahi Pyar Ke]]'' || ١٩٩٣|| {{yes}} || || سیناریۆنووس || {{Sort|Malhotra|Rahul Malhotra}} |[[Mahesh Bhatt]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="hhrpk">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Hum Hain Rahi Pyar Ke (1993)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201840|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref name="awards"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Andaz Apna Apna]]'' || ١٩٩٤|| {{yes}} || || || {{Sort|Manohar|Amar Manohar}} |[[Rajkumar Santoshi]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Andaz Apna Apna (1994)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/533169|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms|سەردێڕ=The Nominations {{mdash}} ١٩٩٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Indiatimes.com|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130103094834/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071028152030/http://filmfareawards.indiatimes.com/articleshow/articleshow/368622.cms |date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Baazi (1995 film)|Baazi]]'' || ١٩٩٥|| {{yes}} || || || {{Sort|Damjee|Amar Damjee}} |[[Ashutosh Gowariker]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Baazi (1995)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538879|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Aatank Hi Aatank]]'' || ١٩٩٥|| {{yes}} || || ||ڕۆھان |Dilip Shankar|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Aatank Hi Aatank (1995)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/535185|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Rangeela (film)|Rangeela]]'' || ١٩٩٥|| {{yes}} || || ||Munna |[[Ram Gopal Varma]]|| Nominated–Filmfare Award for Best Actor | style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rangeela (1995)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/540315|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Akele Hum Akele Tum]]'' || ١٩٩٥|| {{yes}} || || ||{{Sort|Kumar|Rohit Kumar}} |[[Mansoor Khan]]|||| style="text-align: center;" |<ref name="awards"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Raja Hindustani]]'' || ١٩٩٦|| {{yes}} || || ||{{Sort|Hindustani|Raja Hindustani}} |[[Dharmesh Darshan]]||Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="britannica"/>{{ھن}}<ref name="awards"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Ishq (1997 film)|Ishq]]'' || ١٩٩٧|| {{yes}} || || ||Raja |[[Indra Kumar]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ishq (1997)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/61320|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Ghulam (film)|Ghulam]]'' || ١٩٩٨|| {{yes}} || || گۆرانیبێژی پلەیباک ||{{Sort|Marathe|Siddharth Marathe}} |[[Vikram Bhatt]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor{{ھن}}Nominated—[[Filmfare Award for Best Male Playback Singer]] ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ghulam (1998)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201750|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Earth (1998 film)|Earth]]'' || ١٩٩٨|| {{yes}} || || ||{{Sort|Navaz|Dil Navaz}} |[[Deepa Mehta]]||[[Cinema of Canada|Canadian]]-Indian film{{ھن}}Released in India as ''1947: Earth'' ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Earth (1998)|ناونیشان=http://www.rottentomatoes.com/m/1099317-earth/|بڵاوکەرەوە=[[ڕاتن تۆمەیتۆز|Rotten Tomatoes]]|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Sarfarosh]]'' || ١٩٩٩|| {{yes}} || || ||{{Sort|Rathod|Ajay Singh Rathod}} |[[John Matthew Matthan]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sarfarosh (1999)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538542|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Mann (film)|Mann]]'' || ١٩٩٩|| {{yes}} || || ||{{Sort|Singh|Dev Karan Singh}} |[[Indra Kumar]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mann (1999)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201787|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Mela (2000 film)|Mela]]'' || ٢٠٠٠|| {{yes}} || || گۆرانیبێژی پلەیباک ||{{Sort|Pyare|Kishan Pyare}} |[[Dharmesh Darshan]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mela (2000)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/539917|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[لاگان]]'' || ٢٠٠١||{{yes}}||{{yes}}|| ||Bhuvan |[[Ashutosh Gowariker]]||[[National Film Award for Best Popular Film Providing Wholesome Entertainment]]{{ھن}}[[Filmfare Award for Best Film]]{{ھن}}Filmfare Award for Best Actor{{ھن}}Nominated—[[Academy Award for Best Foreign Language Film]]||style="text-align: center;" |<ref name="lagaan"/>{{ھن}}<ref name="Ebert2004"/>{{ھن}}<ref name="awards"/> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dil Chahta Hai]]'' || ٢٠٠١|| {{yes}} || || ||{{Sort|Malhotra|Akash Malhotra}} |[[Farhan Akhtar]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dil Chahta Hai (2001)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54493|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''Madness in the Desert'' || ٢٠٠٤||{{yes}}||{{yes}}|| ||Himself |[[Satyajit Bhatkal]]||[[فیلمی دۆکیومێنتاری]]{{ھن}}Also known as ''Chale Chalo: The Lunacy of Film Making''{{ھن}}[[National Film Award for Best Exploration/Adventure Film]] ||style="text-align: center;" |<ref name="51stawardPDF">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf|سەردێڕ=51st National Film Awards|بڵاوکەرەوە=Directorate of Film Festivals|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٢|format=PDF|پەڕە=١١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303234942/http://dff.nic.in/2011/51st_nff_2004.pdf}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Chale Chalo: The Lunacy of Film Making (2004)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/534273|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Mangal Pandey: The Rising]]'' || ٢٠٠٥|| {{yes}} || ||گۆرانیبێژی پلەیباک ||{{Sort|Pandey|[[Mangal Pandey]]}} |[[Ketan Mehta]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mangal Pandey - The Rising (2005)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/507974|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Rang De Basanti]]'' || ٢٠٠٦|| {{yes}} || || گۆرانیبێژی پلەیباک ||{{Sort|Singh|Daljit "DJ" Singh}}/{{ھن}}[[Chandrashekhar Azad]]{{ref|٤|[IV]}} |[[Rakeysh Omprakash Mehra]]||[[Filmfare Critics Award for Best Actor]]{{ھن}}Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rang De Basanti (2006)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508536|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Fanaa (film)|Fanaa]]'' || ٢٠٠٦|| {{yes}} || || ||{{Sort|Quadri|Rehan Quadri}} |[[Kunal Kohli]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fanaa (2006)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65073|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[تارێ زەمین پار]]'' || ٢٠٠٧|| {{yes}} || {{yes}} ||دەرھێنەر{{ھن}}گۆرانیبێژی پلەیباک ||{{Sort|Nikumbh|Ram Shankar Nikumbh}} |عامر خان||[[National Film Award for Best Film on Family Welfare]]{{ھن}}Filmfare Award for Best Film{{ھن}}[[Filmfare Award for Best Director]]{{ھن}}Nominated—[[Filmfare Award for Best Supporting Actor]] ||style="text-align: center;" |<ref name="welfare"/>{{ھن}}<ref name="awards"/>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تارێ زەمین پار (2007)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/54378|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A first for Filmfare: Darsheel for Best Actor|ناونیشان=http://ibnlive.in.com/news/a-first-for-filmfare-darsheel-for-best-actor/58286-8.html|بڵاوکەرەوە=CNN-IBN|ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407113122/http://ibnlive.in.com/news/a-first-for-filmfare-darsheel-for-best-actor/58286-8.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Jaane Tu... Ya Jaane Na]]'' || ٢٠٠٨|| ||{{yes}}|| || |[[Abbas Tyrewala]]||Nominated—Filmfare Award for Best Film ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jaane Tu... Ya Jaane Na (2008)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/508851|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=54th Idea Filmfare Awards 2008 nominations|ناونیشان=http://ibnlive.in.com/news/54th-idea-filmfare-awards-2008-nominations/85584-8.html|بڵاوکەرەوە=CNN-IBN|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407113131/http://ibnlive.in.com/news/54th-idea-filmfare-awards-2008-nominations/85584-8.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Ghajini (2008 film)|Ghajini]]'' || ٢٠٠٨|| {{yes}} || || Co-writer ||{{Sort|Singhania|Sanjay Singhania}} |[[AR Murugadoss|A.R. Murugadoss]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref name="awards"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ghajini (2008)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538494|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref name="hindustantimes-ghajini">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Aamir Khan rewrote Ghajini climax'|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/india/aamir-khan-rewrote-ghajini-climax/story-gZqQPykgNOR4dPy7kdRg6H.html|ئیش=[[Hindustan Times]]|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|زمان=en}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Luck by Chance]]'' || ٢٠٠٩|| {{yes}} || || ||Himself |[[Zoya Akhtar]]||Cameo appearance ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Luck by Chance (2009)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/201796|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[سێ گەمژە]]'' || ٢٠٠٩|| {{yes}} || || ||{{Sort|Chanchad|Ranchhoddas "Rancho" Shamaldas Chanchad}}/{{ھن}}Phunsukh Wangdu{{ref|٥|[V]}} |[[Rajkumar Hirani]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سێ گەمژە (2009)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/65530|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nominations for 55th Idea Filmfare Awards 2009|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/725/|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Peepli Live]]'' || ٢٠١٠|| ||{{yes}}|| || |[[Anusha Rizvi]]||Nominated—Filmfare Award for Best Film ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Peepli [Live] (2010)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/536304|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nominations for 56th Idea Filmfare Awards 2010|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/1765/|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dhobi Ghat (film)|Dhobi Ghat]]'' ||٢٠١١|| {{yes}} ||{{yes}}|| ||ئارون |[[Kiran Rao]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dhobi Ghat (2011)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/538215|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''Big in Bollywood'' ||٢٠١١|| {{yes}} || || ||Himself |نەزاندراو||فیلمی دۆکیومێنتاری ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Prabhakar|یەکەم=Jyothi|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news-interviews/Id-love-to-play-a-villain-Omi-Vaidya/articleshow/15434655.cms|سەردێڕ=I’d love to play a villain: Omi Vaidya|ئیش=The Times of India|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Delhi Belly (film)|Delhi Belly]]'' ||٢٠١١|| {{yes}} ||{{yes}}|| ||Disco Fighter |[[Abhinay Deo]]||Special appearance in song "I Hate You (Like I Love You)"{{ھن}}Nominated—Filmfare Award for Best Film ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Delhi Belly (2011)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/504868|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nominations for 57th Idea Filmfare Awards 2011|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/2974/Nominations+for+57th+Idea+Filmfare+Awards+2011|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Talaash: The Answer Lies Within]]'' ||٢٠١٢|| {{yes}} ||{{yes}}|| ||{{Sort|Shekhawat|Surjan Singh Shekhawat}} |[[Reema Kagti]]||Nominated—[[IIFA Award for Best Film]] ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Talaash (2012)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/545485|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Bombay Talkies (film)|Bombay Talkies]]'' ||٢٠١٣|| {{yes}} || || ||Himself |Multiple||Special appearance in song "[[Apna Bombay Talkies]]" ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Shome-Ray|یەکەم=Aditi| ناونیشان=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-aamir-khan-shah-rukh-khan-and-madhuri-dixit-come-together-for-special-song-in-bombay-talkies-1827229| سەردێڕ=Aamir Khan, Shah Rukh Khan and Madhuri Dixit come together for special song in 'Bombay Talkies'| ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤| newspaper=Daily News and Analysis}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''Ru-Ba-Ru'' ||٢٠١٣|| {{yes}} || || ||Himself |نەزاندراو||فیلمی دۆکیومێنتاری ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Baksi|یەکەم=Dibyojyoti|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/documentary-on-the-impact-of-rang-de-basanti/article1-1045662.aspx|سەردێڕ=Documentary on the impact of Rang De Basanti|ئیش=Hindustan Times|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140407095127/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/documentary-on-the-impact-of-rang-de-basanti/article1-1045662.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی نیسانی ٢٠١٤|df=dmy-all}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407095127/http://www.hindustantimes.com/entertainment/bollywood/documentary-on-the-impact-of-rang-de-basanti/article1-1045662.aspx |date= ٧ی نیسانی ٢٠١٤ }}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[دووم ٣]]'' ||٢٠١٣|| {{yes}} || || ||{{Sort|Khan|Sahir Khan}}/Samar Khan{{ref|٦|[VI]}} |[[Vijay Krishna Acharya]]|| ||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=دووم ٣ (2013)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/films/id/60|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[پی کەی (فیلم)|پیکەی]]'' ||٢٠١٤|| {{yes}} || || ||پیکەی |[[Rajkumar Hirani]]||Nominated—Filmfare Award for Best Actor||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=P.K. (2014)|ناونیشان=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/cast/id/558557|بڵاوکەرەوە=Bollywood Hungama|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٤}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=60th Britannia Filmfare Awards 2014: Complete nomination list|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/60th-Britannia-Filmfare-Awards-2014-Complete-nomination-list/articleshow/45949466.cms|ئیش=The Times of India|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[Dil Dhadakne Do]]'' ||٢٠١٥|| {{yes}} || || ||Pluto |[[Zoya Akhtar]]||Voice role||style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thehindu.com/features/metroplus/why-aamir-khan-was-chosen-for-the-voice-of-pluto-in-dil-dhadakne-do/article7298285.ece|سەردێڕ=A voice from afar|ئیش=The Hindu|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٧}}</ref> |- ! scope="row" align="left" |''[[دەنگەل]]'' ||٢٠١٦|| {{yes}} || {{yes}} || گۆرانیبێژی پلەیباک || [[Mahavir Singh Phogat]] |[[Nitesh Tiwari]]||Filmfare Award for Best Actor{{ھن}}[[Filmfare Award for Best Film]]{{ھن}}[[7th AACTA Awards|AACTA Award for Best Asian Film]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ianslive.in/index.php?param=news/Dangal_wins_Best_Asian_Film_at_Australian_gala-572083/ENTERTAINMENT/15 |سەردێڕ='دەنگەل' wins Best Asian Film at Australian gala |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Indo-Asian News Service|IANS Live]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.outlookindia.com/newsscroll/dangal-wins-best-asian-film-award-at-aacta/1203571 |سەردێڕ='دەنگەل' wins Best Asian Film award at AACTA |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=[[Outlook (magazine)|Outlook]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171206201509/https://www.outlookindia.com/newsscroll/dangal-wins-best-asian-film-award-at-aacta/1203571 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> || style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Aamir Khan's day out with Dangal team and his on-screen daughters |ناونیشان=http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/240216/aamir-khan-chills-with-dangal-team-and-his-on-screen-daughters.html |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=[[Deccan Chronicle]] |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160312101811/http://www.deccanchronicle.com/entertainment/bollywood/240216/aamir-khan-chills-with-dangal-team-and-his-on-screen-daughters.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms |سەردێڕ=62nd Filmfare Awards 2017: Winners' list |ئیش=The Times of India |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170114235906/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/62nd-filmfare-awards-2017-winners-list/articleshow/56541241.cms |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}</ref> |- ! scope="row" align="left"|''[[Secret Superstar]]'' |٢٠١٧|| {{yes}} || {{yes}} || ||شاکتی کومار |Advait Chandan||Nominated—Filmfare Award for Best Supporting Actor{{ھن}}Nominated—Filmfare Award for Best Film|| style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.hindustantimes.com/movie-reviews/secret-superstar-movie-review-over-dramatic-but-aamir-khan-zaira-wasim-will-make-you-laugh-and-cry/story-rFMQv1x5hcNK2Ts95NifPI.html|سەردێڕ=Secret Superstar movie review: Aamir Khan, Zaira Wasim’s Diwali release is high on emotions|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ئیش=Hindustan Times|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180307140920/https://www.hindustantimes.com/movie-reviews/secret-superstar-movie-review-over-dramatic-but-aamir-khan-zaira-wasim-will-make-you-laugh-and-cry/story-rFMQv1x5hcNK2Ts95NifPI.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.filmfare.com/features/nominations-for-the-63rd-jio-filmfare-awards-2018_-26161-21.html|سەردێڕ=Nominations for the 63rd Jio Filmfare Awards 2018|ئیش=filmfare.com|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> |- ! scope="row" align="left" style="background:#ffc;"|''[[ڕێگرەکانی ھیندۆستان]]'' {{dagger|alt=Film has yet to be released}} |٢٠١٨|| {{yes}} || || ||TBA |[[ڤیجای کریشنا ئاچاریا]]||فیلمکردن || style="text-align: center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Thugs of Hindostan: Katrina Kaif is our last thug, confirms Aamir Khan |ناونیشان=http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-aamir-khan-thugs-of-hindostan/1/951898.html |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=India Today |ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170512080127/http://indiatoday.intoday.in/story/katrina-kaif-aamir-khan-thugs-of-hindostan/1/951898.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> |} <!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Khan has actually done the work. See [[WP:CRYSTAL]]. --> == پەراوێزەکان == {{پەراوێزەکان|٢}} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Aamir_Khan_filmography|سەردێڕ = Aamir Khan filmography|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٨ی تەممووزی ٢٠١٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=0451148|name=عامر خان}} * [http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/index/id/60 عامر خان] لە [[بۆلیوود ھەنگاما]] {{عامر خان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:عامر خان]] [[پۆل:فیلمۆگرافیی ئەکتەرەکان]] [[پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان]] [[پۆل:فیلمۆگرافییە ھیندییەکان]] [[پۆل:فیلمۆگرافیای ئەکتەرە نێرەکان]] ot0ka2r6dahufpaxgkldhgum5fbeqrk 0 143852 1673576 1611127 2026-09-23T14:02:36Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673576 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|دەزگای دژەتیرۆر}} {{زانیاریدانی ڕێکخراوی سەربازی |ناو=یەکەکانی دژەتیرۆر |ناوی_خۆماڵی= '''(Yekîneyên Antî Teror (YAT''' |زمانی_ناوی_خۆماڵی=کورد |ناوی_دیکە= |لۆگۆ=YAT emblem.png |سەرنووس= |ساڵان=٢٠١٤ - ئێستا |سەرکردە= [[عەلی بۆتان]] [[حاجی کورخان]] |پاڵنەرەکان=مافی کەلتووریی و سیاسیی بۆ کوردانی [[ڕۆژاوای کوردستان]] |ناوچە={{flagicon image|Flag of Rojava.svg}}ھەرێمی [[فدراسیۆنی باکووری سووریا]] |ئایدۆلۆژیا= |کردەوەکان= |ھێرشەکان=[[شەڕی ناوخۆی سوریا]] * [[دەستێوەردانە سەربازیەکانی تورکیا لە سوریا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/010920164| سەردێڕ = "Syrian rebels captured by YPG confess to torturing Kurdish fighters"| ڕێکەوتی سەردان =١٠ی نیسانی ٢٠١٨ | ڕێکەوت =١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ | بڵاوکەرەوە =[[تۆڕی میدیای ڕووداو]] | زمان =ئینگلیزی}}</ref> * [[کەمپینی ڕەققە (٢٠١٦-٢٠١٧)]] * [[شەڕی تابقا (٢٠١٧)]]<ref name=":">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.limacharlienews.com/mena/victory-joint-us-specops-take-tabqa-dam/| سەردێڕ = "VICTORY – Mission Tabqa Dam Complete, joint US SpecOps retake vital dam from ISIS" | ڕێکەوتی سەردان = ١٠ی نیسانی ٢٠١٨| بڵاوکەرەوە = لیما چاڕلی| زمان =ئینگلیزی}}</ref> * [[شەڕی ڕەققە (٢٠١٧)]] * [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین|ئۆپڕاسیۆنی تورکیا لە عەفرین]] |دۆخ=بە یەکەیەکی سەربازی ئاشتی پارێز لەقەڵەم دراوە لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ھاوپەیمانی جیھانی بۆ بنەبڕکردنی تیرۆر لەعێراق و سوریا | قەبارە= {{flagicon image|People's Protection Units Flag.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە){{ھن}} {{flagicon image|YPJ_Flag.svg|border=no}} [[یەکەکانی پاراستنی ژنان]] (یەپەژە) |دارایی= |ماڵپەر=}} '''یەکەکانی دژە تیرۆر''' ({{بە ئینگلیزی|Anti Terror Units}} کورتکراوە:YAT) ({{بە عەرەبی|وحدات مکافحة الأرھاب}}) ھێزێکی تایبەتن بەشێکن لە [[ھێزە دیموکراتەکانی سووریا]]. پێکھاتوون لە زۆرترین مەشقپێکراو و ئەندامی [[یەکەکانی پاراستنی گەل]] (یەپەگە) و [[یەکەکانی پاراستنی ژنان]] (یەپەژە). ڕابەرایەتی کراون لەلایەن فەرماندەی کوردانی [[ڕۆژاوای کوردستان]] '''(عەلی بۆتان)''' تا کوژرانی. ئەندامانی یەکەکەکانی دژە تیرۆر مەشقپێکراون لەلایەن وڵاتە یکگرتووەکانی تایبەت بە ھێزی کرداری و [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (CIA).<ref name=":"></ref> ==مێژوو== یەکەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) ئەم ھێزە تایبەتیەیەیان پێکھێنا لە کۆتای ٢٠١٤، ئامانجی سەرەکی لە پێکھێنانی ئەم یەکە تایبەتیە لەناووبردنی ئەو شانە خەووتوانەبوو کە ڕێکخراوی تیرۆریستی [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] (داعش) ئامادەیکردبوون لە [[ڕۆژاوای کوردستان]] کردەوەی تیرۆریستی ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = http://kurdishdailynews.org/2015/03/28/kurds-establish-anti-terror-units-in-rojava/| سەردێڕ = " "Kurds Establish Anti Terror Units in Rojava""| ڕێکەوتی سەردان = ١١ی نیسانی ٢٠١٨| ڕێکەوت = ٩ی كانوونى دوومی ٢٠١٦| بڵاوکەرەوە = دەیلی نیووس| زمان = ئینگلیزی| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧| archive-url = https://web.archive.org/web/20171025074807/http://kurdishdailynews.org/2015/03/28/kurds-establish-anti-terror-units-in-rojava/| url-status = dead}}</ref> باشترین و مەشقپێکراوترین چەکدارەکانی یەکەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) و یەکەکانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) دیاریكراون بۆ پێکھێنانی یەکەکانی دژە تیرۆر،ھەرچەندە لەو خاڵەدا یەکەکە بوونی ھەبووە پێشتر تەنھا بە ناو بەڵام لەڕاستیدا تایبەتی نەبووە و چینی ھەڵبژاردەی چەکدارەکانیشی درووست نەکرابوو. ئەم یەکەیە گۆڕدرا بۆ یەکەیەکی تایبەتی لەژێر سەرکردایەتیى عەلى بۆتان ئەوو فەرماندەیەی یەکەکانی دژەتیرۆری بەرەوپێش برد و دەستی بە دانانی ئەندامەکان كرد بۆناو کۆرسی ڕاھێنان کە لەلایەن [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کۆرسەکە ڕێکخرابوو لەژێر چاودێری هێزى تایبەتیى بەڕیتانی (SOF)،لەدرێژەی ھاوکاریەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا یەکەکانی پاراستنی گەل (یەپەگە) و یەکەکانی پاراستنی ژنان (یەپەژە) توانای کڕین و دابینكردنی سەرجەم پێداویستیەکانی یەکەکانی دژەتیرۆریان ھەبوو. ھەروەھا ھاوكاری و ھەماھەنگی لەنێوان هێزە کوردیەکان و ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا زیادی كرد،یەکەکانی دژە تیرۆر زیاتر مەشقیان پێکراوە لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و هێزى تایبەتیى بەڕیتانی (SOF) و [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی]] (CIA) لە پێکھاتەی تایبەتی لە ڕۆژاوای کوردستان و [[ئوردن]]،ئەمە لە کاتێکدایە هەندێک فەرماندەى یەکەکانی دژە تیرۆر بەتایبەتی نێردران بۆ فۆرت براگ و فۆرت کامبەل بۆ ڕاهێنانى توند.<ref name=":"></ref> لەوو کاتەوەی درووستکراوە، ھێرشی ئنجامداوە دژی ڕێکخراوی تیرۆریستی ('''داعش''') دیارترینیان بە ئامانج كردنی چەکدارەکانی ئەوو ڕێکخراوە بوو لە چیای قەزوان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://en.hawarnews.com/ypgs-anti-terror-unit-kills-two-isis-gangs/ | سەردێڕ =YPG's Anti-Terror Unit kills two ISIS gangs | ڕێکەوتی سەردان =١١ی نیسانی ٢٠١٨ | ڕێکەوت =١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ | بڵاوکەرەوە =ئاژانسی ھەواڵی ھاوار | زمان =ئینگلیزی}}</ref> ئەندامەکانی شانە خەووتوەکانی ڕێکخراوی تیرۆریستی ('''داعش''')یان دەستگیردن،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://en.hawarnews.com/12-isis-gangs-arrested-by-ypgs-anti-terror-units/ | سەردێڕ =12ISIS gangs arrested by YPG's Anti-Terror Units | ڕێکەوتی سەردان =١١ی نیسانی ٢٠١٨ | ڕێکەوت =٥ی تشرينى يەكەم ٢٠١٦ | بڵاوکەرەوە =ئاژانسی ھەواڵی ھاوار | زمان =ئینگلیزی}}</ref> چالاکیەکانی ڕێکخراوەکەیان لە ڕۆژاوای كوردستان پەکخست.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =http://en.hawarnews.com/ypgs-anti-terror-units-yat-seized-many-bomb-laden-cars/ | سەردێڕ =YPG's Anti-Terror Units (YAT) seized many bomb-laden cars | ڕێکەوتی سەردان =١١ی نیسانی ٢٠١٨ | ڕێکەوت =٢ ئايار ٢٠١٦ | بڵاوکەرەوە =ئاژانسی ھەواڵی ھاوار | زمان =ئینگلیزی}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان =https://www.ypgrojava.org/Anti-Terror-Units-Carried-Out-A-Special-Operation | سەردێڕ =Anti Terror Units Carried Out A Special Operation | ڕێکەوتی سەردان =١١ی نیسانی ٢٠١٨ | ڕێکەوت =٣ تشرينى دووەم ٢٠١٦ | بڵاوکەرەوە =[[یەکەکانی پاراستنی گەل]] | زمان =ئینگلیزی | ناونیشانی ئەرشیڤ =https://web.archive.org/web/20190325165852/https://www.ypgrojava.org/Anti-Terror-Units-Carried-Out-A-Special-Operation | ڕێکەوتی ئەرشیڤ =٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ | ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==پێشانگای وێنەکان== <gallery> پەڕگە:YAT with flag.jpg| چەکدارانی یەکەکانی دژە تیرۆر لەگەڵ ئاڵاکەیان لە کۆتای ٢٠١٥. پەڕگە:YAT training.png|چەکدارانی یەکەکانی دژە تیرۆر لەکاتی ڕاھێنان. پەڕگە:YAT casualty.jpg|نمایشێکی سەربازی وەک شانازیەک بۆ کوژراوێکی ئافرەتی ئەندامی یەکەکانی دژە تیرۆر. پەڕگە:YAT fighters 3.jpg|چەکدارانی یەکەکانی دژە تیرۆر لە ٢٠١٥. پەڕگە:YAT fighters 1.jpg|چەکدارانی یەکەکانی دژە تیرۆر لە ناوەندی ٢٠١٦. پەڕگە:YAT fighters 2.jpg|چەکدارانی یەکەکانی دژە تیرۆر لە ناوەندی ٢٠١٦. </gallery> == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی |بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Anti-Terror_Units) |سەردێڕ = Anti-Terror Units|زمان = ئینگلیزی |سەردان = ٩ی نیسانی ٢٠١٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Anti-Terror Units|یەکەکانی دژەتیرۆر}} {{تووڵی دەروازە|شەڕ|سیاسەت|کوردستان|سووریا|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە سوورییەکان]] [[پۆل:ڕێکخراوەکانی ٢٠١٥ لە سووریا]] [[پۆل:ژنان لە جەنگ]] [[پۆل:ھێزە تایبەتەکان]] [[پۆل:ھێزە دیموکراتەکانی سووریا]] [[پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل]] sc8c6mw178og6n7eb6bfwnz8pzyqnis 0 143969 1673624 1650802 2026-09-23T16:35:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673624 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = فریزەڵە | ناوی_خۆماڵی = Frizala | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] | وێنە =|وێنۆک | قەبارەی_وێنە =300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی گوندی فریزەڵە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><br/>{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەزای دووکان]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناحیەی خەلەکان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی ڕووبەر کم = | بەرزایی_بە_م = ٨٥٤ | دانیشتووان_لە = |ژمارەی_دانیشتووان = | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سوننی]] [[شافعی]] | جۆری_کۆدی_ناوچە =}} '''فریزەڵە''' گوندێکە، کەوتووەتە [[ناحیەی خەلەکان]]، [[قەزای دووکان]]، [[پارێزگای سلێمانی]]، [[باشووری کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێڕستی گوندەکانی باشوور | ناونیشان = http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.zmanikurdi.com/renusi_zmani_kurdi/21/11.pdf |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == جوگرافیا == '''فریزەڵە''' لە باکوور ھاوسنوورە لەگەڵ گوندی [[سێکانیان، خەلەکان|سێکانیان]] و لە باشوور لەگەڵ گوندی [[قامیشە، خەلەکان|قامیشە]] و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ گوندی [[گردەسوران]] و لە ڕۆژاوا لەگەڵ گوندی [[شیوەشان، ئاشتی]].<ref>http://wikimapia.org/</ref><ref>http://www.krso.net/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200203070708/http://www.krso.net/ |date= ٣ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گوندەکانی پارێزگای سلێمانی]]<ref>https://books.google.iq/books?</ref> {{گوندەکانی قەزای دووکان}} == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:گوندەکانی سلێمانی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای سلێمانی]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] gbfljc8troh66nyh8a5akndz95egole 0 144919 1673529 1510766 2026-09-23T13:33:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673529 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فرانک جی ئەندەروود''' سەرۆکی چل و شەشەمی [[ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە و پاڵەوانی زنجیرەی [[ماڵێک لە کاغەز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/tv-and-radio-reviews/11438369/House-of-Cards-season-3-episode-1-review.html|سەردێڕ=House of Cards, season 3, episode 1, review: 'an underwhelming return'|ڕێکەوتی سەردان= ۱ی حوزەیرانی ۲۰۱٨|ڕێکەوت =٢٧ی شوباتی ٢٠١٥|بەرھەم=[[دەیڵی تەڵەگراف]]|نووسەر=Power, Ed}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.avclub.com/review/house-of-cards-the-complete-first-season-93614|سەردێڕ=House Of Cards: "Chapter 8"|ڕێکەوتی سەردان=۱ی حوزەیرانی|ڕێکەوت =٢٢ی ئازاری ٢٠١٣|بەرھەم=[[ئەی. ڤی. کڵوب]]|نووسەر=McGee, Ryan}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tv.nytimes.com/2013/02/01/arts/television/house-of-cards-on-netflix-stars-kevin-spacey.html|سەردێڕ=Political Animals That Slither: ‘House of Cards’ on Netflix Stars Kevin Spacey|ڕێکەوتی سەردان= ۱ی حوزەیرانی ۲۰۱٨|ڕێکەوت =٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|بەرھەم=[[نیویۆرک تایمز]]|نووسەر=Stanley, Alessandra}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ماڵێک لە کاغەز]] [[پۆل:کارەکتەرە کوڕە ئەمریکییەکان لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:بکوژە خەیاڵییەکان]] 72fyzyzdb915cq5ekq0kh90njw6xc48 1 145355 1673684 1673072 2026-09-23T17:47:05Z حوسێن 42516 /* ناوی دەروازە */ وەڵامدانەوە 1673684 wikitext text/x-wiki == کۆتا دەستکاری == {{وب|Serchia}} کۆتا دەستکاری کە لەلایەن ئای-پییەک کراوە دەشێت بگەڕێنرێتەوە؟ تکایە خۆشت ئەنجامی بدە. -- ⇐[[بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارام بکر|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]} ‏١٩:٣٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::{{دژ}} نابێ بگەڕێنرێتەوە. ئەو ڕستەیە نازانستنامەیی بوو.--[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٢٠:١٠، ٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) ::: منیش ھاوڕای ئازام: ھەر لەبەر ئەوەی ئای-پی کردوویەتی واتای ئەوە نادات کە خراپە، باشترە بەسەریدا بچنەوە، من ئەو دەقەم بە ناپێویست زانی گەر منیش بام لام دەبرت چوونکە وەک ھێرش وایە و وتارەکانی ویکیپیدیاش نابێت ھێرشیان تێدا بێت.--‎&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple">ئێپین</b>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:black;font-size:11px">لێدوان</b><span style="color:purple">&#9836;</span>}]] ‏٠٢:٤٣، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ئایین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845501 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html بۆ http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٥٦، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == ناوی وتار == ناوی ئەم وتارە بۆچی دین نەبێ؟ دین وشەیەکی کۆنی ئێرانییە و لە بێدین، [[بێدینی]]، دیندار، دینداری، هاودین، دیندۆڕاندن و گەلێک وشەی تردا هەیە و ئایین لە بنەڕەتدا مانایەکی تری هەبووە. هەروەها، لەنێوان خەڵکدا دین باوترە. @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و ئەوانی تر، چی دەڵێن؟ ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏١٤:٠١، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٤:٤١، ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) ::{{لەگەڵ}}. پێان وا بووە ''دین'' عەرەبییە لە سۆرانیدا وشەی ''ئایین''-یان لە جیاتی داناوە. لە کرمانجیشدا وشەی ''ئۆل''-یان داناوە کە تورکییە؛ ''یۆل'' بە تورکی یانی ڕێ و ڕێباز. ئەمە ھی نەزانینە. لە زمانی پاڵەوی و پاڵەوانیشدا ''دێن'' بە مانای Religion ھاتووە و وشەیەکی کۆنە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٧:١٢، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{کرا|گوێزرا}}. ‎'''[[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#EB3C27;">G</span>]][[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#1D3F6E;">êjełûk</span>]]''' ‏٢١:٠٤، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) === ناوی دەروازە === @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:گرووپی قوتابخانە|گرووپی قوتابخانە]] دەتانەوێ من بە بۆتەکەم تەواوی وتارەکانی ژێر دەروازەکە بگوازمەوە بۆ ناوی دین؟ جاری پێشوو گرووپی قوتابخانە کە ناوی دەروازەکەی لە ئایین کردبوو بەدین ٧٧٦ وتاری لەژێر بوو دیاریشە ئەو ھەموو وتارە بە مرۆڤ چاک ناکرێن پێویستی بە بۆت ھەیە جا بڕیارتان چییە؟ ئەوانی تریش بانگ دەکەم کە لە ناوگۆڕانی وتارەکە بەشدار بوبون @[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٣:٠٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] بەڵێ، ''ئایین'' بکە بە ''دین''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٧، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) jop1q0ecx71pfj8ihdrrvsjtspkfrfk 0 149221 1674050 1670019 2026-09-24T10:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1674050 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{فیزیکی ناوکی}} '''فیزیکی ناوکی''' ({{بە ئینگلیزی|Nuclear physics}}) بەشێک لە زانستی فیزیکە کە تەرخان کراوە بۆ توێژینەوە لە تایبەتمەندی و گەوشینی ناوکی ئەتۆم. چەند نموونەیەک لەم تایبەتمەندییانە بریتین لە تایبەتمەندیی وەستاویی ناوکەکان (مەندی، بە ئینگلیزی "Static") وەکوو ھەڵچەرخێنەری موگناتیسی و ئەلەکتریکی، وزەی ھەڵپێکەر (ھەڵپێکان، بەستنەوە. بە ئینگلیزی: binding energy) و ھەروەھا تایبەتمەندیی دینامیکی ناوک وەکوو جۆرەکانی ھەڵوەشانی ناوکی ئەتۆم و تایبەتمەندییەکانی ڕادیۆئەکتیڤی ناوکەکان. ئەم لقەی زانست ئێستاکە بناخەی گەلێک لە زانستە نوێکان وەکوو فیزیکی گەردیلە بنیاتییەکان و ئەندازیاریی ناوەکییە. ھەروەھا بەگشتی ٣٠٠ بواری زانستی - لێکۆڵینەوەیی و دەوروبەری ١٥٠ بواری بەرھەمھێنانی تیکنۆلۆژیی دەکارھاتوو لەخۆ گرتووە. ("دەکارھاتوو" نەک بە مانای بەکارھێنراو، بەڵکوو بەو مانایەی کە بکرێ و توانای ئەوەی ھەبێ یەکسەر بخرێتە بواری کارکردنەوە). پێویستە ڕوون بکرێتەوە کە «[[فیزیکی ئەتۆمی]]» و «[[فیزیکی ناوەکی]]» لێک جیاوازن. فیزیکی ئەتۆمی لە پێکھاتەی ئەتۆم (گەردیلە) ئەکۆڵێتەوە و زۆرتر لە ھەوڵی ئەوەدایە کە پەی بە دەق و ڕیزبەندیی ئەلەکترۆنەکان ببات و ڕێوشوێنی بەکارھێنانی ئەلەکترۆن بۆ ھەر مەبەستێک بدۆزێتەوە؛ لەکاتێکدا کە فیزیکی ناوکی خۆی بۆ لێکۆڵینەوە لە ناوکی ئەتۆم تەرخان دەکا و لە ھەوڵدایە کە لە ناوکی ئەتۆم کە لە نوکلیئۆن (پرۆتۆن و نۆترۆن) و [[کوارک]] (تەنۆلکەی ھەرە بچووکتر کە لەناو پرۆتۆن و نۆترۆندا ھەن) پێکھاتووە، وزە بەرھەم بھێنێت. ھەروەھا ھەندێ کاری دیکەش وەکوو «دیاری کردنی نیوەتەمەن» و… ھەیە کە تایبەتە بە فیزیکزانانی ناوەکی. سەرەڕای ئەمانەش، بەزۆری فیزیکی ئەتۆمی و ناوەکی ھەر بە یەکێک دادەنرێن. یەکەم تاقیکارییەکانی فیزیکی ناوکی لەلایەن ئەرنست ڕادەرفۆرد-ەوە لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا ئەنجام دران. ڕادەرفۆرد پەڕەیەکی زێڕی بە تیشکی گاما بۆمباران کرد. ئەوەی ئەو لەو تاقیکارییانەدا بەدیی کرد، زانستی ھێنایە سەر ئەو بڕوایەی کە ئەتۆم پێکھاتەیەکی ناوخۆیی بە ناوکێکی زۆر بچووکەوە ھەیە و ئەم ناوکەش دەبێ باری ئەلەکتریکیی پوزیتیڤی ھەبێت. == چالاکیی ناوەکیی فیزیکی == چالاکیی ناوەکیی فیزیکی بەو ڕووداوە دەڵێن کاتێ ناوکی گەردیلە دابەش دەبێت ([[کەرتبوونی ناوکی]]، فیژن، بە ئینگلیسی Fission) و کاتێکیش کە ئەتۆمەکان لەگەڵ یەکدا تێکەل دەبن و دەبن بە یەک ([[ناوکەیەکگرتن|یەکگرتی ناوەکی]]، فیووژن، بە ئینگلیسی: Fusion). == ئەمانەش ببینە == * [[ناوکەیەکگرتن|یەکگرتنی ناوکی]] * [[کەرتبوونی ناوکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/فیزیک_هسته‌ای|سەردێڕ = فیزیک هستەای|زمان = فارسی|سەردان = ٢٨ تشرینی دووەمی ٢٠١٨}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Nuclear physics}} {{لقەکانی فیزیک}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:فیزیکی ناوکی]] br2r3np0az46e9woecrmz0on94vdmce 0 150958 1673792 1511106 2026-09-23T22:33:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ماتماتیک-کۆلکە، شیکاریی ماتماتیکی-کۆلکە) 1673792 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} لە [[بیرکاری]]دا، '''فورمووڵی تەواوکاریی کۆشی''' ({{بە ئینگلیزی|Cauchy's integral formula}}) کە بە شانازیی [[ئۆگوستین-لوی کۆشی]] ناونراوە، دەربڕینێکی سەرەکیی [[شیکاریی ئاوێتە]]یە و دەڵێت [[فانکشنی ھۆلۆمۆرفیک|فانکشنێکی ھۆلۆمۆرفیک]] (Holomorphic function) کە لەسەر دیسکێک پێناسە کراوە، بە تەواوی لەگەڵ بەھایەکانی، لە سنووری دیسکەکەدا دیاری دەکرێت. ==تیۆرم== وا دابنێ <math>U</math> [[کۆمەڵی کراوە|ژێرکۆمەڵێکی کراوەی]] [[ڕووتەختی ئاوێتە]]ی <math>\mathbb{C}</math> بێت، و <span dir=ltr><math>f</math>: <math>U</math> → <math>\mathbb{C}</math></span> فانکشنێکی ھۆلۆمۆرفیک بێت، و دیسکی <math>D = \{z:|z - z_0| \leq r\}</math> بە تەواوی لەناو <math>U</math> دا بێت؛ و وا دابنێ <math>C</math> ئەو بازنەیە کە سنووری <math>D</math> پێکدێنیت. ئەوا بۆ ھەر <math>a</math> لەناو <math>D</math>دا: {{ltr}} :<math>f(a) = {1 \over 2\pi i} \oint_C {f(z) \over z-a}\, dz </math> {{ltr/end}} بۆ سەلماندنی ئەم دەستەواژەیە لە [[تیۆرمی تەواوکاریی کۆشی]] کەلک وەردەگیرێت و ھەر وەک ئەو تەنیا پێویستی بەوە ھەیە <math>f</math> توانای [[گرتە]]ی ھەبێت. لەم فورموولە دەردەچێت <math>f</math> دەبێت ناکۆتا جار بەردەوام توانای گرتەی ھەبێت، {{ltr}} :<math>f^{(n)}(a) = {n! \over 2\pi i} \oint_C {f(z) \over (z-a)^{n+1}}\, dz.</math> {{ltr/end}} ئەم فورمووڵە ھەندێک جار '''فورمووڵی گرتەی کۆشی''' پێ دەوترێت. == سەرچاوەکان == *{{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://fa.wikipedia.org/wiki/فرمول_انتگرال_کوشی|سەردێڕ = فرمول انتگرال کوشی|زمان = فارسی|سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠١٩}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|شیکاریی ماتماتیکی}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{شیکاریی ماتماتیکی-کۆلکە}} [[پۆل:شیکاریی ئاوێتە]] 9xnwas7vi4ypce7j7jr7i0kwv4jom6e 0 151471 1673620 1286992 2026-09-23T16:34:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە، سویس-کۆلکە) 1673620 wikitext text/x-wiki {{خاوێنکردن}} {{زانیاریدانی زانا |ناو = جۆنیس فریدریک میشر{{ھن}}Johannes Friedrich Miescher |وێنە = Friedrich_Miescher.jpg |قەبارەی وێنە = 250px |ڕێکەوتی مردن = ١٨٩٥(تەمەن ٥١) |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٨٤٤ |بواری زانستی = بایۆلۆجی |شوێنی لەدایکبوون = [[سویسرا]] |شوێنی بڕوانامە = زانکۆی Basel |ڕەگەزنامە = [[سویس]] |نەتەوە =[[سویس]] |ناسراو بەھۆی = دۆزەرەوەی ناوکەترشی دی ئێن ئەی |کاریگەر بووە بە = |خێران =}} '''جۆنیس فریدریک میشر''' ({{بە ئینگلیزی|Johannes Friedrich Miescher}}) لەدایکبووی [[١٨٩٥]]، زانای سویسری [[فیزیک]]ی و [[ژینناسی]] بوو. == ژیان == یەکەم کەس بوو توانی جیاوازی لە [[ترشی نووکلێیک|ناوکە ترشی]] [[دی ئێن ئەی]] بکات لە ناوکی [[خڕۆکەی سپی|خانەی خرۆکە سپییەکانی خوێن]]. لە ساڵی ١٨٦٩ لە زانکۆی Tübingen لە تاقیگەی [[فیلێکس ھاپ سێڵێر|فیلێکس ھاپ سێلێر]] لە [[ئەڵمانیا]]<ref name=":0">Dahm, R (Jan 2008). "Discovering DNA: Friedrich Miescher and the early years of nucleic acid research". Human Genetics. '''122''' (6): 565–81. [[doi]]:[[doi:10.1007/s00439-007-0433-0|10.1007/s00439-007-0433-0]]. [[ISSN]] [https://www.worldcat.org/issn/0340-6717 0340-6717.] [[PMID]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17901982 17901982].</ref> کاری دەکرد بۆ دانانی ڕێگەیەک بۆ ناساندنی دی ئێن ئەی بۆ ھەڵگرتنی وەک میراتێک مانەوەی زانیارییەکە گرنگی دۆزینەوەکە ئەوە بوو کە لە سالی ١٨٧١ بڵاو کرایەوە بەلام لە جاری یەکەمدا ڕوون نەبوو، و ئەوە [[ئ‌ە‌لبرێکت کاسل]] بوو کە لێکۆلینەوەیەکی سەرەکی لە پێکھاتە کیمیاویەکە کرد<ref>Jones, Mary Ellen (September 1953). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2599350 Albrecht Kossel, A Biographical Sketch]". ''Yale Journal of Biology and Medicine''. [[National Center for Biotechnology Information]]. '''26''' (1): 80–97. [[PMC]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2599350/ 2599350]. [[PMID]] [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/13103145 13103145].</ref> دواتر فریدریک گرنگی بە بیرۆکەکە دا و باسی لەوە کرد کە [[ترشی نووکلێیک|ناوکە ترشی]] دی ئێن ئەی دەتوانێ بەشداری بۆ ماوەیی بکات<ref>[[Bill Bryson]], ''[[A Short History of Nearly Everything]]'', Broadway Books, 2005, p. 500. '''^'''</ref>فریدریک لە خێزانێکی زانستخواز ھاتووە. باوکی و مامی سەرۆکی زانکۆی Basel ن لە بواری توێکاری لە منالی شەرمن بوو بەلام زیرەک بوو و گرنگیو بایەخی بە مۆسیقا دەدا، باوکی کارەکانی بە ئاشکرایی دەکرد، فریدریک لە دکتۆری (دەرمان سازی) لە زانکۆی Basel خوێندی، لە سالی ١٨٦٥ فریدریک لە ھاویندا کاری لەسەر سەرەکییەکانی کیمیا کرد بەڵام بۆ ساڵێک لە خوێندن دابڕا بەھۆی گرتنی نەخۆشی [[مێکوتە]] (typhoid fever) وایلێکرد کە لاواز بێت، ماجستێری لە سالی [[١٨٦٨]] ھێنا. و فریدریک وای ھەست کرد کە لەبەر ھۆکاری [[کەڕی]]یەکەی سوود ناگەینێ وەک دکتۆرێک بۆیە کارەکەی گۆری بۆ فیسیۆلۆگی کیمیا ئەو بەڕاستی دەیویست [[لیمفەخانە|لیمفە خانە]] بخوێنێت بەلام [[فیلێکس ھاپ سێڵێر|فیلێکس ھاپ سێلێر]] ھانی دا [[تیرۆفیل|نیوترۆفیل]] بخوێنێت، فریدریک دەیویست کیمیا لە بواری ناوکە ترش بخوێنێت، [[لیمفەخانە|لیمفە خانە]] گران بوو بۆ گەیشتن بە ژمارەی تەواوی بۆ خوێندن، کاتێکیش کە نیترۆفیلەکان وا ناسرابوون کە یەکێکن لە شتە سەرەکییەکانی [[کێم]].<ref name=":0"/> فریدریک ھەروەھا ناسراوە بەھۆی ئەوەی کە دەرخست کە [[کاربۆن دووئۆکسید]] کە چڕدەبێتەوە لەناو خوێن و ڕێکخستنی ھەناسەدان<ref name=":0"/> و بەھۆی نەخۆشی [[دەردەباریکە|سیل]] کۆچی دوایی کرد لە سالی ١٨٩٥ لە تەمەنی ٥١ ساڵی<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{Authority control}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Miescher}} {{تووڵی دەروازە|سویس|ژیاننامە|ژینناسی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{سویس-کۆلکە}} [[پۆل:زانایان]] [[پۆل:مردووانی ١٨٩٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٤٤]] [[پۆل:ژیانی کەسی]] 69dkf9wtvx0kf31627r4i27d26rsgy8 0 153180 1673964 1536611 2026-09-24T05:55:55Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673964 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەریز جەماڵ | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[نیاوەن (شارستان)|نیاوەن]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی خزڵ|خزڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندەواری خزڵی ڕۆژھەڵات|خزڵی ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ٣٨٢ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[لەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شیعە]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''کەریز جەماڵ''' (Kerîz Cemall، {{بە فارسی|کهریزجمال}}) دێیەکە لە [[ناوچەی خزڵ]]ی [[نیاوەن (شارستان)|شارستانی نیاوەن]]. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ٣٨٢ کەس لە ٩١ بنەماڵەدا بووە.<ref>{{سەرژمێریی ٢٠٠٦ی ئێران|13}}</ref> == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{شارستانی نیاوەن}} {{نیاوەن-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن]] 615i6zo88tmlib5qy82j2mqj656sbkp 0 153181 1673965 1536612 2026-09-24T05:56:05Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673965 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = کەریز سەلادین | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = دێ | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | جۆری_دابەشکراو = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو = [[پارێزگای ھەمەدان|ھەمەدان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[نیاوەن (شارستان)|نیاوەن]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[ناوچەی خزڵ|خزڵ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[گوندەواری خزڵی ڕۆژھەڵات|خزڵی ڕۆژھەڵات]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١٠٣٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[لەکی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[شیعە]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = }} '''کەریز سەلادین''' (Kerîz Seladîn، {{بە فارسی|کهریز صلاح‌الدین}}) دێیەکە لە [[ناوچەی خزڵ]]ی [[نیاوەن (شارستان)|شارستانی نیاوەن]]. ژمارەی دانیشتووانی لە [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠٦]]دا ١٠٣٣ کەس لە ٢٦٣ بنەماڵەدا بووە.<ref>{{سەرژمێریی ٢٠٠٦ی ئێران|13}}</ref> == پەراوێزەکان == {{reflist}} {{شارستانی نیاوەن}} {{نیاوەن-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی نیاوەن]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی نیاوەن]] kp7pc0stynmca3r0iydmlz4r1522c9a 0 153665 1673637 1510990 2026-09-23T16:37:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673637 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox person | name = فرێدی مێرکوری | image = Freddie Mercury performing in New Haven, CT, November 1977.jpg | caption = فرێدی لەکاتی کۆنسێرتێکی باندی کوین لە ساڵی ١٩٧٧. | birth_name = فاڕوق بوڵسارا | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٩٤٦|٩|٥|df=y}} | birth_place = ستۆن تاون، [[شانشینی زەنزیبار]] | nationality = بەڕیتانی | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|١٩٩١|١١|٢٤|١٩٤٦|٩|٥|df=y}} | death_place = [[لەندەن]]،[[ئینگڵتەڕا]] | death_cause = [[ئایدز]] | parents = | resting_place = | othername =فرێدی مێرکوری | education = | alma_mater = | occupation = | partner = | years_active = ١٩٦٩–١٩٩١ | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆک]] | instrument = {{flatlist| * تۆن یاخود دەنگ * کیبۆرد<!--- If you think an instrument should be listed, a discussion to reach consensus is needed first per: https://en.wikipedia.org/wiki/Template:Infobox musical_artist#instrument--->}} | voicetype = | label = {{flatlist| * [[Columbia Records|Columbia]] * [[Polydor Records|Polydor]] * [[EMI Records|EMI]] * [[Parlophone]] * [[Hollywood Records|Hollywood]]}} | associated_acts = {{flatlist| * [[Queen (band)|Queen]] * [[Montserrat Caballé]]}}}} | signature = Freddie Mercury signature 2.svg | signature_alt = ئیمزای مێرکوری|Religion=زەردەشتی بەمنداڵی بەڵام ئاینی بە پێگەیشتووی نەزانرا}} '''فرێدی مێرکوری''' (ناوی لەدایکبوونی: '''فەڕوخ بوڵسارا'''؛ ٥ی ئەیلوولی ١٩٤٦ - ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٩١) ھونەرمەند، ئاوازدانەر و بەرھەمھێنەرێکی بەڕیتانی بوو کەوا کەسایەتی سەرەکیش بوو لە ڕۆک باندی [[کوین (باند)|کوین]]. فرێدی کەوا بە یەکێک لە مەزنترین گۆرانیبێژەکانی مێژووی ڕۆک دادەنرێ بە کەسایەتییە تایبەتییەکەی سەر ستەیج و توانای گۆرانیوتنە جیاوازەکەی ناسرابوو بەھۆی تواناکانی قوڕگی. فرێدی لە ساڵی ١٩٤٦ لە [[شانشینی زەنزیباڕ|زەنزیبار]]، لە خێزانێکی [[پارسی]] لەدایکبووە. دوای تەواوکردنی قۆناغی سەرەتایی لە ھیندستان، گەڕاوەتەوە زەنزیباڕ بۆ خوێندنی ناوەندی. لە ساڵی ١٩٦٤، خێزانەکەی بەھۆی شۆڕشی زەنزیباڕەوە لە زەنزیباڕ کۆچیان کردووە و لە ئینگڵتەڕا نیشتەجێ بوونە. بەھۆی ئەو توانایەی لە نووسین و وتنی گۆرانی ھەیبووە، فرێدی باندی کوینی لەگەڵ گیتارژەن، بڕایان مەی و تەپڵ ژەن ڕۆجەر تەیلەر پێکھێنا لە ١٩٧٠دا. فرێدی چەندین گۆرانی ناوداری بۆ باندەکە نووسیوە لەنێویاندا "بۆھیمیەن ڕاپسدی"، "کیڵەر کوین"، "سەمبەدی تو لەڤ"، "دۆنت ستۆپ می ناو" و "وی ئاڕ زە چامپیەنس". فرێدی لە ساڵی ١٩٩١، لە تەمەنی ٤٥ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشی [[ئایدز]]ەوە کۆچی دوایی کردووە. ڕۆژێک بەر لە مردنی فرێدی نزیکەکانی خۆی لەو نەخۆشییە ئاگادارکردبوویەوە. وەک ئەندامێکی کوین، فرێدی خرایە نێو پێڕستی ئەفسانەکانی ڕۆکن ڕۆڵ لە ساڵی ٢٠٠١، ئەفسانەکانی گۆرانی نووسین لە ٢٠٠٣ و ئەفسانەکانی مۆسیقای بەڕیتانیا لە ٢٠٠٤. فیلمی بۆھیمیەن ڕاپسدی، کە لە ساڵی ٢٠١٨ دەربارەی باندەکە کەوتە سینەماکانەوە، بووە پڕ داھاترین فیلمی مۆسیقی-ژیاننامەیی لەسەر ئاستی جیھان. ئەکتەر [[ڕامی مالیک]] کەوا ڕۆڵی فرێدی مێرکوری دەگێڕا، بووە براوەی خەڵاتی [[خەڵاتەکانی ئۆسکار|ئۆسکار]]، [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|گۆڵدن گڵۆب]] و [[خەڵاتەکانی فیلمی ئەکادیمیای بریتانی|بافتا]]. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر =https://en.wikipedia.org/wiki/Freddie_Mercury |سەردێڕ =Freddie Mercury |زمان =ئینگلیزی |سەردان = ١١ی ئایاری ٢٠١٩}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مۆسیقا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|Freddie Mercury}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٩٩١]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:وتارەکان بە hCard]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی بریت]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ڕۆکی ئینگلیز]] [[پۆل:پەنابەرانی شانشینە یەکگرتووەکان]] kosykmt9z2ga0jo7qqvp7l0nvaetjp1 0 154418 1674053 1403031 2026-09-24T10:35:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1674053 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game series |title = فیفا |image = FIFA series logo (2020-2023).svg |caption = لۆگۆی زنجیرە کایەی ڤیدیۆییی فیفا |developer = بەرھەمھێنەری یارییە گەورەکان (١٩٩٣–١٩٩٧) {{ھن}} ئی ئەی ڤانکۆڤەر (١٩٩٧–ئێستا) {{ھن}} [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس]] (٢٠١٦–ئێستا) |publisher = ئی ئەی سپؤڕتس |released = ساڵانە، ١٩٩٣–ئێستا |genre = یاریی وەرزشی (تۆپی پێ) |platforms = سێگا، ٣٢ئێکس، سێگا مێگا سیدی، ماستەر سیستەم، گەیم گیر، سێگا ساترن، گەیمکیوب، گیزمۆندۆ، [[پلەی ستەیشن]]، [[پلەی ستەیشن ٢]]، [[پلەی ستەیشن ٣]]، [[پلەی ستەیشن ٤]]، [[پلەی ستەیشن ٥]]، پلەیستەیشن پۆرتەبڵ، پلەیستەیشن ڤیتا، یاری سەرکێسی، مایکرۆسۆفت ویندۆز، [[ئای ئۆ ئێس]]، جاڤا پلاتفۆرم، مایکرۆ ئیدیشن، [[ئەندرۆید]]، [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]]، ئێکس بۆکس، [[ئێکس بۆکس وەن]]، ئێکس بۆکس سیریس، ویندۆز گۆن، ماک ئۆ ئێس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://www.gamereactor.eu/five-ea-games-are-coming-to-google-stadia/ | سەردێڕ=Five EA Games are coming to Google Stadia | یەکەم=Islem | دوایین=Sharouda | ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٠| بڵاوکەرەوە=Gamereactor | ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.businessinsider.com/google-stadia-madden-fifa-gaming-online-streaming-2020-4 |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200524112022/https://www.businessinsider.com/google-stadia-madden-fifa-gaming-online-streaming-2020-4 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theverge.com/2020/4/28/21239809/google-stadia-pubg-launch-ea-games-fifa-star-wars-madden-nfl-release-date |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200428180312/https://www.theverge.com/2020/4/28/21239809/google-stadia-pubg-launch-ea-games-fifa-star-wars-madden-nfl-release-date |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.polygon.com/2020/4/28/21239634/ea-google-stadia-madden-fifa-star-wars-jedi-fallen-order |سەردێڕ=Archived copy |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200604225833/https://www.polygon.com/2020/4/28/21239634/ea-google-stadia-madden-fifa-star-wars-jedi-fallen-order |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |first release version = ''تۆپی پێی نێودەوڵەتیی فیفا'' |first release date = ١٥ی کانوونی یەکەم ١٩٩٣ |latest release version = ''فیفا ٢١'' |latest release date = ٩ی تشرینی یەکەم ٢٠٢٠ }} '''فیفا''' زنجیرە کایەیەکی ڤیدیۆیییە کە لەلایەن کۆمپانیای ئێلیکترۆنیک ئارتسەوە دێتە بەرھەمھێنان، بە بەناوبانگترین یاریی تۆپانی ڤیدیۆیی دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.theguardian.com/games/2018/aug/28/six-best-football-video-games-fifa-pro-evolution-soccer|سەردێڕ=دە گاردیان}}</ref> یەکەم بەشی گەمەی فیفا لە ساڵی ١٩٩٣ دەرچوو و ناوبانگی بەوە پەیداکرد کە مۆڵەتی فەرمی پێدرابوو ناوی ''فیفا'' بەکاربێنێت. == یارییە سەرەکییەکان == یارییە سەرەکییەکانی فیفا لە ساڵی ١٩٩٣وە ھەموو ساڵێک جارێک بەشێکی نوێی لێ بڵاو دەکرێتەوە. یارییەکە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی وڵاتانی جیاجیا دەگرێتەوە، ھەروەھا خولی پلەیەکەمەکان و زۆربەی وڵاتان دەگرێتەوە. لە دوا وەشانیدا ١٩ ھەزار و ٦٤٤ یاریزان و ٧١٢ یانە زیادکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=FIFA Mobile makes Hazard perfect player, adds Daily Objectives |ناونیشان=https://www.thestar.com.my/tech/tech-news/2017/04/03/fifa-mobile-makes-hazard-perfect-player-adds-daily-objectives/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ئیش=The Star |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180717183916/https://www.thestar.com.my/tech/tech-news/2017/04/03/fifa-mobile-makes-hazard-perfect-player-adds-daily-objectives/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {| border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: #FFFFFF; border: 1px #B8FAB6 solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- style="background:#FFC300" | | | colspan="5" |'''لیستی یارییە سەرەکییەکان''' |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |'''ناوی یاری''' | colspan="1" width="200" align="center" |'''ڕێکەوتی بڵاووبونەوەی یارییەکە''' | colspan="1" width="200" align="center" |'''پاڵەوانانی یارییەکە''' |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |تۆپی پێی جیھانیی فیفا | colspan="1" width="200" align="center" |١٥ی تەممووزی ١٩٩٣ | colspan="1" width="200" align="center" |دەیڤد پلات و پیوتر شویرسزوسکی |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فوتبال فیفا ٩٥ | colspan="1" width="200" align="center" |٨ی تەممووزی ١٩٩٤ | colspan="1" width="200" align="center" |ئێریک تۆرستۆ |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فوتبال فیفا ٩٦ | colspan="1" width="200" align="center" |١ی تەممووزی ١٩٩٥ | colspan="1" width="200" align="center" |فرانک دی بوئر و جیسون مک‌آتیر |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٩٧ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٤ی حوزەیرانی ١٩٩٦ | colspan="1" width="200" align="center" |ببتو |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٩٨ | colspan="1" width="200" align="center" |١٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧ | colspan="1" width="200" align="center" |لە ھەر وڵاتێکی جیاواز |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٩٩ | colspan="1" width="200" align="center" |١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٨ | colspan="1" width="200" align="center" |[[دێنیس بێرگکامپ]] (لەبەرگیراوەی جیھانی) |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٢٠٠٠ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٦ تشرینی یەکەمی ١٩٩٩ | colspan="1" width="200" align="center" |لە ھەر وڵاتێکی جیاواز |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٢٠٠١ | colspan="1" width="200" align="center" |٨ تشرینی دووەمی ٢٠٠٠ | colspan="1" width="200" align="center" |لە ھەر وڵاتێکی جیاواز |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا فوتبال ٢٠٠٢ | colspan="1" width="200" align="center" |١ تشرینی دووەمی ٢٠٠١ | colspan="1" width="200" align="center" |لە ھەر وڵاتێکی جیاواز |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا فوتبال ٢٠٠٣ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ | colspan="1" width="200" align="center" |[[ڕایان گیگز]] و ئێدگار دەیڤد |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا فوتبال ٢٠٠٤ | colspan="1" width="200" align="center" |١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ | colspan="1" width="200" align="center" |تیری ئانری، ئە لێساندرۆ دێل پیێرو و [[ڕۆناڵدینھۆ]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا فوتبال ٢٠٠٥ | colspan="1" width="200" align="center" |١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ | colspan="1" width="200" align="center" |پاتریک ڤیرا فێرناندۆ ماڕۆڕتێس و ئاندرێ شێڤچینکۆ |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٦ | colspan="1" width="200" align="center" |٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ | colspan="1" width="200" align="center" |[[وێن ڕوونی]] و [[ڕۆناڵدینھۆ]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٧ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ | colspan="1" width="200" align="center" |[[وێن ڕوونی]] و [[ڕۆناڵدینھۆ]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٨ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ | colspan="1" width="200" align="center" |[[وێن ڕوونی]] و [[ڕۆناڵدینھۆ]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٩ | colspan="1" width="200" align="center" |٣ تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ | colspan="1" width="200" align="center" |[[وێن ڕوونی]] و [[ڕۆناڵدینھۆ]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٠ | colspan="1" width="200" align="center" |٢ تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ | colspan="1" width="200" align="center" |[[واڵکۆت]]، [[فرانک لامپارد]] و [[وێن ڕوونی]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١١ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٨ ئەیلوول ٢٠١٠ | colspan="1" width="200" align="center" |[[ڕیکاردۆ کاکا]] و [[وێن ڕوونی]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٢ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١١ | colspan="1" width="200" align="center" |[[وێن ڕوونی]] و [[جاک ویڵشێر]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٣ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٥ ئەیلوول ٢٠١٢ | colspan="1" width="200" align="center" |[[لیۆنێل مێسی]] |- valign="top" |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٤ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ | colspan="1" width="200" align="center" |[[لیۆنێل مێسی]] (لەبەرگیراوەی جیھانی) |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٥ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٤ | colspan="1" width="200" align="center" |[[لیۆنێل مێسی]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٦ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥ | colspan="1" width="200" align="center" |[[لیۆنێل مێسی]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٧ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ | colspan="1" width="200" align="center" |[[مارکۆ ڕیۆس]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٨ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧ | colspan="1" width="200" align="center" |[[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ١٩ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٨ ئەیلوولی ٢٠١٨ | colspan="1" width="200" align="center" |[[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٢٠ | colspan="1" width="200" align="center" |٢٧ ئەیلوولی ٢٠١٩ | colspan="1" width="200" align="center" |[[ئێدین ھازارد]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٢١ | colspan="1" width="200" align="center" |٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ | colspan="1" width="200" align="center" |[[کیلیان مباپێ]] |- align="center" valign="top" | | colspan="۱" align="center" width="200" |فیفا ٢٢ | colspan="1" width="200" align="center" |١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ | colspan="1" width="200" align="center" |[[کیلیان مباپێ]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.easports.com/fifa}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کایەی ڤیدیۆیی|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ|دەیەی ١٩٩٠}} {{پۆلی کۆمنز|FIFA (video game franchise)}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:فیفا]] [[پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز]] i2oytraettajo9gh2mjwqaomivf8h46 0 157602 1673993 1287197 2026-09-24T07:35:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1673993 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} [[File:Phonon k 3k.gif|وێنۆک|گەردیلەکان کاتێک وزە لە شێوەی لەرینەوە دەگوازنەوە بۆ گەردیلەی ھاوسێی لە شێوەی شەپۆل دەچێ. بڕی وزەی گوازراوە پێی دەگوترێ فۆنۆن.]] '''فۆنۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Phonon}}) بریتیە لەو جوڵەیەی کە گەردیلە یا گەردیلەکانی ماددەیەک ھەیانە لە شێوەی ڕۆشن (transition)، خولانەوە (rotation)، و لەرەلەر (vibration). فۆنۆن ڕۆڵێکی گرنگ دەبینێ لە دیاردە فیزیاییەکانی دۆخی ڕەق و شل. ھەندێ لەو ھێندە فیزیاییانە بریتین لە گەێنەرایەتی گەرمی و گەیێنەرایەتی کارەبایی ماددە. ئیگۆر تام بۆ یەکەمجار ئەم مەفھومەی بەکار ھێناوە لە ساڵی ١٩٣٢ز. ئەم ووشەیە لە یۆنانیەوە وەرگیرەوە (φωνή). ھەروەھا جیاوازە لە '''[[فۆتۆن]]''' کە کوانتەمی کارۆموگناتیسیە. == پێناسە == فۆنۆن وەسفێکی کوانتەمیە بۆ لەرەلەری گەردیلەیەک لە ناو تۆڕی بەلوریدا (lattice crystall). ھەر فۆنۆنێک یەک لەرەلەری ھەیە کە ووزەکەی دیاری دەکات.<ref>Simon, Steven H. (2013). ''The Oxford solid state basics'' (1st ed.). Oxford: Oxford University Press. p. &nbsp;82. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-968077-1</bdi>.</ref> === شەپۆلی تۆڕ === [[File:Lattice_wave.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lattice_wave.svg|وێنۆک|200x200پیکسڵ|بڵاوبونەوەی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3ALattice_wave.svg%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C200x200%D9%BE%DB%8C%DA%A9%D8%B3%DA%B5%7C%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%D8%A8%D9%88%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} فۆنۆن لە ناو تۆڕێکی بەلوریدا]] === تۆڕ لە یەک دووریدا === [[File:1D_normal_modes_(280_kB).gif|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:1D_normal_modes_(280_kB).gif|وێنۆک|جوڵەی{{بەستەری مردوو|url=https://en.wikipedia.org/wiki/File%3A1D_normal_modes_%28280_kB%29.gif%7C%D9%88%DB%8E%D9%86%DB%86%DA%A9%7C%D8%AC%D9%88%DA%B5%DB%95%DB%8C |date=ئابی ٢٠٢١ }} گەردیلەکان لە تۆڕ دا بە شێوەی یەک دووری.]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Lattice vibrations}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:ناساندنەکانی ١٩٣٢]] [[پۆل:بۆزۆنەکان]] 17j03c9mo1daarsn4yachbiknkwyss2 0 157746 1673546 1443452 2026-09-23T13:36:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673546 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = فرسەت سۆفی | native_name = | image = فرسەت سۆفی.jpg | caption = فرسەت سۆفی | image_size = 250px | office = پارێزگاری [[ھەولێر]] | primeminister = [[مەسروور بارزانی]] | president = [[نێچیرڤان بارزانی]] | term_start = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ | term_end = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ | predecessor = [[نەوزاد ھادی]] | successor = [[ئومێد خۆشناو]] | office1 = ئەندامی [[پەرلەمانی کوردستان]] | term_start1 = ٢٠١٣ | term_end1 = ٢٠١٨ | birth_name = فەرسەت سۆفی عەلی | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٩٧٨|٥|٢١}} | birth_place = [[گەزنە، چۆمان]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٠|١١|١٨|١٩٧٨|٥|٢١}} | death_place = [[ئەنقەرە]]، [[تورکیا]] | party = [[پەڕگە:Flag of the KDP.svg|20px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | spouse = ویسال عەبدولعەزیز | children = ٤ | alma_mater = [[زانکۆی سەلاحەدین]] | signature = }} '''فرسەت سۆفی عەلی''' (٢١ی ئایاری ١٩٧٨ لە [[باڵەکایەتی]] ، گوندی [[گەزنە، چۆمان|گەزنە ، چۆمان]] - ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە [[ئەنقەرە]]، [[تورکیا]])<ref>[https://www.kurdistan24.net/so/news/c51a841e-c96f-43f1-8bc7-d821949da094 فرسەت سۆفی، پارێزگاری ھەولێر کۆچی دواییکرد]، [[کوردستان ٢٤|ماڵپەڕی کوردستان ٢٤]]، ڕۆژی ١٨ی شترینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref name=":1" /> سیاسەتوان، مامۆستای زانکۆ، ئەندامی پێشووی [[پەرلەمانی کوردستان]]، و [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگاری ھەولێر]] بوو. لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ کرا بە پارێزگاری [[ھەولێر]]، دوای ئەوەی لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگای ھەولێر ھەڵبژێردرا.<ref>فرسەت سۆفی بە پارێزگاری ھەولێر ھەڵبژێردرا، [[باسنیوز]]، دیار عزیز، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ نووسراوە.</ref> فرسەت دکتۆرای لە یاسای نێودەوڵەتی ھەیە، و ماوەیەک لە [[زانکۆی سەلاحەدین]] و [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] مامۆستای زانکۆ بووە.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/090920196 پارێزگاری نوێی ھەولێر: فرسەت سۆفی]، ڕووداو، ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩.</ref> ئەندامی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان بوو لە خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان لە فراکسیۆنی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]. یەکەمین ئەندام [[پەرلەمانی کوردستان]]ە کە مووچەی [[خانەنشینی]] ڕەتکردەوە و گەڕایەوە سەر کارەکەی پێشووی. == ژیان == === دەستپێکی ژیان و خوێندن === فرسەت سۆفی لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٨ لە گوندی [[گەزنە، چۆمان|گەزنە]] لە قەزای چۆمان لەدایکبووە. خوێندنی بنەڕەتی و ئامادەییی لە [[سۆران]] تەواو کردووە. بۆ خوێندنی زانکۆ چووەتە [[ھەولێر]]. لە ٢٠٠٣ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا لە [[زانکۆی سەڵاحەدین]] وەرگرتووە، و ھەر لەو زانکۆیە بڕوانامەی ماستەری لە [[یاسای گشتی]] لە ٢٠٠٩ و بڕوانامەی دکتۆرای لە ٢٠١٢ بەدەستھێناوە. لە ٢٠٠٩ تا ٢٠١٣ لە [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] وانەبێژ بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگار - د. فرسەت سۆفی|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/governor|وێبگە=www.hawlergov.org|بڵاوکەرەوە=پارێزگای ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === ژیانی سیاسی === لە ٢٠٠١ بووەتە ئەندامی [[یەکێتیی قوتابیانی پارتی دیموکراتی کوردستان]]. لە ٢٠١٣ تا ٢٠١٨ ئەندامی پەرلەمانی کوردستان بووە. لە ٢٠١٦ تا ٢٠١٩ ئەندامی کۆمیتەی چاکسازیی ھەرێمی کوردستان بووە. لە ئەیلوولی ٢٠١٩ لەسەر پشکی پارتی دیموکراتی کوردستان کرا بە پارێزگاری ھەولێر. ھەروەھا ئەندامی دەستەی ڕاوێژکاریی یاسایی لە سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان و ئەندامی لیژنەی نووسینەوەی دەستووری ھەرێمی کوردستان بووە.<ref name=":0"/> == مەرگ == لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، فرسەت سۆفی تووشی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] بوو، و بەھۆی خراپیی تەندروستییەوە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بە فڕۆکەیەکی تایبەت ڕەوانەی تورکیا کرا. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە نەخۆشخانەیەکی [[ئەنقەرە]] کۆچی دواییی کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=فرسەت سۆفی بە فڕۆکەیەکی تایبەت ڕەوانەی تورکیا دەکرێت|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=116452&babet=1&relat=1024|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.xendan.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پارێزگاری ھەولێر کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.nrttv.com/News.aspx?id=36915&MapID=1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فرسەت سۆفی پارێزگاری ھەولێر کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/649228|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.basnews.com}}</ref> تەرمەکەی لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ گەڕێنرایەوە ھەولێر و لە [[گۆڕستانی شێخ ئەحمەد]] نێژرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{فەیسبووک|farsatsofi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|سیاسەت|پارێزگای ھەولێر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگارەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩ لە تورکیا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ھەولێر]] 8w1nk0jkvezsy8insgvujwdwbiqw6o4 1673658 1673546 2026-09-23T17:08:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1673658 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = فرسەت سۆفی | native_name = | image = فرسەت سۆفی.jpg | caption = فرسەت سۆفی | image_size = 250px | office = پارێزگاری [[ھەولێر]] | primeminister = [[مەسروور بارزانی]] | president = [[نێچیرڤان بارزانی]] | term_start = ١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ | term_end = ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ | predecessor = [[نەوزاد ھادی]] | successor = [[ئومێد خۆشناو]] | office1 = ئەندامی [[پەرلەمانی کوردستان]] | term_start1 = ٢٠١٣ | term_end1 = ٢٠١٨ | birth_name = فەرسەت سۆفی عەلی | birth_date = {{ڕێکەوتی لەدایکبوون|١٩٧٨|٥|٢١}} | birth_place = [[گەزنە، چۆمان]] | death_date = {{ڕێکەوتی مەرگ و تەمەن|٢٠٢٠|١١|١٨|١٩٧٨|٥|٢١}} | death_place = [[ئەنقەرە]]، [[تورکیا]] | party = [[پەڕگە:Flag of the KDP.svg|20px]] [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] | spouse = ویسال عەبدولعەزیز | children = ٤ | alma_mater = [[زانکۆی سەلاحەدین]] | signature = }} '''فرسەت سۆفی عەلی''' (٢١ی ئایاری ١٩٧٨ لە [[باڵەکایەتی]] ، گوندی [[گەزنە، چۆمان|گەزنە ، چۆمان]] - ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە [[ئەنقەرە]]، [[تورکیا]])<ref>[https://www.kurdistan24.net/so/news/c51a841e-c96f-43f1-8bc7-d821949da094 فرسەت سۆفی، پارێزگاری ھەولێر کۆچی دواییکرد]، [[کوردستان ٢٤|ماڵپەڕی کوردستان ٢٤]]، ڕۆژی ١٨ی شترینی دووەمی ٢٠٢٠ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref name=":1" /> سیاسەتوان، مامۆستای زانکۆ، ئەندامی پێشووی [[پەرلەمانی کوردستان]]، و [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگاری ھەولێر]] بوو. لە ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ کرا بە پارێزگاری [[ھەولێر]]، دوای ئەوەی لەلایەن ئەنجومەنی پارێزگای ھەولێر ھەڵبژێردرا.<ref>فرسەت سۆفی بە پارێزگاری ھەولێر ھەڵبژێردرا، [[باسنیوز]]، دیار عزیز، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ نووسراوە.</ref> فرسەت دکتۆرای لە یاسای نێودەوڵەتی ھەیە، و ماوەیەک لە [[زانکۆی سەلاحەدین]] و [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] مامۆستای زانکۆ بووە.<ref>[https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/090920196 پارێزگاری نوێی ھەولێر: فرسەت سۆفی]، ڕووداو، ٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩.</ref> ئەندامی پەرلەمانی ھەرێمی کوردستان بوو لە خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان لە فراکسیۆنی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]. یەکەمین ئەندام [[پەرلەمانی کوردستان]]ە کە مووچەی [[خانەنشینی]] ڕەتکردەوە و گەڕایەوە سەر کارەکەی پێشووی. == ژیان == === دەستپێکی ژیان و خوێندن === فرسەت سۆفی لە ٢١ی ئایاری ١٩٧٨ لە گوندی [[گەزنە، چۆمان|گەزنە]] لە قەزای چۆمان لەدایکبووە. خوێندنی بنەڕەتی و ئامادەییی لە [[سۆران]] تەواو کردووە. بۆ خوێندنی زانکۆ چووەتە [[ھەولێر]]. لە ٢٠٠٣ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە یاسا لە [[زانکۆی سەڵاحەدین]] وەرگرتووە، و ھەر لەو زانکۆیە بڕوانامەی ماستەری لە [[یاسای گشتی]] لە ٢٠٠٩ و بڕوانامەی دکتۆرای لە ٢٠١٢ بەدەستھێناوە. لە ٢٠٠٩ تا ٢٠١٣ لە [[زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێر]] وانەبێژ بووە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=پارێزگار - د. فرسەت سۆفی|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/governor|وێبگە=www.hawlergov.org|بڵاوکەرەوە=پارێزگای ھەولێر|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=en}}</ref> === ژیانی سیاسی === لە ٢٠٠١ بووەتە ئەندامی [[یەکێتیی قوتابیانی پارتی دیموکراتی کوردستان]]. لە ٢٠١٣ تا ٢٠١٨ ئەندامی پەرلەمانی کوردستان بووە. لە ٢٠١٦ تا ٢٠١٩ ئەندامی کۆمیتەی چاکسازیی ھەرێمی کوردستان بووە. لە ئەیلوولی ٢٠١٩ لەسەر پشکی پارتی دیموکراتی کوردستان کرا بە پارێزگاری ھەولێر. ھەروەھا ئەندامی دەستەی ڕاوێژکاریی یاسایی لە سەرۆکایەتیی ھەرێمی کوردستان و ئەندامی لیژنەی نووسینەوەی دەستووری ھەرێمی کوردستان بووە.<ref name=":0"/> == مەرگ == لە ١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠، فرسەت سۆفی تووشی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]] بوو، و بەھۆی خراپیی تەندروستییەوە لە ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ بە فڕۆکەیەکی تایبەت ڕەوانەی تورکیا کرا. لە ١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ لە نەخۆشخانەیەکی [[ئەنقەرە]] کۆچی دواییی کرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=فرسەت سۆفی بە فڕۆکەیەکی تایبەت ڕەوانەی تورکیا دەکرێت|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews.aspx?jimare=116452&babet=1&relat=1024|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.xendan.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corporation|یەکەم=Nalia|سەردێڕ=پارێزگاری ھەولێر کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.nrttv.com/News.aspx?id=36915&MapID=1|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.nrttv.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فرسەت سۆفی پارێزگاری ھەولێر کۆچی دوایی کرد|ناونیشان=https://www.basnews.com/so/babat/649228|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=www.basnews.com}}</ref> تەرمەکەی لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠ گەڕێنرایەوە ھەولێر و لە [[گۆڕستانی شێخ ئەحمەد]] نێژرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{فەیسبووک|farsatsofi}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|کوردستان|سیاسەت|پارێزگای ھەولێر|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامانی پەرلەمانی کوردستان]] [[پۆل:پارێزگارەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی سەلاحەدین]] [[پۆل:سیاسییەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٨]] [[پۆل:مردنەکان بەھۆی پەتای کۆڤید–١٩ لە تورکیا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:خەڵکی پارێزگای ھەولێر]] f0f5isrnqm78h0rvwm25febjh18nhk4 0 157843 1673994 1605970 2026-09-24T07:35:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673994 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game series | width = | title = فۆڕتنایت | collapsible = | state = | image = FortniteLogo.svg | caption = | platforms = [[ویندۆز|مایکرۆسۆفت ویندۆز]]، [[مەک ئۆئێس]]، [[نینتێندۆ سویچ]]، [[پلەیستەیشن ٤]]، [[ئێکس بۆکس وەن]]، [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئەندرۆید]] | developer = [[ئیپیک گەیمز]] | publisher = ئیپیک گەیمز | genre = [[دۆختی مانەوە|مانەوە]]، [[یاری باتڵ ڕۆیاڵ|باتڵ ڕۆیاڵ]] | spinoffs = |first release version = ''[[فۆڕتنایت پاراستنی جیھان]]'' |first release date = ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧ }} '''فۆڕتنایت''' ({{بە ئینگلیزی|Fortnite}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|کایەیەکی ڤیدیۆیی]] ئەلیکترۆنییە لە جۆری مانەوە، لە ٢٧ی تەممووزی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە و ناوبانگێکی زۆری بەدەستھێنا، ئەم یارییە لەسەر سیستمەکانی کارپێکردنی [[پلەیستەیشن]]، [[ئێکس بۆکس]]، [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]، [[ئای ئۆ ئێس]]، [[ئەندرۆید]] و [[نینتێندۆ|نینتێندۆ سوویچ]] کار دەکات، و ژمارەی بەکارھێنەرانی گەیشتووەتە ٢٥٠ ملیۆن کەس لە سەرانسەری جیھاندا.<ref>https://web.archive.org/web/20190730134104/https://aawsat.com/home/article/1833376/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%82%D9%88%D9%86-%D9%8A%D8%AD%D8%B5%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D9%84%D8%A7%D9%8A%D9%8A%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%81%D9%8A-%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D9%80%C2%AB%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%8A%D8%AA%C2%BB</ref> ڕووداوەکانی فۆرتنایت لە زەوییەکی ھاوچەرخدا ڕوودەدەن، کە دەرکەوتنی لەناکاوی [[زریان]]ێکی جیھانی دەبێتە ھۆی ونبوونی ٪٩٨ی دانیشتووانی جیھان، و بوونەوەری ھاوشێوەی [[زۆمبی]] دەردەکەون بۆ ھێرشکردنە سەر ئەوانەی ماونەتەوە. فۆرتنایت، کە کۆمپانیای «[[ئیپیک گەیمز]]» وەک یارمەتیدەر بۆ شەڕکردن دژی زریانەکە و پاراستنی ڕزگاربووان دەیناسێنێت، ڕێگە بە دروستکردنی چەک و تەڵە دەدات بۆ بەشداریکردن لە شەڕ دژی شەپۆلەکانی ئەم بوونەوەرانەی کە ھەوڵی لەناوبردنی ئامانجەکان دەدەن. یاریزانان لە ڕێگەی ئەم ئەرکانەوە پاداشت بەدەست دەھێنن بۆ باشترکردنی تایبەتمەندییەکانی پاڵەوانەکە، تیمەکانی پاڵپشتی، جبەخانەی چەک و تەڵەکان بۆ ئەوەی بتوانن ئەرکی سەختتر ئەنجام بدەن. یارییەکە لە ڕێگەی «micro transactions»ەوە پاڵپشتی دەکرێت بە کڕینی دراوێکی تایبەت کە دەتوانرێت بۆ پەرەپێدانەکان بەکاربھێنرێت.<ref>https://web.archive.org/web/20210604140309/https://www.techradar.com/news/fortnite-creative-mode-launches-today-for-all-players-heres-why-you-should-care</ref> فۆرتنایت [[باتڵ ڕۆیاڵ]] بۆ ھەمان پلاتفۆرمەکان لە ئەیلوولی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە، و فۆرتنایت کرێیتیڤ لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٨دا بڵاوکرایەوە. ==پاڵەوانێتی جیھانی فۆرتنایت== پاڵەوانێتییەکە لە [[نیوویۆرک]] لەسەر دوو گۆڕەپانی بازنەیی کە بە ئامێری [[کۆمپیوتەر]] ئامادە کراون لە یاریگای «ئارسەر ئاش» بەڕێوەچوو، نزیکەی ٣٠ وڵات تێدا بەشدار بوون، و بڕی خەڵاتەکانی لە ساڵی ٢٠١٩ گەیشتە ٣٠ ملیۆن دۆلار، بەمەش بووە یەکێک لە گەورەترین خەڵاتەکانی یارییە ئەلیکترۆنییەکان.<ref>https://web.archive.org/web/20190730060235/https://arabic.arabianbusiness.com/software/371068-%D8%B5%D8%A8%D9%8A-%D9%8A%D8%B5%D8%A8%D8%AD-%D9%85%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%86%D9%8A%D8%B1%D8%A7-%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%81%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%B1%D9%83%D8%B2-%D8%A7%D9%84%D8%AB%D8%A7%D9%86%D9%8A-%D9%84%D8%B2%D9%88%D8%AC%D9%8A-%D8%A8%D8%B7%D9%88%D9%84%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%A8%D8%A9-%C2%AB%D9%81%D9%88%D8%B1%D8%AA%D9%86%D8%A7%D9%8A%D8%AA%C2%BB</ref> ==قەدەغەکردنی فۆرتنایت== لە ١٤ی ئابی ساڵی ٢٠٢٠، یاری فۆرتنایت لە ھەردوو فرۆشگای [[گووگڵ پلەی]] و [[ئاپ ستۆر (ئای ئۆ ئێس)|ئەپ ستۆر]] شاردرایەوە بەھۆی ھەوڵی «[[ئیپیک گەیمز]]» بۆ خۆدزینەوە لەو باجانەی کە ھەردوو فرۆشگاکە بەسەر قازانجەکاندا دەیسەپێنن و بە ٪٣٠ خەمڵێنراوە، ئەم بڕیارە تا ئاگادارکردنەوەیەکی تر بەردەوام دەبێت.<ref>https://web.archive.org/web/20200817130313/https://www.bbc.com/arabic/science-and-tech-53781505</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ٢٠١٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەکنۆلۆژیا}} {{پۆلی کۆمنز|Fortnite}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]] [[پۆل:گەمەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:دەیەی ٢٠١٠ مۆد و رەوتەکان]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆیییە خۆڕایییەکان]] [[پۆل:یاریە ئۆنڵاینەکان]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٥]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لەگەڵ کۆمیکەکان گونجێنراون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]] [[پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان]] [[پۆل:کایەکانی مەک ئۆئێس]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]] [[پۆل:باو و ڕەوتەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]] 5ksl2l37uhyr3u5qyo3j86se4asgqqf 0 157868 1674014 1511359 2026-09-24T07:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مۆسیقا-کۆلکە) 1674014 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فیدلار''' یان '''FIDLAR''' باندێکی مۆسیقان کە لە ژانەری پەنک ڕۆک لە [[لۆس ئانجلەس]]، [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] کاردەکەن.<ref name="Kerrang-AlmostFree-2019">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Krovatin|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=The Underground Sounds Of America: FIDLAR|ناونیشان=https://www.kerrang.com/features/underground-sounds-of-america-fidlar/|ئیش=[[Kerrang!]]|ڕێکەوت=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref>{{Infobox musical artist|name=فیدلار|image=FIDLAR 2013.jpg|caption=باندی فیدلار، ٢٠١٣|alt=باندی فیدلار، ٢٠١٣|landscape=yes|background=group_or_band|origin=[[لۆس ئانجلەس]]، [[کالیفۆرنیا]]، ئەمریکا.|genre={{flatlist| * [[سکەیت پەنک]] * [[Garage punk (fusion genre)|گەراج پەنک]] * [[گەراج ڕۆک]] * [[سەرف پەنک]] * [[پەنک ڕۆک]] * [[ئندی ڕۆک]] * [[پۆپ پەنک]] }}|label={{flatlist| * [[Mom + Pop Music|Mom + Pop]] * [[Wichita Recordings|Wichita]] * [[Dine Alone Records|Dine Alone]] * [[Burger Records|Burger]] }}|associated_acts={{hlist|Los Bolos|[[The Diffs]]|Headhunters|[[Kitten (band)|Kitten]]|[[Rooney (band)|Rooney]]|The Small Wigs, The Squirmers|DJ Basil|[[SWMRS]]|[[The Frights]]}}|years_active=٢٠٠٩-ئێستا|website={{URL|FIDLARmusic.com}}|current_members=* زاک کاڕپەر * براندن شوارتزێل * ئێلڤس کوێن * ماکس کوێن}}ناوی باندەکە پێکھاتووە لە ڕستەی ('''F'''uck '''I'''t '''D'''og, '''L'''ife's '''a''' '''R'''isk).<ref name="RollingStone-Profile-2012">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mapes|یەکەم١=Jillian|سەردێڕ=Band to Watch: FIDLAR|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/band-to-watch-fidlar-45802/|ئیش=[[Rolling Stone]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> == مێژوو == بەرھەمھێنەرانی گرووپەکە، زاک کاڕپەر و زاک کوێن یەکتریان ناسی لە ستۆدیۆیێکی تۆمارکردندا، لەو کاتە، زاک کاڕپەر وەک ئەندازیاێک کاری دەکرد و زاک کوێن وەک مەشقپێکراوێک. ھەردووکیان دەستییان بە تۆمارکردنی گۆرانی دەکرد کاتێک کەس لە ستۆدیۆکە نەدەمایەوە و دواتر ڤیدیۆکانیان بڵاودەکردەوە لە [[ئینتەرنێت]].<ref name="JankySmooth-ZacCarper-2014">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Baraz|یەکەم١=Danny|سەردێڕ=An Interview with Zac Carper from FIDLAR|ناونیشان=http://www.jankysmooth.com/interview-zac-carper-fidlar/|ئیش=Janky Smooth|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190402201919/http://www.jankysmooth.com/interview-zac-carper-fidlar/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>دوای ٣ ساڵ لە تۆمارکردنی چەند گۆرانیێک، بۆ یەکەم جار ھاتنە سەر ستەیج لەگەڵ باندی «زە بلاک لپس» و بەشدارییان کرد لە کۆنسێتتێک لەگەڵ باندی «زە ھایڤس».<ref name="artistxite-Profile-2013">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Linden|یەکەم١=Ina|سەردێڕ=Band Portrait: Fidlar The Party Punks|ناونیشان=https://artistxite.com/us/magazine/special/98556/Band-Portrait-Fidlar-The-Party-Punks.html|ئیش=artistxite|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130822215130/https://artistxite.com/us/magazine/special/98556/Band-Portrait-Fidlar-The-Party-Punks.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١، باندەکە یەکەم ئی پی خۆیان بڵاوکردەوە بە ناوی «دییدوی»، کە لیویس پێساکۆڤ کاری بەرھەمھێنانی بۆ کرد. لە ساڵی ٢٠١٢، فیدلار بوو بە یەکێک لە ٤٠ باشترین باندەکانی ساڵی ٢٠١٢ لەلایەن ستێریۆگەم (بڵاوکراوەیێکی ئینتەرنێتی ڕۆژانەیە کە دەنگوباسی مۆسیقا تیشک دەخاتە سەر).<ref name="Stereogum-40Best-2012">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Breihan|یەکەم١=Tom|سەردێڕ=Stereogum’s 40 Best New Bands Of 2012|ناونیشان=https://www.stereogum.com/1142542/stereogums-40-best-new-bands-of-2012/franchises/list/|ئیش=[[Stereogum]]|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180712160942/https://www.stereogum.com/1142542/stereogums-40-best-new-bands-of-2012/franchises/list/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، باندەکە یەکەم دەرکەوتنی خۆیان لە [[تەلەڤیزیۆن]] ئەنجامدا لە زنجیرەی ''Last Call with Carson Daly'' (کۆتا پەیوەندی لەگەڵ کارسۆن دالی)، کە گۆرانی "Whore" و "No Waves" گووتەوە لە [[ئەلبوم]]ی داھاتوویان، ''فیدلار''. ناوی باندەکە پێکھاتووە لە ڕستەی ('''F'''uck '''I'''t '''D'''og, '''L'''ife's '''a''' '''R'''isk).<ref name="RollingStone-Profile-20122">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mapes|یەکەم١=Jillian|سەردێڕ=Band to Watch: FIDLAR|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/band-to-watch-fidlar-45802/|ئیش=[[Rolling Stone]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> لە بنەڕەتدا، ناوی باندەکە 'Fuck The Clock' بوو، کە ئاماژەیێک بوو بۆ گۆرانی پێشوویان 'Cheap Beer'.<ref>[https://pitchfork.com/features/rising/8967-fidlar/ FIDLAR], ''[[Pitchfork (magazine)|Pitchfork]]''</ref> بانەکە پەیوەندییان ھەیە لەگەڵ کۆمپانیای تۆمارکردنی Mom + Pop Music لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]،<ref>[http://www.momandpopmusic.com/2012/02/fidlar-free-up-new-song-join-our-loving-mompop-family/ FIDLAR Free Up New Song, Join Our Loving Mom+Pop Family] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140102191637/http://www.momandpopmusic.com/2012/02/fidlar-free-up-new-song-join-our-loving-mompop-family/|date=2014-01-02}}, ''[[Mom + Pop Music]]''</ref> Wichita Recordings لە [[شانشینی یەکگرتوو]]<ref>[https://www.wichita-recordings.com/posts/fidlar FIDLAR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920194200/https://www.wichita-recordings.com/posts/fidlar |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ }}, ''Wichita Recordings''</ref> و Dine Alone Records لە [[کەنەدا]].<ref>[http://dinealonerecords.com/artists/fidlar/ FIDLAR] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920194158/http://dinealonerecords.com/artists/fidlar/ |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ }}, ''Dine Alone Records''</ref> == کارەکان == === ئەلبومی ستۆدیۆ === {| class="wikitable plainrowheaders" !ناو !زانیاری ئەلبوم |- ! scope="row" |''Fidlar'' (فیدلار) | * ڕاگەیاندن: ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/fidlar/id591210561|سەردێڕ=FIDLAR by FIDLAR on Apple Music|وێبگە=iTunes|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * کۆمپانیای تۆمارکردن: Mom + Pop, Burger (US); Wichita (UK); Dine Alone (Canada)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.discogs.com/FIDLAR-FIDLAR/master/497775|سەردێڕ=FIDLAR - FIDLAR|وێبگە=Discogs|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * فۆرماتەکان: ئێل پئ، داگرتنی دیجیتاڵی، سی دی، کاسێت، |- ! scope="row" |''Too'' (زۆر) | * ڕاگەیاندن: ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/too/id994698654|سەردێڕ=Too by FIDLAR on Apple Music|وێبگە=iTunes|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * کۆمپانیای تۆمارکردن: Mom + Pop Music, Burger (US); Wichita (UK); Hostess (Japan)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.discogs.com/FIDLAR-Too/master/880616|سەردێڕ=FIDLAR - Too|وێبگە=Discogs|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * فۆڕماتەکان: ئێل پی، سی دی، کاسێت، داگرتنی دیجیتاڵی |- ! scope="row" |''Almost Free'' (نزیک لە ئازادبوون) | * ڕاگەیاندن: ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ * Labels: Mom + Pop, Liberator,<ref name="mushroompromotions1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mushroompromotions.com/bios/single-bio-fidlar-cant-you-see-liberator-music-mom-pop/|سەردێڕ=SINGLE BIO: FIDLAR - Can't You See (Liberator Music/Mom+Pop)|بڵاوکەرەوە=Mushroom Promotions|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181012134711/https://mushroompromotions.com/bios/single-bio-fidlar-cant-you-see-liberator-music-mom-pop/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> Dine Alone (Canada)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://dinealonerecords.com/news/fidlar-to-release-almost-free-lp-on-dine-alone-in-canada/|سەردێڕ=FIDLAR To Release Almost Free LP on Dine Alone in Canada|ڕێکەوت=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Dine Alone Records|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920194200/http://dinealonerecords.com/news/fidlar-to-release-almost-free-lp-on-dine-alone-in-canada/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * فۆڕماتەکان: ئێل پی، فلێکسی دیسک، سی دی، داگرتنی دیجیتاڵی<ref name="mushroompromotions1"/> |} == ئی پی == {| class="wikitable plainrowheaders" !ناو !زانیاری ئی پی |- ! scope="row" |''DIYDUI'' (دییدوی) | * ڕاگەیاندن: ١٢ی نیسانی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/diydui-ep/id524567139|سەردێڕ=Diydui - EP by FIDLAR on Apple Music|وێبگە=iTunes|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * کۆمپانیای تۆمارکردن: White Iris<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ringthealarm.tv/label/fidlar/|سەردێڕ=FIDLAR {{!}} RING THE ALARM|وێبگە=Ringthealarm.tv|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190920194157/http://ringthealarm.tv/label/fidlar/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * فۆڕماتەکان:داگرتنی دیجیتاڵی |- ! scope="row" |''Don't Try...'' (ھەوڵ مەدە) | * ڕاگەیاندن: ١٠ی نیسانی ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/dont-try-ep/id513102586|سەردێڕ=Don't Try - EP by FIDLAR on Apple Music|وێبگە=iTunes|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> * کۆمپانیای تۆمارکردن: Mom + Pop (US); Wichita (UK) * فۆڕماتەکان: سی دی، داگرتنی دیجیتاڵی |- ! scope="row" |''Shit We Recorded in Our Bedroom'' (نەفرەتی، ڤیدیۆمان دەرھێنا لە ژووری نووستنمان) | * ڕاگەیاندن: ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://soundcloud.com/fidlar/sets/freedemoep|سەردێڕ=Shit We Recorded In Our Bedroom EP|وێبگە=SoundCloud.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> * تۆمارکردن: لەلایەن خۆیانەوە * فۆڕمات: داگرتنی دیجیتاڵی |} == تاکەگۆرانی == * "No Waves / No Ass" (٢٠١٢) * "Cheap Beer" (2012) <small>")<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIDLAR – Cheap Beer|ناونیشان=https://www.discogs.com/FIDLAR-Cheap-Beer/release/4702336|وێبگە=Discogs|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref></small> * "Wait for the Man" (٢٠١٢) * "Awkward" (2013)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIDLAR / The Orwells – Awkward / Always N Forever|ناونیشان=https://www.discogs.com/FIDLAR-The-Orwells-Awkward-Always-N-Forever/master/618335|وێبگە=Discogs|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> * "40oz on Repeat" (٢٠١٥) * "West Coast" (٢٠١٥) * "Drone" (٢٠١٥) * "Sabotage" (٢٠١٦) * "Alcohol" (٢٠١٨) * "Are You High?" (٢٠١٨) * "Too Real" (٢٠١٨) * "Can't You See" (2018)<ref name="mushroompromotions12">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mushroompromotions.com/bios/single-bio-fidlar-cant-you-see-liberator-music-mom-pop/|سەردێڕ=SINGLE BIO: FIDLAR - Can't You See (Liberator Music/Mom+Pop)|بڵاوکەرەوە=Mushroom Promotions|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181012134711/https://mushroompromotions.com/bios/single-bio-fidlar-cant-you-see-liberator-music-mom-pop/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * "By Myself" (2018)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://twitter.com/BraceYourselfPR/status/1083051030345076738|سەردێڕ=The new single from @FIDLAR is the Hottest Record in the World with @AnnieMac TONIGHT on @BBCR1! Tune in from 7pm pic.twitter.com/f0cmRe4nCu|یەکەم=Brace|دوایین=Yourself|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[Twitter]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> * "Flake" (2019)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mushroompromotions.com/bios/single-bio-fidlar-flake-liberator-music-mompop/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190421162636/https://mushroompromotions.com/bios/single-bio-fidlar-flake-liberator-music-mompop/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ڤیدیۆی مۆسیقا == {| class="wikitable" !ڕێکەوت !ناو !دەرھێنەر |- |شوباتی ٢٠١٢ |Wait for the Man<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Wait For The Man|ناونیشان=https://vimeo.com/37213580|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150821132359/https://vimeo.com/37213580|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |شوباتی ٢٠١٢ |Max Can't Surf<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Max Can&#039;t Surf|ناونیشان=https://vimeo.com/37214814|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151016101543/https://vimeo.com/37214814|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |شوباتی ٢٠١٢ |Oh<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Oh|ناونیشان=https://vimeo.com/37276030|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151016101541/https://vimeo.com/37276030|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |حوزەیرانی ٢٠١٢ |No Waves<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - No Waves|ناونیشان=https://vimeo.com/43903024|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160623061712/https://vimeo.com/43903024|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |Cheap Beer<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Cheap Beer|ناونیشان=https://vimeo.com/52187103|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151024091855/https://vimeo.com/52187103|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |Gimme Something<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Gimmie Something|ناونیشان=https://vimeo.com/54405754|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151016101537/https://vimeo.com/54405754|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |شوباتی ٢٠١٣ |Max Can't Surf<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Max Can't Surf II: The Zuk Trip|ناونیشان=https://vimeo.com/60444940|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151016101534/https://vimeo.com/60444940|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |تەمووزی ٢٠١٣ |Cocaine<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Cocaine (Feat. Nick Offerman)|ناونیشان=https://vimeo.com/69583182|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180322220923/https://vimeo.com/69583182|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |ئایاری ٢٠١٥ |40oz On Repeat<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - 40oz On Repeat|ناونیشان=https://vimeo.com/127235822|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180316050037/https://vimeo.com/127235822|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |تەمووزی ٢٠١٥ |West Coast<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - West Coast|ناونیشان=https://vimeo.com/133106891|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151001142153/https://vimeo.com/133106891|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |ئابی ٢٠١٥ |Drone<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Drone|ناونیشان=https://vimeo.com/136331828|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150928235222/https://vimeo.com/136331828|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |ئابی ٢٠١٥ |Leave Me Alone<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Leave Me Alone|ناونیشان=https://vimeo.com/137772647|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161208071955/https://vimeo.com/137772647|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |Why Generation<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Why Generation|ناونیشان=https://vimeo.com/151351595|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210110125343/https://vimeo.com/151351595|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |نیسانی ٢٠١٦ |Punks<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Baxley|یەکەم١=Ryan|سەردێڕ=FIDLAR - Punks|ناونیشان=https://vimeo.com/162614841|وێبگە=Vimeo|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٢ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170729112203/https://vimeo.com/162614841|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |ڕایەن باکسلی |- |ئابی ٢٠١٨ |Are You High?<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=hkY-1mGxlm0|سەردێڕ=FIDLAR - Are You High? (ft. The 90s)|بڵاوکەرەوە=YouTube|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |فیدلار |- |ئەیلوولی ٢٠١٨ |Too Real<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=yISltUDNHfY|سەردێڕ=FIDLAR - Too Real|بڵاوکەرەوە=YouTube|ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |جۆناسان ئاچلی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://jonathanatchley.com/|سەردێڕ=Home|وێبگە=Jonathanatchley.com|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190508115538/http://jonathanatchley.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |By Myself<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=My_FCRu8mnM|سەردێڕ=FIDLAR - By Myself|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[YouTube]]}}</ref> |براندۆن شوارتزێل |- |کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |Can't You See |جۆنا رەی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=XCnTtxltqnE|سەردێڕ=FIDLAR - "Can't You See"|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=[[YouTube]]}}</ref> |- |حوزەیرانی ٢٠١٩ |Flake |فیدلار<ref>https://www.youtube.com/watch?v=wfGK9x8ChEk</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|FIDLAR}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:گرووپە مۆسیقییەکان، دامەزرانی ٢٠٠٩]] [[پۆل:گرووپە مۆسیقییەکانی لۆس ئانجلەس]] 2k3vrv1skpzcrjmgtk3lj4bqa75z6ro 0 160982 1673937 1511261 2026-09-24T04:36:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە) 1673937 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شێواز}} }} [[پەڕگە:Phobos colour 2008.jpg|وێنۆک|وێنەی مانگی فۆبۆس]] '''مانگی فۆبۆس''' (بە [[ئینگلیزی]]: Phobos) یەکێکە لە مانگە نزیکەکانی ھەسارەی [[بارام]] لەو ٢ مانگەی کە لە دەوریەتی ئەوانیش '''فۆبۆس''' و [[دیمۆس (مانگ)]]، ئەو ٢ مانگە نزیکترین مانگن لە ھەسارەکانیان لە ھەموو کۆمەڵەی خۆر، == زانیاریەکان لەسەر مانگی فۆبۆس == زانیاری دەربارەی مانگی فۆبۆس: # دووری مانگی لە ناوەندی ھەسارەی [[بارام]] نێزیکەی ٩٣٧٨کم # ناوەندی تیرەکەی ٢٢٬٢کم # بارستاییەکەی ٩٧٢٣٥ تەن # کاتی خوولانەوە بە دەوری ھەسارەی [[بارام]] ٧ کاتژێر و ٣٩ خوولەکە # ئەو مانگە لەلایەن [[ئەساف ھۆڵ]]ەوە لە ٢٢ی ئابی ١٨٧٧ دیتراوە. [[پەڕگە:Orbits of Phobos and Deimos.gif|وێنۆک| نەخشەی خوولانەوەی ھەردووک مانگەکەی ھەسارەی [[بارام]] کە '''فۆبۆس''' و [[دیمۆس (مانگ)]]ە]] لە سەردەمی [[میتۆلۆژیای یۆنانی]] فۆبۆس گووزارشتی لە ترس دەکرد کە ناوی منداڵێک لە منداڵەکانی ئارس بوو و ئارسیش کە خوای جەنگ بوو، ھەروەھا کەشتی ئاسمانی [[مێرنێر ٩]] توانی لە ساڵی ١٩٧١ وێنەی مانگی فۆبۆس بگری، ھەروەھا کەشتی ئاسمانی [[ڤایکینگ ١]] لە ساڵی ١٩٧٧ تانی وێنە و نەخشەی تەواوی مانگی فۆبۆس بکێشی و بنێرتەوە سەر ھەسارەی [[زەوی]]. == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20190104060318/https://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_phys_par%7C فۆبۆس لە ماڵپەری جووڵاندنی فەرارەی ھەوا سەر بە ئاژانسی ناسا] * [https://web.archive.org/web/20180303143154/https://apod.nasa.gov/apod/ap010818.html وێنەی ھەڵبژێردرای رۆژ لەلایەن ماڵپەری فەرمی ناسا] {{کۆمەڵەی خۆر}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|کۆمەڵەی خۆر|فیزیک|فڕینی بۆشایی|ژینناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Phobos (moon)}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:کۆمەڵەی خۆر]] [[پۆل:سیستمی خۆری]] kcyrma1sfiycguz1jn6osecvm6sjlc1 0 161037 1673990 1661222 2026-09-24T07:35:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1673990 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە}} [[پەڕگە:Noto Sans.tiff|وێنۆک|فۆنتەکانی نۆتۆ]] '''نۆتۆ''' بریتییە لە خێزانێک لە [[فۆنت]] کە پێکدێن لە زیاتر لە ١٠٠ دانە فۆنت، کە لە لایەن [[گووگڵ|گوگڵەوە]] دیزاین کراون بۆ ئەوەی پشتیوانی ھەموو زمانێک بکەن کە پێناسەکرابێ لە ستانداردی [[یوونیکۆد|یونیکۆددا]]. تا تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، فۆنتەکانی نۆتۆ پشتیوانیی ٩٣ زمانی جیھان ئەکەن کە پێناسەکراون لە یوینۆکۆدی وەشانی ٦٫٠دا (٢٠١٠) کە پیتە جیاوازەکانی زمانی کوردیشیان تێدایە بۆ نموونە فۆنتی درۆید عەرەبی نەسخ، کوفی و درۆید سانس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.com/get/noto/|سەردێڕ=وێبگەی فۆنتەکان|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> وشەکە، لە «no more tofu»ەوە ھاتووە و مەبەست لێی ئەوەیە ئەگەر فۆنتێکی نۆتۆ بەکار بھێنی، چیتر چوارگۆشەیەک نابینی لە «[[تۆفو]]» (خواردنێکە)ی چوارگۆشە بچێت. واتە فۆنتی نۆتۆ دەبێت پشتیوانی ھەموو یونیکۆدێک بکات. == سەرچاوەکان == {{پەراوێزەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپیوتەر|نووسین}} {{پۆلی کۆمنز|Noto fonts}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:ناساندنەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ]] 780hp12rd7b4741w315oegi03on8jtc 0 162684 1673673 1673096 2026-09-23T17:16:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:میسر|میسر]] 1673673 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=فاتن حەمامە|death_place=[[قاھیرە]]، [[میسر]]|children=٢|spouse={{marriage|[[عززەددین زولفەقار]]|1947|1954|end=div}}{{ھن}}{{marriage|[[عومەر شەریف]]|١٩٥٥|١٩٧٤|end=div}}{{ھن}}{{marriage|محەممەد عادل وەھاب مەحموود{{ھن}}|1975}}|occupation={{flatlist| * [[کچە ئەکتەر]] * [[بەرھەمھێنەری فیلم]] * [[سیناریۆنووس]]}}|years_active=١٩٤٠–٢٠٠١|other_names=خانمی شاشەی عەرەبی|nationality=[[میسر]]ی|death_date={{Death date and age|٢٠١٥|١|١٧|١٩٣١|٥|٢٧|df=y}}|image=Faten Hamama.jpg|birth_place=[[مەنسوڕە]]، [[شانشینی میسر]]|birth_date={{Birth date|١٩٣١|٥|٢٧|df=y}}|birthname=فاتن ئەحمەد حەمامە|native_name={{lang|ar|فاتن أحمد حمامة}}|caption=فاتن حەمامە لە ساڵی ١٩٥٠|imagesize=|relatives=[[عومەر شەریفی بچووک]]{{ھن}}(نەوە)}} '''فاتن ئەحمەد حەمامە''' (٢٧ی ئایاری ١٩٣١ - ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥) ژنە ئەکتەری سینەما و تەلەفزیۆنی میسری ھەروەھا بەرھەمھێنەری تەلەفزیۆنی بوو.<ref name="fatenfilmography">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.imdb.com/name/nm0357303|سەردێڕ=Filmography|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|وێبگە=IMDb}}{{unreliable source?|date=July 2015}}</ref> لە ساڵی ١٩٣١، بۆیەکەمینجار لەسەر شاشە دەرکەوت کاتێک تەمەنی تەنیا حەوت ساڵان بوو. لەسەرەتادا بەڕۆڵی کورت بەشداربوو بەڵام ئەوە یارمەتی زۆری دا تاکوو لەسەر ئاستی میسر ناوبانگێکی باش پەیا بکات، کە دواتر لەئاستی [[میسر]] و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] بووە ئایکۆنێکی سینەمایی. فاتن حەمامە ڕۆڵی ھەبوو لە یارمەتیدان و گەشەسەندنی کەرتی سینەما لە میسر، بەتایبەت لەقبووڵکردن و زانینی گرنگی بەشداری ژنان بۆ سینەما و کۆمەڵگای میسری.<ref name="societyeffect">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Abd al Min'em, Ghada|ناونیشان=http://www.cinemagroup.ps/articles.php?id=805|سەردێڕ=Hamama, a revolution!|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Palestinian Cinema Group|زمان=Arabic|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061014210858/http://www.cinemagroup.ps/articles.php?id=805|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٠، فاتن وەک ئەستێرەی سەددە لەلایەن ڕێکخراوی ڕەخنەگران و ننووسەرانی میسری دیاریکرا. لە ساڵی ٢٠٠٧، ھەشت لە فیلمەکانی فاتن ھەڵبژێردران لەنێو ١٠٠ باشترین فیلم لە مێژووی سینەمای میسر، لیستەکە لەلایەن دەستەی باڵای کەلتوور لە قاھیرە دیاریکرابوو.<ref name="top100">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://weekly.ahram.org.eg/2007/836/cu4.htm|سەردێڕ=Top 100|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئازاری ٢٠٠٧|newspaper=[[Al-Ahram]]|نووسەر=Farid, Samir|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070322192726/http://weekly.ahram.org.eg/2007/836/cu4.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٠٧}}</ref> == بەرهەمەکان == === فیلمەکان === {| class="wikitable" style="width: 60%;" !ساڵ !ناوی فیلم بە کوردی (ناونیشانی نێودەوڵەتی) !بە عەرەبی !ڕۆڵ |- |١٩٣٩ |ڕۆژێکی خۆش |''Yawm Said'', يوم سعيد |ئەنیسە |- |١٩٤٤ |گولەیەک لەنێو دڵ |''Rossassa Fel Qalb'', رصاصة في القلب |نەجوە |- |١٩٤٦ |فریشتەی میهرەبانی |''Malak al-Rahma'', ملاك الرحمة |سورەیا |- |١٩٤٧ |ئەبوزەید هیلالی |''Abu Zayd al-Hilali'', أبو زيد الهلالي |کچی خەلیفە |- | rowspan="4" |١٩٤٨ |ملیۆنێرێکی بچووک |''Al-Millionairah al-Saghirah'', المليونيرة الصغيرة |کچەخۆشەویستی فڕۆکەوان |- |نەمر |''Khulood'', خلود |لەیلا / ئەمەل |- |دوو هەتیو |''Al-Yateematain'', اليتيمتين |نیعمەت |- |بەرەو سەرکەوتن |''Nahwa al-Majd'', نحو المجد |سوهەیر |- | rowspan="3" |١٩٤٩ |کورسی دانپێدانان |''Kursi al-I'tiraf'', كرسي الاعتراف |فلیبەرتا |- |خانمی ماڵ |''Sitt al-Bayt'', ست البيت |ئیلهام |- |هەر ماڵێک پیاوێکی هەیە |''Kul Bayt Lahu Rajel'', كلّ بيت له راجل |فاتن |- | rowspan="3" |١٩٥١ |کوڕی نیل |''Ibn al-Nile'', ابن النيل |زبەیدە |- |ڕۆژی تۆش دێت زاڵم |''Lak Yawm Ya Zalem'', لك يوم يا ظالم |نیعمەت |- |من ڕابردووم |''Ana al-Madi'', أنا الماضي |کچی ئیلهام |- | rowspan="3" |١٩٥٢ |خانووی ژمارەی ١٣ |''Al-Manzel Raqam 13'', المنزل رقم 13 |نادیە |- |گۆرانی نەمری |''Lahn al-Kholood'', لحن الخلود |وەفا |- |خاتوو فاتمە |''Al-Ustazah Fatimah'', الأستاذة فاطمة |فاتیمە |- | rowspan="2" |١٩٥٣ |عائیشە |''A'isha'', عائشة |عائیشە |- |ژوان لەگەڵ ژیان |''Maw'ed Ma' al-Hayat'', موعد مع الحياة |ئەمەل |- | rowspan="6" |١٩٥٤ |بەزەییت بە فرمێسکمدابێت |''Irham Dmoo'i'', ارحم دموعي |ئەمەل |- |شوێنەواری لم |''Athar Fi al-Rimal'', أثار في الرمال |راجیە |- |فریشتە زاڵمەکە |''Al-Malak al-Zalem'', الملاك الظالم |نادیا |- |هەمیشە لەگەڵ تۆم |''Dayman Ma'ak'', دائما معاك |Tefeeda |- |ژوان لەگەڵ خۆشی |''Maw'ed Ma' al-Sa'adah'', موعد مع السعادة |ئحسان / ئەمەل |- |ناکۆکی لە دۆڵەکە |''Sira' Fi al-Wadi'', صراع في الوادي |ئەمەل |- | rowspan="2" |١٩٥٥ |ڕۆژە جوانەکانمان |''Ayyamna al-Holwa'', أيامنا الحلوة |هودا |- |خۆشەویستی و فرمێسک |''Hob Wa Dumoo<nowiki>''</nowiki>'', حب و دموع |فاتیمە |- | rowspan="2" |١٩٥٦ |ژوانی خۆشەویستی |''Maw'ed Gharam'', موعد غرام |نەوال |- |ناکۆکی لە بەندەر |''Sira' Fi al-Mina'', صراع في الميناء |حەمادە |- | rowspan="3" |١٩٥٧ |ڕێگای هیوا |''Tareeq al-Amal'', طريق الأمل |فاتن |- |خاکی ئاشتی |''Ard al-Salam'', أرض السلام |سەلما |- |بێ خەو |''La Anam'', لا أنام |نادیە لوتفی |- | rowspan="3" |١٩٥٨ |ڕێگا داخراوەکە |''Al-Tareeq al-Masdood'', الطريق المسدود |فایزە |- |ژنە داوێنپاکەکە |''Al-Zawjah al-Azra''', الزوجة العذراء |مونا |- |خانمی کۆشک |''Sayyidat al-Qasr'', سيدة القصر |سەوسەن |- | rowspan="2" |١٩٥٩ |لەنێو داڕماوەکان |''Bayn al-Atlal'', بين الأطلال |مونا |- |نزای بولبولێک |''Doaa al-Karawan'', دعاء الكروان |ئامنە |- |١٩٦٠ |ڕووباری خۆشەویستی |''Nahr al-Hob'', نهر الحب |نەنوال |- | rowspan="2" |١٩٦١ |دانیپێدانانێم |''Lan A'tref'', لن أعترف |ئەمەل |- |''[[La Tutf'e al-Shams|Don't Set the Sun Off]]'' |''La Tutf'e al-Shams'', لا تطفئ الشمس |لەیلا |- |١٩٦٢ |دەرئاساکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.cairodar.com/162952/%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%A9-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A9-%D8%A8%D9%83%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A|سەردێڕ=شادية وفاتن حمامة فى لقطة نادرة بكواليس فيلم "المعجزة" [A rare snapshot of Shadia and Faten Hamama behind the scenes of ''The Miracle'']|بڵاوکەرەوە=Cairo Dar|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|نووسەر=Alawy, Ahmed|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150120023607/http://www.cairodar.com/162952/%D8%B4%D8%A7%D8%AF%D9%8A%D8%A9-%D9%88%D9%81%D8%A7%D8%AA%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A9-%D9%81%D9%89-%D9%84%D9%82%D8%B7%D8%A9-%D9%86%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A9-%D8%A8%D9%83%D9%88%D8%A7%D9%84%D9%8A|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |''Al-Mu'jiza'', المعجزة |لەیلا |- | rowspan="4" |١٩٦٣ |قاهیرە |''Cairo'' |ئامینە |- |کاتی خۆشەویستی نییە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://aawsat.com/home/article/267996/%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%85%D8%B4%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D9%85-75-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%8B-%D8%B1%D8%AD%D9%8A%D9%84-%D9%81%D8%A7%D8%AA%D9%86-%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%85%D8%A9?archive=1&date=10/30/2014|سەردێڕ=بعد مشوار دام 75 عاماً.. رحيل فاتن حمامة [Following a 75-year long career.. the death of Faten Hamama]|newspaper=[[Asharq Al-Awsat]]|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|نووسەر=Al-Ghamrawy, Ahmed}}</ref> |''La Waqt Lil Hob'', لا وقت للحُب |فەوزیە |- |دەرگا کراوەکە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.al-akhbar.com/node/224098|سەردێڕ=جوائز وتكريمات فاتن حمامة [Awards and honours received by Faten Hamama]|newspaper=[[Al Akhbar (Lebanon)|Al-Akhbar]]|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> |''Al-Bab al-Maftooh'', الباب المفتوح |لەیلا |- |دوایین شەو |''Al-Laylah al-Akheera'', الليلة الأخيرة |ننادیە / فەوزیە |- | rowspan="3" |١٩٦٥ |تاوان |''Al-Haram'', الحرام |عەزیزە |- |چیڕۆکی ژیانم<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.elwatannews.com/news/details/642997|سەردێڕ=٢٣ أغنية في حب فاتن حمامة [23 love songs for Faten Hamama]|newspaper=El Watan|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|نووسەر=Al-Refai, Mahmoud}}</ref> |''Hikayet al-'Omr Kolloh'', حكاية العمر كلّه |نادیە |- |دانپێدانان<ref name="WatanYoum">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://watanyoum.com/news/art_and_entertainment/id-2974|سەردێڕ=انهيار الفنانات بعد دفن سيدة القصر [Actresses devastated following the burial of the Lady of the Palace]|بڵاوکەرەوە=Al-Watan Al-Youm|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150120004937/http://watanyoum.com/news/art_and_entertainment/id-2974|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> |''Al-'Itriaf'', الاعتراف |نەوال |- |١٩٦٦ |شتێک لەژیانم<ref name="WatanYoum" /> |''Shai' Fi Hayati'', شيء في حياتي |A'ida |- |١٩٧٠ |خۆشەویستی گەورە<ref name="WatanYoum" /> |''Al-Hob al-Kabeer'', الحب الكبير |حەنان |- |١٩٧١ |داوە باریکەکە<ref name="WatanYoum" /> |''Al-Khayt al-Rfee'', الخيط الرفيع |مونا |- |١٩٧٢ |ئیمپڕاتۆری میم |''Imbratoriyat Meem'', امبراطورية ميم |مونا |- | rowspan="2" |١٩٧٤ |خۆشەویستەکەم<ref name="WatanYoum" /> |''Habibati'', حبيبتي |سامیە |- |چارەسەرم دەوێت |''Oridu Hallan'', أريدُ حلاً |فەوزیە |- |١٩٧٧ |دەم و کەروێشک<ref name="WatanYoum" /> |''Afwah wa Araneb'', أفواه و أرانب |نیعمەت |- |١٩٧٩ |ماتەمینی نییە بۆ ژنان<ref name="WatanYoum" /> |''Wa La 'Aza'a Lil Sayyidat'', ولا عزاء للسيدات |راویە |- |١٩٨٥ |شەوی گرتنی فاتیمە<ref name="WatanYoum" /> |''Laylat al-Qabd 'Ala Fatimah'', ليلة القبض على فاطمة |فاتیمە |- |١٩٨٨ |ڕۆژەخۆشەکان... ڕۆژە ترشەکان |''Yawm Mur Yawm Hilw'', يوم مر.. يوم حلو |عائیشە |- |١٩٩٣ |خاکی خەونەکان<ref name="WatanYoum" /> |''Ard al-Ahlam'', أرض الأحلام |نەرگز |- |} === بەرنامەی تەلەفزیۆنی === {| class="wikitable" style="width: 60%;" !ساڵ !ناونیشان !عەرەبی !ڕۆڵ |- |١٩٩١ |ڕێککەوتەکانی خاتوو حیکمەت <small>(زنجیرەی بچووک)</small><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=19012015&id=a4328c98-7271-4866-9357-b3cf585465df|سەردێڕ=سميرة عبد العزيز: فاتن حمامة أطلقت عليا "البلسم" في مسلسل ضمير أبلة حكمت|بڵاوکەرەوە=[[Al Shorouk (Egyptian newspaper)|Al-Shorouk]]|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|نووسەر=Ali, Mahmoud}}</ref> |''Dameer Ablah Hikmat'', ضمير أبلة حكمت |حیکمەت |- |٢٠٠٠ |ڕووی مانگ (زنجیرەی بچووک) |''Wajh al-Qamar'', وجه القمر |ئیبتسام |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|تەلەڤیزیۆن|میسر}} {{پۆلی کۆمنز|Faten Hamama}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٥]] [[پۆل:موسڵمانانی میسری]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمە میسڕییەکان]] dkvws9pqfa4ck9w64bsblcvn8foauw4 0 162787 1673710 1402971 2026-09-23T19:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1673710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = فلۆر دی ماریا ڤێگا زاپاتا | image = Flor de María Vega Zapata.jpg | image_size = | caption = زاپاتا لە [[واشینگتن دی سی]]; ٢٠١٩. | birth_name = | birth_date = | birth_place = | residence = | other_names = | known_for = چالاکییەکانی دژ بەبڕینەوەی درەخت و مەعدەنکردن بەشێوەی نایاسایی | education = | employer = | occupation = پارێزەر | spouse = | website = | footnotes = |awards = خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی | nationality = [[پێروو|پێرۆیی]] }} '''فلۆر دی ماریا ڤێگا زاپاتا''' چالاکوان و پارێزەری [[پێروو|پێرۆییە]]، کە لەدژی پڕۆسەی مەعدەنکردن (دۆزینەوەی کانزا) و بڕینەوەی درەخت بەشێوەی نایاسایی لە وڵاتەکەی وەستایەوە. لە ٧ی ئازاری ٢٠١٩، لەلایەن حکوومەتی ئەمریکاوە خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێودەوڵەتی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://pe.usembassy.gov/peruvian-flor-de-maria-vega-zapata-among-winners-of-international-women-of-courage-award/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190719000039/https://pe.usembassy.gov/peruvian-flor-de-maria-vega-zapata-among-winners-of-international-women-of-courage-award/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان == زاپاتا بەشی یاسای تەواوکردووە لە ساڵی ١٩٨٤، لە فالکەڵتی زانستە سیاسییەکانی زانکۆی ناسیۆنال فێدریکۆ ڤیاریاڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://larepublica.pe/sociedad/1426048-reconocen-estados-unidos-fiscal-peruana-mujer-coraje-flor-maria-vega-zapata-ministerio-publico-video|سەردێڕ=Reconocen en Estados Unidos a fiscal peruana como "Mujer de Coraje" [VIDEO]|زمان=es|وێبگە=larepublica.pe|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190917115105/https://larepublica.pe/sociedad/1426048-reconocen-estados-unidos-fiscal-peruana-mujer-coraje-flor-maria-vega-zapata-ministerio-publico-video/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زاپاتا بووە نوێنەری یاسایی لە ناشناڵ کۆردینەتەر بۆ ژینگەی پێڕۆ. ئەو تیمێکی یاسایی پێکھێنا بۆ درووستکردنی کەیسی لەدژی ئەو ڕێکخراوە تاوانبارانەی کە بەشێوەی نایاسایی کاری مەعدەنی و بڕینەی درەختەکان لە پێرۆ دەکەن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2019/bio/index.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190305220533/https://www.state.gov/s/gwi/iwoc/2019/bio/index.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Biographies of the Finalists for the 2019 International Women of Courage Awards|وێبگە=www.state.gov|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> زاپاتا ٥٠٠ کەیسی درووستکرد لەسەر ئەو دەزگایانەی کەکاری مەعدەنکردنی نایاسایی و دۆزینەوە زێڕ دەکەن لە پێڕۆ. یەکەم کەیسی سەرکەوتووی زاپاتا لە ساڵی ٢٠١٩ بوو، کەتوانیان دەستبگرنەوە بەسەر بەھای ١٫٦ میلیۆن دۆلار لە درەختی بڕاوە.<ref name=":0"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Flor de María Vega Zapata}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی پێڕۆ]] [[پۆل:ژنە چالاکوانەکانی پێڕۆ]] [[پۆل:ژنان لە پاراستنی مافی مرۆڤ]] [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] [[پۆل:ژنە پارێزەرەکانی سەدەی ٢١ەم]] 54h3uhuifxi6rmlwcyd0prr6lqxcqgz 0 163142 1673461 1540070 2026-09-23T12:35:48Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673461 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ھێڵکاریی مێژووی پەرەسەندنی مرۆڤ''' ھەڵدەستێت بە ناساندن و دەستنیشانکردنی دیاردە و ڕووداوە گەورەکان لە لایەنی پەرەسەندنی جۆری [[مرۆڤ]]ی نوێوە. پیشاندانی تەواوی مێژووی جۆری ھۆمۆ سەیپیەنەکان (مرۆڤی ژیر) لە سەرەتایی ژیان (نزیکەی ٤ میلیارد ساڵ لەمەوبەر) بۆ کۆتا ئاستی پەرەسەندنییان لە (کۆتا چاخی سەھۆڵبەندان)دا. ھەروەھا چەند شیکردنەوەیەکی کورت و پوخت لەخۆدەگرێت دەربارەی ئاستە جۆراوجۆرەکانی پۆلێنەکانی مرۆڤ. == تاک خانەکان == {| class="wikitable" |مێژوو (میلیارد ساڵ) |دیاردە |- |٤٫١ |دەرکەوتنی سەرەتاترین شێوەی ژیان. |- |٣٫٩ |دەرکەوتنی ئەو خانانەی زیندەوەری تاک خانەی (بێ ناوک یان ناوک سەرەتایی)ن (پەردە یان دیواری ناوکیان نییە). |- |٣٫٥ |دەرکەوتنی یەکەمین ڕۆشنەپێکھاتنی ھەوایی (ئۆکسجینی) و لە ئەنجام دا ھاتنە کایەی بڕی زۆری ھەوا لەسەر زەوی بۆ یەکەمین جار. |- |٢٫٥ |دەرکەوتنی یەکەمین خانەکان کە ئۆکسجین بەکاردەھێنن. لە مێژووی ٢٤٠٠ میلیۆن ساڵ دا لە دیاردەی بەئۆکسجینبوونی مەزن دا، شێوە ژیان (زیندەوەر) ە بێ ھەواکان لەناوبران لەلایەن زیندەوەرە بەرھەمھێنرەکانی ھەواوە. |- |٢٫١ |دەرکەوتنی (زیندەوەرە ناوکدارەکان) (ناوکەکانیان پەردە یان دیوار دەورە دراون). |- |١٫٢ |پەرەسەندنی زاوزێکردنی سێکسی کە کردەی پەرەسەندن خێراتر دەکات و بۆماوەکان تێکەڵ دەبن لە ھەموو وەچەکان دا کە ڕێ خۆشدەکات بۆ ھاتنەکایەی ھەمەجۆریی (جیاوازی) زیاتر. |- |٠٫٩ |ھاوشێوەیی (کوێنۆفلاجلەیت) لەگەڵ بنەچەکانی ھەموو شانشینی ئاژەڵەکان دا و دەکرێت بنەچەی ڕاستەوخۆی ئیسفنجەکان بێت.<ref>depending on the classification of the ''[[Homo heidelbergensis]]'' lineage; 0.8 if Neanderthals are classed as ''H. sapiens neanderthalensis'', or if ''H. sapiens'' is defined cladistically from the divergence from ''H. neanderthalensis'', 0.3 based on the available fossil evidence.</ref> |} == ھۆمۆ سەیپیەن (مرۆڤی ژیر) == پوختەیەکی خشتەیی لەسەر ڕیزبەندی پۆلێنەکان بۆ جۆری ھۆمۆ سیپیەن (مرۆڤی ژیر) و بۆ ھەر ئاستێک تەمەن (مێژووی)ەکەی خەملێنراوە، وەک لەمەی خوارەوەدا دەردەکەوێت: {| class="wikitable" |پۆلێن |ناو |ناوی باو |پێش میلیۆن ساڵ |- |کۆمار |یوکاریوت | |٢٬١٠٠ |- |شانشین |ئاژەڵ |ئاژەڵ |٥٩٠ |- |لق |کۆرداتە |بربڕەدارەکان و ئەوانەی نزیکن لە بێ بربڕەکان |٥٣٠ |- |لقی لاوەکی |بربڕەدارەکان |ماسی/بربڕەدارەکان |٥٠٥ |- |پۆلی گەورە |چوار پەلەکان |چوار پەلەکان (ئەو ئاژەڵانەی خاوەنی چوار پێن) |٣٩٥ |- |پۆل |شیردەرەکان |شیردەرەکان |٢٢٠ |- |پۆلی لاوەکی |دڕندەکان |ئەو ئاژەڵانەی بێچووەکانیان دەبێت (ھێلکە دانانێن) |١٦٠ |- |پۆل |دڕندە ڕاستییەکان |شیردەرە وێلاشییەکان |١٢٥ |- |پلە |دڕندە باکورییەکان |شیردەرە سمدارەکان، شیردەرە گۆشخۆرەکان، نەھەنگ و شەمشەمەکوێرە |١٠١–١٢٤ |- |پلە |ئاژەڵە قرتێنەرەکان |ئاژەڵە شێوە مشک، کەروێشکەکان |١٠٠ |- |پلە |ئاژەڵە پیاھەڵکشانەکان |مەیموون |٨٠–٩٩ |- |پلە |پریماتۆمۆرفا |مەیموونەکان<ref>"'Experiments with sex have been very hard to conduct,' Goddard said. 'In an experiment, one needs to hold all else constant, apart from the aspect of interest. This means that no higher organisms can be used, since they have to have sex to reproduce and therefore provide no asexual control.' Goddard and colleagues instead turned to a single-celled organism, yeast, to test the idea that sex allows populations to adapt to new conditions more rapidly than asexual populations.<cite></cite>" [http://news.nationalgeographic.com/news/2005/03/0330_050330_sexevolution.html Sex Speeds Up Evolution, Study Finds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050404004325/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/03/0330_050330_sexevolution.html |date= ٤ی نیسانی ٢٠٠٥ }} (URL accessed on January 9, 2005)</ref> |٧٩٫٦ |- |پلە |مەیموونەکان | |٧٥ |- |پلەی لاوەکی |ھاپلۆرھینی |لووت سادەکان |٦٣ |- |پلە |سیمیفۆرم |مەیموونەکان |٤٠ |- |پلە |کاتەرھینی | |٣٠ |- |خانەدانی گەورە |ھۆمینۆیدیا |ئەو مەیموونانەی ئاراستەی لووتیان بەرەو خوارەوەیە |٢٨ |- |خانەدان |ھۆمینیدای |مەیموونە مەزنەکان، مرۆڤەکان، شەمپانزییەکان و گورێلاکان |١٥–٢٠ |- |خانەدانی لاوەکی |ھۆمینینای |مرۆڤەکان، شامپانزییەکان و گۆرێلاکان |١٢–١٤ |- |تیرە |ھۆمنینی (لێکچووەکانی مرۆڤ) |مەیموونە شامپانزییەکان دەگرێتەوە بەڵام گۆرێلا نا |٨–١٠ |- |تیرەی لاوەکی |ھۆمنینا |خێزانی ھۆمۆکان، نزیک لە خزم و بنەچەی مرۆڤەکانەوە |٤ – ٨ |- |خێزان |ھۆمۆ ھابیلس |(مرۆڤی بە توانا) مرۆڤەکان |٢٫٥ |- |جۆر |ھۆمۆ سەیپیەن |(مرۆڤی ژیر) مرۆڤە توێکارییە نوێیەکان |٠٫٣ – ٠٫٨ |} پاشماوەی بە بەردبووی جۆری ھۆمۆ سەیپییەنەکان (مرۆڤی ژیر) کە لەگەڵ چەند کەرەستەیەکی بەردیی لە شاخی (ئەیغود)ی وڵاتی مەغریب دۆزراوەتەوە و مێژووەکەیان دەگەرێتەوە بۆ ٣٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر بە یەکەمین بەڵگەی بە بەردبوو دادەنرێت لەسەر ھۆمۆ سەیپییەنە نوێیەکان (نوێ لەڕووی توێکارییەوە). لە ساڵی ٢٠١٧ دا لە وڵاتی ئیسڕایل بەردینی ئێسکێکی شەویلگەی ١٧٧ ھەزار ساڵی دۆزرایەوە کە بە کۆنترین پاشماوەی مرۆڤ دادەنرێت لە دەرەوەی کیشوەری ئەفریقا دۆزرابێتەوە. ھەروەھا لە ھەمان مێژوودا (نزیکەی ٣٠٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر) مرۆڤە نێردەتاڵەکان لە جۆری (ھۆمۆ ھایدڵبێرگنسس)ەوە سەرچاوەیان گرتووە. نزیکەی ١٦٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر، ھۆمۆ سەیپییەنەکانی (دۆڵی ڕووباری ئاواش) (کە دەکەوێتە نزیک گوندی ھێرتۆ سەر بە وڵاتی ئێسۆپیای ئێستا) ھەستاون بە ئەنجامدانی کردەی بەجێھێشتنی مردووەکانیان لە شوێنێک دا (وەک جۆرە مەراسیمێکی ناشتن یان ماڵئاویی کردن لێیان). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زانست|ژینناسی|مێژوو}} [[پۆل:پەرەسەندنی مرۆڤ]] pzbjkfetn4am5cperg5o4cb1b9yaxos 1 163145 1673462 670652 2026-09-23T12:35:49Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673462 wikitext text/x-wiki ==ناو== ناوەکەی بکرێت بە مێژووی پەرەسەندنی مرۆڤ یا کرۆنۆلۆجیی پەرەسەندنی مرۆڤ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ‏٠٧:١٥، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێڵکاریی مێژووی پەرەسەندنی مرۆڤ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673461 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20050404004325/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/03/0330_050330_sexevolution.html بۆ http://news.nationalgeographic.com/news/2005/03/0330_050330_sexevolution.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٥، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 70oj808ga1hfa5kb1sqwex65emczydl 0 163241 1674078 1580415 2026-09-24T10:39:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674078 wikitext text/x-wiki {{دەستپێکی زۆر درێژ}}[[File:Angelina_Jolie_(48462664366)_(cropped).jpg|alt=Angelina Jolie is looking away from the camera.|وێنۆک|جۆڵی لە کۆمیک کۆنی سان دیێگۆی ٢٠١٩.]] [[ئەنجلینا جۆولی]] خانمەئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ئەمریکییە. لە منداڵیدا، ئەو بۆ یەکەمینجار لە فیلمی کۆمیدیی ''لووکین' توو گێت ئاوت'' (١٩٨٢) دەرکەوت. باوکی ئەنجڵینا، [[جۆن ڤۆیت]]، ھەروەھا لە فیلمەکە ڕۆڵی گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Angelina Jolie's 40 most memorable moments|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/culturenews/11649724/Angelina-Jolies-40-most-memorable-moments.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Daily Telegraph]]|بڵاوکەرەوە=[[Telegraph Media Group]]|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> دوای یازدە ساڵ، ئەنجڵینا لە فیلمێکی دیکە بەشداربوو، فیلمەکە تێچووی کەم بوو و بە ناونیشانی ''سایبۆرگ ٢'' (١٩٩٣) بوو. فیلمەکە شکستێکی بازرگانی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Bedi|یەکەم١=Shilbani|سەردێڕ=Angelina Jolie: From Girl, Almost Interrupted to A Mighty Heart|ناونیشان=http://movies.ndtv.com/hollywood/angelina-jolie-from-i-girl-i-almost-i-interrupted-i-to-i-a-mighty-heart-i-656523|بڵاوکەرەوە=[[NDTV]]|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٣٠ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200217051053/https://movies.ndtv.com/hollywood/angelina-jolie-from-i-girl-i-almost-i-interrupted-i-to-i-a-mighty-heart-i-656523|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەو دواتر وەک ھاکەرێکی ھەرزەکار لە فیلمیی [[خەیاڵی زانستی]] ''ھاکەرس'' (١٩٩٥) دەرکەوت. وێڕای شکستی فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیسدا، فیلمەکە ھەوادارێکی زۆری کۆکردەوە.<ref name="Mercer2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mercer|یەکەم=Rhona|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DJItsz2eEGEC&pg=PT20|سەردێڕ=Angelina Jolie - The Biography: The Story of the World's Most Seductive Star|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[John Blake Publishing]]|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٨٢-٩١٧-٤|پەڕە=٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Higgins|یەکەم١=Bill|سەردێڕ=Throwback Thursday: In 1995, Angelina Jolie Played a 'Hacker'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/throwback-thursday-1995-angelina-jolie-755159|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|بڵاوکەرەوە=[[Prometheus Global Media]]|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> کاروانی ئەنجڵینا پێشیخست دوای ئەوەی ڕۆڵیکی پاڵپشتی ھەبوو لە فیلمی ''جۆرج واڵاس'' (١٩٩٧)، و بۆ ڕۆڵەکەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین خانمەئەکتەری فیلمی تەلەڤیزیۆنی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Winfrey|یەکەم=Lee|ناونیشان=http://articles.philly.com/1997-08-24/entertainment/25569021_1_george-wallace-arthur-bremer-alabama-gov|سەردێڕ=A Story Of Civil Wrongs And Eventual Repentance|newspaper=[[The Philadelphia Inquirer]]|بڵاوکەرەوە=[[Interstate General Media]]|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304065316/http://articles.philly.com/1997-08-24/entertainment/25569021_1_george-wallace-arthur-bremer-alabama-gov|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Roberts2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Roberts|یەکەم=Jerry|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=kW8j6sHvrewC&pg=PA177|سەردێڕ=Encyclopedia of Television Film Directors|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Scarecrow Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٣٧٨-١|پەڕە=١٧٧}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.goldenglobes.com/angelina-jolie|سەردێڕ=Angelina Jolie|بڵاوکەرەوە=[[Hollywood Foreign Press Association]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150701002041/http://www.goldenglobes.com/angelina-jolie|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150701002041/http://www.goldenglobes.com/angelina-jolie |date= ١ی تەممووزی ٢٠١٥ }}</ref> ڕۆڵەکەی لە فیلمی تەلەڤیزیۆنی [[ئێچ بی ئۆ]] بە ناونیشانی جیا (١٩٩٨) بووە سەرەتای ناوبانگی ئەنجڵینا. ئەنجڵینا خەڵاتی گۆڵدن گڵۆبی بۆ باشترین خانمەئەکتەری فیلمی تەلەڤیزیۆنی بردەوە بۆ ڕۆڵەکەی وەک جیا کارانگیی مۆدێلی فاشن لە فیلمەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=West|یەکەم١=Amy|سەردێڕ=Angelina Jolie turns 40 today: Hollywood actress and UN ambassador's life in pictures|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.uk/angelina-jolie-turns-40-today-hollywood-actress-un-ambassadors-life-pictures-1504235|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[International Business Times]]|بڵاوکەرەوە=[[IBT Media]]|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> یەکەم ڕۆڵی جۆڵی لە فیلمی ''پوشینگ تین'' (١٩٩٩) بوو، فیلمەکە شکستێکی بازرگانی و ڕەخنەگرانی بوو؛ ھەرچەندە، فیلمی دوای ئەو، ''دە بۆن کۆڵێکتەر'' (١٩٩٩)، سەرکەوتنێکی بازرگانی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Angelina Jolie: Hollywood's Child|ناونیشان=http://www.cbsnews.com/news/angelina-jolie-hollywoods-child/|بڵاوکەرەوە=[[CBS News]]. [[CBS|CBS Broadcasting, Inc.]]|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٠}}</ref><ref name="Schechter2003">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schechter|یەکەم=Harold|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=DyXeBgAAQBAJ&pg=PT389|سەردێڕ=The Serial Killer Files: The Who, What, Where, How, and Why of the World's Most Terrifying Murderers|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Ballantine Books|پەڕە=٣٨٩|id=GGKEY:WG7H0WGD9NJ}}</ref> لە درامای ''گێڕل، ئینترەپتد'' (١٩٩٩)، جۆڵی وەک نەخۆشێکی دەروونی ڕۆلی گێڕا. جۆڵی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب و ئۆسکاری بۆ باشترین خانمەئەکتەری ڕۆڵی پاڵپشت بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Stevens, Jr.|یەکەم=George|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=5iHIJX42POMC&pg=PA343|سەردێڕ=Conversations at the American Film Institute with the Great Moviemakers: The Next Generation|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=[[Random House|Knopf Doubleday Publishing Group]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٠٧-٩٥٧٧١-٩|پەڕە=٣٤٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Achath|یەکەم=Sati|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=b4PWUvujOAgC&pg=PA8|سەردێڕ=Hollywood Celebrities: Basic Things You've Always Wanted to Know|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[AuthorHouse]]|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٣٤-١١٥٧-٢|پەڕە=٨}}</ref> ڕۆڵەکەی لەگەڵ [[نیکۆلاس کەیج]] لە فیلمی ''ونبوو لە ٦٠ چرکە'' (٢٠٠٠) پڕداھاتترین ڕۆڵی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Taylor|یەکەم=Brent D.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SSEsAQAAMAAJ|سەردێڕ=The Creative Edge: 17 Biographies of Cultural Icons|ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣١٤-٠٨٤٧-٤|پەڕە=٥٥}}</ref> جۆڵی ناوبانگی جیھانیی کۆکردەوە بۆ ڕۆڵەکەی وەک شوێنەوارناس لارا کرۆفت لە فیلمی ''لارا کرۆفت: تومب ڕایدەر'' (٢٠٠١)، فیلمێکی ئەکشن کە لەسەر بنەمای زنجیرەکایەی تومب ڕایدەر درووستکراوە.<ref name="AndrisFrederick2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Andris|یەکەم١=Silke|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=qKMYBwAAQBAJ&pg=PA58|سەردێڕ=Women Willing to Fight: The Fighting Woman in Film|نووسەر٢=Ursula Frederick|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge Scholars Publishing|ژپنک=٩٧٨-١-٤٤٣٨-٠٤٧٦-٩|پەڕە=٥٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Angelina Jolie 'angry at Megan Fox being lined up for Tomb Raider'|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/news/celebritynews/5620708/Angelina-Jolie-angry-at-Megan-Fox-being-lined-up-for-Tomb-Raider.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=The Daily Telegraph|بڵاوکەرەوە=Telegraph Media Group|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩}}</ref> وێڕای ڕەخنە نەرێنییەکانی سەر فیلمەکە، تومب ڕایدەر پڕداھاتترین دەستپێکی کۆتایی ھەفتەی ھەبوو لەنێوان ئەو فیلمانەی کە کچەپاڵەوانێکی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Marshall|یەکەم١=Rick|سەردێڕ=History of Tomb Raider: Blowing the dust off 17 years of Lara Croft|ناونیشان=http://www.digitaltrends.com/gaming/the-history-of-tomb-raider/|بڵاوکەرەوە=[[Digital Trends]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٩ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/genres/chart/?id=actionheroine.htm&sort=opengross&order=DESC&p=.htm|سەردێڕ=Action Heroine Movies at the Box Office|بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]. [[Amazon.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704073545/http://www.boxofficemojo.com/genres/chart/?id=actionheroine.htm&sort=opengross&order=DESC&p=.htm}}</ref> فیلمەکە دوو شکستی بۆکس ئۆفیسی بەدواداھات—فیلمی [[ھەستبزوێن (وێژە)|ھەستبزوێنی]] ئیرۆتیک بەناونیشانی ''ئۆریجنەڵ سین'' (٢٠٠١) و فیلمی کۆمیدیی ڕۆمانسی بەناونیشانی ''لایف ئۆر سەمتینگ لایک ئت'' (٢٠٠٢).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2003/04/25/lara-croft-tomb-raider-cradle-life|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Entertainment Weekly]]|بڵاوکەرەوە=[[Time Inc.]]|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150614213045/http://www.ew.com/article/2003/04/25/lara-croft-tomb-raider-cradle-life|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جۆڵی دووبارە وەک کەسایەتیی لارا کرۆفت لە فیلمی دووەمی تومب ڕایدەر بەناونیشانی ''لارا کرۆفت تومب ڕایدەر - دە کرادڵ ئۆف ڵایف'' (٢٠٠٣) دەرکەوت. لە ٢٠٠٤، ئەنجڵینا وەک ئەکتەری دەنگی لە [[ئەنیمەیشن]]ی ''شارک تەیڵ'' دەرکەوت، و دواتر ڕۆڵی پیاوکووژێکی لە فیلمی مامۆستا و خاتوون سمیت (٢٠٠٥) لەپاڵ [[براد پیت]] بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ibtimes.com/angelina-jolie-brad-pitts-2005-blockbuster-mr-mrs-smith-be-turned-reality-series-1981057|سەردێڕ=Angelina Jolie-Brad Pitt's 2005 Blockbuster 'Mr. and Mrs. Smith' To Be Turned Into Reality Series|دوایین=Tewari|یەکەم=Nidhi|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[International Business Times]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=[[IBT Media]]}}</ref> ئەو دواتر وەک کەسایەتیی ماریان پێڕل لە فیلمی ''ئە مایتی ھاڕت'' (٢٠٠٧) بینی، و وەک ئەکتەرێکی دەنگی لە ئەنیمەیشنی ''[[کۆنگ فو پاندا]]'' (٢٠٠٨) بەشداربوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Singh|یەکەم١=Sonalee|سەردێڕ='Kung Fu Panda 3': Images Show Po With Other Pandas|ناونیشان=http://www.ibtimes.com/kung-fu-panda-3-images-show-po-other-pandas-1962185|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[International Business Times]]|بڵاوکەرەوە=[[IBT Media]]|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> فیلمی ئەکشنی ھەستبزوێن ''وەنتد'' (٢٠٠٨)، کە وەک ڕۆڵێکی پاڵپشت تێیدا ڕۆڵی گێڕا، سەرکەوتنێکی بازرگانی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Child|یەکەم١=Ben|سەردێڕ=Wanted falls foul of advertising watchdog, again|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2009/mar/18/wanted-advert-banned|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Guardian]]|بڵاوکەرەوە=[[Guardian Media Group]]|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٠٩}}</ref> دەرکەوتنی دواتری وەک کەسایەتیی کریتسین کۆڵنس بوو لە درامای ''چانجڵینگ'' (٢٠٠٨)، و سەرەنجان بووە پاڵێوراوی باشترین خانمەئەکتەری خەڵاتەکانی ئۆسکار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Oscars 2009: the nominations|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2009/jan/22/full-oscar-nomination-list-2009|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Guardian]]|بڵاوکەرەوە=[[Guardian Media Group]]|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> ئەو دواتر وەک دوو کەسایەتیی سەرەکیی دوو پڕداھاتترین فیلمە ھەستبزوێنەکانی ٢٠١٠ ڕۆڵی گێڕا{{mdash}}''خوێ'' و ''گەشتیارەکە''.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Beard|یەکەم١=Lanford|سەردێڕ=Angelina Jolie and Sarah Jessica Parker top 'Forbes' Highest Paid Actresses list|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2011/07/06/forbes-top-paid-actresses-angelina-jolie-sarah-jessica-parker|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Entertainment Weekly]]|بڵاوکەرەوە=[[Time Inc.]]|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150615005226/http://www.ew.com/article/2011/07/06/forbes-top-paid-actresses-angelina-jolie-sarah-jessica-parker|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٠١١، ئەو فیلمی درامیی ڕۆمانسیی لە ''خاکی خوێن و ھەنگوینی'' بەرھەمھێنا، فیلمەکە باسی چیڕۆکێکی خۆشەویستیی کاتی [[جەنگی بۆسنیا و ھەرزەگۆڤینا]]ی دەکرد، و دواتر، ئەنجڵینا لە بەشی دووەمی کۆنگ فو پاندا دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Pulver|یەکەم١=Andrew|سەردێڕ=In the Land of Blood and Honey – review|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2012/feb/10/in-the-land-blood-honey-review|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Guardian]]|بڵاوکەرەوە=[[Guardian Media Group]]|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> گەورەترین سەرکەوتنی بازرگانیی جۆڵی لە فیلمی فانتازیای تاریکی ''[[مالیفیسنت (فیلم)|مالیفیسنت]]'' (٢٠١٤) بوو. فیلمەکە داھاتی ٧٥٨$ میلیۆن بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Strecker|یەکەم١=Erin|سەردێڕ='Maleficent' is Angelina Jolie's top-earning film|ناونیشان=https://www.ew.com/article/2014/06/23/maleficent-is-angelina-jolies-top-earning-film|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Entertainment Weekly]]|بڵاوکەرەوە=[[Time Inc.]]|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704141003/http://www.ew.com/article/2014/06/23/maleficent-is-angelina-jolies-top-earning-film|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/people/chart/?view=Actor&id=angelinajolie.htm|سەردێڕ=Angelina Jolie Movie Box Office Results|بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]. [[Amazon.com]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> دواتر، ئەنجڵینا فیلمی درامیی جەنگی بەناونیشانی ''ئەنبرۆکن'' (٢٠١٤) و ''فێرست دێی کیڵد مای فادەری'' (٢٠١٧) بەرھەمھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=McCarthy|یەکەم١=Todd|سەردێڕ='Unbroken': Film Review|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movie/unbroken/review/752885|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|بڵاوکەرەوە=[[Prometheus Global Media]]|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Julian|دوایین=Borger|سەردێڕ=Among the ghosts of Cambodia's killing fields: on the set of Angelina Jolie's new film|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2017/jan/11/angelina-jolie-cambodia-first-they-killed-my-father|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170204170715/https://www.theguardian.com/world/2017/jan/11/angelina-jolie-cambodia-first-they-killed-my-father|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی شوباتی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == فیلم == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |ناو ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ڕۆڵ ! class="unsortable" scope="col" |تێبینییەکان ! class="unsortable" scope="col" |سەرچاوەکان |- ! scope="row" |لووکین' توو گێت ئاوت |١٩٨٢ |تۆش |وەک ئەنجلینا جۆولی ڤۆیت ناسراوە | style="text-align:center;" |<ref name="Morton2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Morton|یەکەم=Andrew|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jYy2laAs_Q8C&pg=PA52|سەردێڕ=Angelina: An Unauthorized Biography|ڕێکەوت=٣١ی تەممووزی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[St. Martin's Press]]|ژپنک=٩٧٨-١-٤٢٩٩-٤٣٥٢-٩|پەڕە=٥٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://books.google.com/books?id=jYy2laAs_Q8C&pg=PA52 |date=نیسانی ٢٠٢٤ }}</ref> |- ! scope="row" |سایبۆرگ ٢ |١٩٩٣ |کاسێلا ڕیس | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Muri|یەکەم=Allison|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=oG21cTO7o2YC&pg=PA169|سەردێڕ=The Enlightenment Cyborg: A History of Communications and Control in the Human Machine, 1660-1830|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=[[University of Toronto Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٠-٨٨٥٠-٥|پەڕە=١٦٩}}</ref> |- ! scope="row" |ئانجێڵا و ڤیریڵ |١٩٩٣ |ئەنجێڵا |[[کورتەفیلم]] | style="text-align:center;" |<ref name="indiewire1">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=Christopher Campbell|ناونیشان=https://www.indiewire.com/2012/01/short-starts-watch-18-year-old-angelina-jolie-in-2-mr-viril-films-226512/|سەردێڕ=Short Starts: Watch 18-Year-Old Angelina Jolie in 2 “Mr. Viril” Films|ئیش=IndieWire|ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> |- ! scope="row" |ئالیس و ڤیریڵ |١٩٩٣ |ئالیس |کورتەفیلم | style="text-align:center;" |<ref name="indiewire1"/> |- ! scope="row" |ھاکەرس |١٩٩٥ |ئاسد بەرن | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Maslin|یەکەم=Janet|ناونیشان=https://movies.nytimes.com/movie/review?res=990CE2D61631F936A2575AC0A963958260|سەردێڕ=Those Wacky Teenagers and Their Crazy Fads|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150109024040/http://www.nytimes.com/movie/review?res=990CE2D61631F936A2575AC0A963958260|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|newspaper=[[The New York Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ١٩٩٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |ویداوت ئێڤیدنس |١٩٩٦ |{{Sort|Swearingen|جۆدی سوێرینگێن}} | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Without Evidence (1996)|ناونیشان=https://www.nytimes.com/movies/movie/136015/Without-Evidence/details|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The New York Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]}}</ref> |- ! scope="row" |لۆڤ ئز ئۆڵ دێر ئز |١٩٩٦ |گینا مالێسێسی | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/love-is-all-there-is-v136338/cast-crew|سەردێڕ=Love Is All There Is (1996)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180814135056/https://www.allmovie.com/movie/love-is-all-there-is-v136338/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |مۆجاڤ موون |١٩٩٦ |ئێڵی | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/mojave-moon-v136297/cast-crew|سەردێڕ=Mojave Moon (1996)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160316172110/http://www.allmovie.com/movie/mojave-moon-v136297/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |فۆکسفایر |١٩٩٦ |لێگس سادۆڤسکی | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Mathews|یەکەم=Jack|ناونیشان=https://articles.latimes.com/1996-08-23/entertainment/ca-36764_1_drifter|سەردێڕ=Rebellion in 'Foxfire' Loses Impact in Leap to the '90s|newspaper=[[Los Angeles Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Tribune Publishing]]|ڕێکەوت=٢٣ی ئابی ١٩٩٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |پلەیینگ گۆد |١٩٩٧ |کلێر | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ebert|یەکەم=Roger|ناونیشان=https://www.rogerebert.com/reviews/playing-god-1997|سەردێڕ=Reviews: Playing God|ئیش=[[Chicago Sun-Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Sun-Times Media Group]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |ھێلس کیچن |١٩٩٨ |گلۆریا مکنێری | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/hells-kitchen-nyc-v174339/cast-crew|سەردێڕ=Hell's Kitchen (1998)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224712/http://www.allmovie.com/movie/hells-kitchen-nyc-v174339/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |پلەیینگ بای ھاڕت |١٩٩٨ |جۆوان | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/playing-by-heart-v174296/cast-crew|سەردێڕ=Playing by Heart (1998)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018225016/http://www.allmovie.com/movie/playing-by-heart-v174296/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |پوشینگ تین |١٩٩٩ |ماری بێڵ | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/pushing-tin-v179428/cast-crew|سەردێڕ=Pushing Tin (1999)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018225506/http://www.allmovie.com/movie/pushing-tin-v179428/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |دە بۆن کۆڵێکتەر |١٩٩٩ |ئەمیلا دۆناگی | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/the-bone-collector-v181074/cast-crew|سەردێڕ=The Bone Collector (1998)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512223028/http://www.allmovie.com/movie/the-bone-collector-v181074/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |گێڕڵ، ئینتڕەپتد |١٩٩٩ |لیسا ڕۆو | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Caro|یەکەم١=Jason|سەردێڕ=Girl, Interrupted|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/film/8hyj/girl-interrupted|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Radio Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Immediate Media Company]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150610184704/http://www.radiotimes.com/film/8hyj/girl-interrupted|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |ونبوو لە ٦٠ چرکە |٢٠٠٠ |سارا "سوەی" وەیلاند | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Turan|یەکەم١=Kenneth|سەردێڕ=Determined to Go at Its Own Speed|ناونیشان=https://articles.latimes.com/2000/jun/09/entertainment/ca-39022|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Los Angeles Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Tribune Publishing]]|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٠}}</ref> |- ! scope="row" |لارا کرۆفت: تومب ڕایدەر |٢٠٠١ |لارا کرۆفت | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Collins|یەکەم١=Andrew|سەردێڕ=Lara Croft: Tomb Raider|ناونیشان=http://www.radiotimes.com/film/cm8rd/lara-croft-tomb-raider|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Radio Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Immediate Media Company]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150610192933/http://www.radiotimes.com/film/cm8rd/lara-croft-tomb-raider|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |ئۆریجنەڵ سین |٢٠٠١ |جولا ڕەسێڵ | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Mitchell|یەکەم١=Elvis|سەردێڕ=Film Review; The Item You Ordered May Be Sneaky|ناونیشان=https://www.nytimes.com/movie/review?res=9C0CE1D9143CF930A3575BC0A9679C8B63|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The New York Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|ڕێکەوت=٣ی ئابی ٢٠٠١}}</ref> |- ! scope="row" |ڵایف ئۆر سەمتینگ ڵایک ئت |٢٠٠٢ |لانی کێریگان | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/life-or-something-like-it-v260905/cast-crew|سەردێڕ=Life, or Something Like It (2002)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224503/http://www.allmovie.com/movie/life-or-something-like-it-v260905/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |لارا کرۆفت: تومپ ڕایدەر- دە کرادڵ ئۆف ڵایف |٢٠٠٣ |لاتا کرۆفر | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Rooney|یەکەم١=David|سەردێڕ=Review: ‘Lara Croft Tomb Raider: The Cradle of Life’|ناونیشان=https://variety.com/2003/film/reviews/lara-croft-tomb-raider-the-cradle-of-life-1200540281/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|بڵاوکەرەوە=[[Penske Media Corporation]]|ڕێکەوت=٢٥ی تەممووزی ٢٠٠٣}}</ref> |- ! scope="row" |بییۆند بۆردەرس |٢٠٠٣ |سارا جۆردن | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/beyond-borders-v284691/cast-crew|سەردێڕ=Beyond Borders (2003)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224500/http://www.allmovie.com/movie/beyond-borders-v284691/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |تەیکینی لایڤس |٢٠٠٤ |ئیڵیانا سکۆت | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/taking-lives-v288012|سەردێڕ=Taking Lives (2004)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |شارک تەیڵ |٢٠٠٤ |لۆلا (دەنگ | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/shark-tale-v286678/cast-crew|سەردێڕ=Shark Talke (2004)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150306090028/http://www.allmovie.com/movie/shark-tale-v286678/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |سکای کاپتن و جیھانی بەیانی |٢٠٠٤ |فرانکی کووک | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/sky-captain-and-the-world-of-tomorrow-v288387/cast-crew|سەردێڕ=Sky Captain and the World of Tomorrow (2004)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018225248/http://www.allmovie.com/movie/sky-captain-and-the-world-of-tomorrow-v288387/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |دە فیڤەر |٢٠٠٤ |ڕێڤۆڵوشناری |دەرکەوتنی تایبەتی | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Young|یەکەم١=Deborah|سەردێڕ=Review: ‘Fever’|ناونیشان=https://variety.com/2004/film/reviews/fever-3-1200530539/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|بڵاوکەرەوە=[[Penske Media Corporation]]|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤}}</ref> |- ! scope="row" |ئەلێکساندەر |٢٠٠٤ |ئۆلیمپیاس | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/alexander-v288641/cast-crew|سەردێڕ=Alexander (2004)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224722/http://www.allmovie.com/movie/alexander-v288641/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |ترەدێڵ |٢٠٠٥ | style="text-align:center;" |— |بەرھەمھێنەری کارگێڕ | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Trudell (2005)|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/trudell-v318158/cast-crew|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180814171817/https://www.allmovie.com/movie/trudell-v318158/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |کۆنفێشنس ئۆف ئەن ئاکشن ستار |٢٠٠٥ | style="text-align:center;" |— |دەرکەوتنی تایبەتی | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Confessions of an Action Star (2005)|ناونیشان=https://www.nytimes.com/movies/movie/326358/Confessions-of-an-Action-Star/overview|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The New York Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]}}</ref> |- ! scope="row" |مامۆستا و خاتوون سمیت |٢٠٠٥ |جەین سمیت | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dargis|یەکەم١=Manohla|سەردێڕ=For Better or Worse, Even on a Battlefield|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2005/06/10/movies/for-better-or-worse-even-on-a-battlefield.html?_r=0|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The New York Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥}}</ref> |- ! scope="row" |دە گوود شێپێرد |٢٠٠٦ |مارگارێت "کلۆڤەر" ڕەسێل ویڵسن | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/the-good-shepherd-v317817/cast-crew|سەردێڕ=The Good Shepherd (2006)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018225031/http://www.allmovie.com/movie/the-good-shepherd-v317817/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#add8e6;" |شوێنێک لە کات |٢٠٠٧ | style="text-align:center;" |— |دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kilday|یەکەم١=Gregg|سەردێڕ=Angelina Jolie to direct Bosnian War love story|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/angelina-jolie-direct-bosnian-war-26931|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|بڵاوکەرەوە=[[Prometheus Global Media]]|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> |- ! scope="row" |ئە مایتی ھاڕت |٢٠٠٧ |ماریان پێرڵ | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=French|یەکەم١=Philip|سەردێڕ=A Mighty Heart|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2007/sep/23/thriller.drama|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Guardian]]|بڵاوکەرەوە=[[Guardian Media Group]]|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> |- ! scope="row" |بیۆووڵف |٢٠٠٧ |دایکی گرێندێڵ | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Dargis|یەکەم١=Manohla|سەردێڕ=Confronting the Fabled Monster, Not to Mention His Naked Mom|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2007/11/16/movies/16beow.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The New York Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> |- ! scope="row" |[[کۆنگ فو پاندا]] |٢٠٠٨ |ماستەر تیگرێس (دەنگ) | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kung Fu Panda (2008)|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/kung-fu-panda-v354676|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |ویستراو |٢٠٠٨ |فۆکس | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Bradshaw|یەکەم١=Peter|سەردێڕ=Peter Bradshaw reviews Wanted|ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/2008/jun/25/film.actionandadventure|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Guardian]]|بڵاوکەرەوە=[[Guardian Media Group]]|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref> |- ! scope="row" |چانجڵینگ |٢٠٠٨ |کریستین کۆڵنس | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Changeling (2008)|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/changeling-v391262|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |خوێ |٢٠١٠ |ئێڤیلین سۆڵت | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Salt (2010)|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/salt-v428045|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |گەشتیارەکە |٢٠١٠ |ئێلس کلیفتن-وارن | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Turan|یەکەم١=Kenneth|سەردێڕ=Movie review: 'The Tourist'|ناونیشان=https://articles.latimes.com/2010/dec/10/entertainment/la-et-tourist-20101210|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> |- ! scope="row" |کۆنگ فو پاندا ٢ |٢٠١١ |ماستەر تیگرێس (دەنگ) | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kung Fu Panda (2011)|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/kung-fu-panda-2-v471909|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |کۆنگ فو پاندا: نھێنییەکانی ماستەرەکان |٢٠١١ |ماستەر تیگرێس (دەنگ) | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kung Fu Panda: Secrets of the Masters|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/programmes/b04wm7w7|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |لە خاکی خوێن و ھەنگوین |٢٠١١ | style="text-align:center;" |— |دەرھێنەر، نووسەر و بەرھەمھێنەر | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In the Land of Blood and Honey (2011)|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/in-the-land-of-blood-and-honey-v540212|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |دیفرێت |٢٠١٤ | style="text-align:center;" |— |بەرھەمھێنەری کارگێڕ | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Emery|یەکەم١=Debbie|سەردێڕ=Sundance 2014: Angelina Jolie Joins Ethiopian Film 'Difret' as Executive Producer|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/sundance-2014-angelina-jolie-joins-671439|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|بڵاوکەرەوە=[[Prometheus Global Media]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" |[[مالیفیسنت (فیلم)|مالێفیسێنت]] |٢٠١٤ |مالێفیسێنت | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Collin|یەکەم١=Robbie|سەردێڕ=Maleficent, review|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/culture/film/filmreviews/10858663/Maleficent-review.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Daily Telegraph]]|بڵاوکەرەوە=[[Telegraph Media Group]]|ڕێکەوت=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> |- ! scope="row" |ئنەبرۆکن |٢٠١٤ | style="text-align:center;" |— |دەرھێنەر و بەرھەمھێنەر | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Cockrell|یەکەم١=Eddie|سەردێڕ=Angelina Jolie’s ‘Unbroken’ Draws Gasps at Premiere in Australia|ناونیشان=https://variety.com/2014/film/asia/angelina-jolies-unbroken-draws-gasps-at-premiere-in-australia-1201358267/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=[[Penske Media Corporation]]}}</ref> |- ! scope="row" |بای دە سی |٢٠١٥ |ڤەنێسا |ھەروەھا دەرھێنەر، نووسەر و بەرھەمھێنەر وەم ئەنجلینا جۆولی پیت ناسراوە | style="text-align:center;" |<ref name="By the Sea">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=McClintock|یەکەم١=Pamela|سەردێڕ=Angelina Jolie and Brad Pitt's 'By the Sea' Gets Fall 2015 Release|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/angelina-jolie-brad-pitts-by-794280|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|بڵاوکەرەوە=[[Prometheus Global Media]]|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |کۆنگ فو پاندا ٣ |٢٠١٦ |ماستەر تیگرێس (دەنگ) | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Kit|یەکەم١=Borys|سەردێڕ=Bryan Cranston, Mads Mikkelsen and Rebel Wilson Join Voice Cast of 'Kung Fu Panda 3'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/heat-vision/kung-fu-panda-3-bryan-435690|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|بڵاوکەرەوە=[[Prometheus Global Media]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |فێرست دێی کیڵد مای فادەر |٢٠١٧ | style="text-align:center;" |— |دەرھێنەر، نووسەر و بەرھەمھێنەر | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Patten|یەکەم١=Dominic|سەردێڕ=Angelina Jolie To Helm ‘First They Killed My Father’ As A Netflix Original Pic|ناونیشان=https://deadline.com/2015/07/angelina-jolie-netflix-movie-first-they-killed-my-father-cambodia-memoir-1201484348/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی شوباتی ٢٠١٦|ئیش=deadline.com|ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> |- ! scope="row" |دە برێدوینەر |٢٠١٧ | style="text-align:center;" |— |بەرھەمھێنەری کارگێڕ | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rotoscopers.com/2015/08/13/angelina-jolie-joins-cartoon-saloons-the-breadwinner-as-an-executive-producer/|سەردێڕ=Angelina Jolie Joins Cartoon Saloon's 'The Breadwinner' as Executive Producer|بڵاوکەرەوە=Rotoscopers|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> |- ! scope="row" style="background:#add8e6;" |سێرێندیپیتی |٢٠١٩ | style="text-align:center;" |— | | |- ! scope="row" |مالێفیسێنت: میسترێس ئۆف ئیڤڵ |٢٠١٩ |مالێفیسێنت |ھەروەھا بەرھەمھێنەر | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Chitwood|یەکەم١=Adam|سەردێڕ=Filming Begins on ‘Maleficent II’ as Cast and Synopsis Revealed|ناونیشان=https://collider.com/maleficent-2-filming-cast-synopsis/#images|وێبگە=Collider|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |- ! scope="row" |کەم ئەوەی |٢٠٢٠ |رۆس | | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://etcanada.com/news/376586/angelina-jolie-and-david-oyelowo-reveal-filming-has-ended-on-come-away-with-sweet-photo-see-her-new-look/|سەردێڕ=Angelina Jolie And David Oyelowo Reveal Filming Has Ended On ‘Come Away’ With Sweet Photo: See Her New Look!|بڵاوکەرەوە=Etcanada.com|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191101154318/https://etcanada.com/news/376586/angelina-jolie-and-david-oyelowo-reveal-filming-has-ended-on-come-away-with-sweet-photo-see-her-new-look/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |دە وەن ئاند ئۆنڵی ئێڤن |٢٠٢٠ |ستێڵا (دەنگ) |لەکاتی بەرھەمھێنانە؛ ھەروەھا بەرھەمھێنەرە | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2018/05/helen-mirren-danny-devito-disney-the-one-and-only-ivan-movie-1202380544/|سەردێڕ=Helen Mirren, Danny DeVito Join Voice Cast Of Disney’s ‘The One and Only Ivan’|یەکەم=Amanda|دوایین=N'Duka|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=Deadline|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180502165728/http://deadline.com/2018/05/helen-mirren-danny-devito-disney-the-one-and-only-ivan-movie-1202380544/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |دە ئیتێرنەڵس |٢٠٢٠ |تێنا |لەکاتی بەرھەمھێنانە | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ew.com/comic-con/2019/07/21/angelina-jolie-the-eternals-exclusive-cast-portrait/|سەردێڕ=See the exclusive first portrait of Angelina Jolie and the cast of The Eternals|یەکەم=Sydney|دوایین=Bucksbaum|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190721060510/https://ew.com/comic-con/2019/07/21/angelina-jolie-the-eternals-exclusive-cast-portrait/|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩|ئیش=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- ! scope="row" |دۆوس ھو ویش می دێد |٢٠٢٠ |ھانا فەیبەر |لەکاتی بەرھەمھێنانە | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://variety.com/2019/film/news/angelina-jolie-those-who-wish-me-dead-1203121265/|سەردێڕ=Angelina Jolie Starring in Wilderness Thriller ‘Those Who Wish Me Dead’|دوایین=Mcnary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|magazine=[[Variety (magazine)|Variety]]|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> |} == تەلەڤیزیۆن == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" ! scope="col" style="width: 15em;" |ناونیشان ! scope="col" style="width: 1em;" |ساڵ ! scope="col" style="width: 10em;" |ڕۆڵ ! scope="col" style="width: 5em;" |کەنال ! class="unsortable" scope="col" style="width: 10em;" |تێبینییەکان ! class="unsortable" scope="col" style="width: 2em;" |سەرچاوەکان |- ! scope="row" |ترو وۆمان |١٩٩٧ |{{Sort|Woods|جۆرجیا لۆش وودس}} |[[سی بی ئێس]] |فیلمی تەلەڤیزیۆن | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Strauss|یەکەم=Robert|ناونیشان=http://articles.philly.com/1997-05-16/entertainment/25564646_1_janice-woods-windle-true-women-annabeth-gish|ئیش=[[The Philadelphia Inquirer]]|بڵاوکەرەوە=[[Interstate General Media]]|سەردێڕ='True Women' Cooks Up a Tale of Suffering With No Nutritional Value|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ١٩٩٧|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304085943/http://articles.philly.com/1997-05-16/entertainment/25564646_1_janice-woods-windle-true-women-annabeth-gish|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |جۆرج واڵاس |١٩٩٧ |کۆرنێلیا والاس |تی ئێن تی |فیلمی تەلەڤیزیۆن | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmovie.com/movie/george-wallace-v162587/cast-crew|سەردێڕ=George Wallace (1997)|بڵاوکەرەوە=[[AllMovie]]. [[Rovi Corporation]]|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018231802/http://www.allmovie.com/movie/george-wallace-v162587/cast-crew|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |جیا |١٩٩٨ |گیا کارانگی |[[ئێچ بی ئۆ]] |فیلمی تەلەڤیزیۆن | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Elias|یەکەم١=Justine|سەردێڕ=Cover Story; A Chic Heroine, but Not a Pretty Story|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1998/01/25/tv/cover-story-a-chic-heroine-but-not-a-pretty-story.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[The New York Times]]|بڵاوکەرەوە=[[Arthur Ochs Sulzberger Jr.]]|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨}}</ref> |- ! scope="row" |کۆنگ فو پاندا ھۆڵیدەی |٢٠١٠ |ماستەر تیگرێس (دەنگ) |[[ئێن بی سی]] |تایبەت | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kung Fu Panda Holiday Special (2010)|ناونیشان=https://www.rottentomatoes.com/m/kung_fu_panda_holiday_special/|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]. [[Flixster]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150403015833/http://www.rottentomatoes.com/m/kung_fu_panda_holiday_special/}}</ref> |} == کایە ڤیدیۆییەکان == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" ! scope="col" style="width: 20em;" |ناونیشان ! scope="col" style="width: 1em;" |ساڵ ! scope="col" style="width: 10em;" |ڕۆڵ ! class="unsortable" scope="col" style="width: 10em;" |تێبینیەکان ! class="unsortable" scope="col" style="width: 2em;" |سەرچاوەکان |- ! scope="row" |دە فڵایینگ لیجیەن ئێر کۆمبات چاڵنج |٢٠٠٤ |کاپتن فرانکی کووک |گرتەی ئەرشیڤکراو | style="text-align:center;" |<ref>https://www.imdb.com/title/tt0416745/fullcredits</ref> |} == گرتە مۆسیقییەکان == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="margin-right: 0;" ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |سال ! scope="col" |نمایشکەر ! scope="col" |ئەلبوم ! class="unsortable" scope="col" |سەرچاوەکان |- ! scope="row" |"ئالتا ماریا (دۆنت دریم ئتز ئۆڤەر)" |١٩٩١ |ئەنتۆنێلا ڤاندیتی |''بێنڤونێتی لە پارادیسۆ'' | style="text-align:center;" |<ref name="repubblica">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Angelina Jolie, sedicenne esordiente per il video di Venditti 'Alta marea'|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=La Repubblica|ناونیشان=http://www.repubblica.it/spettacoli/musica/2016/05/26/news/la_jolie_inedita_ai_mosaic_video_music_award_di_avenna-140564570/}}</ref> |- ! scope="row" |"ستاند بای مای وۆمەن" |١٩٩١ |لێنی کراڤیتز |ماما سێد | style="text-align:center;" |<ref name="videos">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Birthday special: 10 interesting facts about Angelina Jolie|ناونیشان=http://www.mid-day.com/articles/birthday-special-10-interesting-facts-about-angelina-jolie/16265184|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Mid Day]]|بڵاوکەرەوە=Mid Day Infomedia Limited|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150615205206/http://www.mid-day.com/articles/birthday-special-10-interesting-facts-about-angelina-jolie/16265184|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! scope="row" |"وۆندرن" |١٩٩٢ |وایدسپرێد پانیک |ھەموو ڕؤژ | style="text-align:center;" |<ref name="videos"/> |- ! scope="row" |"ھەموو ڕؤژ" |١٩٩٣ |دە لێمۆنھێدس |کەم ئۆن فیڵ دە لێمۆنھێدس | style="text-align:center;" |<ref name="videos"/> |- ! scope="row" |"ڕؤک ئاند ڕۆڵ کەم ترو" |١٩٩٣ |میت لۆف |بات ئاوت ئۆف ھێڵ ٢: دیسانەوە گەڕانەوە بۆ دۆزەخ | style="text-align:center;" |<ref name="videos"/> |- ! scope="row" |"ئەنیبەدی سین مای بەیبی؟" |١٩٩٧ |دە ڕۆڵینگ ستۆنس |بریجس تو بابیلن | style="text-align:center;" |<ref name="videos"/> |- ! scope="row" |"دید مای تاین" |٢٠٠٣ |کۆرن |تەیک ئە لووک ئن دە میرەر | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Wiederhorn|یەکەم١=Jon|سەردێڕ=Korn Do ‘Time’ For Lara Croft|ناونیشان=http://www.mtv.com/news/1472484/korn-do-time-for-lara-croft/|بڵاوکەرەوە=MTV. [[Viacom Media Networks]]|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180722011511/http://www.mtv.com/news/1472484/korn-do-time-for-lara-croft/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |} == وەک دەرھێنەر == {| class="wikitable plainrowheaders unsortable" |+ دەرھێنەر |- ! scope="col" | ناونیشان ! scope="col" | ساڵ ! scope="col" | تێبینی |- ! scope="row" | ''[[لە خاکی خوێن و ھەنگویندا (فیلم)|لە خاکی خوێن و ھەنگویندا]]'' | ٢٠١١ | ھەروەھا بەشداری لە نووسین و بەرھەمھێناندا کرد. |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"| '' [[نەشکاو]]'' {{رمز الوفاة|alt=Film has yet to be released}} | ٢٠١٤ | بەرھەمھێنەر |- ! scope="row" style="background:#FFFFCC;"| ''[[بجوار البحر]]'' {{رمز الوفاة|alt=Film has yet to be released}} | ٢٠١٤ | نووسەر و ئەکتەر |- |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Angelina Jolie filmography}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمۆگرافیی ئەکتەرەکان]] [[پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان]] [[پۆل:فیلمۆگرافیای خانمەکتەران]] [[پۆل:ئەنجلینا جۆولی]] kvm7xm4c82on9w968qzl67c71p7ha8i 0 164292 1673716 1511049 2026-09-23T19:36:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ماتماتیک-کۆلکە، ئامار-کۆلکە) 1673716 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = فلۆرەنس نایتینجێل | وێنە = Florence Nightingale (H Hering NPG x82368).jpg | ناوی کاتی لەدایکبوون = فلۆرەنس نایتینجێل | ڕێکەوتی لەدایکبوون = {{birth date|١٨٢٠|٥|١٢|df=y}} | شوێنی لەدایکبوون =فلۆرەنسا | ڕێکەوتی مردن ={{death date and age|١٩١٠|٨|١٣|١٨٢٠|٥|١٢|df=y}} | شوێنی مردن = [[لەندەن]] | نیشتەجێ = | نەتەوە = [[بەریتانیا|بەریتانی]] | ڕادەی خوێندەواری = بەرز | پیشە = پەرستار، ژمێریار، نوسەر، پۆلیتیک، مامۆستا | خاوەنکار = چاودێری تەندروستی | ڕێکخراو = پەرستاری تازر | ناوبانگ = خاتونی ڕۆشنایی | کارە_دیارەکان = دامەزراندنی پەرستاری تازە | شار = [[فلۆرێنس]]، ئیتالیا | خەڵاتەکان =نیشان شایەنیبوون }} '''فلۆرەنس نایتینجڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Florence Nightingale}}؛ ١٢ی ئایاری ١٨٢٠ – ١٣ی ئابی ١٩١٠) بە دامەزرێنەری پەرستاریی هاوچەرخ وە نازناوی '' خاتوونی ڕووناکی '' یان '' خاتوونی ھەڵگری ڕووناکی''ی لێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|یەکەم=Kristine|دوایین=Swenson|سەردێڕ=Medical Women and Victorian Fiction|ناونیشان=https://archive.org/details/medicalwomenvict00swen_0|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration|ساڵ=٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=University of Missouri Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٢٦٢-٦٤٣١-٢|پەڕە=[https://archive.org/details/medicalwomenvict٠٠swen_٠/page/١٥ ١٥]}}</ref><ref name=Parragon>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر= Aaron Ralby|سەردێڕ=Atlas of Military History|chapter-url= https://archive.org/details/atlasofworldmili0000ralb|chapter-url-access= registration|ساڵ=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Parragon|ژپنک=٩٧٨-١-٤٧٢٣-٠٩٦٣-١|پەڕەکان=[https://archive.org/details/atlasofworldmili٠٠٠٠ralb/page/٢٨١ ٢٨١]|chapter=The Crimean War 1853–1856}}</ref> ئەو پەرستارێکی بەریتانی بووە لەکاتی جەنگی قرم لە نێوانان ساڵانی ١٨٥٤–١٨٥٦، لەکاتی جەنگەکە ئاگاداری سەربازە بریندارەکان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Strachey |یەکەم=Lytton |سەردێڕ=Eminent Victorians |ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.225424 |بڵاوکەرەوە=Chatto and Windus |شوێن=London |ساڵ=١٩١٨}}{{page needed|date=March 2015}}</ref> == ژیان == فلۆرەنس نایتینجڵ لەشاری [[فلۆرێنس]] لە [[ئیتالیا]] لەدایک بووە لە ساڵی ١٨٢٠، لە خێزانێکی بەریتانی دەوڵەمەند کە بڕوایان بە خستنەبەر خوێندنی ئافرەت ھەبووە، وە نایتینجڵ بە شێوەیەکی بەرفراوان و بەرچاو بە دامەزرێنەری پەرستاری هاوچەرخ (نوێ) دادەنرێت، خوێندنی لە ماڵەوە لە ژێر دەستی باوکی وەرگەتووە، وە خەونی بەوە دەبینی کە خزمەتی کەسانی تر بکات و ببێتە پەرستار بەڵام خێزانەکەی لە سەرەتادا دژی بوون، کە لەو کاتەدا سەیری پیشەی پەرستاری بە پیشەیەکی سەرنجراکێش بە واتای بەرێز نەدەکرا، سەرەڕای قبوڵنەکردنی خێزانەکەی بەڵام ئەم پێی بەرەو خەونەکەی دا بۆ فێربوونی پەرستاری، وە لەو کاتدا ھەلی ھاوسەرگیری بۆ فلۆرەنس ھاتەپێش بەڵام ھەموو ئەو کەسانەی ڕەتکردەوە کە ھاتنە پێش لەبەر ھەستی ئەوەی کە ھاوسەرگیری کردن بە بەرپرسیارێتی ماڵەوەی ئەبەستێتەوە. لە ساڵی ١٨٥١ فێری پەرستاری بوو لە قوتابخانەی کایزروارت وە بڕوای بە گرنگی و پێویستی دانانی پرۆگرامی فێربوونی پەرستاری و پرۆگرامی خوێندنی ئادابی پیشە وە ئەم پرۆگرامانی لە دەستی ئافرەتانی ڕاھێنەرانی خاوەن ڕەوشتی بەرز و ڕازاوە بە سیفاتی جوان بن. فلۆرەنس گرنگی دەدا بە پاک و خاوێنی و بە پەرستاری تەندروستی گشتی لە کۆمەڵگا کە بە یەکەم کەس دادەنرێ کە ڕێزمانی بۆ پەرستاری تازە دانا وە فێرکردنی پەرستاری دامەزراند وە پلەی بۆ خزمەتگوزارییەکانی پەرستاری وە خزمەتگوزارییەکانی بەڕێوەبردن لە نەخۆشخانەکان دانا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Florence_Nightingale|سەردێڕ = Florence Nightingale|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٢٦ی نیسانی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ماتماتیک|ئامار|سیاسەت|پزیشکی|پەرستاری|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Florence Nightingale}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ماتماتیک-کۆلکە}} {{ئامار-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٢٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩١٠]] [[پۆل:پیرۆزەکانی ئەنگڵیکان]] izkfflp9ew5tjm183wp1jrvb6419ev3 0 166955 1673532 1661130 2026-09-23T13:33:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673532 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox person | name = فرانک ستیفنسۆن | image = Frank Stephenson (right).jpg | caption = فرانک ستیفنسۆن (ڕاست) | birth_date = {{birth date and age|1959|10|3|df=y}} | birth_place = [[کازابلانکا (شار)|کازابلانکا]]، [[مەغریب]] | nationality = ئەمریکی-بەریتانی | occupation = دیزاینەری ئۆتۆمۆبیل | alma_mater = کۆلێژی ھونەری ناوەند بۆ دیزاین | field = | known_for = کاری دیزاین بۆ [[مینی]]، [[بی ئێم دەبلیوو]]، [[فێراری]]، [[فیات]] و [[مەک لارین]] |website= {{Url|https://www.frankstephenson.com/}} }} '''فرانک ستیفنسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Stephenson}}؛ لەدایکبووی ١٩٥٩) بە کاریگەرترین دیزاینەری [[ئۆتۆمۆبیل]] دادەنرێت لە ڕۆژگاری ئەمڕۆماندا و بە دیزاینەری مینی، [[فێراری]]، مازێراتی، فیات و مەک لارین دادەنرێت. لە ئێستادا ستیفنسۆن خاوەندارێتیی کۆمپانیاکەی خۆی دەکات، کە تایبەتە بە دیزاین و پرۆژەی داھێنان. فرانک ستیفنسۆن خاوەنی چەندین خەڵاتی جیھانییە لە بواری دیزاین و داھێناندا. == ژیاننامە == فرانک ستیفنسۆن لە تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە باوکێکی ئەمریکی و دایکێکی فەڕەنسی لە [[کازابلانکا (شار)|کازابلانکا]] لە [[مەغریب]] لەدایک بووە. لە تەمەنی ١١ ساڵی چوونەتە [[ئەستەمبوڵ]] لە [[تورکیا]] و پاش ٢ ساڵیش لەوێ چوونەتە [[مەدرید]] لە [[ئیسپانیا]]، و لەوێ خوێندنی ئامادەیی تەواو کردووە. فرانک ھەر لە تەمەنی ھەرزەکارییەوە خولیای دیزاینکردنی ئۆتۆمۆبیلی ھەبووە و ئەمەش بووەتە پاڵنەرێک بۆی کە لە بەشی دیزاینکردنی ئۆتۆمۆبیل لە[[کالیفۆرنیا]] بخوێنێت. فرانک بەڕێوەبەری دیزاین بووە لە مینی، [[فێراری]]، مازێراتی، فیات، لانسیا، ئەلفا ڕۆمیۆ و مەک لارین. پاشان چووەتە لیلیۆم ئەڤیەیشن (Lilium Aviation) کە تایبەتە بە بەرھەمھێنانی فڕۆکەی [[تەکسی]]، پاشان چووەتە کۆمپانیایەکی چینی و لەوێ بەڕێوەبەری بەشی دیزاین بووە. لەگەڵ ئەوەشدا فرانک ستۆدیۆیەکی سەربەخۆی تایبەت بە خۆی داناوە و خۆی سەرپەرشتیی بەشی دیزاینی ئەو ستۆدیۆیە دەکات. == دیزاین و کارەکان == ستیفنسۆن لە چەندین کۆمپانیا ناودارەکانی ئۆتۆمۆبیل لە [[ئەورووپا]] کاری کردووە. لە سەرەتادا لەگەڵ کۆمپانیای [[فۆرد]] لە [[کۆلن]] لە [[ئەڵمانیا]] دەستی بە کارکردن کردووە، پاشان چووەتە گرووپی بی ئێم دەبلیوو و لەوێ بۆ ماوەی ١١ ساڵ کاری کرووە و دیزاینی بۆ بی ئێم دبلیوو ئێکس ٥ (X5) کردووە کە یەکەم ئۆتۆمۆبیلی مۆدێل بەرزی(UV) کۆمپانیای [[بی ئێم دەبلیوو]] بووە، و هەر لەوێش دیزاینی بۆ مینی دەکرد. <gallery mode="packed"> پەڕگە:BMW X5 3.0d (E53) front.JPG|بی ئێم دەبلیوو ئێکس ٥، یەکەم ئۆتۆمۆبیلی مۆدێلی بەرزی SUV ئەو کۆمپانیایە کە فرانک ستیفنسۆن دیزاینی بۆ کردووە. پەڕگە:Mini Cooper blue.JPG|مینی کوپەر کە لەلایەن فرانک ستیفنسۆنەوە دیزاینی بۆ کراوە. </gallery> [[پەڕگە:Maserati MC12 (8675041842) (cropped).jpg|وێنۆک|مازێراتی ئێم سی ١٢]] [[پەڕگە:McLaren P1 (17184239187).jpg|وێنۆک|مەک لارین پی ١]] لە ساڵی ٢٠٠٢، ستیفنسۆن دەبێتە بەڕێوەبەری سەرەکیی بەشی دیزاین لە فێراری-مازەراتی لە [[ئیتاڵیا]] و دوای سەرکەوتنی لەوێ، لەگەڵ کۆمپانیای دایک–کۆمپانیای [[فیات]] پەرە بە کارەکانی دەدات و لەوێ ھەڵستا بە دووبارە ڕێکخستنەوەی ئەو کۆمپانیایە. لە ساڵی ٢٠٠٨، ستیفنسۆن کۆمپانیا ئیتاڵییەکەی جێھێشت و بوو بە بەڕێوەبەری مەک لارین، لە ساڵی ٢٠١٧، ستیفنسۆن گەڕایەوە بۆ گرووپی بی ئێم دەبلیوو و بوو بە بەڕێوەبەری بەشی دیزاین لە مینی. لە ساڵی ٢٠١٨ەوە ستیفنسۆن لە بواری دیزاینکردن لەگەڵ چەندین کۆمپانیا کار دەکات لەوانەش کۆمپانیای لیلیۆم ئەڤیەیشنی ئەڵمانی بۆ دروستکردنی فڕۆکەی کارەبایی. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر = https://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Stephenson|سەردێڕ = Frank Stephenson|زمان = ئینگلیزی|سەردان = ٧ی تەممووزی ٢٠٢٠}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{وێبگەی فەرمی|http://www.frankstephenson.com}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Stephenson}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کۆچەرانی ئەمریکی لە شانشینی یەکگرتوو]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەرویجی]] 4pmirf5sxby0swb75pnnonqi8tvox0y 0 167189 1673948 1661218 2026-09-24T04:38:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673948 wikitext text/x-wiki '''فۆرزا ھۆرایزن''' ({{بە ئینگلیزی|Forza horizon}})یەکێکە لە یارییە ڤیدیۆ ئەلیکترۆنییەکان لە جۆری پێشبڕکێی ئۆتۆمۆبیلەکان. لە ستۆدیۆی ''پلەی گڕاوند گەیمز''ی بەڕیتانی دەرکەوتووە، دواتر کۆمپانیای ''تێرن ١٠''ی ستۆدیۆی ئەمریکی لەلایەن کۆمپانیای مایکرۆسۆفتی ئەمریکی بڵاوی کردەوە. بە تایبەتی لە سیستمی ئێکس بۆکس ٣٦٠ کار دەکات.<ref>[https://web.archive.org/web/20141207201312/http://www.computerandvideogames.com/351021/forza-horizon-release-date-confirmed/ Forza Horizon release date confirmed]، ماڵپەڕی computerandvideogames، ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121211112310/http://www.gamespot.com/forza-horizon/previews/why-its-not-too-early-to-get-excited-over-forza-horizon-6364284/ Why It's Not Too Early to Get Excited Over Forza Horizon]، ماڵپەڕی gamespot، ڕۆژی ٥ی ئازاری ٢٠١٢ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20150209112258/http://www.joystiq.com/2012/10/09/psa-forza-horizon-demo-is-go-go-go-also-new-screens-and-dev-di/ PSA: Forza Horizon demo is go go go, also new screens and dev diary]، ماڵپەڕی joystiq، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> [[پەڕگە:فۆرزا ھۆرایزن.jpg|وێنۆک|پۆستەری یاری فۆرزا ھۆرایزن ١]] فۆرزا ھۆرایزن لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ستایش کرا، سەرەتا لە زنجیرە نوێیەکەی دووەمی لەژێر ناوی فۆرزا دانرا لەگەڵ زنجیرەی ''فۆرزا مۆتۆسپۆرت'' ڕەسەنەکە. بەرەبەرە فۆڕزا گەشەی سەند، و لە ماوەی شەش ساڵان سێ بەشی تری بڵاوبوویەوە کە ئەمانە بوون: ''forza horizon 2'' (٢٠١٤)، ''forza horizon 3'' (٢٠١٦)، ''forza horizon 4'' (٢٠١٨). == یاریکردن == فۆرزا ھۆرایزن بەتایبەتی تیشک دەخاتەسەر پێشبڕکێ کردن لەسەر شەقام، یارییەکە وەک ئەوە وایە لەسەر نەخشەیەکی گشتی بیت ھەندێک لە ڕێگاکان بەشێوەیەکی کاتی داخراون، لادان (درێفت) لەناو یارییەکە دەبێتە ھۆی کۆبونەوەی خاڵ (پۆینت). لەگەڵ بەرزبوونەوەی ئاست (لێڤڵ) پێشبڕکێ لەگەڵ یاریزانی بەناوبانگ دەکەیت، بۆ نموونە پێشبڕکێ کردن لەگەڵ کۆپتەر و فرۆکە. یاریزان دەتوانێت بەشێوەی ئۆنڵاین یاری بکات. ==بەشەکان== *[[فۆرزا ھۆرایزن ٢]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٣]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٤]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٥]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{MobyGames|id=/xbox360/forza-horizon}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆتۆمۆبیل }} {{پۆلی کۆمنز|Forza Horizon}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٢]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە کۆلۆرادۆ داندراون]] 95jiloyazneaugq7y290lypgutvdcyy 0 167398 1673951 1429112 2026-09-24T04:38:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673951 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = فۆرزا ھۆرایزن ٤ | image = Forza Horizon 4 cover.jpg | caption = | developer = پلەی گراوند گەیمز{{efn|Additional work was provided by ستۆدیۆی تورن ١٠.}} | publisher = ستۆدیۆی مایکرۆسۆفت | series = ''[[فۆرزا (series)|فۆرزا]]'' | platforms = {{ubl|[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]|[[ئێکس بۆکس ١]]}} | released = ٢ی تشرینی یەکەم{{efn|The Ultimate Edition of the game was released on 28 September 2018, while the Standard and Deluxe editions were released on 2 October.}} | genre = [[Racing game|پێشبرکێ]] | modes = [[Single-player video game|یاریکردنی تاک]], [[Multiplayer video game|یاریکردنی بە کۆ]] }} '''فۆرزا ھۆرایزن ٤''' ({{بە ئینگلیزی|Forza Horizon 4}}) یارییەکی ڤیدیۆییی پێشبڕکێیە. لە ساڵی ٢٠١٨ لە کۆمپانیای Playground Games دەرکەوت، دواتر لە کۆمپانیای Microsoft Studios بڵاوکرایەوە.<ref name="2018-06-eurogamer-E3"/> لە ڕۆژی ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، لەسەر [[ئێکس بۆکس ١]], [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]، بڵاوکرایەوە، ئەمەش دوای ئەوەی لە کۆنفڕانسی ئی ٣ ڕاگەیەندرابوو.<ref name="2018-06-kotaku-E3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dale |یەکەم=Laura Kate |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=http://www.kotaku.co.uk/2018/06/10/forza-horizon-4-officially-revealed-set-in-britain-heres-the-first-info |سەردێڕ=Forza Horizon 4 is Officially Revealed, and it's Set in Britain |وێبگە=[[Kotaku|Kotaku UK]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> لۆکەیشنی یارییەکە لە شوێنێکی خەیاڵییە لە [[بەریتانیا]]،<ref name="2018-06-eurogamer-E3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Welsh |یەکەم=Oli |ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.eurogamer.net/articles/2018-06-10-forza-horizon-4-is-set-in-the-uk-fully-online-and-out-in-october |سەردێڕ=Forza Horizon 4 is set in the UK, fully online, and out in October |وێبگە=[[Eurogamer]] |بڵاوکەرەوە=Gamer Network |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> ==بەشەکان== *[[فۆرزا ھۆرایزن]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٢]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٣]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٥]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Forza Horizon 4|فۆرزا ھۆرایزن ٤}} * {{وێبگەی فەرمی|https://forzamotorsport.net/en-US/games/fh4}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆتۆمۆبیل|دەیەی ٢٠١٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٨]] [[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایەکانی پانیک بەتن (کۆمپانیا)]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]] [[پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس کڵاود گەیمینگ]] sq1bj2rplcsdix4lgtzbk9vc37qokyj 0 167613 1673769 1673155 2026-09-23T20:22:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673769 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی تەلەڤیزیۆن | ناو = کۆسمۆس: داستانی کاتشوێن | وێنە = [[File:NGC 7293.jpg|240px|]] | جۆر = [[دۆکیومێنتاری زانستی]] | نووسەر = Ann Druyan{{ھن}}Steven Setore | دەرھێنەر = Brannon Braga{{ھن}}Bill Pope{{ھن}}Ann Druyan | پێشکەشکار = [[نیل دیگراس تایسۆن]] | ئاوازدانەر = Alan Silvestri | وڵات = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] | زمان = [[ئینگلیزی]] | ژمارەی_ئەڵقەکان = ١٣ | بەرھەمھێنەر = Livia Hanich{{ھن}}Steven Holtzman <br< Jason Clark | شوێن = New Mexico, California | کۆمپانیا = Cosmos Studios{{ھن}}Santa Fe Studios | تۆڕی_تەلەڤیزیۆنی = Fox{{ھن}}National Geographic Channel | ڕێکەوتی_یەکەم_پەخش = ٩ی مارس ٢٠١٤ }} '''کۆسمۆس: داستانی کاتشوێن''' ({{بە ئینگلیزی|Cosmos: A Spacetime Odyssey}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی دۆکیومێنتاری زانستی ساڵی ٢٠١٤یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cosmos: A Spacetime Odyssey|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt2395695/}}</ref> لەلایەن ستێفیزیکی ئەمریکی [[نیل دیگراس تایسۆن|نیل دیگراس تایسۆنەوە]] پێشکەش دەکرێت، بە ھەمان شێوەی زنجیرەیەکی پێشووتر بەرھەم ھاتووە لە ژێر ناوی (کۆسمۆس: گەشتێکی تایبەت) ١٩٨٠ کە ئەو کات [[کارل ساگان]] پێشکەشکاری بووە. زنجیرەکە لە ١٣ ئەڵقە پێکھاتووە گێڕانەوەی ھەمان چیرۆکەکانی نێو زنجیرە کونەکەیە، ھەروەھا بەکارھێنانی کەشتی خەیاڵی و ساڵنامەی گەردوونی، بە شێوازێکی نوێ، یەکەم ئەڵقەی لە ٩ی مارسی ٢٠١٤ پەخشکرا لە کەناڵەکانی فۆکس و ناشیۆناڵ جیۆگرافیک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ='Cosmos: Possible Worlds' Finally Gets Premiere Date at Nat Geo, Will Air Later on Fox|ناونیشان=https://www.thewrap.com/neil-degrasse-tyson-cosmos-possible-worlds-premiere-date-nat-geo-fox-season-2/|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cosmos: A Spacetime Odyssey (TV Series 2014) - IMDb|ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt2395695/episodes?season=1&ref_=tt_eps_sn_1}}</ref> == لیستی ئەڵقەکان == {|class="wikitable" style="font-size: 90%; background: #FFFFFF;" border="2" cellpadding="4" " |- style="text-align:center;" ! style="background:#FFFF00;" | ژمارەی ئەڵقە ! style="background:#FFFF00;" | ناو نیشانی ئەڵقە ! style="background:#FFFF00;" | ناو نیشانی ئینگلیزی ! style="background:#FFFF00;" | تێبینی |- |ئەڵقەی یەکەم |وەستان بۆ [[کاکێشان|رێگای کاکێشان]] |Standing Up in the Milky Way | |- |ئەڵقەی دووەم |ھەندێک لەو شتانەی گەردەکان دەیکەن |Some of the Things That Molecules Do | |- |ئەڵقەی سێیەم |کاتێک زانین زاڵبوو بەسەر ترسدا |When Knowledge Conquered Fear | |- |ئەڵقەی چوارەم |ئاسمان پڕە لە تارمایی |A Sky Full of Ghosts | |- |ئەڵقەی پێنجەم |شاردنەوە لە ڕۆناکیدا |Hiding in the Light |لەم ئەڵقەیەدا باسی سەردەمی زێرینی ئیسلامی دەکات، کە چۆنئیبن ھەیسەم ڕێگەی (میتۆد) ی زانستی دۆزییەوە، چۆنێتی بینین و چۆنێتی گواستنەوەی ڕۆناکی، ھەروەھا چۆنێتی دۆزینەوەی تیشکی [[تیشکی ژێر سوور|ژێر سوور]] و پەنجەمۆری شاراوەی ڕۆناکی ئەستێرەکان. |- |ئەڵقەی شەشەم |قوڵتر، قوڵتر، ھێشتا قوڵتر |Deeper, Deeper, Deeper Still | |- |ئەڵقەی حەوتەم |ژووری خاوێن |The Clean Room | |- |ئەڵقەی ھەشتەم |خوشکانی ڕۆژ |Sisters of the Sun | |- |ئەڵقەی نۆیەم |جیھانە ونبووەکانی [[زەوی|ھەسارەی زەوی]] |The Lost Worlds of Planet Earth | |- |ئەڵقەی دەیەم |کوڕە کارەبایییەکە |The Electric Boy | |- |ئەڵقەی یازدەھەم |نەمرەکان |The Immortals | |- |ئەڵقەی دوازدەھەم |جیھانێکی ئازادبوو |The World Set Free | |- |ئەڵقەی سیانزەھەم |نەترسان لە تاریکی |Unafraid of the Dark |نھێنییەکانی وزەی تاریک و [[ماددەی تاریک]] دەخرێتەڕوو. |} == ئەمانەش ببینە == * [[نیل دیگراس تایسۆن]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|2395695}} {{تووڵی دەروازە|زانست|گەردوون|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمەڵەی خۆر|تەلەڤیزیۆن|فڕینی بۆشایی}} {{پۆلی کۆمنز|Cosmos: A Spacetime Odyssey}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە خەڵاتی پیبۆدییان وەرگرتووە]] [[پۆل:پەخشەکانی ھێڵی فۆکس]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٤]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی فووزی دۆر پڕۆدەکەشنز]] po8tdvxg9bozepfx6tm7u4rjtqjp4bk 0 168090 1673770 1673154 2026-09-23T20:22:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673770 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''کۆسرۆف مەلوول''' (١٨٨٤ لە [[ئامەد]] - ١٩٧١ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|و.ی. ئەمریکا]]) گۆرانیبێژێکی [[ئاشوورییەکان|ئاشوورییە]]. ئەو یەکەمین گۆرانیبێژی ئاشووری بوو کە دەنگی خۆی بە شێوەی مۆدێرن لە سەر پەڕەکانی [[فۆنۆگراف]] بڵاو کردەوە. کۆسرۆف ئەگەرچە کورد نەبوو، بەڵام یەکەمین گۆرانیی کوردیش بە دەنگی ئەو لە سەر پەڕەی فۆنۆگراف لە ساڵی ١٩١٦ بڵاو کرایەوە.<ref name="قیناتا ١">[https://www.qeenatha.com/blog/kosrof-malool-first-assyrian-singer-and-his-78rpm-records-خسروف-ملول/ قیناتا: ''یەکەمین گۆرانیبێژی ئاشووری کە بۆ یەکەم کەڕەت دەنگی خۆی بڵاو کرد، بەڵام گۆرانیی بە زمانی ئاشووری نییە!'' (ئینگلیزی)، نووسینی مۆنیر چێری، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٠؛] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117084738/https://www.qeenatha.com/blog/kosrof-malool-first-assyrian-singer-and-his-78rpm-records-%D8%AE%D8%B3%D8%B1%D9%88%D9%81-%D9%85%D9%84%D9%88%D9%84/ |date=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} سەردان لە ٢٣ی ئابی ٢٠٢٠.</ref> == ناو == ناوی کۆسرۆف مەلوول بە شێوەکانی جۆراوجۆر نووسراوە؛ خوورسۆف مەلوول، خۆسرۆف مەلوول، خوسرف ئەفەندی، کۆسرۆف مەڵۆل، خۆسرەو مەلوول، کۆسرۆف مەلوول، کۆسرۆف ئەف. شێوەکانێکە ک ناوی ئەم گۆرانیبێژە لە سەرچەمەکانی جۆراوجۆر نووسراوەتەوە.<ref name="قیناتا ١"/> == ژیان == کۆسرۆف مەلوول لە ساڵی ١٨٨٤ لە ئامەد لە باکووری کوردستان لە دایک بوو. ئەو وڵاتەکەی بە جێ ھێشت و بە دوای سەفەرێکی دژوار و درێژخایەن لە ساڵی ١٩٠٤ گەیشت بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و ھاوسەرەکەی مادام ھرپسم و دوو منداڵەکەی بە ناوەکانی ئانتۆن و ئدوارد لە ساڵی ١٩٠٨ ھاتن بۆ لای. کۆسرۆف لە ئەیاڵەتی [[نیوجێرزی]] نیشتەجێ بوو و لەورەدا دوکانی میوەفرۆشیی دامەزراند.<ref name="قیناتا ١"/> کۆسرۆف لە نێوان ساڵانی ١٩١٣ ھەتا ١٩١٥ سەرۆکی [[ئەنجمەنی قوتابخانەی نەتەوەییی ئاشوورییەکان]] بوو و ڕۆلێکی گرێنگ لە ئاشوورییەکانی تاراوگە گرت بە ئەستۆ.<ref name="قیناتا ١"/> کۆسرۆف لە گۆرانی وەتن و ڕێک و پێک کردنی مۆسیقا کارامە بوو و بە زمانەکانی تورکی و کوردی گۆرانی دەگۆت. ئەو یەکەمین گۆرانیی کوردیی لە ساڵی ١٩١٦ لە سەڕ پەڕەکانی فۆنۆگراف بڵاو کرد.<ref name="قیناتا ١"/> ئەگەرچە کۆسرۆف یەکەمین گۆرانیبێژی ئاشووری بوو کە دەنگی خۆی بە شێوەی مۆدێرن تۆمار کرد، بەڵام ھیچ گۆرانییەک بە زمانی ئاشووری لێ بە جێ نەماوەتەوە. ئەمە گەھا بە ھۆی پەیرەوی کردن لە فەرمانی کڵێسا لە ساڵی ٥٠٢ی زایینی بووە کە ئاناستاسیۆس خوێندنی گۆرانی و دیلان بە قێخە زانیوە.<ref name="قیناتا ١"/> کۆسرۆف مەلوول لە ساڵی ١٩٧١ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|و.ی. ئەمریکا]] کۆچی دوایی کرد.<ref name="قیناتا ١"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:مردووانی ١٩٧١]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٤]] [[پۆل:مەسیحییەکانی کوردستان]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی باکووری کوردستان]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی تورکیا]] [[پۆل:ئاشوورییەکانی عوسمانی]] 9hy22ugcbtgn8ecmv2j5xdu6gtpfws7 0 168094 1673950 1429125 2026-09-24T04:38:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673950 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = فۆرزا ھۆرایزن ٣ | image = بەرگی فۆرزا ھۆرایزن ٣.jpg | caption = | developer = پلەی گراوند گەیمز{{efn|Additional work was provided by ستۆدیۆی تورن ١٠.}} | publisher = ستۆدیۆی مایکرۆسۆفت | series = فۆرزا | platforms = {{ubl|[[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]|[[ئێکس بۆکس ١]]}} | released = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦{{efn|The Ultimate Edition of the game was released on 28 September 2018, while the Standard and Deluxe editions were released on 2 October.}} | genre = [[Racing game|پێشبرکێ]] | modes = [[Single-player video game|یاریکردنی تاک]]، [[Multiplayer video game|یاریکردنی بە کۆ]] }} '''فۆرزا ھۆرایزن ٣''' ({{بە ئینگلیزی|Forza Horizon 3}}) یارییەکی ڤیدیۆییی پێشبڕکێی ساڵی ٢٠١٦یە، کە لەلایەن Game Games پەرەی پێدراوە، وە لەلایەن ستۆدیۆکانی مایکرۆسۆفت بۆ [[ئێکس بۆکس ١]] و مایکرۆسۆفت ویندۆز بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە لە نێوان دوو پلاتفۆرمدا یاری دەکات. لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦ بۆ یاریزانانی «ئێدیتی کۆتایی» و ٢٧ی ئەیلولی ٢٠١٦ بۆ یاریزانانی «ئێدیتی ستاندارد و دیلوکس» بڵاوکرایەوە، سێیەم بەشی فۆرزا و نۆیەمین خولی زنجیرەیی فۆرزایییە. لە نوێنەرایەتییەکی خەیاڵی ئوستراڵی دانراوە. یارییەکە ستایشکردنی جیھانی وەرگرت، لەلایەن ڕەخنەگرانەوە لەسەر بڵاوکردنەوەکەی. لەسەر سایتی «مێتاڕەخنەگری پێداچوونەوە»، ڤێرژنی ئێکس بۆکس یەک نمرەیەکی ڕەخنەگرانەی تێکڕای ٩١٪ ھەیە،<ref name="MCXONE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/game/xbox-one/forza-horizon-3 |سەردێڕ=Forza Horizon 3 for Xbox One Reviews |ئیش=[[Metacritic]] |بڵاوکەرەوە=[[CBS Interactive]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> لەسەر بنەمای ٩١ پێداچوونەوە کراوە بە دووەم ناونیشانی پڕبەرزترین پلە بۆ فۆرزا ھۆرایزن تا ئەمڕۆ، تەنیا لە پشت پاشکۆ ڕاستەوخۆکەی، [[فۆرزا ھۆرایزن ٤]] کە لە ساڵی ٢٠١٨ بڵاوکراوەتەوە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/game/xbox-360/forza-horizon|سەردێڕ=Forza Horizon for Xbox 360 Reviews |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]]|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref><ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/game/xbox-one/forza-horizon-2 |سەردێڕ=Forza Horizon 2 for Xbox One Reviews |بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> == یاریکردن == فۆرزا ھۆرایزن ٣ یارییەکی پێشبڕکێی ڤیدیۆیییە، کە لە ژینگەیەکی کراوەی جیھانی لە نوێنەرایەتی خەیاڵی [[ئوسترالیا]] دانراوە.<ref name="ign_release_date">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://uk.ign.com/articles/2016/06/13/e3-2016-forza-horizon-3-revealed-release-date-announced | سەردێڕ=E3: 2016: Forza Horizon 3 Revealed, Release Date Announced |ئیش=[[IGN]] | بڵاوکەرەوە=[[Ziff Davis]] | یەکەم=Marty | دوایین=Slive | ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> جیھانی یارییەکە گەورە و فراوانە، دوو ھێندەی پێش خۆی لە زنجیرەی [[فۆرزا ھۆرایزن ٢]]، وە شوێنی ناوچەیی وەک پەرایدە سورفرز، بایرۆن بەی، دۆڵی یارە، خاڵی ودس، کۆبەر پیدی و ئاوتباک لەخۆ دەگرێت. یاریزانان لە بۆنە جۆراوجۆرەکانی سەرتاسەری جیھانی یارییەکە کێبڕکێ دەکەن، لەوانە شێوەی جۆراوجۆر لە پێشبڕکێکان، دادگایی کاتی، لێگەڕین و تەحەدای لیستی سەتڵ. لەکاتی بەرەنگارییەکانی لیستی سەتڵ، یاریزانێک و ئۆتۆمبێلێک و ئەرکێکی تایبەتی پێ دەدرێت. بۆ نموونە، لەوانەیە یاریزان پێویستی بە گەیشتن بە خێرایییەکی دیاریکراوی لوتکە بێت، لە Ford GT پێش ئەوەی کات تەواو بێت. ھەروەھا یاریزانەکان دەتوانن کامێرای ئاگادارییەکان بدۆزنەوە، لە ھەموو جیھانی یاریدا، کە کاتێک بەسەر یاری لێدەدرێت، ئەو یاریزانە بە خاڵی ئەزموون یان داشکاندنەوە خەڵات دەکات، لە کاتی خێرایی دابەزاندنی. بەرزکردنەوە و ئۆتۆمبێل دەتوانرێت بکڕدریت، لە ھەر یەکێک لە سایتەکانی یاری ڤیستیڤاڵ. == پەرەپێدان و بڵاوکردنەوە == فۆرزا ھۆرایزن ٣ لەلایەن «پلەی گراوند گەیمس» پێشدەکەویت، وە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦ [[مایکرۆسۆفت]]، ئی٣، [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] ئاگاداردەکەنەوە.<ref name="eurogamer_crossplatform">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.eurogamer.net/articles/2016-06-13-forza-horizon-3-confirmed-in-impressive-cross-platform-demo | سەردێڕ=Forza Horizon 3 confirmed in impressive cross-platform demo |ئیش=[[Eurogamer]] | بڵاوکەرەوە=[[Gamer Network]] | یەکەم=Oli | دوایین=Welsh | ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> یارییەکە لە ٢٧ی ئەیلولی ٢٠١٦ بڵاوبوۆیەوە.<ref name="eurogamer_crossplatform">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.eurogamer.net/articles/2016-06-13-forza-horizon-3-confirmed-in-impressive-cross-platform-demo | سەردێڕ=Forza Horizon 3 confirmed in impressive cross-platform demo |ئیش=[[Eurogamer]] | بڵاوکەرەوە=[[Gamer Network]] | یەکەم=Oli | دوایین=Welsh | ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> خاوەنەکانی ڤێرژنی چاپی کۆتایی یارییەکە لە ٢٣ی مانگی نۆدا چوونە ژورەوەیان وەرگرت، لەگەڵ شەش پاکەت ئۆتۆمبێلی ناوەڕۆک و دابەزێنراو، وە چوونە ژوورەوە بۆ ئۆتۆمبێل و ڕووداوە تایبەتەکان.<ref name="gamespot_ultimate">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.gamespot.com/articles/heres-whats-in-forza-horizon-3s-100-ultimate-editi/1100-6440868/ | سەردێڕ=E3 2016: Here's What's in Forza Horizon 3's $100 Ultimate Edition |ئیش=[[GameSpot]] | بڵاوکەرەوە=[[CBS Interactive]] | یەکەم=Mat | دوایین=Paget | ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٦| ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> یارییەکە ھەروەھا بەکارھێنانی «مۆسیقای گرۆڤی» بۆ ژەنینی ستاندتراکی ئاسایی دروست کرد، ھەرچەندە تایبەتمەندییەکە بە مۆسیقا و لیستەکانی پەخشکردن سنووردار بوون، کە بارکراون بۆ ھەمارگەی ھەوری OneDrive. == پێشوازی == فۆرزا ھۆرایزن ٣ ستایشکردنی جیھانی لە ڕەخنەگرانەوە بۆ ڤێرژنی [[ئێکس بۆکس ١]] وەرگرت، لەکاتێکدا کە ڤێرژنی کۆمپیوتەری یارییەکە پێداچوونەوەی گشتی پەسەندی وەرگرت.<ref name="MCXONE">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.metacritic.com/game/xbox-one/forza-horizon-3 |سەردێڕ=Forza Horizon 3 for Xbox One Reviews |ئیش=[[Metacritic]] |بڵاوکەرەوە=[[CBS Interactive]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨}}</ref> تا بڵاوکردنەوەی [[فۆرزا ھۆرایزن ٤]]، تا ئەمڕۆ زۆرترین ستایشکردنی نازناوی فۆرزا ھۆرایزن بوو، ئەمە حەوتەمین یاری پڕفرۆشی [[ئوسترالیا]] بوو، لە ساڵی ٢٠١٦ زیاتر لە ٢٬٥ میلیۆن بەرگی یارییەکە فرۆشراوە. «برێت مادۆنسکی» لە دێسترۆکتۆیدەوە ٩ لە ١٠ی یارییەکەیدا، ھەروەھا وتی "دینامیکێکی باشە، ئەو یارییەی کە بە شێوەیەکی شارەزا بۆ سێ یاری کاری کردووە، (واتا بۆ سێ بەش). ==بەشەکان== *[[فۆرزا ھۆرایزن]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٢]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٤]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٥]] == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://forzamotorsport.net/en-US/games/fh3 فۆرزا ھۆرایزن ٣] {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆتۆمۆبیل|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Forza Horizon 3}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:گەمە ڤیدیۆیییە ھەرەوەزییەکان]] [[پۆل:گەمەکانی ویندۆز]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە پشتگیریی دەنگی تایبەت]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]] 01saeq4gq1m4ztr7w27xnxi2dosdlut 0 168355 1673949 1403013 2026-09-24T04:38:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673949 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | collapsible = | state = | italic title = | title = فۆرزا ھۆرایزن ٢ | image = بەرگی فۆرزا ھۆرایزن ٢.png | alt = | caption = | developer = پلەی گراوند گەیمز، سومۆ دیجیتاڵ | publisher = ستۆدیۆکانی مایکرۆسۆفت | series = فۆرزا ھۆرایزن | engine = | platforms = [[ئێکس بۆکس ١]]، [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] | released = ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ | genre = پێشبڕکێ | modes = تاک یاری، فرە یاری }} '''فۆرزا ھۆرایزن ٢''' ({{بە ئینگلیزی|Forza Horizon 2}}) یارییەکی ڤیدیۆییی پێشبڕکێیە، کە بۆ ئامێرەکانی [[مایکرۆسۆفت]]، [[ئێکس بۆکس ١]] و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] پەرەی سەندووە. پاشکۆی یاری [[فۆرزا ھۆرایزن]]ە، حەوتەمیین خولی زنجیرەی فۆرزایییە. وەشانی ئێکس بۆکس ١ لەلایەن «پلەی گراوند گەیمز» پەرەیسەند، وە بۆ ئێکس بۆکس ٣٦٠ لەلایەن «سومۆ دیجیتاڵ» پەرەیسەند، ھەروەھا کۆمپانیای Turn 10 Studios ھاوکاری ھەردوولای دەکرد. کۆتا یاری فۆرزایە بۆ ئامێری ئێکس بۆکس ٣٦٠، یارییەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، دواتر بەشێکی تری فۆرزا [[فۆرزا ھۆرایزن ٣]] لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦ بڵاوکرایەوە. == یاریکردن == فۆرزا ھۆرایزن ٢ یارییەکی ڤیدیۆیی پێشبڕکێیە، کە ژینگەیەکی کراوەی جیھانی تێدا دەردەکەوێت.<ref name="GamesRadar Review">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Roberts|یەکەم=David|ناونیشان=http://www.gamesradar.com/forza-horizon-2-review/|سەردێڕ=Forza Horizon 2 Review|ئیش=[[GamesRadar]]|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> یاریزان بەشداری لە فیستیڤاڵی ھۆرایزن دەکات، کە پێشبرکێیەکی خەیاڵییە، لە باشوری فەڕەنسا و باکوری ئیتاڵیا.<ref name="Ars Techia Multiplayer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gitlin|یەکەم=Jonathan M.|ناونیشان=https://arstechnica.com/gaming/2014/09/forza-horizon-2-massive-multiplayer-online-massive-fun/|سەردێڕ=''Forza Horizon 2'': massive multiplayer online, massive fun|ئیش=[[Ars Technica]]|ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦}}</ref> یارییەکە نزیکەی سێ جار ناوچەی وشککراوەی ھەیە، لە ناوچەی (Forza Horizon)ی پێش خۆی، لەگەڵ ئەو ڕووداوانەی کە لە شاری (فلۆونس، لیگوریا و کۆتێ دەزور) لە نێوان ھەرێمەکانی تردا دیاریکراوە. یاریزانان لە ناوچەکان و لە پێشبڕکێ و بۆنە تایبەتەکاندا دەگەڕێن، بۆ ئەوەی لە یارییەکەدا پێش بکەون. ڕووداوەکان دەکرێت لە شەو و ڕۆژێکدا بەڕێوەبن،<ref name="IGN-Rvl">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ign.com/articles/2014/06/02/ign-first-forza-horizon-2-announced|سەردێڕ=IGN First: Forza Horizon 2 Announced|نووسەر=Ryan McCaffrey|ئیش=ign.com|بڵاوکەرەوە=Ziff Davis|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> وە سیستەمێکی کەش وھەوای دینامیکی بۆ یەکەمجار لە یارییەکی زنجیرەیی فۆرزا دا زیاد کرا. دەکرێت بە شێوازی سۆلۆ یان ھاو-ئۆپ یارییەکە تەواو بکرێت (کاتێک یاریزانێک دەچێتە سەر وەشانی سەرھێڵ لە نەخشەکە دەتوانرێت بە کەسێکی ھەڕەمەکی یان ھاوڕێیەکی بانگێشتکراو تەواو بکرێت). ئەم بەرەنگاریانە بە بەردەوامی نوێ دەکرێنەوە بۆ دابینکردنی بەرەنگاری نوێ لە ھەموو نەخشەکە. شوێنی بینینی ئۆتۆمبێل مۆدێکی ئۆنلاینە، کە یاریزانەکان دەتوانن لەسەر ھێڵ کۆبکەنەوە و بەراوردی ئۆتۆمبێلەکانیان بکەن، ھاوشێوەی دۆخی Forzavista لە Forza Motorsport 5. ھەروەھا یاریزان توانایان ھەیە لەگەڵ یەکتر پێشبڕکێ بکەن، لە ڤێرژنی ئۆنلاینی یارییەکەدا پێشبڕکێکانی وەک خول و خێراکردن و پەڕینەوەی وڵات لە بەرامبەر یاریزانانی تردا یارییان پێ دەکرێت، لەگەڵ جۆرەکانی تری یاری وەک توشبوو و کینگ.<ref name="IGN-Dets">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ign.com/articles/2014/06/04/forza-horizon-2-resolution-framerate-music-more-detailed-ign-first|سەردێڕ=Forza Horizon 2: Resolution, Framerate, Music, & More Detailed -- IGN First|نووسەر=Luke Reilly|ئیش=ign.com|بڵاوکەرەوە=Ziff Davis|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> == پەرەسەندن و بڵاوکردنەوە == فۆرزا ھۆرایزن دووەم یارییە لە زنجیرەکەدا بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن ستۆدیۆیەکی ترەوە پەرەی پێ بدریت، جگە لە گەشەپێدەری فۆرزا مۆتۆرسپۆرت، تۆرن ١٠ ستۆدیۆ. «پلەی گراوند گەیمز» پێشەنگی گەشەپێدەری فۆرزا ھۆرایزن، تیشکی خستە سەر وەشانی [[ئێکس بۆکس ١]]، بە بەکارھێنانی بزوێنەری گرافیک لەForza MotorSport 5 وەک خاڵی دەستپێکیان.<ref name="IGN-Dets">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ign.com/articles/2014/06/04/forza-horizon-2-resolution-framerate-music-more-detailed-ign-first|سەردێڕ=Forza Horizon 2: Resolution, Framerate, Music, & More Detailed -- IGN First|نووسەر=Luke Reilly|ئیش=ign.com|بڵاوکەرەوە=Ziff Davis|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤}}</ref> لەکاتێکدا بزوێنەرەکە توانای نمایشکردنی ناوەڕۆکی 1080p و ٦٠ چوارچێوەی ھەیە لە چرکەیەکدا، یارییەکە بە 1080p و ٣٠ چوارچێوە لە چرکەیەکدا قوفڵ دراوە، کە بەھۆی سروشتی جیھانی کراوەی یارییەکە کە بە پێویست دەزاندرا.<ref name="EG-30fps">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.eurogamer.net/articles/2014-06-05-forza-horizon-2-runs-at-1080p-30fps-on-xbox-one|سەردێڕ=Forza Horizon 2 runs at 1080p 30fps on Xbox One|نووسەر=Tom Phillips|ئیش=eurogamer.net|بڵاوکەرەوە=Gamer Network|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> لە ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤ Turn 10 studios ١٠٠ بۆ ٢٠٠ ئۆتۆمبێلی ناو یارییەکەی ئاشکرا کرد، کە لەناو یاریکەدا پێشبڕکێی پێدەکرێت. لەکاتی ھەڵبژاردنی «ناوخۆ» بۆ فۆرزا ھۆرایزن ٢، گەشەپێدەران لێکۆڵینەوەیان لەسەر ٣٠ شوێنی جیھان کرد، لەوانە کالیفۆرنیا و ئوسترالیا، سەرەنجام باشووری ئەوروپایان دەستنیشانکرد. ==بەشەکان== *[[فۆرزا ھۆرایزن]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٣]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٤]] *[[فۆرزا ھۆرایزن ٥]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.forzamotorsport.net/en-us/games/fh2 وێبگەی فەرمی] {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆتۆمۆبیل|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Forza Horizon 2}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:پاشکۆکانی یارییە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە بەریتانیا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە جیھان کراوەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ئیتاڵیا داندراون]] mwy0rj8lghh120pgdskha114524ddtg 0 168879 1674079 1554322 2026-09-24T10:39:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1674079 wikitext text/x-wiki ئەکتەری ھۆنگ کۆنگ [[جاکی چان]] نزیکەی شەست ساڵ دەبێت کە کاری ئەکتەری، ھونەری جەنگی، دەرھێنانی فیلم، بەرھەمھێنان و گۆرانی پێشکەش دەکات. [[پەڕگە:Jackie Chan Cannes.jpg|وێنۆک|جاکی چان لە ڤیستیڤاڵی فیلمی کانیس لە ساڵی ٢٠٠٨]] == پوختەی پیشە == چان لە فیلمی Big and Little Wong Tin Barدا دەستی بە کاری خۆی کرد، دوای دە ساڵ لە ساڵی ١٩٧٢ لە «فیستی فیوری» لە دژی [[برووس لی]] بەرگریکار بوو، ھەروەھا لە فیلمی «چوونە ناو ئەژدیھاکە» ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو. پاشان لە چەندین فیلمی کۆنگ فودا ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو، وەک «پڵنگی بچووکی کانتۆن» لە ساڵی ١٩٧٣، وە «فیستی نوێی فیوری ١٩٧٦» یەکەم پێشکەوتنی گەورەی ئەو مار بوو، لە فیلمی ١٩٧٨ لە سێبەری ھەڵۆدا، کە لەکاتێکدا کە لەژێر مامەڵەیەکی دوو وێنەییدا قەرزدرا بوو بە کۆمپانیای فیلمی وەرزی. پاشان بە ھەمان فیلمی کۆمیدی کۆنگ فۆ سەرکەوتنی گەورەتری بە دەست ھێنا، وەک ماستەری مەستی ساڵی ١٩٧٨ و ماستەری لاو لە ساڵی ١٩٨٠. جاکی چان لە ساڵی ١٩٨٢ دەستی کرد بە تاقیکردنەوە لەگەڵ زنجیرەی کاری نەپساوەی درێژەپێدراو لە دراگۆن لۆد، کە دیمەنی شەڕی ھەڕەمی لەخۆ دەگرت کە زۆرترین ژمارەی پێویستی بۆ یەک دیمەنی دەگرێتە بەر، لەگەڵ ٢٩٠٠ جار دەخایەنێت، ھەروەھا دیمەنی کۆتایی شەڕ کە تێیدا چەندین کاری بچووکی جۆراوجۆر ئەنجام دەدات، لەوانە یەک لەو شوێنەی کە پشتێک لە بەرزایییەکە ھەڵدەکات و دەکەوێتە خوارەوەی [[زەوی]]. لە ساڵی ١٩٨٣ لە «پڕۆژەی ئەی - Project A» پێکھێنانی فەرمی تیمی جاکی چان کە وردەکاری و بەرگری کاری مەترسیداری بۆ شەڕەکان و گاڵتەی بە زڵگەی ئاسایی زیاد کرد، کە (لە خاڵێکدا چان لە لوتکەی تاوەری کاتژمێرێکەوە دەکەوێتە خوارەوە لە ڕێگەی زنجیرەیەک کوتاڵی قوماشەوە). «چیرۆکی پۆلیس ١٩٨٥» چەندین دیمەنی کاری قەبارە گەورەی لەخۆگرت، لەوانە زنجیرەیەکی کردنەوە کە بریتی بوو لە شوێنکەوتنی ئۆتۆمبێل بەناو شارۆچکەیەکی شانتی، چان پاسێکی دەبڵ کە لەگەڵ سێرڤەری خزمەتگوزارییەکەی و دیمەنی شەڕی باوی لە مۆڵێکی بازاڕکردندا ڕادەگرێت. ئەم دیمەنەی لە کۆتایی فیلمەکە نازناوی «جامی چیرۆک» لەلایەن دەستەکە بەدەست ھێنا، ئەویش بەھۆی زۆری شووشەی شەکر کە شکێنرابوون. لەکاتی شیرینکاریدا لەم دیمەنەی دوایدا، کە چان جەمسەرێک لە چەند چیرۆکێک بەرەو خوارەوە دەجوڵێنێت، ئەو ڕووناکیانەی جەمسەرەکەی داپۆشیبوو، زۆر گەرمیان کرد، لە ئەنجامدا چان تووشی سووتانی پلە دوو بوو، بەتایبەت بۆ دەستی، ھەروەھا برینێکی پشت و لە شوێنی لەکار کەوتبوون لەکاتی نیشتنەوەدا. فیلمەکانی چان بەزۆری سەرکێشین و چەندین جار لە مەرگ نزیک بووەتەوە. چان لە چەندین فیلمی تردا بە ھەمان شێوە درێژە بە کاری ترسناک و سەرکێشی دەدات، وەک چەندین زنجیرە چیرۆکی پۆلیس، پرۆژەی بەشی دووەم، ئەژدیھاکان بۆ ھەمیشە، مەستی ماستەری دووەم، ڕامبل لە برۆنکس، وە زنجیرەی ڕاش کاژێر، لە نێوان ئەوانی تردا. ساڵی ١٩٩٥، فیلمی «ڕۆمبل لە برۆنکس» جاکی چانی کردە بەناوبانگێکی گشتی لە ئەمریکا. چان لە ساڵی ٢٠٠٠ زنجیرەیەکی ئەنیمەیشنی جاکی چانی سەرکێشی بەرھەمھێنا، کە تا ساڵی ٢٠٠٥ بەردەوام بوو، بە بینینی وەشانێکی خەیاڵی خۆی کە لەلایەن جەیمس سییەوە دەنگی دایەوە لەگەڵ چان خۆی لە کاری ڕاستەوخۆدا لە بابەتی کردنەوەو لە بەشەکانی «ھێی جاکی» لە کۆتایی ھەر ئەڵقەیەک دەردەکەوێت. == فیلمەکان == === ١٩٦٠ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی ئینگلیزی !! نانیشانی ڕەسەن !! ڕۆڵ !!class="unsortable"|تێبینی !!class="unsortable"|سەرچاوە |- | ١٩٦٢ | ''Big and Little Wong Tin Bar'' | 大小黄天霸 | منداڵ | وەک یوین لاو متمانەی پێکرا | |- | ١٩٦٣ | ''The Love Eterne'' | 梁山伯與祝英台 | rowspan=2 | منداڵ | rowspan=2 | | rowspan=2 | |- | ١٩٦٣ | ''The Golden Hairpin'' | 碧血金釵 |- | ١٩٦٤ | ''The Story of Qin Xiang Lin'' | 秦香蓮 | منداڵ | | |- | rowspan=3|١٩٦٦ | ''The Eighteen Darts (Part 1)'' | 兩湖十八鏢(上集) | منداڵ | |<ref>[http://hkmdb.com/db/movies/view.mhtml?id=4567&display_set=eng 兩湖十八鏢(上集) The Eighteen Darts (Part 1) (1966)]. ''Hong Kong Movie DataBase''.</ref> |- | ''The Eighteen Darts (Part 2)'' | 兩湖十八鏢(下集) | rowspan=2 | منداڵ | rowspan=2 | | rowspan=2 | |- | ''Come Drink With Me'' | 大醉俠 |- | ١٩٦٩ | ''The Magnificent Monk'' | 濟公活佛 | {{n/a}} | نوسەر (یەکەم دەرکەوتن) |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Magnificent Monk (1969) |ناونیشان=http://hkmdb.com/db/movies/view.mhtml?id=16943 |وێبگە=[[Hong Kong Movie DataBase]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |} === ١٩٧٠ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی ئینگلیزی !! ناونیشانی ڕەسەن !! ڕۆڵ !!class="unsortable"|تێبینی !!class="unsortable"|سەرچاوە |- | ١٩٧٠ | ''Lady of Steel'' | 荒江女俠 | مناڵی گەورەتر | | |- | rowspan=3|١٩٧١ | ''The Blade Spares None'' | 刀不留人 | دوژمن | | |- | ''The Angry River'' | 鬼怒川 | پاسەوان | | |- | ''A Touch of Zen'' | 俠女 | {{n/a}} | پیاوی ناکار | |- | rowspan=5|١٩٧٢ | ''Fist of Fury'' | 精武門 | قوتابی جینگ وو | rowspan=3 | پیاوی ناکار | |- | ''Hapkido'' | 合氣 | قوتابی ورچە ڕەشەکان | |- | ''The Brutal Boxer'' | 唐人客 | پیاوکوژ | |- | ''Game of Death'' | 死亡遊戲 | ھەواداری ھایتینس | | |- | ''Stranger from Hong Kong'' | 香港過客 | {{n/a}} | بەردێکی بەھادار | |- | rowspan=10|١٩٧٣ | '' Enter the Dragon '' | 龍爭虎鬥 | ھانس کەسێکی پیاوکوژ | پیاوی ناکار{{ھن}}یەکەم دەرکەوتن لە فیلمی ھۆڵیوود<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=20 Years Later, Rush Hour Is Still a Buddy-Cop Gem |ناونیشان=https://editorial.rottentomatoes.com/article/20-years-later-rush-hour-is-still-a-buddy-cop-gem/|وێبگە=[[Rotten Tomatoes]]|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> | |- | ''Facets of Love'' | 北地胭脂 | چاو لیو | وەک چێن وانی متمانەپێکراو | |- | ''Not Scared to Die'' | 頂天立地 | سی تو\ شی تزێەر | بەردێکی بەھادار | |- | ''Police Woman'' | 女警察 | سەرکردە گانج | مۆلی ڕوبەڕووی سەرۆکی چەتەکان دەبێتەوە{{ھن}}پیاوی ناکار{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jackie Chan |ناونیشان=http://hkmdb.com/db/people/view.mhtml?id=3894 |وێبگە=[[Hong Kong Movie DataBase]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- | ''Kung Fu Girl'' | 鐵娃 | پیاوکوژی یابانی | پیاوی ناکار{{ھن}}متمانەپێکراو وەک چێن | |- | '' Little Tiger of Canton '' | 廣東小老虎 | ھاسیاو ھوو | ناوی ڕۆڵ گۆڕدرا بۆ ئەە لانگ واشانی ١٩٧٩{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=2|<ref name="hkmdb"/> |- | ''Freedom Strikes a Blow'' | 碼頭大決鬥 | پیاوکوژ | دەرھێنەری ئەکشن{{ھن}}پیاوی ناکار |- | ''Ambush (1973 film)'' | 埋伏 | زیادە | | |- | ''The Awaken Punch'' | 石破天驚 | rowspan=2| پیاوکوژ | |- | ''Fist of Unicorn'' | 麒麟掌 | |- | rowspan=4|١٩٧٤ | ''Fist to Fist'' | 除霸 | {{n/a}} | |- | ''The Golden Lotus'' | 金瓶雙艷 | برای یان | وەک چێن وانی متمانەپێکراو | |- | ''Supermen Against the Orient'' | 四王一后 | زیادە | دەرھێنەری ئەکشن | |- | ''Village of Tigers'' | 惡虎村 | دز | | |- | rowspan=4|١٩٧٥ | ''All in the Family'' | 花飛滿城春 | ھاسیاو تانگ | | |- | ''No End of Surprises'' | 拍案驚奇 | سکرتێر چێن | وەک چێن وانی متمانەپێکراو | |- | ''The Himalayan'' | 密宗聖手 | پیاوانی تیسیسنگ | | |- | ''The Young Dragons'' | 鐵漢柔情 | {{n/a}} | دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=5|١٩٧٦ | ''New Fist of Fury'' | 新精武門之精武拳 | ئەە لانگ | | |- | ''Shaolin Wooden Men'' | 少林木人巷 | تایگەر \ بێدەنگی بچووک | دەرھێنەی ئەکشن | |- | ''Hand of Death'' | 少林門 | تانگ فین | | |- | ''Killer Meteors'' | 風雨雙流星 | وا وو بیین / تایگەر{{ھن}}/ نەیزەکی نەمر | ڕێکخەری نەکار | |- | ''The Private Eyes'' | 半斤八兩 | {{n/a}} | پیاوی نەکار | |- | rowspan=2|١٩٧٧ | ''The 36 Crazy Fists'' | 三十六迷形拳 | {{n/a}} | ڕێکخەری نەکار{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن{{ھن}}بەردێکی بەھادار | rowspan=2|<ref name="hkmdb"/> |- | ''To Kill with Intrigue'' | 劍花煙雨江南 | چاو لی | متمانەپێکراو وەک چێن{{ھن}}پیاوی ناکار{{ھن}}ڕیکخەری ناکار{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |- | rowspan=7|١٩٧٨ | ''Snake & Crane Arts of Shaolin'' | 蛇鶴八步 | ھسو یون فۆنگ | rowspan=2|ڕێکخەری ناکار{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=2|<ref name="hkmdb"/> |- | ''Magnificent Bodyguards'' | 飛渡捲雲山 | تینگ چوونگ |- | ''Snake in the Eagle's Shado'' | 蛇形刁手 | شین فوو | متمانەپێکراو وەک چێن{{ھن}}ڕێکخەری ناکار{{ھن}}بەڕێوبەری ھونەرە جەنگییەکان |<ref name="Jcm">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jackie Chan Biography (an Asian perspective) |ئیش=Biography |بڵاوکەرەوە=Ng Kwong Loong (JackieChanMovie.com) |ناونیشان=http://www.jackiechanmovie.com/profile/biography/bio.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040402123601/http://www.jackiechanmovie.com/profile/biography/bio.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040402123601/http://www.jackiechanmovie.com/profile/biography/bio.htm |date= ٢ی نیسانی ٢٠٠٤ }}</ref> |- | ''Drunken Master'' | 醉拳 | وۆنگ فی | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pollard |یەکەم=Mark |سەردێڕ=Drunken Master |ئیش=Movie review |بڵاوکەرەوە=Kung Fu Cinema |ناونیشان=http://www.kungfucinema.com/reviews/drunken-master-1978 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121209142139/http://www.kungfucinema.com/reviews/drunken-master-1978 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> |- | ''Spiritual Kung Fu'' | 拳精 | یی لانگ | دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=2|<ref name="hkmdb"/> |- | ''Half a Loaf of Kung Fu'' | 一招半式闖江湖 | مامۆستا جیانگ | دەرھێنەری ھونەرە جەنگییەکان{{ھن}}ڕێکخەری ناکار{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |- | ''Two in Black Belt'' | 黑帶恨 | بەردێکی بەھادار | | |- | rowspan=6|١٩٧٩ | ''The Fearless Hyena'' | 笑拳怪招 | شینگ لانگ | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=2|<ref name="hkmdb"/> |- | ''Dragon Fist'' | 龍拳 | تانگ ھۆ | دەرھێنەری ئەکشن |- | ''Dance of Death'' | 舞拳 | {{n/a}} | دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=2|<ref name="hkmdb"/> |- | ''Immortal Warriors'' | 百戰保山河 | {{n/a}} | دەرھێنەری ئەکشن{{ھن}}ڕیکخەری ناکار |- | ''Fists and Guts'' | یی دان |دەرکەوتنی کورت | | |- | ''Master with Cracked Fingers'' | 廣東小老虎 | جاکی چان | ئەم فیلمە لە تەمەنسازییەوە دروستبووە،{{ھن}}لە گرتەی سەرەکی لە ئازادکردنێکی سنووردار{{ھن}}لە فیلمی ١٩٧٣ پڵنگی بچووکی کانتۆن | |} === ١٩٨٠ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی ئینگلیزی !! ناونیشانی ڕەسەن !! ڕۆڵ !!class="unsortable"|تێبینی !!class="unsortable"|سەرچاوە |- | rowspan=3|١٩٨٠ | ''The Young Master'' | 帥弟出馬 | ئەژدیھا\ مامۆستا لانگ | دەرھێنەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | ''The Big Brawl'' | 殺手壕 | جێری کوان | دەرھێنەری ئەکشن{{ھن}}یەکەم دەرکەوتنی ھۆڵیوود وەک ئەکتەرێکی پێشەنگ |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ١٩٧٩|سەردێڕ=The Big Brawl|ئیش=[[Variety (magazine)|Variety]]|ناونیشان=https://variety.com/1979/film/reviews/the-big-brawl-1200424648/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٢}}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | ''Read Lips'' | 孖寶闖八關 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=2|١٩٨١ | ''The Cannonball Run'' | 砲彈飛車 | سوبارۆ لیۆن | بەردێکی بەھادار | |- | ''The Gold-Hunters'' | 老鼠街 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | ١٩٨٢ | ''Dragon Lord'' | 龍少爺 | ئەژدیھا ھۆ\ لانگ | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dragon Lord|بڵاوکەرەوە=Love HK Film|ناونیشان=http://www.lovehkfilm.com/reviews_2/dragon_lord.htm|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١١}}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=4|١٩٨٣ | ''Fantasy Mission Force'' | 迷你特攻隊 | سامی | | |- | ''Fearless Hyena Part II'' | 龍騰虎躍 | شانگ لوو | ئەم فیلمە لەلایەن لۆ وی دروستکراوە{{ھن}}و لە گرتەی ڤیدیۆیی جێگرەوە وەرگیراوە کە لەکاتی{{ھن}}وێنەگرتنی ڕەسەنەکەی تۆمارکراوە | |- | ''Winners and Sinners'' | 奇謀妙計五福星 | سی ئای دی ٠٧ | | |- | ''Project A'' | A計劃 | دراگۆن ما یو لانگ | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=3|١٩٨٤ | ''Wheels on Meals'' | 快餐車 | تۆماس | دەرھێنەری ئەکشن | |- | ''Cannonball Run II'' | 砲彈飛車٢ | ئەندازیار میتشوبیتی | | |- | ''Pom Pom'' | 神勇雙響炮 | مارۆرسکیل پۆلیس | بەردێکی بەھادار | |- | rowspan=5|١٩٨٥ | ''My Lucky Stars'' | 福星高照 | ماسولکەکان | | |- | ''The Protector'' | 威龍猛探 | بیڵی وۆنگ | | |- | ''Twinkle, Twinkle Lucky Stars'' | 夏日福星 | ماسولکەکان | |- | ''Heart of Dragon'' | 龍的心 | تێد | |- | ''Police Story'' | 警察故事 | کێڤن شان | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=2|١٩٨٦ | ''Armour of God'' | 龍兄虎弟 | جاکی کۆندۆر | دەرھێنەر |- | ''Naughty Boys'' | 扭計雜牌軍 | زیندانی | بەرھەمھێنەر | rowspan=8 |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=2|١٩٨٧ | ''Project A Part II'' | A計劃續集 | دراگۆن ما | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |- | ''That Enchanting Night'' | 良青花奔月 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |- | rowspan=5|١٩٨٨ | ''Police Story 2'' | 警察故事續集 | کێڤن | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر |- | ''Dragons Forever'' | 飛龍猛將 | جاکی لانگ | پلاندانەر |- | ''The Inspector Wears Skirts'' | 霸王花 | rowspan=2 {{n/a}} | rowspan=2 | بەرھەمھێنەر |- | ''Rouge'' | 胭脂扣 |- | ''Painted Faces'' | 七小福 | {{n/a}} | فیلمی بایۆگرافی |<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Fu |یەکەم١=Poshek |دوایین٢=Desser |یەکەم٢=David |سەردێڕ=The Cinema of Hong Kong: History, Arts, Identity |ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٦٠٢-٨|پەڕە=١٥١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=sELZJ5vihJUC&pg=PA151}}</ref> |- | rowspan=3|١٩٨٩ | ''Miracles'' | 奇蹟 | کو شەن وان | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن{{ھن}}ڕێکخەری ناکار | rowspan=2 |<ref name="hkmdb"/> |- | ''The Inspector Wears Skirts II'' | 神勇飛虎霸王花 | rowspan=2 {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |- | ''I Am Sorry'' | 說謊的女人 | | |} === ١٩٩٠ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی ئینگلیزی !! ناونیشانی ڕەسەن !! ڕۆڵ !!class="unsortable"|تێبینی !!class="unsortable"|سەرچاوە |- | rowspan=4|١٩٩٠ | ''Island of Fire'' | 火燒島 | ستیف تۆنگ | | |- | ''The Outlaw Brothers'' | 最佳賊拍檔 | {{n/a}} | دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=3 |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Stage Door Johnny'' | 舞台姊妹 | rowspan=2 {{n/a}} | rowspan=2 | بەرھەمھێنەر |- | ''Story of Kennedy Town'' | 西環的故事 |- | rowspan=5|١٩٩١ | ''A Kid from Tibet'' | 西藏小子 | گەشتیاری فڕۆکەخانە | بەردێکی بەھادار | |- | ''Armour of God II: Operation Condor'' | 飛鷹計劃 | جاکی کۆندۆر | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}بەرھەمھێنەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=2 |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Angry Ranger'' | 火爆浪子 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |- | ''Beauty and the Beast'' | 美女與野獸 | بێست | <small>چان دەنگی نواندن و{{ھن}}گۆرانی وتن لە ماندرین دوبی فیلمەکە.</small> | |- | ''Center Stage'' | 阮玲玉 | | پێشکەشکار | |- | rowspan=3|١٩٩٢ | ''Police Story 3: Super Cop'' | 警察故事III超級警察 | کێڤن | | |- | ''Twin Dragons'' | 雙龍會 | بۆمەر | دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=2 |<ref name="hkmdb"/> |- | ''The Shootou'' | 危險情人 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |- | rowspan=4|١٩٩٣ | ''Once a Cop'' | 超級計劃 | پشکنەر چان | بەردێکی بەھادار | |- | ''City Hunter'' | 城市獵人 | مایکڵ مارتن، ڕاوکەری شار | <small>لەسە بنەمایی مانگای یابابی ''ڕاوکەری شار''</small>{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jackie Chan's Stuntmen Association |ناونیشان=http://hkmdb.com/db/people/view.mhtml?id=6198 |وێبگە=[[Hong Kong Movie DataBase]] |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |- | ''Crime Story'' | 重案組 | پشکنەر ئێدی چان | | |- | ''Kin chan no Cinema Jack'' | 陳健沒有傑克電影院 | {{n/a}} | <small>فیلمی ئانتۆلۆژی، بەرھەمی ھاوبەش{{ھن}}لە نێوان ئوستراڵیا و ھۆنگ کۆنگ و ژاپۆن.{{ھن}}بەشی ئێچ کەی بەرھەمھێنراوە لەلایەن{{ھن}}جاکی چان ویوون بیۆ.</small> | |- | ١٩٩٤ | ''Drunken Master II'' | 醉拳II | وۆنگ فی ھۆنگ | | |- | rowspan=2|١٩٩٥ | ''Thunderbolt'' | 霹靂火 | چان فۆ تو | rowspan=3 | دەرھێنەری ئەکشن | rowspan=3 |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Rumble in the Bronx'' | 紅番區 | ما ھۆن کیونگ |- | rowspan=2|١٩٩٦ | ''Police Story 4: First Strike'' | 警察故事IV之簡單任務 | جاکی چان |- | ''Martin'' | ''Martin'' | جاکی چان | <small>ئەستێرەی میوان (وەرزی ٥ ئەڵقەی ١٠ "سکۆرج")</small> | |- | ١٩٩٧ | ''Mr. Nice Guy'' | 一個好人 | جاکی | | |- | rowspan=5|١٩٩٨ | ''Who Am I?'' | 我是誰 | جاکی چان | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | ''[[کاتژمێری خێرا]]'' | | پشکنەر یانگ | | |- | ''Hot War'' | 幻影特攻 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Burn Hollywood Burn'' | | خۆی | بەردێکی بەھادار | |- | ''Mulan'' | | کاپتن لی شان | <small>تانھا دەنگ، وەشانی کانتۆن و ماندریین</small> | |- | rowspan=4|١٩٩٩ | ''King of Comedy'' | 喜劇之王 | ئەکتەر | بەردێکی بەھادار | |- | ''Gorgeous'' | 玻璃樽 | سی ئێن چان | نووسەر{{ھن}}بەرھەمھێنەر{{ھن}}دەرھھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Gen-X Cops'' | 特警新人類 | ماسیگر | بەردێکی بەھادار | |- | ''Tempting Heart'' | 心動 | {{n/a}} | | |} === ٢٠٠٠ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی ئینگلیزی !! ناونیشانی ڕەسەن !! ڕۆڵ !!class="unsortable"|تێبینی !!class="unsortable"|سەرچاوە |- | rowspan=3|٢٠٠٠ |''Shanghai Noon'' | چۆن وانگ | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Dragon Heat'' | | جاکی چان | | |- | ''Gen-X Cops 2: Metal Mayhem'' | 特警新人類٢ | {{n/a}} | پێشکەشکار |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scifi.com/sfw/issue251/screen2.html|سەردێڕ=''Jackie Chan Presents :Metal Mayhem'': Hong Kong's coolest cops take on a robot gone wrong|یەکەم=John|دوایین=Sullivan|بڵاوکەرەوە=Science Fiction Weekly (SciFi.com)|ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٠٢|issue=251|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20030201214924/http://www.scifi.com/sfw/issue251/screen2.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠٠٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030201214924/http://www.scifi.com/sfw/issue251/screen2.html |date= ١ی شوباتی ٢٠٠٣ }}</ref> |- | rowspan=2|٢٠٠١ | ''The Accidental Spy'' | 特務迷城 | بەک یان | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Rush Hour 2'' | | سەرۆکی پشکنەر | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Honeycutt |یەکەم=Kirk |سەردێڕ=Rush Hour 2 Review |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٣٠ی تەممووزی ٢٠٠١|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=973232 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070930204130/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=973232 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930204130/http://www.hollywoodreporter.com/hr/search/article_display.jsp?vnu_content_id=973232 |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ }}</ref> |- | ٢٠٠٢ | ''The Tuxedo'' | | جیمی تۆنگ | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ebert|یەکەم=Roger|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٢|سەردێڕ=The Tuxedo Review|بڵاوکەرەوە=Official website of Roger Ebert|ناونیشان=https://www.rogerebert.com/reviews/the-tuxedo-2002|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130313000457/http://rogerebert.suntimes.com/apps/pbcs.dll/article?AID=%2F20020927%2FREVIEWS%2F209270305%2F1023|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> |- | rowspan=3|٢٠٠٣ | ''Shanghai Knights'' | | چۆنگ وان | بەرھەمھێنەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pierce |یەکەم=Nev |سەردێڕ=Shanghai Knights Review |بڵاوکەرەوە=BBC film |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/films/2003/03/05/shanghai_knights_2003_review.shtml |ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٠٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | ''Vampire Effect'' | 千機變 | جاکی فۆنگ | بەردێکی بەھادار | |- | ''The Medallion'' | 飛龍再生 | ئێدی یانگ | | |- | rowspan=5|٢٠٠٤ | ''Around the World in 80 Days'' | 環遊世界八十天 | لاو خین | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | ''The Twins Effect II'' | 千機變 II – 花都大戰 | جەنەڕاڵ وای شینگ | | |- | ''[[چیرۆکی پۆلیسێکی نوێ]]'' | 新警察故事 | شان ویینگ | دەرھێنەری ئەکشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=New Police Story Review |بڵاوکەرەوە=LoveHKFilm |ناونیشان=http://www.lovehkfilm.com/reviews_2/new_police_story.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | ''Enter the Phoenix'' | 大佬愛美麗 | بەڕێز چان | بەردێکی بەھادار | |- | ''Rice Rhapsody'' | 海南雞飯 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەری جێبەجێکار | |- | rowspan=3|٢٠٠٥ | ''The Myth'' | 神話 | جاک | دەرھێنەری ئەکشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Myth Review |بڵاوکەرەوە=Karazen |ناونیشان=http://www.karazen.com/reviews/movies/themyth.php |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20051028034336/http://www.karazen.com/reviews/movies/themyth.php |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051028034336/http://www.karazen.com/reviews/movies/themyth.php |date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥ }}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | ''Everlasting Regret'' | 長恨歌 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | ''House of Fury'' | 精武家庭 | {{n/a}} | | |- | ٢٠٠٦ | ''Rob-B-Hood'' | 寶貝計劃 | تۆنگس | نووسەر{{ھن}}بەرھەمھێنەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rob-B-Hood Review |بڵاوکەرەوە=HkFlix |ناونیشان=http://www.hkcuk.co.uk/reviews/rob_b_hood.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071011073526/http://hkcuk.co.uk/reviews/rob_b_hood.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011073526/http://hkcuk.co.uk/reviews/rob_b_hood.htm |date=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ }}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=2|٢٠٠٧ | ''Rush Hour 3'' | | پشکنەر یانگ | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rush Hour 3 Box Office Data |بڵاوکەرەوە=Box Office Mojo |ساڵ=٢٠٠٦|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=rushhour3.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041029232439/http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=rushhour3.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> |- | ''Air Diary'' | 飛行日志 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=4|٢٠٠٨ | ''The Forbidden Kingdom'' | 功夫之王 | لوو یان | | |- | ''[[کۆنگ فو پاندا]]'' | 功夫熊貓 | مەیمونی مامۆستا | تەنھا دەنگ | |- | ''Run Papa Run'' | 一個好爸爸 | {{n/a}} | | |- | ''Wushu'' | 武術之少年行 | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=3|٢٠٠٩ | ''Shinjuku Incident'' | 新宿事件 | دز | | |- | ''Looking for Jackie'' | 尋找成龍 | جاکی چان | | |- | ''The Founding of a Republic'' | 建國大業 | | | |} === ٢٠١٠ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی ئینگلیزی !! ناونیشانی ڕەسەن !! ڕۆڵ !!class="unsortable"|تێبینی !!class="unsortable"|سەرچاوە |- | rowspan=5|٢٠١٠ | ''The Spy Next Door'' | | بۆب ھۆ | |<ref>[https://www.inquirer.com/philly/entertainment/movies/20100115_It_s_Bob__the_bouncing_babysitting_spy.html?outputType=amp "It's Bob, the bouncing babysitting spy"]. ''[[The Philadelphia Inquirer]]''. Retrieved 16 January 2009. [https://web.archive.org/web/20160304082911/http://articles.philly.com/2010-01-15/entertainment/24956175_1_alina-foley-formula-boris-and-natasha Archived] from the original on March 4, 2016 on the [[Wayback Machine]].</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.usatoday.com/life/movies/2008-08-07-1622631588_x.htm |سەردێڕ=Jackie Chan to star in Hollywood spy comedy |ئیش=USA Today |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٠٨|یەکەم=Min |دوایین=Lee |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}}</ref> |- | ''Little Big Soldier'' | 大兵小將 | سەربازی بچووک | بەرھەمھێنەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن{{ھن}}بەڕێوبردنی بەرھەمھێنان |<ref name="hkmdb"/> |- | ''[[منداڵە کاراتیەکە (فیلمی ٢٠١٠)|منداڵە کاراتییەکە]]'' |功夫夢 | بەڕێز ھان | |<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Jackie Chan: "Karate Kid's" New Mr. Miyagi?|ئیش=[[HuffPost|The Huffington Post]]|ناونیشان=https://www.huffingtonpost.com/2009/01/15/jackie-chan-karate-kids-n_n_158077.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160119165800/https://www.huffingtonpost.com/2009/01/15/jackie-chan-karate-kids-n_n_158077.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Jackie Chan: "Karate Kid's" New Mr. Miyagi?|ئیش= Post Gazette|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.post-gazette.com/pg/10162/1064724-120.stm#ixzz0w8CMV6JU|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٠|یەکەم=Barbara|دوایین=Vancheri}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://moviesblog.mtv.com/2009/05/06/karate-kid-remake-keeping-title-taking-jaden-smith-to-china/ |سەردێڕ='Karate Kid' Remake Keeping Title, Taking Jaden Smith to China |ئیش=MTV Movie Blog |یەکەم=Brian |دوایین=Warmoth |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090508100114/http://moviesblog.mtv.com/2009/05/06/karate-kid-remake-keeping-title-taking-jaden-smith-to-china/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508100114/http://moviesblog.mtv.com/2009/05/06/karate-kid-remake-keeping-title-taking-jaden-smith-to-china/ |date= ٨ی ئایاری ٢٠٠٩ }}</ref> |- | ''Kung Fu Panda Holiday'' | | مەیمونی مامۆستا | rowspan=2| تەنھا دەنگ | |- | ''The Legend of Silk Bo'' | 世博冠軍湖絲仔 | خو ڕۆنگ | |- | rowspan=4|٢٠١١ | ''Shaolin'' | 新少林寺 | Wu Dao | | |- | ''Kung Fu Panda 2'' | | مەیمونی مامۆستا | تەنھا دەنگ | |- | ''١٩١١'' | 辛亥革命 | ھوانگ خینگ | دەرھێنەر | rowspan=2 |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Legendary Amazons'' | 楊門女將 | {{n/a}} | تەنھا دەنگ |- | ٢٠١٢ | ''CZ12'' | 十二生肖 | ئاسیان ھاوک | دەرھێنەر{{ھن}}نووسەر{{ھن}}بەرھەمھێنەر{{ھن}}فۆتۆگرافەری سینەما{{ھن}}دەرھێنەری ھونەری{{ھن}}ڕووناکی{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | rowspan=3|٢٠١٣ | ''The Unbelievable'' | 令人难以置信 | بەڕێز زێد | فیلمی کورت | |- | ''Personal Tailor'' | 私人訂制 | {{n/a}} | | |- | ''Police Story 2013'' | 警察故事٢٠١٣ | لێکۆڵەر ژۆنگ وێن | بەرھەمھێنەری جێبەجێکار |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Police Story 2013|ناونیشان=http://jackiechan.com/films/2880950--Police-Story-2013|بڵاوکەرەوە=jackiechan.com|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121216051140/http://jackiechan.com/films/2880950--Police-Story-2013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121216051140/http://jackiechan.com/films/2880950--Police-Story-2013 |date=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ }}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | ٢٠١٤ | ''As the Light Goes Out'' | 救火英雄 | {{n/a}} | بەردێکی بەھادار |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://superchanblog.blogspot.com/2013/12/as-lights-go-out-cameo.html|سەردێڕ=SuperChan's Jackie Chan Blog: "As The Lights Go Out" Cameo}}</ref> |- | rowspan="3"|٢٠١٥ | ''Dragon Blade'' | 天將雄獅 | ھوو ئان | بەھەمھێنەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | ''Who Am I 2015'' | 我是谁٢٠١٥ | {{n/a}} | بەرھەمھێنەر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.filmbiz.asia/news/jurassic-world-reigns-in-greater-china|سەردێڕ=Jurassic World reigns in Greater China|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ئیش=[[Film Business Asia]]|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150618090744/http://www.filmbiz.asia/news/jurassic-world-reigns-in-greater-china|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150618090744/http://www.filmbiz.asia/news/jurassic-world-reigns-in-greater-china |date=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥ }}</ref> |- | ''Monkey King: Hero Is Back'' | 西游记之大圣归来 | مەیمونی پاشا | تەنھا دەنگ | |- | rowspan=4| ٢٠١٦ | ''[[پاندای کونگ فو ٣]]'' | | مەیمونی مامۆستا | تەنھا دەنگ{{ھن}}<small>مەیمومی مامۆستا لە وەشانی ئینگلیزی؛{{ھن}}لە وەشانی چینی لیی شان</small> | |- | ''Skiptrace'' | 絕地逃亡 | بێنی چان | بەرھەمھێنەر{{ھن}}دەرھێنەری ئەکشن |<ref name=cannes>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/cannes-fan-bingbing-joins-jackie-487679|سەردێڕ=Cannes: Fan Bingbing Joins Jackie Chan Action Comedy 'Skiptrace'}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2014/09/johnny-knoxville-jackie-chan-china-set-skiptrace-828565|سەردێڕ=Johnny Knoxville Joins Jackie Chan In China-Set ‘Skiptrace’|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref><ref name="hkmdb"/> |- | ''The Master: A Lego Ninjago Short'' | | مامۆستا وو | تەنھا دەنگ{{ھن}}فیلمی کورت | |- | ''Railroad Tigers'' | 铁道飞虎 | ما یوان | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=成龙加盟《铁道飞虎》 与丁晟再携手_网易娱乐|ناونیشان=http://ent.163.com/15/0515/07/APL1BIN3000300B1.html|وێبگە=ent.163.com|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٦|نووسەر=网易|زمان=zh|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190119121353/http://ent.163.com/15/0515/07/APL1BIN3000300B1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | rowspan=7| ٢٠١٧ | ''Kung Fu Yoga'' | 功夫瑜伽 | جاک | دەرھێنەری ئەکشن |<ref name="hkmdb"/> |- | ''The Nut Job 2: Nutty by Nature'' | | بەڕێز فیینگ | تەنھا دەنگ | |- | ''The Lego Ninjago Movie'' | | مامۆستا وو | ڕۆڵی دەنگ | |- | ''The Foreigner'' | | مین کوان | بەرھەمھێنەر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jackie Chan to Star in Action-Thriller ‘The Foreigner’ for STX|ناونیشان=https://variety.com/2015/film/news/jackie-chan-foreigner-stx-1201513586/|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> |- | ''Zane's Stand Up Promo'' | | مامۆستا وو | تەنھا دەنگ{{ھن}}فیکمی کورت | |- | ''Bleeding Steel'' | 機器之血 | لین دۆنگ | بەرھەمھێنەر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://variety.com/2016/film/asia/village-roadshow-heyi-jackie-chan-bleeding-steel-1201796695/|سەردێڕ= Village Roadshow Pacts With China’s Heyi on Jackie Chan Sci-fi ‘Bleeding Steel’|یەکەم= Patrick|دوایین= Frater|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش= [[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> |- | ''Namiya'' | 解憂雜貨店 | نامیا | | |- | rowspan="6" |٢٠١٩ | ''The Knight of Shadows: Between Yin and Yang'' | 神探蒲松龄之兰若仙踪 | پق سۆنگ لینگ | | |- | ''Viy 2: Journey to China'' | 龙牌之谜, Вий ٢: Путешествие в Китай, Тайна железной маски | مامۆستا | بەرھەمھێنان | |- | ''The Climbers'' | 攀登者 | یانگ گوانگ | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Filmart: Jackie Chan, Wu Jing to Star in Chinese Mountain Climbing Epic (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/jackie-chan-wu-jing-star-chinese-everest-climbing-epic-1195254|وێبگە=Hollywood Reporter|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> |- |} === ٢٠٢٠ === {| class="wikitable sortable" |- ! ساڵ !! ناونیشانی ئینگلیزی !! ناونیشانی ڕەسەن !! ڕۆڵ !!class="unsortable"|تێبینی !!class="unsortable"|سەرچاوە |- | rowspan="4" | ٢٠٢٠ | ''Wish Dragon'' | | پیپا | ''بەرھەمھێنان''{{ھن}}تەنھا دەنگ و بەرھەمھێنەر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=N'Duka|یەکەم١= Amanda|سەردێڕ=Jackie Chan, Constance Wu & More Join The Sony/China Co-Produced Animated Film ‘Wish Dragon’|ناونیشان=https://deadline.com/2018/04/jackie-chan-constance-wu-sony-animation-wish-dragon-1202366356/|وێبگە=Deadline Hollywood|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٨}}</ref> |- | ''Vanguard'' | 急先锋 | تانگ واتیینگ | |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jackie Chan unites with ‘Police Story 3’ director for ‘Vanguard’|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/jackie-chan-voice-cat-character-animated-once-a-zodiac-1150575|وێبگە=City on Fire|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> |- | ''Project X-Traction'' | 狂怒沙暴 | لو فێنگ | ''بەرھەمھێنان'' | |- | ''Five Against a Bullet'' | | - | ''بەرھەمھێنان''{{ھن}}شوێنی فیلمەکە لە مەکسیکۆ. | |- | rowspan="2" | ٢٠٢١ | ''The Handsome'' | 大帅 | - | ''بەرھەمھێنان'' | |- | ''Chinese Zodiac 2'' | 十二生肖 ٢ | - | ''بەرھەمھێنان'' | |- | rowspan="2" | TBA | ''My Mercenary Career'' | 我的佣兵生涯 | - | ''بەرھەمھێنان'' |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jackie Chan plans to shoot a new film in Kazakhstan|ناونیشان=https://qazaqtimes.com/en/article/61655|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوت=١٠ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> |- | ''Once Upon a Zodiac'' | | زێڵ | ''لە بەرھەمھێنانە''{{ھن}}تەنھا دەنگ و بەرھەمھێنەر |<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Jackie Chan to Voice, Exec Produce Animated Feature 'Once Upon a Zodiac'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/jackie-chan-voice-cat-character-animated-once-a-zodiac-1150575|وێبگە=Hollywood Reporter|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.allmovie.com/artist/jackie-chan-p84650/filmography فیلمۆگرافیی جاکی چان] لە [[ئۆڵمووڤی]] * {{IMDb name|id=0000329}} * {{Hkmdb name|id=3894}} {{تووڵی دەروازە|چین|فیلم|دەیەی ١٩٧٠|تەلەڤیزیۆن}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمۆگرافیی ئەکتەری پیاو]] [[پۆل:فیلمۆگرافیی ئەکتەرەکان]] [[پۆل:جاکی چان]] [[پۆل:فیلمەکانی هونەرە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ھونەرە جەنگییەکان]] [[پۆل:فیلمۆگرافیای ئەکتەرە نێرەکان]] k68sork8s8g4qz4rvf2aldv4qg785ji 0 169103 1673538 1510851 2026-09-23T13:34:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1673538 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فرانکلین پیرس''' ({{بە ئینگلیزی|Franklin Pierce}}؛ [[٢٣ی تشرینی دووەم]]ی [[١٨٠٤]] – [[٨ی تشرینی یەکەم]]ی [[١٨٦٩]]) چواردەیەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی [[ئەمریکا]](١٨٥٣–١٨٥٧)ە. پیرس دیموکراتێکی باکوور بوو کە بزووتنەوەی ھەڵوەشاندنەوی وەک ھەڕەشەیەکی گەورە بۆ سەر یەکپارچەیی گەل بینی، یاسای کانساس - نیبراسکای واژووکرد و بە توندی داکۆکی لێکرد، یاسای کۆیلەی ھەڵگەڕاوەی جێبەجێ کرد، فرانکلین لە [[نیوھەمپشیر]] لە دایک بووە، لەو ویلایەتەی تیدا ژیا پارێزەر بووە و لەم کارەدا سەرکەوتوو بووە و لە ساڵی ١٨٤٥ دا بە بریکاری وەزارەتی دادی دەرەوە دەستنیشان کراوە. پێرس بە پلەی لیوا ڕوکن لە [[سوپا]]دا بەشداری لە شەڕی مەکسیک - ئەمریکادا کرد. ئەندامانی حیزبی دێموکرات وەک کاندیدێکی سەنترالیزم ی یێکخستنی بەرژەوەندییەکانی باکوور و باشوور سەیری دەکەن و پارتەکە لە ٤٩ ھەمین دەنگدان لە کۆنگرەی نەتەوەیی دێموکراتی لە ساڵی ١٨٥٢ دا ئەویان بۆ سەرۆکایەتی کاندید کرد، لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی، بە ئاسانی لە ڕکابەرەکەی بردەوە بووە سەرۆکی ئەمریکا، لە ژیانی خێزانی زۆر ناخۆشی بینیوە، ھاوسەرەکەی تووشی نەخۆشی [[خەمۆکی]] بوو. ھەموو منداڵەکانی لە تەمەنی گەنجیدا گیانیان لەدەستدا، دوایین کوڕیشی لە ڕووداوێکی شەمەندەفەردا گیانی لەدەستدا لەکاتێکدا خێزانەکەی کەمێک پێش دەست بەکاربوونی پیرس لە سەفەردا بوون. پیرس سیاسەتی فراوانبوونی ھەبوو، واژووی لەسەر مامەڵەی گاددن کرد بۆ کڕینی زەوییەک لەمەکسیک و بووە ھۆی ھەوڵێکی شکستخواردو بۆ بەدەستھێنانی کوبا لەئیسپانیا. ناوبانگ و پشتگیری لە ویلایەتەکانی باکوور دا بە شێوەیەکی بەرچاو کەمبوویەوە پاش ئەوەی پشتگیری لە یاسای کانساس- نیبراسکا کرد، کە ئەمەش جێگیربوونی میسۆری ھەڵوەشایەوە، ھاوکات لە باشوور سپیپێستەکان بەردەوام بوون لە پشتگیریکردنی، دەرکردنی ئەم یاسایە بووە ھۆی خەباتێکی توندوتیژ لەسەر فراوانبوونی کۆیلایەتی لە ڕۆژاوای ئەمریکادا. ئیدارەی پیرس لە ماوەی سەرۆکایەتییەکەیدا ڕووبەرووی ڕەخنە و دژایەتییەکی زۆر بوو وەوە. ھەرچەندە زۆرێک پێشبینیان دەکرد کە پارتی دێموکرات لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ساڵی ١٨٥٦ دا دووبارە بەربژێر بکەنەوە، بەڵام ھەلیان نەبژاردەوە. فرانکلین پیرس زۆربەی ژیانی بە مەیخواردنەوە بەسەر برد و لە ساڵی ١٨٦٩ بەھۆی نەخۆشییەک لە جگەریدا مرد. لە نێو ڕای گشتی مێژووناس و لێکۆڵەرانی تردا بە یەکێک لە خراپترین سەرۆکەکانی ئەمریکا دادەنرێت == سەرچاوەکان == {{کۆمنز}} * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Franklin_Pierce|سەردێڕ=Franklin Pierce|زمان=ئینگلیزی|سەردان= ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|مێژوو}} {{سەرۆکەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٠٤]] [[پۆل:مردووانی ١٨٦٩]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان لە دەیەی ١٨٥٠]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئینگلیز]] iw2idlippxbkhjcm4rl80esm5emrn6v 0 169150 1673533 1614881 2026-09-23T13:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1673533 wikitext text/x-wiki {{Underlinked|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} {{Orphan|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} {{زانیاریدانی کەسایەتی | ناو = فرانک لێبی ستانتۆن | وێنە = Frank Lebby Stanton cr.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٢ی شوباتی ١٨٥٧ | شوێنی لەدایکبوون = شارلیستۆن، باشووری کارۆلینا، ئەمریکا | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٢٧ (٦٩ ساڵ) | شوێنی مردن = ئەتلانتا، جۆرجیا | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = فرانک ئێڵ ستانتۆن، فرانک ستانتۆن، ئێف ئێڵ ستانتۆن | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | ناوبانگ = | کارە_دیارەکان = شاعیر، ھۆنراوەنووس | شێواز = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | باوان = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = | ڕەنگی پرچ = | ڕەنگی چاو = | قەبارەی جل = | قەبارەی پێڵاو = }} '''فرانک لێبی ستانتۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Lebby Stanton}}؛ ٢٢ی شوباتی ١٨٥٧ – ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٢٧)<ref>[http://www.bookrags.com/Frank_L._Stanton Stanton entry in the U.S. ''Dictionary of Literary Biography''.]</ref> زۆر جار بە فرانک ئێڵ ستانتۆن یان ئێف ئێڵ ستانتۆن متمانەی پێ دەدرا، ھۆنراوەنووسێکی ئەمریکی بوو. ھەروەھا یەکەم ستووننووس بوو بۆ دەستووری ئەتلانتا، و بووە یەکەم شاعیر کە خەڵاتی ویلایەتی جۆرجیای بەدەست ھێنا، ئەو پۆستەی کە پارێزگار «کلیفۆرد واڵکەر» دەستنیشانی کرد، لە ساڵی ١٩٢٥ و تا مردنی لەلایەن ستانتۆنەوە پڕکراوەتەوە.<ref>[http://www.reelyredd.com/usa-guest-stanton-0109.htm#KEEP Biographical information with Stanton's "Keep a-Goin'" poem.]{{بەستەری مردوو|url=http://www.reelyredd.com/usa-guest-stanton-0109.htm |date=ئایاری ٢٠٢٦ }} For further information see [http://www.bookrags.com/Frank_L._Stanton Bookrags.com essay on Stanton] (requires fee).</ref> == ژیان == ستانتۆن لە شاری چارڵزتۆن لە کارۆلینای باشوور لە دایک بووە، باوکی ڤالنتین ستانتۆن (چاپکەر، سەربازی کۆنفیدرالی و جوتیار) بوو، ھاوسەرەکەی کاترین ڕێبێکا باری ستانتۆنە، باوکی خاوەنی کێڵگەیەک بووە لە دوورگەی کیاوا ھەر لە منداڵییەوە کاریگەری لەسەر سرودەکانی ئیسحاق واتس و چارڵز وێسلی ھەبوو، لە کڵێسای «مێتۆدیست ئیپیسکۆپال» لە باشوور گەورە بوو. پاش دەستپێکردنی قوتابخانە لە شاری سەڤانای جۆرجیا، فرانک لێبی ستانتۆن پەروەردەی خۆی لەلایەن شەڕی ناوخۆی ئەمەریکاوە پچڕا، لەتەمەنی ١٢ ساڵیدا لەچاپکەرێک ڕاھێنانی کردووە، ئەو پێگەیەیی کە ڕێگەی پێدەدات کە بچێتە ناو کاری ڕۆژنامەوە، ئەوەبوو ساڵی ١٨٨٧ «جۆسی لیۆنی» بینی لە کاتی کارکردن لە ھەواڵی سمیسڤیڵ ھاوسەرگیرییان کرد، و لە ساڵی ١٨٨٨ بەرەو ڕۆمای جۆرجیا گواسترانەوە، لەوێ فرانک لێبی ستانتۆن ئۆفەرێکی لە جۆن تێمپل گراڤس وەرگرت، بۆ ئەوەی وەک سەرنووسەری شەو لە «ڕۆم تریببوون» کار بکات. ستانتۆن لە ساڵی ١٨٨٩ ڕووی کردە دەستووری ئەتلانتا (کە چەند مانگێک لەگەڵ «ھێنری دەبلیو گرادی» پێش مردنی گرادی کاری دەکرد)، دەستی کرد بە زیاتر تەرکیز کردن لەسەر نووسینی سەروتار و ستوونەکان؛ و ڕۆڵێک لە ڕۆژنامەکاندا لە دوای مردنی ستانتۆن لە ساڵی ١٩٢٧ پڕکراوەتەوە. نووسینەکانی ستانتۆن زۆر باو بوون و بە سەختی دەخوێندرانەوە. ڕۆژنامەی ستونیNews from Billville (دواتر Up from Georgia) بنچینەکە بۆ ئەو بانگەشەیە دروست دەکات، کە ئەو نموونەی سەرەتایی ستووننووسەکانی ڕۆژنامەکانی ئەمریکا بووە. فرانک لیبی ستانتۆن لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا لە ئەتلانتای جۆرجیا کۆچی دوایی کرد، ئەو و لیۆن جۆسی ستانتۆن لەلایەن منداڵەکانیانەوە ڕزگار دەبن. == ھۆنراوە == ھۆنراوەکانی فرانک لێبی ستانتۆن بەو شێوەی ئەو کاتە سادە و دڵڕفێن و بەسۆزە، ھۆنراوەکانی بریتین لە ژمارەیەک لە کتێبەکانی بە زاراوەی شێوەزار، بەرەنگارییەک کە بەھرەیەکی تایبەتی ھەبوو، وەک "مایتی لاک گوڵ" (کە بۆ ئیتێڵبێرت نێڤین (١٨٦٢–١٩٠١) بە مۆسیقا سپێردراوە پێی. ستانتۆن لەلایەن سیدنی ھۆمەرەوە،<ref>Harry Colin Thorpe, [http://www.library.yale.edu/cataloging/music/homersidney.htm "The Songs of Sidney Homer"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182002/http://www.library.yale.edu/cataloging/music/homersidney.htm |date= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ }} in ''[[Musical Quarterly]]'', Vol. XVII (1931), pp. 47–73.</ref> ئاوازی «کێڵگەیەکی دیکە» ی بۆ داڕشتووە. زۆرێک لە گۆرانییەکانی مۆسیقای ستانتۆن لەلایەن ئۆڵی کۆلێس دانراوە. == بەرھەمداری == بەپێی ناوەندی کتێبخانەی ئۆنلاینی کۆمپیوتەر (OCLC)، نووسینەکانی ستانتۆن لە ٣٠٩ بڵاوکراوەدا بە سێ زمان و ١٧١ وتار و ١٤٨٣ دەستکەوتی کتێبخانەی (OCLC WorldCat Hits) لەخۆ دەگرێت.<ref>[http://www.oclc.org/research/activities/identities/default.htm WorldCat Identities] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230150412/http://www.oclc.org/research/activities/identities/default.htm |date=December 30, 2010}}:[http://www.worldcat.org/identities/lccn-n81-48017 Stanton, Frank Lebby 1857–1927]</ref> [[File:KEEP A-GOIN' by Frank Lebby Stanton 1c.jpg|thumb|left|360px|'''ھۆنراوەی ستانتۆن بۆ گەشبینی و ھاندان''']] کۆکراوەی کارەکانی لە لیستی کتێبخانەکانی ویلایەتی کۆنێکتیکەت،<ref>[http://www.cslib.org/biogsk/biogskS.htm Connecticut State Library 7lSeW.]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.valdosta.edu/library/find/arch/unioncatalog/vsu/Georgia_Literature.html |سەردێڕ=Marcelle Stanton Megahee's compilation ''Just from Georgia''. |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120223053517/http://www.valdosta.edu/library/find/arch/unioncatalog/vsu/Georgia_Literature.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زانکۆی ویلایەتی ڤاڵدۆستا، زانکۆی ڕۆچێستەر (قوتابخانەی میوزیکی ئیستمان)،<ref>[https://dspace.lib.rochester.edu/viewContributorPage.action;jsessionid=647A02E20BA1C5A54212531D96AD24CB?personNameId=748 Stanton in UR Research.]{{بەستەری مردوو|url=https://dspace.lib.rochester.edu/viewContributorPage.action;jsessionid=647A02E20BA1C5A54212531D96AD24CB?personNameId=748 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }}</ref> مۆسیقای ئوستوراڵی.<ref>[http://www.musicaustralia.org/apps/MA?function=searchResults&searchInitiated=true&scope=scope&simpleTerm=Stanton++Frank+Lebby+ Stanton in Music Australia's "Various Composers" category.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229191115/http://www.musicaustralia.org/apps/MA?function=searchResults&searchInitiated=true&scope=scope&simpleTerm=Stanton++Frank+Lebby+ |date=٢٩ی شوباتی ٢٠١٢ }} See also [http://www.webnests.com/Chase/chronicles/changingguard.htm "A Happy Philosopher"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304042636/http://www.webnests.com/Chase/chronicles/changingguard.htm |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }} (Stanton poem to A. J. Chase, with a note by Chase) and [http://oldpoetry.com/oauthor/show/frank_lebby_stanton Stanton in the Old Poetry site.]</ref> لە چەندین بۆنەوە کە بووە ھۆی ھەڵبژاردنی وەک شاعیر ستانتۆن بانگ کرا، بۆ ئەوەی ھۆنراوە بۆ ڕووداوەکانی دەوڵەت بدوورێتەوە، لەوانە کردنەوەی پێشانگای پەمۆ لە ئەتلانتا و پێشانگای نێودەوڵەتی ١٨٩٥. لە ٢٣ی شوباتی ١٩١٦ ڕۆژی دوای ٥٩مین ساڵڕۆژی لەدایکبوونی ستانتۆن، قوتابخانە حکومییەکانی سەرتاسەری جۆرجیا، بۆ یادکردنەوەی دەستکەوتەکانی، یادکردنەوەیەکیان ساز کرد، واڵکەر ڕایگەیاند، لە کاتی دامەزراندنیدا وەک شاعیری جۆرجیا ستانتۆن، ھیچ کەسێک لە ھیچ ویلایەتێک لە باشوور داینەنرابوو بە شاعیر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frank Lebby Stanton|فرانک لێبی ستانتۆن}} * {{Gutenberg author | id=Stanton,+Frank+Lebby | name=Frank Lebby Stanton}} * {{Internet Archive author|sname=Frank Lebby Stanton |sopt=t}} * {{Librivox author|id=1753}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٥٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٢٧]] [[پۆل:شاعیرە کوڕە ئەمریکییەکان]] 03bq2910wggz2tv75l888bo1v949qut 0 170030 1673497 1541258 2026-09-23T13:21:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673497 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٨'''، لە نێوان [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا]] و ھەڵبژاردەی تۆپی پێی یۆگۆسلاڤیا لە یاریگای ئۆڵمپیکی ڕۆما لە [[ڕۆما]] بە ڕێوەچوو. کە بە ئەنجامی (٢–٠) لە سودی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتاڵیا کۆتایی ھات. == سەرچاوەکان == * [https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/025a-0eb123af9b7b-df3264614b74-1000--euro-1968-all-you-need-to-know/?iv=true EURO 1968: all you need to know] {{بەستەری مردوو|url=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/025a-0eb123af9b7b-df3264614b74-1000--euro-1968-all-you-need-to-know/?iv=true |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }} {{پاڵەوانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Final of the 1968 UEFA European Championship}} [[پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٦٨]] pki397838ado9pcyxin3r437xsqc2t1 0 170234 1673618 1445916 2026-09-23T16:34:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1673618 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فریدریک گرانت بانتین''' (بە ئینگلیزی :Frederick Banting؛ ١٤ی تشرینی دووەمی ١٨٩١-٢١ی شوباتی ١٩٤١)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1923/banting/biographical/ Frederick G. Banting Biographical]</ref> پزیشک و توێژەری کەنەدییە لە ساڵی ١٩٢٣ بە ھاوبەشی لەگەل [[جۆن مەکلیۆد]] [[خەڵاتی نۆبڵ]]ی لە بواری پزیشکی بەدەست ھێنا بەھۆی دۆزینەوەی [[ئەنسۆلین]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1923/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1923]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|کەنەدا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Frederick Banting}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤١]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کەنەدی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی پاشایەتی]] [[پۆل:مامۆستایانی زانکۆی تۆرنتۆ]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی تۆرنتۆ]] 09051r5oyy4ydu8g8zdpqdz5qxpziry 0 170381 1673549 1445955 2026-09-23T13:36:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673549 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فرنتز ئەلبەرت لیپمان''' (بە [[ئینگلیزی]] :Fritz Albert Lipmann؛ ١٢ی حوزەیرانی ١٨٩٩ – ٢٤ی تەممووزی ١٩٨٦)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/lipmann/biographical/ Fritz Lipmann Biographical]</ref> زانا و توێژەرێکی خەڵکی [[ئەمریکا]] بوو. ساڵی ١٩٥٣ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی کۆ ئەنزیمی ئەی و گرنگی بۆ ڕێخەری کرداری ھەرس بە ھاوبەشی لەگەل [[ھانس ئەدۆڵف کریبس]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1953/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1953]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەڵمانیا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Fritz Lipmann}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئاڵمانی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی ھایدلبێرگ]] [[پۆل:زانایانی ئەمریکیی جوو]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی مەدالیای نیشتمانی بۆ زانست]] [[پۆل:بەشی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد]] re8e75ear42p0om2jm3sv55xl701dvw 0 170404 1673621 1661168 2026-09-23T16:34:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673621 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فریدریک چاپمان ڕۆبینس''' (بە [[ئینگلیزی]] :Frederick Chapman Robbins؛ لەدایک بووی ٢٥ی ئابی ١٩١٦ – مردووی ٤ی ئابی ٢٠٠٣)<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1954/robbins/biographical/ Frederick C. Robbins Biographical]</ref> زانا و توێژەرێکی خەڵکی [[ئەمریکا]] بوو. ساڵی ١٩٥٤ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا بەھۆی دۆزینەوەی دۆزینەوەی توانای گەشەی ڤایرۆسی شەلەلی منداڵان بە ھاوبەشی لەگەل ھەردوو زانای ئەمریکی [[جۆن فرانکلین ئیندرس]] و [[تۆماس ھۆکل ویلەر]].<ref>[https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1954/summary/ The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1954]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Frederick Chapman Robbins}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:شەپڵەی مناڵان]] [[پۆل:دەرچووانی قوتابخانەی پزیشکیی ھارڤارد]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 6lixrvc21397qwcymdxem3xijw50orv 0 170529 1673552 1510885 2026-09-23T13:37:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1673552 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فڕانسوین جاکوب''' (بە [[فەڕەنسی]] : François Jacob؛ ١٧ ی حوزەیرانی ١٩٢٠ - ١٩ ی نیسانی ٢٠١٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=François Jacob Biographical|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1965/jacob/biographical/|وێبگە=nobelprize|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> زانا و توێژەرێکی خەڵکی [[فەڕەنسا]] بوو. ساڵی ١٩٦٥ خەڵاتی نۆبڵی لە بواری پزیشکی پێ بەخشرا، بەھۆی دۆزینەوەی پەیوەند بە دەست بەسەراگرتنی بۆ ماوەیی لە پێکھاتەی ئەنزیم و ڤایرۆسدا بە ھاوبەشی لەگەل [[ئەندریە لۆوف]] و [[جاکیوس مۆنۆد]] کە ئەوانیش خەڵکی فەڕەنسا بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پزیشکی|زانست|فیلم|دەیەی ٢٠١٠|فەڕەنسا}} {{خەڵاتی نۆبێل لە پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|François Jacob}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٣]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی پزیشکی]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی فەڕەنسی]] [[پۆل:جووەکانی وەرگری خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:ئەندامی ڕێکخراوی ئەوروپی زیندەزانی گەردیلەیی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پاریس]] d45xk5rclf95fk2rgohk67975ur5ut2 0 171022 1673648 1358730 2026-09-23T16:39:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، ئازەربایجان-کۆلکە) 1673648 wikitext text/x-wiki {{Databox|item=Q178379}} '''محەممەد فزوولی''' ({{بە عەرەبی|محمد فضولی}}) شاعیری [[تورکەکان|تورکی]] [[شیعە|شێعەی]] سەدەی شانزەیە. فزوولی ھۆنراوەی تورکی، فارسی و عەرەبیی لێ بە جێ ماوە. لەبەر ئەو ناسنامە چەندلایەنەیەی کە بوویەتی ھۆنراوەکانی شیعە و سوننی، فارسی و تورکی دەدوورێتەوە بە یەکەوە و بە یەکێک لە گرنگترین شاعیرەکانی مێژووی ئازەربایجان دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FOŻŪLĪ, MOḤAMMAD – Encyclopaedia Iranica|ناونیشان=https://iranicaonline.org/articles/fozuli|ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=iranicaonline.org}}</ref> == ژیان == دەربارەی ڕەچەڵەکی فزوولی قسە زۆر کراوە. بڕێک ئەویان بە تورک، بڕێک بە ئازەری و بڕێک بە کورد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=نشست ادبی «اندیشه حافظ در شعر فضولی» برگزار شد|ناونیشان=https://www.iranpl.ir/news/25281/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201019210413/https://www.iranpl.ir/news/25281/%D9%86%D8%B4%D8%B3%D8%AA-%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%81%D8%B6%D9%88%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1-%D8%B4%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زانیوە. ئەوەی دیارە ئەوەیە لە عێراق لەدایک بووە. == بەرھەمەکان == * دیوان (تورکی، فارسی و عەرەبی) * لەیلێ و مەجنوون (تورکی) * حەدیقەتوسوعەدا (تورکی) * شکایەتنامە (تورکی) * ھەفت جام (فارسی) == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{وێژەی تورکی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شیعر|وێژە|ئازەربایجان|ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی}} {{پۆلی کۆمنز|Fuzuli}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{ئازەربایجان-کۆلکە}} [[پۆل:تورکە عوسمانییەکان]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی ئازەربایجانی]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی فارسی]] [[پۆل:شاعیرانی تورک]] [[پۆل:شیعە عێراقییەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٩٤]] [[پۆل:مردووانی ١٥٥٦]] [[پۆل:ھونەرمەندە عێراقییەکان]] [[پۆل:ھۆنراوەنووسانی فارس]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٨٣]] [[پۆل:شاعیران بە زمانی عەرەبی]] [[پۆل:شاعیرانی ئازەربایجانی]] dvep6t14kyh1is7xzv27c7poaq79cqo 1 172340 1673441 1378257 2026-09-23T12:13:02Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673441 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=740013 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090725161943/http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ بۆ http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٨، ٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=827454 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201019201805/http://www.today.com/id/23029566 بۆ http://www.today.com/id/23029566 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢١:٤٩، ٢٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845220 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090725161943/http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ بۆ http://www.etonline.com/news/2008/02/58948/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20201019201805/http://www.today.com/id/23029566 بۆ http://www.today.com/id/23029566 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٤، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867776 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100413093106/http://www.variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&cs=1 بۆ https://variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&cs=1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٢٣، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875445 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090228191508/http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/heath_ledger_biog.html بۆ http://www.tiscali.co.uk/entertainment/film/biographies/heath_ledger_biog.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140222193037/http://www.heathledgerplanet.com/forum/viewtopic.php?p=47874 بۆ http://www.heathledgerplanet.com/forum/viewtopic.php?p=47874 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:١٦، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1088211 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070728091913/http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,23096806-948,00.html بۆ http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,23096806-948,00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:١٤، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1100526 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.ph/20210517172304/https://www.tvguide.com/celebrities/heath-ledger/credits/3030400602/ بۆ https://tvguide.com/celebrities/heath-ledger/credits/153347/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٣٢، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331643 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20210517172304/https://www.tvguide.com/celebrities/heath-ledger/credits/3030400602/ بۆ https://tvguide.com/celebrities/heath-ledger/credits/153347/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100413093106/http://www.variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&cs=1 بۆ https://variety.com/article/VR1117979492.html?categoryid=13&cs=1 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100524061030/http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece بۆ http://www.timesonline.co.uk/tol/comment/obituaries/article3237974.ece زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20070728091913/http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,23096806-948,00.html بۆ http://www.news.com.au/perthnow/story/0,21598,23096806-948,00.html زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.heathledgerplanet.com/forum/viewtopic.php?p=47874 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٥، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377183 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100110062154/http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html بۆ http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/Movies/02/06/heath.ledger/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٤٨، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1378256 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120128100720/http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger بۆ http://www.bafta.org/awards-database.html?sq=Heath+Ledger زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:١٠، ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھیت لێجەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673440 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20091010021123/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/12/07/2439750.htm?section=entertainment بۆ http://www.abc.net.au/news/stories/2008/12/07/2439750.htm?section=entertainment زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181008155901/https://people.com/people/article/0,,20245919,00.html بۆ http://www.people.com/people/article/0,,20245919,00.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) dp9xstowjs7jx09q1e7y7kcu7zw8d06 0 172448 1673753 1673412 2026-09-23T20:17:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1673753 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:SARS-CoV-2 without background.png|وێنۆک]] '''گەشەپێدانی دەرمان دژی کۆڤید-١٩''' پڕۆسەیەکە کە کاردەکرێ بۆ گەشەپێدانی دەرمان دژی ڤایرۆسی کۆڕۆنا، بە شێوەیەکی نێودەوڵەتی لە نۆڤێمبەری ٢٠٢٠ـەوە سەدان کۆمپانیای دەرمان و زانکۆ و پەیمانگا و نەخۆشخانەکان و ڕێکخراوە تەندروستیەکان کاریان کردووە و زیاتر لە ٥٠٠ چارەسەریان بۆ ڤایرۆسی کۆرۆنا دۆزیوەتەوە<ref>[https://airtable.com/shrSAi6t5WFwqo3GM/tblEzPQS5fnc0FHYR/viwDBH7b6FjmIBX5x?blocks=hide "COVID-19 vaccine and treatments tracker (Choose vaccines or treatments tab, apply filters to view select data)"]. Milken Institute. 2020-11-03. Retrieved 2020-11-03. Lay summary.</ref><ref>[https://www.bioworld.com/COVID19products "Biopharma products in development for COVID-19"]. BioWorld. 2020-11-02. Retrieved 2020-11-03.</ref><ref>[https://biorender.com/covid-vaccine-tracker "COVID-19 vaccine and therapeutics tracker".] BioRender. 2020-10-30. Retrieved 2020-11-03.</ref><ref>Mullard A (April 2020). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7162641 Flooded by the torrent: the COVID-19 drug pipeline]". ''Lancet''. '''395''' (10232): 1245–1246. doi:[[doi:10.1016/S0140-6736(20)30894-1|10.1016/S0140-6736(20)30894-1]]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7162641 7162641]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32305088 32305088].</ref> ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی<ref>Kupferschmidt K, Cohen J (22 March 2020). "[https://www.sciencemag.org/news/2020/03/who-launches-global-megatrial-four-most-promising-coronavirus-treatments WHO launches global megatrial of the four most promising coronavirus treatments]". ''Science Magazine''. doi:[[doi:10.1126/science.abb8497|10.1126/science.abb8497]]. Retrieved 27 March 2020.</ref> و برێکاریەتی دەرمانی ئەوروپی <ref>[https://www.ema.europa.eu/en/news/first-regulatory-workshop-covid-19-facilitates-global-collaboration-vaccine-development "First regulatory workshop on COVID-19 facilitates global collaboration on vaccine development"]. European Medicines Agency. 18 March 2020. Retrieved 21 March 2020.</ref> و بەرێوەبەرایەتی خواردن و دەرمان<ref>[https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-continues-facilitate-development-treatments "Coronavirus (COVID-19) Update: FDA Continues to Facilitate Development of Treatments"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320213847/https://www.fda.gov/news-events/press-announcements/coronavirus-covid-19-update-fda-continues-facilitate-development-treatments |date=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٠ }} (Press release). U.S. Food and Drug Administration (FDA). 19 March 2020. Retrieved 21 March 2020.</ref> حکومەتی چین و کارگەکانی دەرمان<ref>[https://www.clinicaltrialsarena.com/news/china-approves-favilavir-covid-19/ "China approves first anti-viral drug against coronavirus Covid-19".] Clinical Trials Arena. 18 February 2020. Retrieved 21 March 2020.</ref><ref>[https://www.bloomberg.com/news/articles/2020-03-18/chinese-vaccine-approved-for-human-testing-at-virus-epicenter "Chinese Vaccine Approved for Human Testing at Virus Epicenter".] ''Bloomberg News''. 19 March 2020. Retrieved 21 March 2020.</ref> پێکەوە بە شێوەی ئەکادیمی کاریان کرد بۆ خێرا گەشەپێدانی ڤاکسینەکان، دەرمانە دژە ڤایرۆسەکان، و چارەسەری دژی پێش توشبوون <ref>Dhama K, Sharun K, Tiwari R, Dadar M, Malik YS, Singh KP, Chaicumpa W (March 2020). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7103671 COVID-19, an emerging coronavirus infection: advances and prospects in designing and developing vaccines, immunotherapeutics, and therapeutics]". ''Human Vaccines & Immunotherapeutics''. '''16''' (6): 1232–1238. doi:[[doi:10.1080/21645515.2020.1735227|10.1080/21645515.2020.1735227]]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7103671 7103671]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32186952 32186952].</ref><ref>Zhang L, Liu Y (May 2020). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7166986 Potential interventions for novel coronavirus in China: A systematic review]". ''Journal of Medical Virology''. '''92''' (5): 479–490. doi:[[doi:10.1002/jmv.25707|10.1002/jmv.25707]]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7166986 7166986]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32052466 32052466].</ref><ref>Fox M (19 March 2020). "[https://www.statnews.com/2020/03/19/coronavirus-antibody-therapies-will-they-be-ready-in-time/ Drug makers are racing to develop immune therapies for Covid-19. Will they be ready in time?]". Stat. Retrieved 21 March 2020.</ref><ref>Chan M (19 March 2020). "[https://www.scmp.com/news/china/military/article/3075843/chinese-military-scientists-ordered-win-global-race-develop Chinese military scientists ordered to win global race to develop coronavirus vaccine]". ''South China Morning Post''. Retrieved 22 March 2020.</ref> ڕێکخراوی تەندروستی جیھانی لە ڕێپۆرتێکدا ٥٣٦ لێکۆلینەوەی پزیشکی لەسەر چارەسەر بۆ تووشبوون بە کۆڕۆنا خستۆتە ڕوو <ref>COVID-19 Clinical Research Coalition (April 2020). "[https://www.thelancet.com/journals/lancet/article/PIIS0140-6736(20)30798-4/fulltext Global coalition to accelerate COVID-19 clinical research in resource-limited settings]". ''Lancet''. '''395''' (10233): 1322–1325. doi:[[doi:10.1016/s0140-6736(20)30798-4|10.1016/s0140-6736(20)30798-4]]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7270833 7270833]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32247324 32247324].</ref><ref>Maguire BJ, Guérin PJ (2 April 2020). "[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7141164 A living systematic review protocol for COVID-19 clinical trial registrations]". ''Wellcome Open Research''. '''5''': 60. doi:[[doi:10.12688/wellcomeopenres.15821.1|10.12688/wellcomeopenres.15821.1]]. ISSN [[issn:2398-502X|2398-502X]]. PMC [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7141164 7141164]. PMID [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32292826 32292826].</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|COVID-19 vaccines development}} [[پۆل:کۆڤید-١٩]] [[پۆل:گەشەپێدانی دەرمان دژی کۆڤید-١٩]] [[پۆل:دەرمانەکان]] [[پۆل:دۆزینەوەی دەرمان]] [[پۆل:ڤاکسینەکان]] [[پۆل:کاردانەوە پزیشکییەکان بۆ کۆڤید-١٩]] [[پۆل:توێژینەوەی پزیشکی]] [[پۆل:پیشەسازی دەرمان]] [[پۆل:دەرمان]] 5ukz9oyjo72liugt1wow1i97u7kwvq1 0 172930 1673721 1589559 2026-09-23T19:37:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673721 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=فلشیا ئەنەنگێلی|death_place=|spouse=<!-- Graham Calaway need source -->|notable_works={{Plainlist| * ''[[پاشای شەیتانەکان کار دەکات!]]'' <br>وەک ئێمی یوسا * ''[[Dr. Stone]]'' <br>as Kohaku * ''[[ئەکادیمیای قارەمانەکەم]]'' <br>وەک تۆرو ھاگاکورێ * ''[[Overlord (novel series)|Overlord]]''<br>as Shalltear Bloodfallen * ''[[High School DxD]]''<br>as [[Raynare]] * ''[[Assassination Classroom]]''<br>as Manami Okuda * ''[[The Quintessential Quintuplets]]''<br>as Miku Nakano}}|years_active=٢٠١٣– ئێستا|occupation=ئەکتەری دەنگ, ADR دەرھێنەر|alma_mater=[[University of Louisiana at Lafayette]]|other_names=<!--Arielle O'Neil, Maya Maxwell need source-->|death_date=|image=Felecia Angelle GalaxyCon Nashville 052026-7.jpg|birth_place=[[Lafayette, Louisiana]], U.S.|birth_date={{birth date and age|1986|07|27}}|birth_name=<!-- Felecia Angelle Overfelt need source -->|caption=فلشیا ئەنەنگێلی لە ساڵی ٢٠٢٦|alt=|imagesize=|website={{URL|http://www.feleciaangelle.com/}}}}'''فلیشیا ئەنگێل''' (بە ئینگلیزی: '''Felecia Angelle''' ) ئەکتەری دەنگی ئەمەریکی و دەرھێنەری دۆبلاژە کە پەیوەندیدارە بە [[فەنیمەیشن]]<ref name="about facebook">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Felecia Angelle Voice Actress|ناونیشان=https://www.facebook.com/FeleciaAngelleVoice/info/?tab=page_info|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠١٦|ئیش=facebook.com}}</ref> چەندین کاری دەنگی ئەنیمی فیلم و ئەلقە دا ھەبووە وەکوو ئەنیمیەکانی ( [[ئەکادیمیای قارەمانەکەم|ئەکادیمیای قەرەمانەکەم]]، ''[[پاشای شەیتانەکان کار دەکات!]]،'' [[وەن پیس]] ، [[سەنکاریا]] ، [[تۆکیۆ غول]]، [[ھێرش بۆ سەر تایتان]]، ''[[دراگۆن بۆڵ زێد کای|دراگۆن بۆڵ زێد]] کای، [[ئاڕتێ|ئارتێ]] ، [[کادکاپتە ساکورا: کارتی ڕوون]]'' )<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Funimation Unveils Ben-To's English Dub Cast, Trailer|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2014-04-19/funimation-unveils-ben-to-english-dub-cast-trailer|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش=Anime News Network}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Funimation Announces 2nd Round of The Devil is a Part-timer! Dub Cast|ناونیشان=http://www.animenewsnetwork.com/news/2014-05-06/funimation-announces-2nd-round-of-the-devil-is-a-part-timer-dub-cast|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠١٤|ئیش=Anime News Network}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Anime Roles – Felecia Angelle|ناونیشان=https://www.facebook.com/FeleciaAngelleVoice/photos/a.591820974171867.1073741829.557358280951470/928930670460894/?type=3&src=https%3A%2F%2Fscontent-lga.xx.fbcdn.net%2Fhphotos-xft1%2Fv%2Ft1.0-9%2F10609545_928930670460894_6863062238683023876_n.png%3Foh%3D35733f55a7ca6b6923006098c44c5d8b%26oe%3D55A8A48C&size=848%2C480&fbid=928930670460894|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|ئیش=Facebook}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Funimation Reveals Returning English Dub Cast for Attack on Titan|ناونیشان=https://www.animenewsnetwork.com/news/2017-04-20/funimation-reveals-returning-english-dub-cast-for-attack-on-titan/.115090|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Anime News Network}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cardcaptor Sakura: Clear Card English cast & crew|ناونیشان=https://www.funimation.com/shows/cardcaptor-sakura-clear-card/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٨|وێبگە=www.funimation.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ئەنیمێ و مانگا|ژن}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Felicia Angelle}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی دەنگ]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمەریکییەکان لە یاریە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییە ئەمریکییەکان لە کایە ڤیدیۆییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی دەنگی ئەمریکی]] q2tqzlg4s9pz8gcgzeknidgpmfx5iga 0 173295 1673559 1661159 2026-09-23T13:37:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1673559 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی|ناو=فریال ئەدھەمی|نەتەوە=عێراقی|ناسراو_بە_ھۆی=Painter|ڕادەی خوێندەواری=[[زانکۆی بەغدا]]|ھاوسەر=حەکیم ئەدھەمی|ماڵپەڕ=[[http://wwol.inre.asu.edu/al-adhamy.html|Al-Adhamy Official Website]]}} فریار ئەدھەمی (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Firyal Al-Adhamy) ھونەرمەند و بەرھەمھێنەری خشل و جلو بەرگ و بەھرە لە کاری چنین و دارتاشی و کارە مێژوویەکانەکان، لەدایکبووە لە بەغداد. == ژیان و کار == لە بەغداد لە سالی ١٩٥٠ لەدایکبووە، فریار دەستی بە کارکردنی ھونەری کرد وەک خولیایەک ، کاری دەستی ، خشل ، جل و بەرگی فەرمی ، دروستکردن و چنینی جلوبەرگ، دارتاشی، ھەموو کارەکانی سەرەنجی کلتوری مێژوویی عێراقی ڕاکێشا دواتر کە ھەنێک لە گواسترانەوە بۆ مۆزەخانە<ref>"Darwish: An Altar of Poetry" 28 May, 2103,[http://artbahrain.org/web/?p=4617 Online:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180904122550/http://artbahrain.org/web/?p=4617 |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٨ }}</ref> ئەگەرچی لە زانکۆی بەغداد خوێندوویەتی بەڵام ھونەرەکانی نەخوێندووە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Firyal Al-Adhamy|ناونیشان=http://www.birdsofwar.org/page8.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090425230334/http://www.birdsofwar.org/page8.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> بەڵکو خۆی فێرە ھونەرەکان کردووە <ref>"Firyal al-Adhamy", [Biographical Notes], ''Iraq Speaks to the Present'', [Exhibition Catalogue], British Museum, 2008-09 [http://www.britishmuseum.org/pdf/Room%2034%20Islamic%20Gallery%20Booklet%20FINAL.pdf Pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722004127/http://www.britishmuseum.org/pdf/room%2034%20islamic%20gallery%20booklet%20final.pdf |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ }}</ref> ئامانجەکانی لە دوبارە بەرھەم ھێنانی شتە مێژوویەکان و ھێشتنەوەیان بووە لە عێراق <ref>"Firyal al-Adhamy", [Biographical Notes], ''Iraq Speaks to the Present'', [Exhibition Catalogue], British Museum, 2008-09 [http://www.britishmuseum.org/pdf/Room%2034%20Islamic%20Gallery%20Booklet%20FINAL.pdf Pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722004127/http://www.britishmuseum.org/pdf/room%2034%20islamic%20gallery%20booklet%20final.pdf |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ }}</ref> دواین کۆکراوەی فریال ،پۆستکاردی میزۆپۆتامیا بووە، وە زۆر خەمبار بووە بە تاڵانیەکەی ساڵی ٢٠٠٣ بۆ سەر مۆزەخانەی بەعداد<ref>"Fireworks by Dr Rehana Khusro", ''Gulf News'', 14 February, 2008, [https://gulfnews.com/xpress/fireworks-by-dr-rehana-khusro-1.448932 Online:]</ref>ھەروەھا بەشداری لە کارەکانی بەتەنھا و بە گروپیش بووە، لە [[لەندەن]] و [[کەنداوی فارس]]<ref>"Firyal al-Adhamy", [Biographical Notes], ''Iraq Speaks to the Present'', [Exhibition Catalogue], British Museum, 2008-09 [http://www.britishmuseum.org/pdf/Room%2034%20Islamic%20Gallery%20Booklet%20FINAL.pdf Pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180722004127/http://www.britishmuseum.org/pdf/room%2034%20islamic%20gallery%20booklet%20final.pdf |date=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٨ }}</ref> == کار == فریال رۆمانێکی نوسیوە و کتێبێکی بڵاو کردۆتەوە کە کۆکراوەی شعرەکان و وێنەکانی بووە<ref>Al-Adhamy, F., ''Do Not Unveil My Colours, A Homeland Sleeps There'' 2014, {{ISBN|9995821206}}</ref> === کارەکانی بەتەنھا === * ١٩٨٨ - پێشەنگا ، بەحرەین ، ڕێکخستن لەلایەن وەزارەتی زانیاری * ١٩٩٠ - پێشەنگای کوفا ، لەندەن ، شانشینەیەکگرتووەکان ڕیکخستن لەلایەن رۆس عیسا * ١٩٩٣ - ستۆدیۆی ھونەری ، لەندەن ، شانشینە یەکگرتووەکان * ١٩٩٧ - ستۆدیۆی ھونەری ، لەندەن ، شانشینە یەکگرتووەکان * ٢٠٠٦- پێشانگای Darlelbareh ، ماناما ، بەحرەین * ٢٠٠٨ - پێشانگای سەوزی دوبەی "پۆستکاردەکان لە میزۆپۆتامیا" * ٢٠٠٩ - یادەوەری شوێنی پێشانگاکە "کاتێک وشەکان دەبن بە شتێکی شیرینی ڕووناکی" === کارەکانی بە گروپ === * ١٩٨٧– ھونەری کۆمەڵگەیی بەحرەین , بەحرەین * ١٩٨٨– پێشانگای ئەلفان, بەحرەین * ١٩٨٨– ھونەری کۆمەڵگای بەحرەین ، بەحرەین * ١٩٨٩– Print making annual Exhibition London UK * ١٩٩١– ئاھەنگی کۆمەڵگای ھونەرمەندانی عێراقی لە پێشنگای چوارەم , [[لەندەن]] , شاشنشینە یەکگرتووەکان * 1991 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان ھونەرمەندە عێراقیەکان لە پێشانگای کوفە * 1992 – ئافرەتە عەرەبە ھونەرمەندەکان لەلایەن یەکگرتنی گشتی ئافرەتانی [[فەلەستین|فەڵەستین]] * 1992 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان کۆمەڵگای ھونەرمەندانی عێراقی لە شارۆچکەی (Camden Town Lock) * 1992 – , پێشانگای کوفە , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان فێستیڤالی کلتوری ئافرەتە عێراقییەکان * 1993 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان کۆمەڵگای ھونەرمەندانی عێراقی لە پێشانگای چوار * 1993 – , لەندەن , UK. Organized by Eastern Art Report گروپی ھونەرمەندە نێودەوڵەتیەکان * 1993 – Group Exhibition, کۆلێژی شاھانە, لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان * 1994 – Group Exhibition, ئارامکۆ, Inmaa Gallery, [[عەرەبستانی سعوودی|عەرەبستانی سعودی]] * 1995 – , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان. Organized by Arab-British Chambers of Commerce ئاھەنگی ھونەرمەندە عەرەبە نایابەکان * 1995 – “The World’s Women On-line Electronic Ballet” - Internet exhibition at the UN conference, Beijing, China * 1995 – پێشانگای Saidy , لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان ئافرەتانی ھونەرمەندی عەرەب لە لەندەن * 1996 – پێشانگای مۆزەخانەی ئیسلینگتۆن, لەندەن , شانشینە یەکگرتووەکان ئافرەتە ھونەرمەندەکان لە جیھانی ئیسلام * 1997 – Group Exhibition at Saudi Arabian Art Gallery * 1998 – کارکردن بۆ پڕۆژەی ھۆتێلەکان لە کەنداوی فارس * 1998 – Group Exhibition “Selection from Arab Contemporary Art”, Bahrain * 2001 – “Dialogue of the present” Groups of 18 Arab women artists was toured exhibition from January 1999 to January 2001, covering Bath, Plymouth, London (SOAS, Brunei Gallery) and Brighton University, UK * 2008-09 وتەبیژە عێراقییەکان بۆ ئێستا، مۆزەخانەی بەریتانیا ، شانشینە یەکگرتووەکان <ref>British Museum, Mesopotamian Inscription, [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=3152408&partId=1&object=21243&page=1 Online]</ref> * 2009 - "Babylon Myth and Reality" British Museum London 2008-2009 == تێبینیەکان == <references group="" responsive="1"></references> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{authority control}} == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lloyd|یەکەم١=Fran|ناونیشان=https://books.google.com/books/about/Contemporary_Arab_Women_s_Art.html?id=KtnpAAAAMAAJ&redir_esc=y|سەردێڕ=Contemporary Arab Women's Art: Dialogues of the present|بڵاوکەرەوە=WAL Women's Art Library|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=١٨٦٠٦٤٥٩٩٢|شوێن=London}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ھونەرەکان|عێراق}} {{سەرچاوەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٠]] [[پۆل:ھونەرمەندە عێراقییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە عێراقییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندە ئافرەتە بەریتانییەکان]] [[پۆل:ھونەرمەندانی بەغدا]] [[پۆل:ژنە ھونەرمەندە بەریتانییەکان]] [[پۆل:ژنە ھونەرمەندە عێراقییەکان]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] t2utnf1rbmugrsdjn7ohm91jfluy8me 0 173630 1673800 1511118 2026-09-23T22:34:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1673800 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement <!-- See Template:Infobox settlement for additional fields and descriptions -->| name = {{raise|0.2em|فوکوئۆکا}} | elevation_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | population_metro_footnotes = <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=UEA Code Tables |ناونیشان=http://www.csis.u-tokyo.ac.jp/UEA/uea_code_e.htm |بڵاوکەرەوە=Center for Spatial Information Science, University of Tokyo |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190109011635/http://www.csis.u-tokyo.ac.jp/UEA/uea_code_e.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> (٢٠١٥) | population_density_sq_mi = | population_density_km2 = auto | population_as_of = ١ حوزەیران ٢٠١٩ | population_total = ١٥٨٨٩٢٤ | population_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | elevation_ft = <!-- population ----------------> | elevation_m = | area_note = <!-- elevation -----------------> | population_est = | area_water_percent = | area_water_sq_mi = | area_water_km2 = | area_land_sq_mi = | area_land_km2 = | area_total_sq_mi = <!-- see table @ Template:Infobox settlement for details --> | area_total_km2 = ٣٤٣٫٣٩ | area_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | area_magnitude = <!-- use only to set a special wikilink --> | population_metro = ٢٥٦٥٥٠١ ([[پێرستی شوێنە مێترپۆلیتیەکان لەلایەن ژاپۆن دانیشتووان|٥مین]]) | pop_est_as_of = | total_type = <!-- to set a non-standard label for total area and population rows --> | blank2_name_sec1 = – گوڵ | website = {{URL|www.city.fukuoka.lg.jp}} | blank5_info_sec1 = <!-- website, footnotes --------> | blank5_name_sec1 = | blank4_info_sec1 = | blank4_name_sec1 = | blank3_info_sec1 = [[Black-headed gull]] | blank3_name_sec1 = – باڵندە | blank2_info_sec1 = [[Camellia]] | blank1_info_sec1 = [[Camphor laurel]] | population_demonym = <!-- demonym, ie. Liverpudlian for someone from Liverpool --> | blank1_name_sec1 = – درەخت | blank_name_sec1 = ھێماکانی شار | area_code = <!-- blank fields (section 1) --> | area_code_type = <!-- defaults to: Area code(s) --> | postal_code = | postal_code_type = | utc_offset1 = ٩+ <!-- postal codes, area code --->| timezone1 = [[کاتی ستانداردی ژاپۆن]] | population_note = <!-- time zone(s) --------------> | unit_pref = <!-- enter: Imperial, to display imperial before metric --> <!-- area ---------------------->| leader_name1 = <!-- etc. , up to leader_title4 / leader_name4 --> <!-- display settings --------->| native_name = {{lower|0.1em|{{nobold|{{lang|ja|福岡市}}}}}} | image_shield = | pushpin_map_alt = | pushpin_label_position = <!-- position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --> | pushpin_map = Japan | image_dot_map = | motto = | nickname = | image_blank_emblem = | shield_alt = | seal_alt = | coordinates = {{coord|33|35|N|130|24|E|region:JP-40|display=it}} | image_seal = Emblem of Fukuoka, Fukuoka.svg | flag_alt = | image_flag = Flag of Fukuoka, Fukuoka.svg | image_caption = From top left: [[Yatai (retail)|Yatai]] in [[Nakasu]]{{ھن}}[[Fukuoka Castle]], [[Hakozaki Shrine]]{{ھن}}[[Tenjin, Fukuoka|Tenjin]], [[Hakata Gion Yamakasa]]{{ھن}}Seaside [[Sawara-ku|Momochi]] and [[Fukuoka Tower]] | image_alt = | imagesize = | image_skyline = Fukuoka montage.jpg | settlement_type = [[Cities designated by government ordinance of Japan|Designated city]] <!-- images, nickname, motto --->| official_name = شاری فوکوئوکا | pushpin_map_caption = Location of Japan | coor_pinpoint = <!-- to specify exact location of coordinates (was coor_type) --> | leader_title1 = | established_title2 = شارەکە دامەزرا | leader_name = [[سۆیچیرۆ تاکاشیما]] (لە ٢٠١٠ەوە) | leader_title = پارێزگار | leader_party = | government_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | seat = <!-- government type, leaders --> | seat_type = <!-- defaults to: Seat --> | named_for = <!-- seat, smaller parts -------> | founder = | established_date2 = ١ ی نیسانی ١٨٨٩ | established_date = 57 AD | coordinates_footnotes = <!-- for references: use<ref>tags --> | established_title = یەکەم تۆماری فەرمی | subdivision_name3 = <!-- established ---------------> | subdivision_type3 = | subdivision_name2 = [[پارێزگای فوکوئۆکا|پارێزگای فوکوئوکا]] | subdivision_type2 = [[Prefectures of Japan|Prefecture]] | subdivision_name1 = [[کیوشو|کیووشو]] | subdivision_type1 = [[List of regions of Japan|Region]] | subdivision_name = ژاپۆن | subdivision_type = وڵات | footnotes = }} '''فوکوئۆکا''' (福岡市، فوکوئوکا-شی) پایتەخەتی [[پارێزگای فوکوئۆکا|پارێزگای فوکوئوکایە]] دەکەوێتە باکووری باکووری کەناری دوورگەی [[کیوشو|کیووشو]] لە ژاپۆن بەناوبانگترین شارە لە دوورگە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Fukuoka, Fukuoka}} * [https://www.city.fukuoka.lg.jp/index.html ماڵپەری فەرمی شارەکە] * [http://yokanavi.com/eg/index/index ماڵپەری فەرمی گەشتیاری شارەکە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304174744/http://yokanavi.com/eg/index/index |date= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ژاپۆن|مێژوو}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:فوکوئوکا]] lrb78hbx35tu86jxb77tl4oi7zz6oc7 0 174536 1673974 1536631 2026-09-24T05:57:35Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673974 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''کەریمە بەلووچ''' ({{بە ئینگلیزی|Karima Baloch}}؛ ١٩٨٣ و ٢٠٢٠) ژنە چالاکوانی [[خەڵکی بەلۆچ|بەلۆچ]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Grief, anger and a curfew as Pakistani activist Karima Baloch buried|ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2021/jan/25/body-of-karima-baloch-returned-to-pakistan|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210125091406/https://www.theguardian.com/world/2021/jan/25/body-of-karima-baloch-returned-to-pakistan|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]|زمان=en}}</ref> ئەو لە پاکستان لەدایکبووە. چالاکوانی بواری ژنان و خەڵکی بەلۆچ بوو. ناچار بوو لە [[پاکستان]] ھەڵبێت و لە [[کەنەدا]] بگیرسێتەوە. لە کانونی یەکەمی ساڵی ٢٠٢٠دا لە کەنەدا گیانی لەدەست دا. تەرمەکەی لە [[دەریاچەی ئەنتاریۆ]]ی لەلای شاری [[تۆرنتۆ]]دا دۆزرایەوە. بڕێک مردنەکەیان بە کوژران دانا و دایانە پاڵ پاکستان، بەڵام پۆلیسی کەنەدا گوتی بەڵگەیان نییە کە مردنەکەی کوژران بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Perkel|یەکەم=Colin|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Family of Pakistan dissident Karima Mehrab urge thorough investigation into her death|ئیش=[[The Globe and Mail]]|ناونیشان=https://www.theglobeandmail.com/canada/toronto/article-family-of-pakistan-dissident-karima-mehrab-urge-thorough-investigation/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201225160932/https://www.theglobeandmail.com/canada/toronto/article-family-of-pakistan-dissident-karima-mehrab-urge-thorough-investigation/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Perkel|یەکەم=Colin|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Anger, suspicion after Pakistani dissident Karima Mehrab found dead in Toronto|ناونیشان=https://www.thestar.com/politics/2020/12/22/pakistani-dissident-karima-mehrab-found-dead-in-toronto-police-say-not-suspicious.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201224075017/https://www.thestar.com/politics/2020/12/22/pakistani-dissident-karima-mehrab-found-dead-in-toronto-police-say-not-suspicious.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=thestar.com|زمان=en}}</ref> ئەو لە ساڵی ٢٠١٦دا بە یەکێک لە ١٠٠ ژنی کاریگەری جیھان دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Baloch activist vocal about Pakistan goes missing, found dead in Toronto|زمان=en|ناونیشان=https://www.hindustantimes.com/world-news/baloch-activist-vocal-about-pakistan-goes-missing-found-dead-in-toronto/story-ciSZbKkMPMx9MwyyPfGO9M.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201224212051/https://www.hindustantimes.com/world-news/eu-s-ursula-von-der-leyen-says-brexit-deal-fair-balanced-and-right/story-wsKKyC2zUlfdzPdn8QBIGP.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Karima Baloch|کەریمە بەلۆچ}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:بەلۆچ]] osdfhzthry40oqu03fdhqscpnydt3qx 0 174815 1673570 1661162 2026-09-23T13:39:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673570 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=Frida|editing=[[فرانسیس بۆنۆت]]|budget=$١٢ ملیۆن<ref name="budget">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Staff |ناونیشان=https://www.screendaily.com/frida-controversy-brews-with-mexican-critics/408748.article |سەردێڕ=Frida controversy brews with Mexican critics |وێبگە=[[Screendaily.com]] |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref>|language=[[ئینگلیزی]]|country=ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/700085|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090114190637/http://ftvdb.bfi.org.uk/sift/title/700085|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[British Film Institute]]|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Frida|شوێن=London}}</ref>|runtime=١٢٣ خولەک|released={{Film date|2002|8|29|[[فیستیڤاڵی فیلمی ڤینێس|ڤینێس]]|٢٠٠٢|١٠|٢٥|ئەمریکا}}|distributor=[[Miramax Films]]|studio={{plainlist| * [[Ventanarosa]] * [[Lionsgate Films]] }}|cinematography=[[ڕۆدریگۆ پرێتۆ]]|image=Fridaposter.jpg|music=[[Elliot Goldenthal]]|starring={{plainlist| * سەلما حایک * [[ئالفرێد مۆلینا]] * [[جیۆفرەی ڕەش]] * [[ڤالێریا گۆلینۆ]] * [[میا مایسترۆ]] * [[ڕۆجەر ڕیس]] * [[ئەنتۆنیۆ باندەراس]] * [[ئێدوارد نۆرتن]] }}|based_on={{Based on|''[[فریدا: ژیانننامەی فریدا کالۆ]]''|ھایدن ھێرێرا}}|screenplay={{plainlist| * [[کلانسی سیگال]] * دیانە لەیک * [[گریگۆری ناڤا]] * [[ئانا تۆماس]] }}|producer={{plainlist| * [[سارا گرین]] * [[سەلما حایک]] * جای پۆلستین * لیز سپید * نانسی ھاردینن * لیندسەی فلیکنگەر * ڕۆبێرتۆ شنایدەر }}|director=[[Julie Taymor]]|caption=Promotional poster|gross=$٥٦٫٣ ملیۆن<ref name="Mojo">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/movies/?id=frida.htm |سەردێڕ=Frida |بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]. [[IMDb]] |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref>}} '''فریدا''' فیلمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٠٢ نمایشکرا، لە جۆری ژیاننامەیی-درامییە لە دەرھێنانی جولیا تایمۆر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida {{!}} film by Taymor [2002]|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Frida-film-2002|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Encyclopedia Britannica|زمان=en}}</ref> فریدا لەسەر ژیانی وێنەکێشی [[سوریالیزم|سووریالیستی]] [[مەکسیک|مەکیسکی]]، [[فریدا کالۆ]] وەرگیراوە. لە فیلمەکەدا، سەلما حایک ڕۆڵی فریدا کالۆ دەگێڕێت، ھەروەھا ئالفرێد مۆلینا ڕۆڵی ھاوسەرەکەی ئەو، [[دیێگۆ ڕیڤێرا]] دەگێڕێت. سیناریۆی فیلمەکە بەشێوەی نافەرمی لە کتێبی فریدا: ژیانننامەی فریدا کالۆ (''Frida: A Biography of Frida Kahlo)'' وەرگیراوە''.'' فیلمەکە لە بۆکس ئۆفیس و وەرگرتنی بۆچوونی ئەرێنی ڕەخنەگرەکان سەرکەوتنی بەدەست ھێنا. سەلما حایک بۆ ڕۆڵگێڕانی کالۆ بووە پاڵێوراوی خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین خانمەکتەر،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News|یەکەم=A. B. C.|سەردێڕ=Salma Hayek says Harvey Weinstein was a 'monster' during the making of 'Frida'|ناونیشان=https://abcnews.go.com/Entertainment/salma-hayek-harvey-weinstein-monster-making-frida/story?id=51769629|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=ABC News|زمان=en}}</ref> ھەروەھا ھەر لە خەڵاتەکانی ئۆسکار، لەکۆی بەدەستھێنانی شەش پاڵاوێراوبوون فیلمەکە بووە براوی باشترین مەیک ئەپ و باشترین ئۆرجینال سکۆر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title}} * {{TCMDb title}} * {{AllMovie title}} <!--Split film/book article intentional - Please do not remove this comment--> {{فریدا کالۆ|state=collapsed}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|کەنەدا|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠٠٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە مەکسیک گیراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:براوەکانی بافتا (فیلمەکان)]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە کەمتوانی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە دەیەی ١٩٤٠ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە زمانی فەرەنسی]] 164z57rqlyvhtsm5fj9op0beak01jr7 0 174980 1674001 1403021 2026-09-24T07:37:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وێژە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1674001 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q20090179|پێڕستی ڕەش=،Has list, Married name، زمانەکانی ئاخاوتن، دەستپێکی چالاکی}} '''فۆی فۆی ئونگ''' (بەزمانی بۆرمایی: ဖြိုးဖြိုးအောင် - لە دایکبووی ٢٥ی ئابی ١٩٨٦) ژنە چالاکوان و پێشتر زیندانی سیاسیی بووە لە [[میانمار|بۆرما]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Miss Phyoe Phyoe Aung@ Hnin Pwint Wai|ناونیشان=http://burmawatchinternational1989.blogspot.com/2011/06/phyo-phyo-aung-hnin-pwint-wai.html|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=http://burmawatchinternational1989.blogspot.com/|بڵاوکەرەوە=Burma Watch International 1989}}</ref> باوکی ئەو، بەھەمان شێوە چالاکوان بووە و بۆ ماوەیەکی زۆر حوکمی بەندکردنی بۆ دەرچووە لەلایەن ڕژێمی سەربازیی میانمار.<ref>https://books.google.com/books?isbn=1564325172 Burma's Forgotten Prisoners</ref> ئەو تەمەنی تەنیا یەک ساڵان بوو، لە ساڵی ١٩٨٨ کاتێک باوکی دەستگیرکرا و بۆماوەی ٢٠ ساڵ حوکمی بۆ دەرچوو. فۆی فۆی ئونگ لە ساڵی ٢٠٠٧ چووە پاڵ شۆڕشی زەعەفەران، بەھۆی ئەمەوەشەوە ناچاربوو ماوەیەک خۆی حەشاربدات. لە ساڵی ٢٠٠٨ دەستگیرکرا تاوەکوو ٢٠١١، کە ئەوکاتە خەریکی خوێندنی ئەندازیاری شاراستانیش بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The story of the white rose|ناونیشان=http://www.elevenmyanmar.com/opinion/story-white-rose|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150706172615/http://www.elevenmyanmar.com/opinion/story-white-rose|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=elevenmyanmar.com/}}</ref> دواتر بەھۆی بەشداریکرد لە ناڕەزایییەکی دیکەدا لەماوەی ئازاری ٢٠١٥ بۆ نیسانی ٢٠١٦ دەستگیر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Nobel Zaw|سەردێڕ=Protests Continue as Students, Govt Discuss Education Reform|ناونیشان=http://www.irrawaddy.org/burma/protests-continue-students-govt-discuss-education-reform.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=IRRAWADDY}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Sithu|سەردێڕ=Myanmar, Students Agree on Education Reforms|ناونیشان=http://www.voanews.com/content/myanmar-students-agree-education-reforms/2639271.html|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٥|وێبگە=voanews.com/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150807071923/http://www.voanews.com/content/myanmar-students-agree-education-reforms/2639271.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|issn=0362-4331|دوایین١=Moe|یەکەم١=Wai|دوایین٢=Paddock|یەکەم٢=Richard C.|سەردێڕ=Myanmar Releases Dozens of Student Activists From Jail|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2016/04/09/world/asia/myanmar-aung-san-suu-kyi-political-prisoners.html}}</ref> لە ئازاری ٢٠٢١، فۆی لەلایەن وەزارەتی بەرگری لە حکوومەتی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا [[خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی ئازا|خەڵاتی ئازایەتی ژنانی نێونەتەوەیی]] پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=2021 International Women of Courage Award Recipients Announced|ناونیشان=https://www.state.gov/2021-international-women-of-courage-award-recipients-announced/?fbclid=IwAR2SjqVsdeMACkuUepLlkvyihsn8Uw4CpZLoeS3uqBvS5a8t8FyWF6pHf4E|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=US Department of State}}</ref> [[ڕێکخراوەی لێبوردنی نێونەتەوەیی]] فۆی بە زیندانییەکی ویژدان دانا.<ref name="AI">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Miss Phyoe Phyoe Aung, Myanmar|ناونیشان=https://www.amnesty.org.au/activist/individuals-at-risk-case/37891|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=[[Amnesty International]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|مافەکانی مرۆڤ|وێژە|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو ژنانەی خەڵاتی نێونەتەوەییی ژنانی بوێریان وەرگرتووە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:زیندووان]] 5e892a217f5bbkm7mu60no8has3kmfo 0 177370 1673571 1402941 2026-09-23T13:39:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1673571 wikitext text/x-wiki {{Infobox book | name = فریدا: ژیاننامەی فریدا کالۆ | image = Frida A Biography of Frida Kahlo.jpg | caption = چاپی یەکەم | cover_artist = فریدا کالۆ، ''[[خۆپۆترەیت لەگەڵ مەیموون]]'' | author = [[ھایدن ھێرێرا]] | genre = ژیاننامەیی ڕۆمان | publisher= [[Harper & Row]] | pub_date = ١٩٨٣ | isbn = 0-06-011843-1 }} '''فریدا: ژیاننامەی فریدا کالۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Frida: A Biography of Frida Kahlo}}) کتێبەکە لە ساڵی ١٩٨٣ بڵاوکراوەتەوە. کتێبەکە لەلایەن [[ھایدن ھێرێرا]] لە بارەی ژیانی وێنەکێشی مەکسیکی [[فریدا کالۆ]] و پەیوەندییەکەی لەگەڵ [[دیێگۆ ڕیڤێرا]]<nowiki/>ی هاوسەری نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ahlin|یەکەم=Charlotte|ڕێکەوت=١٣ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=11 Biographies Of Badass Women To Inspire You To Kick Ass, Make Good Art, And Change The World|ناونیشان=https://www.bustle.com/p/11-biographies-of-badass-women-to-inspire-you-to-kick-ass-make-good-art-change-the-world-10068194|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٨|magazine=[[Bustle (magazine)|Bustle]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.indiatimes.com/trending/social-relevance/10-biographies-of-badass-women-that-are-bucket-list-worthy-351422.html|دوایین=Archana|یەکەم=KC|ڕێکەوت=١٨ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٨|newspaper=[[India Times]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180818185153/https://www.indiatimes.com/trending/social-relevance/10-biographies-of-badass-women-that-are-bucket-list-worthy-351422.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Times Internet Limited]]|سەردێڕ=10 Biographies Of Badass Women That Are Bucket List-Worthy}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، فیلمێک بەناوی [[فریدا]] بە سوود وەرگرتن لەم کتێبە بەرهەم هات، [[سەلما حایک]] لە فیلمەکە بەڕۆڵی فریدا کالۆ دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2002/10/25/movies/film-review-a-celebrated-artist-s-biography-on-the-verge-of-being-a-musical.html|سەردێڕ=FILM REVIEW; A Celebrated Artist's Biography, on the Verge of Being a Musical|دوایین=Scott|یەکەم=A. O.|بەستەری نووسەر=A. O. Scott|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٠٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٨|newspaper=[[NY Times]]|بڵاوکەرەوە=[[The New York Times Company]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2010/jun/17/frida-reel-history|سەردێڕ=Frida: raises an eyebrow|یەکەم=Alex|دوایین=von Tunzelmann|بەستەری نووسەر=Alex von Tunzelmann|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٨|newspaper=[[The Guardian]]|بڵاوکەرەوە=[[Guardian News and Media Limited]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فریدا کالۆ|state=collapsed}} {{تووڵی دەروازە|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:فریدا کالۆ]] qboc7r4crmetzz724w053uqxrvnc11e 0 177478 1673572 1402946 2026-09-23T13:39:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1673572 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = فریدا ھێشتا لە ژیانە | image = | caption = | director = [[پۆل لیدوک]] | producer = | writer = [[خۆزێ خواکین بلانکۆ]]<br>پاول لیدوک | starring = | music = ڕافایل کاستانیدۆ | cinematography = ئەنخێل گۆدید | editing = [[ڕافایل کاستانیدۆ]] | distributor = | released = {{Film date|df=yes|1983}} | runtime = ١٠٨ خولەک | country = مەکسیک | language = ئیسپانی }} '''فریدا ھێشتا لە ژیانە''' ({{بە ئیسپانی|Frida, naturaleza viva}}) فیلمێکی درامی-مەکسیکییە لە ساڵی ١٩٨٣ لەلایەن [[پۆل لیدوک]] دەرهێنراوە.<ref name="cinemexicano">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frida, naturaleza viva (1983)|ناونیشان=http://cinemexicano.mty.itesm.mx/peliculas/frida.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150621193947/http://cinemexicano.mty.itesm.mx/peliculas/frida.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ئیش=Cine Mexicano}}</ref> فیلمەکە بووە بەربژێری مەکسیک بۆ خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلمی بیانی، بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لەوەی ببێتە براوە یان پاڵێوراوی کۆتایی.<ref>Margaret Herrick Library, Academy of Motion Picture Arts and Sciences</ref> == چیڕۆک == فیلمەکە باس لە کارە هونەرییەکان، نەخۆشی و کێشە تەندرووستییەکانی فریدا، پەیوەندییە سۆزدارییەکانی لەگەڵ [[دیێگۆ ڕیڤێرا]] و [[لیۆن ترۆتسکی]] دەکات. == کاست == * ئۆفێلیا مێدینا وەک [[فریدا کالۆ]] * خوان خۆسێ گورۆلا وەک [[دیێگۆ ڕیڤێرا]] * کلاودیۆ بووک وەک [[گویلێرمۆ کالۆ]] * ماکس کیرلۆو وەک [[لیۆن ترۆتسکی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فریدا کالۆ|state=collapsed}} {{تووڵی دەروازە|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فریدا کالۆ]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٣]] [[پۆل:فیلمە مەکسیکییەکانی دەیەی ١٩٨٠]] man5dzftlwqg4nnwuyzscfdvd0qr225 4 177584 1673864 1673425 2026-09-23T23:59:14Z Bilalinfo 57400 /* ناوی وتار بنووسە */ بەشی نوێ 1673864 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(48h) |counter = 5 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 1 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} <!------------------ دەستکاری سەرەوە مەکە -------------------------------------> بە بارکردنی ھەر وێنەیەک تۆ ڕەزامەندیت بە [[ویکیپیدیا:سیاسەتی_بەکارھێنانی_وێنەکان|سیاسەتی بارکردنی وێنە]]، بۆ چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە بە دروستی بڕوانە ([[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/بەشی داواکاری/چۆنیەتی داواکردن|فێرکاری چۆنییەتی داواکردنی پەڕگە]]). {{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە|گەڕانەوە بۆ سەرەتا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و رێسا|class=mw-ui-neutral}}{{Clickable button 2|داواکاری نوێ پێشکەش بکە|url=https://w.wiki/3xb6|class=mw-ui-progressive}} <div class="anonymous-show boilerplate metadata" style="background:#dee; border:1px solid #00c; margin:0.5em; padding:0.5em;; padding: 1em; width:70%">'''تێبینی'''...{{ھن}} سوپاس بۆ ھەڵبژاردنی پڕۆژە، تکایە سەیرێکی [[ویکیپیدیا:داواکاریی بارکردنی پەڕگە/سیاسەت و ڕێسا/داواکار|سیاسەت و ڕێساکانی]] پڕۆژە بکە. </div><div class="user-show"> '''بەخێرھاتیت''' تکایە ئەو پەڕگەیەی ئەتەوێت باری بکەیت لێرە لە بەشێکی نوێ بەم شێوەیەی خوارەوە زانیارییەکانی تێدا بنووسە. == [[ئیبن ئادەم]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٠:٣٢، ١٩ی ئایاری ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٩٤٨٠٥٩٦٧}} {{ڕەوشی داواکاری|3}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٢٣:٠١، ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە -->بارکردنی وێنەی زاناکە | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ -->زانای کورد ئیبنو ئادەم | سەرچاوەی پەڕگە = <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ -->https://kurdipedia.org/files/photos/2023/470657.JPG?ver=20230226020151 | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = {{کرا}} سڵاو [[ب:Ari Qasm|Ari Qasm]]، بۆ ئەم وێنەیە چونکە دروستکەری وێنەکە دیار نییە و لە ماڵپەڕە کوردییەکان بەبێ ئەوەی بزانن مافی پارێزراوە دانراوە، ھەنێ گۆڕانکاریم تیا کرد و چاکم کرد. ئێستا بەشێوەیەکی ئازاد لە ویکیمیدیا کۆمنز ئەتوانرێ بەکاربێ. سێریکە ئەگەر پێت باش بوو دایبنێ و بانگم بکەرەوە. سپاس بۆ چاوەڕوانییەکەت ([[:پەڕگە:Portrait of Ibn Adam al-Balaki AI Enhanced.jpg|بینینی وێنەکە]]) [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٤:١٣، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] زۆر سوپاس، هیچ کێشەیەکی نییە. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ١٥:٢٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::{{وب|Ari Qasm}} سپاس بۆ تۆش! [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٨:٠٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::: @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]] سڵاو تکایە ئاگاداربە پەڕەکە بۆ سڕینەوەی خێرا ھەڵبژێردراوە چونکە بەکارھێنانی ژیری دەستکرد بۆ کەسی ناسراو ڕێگەپێدراو نییە بڕوانە [[Commons:Commons:AIP|سیاسەتەکە لە کامنز]] بۆیە ئەم داواکاریە دەگەڕێنمەوە و لەحاڵەتی چاوەڕوانی دایدەنێم زۆر سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٢٣، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::سڵاو {{وب|Sakura emad}} سپاس ئاگادارم. ئەگەر سڕایەوە، بەکارھێنەری لێ ئاگادار ئەکەمەوە کە داوای بەڕگەیەکی تر بکا (جگە لە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری#kurdipedia.org|کوردپێدیا]]) و پەڕگە نوێیەکەی بۆ بار ئەکەم. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١١:٣١، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) }} == [[ناوی وتار بنووسە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٩:٣٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٥٥١٦٠٤٠}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٠٩:٣٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی) <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = DRUNKARD MORNING Poster.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ناوی وتار بنووسە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٣٨، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٥٥٢٣٥٠٥}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[کازیوەی خومار (ڕۆمان)]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٣٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە بامداد خمار.jpg= <!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ناوی وتار بنووسە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٤٠، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٥٥٢٣٦٤٣}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[دڕندە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = Savage-Vahshi (2025 Iranian Series).jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ناوی وتار بنووسە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١١:٤٣، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٥٥٢٣٧٩٢}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[خۆشەویستییە پتەوەکەمان ( زنجیرەی تەلەڤزیۆنی)]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ١١:٤٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد = <!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = <!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = Our Sticky Love poster.png<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} == [[ناوی وتار بنووسە]] == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:٥٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٣٦ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢١٠٥٥٦٧٩٥٤}} <!-- بۆ بارکەری پێداچوونەوەکەر، تکایە دوای ئەوەی وەڵامدانەوەی داواکارییەکە، ئەم لێدوانە و ھێڵەکەی سەرەوەش بسڕەوە --> <!-- end --> <!-- بۆ داواکار -- > <!-- تکایە ناوی ئەو وتارەی کە دەتەوێت پەڕگەکەی بۆ داوا بکەیت لەسەرەوەی ئێرە و لە بۆشاییی بابەتدا لەنێوان [[لێکۆڵەری بەڕێکەوت]] بنووسە ئەگەر نەنووسرابوو --> {{ڕەوشی داواکاری|چاوەڕوانی}} {{داواکاریی بارکردنی پەڕگە | واژووی پێشکەشکەری داواکارییەکە = [[بەکارھێنەر:Bilalinfo|Bilalinfo]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Bilalinfo|لێدوان]]) ٢٣:٥٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- دەستکاری مەکە --> | ھۆکاری داواکارییەکە = پۆستەری فیلم، پەڕگەی نائازاد<!-- بۆ پێشکەشکەری داواکارییەکە: ھۆکاری داواکارییەکەت بنووسە --> | ناساندن = لێکۆڵەری بەڕێکەوت<!-- پەڕگەکەت باسی چی دەکات و لەسەر چییە؟ --> | سەرچاوەی پەڕگە = The_Accidental_Detective-poster.jpg<!-- سەرچاوەی پێویست بۆ پەڕگەکە بنووسە، کە لەکوێ ھاتووە و شوێنی کوێیە؟ --> | زانیاریی زیاتر = <!-- تکایە گەر ھەر زانیاریەکی پێویستی تر ھەیە، کە یارمەتیی بارکردنی پەڕگەکە دەدات، بینووسە --> | ھۆکاری ڕەتکردنەوەکە = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لە حاڵەتی ڕەتکردنەوەی داواکارییەکە، ھۆکارەکەی لێرەدا بنووسە --> | بەسەرداچوونەوەی داواکارییەکە لەلایەن = <!-- بۆ وەڵامدەرەکە: لێرە واژووەکەت بکە. --> }} t3kbvcjbhsxxitliwj3svs6il98c24l 0 179018 1673623 1650803 2026-09-23T16:35:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1673623 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = فریزیا | ناوی_فەرمی = Fîrûzyan - فیروزیان - Firuzian | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[گوند]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=12|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat=37.8083|frame-long=44.5956|frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ڕۆژھەڵاتی کوردستان | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی ورمێ|ورمێ]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[ناوچە]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[ناوچەی سۆما و برادۆست|سۆما و برادۆست]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[گوندەوار]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوندەواری برادۆست|برادۆست]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = 1879 | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = 452 | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٦]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | کاتناوچە١ = [[زستان]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٤٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''فریزیا''' گوندێکە، کەوتووەتە [[گوندەواری برادۆست]]، [[ناوچەی سۆما و برادۆست]]، [[شارستانی ورمێ]]، [[پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا|پارێزگای ورمێ]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190325141333/https://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ناو == == جوگرافیا == '''فریزیا''' ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم گوندانە: * لە باکوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[سیناوا]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[بەردێزی]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[جلغەران]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ [[گوند]]ی [[کۆران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> == دانیشتوان == * بە پێی [[سەرژمێریی گشتیی جەماوەر و خانووی ئێران]] لە ساڵی [[٢٠٠٦]]دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم گوندە (٤٥٢) کەس و (٧٧) خێزان بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |سەردێڕ=ناوەندی ئاماری ئێران، '''فایلی XLSی ئەنجامەکانی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١''' |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141114042225/http://www.amar.org.ir/Portals/0/sarshomari90/Files/ABADY-90/os05.xls |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتووانی گوندەکە [[کورد]]ن. * بە [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) دەدوێن. == ئایین == * ئایینی خەڵکی ئەم گوندە [[ئیسلام]] ([[سوننە]])یە. == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی گوندەکانی شارستانی ورمێ]] == پەراوێزەکان == {{پەراوێز}} {{شارستانی ورمێ}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|ئێران}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ئێران بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی کوردستان بەپێی شارستان|ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی شارستانی ورمێ]] [[پۆل:گوندەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی شارستانی ورمێ]] 0cq1k190lwt2f7r6fi5or1h7kyfctva 0 179786 1673904 1511210 2026-09-24T01:38:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کەنەدا-کۆلکە) 1673904 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-ڕێکخراوە}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پیێرسۆنی تۆرنتۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Toronto Pearson International Airport}}) (ئیاتا: YYZ، ئیکاو: CYYZ) فڕۆکەخانەیەکی حکوومییە لە تۆرۆنتۆی پایتەختی ئەنتاریۆ. بە دووری ٢٧ کم لە باکووری خۆراوای ناوشار ھەڵکەوتووە لە نزیک شاری میسیساگا. زۆرجارانیش بە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیستەر پێرسنی بانگی دەکەن. بە گەورەترین و جەنجاڵترین فڕۆکەخانەی کەنەدا ھەژمار دەکرێت، لە ٢٠٠٨ پتر لە ٣٢ ملیۆن گەشتیار سەردانیان کردووە. بەپێی پێوەرەکانی ٢٠٠٦ بە بزاوتترین فڕۆکەخانەی جیھان ھەڵبژێردرا. فڕۆکەخانەکە بە ناوەندی سەرەکی چالاکییەکانی ھاوبەشگای فڕۆکەوانیی کەنەدا و ھاوپەیمانی ستار دادەنرێت، ھەروەھا ناوەندی چالاکییەکانی فڕۆکەوانیی کەنەدا جاز و ناوەندی گواستنەوە (ترانزێت)ی ھەموو کەنەدایە. فڕۆکەخانەکە وێستگەیەکی سەرەکیی ڕۆژانەی گەشتە ناوخۆیییەکانی کەنەدایە کە بەبێ وەستان شارە سەرەکییەکان و لاوەکییەکانی کەنەدا پێک دەبەستێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Greater Toronto Airports Authority - Destinations|ناونیشان=https://www.torontopearson.com/en}}</ref> فڕۆکەخانەکە خاوەن توانایەکی نەبڕاوەیە لە پێشوازی گەشتە نێودەوڵەتییەکان کە لەلایەن ٧٤ ھاوبەشگای بواری فڕۆکەوانییەوە بەکاردێت و ڕۆژانە گەشت بۆ پتر لە ١٠٠ [[وڵات]] ڕێک دەخەن، وەک ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، مەکسیک، ئاسیا، ئەورووپا،ئەمریکای لاتین، ناوچەکانی دەریای کاریبی و [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]. == مێژوو == [[پەڕگە:Malton_Airport_1939.jpg|ڕاست|وێنۆک|فڕۆکەخانەی ماڵتن لە ١٩٣٩.]] فڕۆکەخانەکە دوای ئەوەی کە کۆمیسیۆنی بەندەری تۆرۆنتۆ لە ساڵی ١٩٣٧نۆ زەوی کشتوکاڵی کڕی بۆ یەکەم جار لە ساڵی ١٩٣٩ و وەکو فڕۆکەخانەی ماڵتن کرایەوە کە لە بینایەکی سادە پێک ھاتبوو و لە بنەڕەتدا تەویلەیەک بووە بۆ فڕۆکەخانەی ڕەسەن. ڕووبەرەکەی ٤٢٠ دۆنمی (١.٧ کیلۆمەتر چوارگۆشە)ی بە ڕوناکی تەواو و پەیوەندی بێتەل و کەرەستەکانی چاودێری کەشوھەوا پێک ھاتبوو. جگە لە دوو کەشتی فڕینی سەر ڕووی قیرتاوکراو و یەک ھێڵی نیشتنەوەی گیایی، ھیچی تری نەبوو. فڕۆکەخانەی ماڵتن لە ساڵی ١٩٤٠ بە تۆرۆنتۆ فرۆشرا لە حوزەیرانی ١٩٤٠ تا تەممووزی ١٩٤٢ فڕۆکەخانەکە وەک قوتابخانەیەکی مەشقپێکردن بەکارھات. وەک بەشێک لە پلانی ڕاھێنانی کۆمۆنوێلتی بەریتانی لە سەردەمی جەنگی جیھانی دووەمدا. ناوەندی کۆنترۆڵی ھاتووچۆی ئاسمانی لە ساڵی ١٩٤٢بۆ زیاد کرا. سەرەتای دەیەی ١٩٦٠ دەستی کرد بە دروستکردنی تێرمیناڵ ١ (T1) کە لە چوارگۆشەدا بە شوێنی وەستانی [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمبێل]] لە ھەشت نھۆمی دا بوو، چوار دەوری دوو نھۆمی ڕێبواری بۆ لۆبییەکان دیزاین کراوە. لە ساڵی ١٩٦٤ گەشتیاران ڕوویان تێکرد بۆیە ناچاربوون تێرمیناڵی دوو لە ١٩٧٢ دروست بکەن و دواتر لە ١٩٩١ تێرمیناڵی سێش دروست کرا. لە ساڵی ١٩٧٢ حکوومەتی کەنەدا زەوی ڕۆژھەڵاتی تۆرنتۆی تەرخان کرد بۆ دامەزراندنی دووەم فڕۆکەخانەی سەرەکی - پیکەرینگ - بۆ ئاسانکردنی گواستنەوە لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی تۆرۆنتۆ. بڵام پڕۆژەکە دواخرا بۆ ساڵی ١٩٧٥ ئەمیش بەھۆی دژایەتیی کۆمەڵگا و چالاکوانانی بواری ژینگەوە بوو بەڵام حکوومەت خاوەندارییەتی لە زەویە زەوتکراوەکەی پاراست. ئەو فڕۆکەخانەیە لە ساڵی ١٩٨٤ دا ناوی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی تۆرۆنتۆ پیرسنی لەسەر شەرەفی لێستەر پیرسن، چواردەھەمین سەرۆک وەزیرانی کەنەدا و براوەی خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی ناونرا. وەک بەشێک لە سیاسەتی فڕۆکەخانەی نەتەوەیی، بەرپرسیاری کارگێری فڕۆکەخانەکە لە گواستنەوەی کەنەداوە بۆ دەسەڵاتی فرۆکەخانەکانی شاری تۆرۆنتۆی مەزن گوێزرایەوە(١٩٩٦). دەست کرا بە پرۆگرامی پەرەپێدانی فڕۆکەخانەکە بە بڕی ٤٫٤ ملیار دۆلار لە ماوەی ١٠ ساڵدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Toronto Pearson International Airport}}{{تووڵی دەروازە|کەنەدا|فڕین}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٦٠]] [[پۆل:ئۆنتاریۆ]] [[پۆل:کەنەدا]] 6dj725dm78h1z1c9kgje8y69wo2a5nk 0 180023 1673825 1586618 2026-09-23T22:38:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئێران-کۆلکە) 1673825 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی شەھری کورد''' [[فڕۆکەخانە]]یەکی نێونەتەوەیییە کە دەکەوێتە [[شەھری کورد]]، ناوەندی [[پارێزگای چوارمەحاڵ و بەختیاری]] لە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=List of all airports in Iran|ناونیشان=https://airport-authority.com/browse-IR|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=airport-authority.com}}</ref> فڕۆکەخانەکە بەرزترین فڕۆکەخانەی ئێرانە بە بەرزیی ٦٧٢٣ پێ. ٣ کیلۆمەتر لە باشووری شارەکە ھەڵکەوتووە. فڕۆکەخانەکە لە ١٩٩٩دا دەستی بە کار کرد. یەکەم گەشتی ناوخۆیی لە تەممووزی ١٩٩٩ لەلایەن دەزگای ئاسمانیی [[ئێران ئێر تورس]] بۆ [[تاران]] بوو، و یەکەم گەشتی نێونەتەوەیی لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٢ بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کووەیت]] بوو. خاوەنی [[باند (فڕۆکەخانە)|باندێکی]] قیڕە کە درێژییەکەی ٣٢٩٨ مەتر و پانییەکەی ٤٥ مەترە، و [[ڕێڕەوی فڕۆکە]] بە ڕەھەندەکانی ٢٣×٢٨٥ مەترە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=فرودگاه شهرکرد|ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://fa.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87_%D8%B4%D9%87%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF&oldid=23133827|encyclopedia=ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> {| class="wikitable" |+ نزیکترین فڕۆکەخانەکان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.flightradar24.com/data/airports/cqd|سەردێڕ=Flightradar24.com - Live flight tracker!|دوایین=Flightradar24|وێبگە=Flightradar24|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> ! فڕۆکەخانە ! کۆد ! دووری |- | [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەسفەھان|ئەسفەھان]] | IFN / OIFM | ١٠٨ <small>کم</small> |- | [[فڕۆکەخانەی یاسووج|یاسووج]] | YES / OISY | ١٩٠ <small>کم</small> |- | [[فڕۆکەخانەی کاشان|کاشان]] | KKS / OIFK | ١٩٠ <small>کم</small> |} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئێران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فڕۆکەخانەکانی ئێران}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ئێران}} {{پۆلی کۆمنز|Shahr-e Kord Airport}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئێران]] [[پۆل:شاری کورد]] 6ajl1in62l7o943e4vq88hh5e8jenhl 0 180868 1673667 1673287 2026-09-23T17:13:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:وێژە|وێژە]]، [[دەروازە:ئەنیمێ و مانگا|ئەنیمێ و مانگا]]، [[دەروازە:ژاپۆن|ژاپۆن]] و [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1673667 wikitext text/x-wiki {{Short description|زنجیرە لایت نۆڤڵ و فرەنچایزێکی ژاپۆنی}} {{Use mdy dates|date=February 2015}} {{Nihongo foot|'''''موشۆکو تێنسێی: لەدایکبوونەوەی بێکار'''''|無職転生 〜異世界行ったら本気だす〜|Mushoku Tensei: Isekai Ittara Honki Dasu|{{Lit|لەدایکبوونەوەی بێکار: ئەگەر بچمە جیهانێکی ترەوە، بە تەواوی هەوڵ دەدەم}}|lead=yes|group=lower-alpha}} زنجیرە [[ڕۆمانی سووک]] ژاپۆنییە لە نووسینی {{Nihongo foot|{{بنز|ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ|en|Rifujin na Magonote|lt=ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ}}|理不尽な孫の手||{{Lit|خورێنەری ناعەقڵانیی پشت}}|group=lower-alpha|lead=yes}} و وێنەکێشانی شیرۆتاکا. چیرۆکەکە باس لە پیاوێکی بێکار، قەڵەو و {{بنز|گۆشەگیر|en|Recluse|lt=گۆشەگیر}} دەکات کە دەمرێت و لە جیهانێکی خەیاڵیدا بە ناوی {{بنز|ڕودیۆس گرێیرات|en|Rudeus Greyrat|lt=ڕودیۆس گرێیرات}} {{بنز|لەدایکبوونەوە|en|Reincarnation|lt=لەدایک دەبێتەوە}}. بە هێشتنەوەی بیرەوەرییەکانی ژیانی پێشووی، ئەو بڕیار دەدات کە بە هەموو هێزییەوە هەوڵ بدات و چێژ لە ژیانە نوێیەکەی وەربگرێت بەبێ ئەوەی تووشی هیچ پەشیمانییەک ببێتەوە. زنجیرەکە سەرەتا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٢ بە شێوەی سەر تۆڕ لە ماڵپەڕی {{بنز|شۆسێتسوکا نی نارۆ|en|Shōsetsuka ni Narō|lt=شۆسێتسوکا نی نارۆ}} بڵاوکرایەوە. ساڵی دواتر، بەشی MF Books سەر بە دەزگای چاپ و پەخشی {{بنز|میدیا فاکتۆری|en|Media Factory|lt=میدیا فاکتۆری}} چاپکردنی فەرمیی پەڕتووکەکەی بە وێنەکێشانی هونەرمەندی ماڵپەڕی {{بنز|پیکسڤ|en|Pixiv|lt=پیکسڤ}}، شیرۆتاکا، ڕاگەیاند. دواتر وەرگێڕانی زنجیرەکە بۆ {{بنز|مانگا|en|Manga|lt=مانگا}} لەلایەن یوکا فوجیکاوا لە حوزەیرانی ٢٠١٤ لە گۆڤاری ''{{بنز|مانگانەی کۆمیک فلاپەر|en|Monthly Comic Flapper|lt=مانگانەی کۆمیک فلاپەر}}'' دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد، و سێ {{بنز|بەرهەمی لاوەکی|en|Spin-off (media)|lt=بەرهەمی لاوەکیشی (سپین-ئۆف)}} لێ بەرهەمهێنرا. کۆمپانیای {{بنز|سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت|en|Seven Seas Entertainment|lt=سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت}} مافی چاپ و بڵاوکردنەوەی بەرگە {{بنز|تانکۆبۆن|en|Tankōbon|lt=تانکۆبۆنەکانی}} مانگاکە و لایت نۆڤڵە ڕەسەنەکەی بۆ ئەمریکای باکوور بەدەستهێنا. هەروەها ستۆدیۆی {{بنز|ستۆدیۆ بایند|en|Studio Bind|lt=ستۆدیۆ بایند}} زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی {{بنز|ئەنیمێ|en|Anime|lt=ئەنیمێی}} لێ بەرهەمهێنا؛ وەرزی یەکەمی لە نێوان کانوونی دووەم و کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ پەخشکرا، وەرزی دووەمی لە تەممووزی ٢٠٢٣ تا تەممووزی ٢٠٢٤ پەخشکرا، و وەرزی سێیەمیشی لە تەممووزی ٢٠٢٦ نمایش کرا. == کورتەی چیرۆک == {{Further|List of Mushoku Tensei characters{{!}}پێڕستی کەسایەتییەکانی موشۆکو تێنسێی}} پیاوێکی بێناوی تەمەن ٣٤ ساڵ کە بە دۆخی {{بنز|نێت (ڕەوش)|en|NEET|lt=نێت (NEET)}} دەژی (واتە نە لە خوێندندایە، نە لە کاردا و نە لە ڕاهێناندا)، لە ماڵەکەی دەردەکرێت. کاتێک بە سەر شەقامەکاندا دەگەڕێت و خەم لە ژیانی بەفیڕۆچووی دەخوات، دەستەیەک مێرمنداڵ دەبینێت کە خەریکە لەگەڵ یەکتر دەبێتە شەڕیان، و لەو ساتەدا هاوڕێیەکی سەردەمی منداڵیی دێتەوە یاد کە لە {{بنز|قوتابخانەی ناوەندی|en|Middle school|lt=قۆناغی ناوەندیدا}} خۆشی دەویست. کاتێک بارهەڵگرێک بە خێرایی بەرەو مێرمنداڵەکان دێت، ئەو خۆی فڕێ دەدات و پاڵیان پێوە دەنێت تا ڕزگاریان بکات، و لەو ڕووداوەدا خۆی گیان لەدەست دەدات. پاشان لە جەستەی کۆرپەیەکدا چاو دەکاتەوە و تێدەگات کە لە جیهانێکی پڕ لە جادوو و شمشێربازیدا لەدایک بووەتەوە. بە بڕیارێکی پتەو بۆ ئەوەی بە باشترین شێوە کەڵک لەم دەرفەتە نوێیە وەربگرێت، ناسنامەی پێشووی وەلا دەنێت و ژیانێکی نوێ بە ناوی {{بنز|ڕودیۆس گرێیرات|en|Rudeus Greyrat|lt=ڕودیۆس گرێیرات}} دەست پێدەکات. بەهۆی بەهرەی بۆماوەیی و دەستپێکردنی ڕاهێنان لە تەمەنێکی زووەوە، ڕودیۆس لە بواری جادوودا لێهاتوویییەکی زۆر بەدەستدەهێنێت. لە سەردەمی منداڵیدا، لەژێر دەستی جادووگەر ڕۆکسی میگوردیا دەخوێنێت، دەبێتە هاوڕێی کچە ئیلفێک بە ناوی سیلفیێت، و دەبێتە مامۆستای تایبەتی جادوو بۆ کچە خانەدانێکی توندوتیژ بە ناوی ئێریس بۆریاس گرێیرات. ڕێک لەو کاتەی ڕودیۆس هەست دەکات جێگەی خۆی لەم جیهانە نوێیەدا دۆزیوەتەوە، کارەساتێکی جادوویی گەورە وڵاتەکەی وێران دەکات و سەدان هەزار کەس لە شوێنی خۆیان هەڵدەکەنرێن و بۆ ناوچە دوورەدەستەکانی جیهان تلپۆرت دەکرێن. زۆر کەس لە ناوچەی مەترسیداردا گیر دەخۆن و بەهۆی جەنگ، لەسێدارەدان، هێرشی دڕندەکان یان سەرما و برسییەتی گیان لەدەست دەدەن. ڕودیۆس کە لەگەڵ ئێریس لە خاکێکی نامۆدا گیر دەخۆن، بە هاوکاریی جەنگاوەرێکی دڵسۆز بە ناوی ڕویجێرد سوپەردیا گەشتی گەڕانەوە بەرەو نیشتمان دەست پێدەکەن. لە کاتی گەشتەکەیاندا، ڕودیۆس لە خەودا لەلایەن بوونەوەرێکی نادیار بە ناوی هیتۆگامییەوە پێشوازیی لێدەکرێت، کە ڕێنماییی تەمومژاوی بە مەبەستی نادیار پێشکەش دەکات. دوای سێ ساڵ لە گەشتکردن و ڕووبەڕووبوونەوەی چەندین مەترسی (لەوانە شکستی سەخت لە بەرامبەر جەنگاوەرێکی زۆر بەهێز بە ناوی ئۆرسـتێد)، ڕودیۆس بە سەرکەوتوویی ئێریس دەگەیەنێتەوە بە زێدی وێرانبووی خۆیان. بەڵام بەهۆی گرژییە سیاسییەکان و لێک تێنەگەیشتنێکەوە، ئێریس بە شێوەیەکی کتوپڕ بەجێی دەهێڵێت، ئەمەش دڵی ڕودیۆس بە توندی دەشکێنێت. دوو ساڵ دواتر، ڕودیۆس کە هێشتا بەدەست کاریگەرییە دەروونییەکانی ڕۆیشتنی ئێریسەوە دەناڵێنێت، تووشی ناتوانیی سێکسی (سستیی ڕەپبوون) بووە. بەپێی ڕاوێژێکی هیتۆگامی، ناوی خۆی لە زانکۆی جادووی ڕانۆوا تۆمار دەکات. لەوێ دووبارە بە سیلفیێت شاد دەبێتەوە، کە یارمەتی دەدات لە نەخۆشییەکەی چاک ببێتەوە و ماوەیەکی کەم دوای ئەوە هاوسەرگیری دەکەن. دواتر ڕودیۆس دەچێتە پاڵ باوکی بۆ گەڕان بەدوای دایکی ونبوویدا، و ڕاوێژەکانی هیتۆگامی پشتگوێ دەخات. لەو گەشتەدا پەیوەندییەکی سۆزداری لەگەڵ ڕۆکسی دروست دەکات و دەبێتە هاوسەری دووەمی. دواتر ئۆرسـتێد هۆشداری پێدەدات کە هیتۆگامی دەبێتە هۆی کوژرانی کەسە نزیکەکانی. ڕودیۆس سەرەتا هەوڵی کوشتنی ئۆرسـتێد دەدات، بەڵام دواتر لە پێناو پاراستنی خێزانەکەیدا دەچێتە پاڵ ئۆرسـتێد و دڵسۆزیی خۆی بۆ دووپات دەکاتەوە. دوای ئاشتsupportedبوونەوە لەگەڵ ئێریس، ئەویش وەک هاوسەری سێیەمی مارە دەکات. چیرۆکەکە لەسەر بنەمای ژیانی ڕۆژانەی ڕودیۆس، گەورەبوونی خێزانەکەی، و هەوڵەکانی ئەو و ئۆرسـتێد بۆ شکستپێهێنانی هیتۆگامی بەردەوام دەبێت. لە دوای چەندین هەوڵی بێئاکام، هیتۆگامی دەست لە هەوڵەکانی دژی ڕودیۆس هەڵدەگرێت و سەرنجی دەخاتە سەر نەوەکانی. لە کۆتاییدا ڕودیۆس لە تەمەنی ٧٤ ساڵیدا بە ئارامی لەناو خێزانەکەیدا کۆچی دوایی دەکات. == بەرهەمهێنان == دوای دەرچوونی لە زانکۆ لە ساڵی ٢٠٠٧دا، {{بنز|ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ|en|Rifujin na Magonote|lt=ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ}} دەستی کرد بە ناردنی دەستنووسەکانی بۆ دەزگاکانی بڵاوکردنەوە، بەڵام دوای ئەوەی هیچ ئەنجامێکی دەستنەکەوت، بڕیاری دا واز بهێنێت.<ref name=":0">{{Cite book|last=na Magonote|first=Rifujin|title=Mushoku Tensei Special Book|publisher=MF Books|year=2022|isbn=978-4-04-681934-5|location=Japan|page=314|language=ja}}</ref> چەند ساڵێک دواتر، لە کاتی خوێندنەوەی ڕۆمانی ''{{بنز|ڕی:مۆنستەر|en|Re:Monster|lt=Re:Monster}}''، ئاشنای ماڵپەڕی {{بنز|ڕۆمانی سەر تۆڕ|en|Web fiction|lt=ڕۆمانی سەر تۆڕی}} {{بنز|شۆسێتسوکا نی نارۆ|en|Shōsetsuka ni Narۆ|lt=شۆسێتسوکا نی نارۆ}} بوو. دوای خوێندنەوەی چەندین بەرهەمی سەر ماڵپەڕەکە، پێی وابوو لەوێ کەس گاڵتەی پێ ناکات، بۆیە دەستی کرد بە بڵاوکردنەوەی نووسینەکانی لەوێ.<ref name=":0"/> ماگۆنۆتێ دەیویست لە ڕێگەی ئەم زنجیرەیەوە وێنەی خوێندکارێک بکێشێت کە لە قوتابخانەدا شکستی هێناوە و هەوڵ دەدات لە ژیاندا دەرفەتێکی نوێ بەدەستبهێنێتەوە.<ref>{{cite web|url=https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/1827649/|script-title=ja:蛇足編完結と感想返し|trans-title=Apology and Excuse|author=Rifujin na Magonote|publisher=[[Shōsetsuka ni Narō]]|language=ja|access-date=January 13, 2022|archive-date=April 15, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240415025838/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/1827649/|url-status=live}}</ref> لەو سەردەمەدا چیرۆکەکانی چەشنی {{بنز|ئیسێکای|en|Isekai|lt=ئیسێکای}} زۆر باو بوون و شێوازی باو ئەوە بوو کە «ئەگەر لە جێگەی تۆ بوومایە وام دەکرد» یان «ئەگەر لە جیهانێکی تر لەدایک ببمەوە، دەبێت بە باشی باسی سەردەمی منداڵیم بکەم».<ref name=":0"/> لە سەردەمی گەنجیدا، ماگۆنۆتێ هەواداری {{بنز|کایەی شەڕکردن|en|Fighting game|lt=کایە شەڕکەرەکان}} بوو لە هۆڵەکانی ئارکەیددا. ئەو زۆرجار پەشیمان بوو لە جێهێشتنی زێدی خۆی، و ئەو خەمەی وەک هێزێکی پاڵنەر بەکارهێنا لە کاتی نووسینی ''موشۆکو تێنسێی''دا بۆ ئەوەی بەسەر کێشەکانی ڕابردوویدا زاڵ بێت و چیرۆکەکە بگەیەنێتە کۆتایی.<ref>{{cite web|last=Mahapatra|first=Srijita|url=https://animehunch.com/mushoku-tensei-author-opens-up-about-the-influence-of-fighting-games-on-his-writing/|website=Anime Hunch|title=Mushoku Tensei Author Opens Up About The Influence Of Fighting Games On His Writing|date=July 27, 2022|access-date=August 2, 2023|archive-date=August 2, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230802185601/https://animehunch.com/mushoku-tensei-author-opens-up-about-the-influence-of-fighting-games-on-his-writing/|url-status=live}}</ref> هەروەها ئاماژەی بەوە کردووە کە مانگاکانی ''{{بنز|لوسیفەر و چەکوشی پسکیت|en|Lucifer and the Biscuit Hammer|lt=لوسیفەر و چەکوشی پسکیت}}'' و ''{{بنز|پاراسایت|en|Parasyte|lt=پاراسایت}}''، کە سەرنجیان لەسەر خێزان و پەیوەندییە مرۆیییەکان بوو، کاریگەرییان لەسەر هەبووە.<ref>Takarajimasha "This web novel is amazing!" (issued August 7, 2015) P46</ref> ماگۆنۆتێ باسی لەوە کردووە کە بە ئەنقەست ڕودیۆسی وەک کەسایەتییەکی جێی مشتومڕ دروست کردووە تا کردارەکانی بە تێپەڕبوونی کات واتادارتر بن، و هەڵسەنگاندنی کەسایەتییەکەی بۆ خوێنەران بەجێهێشتووە تا بتوانن لە گۆڕانکارییەکانی تێبگەن.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/interview/2021-12-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-author-rifujin-na-magonote/.180566|title=Interview: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Author Rifujin na Magonote|last=Morrissy|first=Kim|website=[[Anime News Network]]|date=December 15, 2021|access-date=January 11, 2022|archive-date=December 23, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211223003626/https://www.animenewsnetwork.com/interview/2021-12-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-author-rifujin-na-magonote/.180566|url-status=live}}</ref> پەیامی سەرەکیی زنجیرەکە بە وتەی نووسەر ئەوەیە کە «هەموو مرۆڤێک دەکرێت تووشی هەڵە ببێت».<ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=adtYoQa8adI|title=無職転生 Musyoku-Tensei【English supported】原作者！理不尽な孫の手先生へ取材！He is"Rifujin-na-Magonote" Q&A session!|via=YouTube|author=何でも動画人つっちゃ|date=October 20, 2019 |access-date=August 3, 2023|archive-date=August 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230803040549/https://www.youtube.com/watch?v=adtYoQa8adI|url-status=live}}</ref> لە سەرەتادا، بڕیار وابوو ئەو {{بنز|هێڵی چیرۆک|en|Story arc|lt=بەشەی چیرۆکەکە}} کە تێیدا ڕودیۆس بە عائیشە شاد دەبێتەوە، بە تەواوی جیاواز بێت؛ بە جۆرێک لیلیا لە دەرەوەی ڕووداوەکان بمرێت و عائیشە بە ناسنامەیەکی شاراوەوە بژی، بەڵام دواتر لە مەرگی لیلیا پاشگەز بووەوە و سیناریۆکەی بە شێوەیەک داڕشتەوە کە مانەوەی لە ژیاندا لە ڕووی لۆژیکییەوە جێگەی بڕوا بێت.<ref name="Lilia dies">{{cite web|url=http://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/647146/|title=Apology and Excuse|author=Rifujin na Magonote| date=March 20, 2013|publisher=[[Shōsetsuka ni Narō]]|language=ja|access-date=February 15, 2015|archive-date=January 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112232831/http://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/647146/|url-status=live}}</ref> لووتکەی ڕووداوەکانی چیرۆکەکە لەژێر کاریگەریی ڕۆمانی ''{{بنز|ڕی:زیرۆ|en|Re:Zero|lt=Re:Zero}}''ی نووسەر {{بنز|تاپێی ناگاتسوکی|en|Tappei Nagatsuki|lt=تاپێی ناگاتسوکی}}دا بوو. لەبارەی کۆتاییی ڕۆمانەکەشەوە، ماگۆنۆتێ بیری لەوە کردبووەوە کە چیرۆکەکە تا کاتی مردنی ڕودیۆس درێژە بکێشێت لەبەر ئەوەی ئەو لە تەمەنی ٣٤ ساڵیدا مردبوو.<ref name="Natalie-interview">{{cite web|script-title=ja:「無職転生 ～異世界行ったら本気だす～」特集 理不尽な孫の手（原作者）×長月達平対談|url=https://natalie.mu/comic/pp/mushokutensei|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=January 22, 2021|access-date=January 15, 2022|language=ja|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181426/https://natalie.mu/comic/pp/mushokutensei|url-status=live}}</ref> ماگۆنۆتێ نیازی وابوو زنجیرەیەکی تەواوکەری سەر تۆڕ لەسەر گەردوونی شەش-ڕەهەندی دروست بکات، بەڵام ڕایگەیاند کە سەرەتا دەیەوێت ڕۆمانی وێبی ''{{بنز|ئۆرک ئێرۆیکا|en|Orc Eroica|lt=ئۆرک ئێرۆیکا}}'' تەواو بکات، کە بەهۆی کێشەی تەندروستییەوە تەواوکردنی دواکەوتووە.<ref name="January 2021 blog">{{cite web|url=https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/2722307/|title=Announcement of animation and so on|author=Rifujin na Magonote|date=January 15, 2021|publisher=[[Shōsetsuka ni Narō]]|language=ja|access-date=February 4, 2021|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181205/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/2722307/|url-status=live}}</ref> == میدیا == === ڕۆمانی سەر تۆڕ و لایت نۆڤڵ === {{See also|List of Mushoku Tensei volumes#Web novel{{!}}پێڕستی بەرگەکانی موشۆکو تێنسێی § ڕۆمانی وێب|List of Mushoku Tensei volumes#Light novel{{!}}پێڕستی بەرگەکانی موشۆکو تێنسێی § لایت نۆڤڵ}} ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ بەرهەمەکەی لە ماڵپەڕی ڕۆمانی وێبی شۆسێتسوکا نی نارۆ لە نێوان ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ تا ٣ی نیسانی ٢٠١٥ بڵاوکردەوە.<ref name="Official web novel website">{{cite web|url=http://ncode.syosetu.com/n9669bk/|title=''Mushoku Tensei'' official web novel website|author=Rifujin na Magonote| publisher=[[Shōsetsuka ni Narō]]|language=ja|access-date=February 14, 2015|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181159/https://ncode.syosetu.com/n9669bk/|url-status=live}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا ڕاگەیەندرا کە بەرهەمەکە بە شێوەی لایت نۆڤڵ لەژێر ناوی MF Books سەر بە دەزگای میدیا فاکتۆری چاپ دەکرێت.<ref name="MF Books adaptation">{{cite web|url=http://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/788836/|title=Light Novel adaptation|author=Rifujin na Magonote|date=November 23, 2013|publisher=[[Shōsetsuka ni Narō]]|language=ja|access-date=February 14, 2015|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181205/https://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/788836/|url-status=live}}</ref> وێنەکێشی لایت نۆڤڵەکە هونەرمەندێکی پیکسڤ بوو بە ناوی شیرۆتاکا.<ref name="Pixiv user drawer">{{cite web|url=https://twitter.com/siro_sirota/status/528805572963872768|title=''Mushoku Tensei'' light novel 5 and manga released|author=SiroTaka|date=November 4, 2014|publisher=[[Twitter]]| language=ja|access-date=February 15, 2015|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181204/https://twitter.com/siro_sirota/status/528805572963872768|url-status=dead}}</ref> زنجیرەکە بە ٢٦ بەرگی لایت نۆڤڵ لە نێوان ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ تا ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ بڵاوکرایەوە، کە تێیدا بەرگی حەوتەم تەواو جیاواز و نوێ بوو. زنجیرەیەکی لاوەکیی دوای ڕووداوەکان بە ناوی ''موشۆکو تێنسێی: لەدایکبوونەوەی زیادە'' (Mushoku Tensei: Redundant Reincarnation) بە نۆ کورتەچیرۆک لە نێوان مایسی ٢٠١٥ تا ئەیلوولی ٢٠١٧ بڵاوکرایەوە. هەروەها کۆمپانیای میدیا فاکتۆری دوو پەڕتووکی تایبەتی هاوەڵی لە ساڵی ٢٠٢٢ بە ناوەکانی ''Recollections'' و ''A Journey of Two Lifetimes'' بڵاوکردەوە. کۆمپانیای {{بنز|سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت|en|Seven Seas Entertainment|lt=سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت}} مۆڵەتی وەرگێڕان و بڵاوکردنەوەی لایت نۆڤڵەکانی بۆ زمانی ئینگلیزی بەدەستهێنا و لە نێوان ٢٠١٩ بۆ ٢٠٢٤ بڵاوی کردنەوە. ئەوان هەندێک دەستکارییان لە وەرگێڕانەکاندا کرد تا ڕەفتارە نەگونجاوەکانی ڕودیۆس کەم بکەنەوە، بەڵام دواتر بەهۆی ناڕەزایەتیی خوێنەرانەوە بڕیاریان دا پێداچوونەوە بە بڕیارەکانیاندا بکەن و دەقە ڕەسەنەکە بگێڕنەوە.<ref>{{cite web|last=Morrissy|first=Kim|date=February 17, 2021|title=Seven Seas Issues Statement Regarding Mushoku Tensei, Classroom of the Elite Light Novel Localization Changes|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-02-17/seven-seas-issues-statement-regarding-mushoku-tensei-classroom-of-the-elite-light-novel-localization-changes/.169582|access-date=February 17, 2021|website=[[Anime News Network]]|archive-date=February 17, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210217153108/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-02-17/seven-seas-issues-statement-regarding-mushoku-tensei-classroom-of-the-elite-light-novel-localization-changes/.169582|url-status=live}}</ref> هەروەها وەشانی {{بنز|کتێبی دەنگی|en|Audiobook|lt=کتێبی دەنگیی}} زنجیرەکە بە دەنگی کلیف کێرت بڵاوکرایەوە.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-07-24/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novels-get-english-audiobooks/.200634|title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Light Novels Get English Audiobooks|website=[[Anime News Network]]|date=July 24, 2023|access-date=August 6, 2023|archive-date=August 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806085857/https://www.animenewsnetwork.com/news/2023-07-24/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novels-get-english-audiobooks/.200634|url-status=live}}</ref> === مانگا === {{See also|پێڕستی بەرگەکانی موشۆکو تێنسێی § مانگا}} لە ئایاری ٢٠١٤دا ڕاگەیەندرا کە وەرگێڕانی مانگای زنجیرەکە لەلایەن یوکا فوجیکاوا لە ژمارەی حوزەیرانی گۆڤاری ''مانگانەی کۆمیک فلاپەر'' دەست پێدەکات.<ref name="Monthly Comic Flapper May 2014">{{cite magazine|date=May 2014|title=Mushoku Tensei|magazine=[[Monthly Comic Flapper]]|language=ja|publisher=[[MediaWorks (publisher)|Media Works]]}}</ref> یەکەم بەرگی تانکۆبۆن لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ دەرچوو.<ref name="Manga 1">{{cite web|url=https://mediafactory.jp/Form/Product/ProductDetail.aspx?shop=0&pid=9784040668840|title=''Mushoku Tensei'' manga volume 1|publisher=[[Media Factory]]|language=ja|access-date=February 18, 2015|archive-date=September 20, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180920123032/https://mediafactory.jp/Form/Product/ProductDetail.aspx?shop=0&pid=9784040668840|url-status=live}}</ref> مانگایەکی دووەم بە وێنەکێشانی کازوسا یۆنێدا بە ناوی ''موشۆکو تێنسێی: جادووگەرە دڵتەنگەکە'' لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لەسەر ماڵپەڕی Comic Cmoa بڵاوکرایەوە، کە باسی ڕووداوەکانی بەرگی حەوتەمی لایت نۆڤڵەکە دەکات.<ref>{{cite web|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000003125.000016756.html|script-title=ja:シリーズ累計950万部突破の『無職転生』に、待望の新作コミカライズが登場！『無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 失意の魔術師編』が2021年12月20日（月）「コミックシーモア」にて先行配信開始！|via=[[PR Times]]|date=December 20, 2021|access-date=March 15, 2022|language=ja|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181214/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000003125.000016756.html|url-status=live}}</ref> ==== بەرهەمە لاوەکییەکان (سپین-ئۆف) ==== * '''ڕۆکسی ڕژد دەبێت''' (Mushoku Tensei: Roxy Gets Serious): مانگایەکی لاوەکییە بە وێنەکێشانی شۆکۆ ئیوامی، کە باس لە ژیانی ڕۆکسی دەکات پێش ئەوەی چاوی بە ڕودیۆس بکەوێت. لە نێوان کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ تا تەممووزی ٢٠٢٣ لە ١٢ بەرگدا بڵاوکرایەوە.<ref>{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/262160|script-title=ja:「無職転生」ロキシーがルディに出会うまでを描く、スピンオフマンガ開幕|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=December 21, 2017|access-date=March 15, 2022|language=ja|archive-date=December 15, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211215154449/https://natalie.mu/comic/news/262160|url-status=live}}</ref> * '''موشۆکو تێنسێی ٤-کۆما''' (Mushoku Tensei: 4-koma ni Natte mo Honki Dasu): مانگایەکی کۆمیدیی چوارخانەیییە کە لە نێوان ٢٠١٨ بۆ ٢٠٢٠ لە گۆڤاری Dengeki Daioh "g" بڵاوکرایەوە. * '''ئێریس ددانەکانی تیژ دەکات''' (Mushoku Tensei: Eris Sharpens Her Fangs): مانگایەکی لاوەکییە بە وێنەکێشانی تاکێ هیگاکێ لەسەر ژیانی ئێریس کاتێک بۆ بەهێزبوون بەرەو نیشتمانی شمشێربازەکان دەڕوات؛ لە ساڵی ٢٠٢٢ لە خزمەتگوزاریی {{بنز|گانگان ئۆنلاین|en|Gangan Online|lt=گانگان ئۆنلاین}} سەر بە سکوەیر ئینێکس بڵاوکرایەوە.<ref>{{cite web|url=https://natalie.mu/comic/news/469432|script-title=ja:「無職転生」エリスが強さを追い求めるスピンオフ「エリスは本気で牙を砥ぐ」連載開始|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=March 15, 2022|access-date=March 15, 2022|language=ja|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181414/https://natalie.mu/comic/news/469432|url-status=live}}</ref> === درامای دەنگی === {{بنز|درامای دەنگی|en|Audio drama|lt=درامایەکی دەنگی}} لە ٢٦ی نیسانی ٢٠١٧ لەلایەن فرۆنتیر وۆرکسەوە بڵاوکرایەوە.<ref>{{cite web|url=https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1491457707|script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 転移迷宮編 ドラマCDブックレット 試聴配信スタート！！|website=[[Animate Times]]|date=April 14, 2017|access-date=March 15, 2022|language=ja|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181420/https://www.animatetimes.com/news/details.php?id=1491457707|url-status=live}}</ref> دەنگی کەسایەتیی ڕودیۆس لەلایەن {{بنز|هیرۆ شیمۆنۆ|en|Hiro Shimono|lt=هیرۆ شیمۆنۆ}} و باوکی، پۆڵ، لەلایەن {{بنز|ئیجی تاکێمۆتۆ|en|Eiji Takemoto|lt=ئیجی تاکێمۆتۆ}} پێشکەشکرا. === ئەنیمێ === {{Main|موشۆکو تێنسێی (کەناڵی تەلەڤیزیۆنی)|l1=موشۆکو تێنسێی (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)}} لە ئازاری ٢٠١٩دا بەرهەمهێنانی وەرگێڕانی ئەنیمێ بۆ زنجیرەکە ڕاگەیەندرا.<ref>{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-03-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-novels-get-anime-project/.144573|title= Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Novels Get Anime Project|last=Hodgkins|first=Crystalyn|work=[[Anime News Network]]|date= March 15, 2019|access-date=March 15, 2019|archive-date=May 19, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519213657/https://www.animenewsnetwork.com/news/2019-03-15/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-novels-get-anime-project/.144573|url-status=live}}</ref> ئەنیمێکە لە دەرهێنانی مانابو ئۆکامۆتۆ و ئەنیمەیشنی {{بنز|ستۆدیۆ بایند|en|Studio Bind|lt=ستۆدیۆ بایند}} بوو، کە دیزاینی کەسایەتییەکانی لەلایەن کازوتاکا سوگییاما و مۆسیقاکەی لەلایەن یۆشیاکی فوجیساوا دانرا. کۆمپانیای {{بنز|ئێگ فێرم|en|Egg Firm|lt=ئێگ فێرم}} سەرپەرشتیی بەرهەمهێنانی کرد.<ref>{{cite news|url=https://natalie.mu/comic/news/386818|script-title=ja:「無職転生」に森川智之・金元寿子・Lynn、ルディらメインキャラの声聴けるPVも|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|date=July 8, 2020|access-date=July 21, 2020|language=ja|archive-date=January 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112094940/https://natalie.mu/comic/news/386818|url-status=live}}</ref> پەخشی ئەنیمێکە بەهۆی کۆڤید-١٩ لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە بۆ کانوونی دووەمی ٢٠٢١ دواخرا.<ref name="cast-delay">{{cite news|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-06-19/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-reveals-cast-2021-delay/.160827|title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Anime Reveals Cast, 2021 Delay|last=Pineda|first=Rafael Antonio|work=[[Anime News Network]]|date=June 19, 2020|access-date=June 19, 2020|archive-date=January 12, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210112133920/https://www.animenewsnetwork.com/news/2020-06-19/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-reveals-cast-2021-delay/.160827|url-status=live}}</ref> نیوەی یەکەمی وەرزی یەکەم لە ١١ی کانوونی دووەم تا ٢٢ی ئازاری ٢٠٢١ پەخشکرا، و نیوەی دووەمیشی لە ٤ی تشرینی یەکەم تا ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ پەخشکرا. وەرزی دووەم لە دوو بەشدا پەخشکرا؛ نیوەی یەکەمی لە تەممووز تا ئەیلوولی ٢٠٢٣ بوو، و نیوەی دووەم لە نیسان تا تەممووزی ٢٠٢٤ پەخشکرا. لە دوای کۆتاییهاتنی وەرزی دووەم، وەرزی سێیەمی ئەنیمێکە بە فەرمی ڕاگەیەندرا و لە ٤ی تەممووزی ٢٠٢٦ نمایشکرا.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-06-30/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-gets-3rd-season/.212646|title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Anime Gets 3rd Season|last=Tai|first=Anita|website=[[Anime News Network]]|date=June 30, 2024|access-date=June 30, 2024|archive-date=June 30, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240630213544/https://www.animenewsnetwork.com/news/2024-06-30/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-anime-gets-3rd-season/.212646|url-status=live}}</ref> === کایە ڤیدیۆیییەکان === کایەیەکی مۆبایل بە ناوی ''Mushoku Tensei: Game ni Natte mo Honki Dasu'' بۆ سیستەمەکانی ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس لە ٢٧ی ئازاری ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە،<ref>{{Cite web|last=Sum Lee|first=Choo|date=February 3, 2021|title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation Smartphone Game Will Cover Paul's Past|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-02-03/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-smartphone-game-will-cover-paul-past/.169080 |access-date=February 7, 2021|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181414/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-02-03/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-smartphone-game-will-cover-paul-past/.169080|url-status=live}}</ref> و لە ٣١ی ئابی ٢٠٢٢ کۆتایی بە خزمەتگوزارییەکانی هات.<ref>{{cite web|last=Pineda|first=Rafael Antonio|date=July 5, 2022|title=Mushoku Tensei Smartphone Game Ends Service on August 31|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-07-05/mushoku-tensei-smartphone-game-ends-service-on-august-31/.187398|access-date=January 9, 2023|website=[[Anime News Network]]|archive-date=January 9, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109173909/https://www.animenewsnetwork.com/news/2022-07-05/mushoku-tensei-smartphone-game-ends-service-on-august-31/.187398|url-status=live}}</ref> هەروەها کایەیەکی ڤیدیۆیی لە جۆری ڕۆڵگێڕان (RPG) بە ناوی ''Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation – Quest of Memories'' لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ بۆ سەکۆکانی مایکرۆسۆفت ویندۆز، نینتێندۆ سویچ، پلەیستەیشن ٤ و پلەیستەیشن ٥ بڵاوکرایەوە.<ref>{{cite web|url=https://www.gematsu.com/2024/01/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-quest-of-memories-launches-this-summer|title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation – Quest of Memories launches this summer|last=Romano|first=Sal|website=Gematsu|date=January 6, 2024|access-date=March 11, 2024|archive-date=January 23, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240123181121/https://www.gematsu.com/2024/01/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-quest-of-memories-launches-this-summer|url-status=live}}</ref> == پێشوازی و دەنگدانەوە == لایت نۆڤڵەکە پێشوازییەکی زۆر باشی لەلایەن ڕەخنەگران و خوێنەرانەوە لێکرا. لە ڕێبەری ساڵانەی ''{{بنز|کۆنۆ لایت نۆڤڵ گا سوگۆی!|en|Kono Light Novel ga Sugoi!|lt=کۆنۆ لایت نۆڤڵ گا سوگۆی!}}''دا، موشۆکو تێنسێی پلەی چوارەمی بەناوبانگترین بەرهەمی لە ساڵی ٢٠١٧ بەدەستهێنا.<ref>{{Cite web |last=Pineda |first=Rafael Antonio |date=November 23, 2016 |title=Kono Light Novel ga Sugoi! 2017's Series Ranking |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-23/kono-light-novel-ga-sugoi-2017-series-ranking/.109073 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305193946/https://www.animenewsnetwork.com/news/2016-11-23/kono-light-novel-ga-sugoi-2017-series-ranking/.109073 |archive-date=March 5, 2021 |access-date=October 21, 2022 |website=[[Anime News Network]]}}</ref> بەپێی ڕیزبەندییەکانی ماڵپەڕی شۆسێتسوکا، ڕۆمانی سەر تۆڕەکە بۆ ماوەیەکی زۆر لە پێشەنگی بەناوبانگترین کارەکانی ماڵپەڕەکەدا مابووەوە.<ref name="Number 1 rank">{{cite web |date=May 2, 2014 |script-title=ja:この世界では本気出す！「無職転生」コミカライズが新連載 |url=http://natalie.mu/comic/news/115827 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210113171014/https://natalie.mu/comic/news/115827 |archive-date=January 13, 2021 |access-date=February 14, 2015 |website=[[Comic Natalie]] |publisher=Natasha, Inc |language=ja}}</ref> تا مانگی ئابی ٢٠٢١، ژمارەی چاپکراوی لایت نۆڤڵەکە گەیشتە ٨٫٥ ملیۆن دانە،<ref>{{cite web |last=Dan |first=Marvic |date=August 18, 2021 |title=Mushoku Tensei Light Novel Reaches 8.5 Million Copies in Circulation |url=https://animecorner.me/mushoku-tensei-light-novel-reaches-8-5-million-copies-in-circulation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181424/https://animecorner.me/mushoku-tensei-light-novel-reaches-8-5-million-copies-in-circulation/ |archive-date=September 3, 2022 |access-date=January 20, 2022 |website=Anime Corner}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٢٣ گەیشتە زیاتر لە ١٣ ملیۆن دانە، و تا نیسانی ٢٠٢٦ ژمارەی کۆپییە چاپکراوەکانی لە سەرانسەری جیهاندا ١٨ ملیۆن دانەی تێپەڕاند.<ref>{{Cite press release|date=April 20, 2026|script-title=ja:パチンコ新機種『e 無職転生 ～異世界行ったら本気だす～』発売のお知らせ|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000017.000180393.html|access-date=July 6, 2026|publisher=Tsuburaya Fields Holdings|via=[[PR Times]]|language=ja|archive-date=April 21, 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20260421105535/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000017.000180393.html|url-status=live}}</ref> کەسایەتیی سەرەکیی چیرۆکەکە، ڕودیۆس، ڕووبەڕووی هەندێک ڕەخنە بووەتەوە بەهۆی هەڵسوکەوتە نەرێنی و لادانە سێکسییەکانی لە سەرەتای چیرۆکەکەدا.<ref>{{Cite web|last=Morrissy|first=Kim|date=January 20, 2021|title=Mushoku Tensei Author Addresses Criticism about Perverted Protagonist|url=https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-01-20/mushoku-tensei-author-addresses-criticism-about-perverted-protagonist/.168588|url-status=live|access-date=February 5, 2021|website=[[Anime News Network]]|archive-date=September 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220903181424/https://www.animenewsnetwork.com/interest/2021-01-20/mushoku-tensei-author-addresses-criticism-about-perverted-protagonist/.168588}}</ref> ماڵپەڕی {{بنز|ئەنیمێ نیوز نێتۆرک|en|Anime News Network|lt=ئەنیمێ نیوز نێتۆرک}} ئاماژەی بەوە کرد کە هاوسۆزبوون لەگەڵ ڕودیۆس لە سەرەتادا سەختە بەهۆی نەپێگەیشتوویییەوە، هەروەها ڕەخنە لە {{بنز|سێکسیکردن|en|Sexualization|lt=سێکسیکردنی}} هەندێک کەسایەتیی تەمەن خوار هەژدە ساڵ گیراوە.<ref>{{cite web|url=https://www.animenewsnetwork.com/review/mushoku-tensei/jobless-reincarnation/gn-1/.98326|title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation GN 1 – Review|last=Silverman|first=Rebecca|website=[[Anime News Network]]|date=February 27, 2016|access-date=January 11, 2022|archive-date=January 12, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220112022618/https://www.animenewsnetwork.com/review/mushoku-tensei/jobless-reincarnation/gn-1/.98326|url-status=live}}</ref> سەرەڕای ئەمەش، هەوڵە بەردەوامەکانی ڕودیۆس بۆ زاڵبوون بەسەر کەمڕوویی و هەڵەکانی ڕابردووی لە ژیانە نوێیەکەیدا، لە ڕوانگەی ڕەخنەگرانەوە بووە هۆی ئەوەی کەسایەتییەکەی گەشەیەکی باش بکات و ببێتە جێگەی هاوسۆزیی بینەران و خوێنەران.<ref>{{cite web|url=https://realsound.jp/book/2021/04/post-746959.html|script-title=ja:34歳童貞無職引きこもりニートを救ったヒロインの行動とは？『無職転生』が描くトラウマからの復活|website={{ill|Real Sound (website)|lt=Real Sound|ja|リアルサウンド}}|publisher=Blueprint Co., Ltd|language=ja|date=April 22, 2021|access-date=January 12, 2022|archive-date=May 9, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509223050/https://realsound.jp/book/2021/04/post-746959.html|url-status=live}}</ref> نووسەری زنجیرەی ڕی:زیرۆ، {{بنز|تاپێی ناگاتسوکی|en|Tappei Nagatsuki|lt=تاپێی ناگاتسوکی}}، ڕایگەیاند کە یەکێک لە بەهێزترین خاڵەکانی موشۆکو تێنسێی بریتییە لە شێوازی مامەڵەکردن لەگەڵ کەسایەتیی ڕودیۆس، و ئاماژەی بەوە کرد کە ئازارچەشتنی ئەو هاوشێوەی کەسایەتیی سەرەکیی ڕۆمانی بینراوی ''{{بنز|کلاناد (کایەی ڤیدیۆیی)|en|Clannad (video game)|lt=کلاناد}}''ە.<ref name="Natalie-interview" /> == تێبینییەکان == {{Notelist}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Portal|ئەنیمێ و مانگا}} {{Commons category}} * [https://ncode.syosetu.com/n9669bk/ ماڵپەڕی فەرمیی ڕۆمانی سەر تۆڕ] لە شۆسێتسوکا نی نارۆ {{In lang|ja}} * [https://mfbooks.jp/special/mushoku/mushoku.html/ ماڵپەڕی فەرمیی لایت نۆڤڵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512051506/https://mfbooks.jp/special/mushoku/mushoku.html|date=May 12, 2021}} {{In lang|ja}} * [http://www.comic-flapper.com/mushokutensei-comic/ ماڵپەڕی فەرمیی مانگا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180201145008/http://www.comic-flapper.com/mushokutensei-comic/|date=February 1, 2018}} {{In lang|ja}} {{تووڵی دەروازە|وێژە|ئەنیمێ و مانگا|ژاپۆن|خەیاڵی زانستی}} [[پۆل:ڕۆمانە ژاپۆنییەکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای ئیسێکای]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٨]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:مانگاکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:مانگای کارەکانی ڕاگەیاندنی ئاسکی]] [[پۆل:مانگای گانگان ئۆنڵاین]] [[پۆل:ئەنیمێ و مانگای حەریم]] [[پۆل:وێب کۆمیکسی ژاپۆنی]] [[پۆل:ڕۆمانە سووکەکان]] [[پۆل:ئەو ڕۆمانە سووکانەی سەرەتا لەسەر ئینتەرنێت بڵاوکراوەتەوە]] [[پۆل:زنجیرە مانگاکان]] [[پۆل:سێینن مانگا]] [[پۆل:شۆنن مانگا]] n9uq3aenb4uj7j9cbmxx6nkmumkao1p 0 181073 1673730 1661207 2026-09-23T19:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1673730 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox royalty|consort=yes|name=فو جینگ<br>婦妌|succession=شاژنی [[ئیمپراتۆریەتیی شانگ|ئیمپراتۆریەتی شانگ]]|spouse=[[وو دینگ]]|issue=[[زوو گێنگ]]|temple name=Houmuwu (后母戊)|place of burial=[[ینسو]]}}'''فوجینگ''' شاژنێکی ئیمپراتۆریەتی شانگ بوو وە ھاوسەری پاشا [[وو دینگ]] بوو<ref name="huang">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Huang 黄|یەکەم١=Qian 茜|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠١٦|سەردێڕ=中国最早女将妇好墓首博特展：揭秘华夏首位女英雄|trans-title=Special exhibition of the tomb of Fu Hao, China's earliest female general: uncovering the first female hero of China|ناونیشان=http://cul.qq.com/a/20160310/042775.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠١٧|وێبگە=Tencent|زمان=Chinese|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170730023759/http://cul.qq.com/a/20160310/042775.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|پاشایەتی|مێژوو|چین|ژن}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارە چینیەکان]] [[پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی سیانزەمی پێش زایین]] [[پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ]] [[پۆل:ژنان لە جەنگ]] [[پۆل:ژنان لە سیاسەت]] [[پۆل:ژنە ژەنەڕاڵەکان]] [[پۆل:خانەدانیی چینی]] [[پۆل:ژەنەڕالە چینییەکان]] s15r7obo6zgj0zdcexqdp5oc62yd00q 0 181086 1673796 1661209 2026-09-23T22:33:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1673796 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty|consort=yes|name=فو ھاوۆ|image=Fu Haocrop.jpg|caption=پەیکەری خاتوو فوو ھاوۆ لە [[ینسو]]|spouse=پاشا [[وو دینگ]]|reign=|issue=[[شازادە جیێ]]|occupation=*ژەنەڕالی سەربازی *Priestess|dynasty=[[ئیمپراتۆریەتی شانگ|شانگ]]|title=خاتوونی شاژن}}'''فو ھاوۆ''' (بە [[نووسەکانی چینیی سادەکراو|چینی سادەکراو]]: 妇好 بە چینی دێرین:婦好  خوێندنەوە:فو ھاوۆ مردن ١٢٠٠ی پێش زاین) یان خاتوو ھاوۆ، ناوی پێش مردن: مو سین ()، یەکێک بوو لە ھاوسەرەکانی وو دینگی پاشای ئیمپراتۆریەتی شانگ، خاتوو ھاوۆ وەکوو ژەنەڕاڵێکی سەربازی لە سووپا خزمەتی دەکرد<ref name="cambridge">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ebrey|یەکەم=Patricia|ناونیشان=https://archive.org/details/cambridgeillustr00ebre_0|سەردێڕ=The Cambridge Illustrated History of China|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٣٥١٩-٢|پەڕەکان=[https://archive.org/details/cambridgeillustr٠٠ebre_٠/page/٢٦ ٢٦]&ndash;٢٧|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> ھەنێک لە سەرچاوەکان کە ئاماژە بە ژیانی خاتوو ھاوۆ دەدەن ئەوە دەردەخەن کە سەرکەوتنە سەربازییەکانی خاتوون بارودۆخی ئیمپراتۆریەتەکەی رزگارکردووە، گؤری خاتوو فوو ھاوۆ لە وێرانبووی ینسو دۆزراوەتەوە لەلایەن شوێنەوارناس [[ژێنگ ژێنسیانگ]]{{sfn|Loewe|Shaughnessy|1999|pp=194-196}}<ref name="TrowelBlazers">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The First Lady of Chinese Archaeology|ناونیشان=http://trowelblazers.com/zheng-zhenxiang/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=TrowelBlazers}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> == پەراوێزەکان == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Loewe|یەکەم١=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=cHA7Ey0-pbEC&pg=PA194|سەردێڕ=The Cambridge History of Ancient China: From the Origins of Civilization to 221 BC|دوایین٢=Shaughnessy|یەکەم٢=Edward L.|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٤٧٠٣٠-٨|شوێن=London}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|چین|مێژوو|شەڕ|پاشایەتی|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Fu Hao}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:ژنە سیاسەتمەدارە چینیەکان]] [[پۆل:ژنە چینییەکانی سەدەی سیانزەمی پێش زایین]] [[پۆل:خەڵکانی ئیمپراتۆریەتی شانگ]] [[پۆل:ژنە ژەنەڕاڵەکان]] [[پۆل:مردنەکان لەکاتی مناڵبوون]] [[پۆل:خانەدانیی چینی]] [[پۆل:ژەنەڕالە چینییەکان]] s2dgyv18ih4ptsxv2ersfb9a4cz2rhq 0 181268 1673729 1511092 2026-09-23T19:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1673729 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox royalty|name=ئیمپراتۆر جینگمینگی چینی پێشوو<br/>前秦景明帝|succession=Emperor of [[Former Qin]]|birth_date=٣١٧|death_date={{death year and age|355|317}}|father=[[فوو ھۆنگ]]|reign=٤ی ئاداری ٣٥١ تا ٣٥٥|coronation=٤ی ئاداری ٣٥١ ([[Tian Wang|Heavenly Prince]])<br>٢ی شوباتی ٣٥٢ (ئیمپراتۆر)|temple name=Gaozu 高祖|posthumous name=ئیمپراتۆر جینگمینگ 景明皇帝|spouse=[[خاتوونەئیمپراتۆر چیانگ]]|issue=[[فو شێنگ (چینی پێشوو)|فو شێنگ]]}}'''فو جیان''' (بە چینی:苻健 ٣١٧ تا ٣٥٥ی زاینی) ناوی کەسی: پو جیان بە فەرمی: '''ئیمپراتۆر جینگمینگی چینی (پێشوو)''' س ئیمپراتۆرێکی بە ڕەگەز چینی|دی دامەزرێنەری [[چین (پێشوو)|ویلایەتی چینی پێشوو]]<ref name="Rene">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Grousset|یەکەم=Rene|ناونیشان=https://archive.org/details/empireofsteppesh00prof/page/58|سەردێڕ=The Empire of the Steppes|بڵاوکەرەوە=Rutgers University Press|ساڵ=١٩٧٠|ژپنک=٠-٨١٣٥-١٣٠٤-٩|پەڕەکان=[https://archive.org/details/empireofsteppesh٠٠prof/page/٥٨ ٥٨–٥٩]}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|چین|مێژوو|پاشایەتی}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:ئیمپراتۆریەتیی جین (٢٦٥-٤٢٠)]] [[پۆل:خەڵکی ژاوۆی دواتر]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی پێشووی چین]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٣١٧]] [[پۆل:مردووانی ٣٥٥]] [[پۆل:فەرمانڕەوایانی دامەزرێنەر]] [[پۆل:فەرمانڕەوا چینییەکانی سەدەی چوارەمی زایینی]] jl3je4nohfvvyl9lixovvu8fglczvsf 0 181841 1673731 1511094 2026-09-23T19:38:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1673731 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Orphan|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} فوسو  (مردن ٢١٠ی پێش زاین) کوڕە گەورە و [[جێنشین|جێنشینی]] ئیمپراتۆر [[چین شی ھوانگ]] بوو بۆ سەر تەختی شاھانەی [[ئیمپراتۆریەتی چین]]، بەڵام لەلایەن [[ژائۆ گائۆ]] لەناوبرا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/wiki/Fusu|سەردێڕ=ژیاننامەی فەرمانڕەواکانی ئیمپراتۆریەتی چین|زمان=ئینگلیزی|سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}{{تووڵی دەروازە|چین|مێژوو|پاشایەتی|ژیاننامە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:سیاسەتمەدارەکانی سیانیانگ]] [[پۆل:مردووانی ٢١٠ی پ.ز]] [[پۆل:چین شی ھوانگ]] ke26mj2a7ygomnvicgl1a3wygqrw34d 0 182285 1673884 1402990 2026-09-24T01:35:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1673884 wikitext text/x-wiki {{تێک نەچێ|فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئاتاتورک''' ({{بە تورکی|Atatürk Havalimanı}}) [[فڕۆکەخانە]]یەکی نێودەوڵەتی گرنگی وڵاتی [[تورکیا]]یە کە لە ٢٤ کیلۆمەتری و بەشی ئەورووپایی [[ئەستەمبوڵ]] ھەڵکەوتووە. == ھێرشەکان == {{ئەمانەش ببینە|ھێرشەکانی ٢٠١٦ی فڕۆکەخانەی ئاتاتورک}} لە ڕێکەوتی ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦، بەھۆی تەقانەوە و تیرھاوێژی، ٤٢ کەس گیانیان لەدەستدا و ٢٣٩ کەسیش بریندار بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bakan Efkan Ala'dan saldırıyla ilgili son dakika açıklaması|ناونیشان=http://www.milliyet.com.tr/bakan-efkan-ala-dan-saldiriyla-siyaset-2271271/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=milliyet.com.tr|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Atatürk Havalimanı'ndaki saldırıda yaşamını yitirenlerin sayısı 44'e çıktı|ناونیشان=http://www.ntv.com.tr/turkiye/ataturk-havalimanindaki-saldirida-yasamini-yitirenlerin-sayisi-44e-cikti,5gO4TV-xck-4VUKyVjmw7w|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=milliyet.com.tr|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bakan acı haberi verdi: Ölü sayısı 44'e yükseldi|ناونیشان=http://www.haber7.com/ic-politika/haber/2025444-bakan-aci-haberi-verdi-olu-sayisi-44e-yukseldi|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=milliyet.com.tr|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Son dakika haberi: Hain saldırıdan acı haberler gelmeye devam ediyor|ناونیشان=http://www.hurriyet.com.tr/son-dakika-haberi-hain-saldiridan-aci-haberler-gelmeye-devam-ediyor-40124243|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ئیش=milliyet.com.tr|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> دەوڵەتی تورکیا، ئەندامانی گرووپی [[داعش]]ی بە دەست ھەبوون لە ئەو ھێرشەدا ناساند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Gemma Mullin|سەردێڕ=Ataturk Airport terror attack|ناونیشان=http://www.mirror.co.uk/news/world-news/istanbul-ataturk-airport-attacks-live-8305387|وێبگە=mirror.co.uk|بڵاوکەرەوە=Mirror. MGN Limited|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=David Lawler|سەردێڕ=Turkey airport explosions kill 28, 60 more wounded in suicide attacks at Istanbul Ataturk|ناونیشان=http://www.telegraph.co.uk/news/2016/06/28/explosions-and-gunfire-at-istanbul-ataturk-airport-injuries-repo/|وێبگە=telegraph.co.uk|بڵاوکەرەوە=Telegraph Media Group|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category|Istanbul Atatürk Airport}} * {{Official website|www.ataturkairport.com/en-EN/Pages/Main.aspx}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|تورکیا|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی تورکیا]] [[پۆل:ئەستەمبوڵ]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئەورووپا]] 6hmb9ysc504l91ykgmdzsgmcwke3gnd 0 182715 1673553 1510889 2026-09-23T13:37:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە) 1673553 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''فرۆشیار یان دابینکەر''' کەسێکە کڕیارەکەی (داواکار) ھەر کاتێک سەردانی بکات یەکسەر دەتوانێت پێداویستییەکانی دابین بکات، ئەویش بە یارمەتی خەمڵاندنی ئابووری، پێداویستییەکانی بازاڕ دیاری دەکات و دواتر بە دابینکردنی ئەو کاڵاوشانەی کە لەلایەن بازاڕەوە پێویستن بۆ کڕیارەکان و بە حسابکردنی بڕی خواست و خستنەڕوو، دواتر بە ئەنجامدانی مامەڵەلەگەڵ کڕیاردا، بەھاکەی بۆ دابین دەکات. زیادکردنێک دابین دەکات. بازرگانی فرۆشیار یەکێکە لە چوار کۆڵەکە بنەڕەتییەکانی پێکھێنانی بازاڕی ئابووری چونکە دەبێت چوار فاکتەر بۆ پێکھێنانی بازاڕێک " بەکاربەر یان داواکەر "، " پێویستی یان پێویستی "، " ھێزی کڕین "، " دابینکەر یان پیشەگەر " بێت. ئەگەر لە ھەر بازاڕێک دا پێوەندییەکی لۆژیکی لە نێوان چوار توخمە ناوبراوەکەدا ھەبووبێت، دەڵێن بازاڕ بە دیسپلین یان ڕێکدەخرێت. == مەبەست لە ڕۆڵی فرۆشیار لە بواری ئابووریدا == ئامانجی کۆتایی فرۆشیارانی کێبڕکێی بازرگانی واتە " پرۆسەی مشتومڕ و باڵادەستی ی نێوان ھەر فرۆشیارێک بۆ بەدیھێنانی ئامانجێکی بازرگانی دیاریکراو، وەک ڕاکێشانی کڕیاری زیاتر بۆ بەرھەمەکانیان و بەدەستھێنانی قازانج و بەشی زیاتری بازاڕ ". لە ئابووریدا ھیچ گومانێک لە بەسوودبوونی کێبەرکێ لە بواری چالاکی بازرگانیدا نییە ئەگەر ژینگەی بازاڕ ئازاد بێت و دوور بێت لە ھەر جیاکاری و بەربەستێکی بێ ئەنجام. بەم پێیە ئەنجامی پێشبڕکێکە سەرکەوتنی فرۆشیار و ئەو دەزگا دەبێت کە لە ڕکابەرەکانی کاراتر و لێھاتووترە. وەھا دەزگایەک لە ڕاکێشانی کڕیار و فرۆشتنی بەرھەمەکانی لە ئەنجامدا سەرکەوتووتر دەبێت و کەسانی تر کە ناتوانن پێشبڕکێی لەگەڵ بکەن ناچار دەبن بازاڕ بەجێ بێڵن کە یەکێکە لە یاسا دادپەروەرانەکانی سروشت. بەکورتی بەھۆی بوونی فرۆشیارو لەبەو جۆرەش یاساکانی پێشبڕکێ کە بازاڕ ڕێکدەخەن و لەڕیزی ڕێنمایییە ئابوورییەکاندان، دەبێت تەنیا مەبەستی فرۆشیارەکان زیادکردنی کارایی بێت، کە ئەمەش بەشێوەیەکی خۆڕسک انە دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی باشی بەکاربەر. == سەرچاوەکان == # Part III, effects of the contract, Rule 5. ''Sale of Goods Act 1979''. [[:en:Sale of Goods Act 1979|Sale of Goods Act 1979]] # Putthiwanit, C. ; Ho, S. -H. (2011). "Buyer Success and Failure in Bargaining and Its Consequences". ''Australian Journal of Business and Management Research''. '''1''' (5): 83–92. # Philip Kotler, ''Principles of Marketing,'' Prentice -Hall, 1980 # Greening, Jack (1993). ''Selling Without Confrontation''. The # {{تووڵی دەروازە|بازرگانی و ئابووری|ئابووری|کۆمپانیا}} {{Uncategorized|date=حوزەیران ٢٠٢١}} {{پۆلی کۆمنز|Vendors}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} sxudxuv9red5xcaspsdsws7k0ooc6xt 1673748 1673553 2026-09-23T20:15:25Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1673748 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Underlinked|date=حوزەیران ٢٠٢١}} }} '''فرۆشیار یان دابینکەر''' کەسێکە کڕیارەکەی (داواکار) ھەر کاتێک سەردانی بکات یەکسەر دەتوانێت پێداویستییەکانی دابین بکات، ئەویش بە یارمەتی خەمڵاندنی ئابووری، پێداویستییەکانی بازاڕ دیاری دەکات و دواتر بە دابینکردنی ئەو کاڵاوشانەی کە لەلایەن بازاڕەوە پێویستن بۆ کڕیارەکان و بە حسابکردنی بڕی خواست و خستنەڕوو، دواتر بە ئەنجامدانی مامەڵەلەگەڵ کڕیاردا، بەھاکەی بۆ دابین دەکات. زیادکردنێک دابین دەکات. بازرگانی فرۆشیار یەکێکە لە چوار کۆڵەکە بنەڕەتییەکانی پێکھێنانی بازاڕی ئابووری چونکە دەبێت چوار فاکتەر بۆ پێکھێنانی بازاڕێک " بەکاربەر یان داواکەر "، " پێویستی یان پێویستی "، " ھێزی کڕین "، " دابینکەر یان پیشەگەر " بێت. ئەگەر لە ھەر بازاڕێک دا پێوەندییەکی لۆژیکی لە نێوان چوار توخمە ناوبراوەکەدا ھەبووبێت، دەڵێن بازاڕ بە دیسپلین یان ڕێکدەخرێت. == مەبەست لە ڕۆڵی فرۆشیار لە بواری ئابووریدا == ئامانجی کۆتایی فرۆشیارانی کێبڕکێی بازرگانی واتە " پرۆسەی مشتومڕ و باڵادەستی ی نێوان ھەر فرۆشیارێک بۆ بەدیھێنانی ئامانجێکی بازرگانی دیاریکراو، وەک ڕاکێشانی کڕیاری زیاتر بۆ بەرھەمەکانیان و بەدەستھێنانی قازانج و بەشی زیاتری بازاڕ ". لە ئابووریدا ھیچ گومانێک لە بەسوودبوونی کێبەرکێ لە بواری چالاکی بازرگانیدا نییە ئەگەر ژینگەی بازاڕ ئازاد بێت و دوور بێت لە ھەر جیاکاری و بەربەستێکی بێ ئەنجام. بەم پێیە ئەنجامی پێشبڕکێکە سەرکەوتنی فرۆشیار و ئەو دەزگا دەبێت کە لە ڕکابەرەکانی کاراتر و لێھاتووترە. وەھا دەزگایەک لە ڕاکێشانی کڕیار و فرۆشتنی بەرھەمەکانی لە ئەنجامدا سەرکەوتووتر دەبێت و کەسانی تر کە ناتوانن پێشبڕکێی لەگەڵ بکەن ناچار دەبن بازاڕ بەجێ بێڵن کە یەکێکە لە یاسا دادپەروەرانەکانی سروشت. بەکورتی بەھۆی بوونی فرۆشیارو لەبەو جۆرەش یاساکانی پێشبڕکێ کە بازاڕ ڕێکدەخەن و لەڕیزی ڕێنمایییە ئابوورییەکاندان، دەبێت تەنیا مەبەستی فرۆشیارەکان زیادکردنی کارایی بێت، کە ئەمەش بەشێوەیەکی خۆڕسک انە دەبێتە ھۆی بەرزکردنەوەی باشی بەکاربەر. == سەرچاوەکان == # Part III, effects of the contract, Rule 5. ''Sale of Goods Act 1979''. [[:en:Sale of Goods Act 1979|Sale of Goods Act 1979]] # Putthiwanit, C. ; Ho, S. -H. (2011). "Buyer Success and Failure in Bargaining and Its Consequences". ''Australian Journal of Business and Management Research''. '''1''' (5): 83–92. # Philip Kotler, ''Principles of Marketing,'' Prentice -Hall, 1980 # Greening, Jack (1993). ''Selling Without Confrontation''. The # {{تووڵی دەروازە|بازرگانی و ئابووری|ئابووری|کۆمپانیا}} {{Uncategorized|date=حوزەیران ٢٠٢١}} {{پۆلی کۆمنز|Vendors}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} 21suje1cm7c6i8l1pgpqg2ksh5t55jp 0 182867 1673465 1370212 2026-09-23T13:00:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673465 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Huuhkajat logo.svg|وێنۆک]] '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فینلاند''' (بە [[زمانی فینلاندی|فینلاندی]]: Suomen jalkapallomaajoukkue) یەکێکە لە ھەڵبژاردەکانی [[تۆپی پێ]] نوێنەرایەتی [[فینلاند]] دەکات لە پاڵاوانێتییە نێودەوڵەتییەکان، لەلایەن یەکێتیی تۆپی پێی فینلاندەوە سەرپەرشتی دەکرێت. ئەندامە لە ھەردوو یەکیتی تۆپی پێی جیھانی [[فیفا]] و [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوفایە]]، یەکەم یاری نێودەوڵەتی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سوێد]] بوو لە ساڵی ١٩٠١١ بە ئەنجامی (٢–٥) لە بەرژەوەندی سوێد کۆتایی ھات. ھەڵبژاردەی فینلاندا بۆیەکەم جار لە مێژووی خۆیدا توانی بەشداری بکات لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كووورة: الموقع العربي الرياضي الأول|ناونیشان=https://www.kooora.com/?team=211|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.kooora.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=FIFA.com|سەردێڕ=The FIFA/Coca-Cola World Ranking – Associations – Finland – Men's – FIFA.com|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/associations/association/FIN/men/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=UEFA EURO 2020 fixtures and results|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d41684d1216-06773df7faed-1000--uefa-euro-2020-fixtures-and-results/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210621145813/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d41684d1216-06773df7faed-1000--uefa-euro-2020-fixtures-and-results/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ}} {{بێپۆل}} {{پۆلی کۆمنز|Finland national association football team}} t4qguzroo8tefmuiuyhcwm8vsabmrhv 0 183290 1673768 1673157 2026-09-23T20:22:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673768 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Ležeći policajac 016.jpg|250px|وێنۆک|کۆسپەیەکی لاستیکی]] '''کۆسپەی خێرایی''' یان '''تاسە''' ({{بە ئینگلیزی|Speed bump}}) ئامرازێکە لە [[ھێورکردنەوەی ھاتوچۆ]]ی ڕێگان کەلکی لێ وەردەگیرێت بە مەبەستی باشترکردنی سەلامەتی لە ناوچەیەک. کۆسپەی خێرایی بەشێوەی ستوونی بەرزبووەتەوە، ئەمەش وا دەکات ئۆتۆمۆبیل و ھۆیەکانی دیکەی گواستنەوە خێرایییان کەم بکەنەوە لە کاتی تێپەڕینیان لەو ڕێگایانەی کە کۆسپەیان بۆ دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[خەتی سەر ڕووی ڕێگاکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Speed bumps|کۆسپەی خێرایی}} {{تووڵی دەروازە|ھاتوچۆ|تەکنۆلۆژیا|ئۆتۆمۆبیل}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:مەترسییەکانی ڕێگە]] [[پۆل:گواستنەوەی رێگاوبان]] [[پۆل:ژێرخانی ڕێگە]] [[پۆل:سەلامەتیی ڕێگە]] 0eobkcn8cksd5t0fjgfmzg469mvtmrm 0 183627 1673468 1370237 2026-09-23T13:02:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673468 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs. Germany 2012-09-11 (01).jpg|وێنۆک|یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا لە جامی جیھانی ٢٠١٤]] '''ھەڵبژداردەی تۆپی پێی نەمسا''' ({{بە ئینگلیزی|Austria national football team}}) نوێنەرایەتی وڵاتی نەمسا دەکات لە پاڵاوانێتییەکانی تۆپی پێی نێودەڵەتی، لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی نەمسا|یەکێتی تۆپی پێی نەمسا]]وە سەرپەرشتی دەکردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ÖFB – Österreichischer Fußball-Bund|ناونیشان=https://www.oefb.at/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=oefb.at|زمان=de}}</ref> یەکێتی تۆپی پێی نەمسا لە سالی ١٩٠٤ دامەزراوە و یەکەم یاری نێودەوڵەتی لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٠٤ بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەجارستان ئەنجام دا بە پێنج گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکەی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Strack-Zimmermann|یەکەم=Benjamin|سەردێڕ=Austria (2021)|ناونیشان=http://www.national-football-teams.com/country/13/2021/Austria.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=www.national-football-teams.com|زمان=en}}</ref> حەوت جار بەشداری جامی جیھانی کردووە یەکەم بەشداری لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠|١٩٣٠]] بوو. باشترین ئەنجام لەم پاڵاوانێتییە بەدەستی ھێنابێت لە جامی جیھانی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤|١٩٥٤]] بوو کاتێک توانی پلەی سێیەم بەدەست بھێنێت . سێ جار بەشداری [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]]ی کردووە ([[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨|٢٠٠٨]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]]، [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|٢٠٢٠]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=UEFA EURO 2020|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304110604/http://www.uefa.com/uefaeuro/index.html|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Austria national association football team|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.oefb.at/}} {{In lang|de}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ}} [[پۆل:تۆپی پێ لە نەمسا]] [[پۆل:نەمسا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠]] qtol02ofj35h5e4kuer1o5sq67yuifo 0 185196 1673433 1536098 2026-09-23T12:03:37Z Bilalinfo 57400 پەرەپێدان و درێژکردنەوەی وتار 1673433 wikitext text/x-wiki {{Short description|خانمە ئەکتەری کۆریای باشوور (لەدایکبووی ١٩٣٧)}}{{Infobox person|name=کیم یۆنگ-ئۆک|image=Kim Young-ok in February 2024.png|caption=کیم لە شوباتی ٢٠٢٤|birth_date={{birth date and age|1937|12|5}}|birth_place=کەیجۆ، [[داگیرکاریی ژاپۆن بۆ سەر کۆریا (١٩١٠)|کۆریا، ئیمپراتۆرییەتی ژاپۆن]]|occupation={{hlist|ئەکتەر|ئەکتەری دەنگی|پێشکەشکار}}|years_active=١٩٥٩–ئێستا|spouse={{marriage|کیم یۆنگ-گیل|1960|2026|end=died}}<ref>{{cite web | title='김영옥 남편' 故김영길, 오늘(19일) 발인…가족 곁 영원한 안식 | website=[[The Chosun Ilbo]] | trans-title=Kim Young-gil, Kim Young-ok's Husband, Funeral Today | first=Min-jung | last=Cho | date=2026-05-19 | url=https://www.chosun.com/entertainments/enter_general/2026/05/19/GI2DAZRWG5RGGMJQG4YDIN3EHE/ | language=ko | access-date=2026-06-04}}</ref>|children=٢|education=|awards=مەدالیای شایستەیی کولتووری (کۆریای باشوور)|agent=|signature=Kim Young-ok signature.png|signature_alt=ئیمزای کیم یۆنگ-ئۆک}} '''کیم یۆنگ-ئۆک''' ({{Korean|hangul=김영옥}}؛ لەدایکبووی ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٣٨)<ref>{{Cite web |script-title=ko:김영옥 |url=http://100.daum.net/encyclopedia/view/33XXXXX25712 |access-date=January 18, 2019 |website=Daum Encyclopedia |language=ko}}</ref> ئەکتەرێکی [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] کە لە ساڵی ١٩٥٧ دەستی بە کاری ئەکتەری کردووە.<ref>{{Cite web |date=June 25, 2018 |script-title=ko:'국민 할머니' 김영옥 |url=http://monthly.chosun.com/client/news/viw.asp?ctcd=E&nNewsNumb=201807100032 |access-date=January 18, 2019 |website=[[Monthly Chosun]] |language=ko}}</ref> بە داپیرەی نەتەوەییی کۆریای باشوور دەناسرێت بەھۆی ڕۆڵگێڕانی زۆر وەک داپیرە لە فیلم و زنجیرەکان.<ref>{{Cite web |date=April 8, 2016 |script-title=ko:김영옥 "서른살 부터 할머니 연기, 아무렇지 않다" |url=http://news.mk.co.kr/newsRead.php?year=2016&no=281411 |access-date=January 18, 2019 |website=[[Maeil Business Newspaper]] |language=ko}}</ref><ref>{{Cite web |date=April 18, 2016 |script-title=ko:'힙합의 민족' 할미넴 김영옥 ˝국민할머니? 당연한 것.˝ |url=http://www.kookje.co.kr/news2011/asp/newsbody.asp?code=0550&key=20160418.99002154035 |access-date=January 18, 2019 |website=Kookje Shinum |language=ko}}</ref> == پیشە == [[پەڕگە:김영옥_배우.jpg|وێنۆک|کیم لە ساڵی ٢٠١٨]] لە ساڵی ١٩٥٩، کیم لە ڕێگەی دامەزراندنی کراوەوە وەک بێژەر پەیوەندی بە وێستگەی پەخشی چونچۆنەوە کرد. لە ساڵی ١٩٦٠، دووبارە وەک ئەکتەری دەنگی بۆ خولی شەشەم چووە ناو کۆمپانیای پەخشی مەسیحی CBS. ساڵێک دواتر، لە ساڵی ١٩٦١، بە فەرمی وەک ئەکتەری دەنگی بۆ خولی یەکەمی دامەزراوەی پەخشی کولتووری [[کۆمپانیای پەخشی مانھوا]] دەستی بەکارکرد، و لە ساڵی ١٩٦٩ بۆ یەکەمجار لە درامای تەلەڤیزیۆنی MBC دەرکەوت. کیم یۆنگ-ئۆک یەکێکە لە ئەکتەرە دیارەکانی کۆریا کە لە کاتی دەستپێکردنی کاری ھونەرییەوە بێ پچڕان چالاک بووە. لە ئێستادا، بەتەمەنترین ئەکتەری چالاکە لە کۆریا.<ref>{{Cite web |date=December 14, 2018 |script-title=ko:[영상] 현역 배우 중 최고령 김영옥의 연기 인생 60년(ft. 노주현·김혜자) |url=https://news.kmib.co.kr/article/view.asp?arcid=0012919018 |access-date=April 23, 2022 |website=[[Kukmin Ilbo]] |language=ko}}</ref> لە ئابی ٢٠٢٥، کیم کەناڵێکی [[یووتیووب|یووتیووبی]] کردەوە، کە بە ڤیدیۆیەک دەستی پێکرد لەکاتێکدا ئەنجامدانی چاڵنجێکی ئینتەرنێتی ئیشی لەسەر دەکرد، و ڤیدیۆیەکی تر بۆ ڕاگەیاندنی ئاهەنگێکی ئیمزاکردنی بڵاوکراوەکان بۆ ھەوادارانی.<ref>{{Cite web |last=양소영 |date=2025-08-08 |script-title=ko:“젊게 살자, 할미 유튜브한당”…87세 최고령 여배우 김영옥 유튜브 데뷔 |trans-title=“Let’s live young, Grandma is starting a YouTube channel”… 87-year-old oldest actress Kim Young-ok makes YouTube debut |url=https://www.mk.co.kr/news/culture/11388511 |access-date=2026-08-15 |website=[[Maeil Business Newspaper]] |language=ko |title=}}</ref><ref>{{Cite web |last=기자 |first=강신우 |date=2025-08-12 |script-title=ko:“이라이라 챌린지?” 87세 김영옥, MZ세대와 소통한다···최고령 배우 유튜브 채널 개설 |trans-title=“Lee Ra-ra Challenge?” 87-year-old Kim Young-ok communicates with the MZ generation... Oldest actor opens YouTube channel |url=https://sports.khan.co.kr/article/202508121044003 |access-date=2026-08-15 |website=[[Kyunghyang Shinmun]] |language=ko |title=}}</ref> {{commonscat|Kim Young-ok}} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{KMDb person|00005176|کیم یۆنگ-ئۆک}} * {{IMDb name|1087637|کیم یۆنگ-ئۆک}} * {{IMDb name|6547222|کیم یۆنگ-ئۆک}} * {{HanCinema person}} {{Nva|list={{Paeksang Arts Award Grand Prize Television}} {{Paeksang Arts Award Best Actress Television}} {{Baeksang Arts Award for Most Popular Actress Television}}|title=خەلاتەکان}} {{authority control}}{{تووڵی دەروازە|کۆریای باشوور|تەلەڤیزیۆن|ژن|ژیاننامە|فیلم}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی مەزنی پایکسانگی خەڵاتی ھونەری (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:باشترین خانمەکتەرانی براوەی خەڵاتی پایکسانگ (تەلەڤیزیۆن)]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی بیستەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی کۆریای باشوور لە سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلم لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:خانمەکتەرانی دەنگ لە کۆریای باشوور]] [[پۆل:یاریی سکوید]] ou5cqjvc4h3z6coy2ghp6vz9a0evi86 0 185468 1673724 1511086 2026-09-23T19:37:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیتالیا-کۆلکە) 1673724 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{+R}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox artist | name = فلیپپینۆ لیپپی | image = Filippino Lippi 007.jpg | image_size = 180px | caption = Self-portrait. Detail from ''The Dispute with Simon Magus'' (1481–1482). Fresco. [[Brancacci Chapel]], Santa Maria del Carmine, Florence, Italy. | birth_name = Filippo Lippi | birth_date = {{c.}} {{birth date|1457|4|15|df=y}} | birth_place = [[Prato]], [[Republic of Florence]] | death_date = {{death date and age|1504|4|18|1457|4|15|df=y}} | death_place = [[Florence]], Republic of Florence | nationality = [[Italians|ئیتاڵی]] | known_for = [[وێنەکێش]], [[fresco]] | training = [[Filippo Lippi]] | movement = [[Italian Renaissance]] | notable_works = ''[[Apparition of the Virgin to St Bernard (Filippino Lippi)|Apparition of the Virgin to St Bernard]]''<br>''[[Adoration of the Magi (Filippino Lippi)|Adoration of the Magi]]'' | patrons = | awards = }} '''فلیپینۆ لیپپی''' (ڵەدایکبووی نیسانی ١٤٥٧ بۆ نیسانی ١٥٠٤) وێنەکێشێکی ئیتاڵی بوو کە لە فلۆرێنس کاری دەکرد،لە ئیتاڵیا لە سەردەمی دواین ساڵەکانی سەرەتای ڕینێسانس. ==پێشانگا== <gallery widths="200" heights="200" caption="کارەکان"> پەڕگە:Filippino, morte di lucrezia.JPG پەڕگە:Filippino Lippi - The Coronation of the Virgin (detail) - WGA13070.jpg پەڕگە:Filippino, annunciazione e santi, capodimonte.jpg پەڕگە:Filippino lippi, apparizione, 05.jpg پەڕگە:Filippino lippi, apparizione, 01.jpg پەڕگە:Filippino lippi, apparizione, 03.jpg پەڕگە:Filippino lippi, Apparizione di Cristo alla Madonna 02.JPG پەڕگە:Filippino Lippi - anjos sala degli Otto 2-1.jpg پەڕگە:Filippino Lippi Santo Spirito.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons-inline|Paintings by Filippino Lippi}} * [http://www.officinapratese.com/ Exhibition ''Da Donatello a Lippi. Officina Pratese''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191106112010/http://www.officinapratese.com/ |date= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ }} at Museo Civico di Palazzo Pretorio in [[:en:Prato|Prato]] (September 2013 - January 2014) * [http://www.virtualuffizi.com/uffizi1/artista.asp?Autore=Filippino+Lippi Works of Filippino Lippi] at the [[:en:Uffizi|Uffizi Gallery]] in [[:en:Florence|Florence]] * {{CathEncy|wstitle=Filippino Lippi|author=Louis Gillet}} * {{cite EB1911|author=Rossetti, William Michael|author-link=William Michael Rossetti|wstitle=Lippi|volume=16|pages=741–742}} * [https://www.nga.gov/collection/artist-info.1488.html Filippino Lippi at the National Gallery of Art] {{Authority control}}{{تووڵی دەروازە|ئیتالیا|ھونەرەکان|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Filippino Lippi}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیتالیا-کۆلکە}} [[پۆل:کوڕە ئیتاڵییە وێنەکێشەکان]] [[پۆل:ئیتاڵییە وێنەکێشەکانی سەدەی ١٥م]] [[پۆل:وێنەکێشە ئیتاڵییەکانی سەدەی ١٦یەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ١٤٥٠]] [[پۆل:مردووانی ١٥٠٤]] [[پۆل:خەڵکی پراتۆ]] 1vzdepozz2huo77vcv9iy5c612acwoh 0 185685 1673498 1610588 2026-09-23T13:23:19Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١٣ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673498 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match | title = یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠ | image = UEFA Euro 2020 Final, Wembley Stadium.jpg | caption = [[یاریگای وێمبلی]] لە [[لەندەن]]، پێش ئەنجامدانی یاریی کۆتاییی | alt = Wembley Stadium | event = [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] | team1 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتالیا]] | team1association = {{flagdeco|ITA|size=30px}} | team1score = ١ | team2 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]] | team2association = {{flagdeco|ENG|size=30px}} | team2score = ١ | details = دوای [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زۆرکراو]] ئیتاڵیا لە ڕێگای [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانەکانی یەکلاکەرەوە]] بە ئەنجامی ٣-٢ سەرکەوتنی بەدەستهێنا | date = {{start date|2021|7|11|df=y}} | stadium = [[یاریگای وێمبلی]] | city = [[لەندەن]] | man_of_the_match1a = [[لیۆناردۆ بۆنۆچی]] (ئیتالیا)<ref name="MOTM">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-127f3b6cf94b-53633417795b-1000/ |سەردێڕ=Every Euro 2020 Star of the Match |وێبگە=UEFA.com |بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations |ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210616144002/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-127f3b6cf94b-53633417795b-1000/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> | referee = [[بیۆرن کۆیبەرز]] ([[ھۆڵەندا]])<ref name="referees"/> | attendance = 67,173<ref name="attendance20"/> | weather = | previous = [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤|٢٠٢٤]] | next = [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]] }} یاری کۆتایی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠]] یارییەکی تۆپی پێ بوو لە ١١ی تەمووزی ٢٠٢١ لە [[یاریگای وێمبلی]] لە [[لەندەن|لەندەنی]] پایتەختی بەریتانیا لە نێوان [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا]] بەڕێوەچوو ، دوای ئەوەی توانیان سەرجەم قۆناغەکانی پاڵاوانێتیەکە بە سەرکەوتووی تەواو بکەن بگەنە یاری کۆتایی .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=England edge out Denmark to reach Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/sports/2021/7/7/england-edge-out-denmark-to-reach-euro-2020-final|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=www.aljazeera.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=UEFA EURO 2020|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180304110604/http://www.uefa.com/uefaeuro/index.html|url-status=dead}}</ref> لە بنەڕەتدا بڕیار بوو لە ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٠ ئەنجام بدرێت، بەڵام لەگەڵ سەرجەم یارییەکانی پاڵەوانێتییەکە بەهۆی پەتای کۆڤید-١٩ لە ئەوروپا دواخرابوو. لە بەردەم ٦٧ ھەزار و ١٧٣ کەسدا ، وەبینەری یارییەکە کە ٣٢٨ ملیۆن کەس بوو لەسەرتاسەری جیھان، ئیتاڵیا بۆ جاری دووەم لە مێژووی خۆیدا بووە پاڵەوانی پاڵاوانیەتیەکە دوای ئەوەی لە ڕێگای لێدانەیەکلایکەرەوەکان بە ئەنجامی (٢-٣)لە ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای بردەوە کە یارییەکە لە کاتی ئاسایی و زیادکراودا بە ئەنجامی (١-١) کۆتایی هات .لە خولەکی دووەمی یارییەکەدا لۆک شاو یاریزانی ئینگلتەرا گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد، کە خێراترین گۆڵ بوو کە تا ئێستا لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتی جامی نەتەوەکانی ئەوروپادا تۆمارکرابێت، بەڵام لە خولەکی "٦٦" لیۆناردۆ بۆنۆچی کە دواتریش وەک باشترین یاریزانی یارییەکە دەستنیشانکرا بەتۆمارکردنی گۆڵێک ئەنجامەکەی یەکسانکردەوە. ئینگلتەرا لە لێدانەیەکلایکەرەوەکان بە ئەنجامی ٢-١ پێشکەوت بوو بەڵام لە دواتردا سێ لێدانی کۆتاییان لەدەست دا بەو شێوەیەوە ئێستاڵیا کەڕەیەوە و توانی یارییەکە بباتەوە بە ئەنجامی ٣-٢. ئەمە یەکەم نازناوی گەورەی ئیتاڵیا بوو لە دوای [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|جامی جیھانی ٢٠٠٦]] و یەکەم نازناوی جامی نەتەوەکانی ئەوروپا بوو لە دوای ساڵی ١٩٦٨ کە لەسەر خاکی خۆیان نازناوەکەیان بردەوە . بووە دووەم وڵات دوای ھەڵبژاردەی فەڕەنسا خاوەنی دوو نازناوی ئەم پاڵەوانێتیە بێت .ئینگلتەرا بووە سێیەم وڵات لە سەدەی بیست و یەکەمدا کە لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتی ئەوروپادا لەسەر خاکی خۆی یاری کۆتایی بدۆڕێنێت دوای [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پورتوگال|پورتوگال]] لە ساڵی [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤|٢٠٠٤]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەرەنسا]] لە ساڵی [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]]. دوای یارییەکە ([[مارکۆس ڕاشفۆرد]]، [[جەیدن سانچۆ]] و [[بوکایۆ ساکا]]) یاریزانانی ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە سۆشیال میدیا تووشی ھێرشی نژادپەرستانەی ھاندەران بوونەوە بەھۆی لەدەستدانی لێدانەیەکلایکەرەوەکان. == پێشینە == [[پەڕگە:UEFA Euro 2020 Trophy (cropped).jpg|وێنۆک]] جامی نەتەوەکانی ئەورووپای٢٠٢٠ شانزەهەمین خولی پاڵەوانێتییەکە بوو، کە هەڵبژاردەکانی کیشووەری ئەورووپا تێیدا بەشداری دەکەن، کە لە نێوان ١١ی حوزەیران تا ١١ی تەممووزی ٢٠٢١ لە یازدە شار چەند وڵاتێکی جیاواز بەڕێوەچوو. قۆناغی پاڵاوتنەکان لە مانگی ئازار و تشرینی دووەمی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو، کە تیایدا پەنجا و پێنج هەڵبژاردە بەشدارییان کرد و بەسەر دە کۆمەڵەی پێنج یان شەش هەڵبژاردەیی دابەشکران، هەر هەڵبژاردەیەک یاریی چوون و هاتنی ئەنجاندا. دوو هەڵبژاردەی ڕیزبەندی کۆمەڵەکان سەرکەوتنیان بۆ قۆناغی کۆتایی بەدەستهێنا، لەگەڵ چوار هەڵبژاردەی زیادە، کە بە تێکەڵەیەک لە ئاستەکانیان لە خولی نەتەوەکانی ئەوروپا لە وەرزی ٢٠١٨-٢٠١٩ و زنجیرەیەک یاری پلەی ئۆف دیاریکران بەسەر بەسەر شەش کۆمەڵەدا دابەشکران کە چوار هەڵبژاردەی لە خۆ گرتبوو و هەر هەڵبژاردەیەک جارێک لەناو گروپەکەدا یارییان لەگەڵ یەکتر دەکرد .یەکەم و دووەمی هەر کۆمەڵەیەک لەگەڵ چوار باشترین ئەو هەڵبژاردانەی کە پلەی سێیەمیان بەدەستهێناوە سەرکەوت بۆ پاڵەوتنەکە. بەهۆی گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنالە ساڵی ٢٠٢٠ لە ئەوروپا، پاڵەوانێتییەکە دواخرا بۆ هاوینی ٢٠٢١، لە هەمان کاتدا ناوی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای٢٠٢٠ی وەک خۆی مایەوە . لەگەڵ ڕێکارە تایبەتەکان سەبارەت بە کۆڤید-١٩، یوفا ڕێگەی بە گۆڕانکاری زیاتر دا لەوەی کە لە سەرەتادا پلانی بۆ دانرابوو و بۆ یەکەمجار یاریدەدەری ناوبژیوانی ڤیدیۆیی (VAR) لە پاڵەوانێتییەکە جێگیرکرد. پێش پاڵەوانێتییەکە، ئینگلتەرا لەلایەن بە دووەم پاڵێوراو دادەنرا بۆ بردنەوەی پاڵەوانێتییەکە، لە دوای [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|فەرەنسا]] ؛ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتاڵیا]] حەوتەمی پاڵێوراو بوو<ref name="inew_Whot">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bartlett|یەکەم=Evan|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Who the bookies think will win Euro 2020 – and how far England will go|ناونیشان=https://inews.co.uk/sport/football/euros-who-win-euro-2020-odds-favourites-how-england-do-prediction-1040329|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210827122213/https://inews.co.uk/sport/football/euros-who-win-euro-2020-odds-favourites-how-england-do-prediction-1040329|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=[[i (newspaper)|i]]}}</ref> لە [[ڕیزبەندیی جیھانیی فیفا]] کە پێش دەستپێکردنی پاڵەوانێتییەکە بڵاوکرایەوە، هەردوو هەڵبژاردە لە پلەی چوارەم و حەوتەمدا بوون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=Men's Ranking|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id13295|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210715184029/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/men?dateId=id13295|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[FIFA]]}}</ref> هەردووکیان لە هەڵبژاردە براوەکانی [[جامی جیھانیی فیفا]] بوون، ئیتاڵیا چوار جار نازناوەکەی بەدەستهێناوە، دوایین جار لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦|ساڵی ٢٠٠٦]] بوو لە بەرامبەردا ئینگلتەرا جارێک سەرکەوتنی بەدەستهێناوە،ئەویش لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦|ساڵی ١٩٦٦]] بوو. بەڵام ئیتاڵیا نەیتوانیبوو سەرکەوێت بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] ، ئەمەش یەکەمجار بوو لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|ساڵی ١٩٥٨]] ەوە بەشداری پاڵەوانێتییەکە نەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Reineking|یەکەم=Jim|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2018/06/11/world-cup-2018-notable-teams-failed-qualify-usmnt-italy/675930002/|سەردێڕ=FIFA World Cup 2018: Notable teams that failed to qualify|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ئیش=USA Today|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180614054145/https://www.usatoday.com/story/sports/soccer/worldcup/2018/06/11/world-cup-2018-notable-teams-failed-qualify-usmnt-italy/675930002/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> لەلایەکی دیکەوە ئینگلتەرا پلەی چوارەمی پاڵەوانێتییەکەیان بەدەستهێنا، کە باشترین یارییە لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠|ساڵی 1990]] ەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=World Cup 2018: England finish fourth after Belgium defeat|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44748604|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190519105251/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44748604|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=BBC Sport}}</ref> ئیتاڵیا لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٨|ساڵی ١٩٦٨]] میوانداری جامەکەی کردوو هەروەها نازناوەکیی بەدەستهێنا؛ باشترین ئاستی ئینگلتەرا لەم پاڵەوانێتیەدا ئەوە بوو کە دوو جار گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی، لە ساڵانی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٨|١٩٦٨]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٩٦|١٩٩٦]]. <ref name="hometeam">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro vs Italy: Will England wear blue for the Euro 2020 final?|ناونیشان=https://www.fourfourtwo.com/us/features/euro-vs-italy-will-england-wear-blue-for-the-euro-2020-final|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709184602/https://www.fourfourtwo.com/us/features/euro-vs-italy-will-england-wear-blue-for-the-euro-2020-final|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[FourFourTwo]]}}</ref> لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|پاڵەوانێتی پێشوودا]] ئیتاڵیا لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە لێدانەکانی یەکلاکەرەوە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] دۆرا، <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/36628245|سەردێڕ=Germany 1–1 Italy (6–5 on pens)|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200419134135/https://www.bbc.com/sport/football/36628245}}</ref> لە کاتێکدا ئینگلتەرا لە قۆناغی 16دا دەرچوو دوای دۆڕانێکی شۆک بەرامبەر [[هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئایسلەندا|ئایسلەندی]] هەڵبژاردەی تازە بەشداربوو. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/36573171|سەردێڕ=England 1–2 Iceland|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200618135820/https://www.bbc.com/sport/football/36573171}}</ref> ئیتاڵیا پێشتر لە سێجار گەیشتووەتە یاریی کۆتایی پاڵەوانێتیەکە؛ لە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٨|ساڵی 1968]] دوای دووبارەکردنەوەی یارییەکەیان لە یوگۆسلاڤیای بردەوە و لە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٠|ساڵی 2000]] بە فەرەنسا دۆڕا و لە ساڵی [[یاری کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢|2012]] بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] بەهەمان شێوە یارییەکەیان دۆڕاند.هەڵبژاردەی ئێتالیا بە زنجیرە سەرکەوتنێکی بێ وێنە گەیشتە یارری کۆتایی کە ٣٣ یارییان بەبێ دۆڕاندن ئەنجام دابوو ، کە بە سێیەم درێژترین یاری بێ دۆراندن دادەنرێت لە مێژووی تۆپی پێی نێودەوڵەتیدا لە دوای 35 یاریی لەسەریەکی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەرازیل]] (1993-1996) و ئیسپانیا (2007-2009)، دوایین جار لە خولی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٨-١٩ لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٨ بەرامبەر بە پورتوگال بە ئەنجامی ١-٠ یارییەکەیان دۆڕاند. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Banerjee|یەکەم=Ritabrata|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ='33 games unbeaten for Italy' – Which national teams have the longest unbeaten run in football?|ناونیشان=https://www.goal.com/en-gb/news/euro-2020-roberto-mancini-italy-unbeaten-run-international/o68k8aro55pq15u1co7nn87z5|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712132306/https://www.goal.com/en-gb/news/euro-2020-roberto-mancini-italy-unbeaten-run-international/o68k8aro55pq15u1co7nn87z5|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Goal (website)|Goal]]}}</ref> هەروەها ئیتاڵیا لە یارییەکانی پاڵەوانێتییە جۆراوجۆرەکان ٢٧ یاری بێ دۆڕان بوو، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kramarsic|یەکەم=Igor|دوایین٢=Di Maggio|یەکەم٢=Roberto|دوایین٣=Tiziano|یەکەم٣=Joe|ڕێکەوت=٨ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Italy – List of Results National Team|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablesi/ital-intres.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210627010833/http://www.rsssf.com/tablesi/ital-intres.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[RSSSF]]}}</ref> لە دوایی ئیسپانیا دێت کە ٢٩ یاریی لە نێوان ساڵانی ٢٠١٠ تا ٢٠١٣ بێ دۆران بوو.. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Spain unbeaten run sets new record|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/news/story/_/id/1483503/spain-set-new-world-record-unbeaten-run|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201111203525/https://www.espn.com/soccer/news/story/_/id/1483503/spain-set-new-world-record-unbeaten-run|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[ESPN]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith|یەکەم=Ben|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Brazil 3–0 Spain|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/23093784|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190808204924/https://www.bbc.co.uk/sport/football/23093784|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[BBC Sport]]}}</ref> ئەمە یەکەم یاریی کۆتاییی بوو بۆ ئینگلتەرا لە پاڵەوانێتییەکی گەورەدا لە دوای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦]]، هەروەها ئینگلتەرا بووە سێیەم وڵاتی سەدەی بیست و یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا وەک ولاتی خانەخوێ بگاتە یاریی کۆتاییی دوای پورتوگال لە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] و فەرەنسا لە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|ساڵی ٢٠١٦]] . هەردووکیشیان لە یاریی کۆتایی دۆرابوون، پورتوگال بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی یۆنان|یۆنان]] و فەرەنسا بەرامبەر پورتوگال. لەهەمانکاتدا لە ڕابردوودا تەنها سێ هەڵبژاردە کە ولاتەکەیان میوانداری جامەکەبووە نازناوەکەیان بەدەستهێناوە ئەوانیش ئیتاڵیا لە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٨|ساڵی ١٩٦٨]]، ئیسپانیا لە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٤|ساڵی ١٩٦٤]] و فەرەنسا لە [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٨٤|ساڵی ١٩٨٤]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Peter|یەکەم=Naveen|سەردێڕ=UEFA European Championship : The Roll of Honour|ناونیشان=https://olympics.com/en/featured-news/uefa-european-championships-euro-winners-list-champions|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210617191533/https://olympics.com/en/featured-news/uefa-european-championships-euro-winners-list-champions|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[International Olympic Committee]]}}</ref><ref name="hometeam2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro vs Italy: Will England wear blue for the Euro 2020 final?|ناونیشان=https://www.fourfourtwo.com/us/features/euro-vs-italy-will-england-wear-blue-for-the-euro-2020-final|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709184602/https://www.fourfourtwo.com/us/features/euro-vs-italy-will-england-wear-blue-for-the-euro-2020-final|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[FourFourTwo]]}}</ref>پێشتر ئینگلتەرا و ئیتاڵیا ٢٧ ڕووبەرووی یەکتربوونەتەوە، یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەیان لە ساڵی ١٩٣٣ بوو، کە لە ڕۆما بە ئەنجامی ١-١ یەکسان بوون. پێش یاریی کۆتاییی، ئیتاڵیا دە لەو یارییانەدا سەرکەوتنی بەدەستهێنابوو، ئینگلتەرا هەشت وە نۆ یاریی بە یەکسان بوون کۆتایی هاتووە. دوایین ڕووبەرووبوونەوەیان لە یارییەکی یارییەکی دۆستانە بوو لە ساڵی ٢٠١٨ لە لەندەن،بە ئەنجامی ١-١ یەکسان بوون.بە شێوەیەکی گشتی هەڵبژاردەی ئیتالیا لەلایەن چاودێرانەوە پاڵێورابوو بۆ بردنەوەی یارییەکە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Astley|یەکەم=Lee|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 winner odds: England slight favourites to win the final|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/betting/football/euro-2020/euro-2020-latest-odds/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210630105431/https://www.telegraph.co.uk/betting/football/euro-2020/euro-2020-latest-odds/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Daily Telegraph]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pearson|یەکەم=Jake|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 final betting tips: Italy v England best bets and preview|ناونیشان=https://www.sportinglife.com/football/news/euro-2020-final-tips-italy-v-england/193025|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211025095501/https://www.sportinglife.com/football/news/euro-2020-final-tips-italy-v-england/193025|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Sporting Life (British newspaper)|Sporting Life]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cremona|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Who will win Euro 2020? England favourites to beat Italy|ناونیشان=https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/who-will-win-euro-2020-favourite-odds-england-italy/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711055918/https://www.radiotimes.com/tv/sport/football/who-will-win-euro-2020-favourite-odds-england-italy/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Radio Times]]}}</ref> == شوێن == {{وتاری سەرەکی|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|یاریگای وێمبلی}} یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ لە [[یاریگای وێمبلی]] لە شاری [[لەندەن]]ی [[ئینگلتەرا]] کە دەکەوێتە ناوچەی برێنت بەڕێوە دەچێت. لە ٦ ی دیسەمبەری ٢٠١٢ [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوفا]] ڕایگەیاند کە یارییەکانی پاڵاوانێتیەکە لە چەند شارێکی وڵاتانی [[ئەورووپا]] ئەنجام دەدریت تەنها یەک وڵات میوانداری ناکات <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=UEFA EURO 2020 to be held across continent|ناونیشان=https://www.uefa.com/insideuefa/about-uefa/news/0252-0ce05d361003-69d37557d56a-1000--uefa-euro-2020-to-be-held-across-continent/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref>ئەمەش بەهۆی ئەو بارودۆخەی ئێستای جیهان بەهۆی [[ڤایرۆسی کۆرۆنا]]وە توشی هاتووە وە لەلایەکی یکە بەهۆی یادی ٦٠ ساڵەی بەرێوەچوونی یەکەم پالاوانێتی ئەم جامە ئەو بڕیارە درا ویمبلی لە ١٩ ی ئەیلولی ٢٠١٤ وەک یاریگای شوێنی یاری پێش کۆتایی و کۆتایی خولەکە هەڵبژێردرا لەلایەن لیژنەی جێبەجێکاری یوفا ، کە بە تەزکیە دەستنیشان کرا دوای ئەوەی کە ئۆفەری کۆتایی پاکێجی ئالێیانز ئەرینا لە میونشن کێشرایەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Uefa has 'contingency' for Wembley games|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/57523197|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> ،ئەم یاریگایە شوێنی دانیشتنی هەیە بۆ ٩٠،٠٠٠ کەس (توانانی هەیە کە ١٥ هەزار کەسی تریش بەوەستانەوە لە یاریگا ئامادەبن!) ، ئەم یاریگایە ئێستا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] خاوەنیەتی و زۆرترین یاریەکانی تێدا ئەنجام دەدات لە ئێستادا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Association|یەکەم=The Football|سەردێڕ=Wembley Stadium|ناونیشان=https://nhc-ws-cd.ncms-ase1.p.azurewebsites.net/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=nhc-ws-cd.ncms-ase1.p.azurewebsites.net|زمان=en}}{{بەستەری مردوو|url=https://nhc-ws-cd.ncms-ase1.p.azurewebsites.net/ |date=تەممووزی ٢٠٢١ }}</ref> == ڕێگای گەیشتن بە کۆتایی == === ئیتالیا === [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیتالیا|ئیتالیا]] لە پاڵاوتنی هەڵبژاردەکان بۆ گەیشتن بە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] لە کۆمەڵەی جی بوو توانی سەرجەم یارییەکانی بباتەوە بە کۆکردنەوەی 30 خاڵ بە پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی سەرکەوت . لە تیروپشکی دیارکردنی کۆمەڵەکانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا کەوتە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی A|کۆمەڵەی ئەی]] ، بە هاوبەشی لەگەڵ هەریەکە لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|هەڵبژاردەکانی تورکیا]] ، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی وێڵز|وێلز]] ، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا|سویسرا]] . لەکاتێکدا ولاتی [[ئیتالیا]] یەکێک بوو لە خانەخوێکانی پاڵاوانێتیەکە . هەرسێ یاری کۆمەڵەکانی لە [[یاریگای ئۆڵمپیکو]] لە شاری [[ڕۆما]] لە وڵاتی [[ئیتالیا]] ئەنجامدا . یەکەم یاری خۆی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی تورکیا|هەڵبژاردەی تورکیا]] ئەنجام دا کە لەهەمان کاتدا یاریی کردنەوەی پاڵاوانێتیەکە بوو . یارییەکەی بە ئەنجامی (3-0) بێ بەرامبەر بردەوە یەکەم گۆڵ بەهەلەی یاریزانی تورکیا [[مەریح دەمیرالی]] لە خولەکی 53 تۆمارکرد ، پاشان هەریەکە لە [[چیرۆ ئیمۆبێلی]] ، [[لۆرێنزۆ ئینسینی]] ، لە خولەکەکانی "66 "،" 79" توانیان گۆلی دووەم و سێیەمی هەڵبژاردەکەیان تۆمار بکەن .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Turkey 0-3 Italy: Azzurri begin with a bang|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-127f324b5d41-792d51bf431d-1000--turkey-0-3-italy-azzurri-begin-with-a-bang/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710125129/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-127f324b5d41-792d51bf431d-1000--turkey-0-3-italy-azzurri-begin-with-a-bang/|url-status=dead}}</ref> یاری دوومیان بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سویسرا|هەڵبژاردەی سوبسرا]] بوو لەو یارییە بەهەمان شێوە توانیان بە ( 3-0 ) یاریییەکە لە بەرژەوەندی خۆیان تەواو بکەن . لەم یارییە [[مانوێل لۆکاتێلی]] توانی دوو گۆڵ بکات لە خولەکەکانی 26 ، 52 گۆڵی سێیەم لە لایەن [[چیرۆ ئیمۆبێلی]] لە خولەکی 89 تۆمار کرا . بەهۆی ئەم دوو یارییە ئیتالیا توانی سەرکەوتنی خۆی بە قۆناغی دواتر مسۆگەر بکات .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Italy 3-0 Switzerland: Imperious Azzurri cruise into last 16|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12894598d09d-3770449409e5-1000--italy-3-0-switzerland-imperious-azzurri-cruise-into-last-16/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712132224/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12894598d09d-3770449409e5-1000--italy-3-0-switzerland-imperious-azzurri-cruise-into-last-16/|url-status=dead}}</ref> یاری سێیەمی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی وێڵز|هەڵبژاردەی وێلز]] ئەنجام دا توانی بە ئەنجامی (1-0 ) یارییەکە بباتەوە ، [[ماتیۆ پێسینا]] تاکە گۆڵی هەڵبژاردەکەی لە خولەکی 39 تۆمار کرد . بەم شێوەیە ئیتالیا بە پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی ئەی سەرکەوت بۆ [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠|قۆناغی شانزە]] پاڵاوانێتیەکە . <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Wales into last 16 despite Italy defeat|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51197631|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> لە قۆناغی 16 ئیتالیا کەوتە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا|هەڵبژاردەی نەمسا]] کە بە پلەی دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپ C|کۆمەڵەی سی]] سەرکەوتووبوو بۆ ئەم قۆناغە .یارییەکە لە [[یاریگای وێمبلی]] لە شاری [[لەندەن]] بە ئامادەبوونی "18,910" هاندەر بەڕێوەچوو .کاتی ئاسایی یارییەکە بە بێ گۆڵ تەواو بوو .بۆیە پەنا بۆ کاتی زیادکراو برا لە تایمی یەکەمی کاتی زیاد کراو یاریزان [[فێدریکۆ کیێزا|فێدریکۆ کیئەسە]] لە خولەکی 95 یەکەم گۆلی بۆ ئیتالیا تۆمارکرد پاشان یاریزان [[ماتیۆ پێسینا]] گۆڵی دووەمی بۆ ئیتالیا کرد . تاکە گۆڵی هەڵبژاردەی نەمسا [[ساسا کالادزیچ]] تۆماری کرد لە خولەکی "115 ".بەم ئەنجامە گەیشتە قۆناغی داهاتوو .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Italy 2-1 Austria: Mancini's subs squeeze Azzurri through|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129d6ebbc382-ab10c85bbe3c-1000--italy-2-1-austria-mancini-s-subs-squeeze-azzurri-through/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709204405/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129d6ebbc382-ab10c85bbe3c-1000--italy-2-1-austria-mancini-s-subs-squeeze-azzurri-through/|url-status=dead}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Italy need extra time to beat Austria|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198511|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref>لە یاریی قۆناغی هەشت بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەلجیکا|هەڵبژاردەی بەلجیکا]] گەیشت یارییەکە لە [[یاریگای ئەلیانز ئەرینا]] لە [[میونشن]] بە ئامادە بوونی "12,984" هاندەر بەڕێوەچوو .لەخولەکی " 31 " یاریزان [[نیکۆلۆ بارێلا|نیکۆلۆ بارێللا]] یەکەم گۆڵی بۆ ئیتالیا تۆکار کرد پاشان لە خولەکی "44" [[لۆرێنزۆ ئینسینی]] گۆڵی دووەمی ئیتالیا کرد . تاکە گۆڵی هەڵبژاردەی بەلجیکا لەلایەن [[ڕۆمێلیۆ لۆکاکۆ]] لە خولەکی زیادکراوی تایمی یەکەم بە [[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]] تۆمار کرد . دوای سەرکەووتن بەم یارییە ئیتالیا گەڕایەوە [[لەندەن]] بەمەبەستی ئەنجامدانی یاریی پێش کۆتایی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|هەڵبژاردەی ئیسپانیا .]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=Belgium-Italy {{!}} UEFA EURO 2020|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/2024486--belgium-vs-italy/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710012056/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/2024486--belgium-vs-italy/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Italy edge Belgium to set up Spain semi|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198657|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> یاری پێش کۆتایی لە [[یاریگای وێمبلی]] لە شاری لەندەن بە ئامادە بوونی 57,811 هاندەر بەرێوەچوو یارییکە بۆ هەردوو هەڵبژاردە گرینگ بوو بەهۆی ئەوەی پێشتر لە [[یاری کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠١٢|یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای 2012]] هەردوو هەڵبژاردە بەیەکگەیشتبوون ئیسپانیا توانی بووی بە ئەنجامی چوار گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە بباتەوە . تایمی یەکەم بە بێ گۆڵ تەواو بوو . لە تایمی دووەم هەڵبژاردەی ئیتالیا لە رێگای [[فێدریکۆ کیێزا]] لە خولەکی 60 توانی یەکەم گۆڵی خۆی تۆمار بکات لە بەرامبەردا هەڵبژاردەی ئیسپانیا توانی لە ڕێگای [[ئەلڤارۆ مۆراتا]] ئەنجامەکە لە خولەکی 80 یەکسان بکاتەوە . کاتی ئاسایی یارییەکە بەم ئەنجامە کۆتایی هات بۆیە پەنا بۆکاتی زیادکراو برا بەڵام هیچ کام لە هەڵبژاردەکان نەیانتوانی گۆڵ تۆمار بکەن . لە کۆتاییدا پەنا برایە بەر [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانەکانی یەکلاکەرەوە]] . هەردوو یاریزانی ئیسپانیا دانی ئۆلمۆ و ئەلڤارۆ مۆراتا نەیانتوانی گۆڵ بکەن هەرچەند پێشتر مانوێل لۆکاتێلی یەکەم لێدانی یەکلایکەرەوەی ئیتاڵیای لەدەست دا . بە ئەنجامی ( 4-2) ئیتالیا گەیشتە یاریی کۆتایی جامەکە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Italy 1-1 Spain (pens: 4-2): Azzurri hold nerve to reach EURO final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-final/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210707105048/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-final/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Italy 1-1 Spain (aet; 4-2 pens): Euro 2020 semi-final – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/06/italy-v-spain-euro-2020-semi-final-live-score-updates|newspaper=the Guardian|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en|یەکەم=Scott|دوایین=Murray}}</ref> === ئینگلتەرا === ئینگلتەرا توانی بە کۆکردنەوەی ٢١ خاڵ بە یەکەمی کۆمەڵەی ئەی یارییەکانی پاڵاوتنی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا سەرکەوێت دوای ئەوەی لە هەشت یاری توانی حەوت یاریی بباتەوە . لە کاتی ڕاکێشانی تیروپشک بۆ دابەشکردنی هەڵبژاردەکان کەوتە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی D|کۆمەڵەی دی]] بە هاوبەشی لەگەڵ هەریەکە لە هەڵبژاردەکانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری چیک|ھەڵبژاردەی کۆماری چیک]] ، [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سکۆتلاند|ھەڵبژاردەی سکۆتلاند]] وە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کرواتیا|ھەڵبژاردەی کرواتیا]] . وەک هەڵبژاردەی ئیتالیا ٣ یاری ئەنجامدا ، یەکەم یاری خۆی لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی D|کۆمەڵەی دی]] لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ لە [[یاریگای وێمبلی|یاریگای ویمبلی]] بە ئامادەبوونی ١٨,٤٩٧هەزار هاندەر بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کرواتیا|ھەڵبژاردەی کرواتیا]] بوو . توانی بە ئەنجامی یەک گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە بباتەوە ، تاکە گۆلی ئینگلتەرا لە خولەکی "٥٣" لەلایەن [[ڕەحیم ستێرلینگ]] تۆمارکرا یەکەم سێ خاڵ لە کۆمەڵەکەی بەدەست بهێنێت .ئەمە یەکەم جاربوو ئینگلتەرا بتوانێت لە یاری کردنەوەی کۆمەڵەکان لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] سەرکەوتن بەدەست بهێنێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=England 1-0 Croatia: Sterling edges Three Lions to victory|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-1282bbb236b5-cf8ab48286ec-1000--england-1-0-croatia-sterling-edges-three-lions-to-victory/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710012209/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-1282bbb236b5-cf8ab48286ec-1000--england-1-0-croatia-sterling-edges-three-lions-to-victory/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sterling goal seals opening win for England|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51197735|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> یاری دووەمی بەرامبەر[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سکۆتلاند|ھەڵبژاردەی سکۆتلاند]]<nowiki/>ای ڕکابەری لە مێژینەی بوو لە [[یاریگای وێمبلی]] ئەم یارییە بە ئامادەبوونی ٢٠,٣٠٦ هەزار هاندەر ، ئەم یارییە بەیەکسان بوو بۆ هەردوو لا بەبێ گۆڵ تەواو بوو هەرچەندە لە کاتی یارییەکە چەندین هەلی گۆڵ کردن ڕەخسا بۆ هەردوو هەڵبژاردە بەڵام نەیانتوانی گۆڵ لە یەکتر بکەن . بەلام بەهۆی ئەنجامی یارییەکانی دیکەوە ئینگلتەرا لە پلەی یەکەمی کۆمەڵەکەی مایەوە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=England 0-0 Scotland: honours even at Wembley|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-128d451ae1fc-603204881652-1000--england-0-0-scotland-honours-even-at-wembley/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210712132245/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-128d451ae1fc-603204881652-1000--england-0-0-scotland-honours-even-at-wembley/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Scotland frustrate England at Wembley|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51197603|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> یاری سێیەمی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کۆماری چیک|ھەڵبژاردەی کۆماری چیک]] لە یاریگای وێمبلی بوو توانی بە ئەنجامی یەک گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە بباتەوە . تاکە گۆڵی یارییەکە لەلایەن [[ڕەحیم ستێرلینگ]] لە خولەکی ١٢ تۆمارکرا . ئەمە دووەم گۆڵی ئەم یاریزانە بوو لە پاڵاوانێتییەکە . بەم ئەنجامانە بە کۆکردنەوەی ٧ خاڵ بە یەکەمی کۆمەڵەکەی سەرکەوت بۆ قۆناغی ١٦ لەو قۆناغە دەکەوتە بەرامبەر هەڵبژاردەی پلەی دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی F|کۆمەڵەی ئێف]] .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Czech Republic 0-1 England: Sterling seals group supremacy|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129552e95139-aef49df8bc96-1000--czech-republic-0-1-england-sterling-seals-group-supremacy/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710012200/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129552e95139-aef49df8bc96-1000--czech-republic-0-1-england-sterling-seals-group-supremacy/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=England beat Czech Republic to win group|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198446|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> دوای تەواو بوونی یارییەکانی کۆمەڵەکان هەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠|قۆناغی ١٦]] کەوتە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|هەڵبژاردەی ئەڵمانیا]] . ئەم یارییەش لە یاریگای ویاریگای وێمبلی, لەندەن بە ئامادەبوونی ٤١,٩٧٣ هەزار هاندەر بەڕێوەچوو . ئینگلتەرا توانی بە ئەنجامی دوو گۆڵی بێ بەرامبەر یارییەکە لە بەرژەوەندی خۆی بباتەوە . تایمی یەکەمی یارییەکە بە یەکسان بوون بە بێ گۆڵ کۆتایی هات . لە تایمی دووەم یاریزان [[ڕەحیم ستێرلینگ]] لە خولەکی "٧٥" هەروەها [[هاری کەین]] لە خولەکی "٨٦" گۆڵەکانی ئینگلتەرایان تۆمار کرد . بەم شێوەیە توانی خۆی بگەیەنێتە قۆناغی هەشتی پاڵاوانێتیەکە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=England 2-0 Germany: Sterling and Kane send Three Lions through|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12a307aa5ce5-6f53c1c125f3-1000--england-2-0-germany-sterling-and-kane-send-three-lions-through/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710080601/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12a307aa5ce5-6f53c1c125f3-1000--england-2-0-germany-sterling-and-kane-send-three-lions-through/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=‘What a time to be alive!’ - Relive England’s iconic Wembley win over Germany|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/av/football/57660524|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> لە قۆناغی هەشت کەوتە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوکراینا|هەڵبژاردەی ئوکراینا]] یارییەکە لە [[یاریگای ئۆڵمپیکو]] لە [[ڕۆما]] ،[[ئیتالیا]] ئەنجامدا بە ئامادەبوونی ١١,٨٨٠ هەزار هاندەر . توانی بە ئەنجامی (٤-٠) یارییەکە بباتەوە ئەمەش یەکێک بوو لە ئەنجامە گەورەکانی پاڵاوانێتییەکە و مێژوو هەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا . گۆڵەکانی ئینگلتەرا لە لایەن [[هاری کەین]] لە خولەکەکانی "٤" و "٥٠" [[هاری ماگوایەر]] لە خولەکی "٤٦" [[جۆردان هێندرسۆن|جۆردن هێندێرسۆن]] لە خولەکی ٦٣ تۆمارکران . بەم ئەنجامە مێژووییە گەیشتە یاریی پێش کۆتایی .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Ukraine 0-4 England: Kane strikes twice as England cut loose|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12ab78f9c1fa-c0316dfe2835-1000--ukraine-0-4-england-kane-strikes-twice-as-england-cut-loose/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210709223624/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12ab78f9c1fa-c0316dfe2835-1000--ukraine-0-4-england-kane-strikes-twice-as-england-cut-loose/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=England thrash Ukraine to make last four|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198691|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> لە قۆناغی پێش کۆتایی ئینگلتەرا میوانداری [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی دانمارک|دانیمارکی]] کرد لە ویمبلی دوای تێپەڕبوونی سی خولەک بەسەر یارییەکە دانیمارک لە رێگای [[میکێل دامسگارد]] یەکەم گۆڵی تۆمار کرد بەڵام لە خولەکی "٣٩" [[سیمۆن کایەر]] یاریزانی دانیمارک بە هەڵە گۆڵی لە خۆیان تۆمارکردن و ئەنجامی یارییەکەی یەکسان کردووە . کاتی ئاسایی یارییەکە بەم ئەنجامە کۆتایی هات بۆیە پەنا بەرایە بەر کاتی زیادکرا . هەڵبژاردەی ئینگلتەرا لە تایمی یەکەمی زیادکراو [[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]]<nowiki/>ی بۆ هەژمارکرا [[هاری کەین]] جێبەجێی کرد ، هەرچەند گۆڵپارێزی دانیمارک [[کاسپەر شمایکل]] توانی لێدانەکە بگەڕێنێتەوە بەڵام تۆپەکە کەوتەوە بەرقاچی هاری کەین ، توانی گۆڵی دووەمی هەڵبەژاردەکەی لە خولکەی "١٠٤" تۆمار بکات . بەم ئەنجامە بۆیەکەم جار لە مێژووی خۆیدا هەڵبژاردەی ئینگلتەرا گەیشتە یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا . وە بەدرێژایی یارییەکانی خۆی تەنها یەک گۆڵی لێ تۆمار کراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=England 2-1 Denmark (aet): Kane steers England to the final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b391b62c24-a88f4434b578-1000--england-2-1-denmark-aet-kane-steers-england-to-the-final/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20210710080521/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b391b62c24-a88f4434b578-1000--england-2-1-denmark-aet-kane-steers-england-to-the-final/|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=England reach Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198755|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|زمان=en-GB}}</ref> {| style="width:100%; text-align:center;" |- style="vertical-align:top; background:#99CCFF;" ! colspan="2" | ئیتاڵیا ! خول ! colspan="2" | ئینگلتەرا |- style="vertical-align:top; background:#C1E0FF;" | رکابەر | ئەنجام | [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠#قۆناغی گروپەکان|قۆناغی گروپەکان]] | رکابەر | ئەنجام |- | style="text-align:left" | {{fb|TUR}} | [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی A#Turkey vs Italy|3–0]] | style="background:#C1E0FF" | یاری ١ | style="text-align:left" | {{fb|CRO}} | [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی D#England vs Croatia|1–0]] |- | style="text-align:left" | {{fb|SUI}} | [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی A#Italy vs Switzerland|3–0]] | style="background:#C1E0FF" | یاری ٢ | style="text-align:left" | {{fb|SCO}} | [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی D#England vs Scotland|0–0]] |- | style="text-align:left" | {{fb|WAL}} | [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی A#Italy vs Wales|1–0]] | style="background:#C1E0FF" | یاری ٣ | style="text-align:left" | {{fb|CZE}} | [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی D#Czech Republic vs England|1–0]] |- | colspan="2" style="text-align:center" | '''براوەی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی A|گروپی A]] ''' <div style="text-align:center;">{{UEFA Euro 2020 group tables|Group A|only_pld_pts=yes|showteam=ITA}}</div> | style="background:#C1E0FF" | ڕیزبەندی کۆتایی | colspan="2" style="text-align:center" | '''براوەی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی D|گروپی D]] ''' <div style="text-align:center;">{{UEFA Euro 2020 group tables|Group D|only_pld_pts=yes|showteam=ENG}}</div> |- style="vertical-align:top; background:#C1E0FF" | رکابەر | ئەنجام | [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠|قۆناغە یەکلایکەرەوەکان ]] | رکابەر | ئەنجام |- | style="text-align:left" | {{fb|AUT}} | [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠#Italy vs Austria|2–1]] {{دوای کاتی زیادکراو}} | style="background:#C1E0FF" | قۆناغی ١٦ | style="text-align:left" | {{fb|GER}} | [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠#England vs Germany|2–0]] |- | style="text-align:left" | {{fb|BEL}} | [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠#Belgium vs Italy|2–1]] | style="background:#C1E0FF" | قۆناغی ھەشت | style="text-align:left" | {{fb|UKR}} | [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠#Ukraine vs England|4–0]] |- | style="text-align:left" | {{fb|ESP}} | [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠#Italy vs Spain|1–1]] {{دوای کاتی زیادکراو}} {{pso|4–2}} | style="background:#C1E0FF" | پێش کۆتایی | style="text-align:left" | {{fb|DEN}} | [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠#England vs Denmark|2–1]] {{دوای کاتی زیادکراو}} |} == پێش یارییەکە == === دەستەی ناوبژیوانان === [[پەڕگە:Bra-Cos (8).jpg|وێنۆک]] لە ٨ی تەممووزی ٢٠٢١، لیژنەی ناوبژیوانانی یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا دەستەی ناوبژیوانی بۆ یاری کۆتاییی ڕاگەیاند، بە سەرۆکایەتی ناوبژیوانی هۆڵەندی تەمەن ٤٨ ساڵ، بیۆرن کویپەرز لە یەکێتی تۆپی پێی شاهانەی هۆڵەندا.هەروەها سێ لە یاریدەرەکانی ، ساندەر ڤان ڕۆکل و ئێروین زینسترا وەک یاریدەدەر و پۆل ڤان بۆیکێل وەک یەکێک لە یاریدەدەرانی بەرپرسانی ڤار دەستنیشانکران. کارلۆس دێل سێرۆی ئیسپانی وەک چوارەم ناوبژیوان هەڵبژێردرا، هاونیشتیمانییەکەی خوان کارلۆس یاریدەدەری ناوبژیوانی یەدەگ بوو. باستیان دانکێرتی ئەڵمانی وەک ناوبژیوانی VAR بۆ یارییەکە هەڵبژێردرا، کە یەکەمجاربوو ئەو تەکنەلۆژیایە لە یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بەکاربهێنرێت،هەروەها کریستیان گیتلمان وە مارکۆ فریتز وەک یاریدەدەری ناوبژیوانی VAR دەستنیشانکران. کویپەرز لە ساڵی ٢٠٠٦ەوە ناوبژیوانی فیفایەو یەکەم ناوبژیوانی هۆڵەندی بوو کە ناوبژیوانی یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای کرد. [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|یۆرۆی ٢٠٢٠]] پێنجەمین پاڵەوانێتی گەورەی نێودەوڵەتی بوو کە ئەرکی ناوبژیوانی بەڕێوەبردبێت دوای جامی نەتەوەکانی ئەورووپا لە ساڵانی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٢|٢٠١٢]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠١٦|٢٠١٦]]، لەگەڵ [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیهانی فیفا]] لە ساڵانی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤|٢٠١٤]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨|٢٠١٨]]. پێش ئەم یارییە لە پاڵەوانێتییەکەدا لە سێ یاری دیکە ناوبژیوانی کردووە: [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠ گروپی بی|دانیمارک و بەلجیکا]] و [[کۆمەڵەی پێنجەمی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠|سلۆڤاکیا و ئیسپانیا]] لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا، هەروەها [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠|قۆناغی چارەکی کۆتایی نێوان کۆماری چیک و دانیمارک]] . یاری کۆتایی ساڵی ٢٠٢٠ نۆیەمین یاری کۆتایی نێودەوڵەتی کویپەرز بوو؛ ئەو ناوبژیوانی چەندین پێشبڕکێی لاوانی یەکێتی ئەوروپای کردبوو،پێشتر چەندین یاریی کۆتاییی لە پاڵەوانێتییە جیاوازەکانی وەک [[یاریی کۆتاییی جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣]] ، [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤]] ، یاری کۆتاییی جامی جیهانیی خوار تەمەن ٢٠ ساڵی فیفای ٢٠١٧ و یاری کۆتاییی خولی ئەورووپای ٢٠١٨ بەڕێوەبردووە. <ref name="referees">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Björn Kuipers to referee UEFA Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/026b-12b506e86164-126d10674ad9-1000/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210709024714/https://www.uefa.com/insideuefa/mediaservices/mediareleases/news/026b-12b506e86164-126d10674ad9-1000/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> ئەم یارییە چوارەم جار بوو ئیتاڵیا و سێیەم جار بوو بۆ ئینگلتەرا کویپەرز ناوبژیوانی بکات، یارییەکەی قۆناغی کۆمەڵەکانی نێوان هەردوولا لە جامی جیهانیی فیفای ٢٠١٤ کە ئیتاڵیا بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک سەرکەوتنی بەدەستهێنا دوایین یاری بوو کە ناوبژیوانی نێوانیان بکات. . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Björn Kuipers » Matches as referee|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/referee_summary/bjoern-kuipers/1/1/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201124122349/https://www.worldfootball.net/referee_summary/bjoern-kuipers/1/1/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=WorldFootball.net}}</ref> === پێکهاتەی هەڵبژاردەکان === ئیتاڵیا بە شێوەیەکی گشتی هەموو پێکهاتەکەی لەبەردەستدا بوو جگە لە لیۆناردۆ سپینازۆلای بەرگریکار، دوای پێکانەکەی لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا. [[ئەلیساندرۆ فلۆرێنزی]] بەرگریکاری ڕاست کە لە یەکەم یاری ئیتاڵیادا تووشی پێکان بوو، پێش یاری کۆتایی چاکبووەوە بەڵام شوێنی لە پێکهاتەی سەرەکی لەدەستدا و لە جێگای [[جیۆڤانی دی لۆرێنزۆ]] دانرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Menicucci|یەکەم=Paolo|دوایین٢=Hart|یەکەم٢=Simon|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Three key battles: Italy vs England|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b87b91d50b-d2d4fddf0f0b-1000/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210713091347/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b87b91d50b-d2d4fddf0f0b-1000/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Angelucci|یەکەم=Massimo|ڕێکەوت=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Casa Italia, il riassunto della giornata degli azzurri|trans-title=House of Italy, the summary of the day for the Azzurri|ناونیشان=https://www.calcioinpillole.com/casa-italia-il-riassunto-della-giornata-degli-azzurri-13/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210708180139/https://www.calcioinpillole.com/casa-italia-il-riassunto-della-giornata-degli-azzurri-13/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Calcio in Pillole|زمان=it}}</ref> لە هەڵبژاردەی ئینگلتەرا، [[فیل فۆدن|فیل فۆدنی]] یاریزانی هێڵی ناوەڕاست بەهۆی پێکانەوە لە پێیەکانی لە کاتی مەشق و ڕاهێنانەکاندا، لە یارییەکە دوورخرایەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hytner|یەکەم=David|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Phil Foden over his Euro 2020 tears as Southgate praises 'special' talent|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/oct/10/phil-foden-euro-2020-gareth-southgate-england-world-cup-2022|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211011153827/https://www.theguardian.com/football/2021/oct/10/phil-foden-euro-2020-gareth-southgate-england-world-cup-2022|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> ئیتالیا بە هەمان پێکهاتەی یارییی پێشوویان بەرامبەر ئیسپانیا یاریکرد، [[رۆبێرتۆ مانچینی]] ڕاهێنەر پێکهاتەی ٤-٣-٣ی هەڵبژارد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Sam|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 final recap: Italy clinch title after tense penalty shootout victory over England|ناونیشان=https://www.stuff.co.nz/sport/football/world-game/300354074/euro-2020-final-recap-italy-clinch-title-after-tense-penalty-shootout-victory-over-england|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210908233643/https://www.stuff.co.nz/sport/football/world-game/300354074/euro-2020-final-recap-italy-clinch-title-after-tense-penalty-shootout-victory-over-england|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[Stuff (website)|Stuff]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|authorlink=Phil McNulty|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=England lose shootout in Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711170405/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[BBC Sport]]}}</ref> [[گاریس ساوسگەیت|گاریس ساوسگەیتی]] ڕاهێنەری ئینگلتەرا تەنها یەک گۆڕانکاریی لە پێکهاتەی یارییەکەی پێش کۆتایی بەرامبەر دانیمارکدا کرد، [[کیران تریپیێر]] جێگەی [[بوکایۆ ساکا|بوکایۆ ساکای]] گرتەوە. هەروەها ساوسگەیت لەگەڵ ئەوەشدا شێوازی یاریکردنی خۆی لە ١-٣-٢-٤ کە بە پلەی یەکەم لە کاتی پاڵەوانێتییەکەدا بەکاریهێنابوو گۆری بۆ 3-4-3 هاوشێوەی یارییەکەیان لە [[قۆناغی ١٦ی جامی یۆرۆی ٢٠٢٠|قۆناغی ١٦]] بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Trippier in as England revert to back five, Italy unchanged|ناونیشان=https://www.reuters.com/lifestyle/sports/trippier-england-revert-back-five-italy-unchanged-2021-07-11/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711192222/https://www.reuters.com/lifestyle/sports/trippier-england-revert-back-five-italy-unchanged-2021-07-11/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wilson|یەکەم=Jonathan|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=England battle for survival instead of control as deep-lying issue resurfaces|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/blog/2021/jul/12/englands-deep-lying-issue-resurfaced-as-control-turned-to-survival|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712073323/https://www.theguardian.com/football/blog/2021/jul/12/englands-deep-lying-issue-resurfaced-as-control-turned-to-survival|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=UEFA Euro 2020 Final: Press Kit|ناونیشان=https://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/uefaeuro/2020/E/E_2024491_PK.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210716024950/https://www.uefa.com/printoutfiles/competitions/uefaeuro/2020/e/e_2024491_pk.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> === ئاڵۆزی کۆنتڕۆڵی هاندەران === بەیانی و پاشنیوەڕۆ هەزاران هاندەری ئینگلتەرا لە یاریگای وێمبڵی کۆبوونەوە، ئەمەش وایکرد [[پۆلیسی شارە گەورەکان|پۆلیس]] داوا لە هەر کەسێک بکات کە بلیتەکەی نەبێت گەشت بۆ ئەوێ نەکات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020: Fans break through security barriers and run into Wembley ahead of England v Italy final|ناونیشان=https://news.sky.com/story/euro-2020-fans-break-through-security-barriers-and-run-into-wembley-ahead-of-england-v-italy-final-12353777|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711174433/http://news.sky.com/story/euro-2020-fans-break-through-security-barriers-and-run-into-wembley-ahead-of-england-v-italy-final-12353777|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Sky News]]}}</ref> گرتە ڤیدیۆییەکانی دوو کاتژمێر پێش یاری کۆتایی دەرکەوتووە کە چەند هاندەرێکی بێ بلیت لەگەڵ بەڕێوەبەران و پۆلیس شەڕیان کردووە لەکاتێکدا هەوڵیانداوە بە زۆر بە بەربەستەکاندا تێپەڕن بۆ ئەوەی بچنە ناو یاریگاکە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2021 Final: Fans who stormed gates did not get in, says Wembley|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-57799271|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711183729/https://www.bbc.co.uk/news/uk-57799271|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020: All eyes on Wembley as fans watch England in final|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-57796459|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711122416/https://www.bbc.co.uk/news/uk-57796459|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[BBC News]]}}</ref> کۆمەڵێک کەس توانیویانە بەبێ بلیت بچنە ناو یاریگاکە، ڕاپۆرتەکانی شایەتحاڵەکان دەڵێن ڕەنگە ژمارەی بەشداربووانی نایاسایی سەدان کەس بووبێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ames|یەکەم=Nick|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=England fans force way into Wembley without tickets for Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/jul/11/euro-2020-final-wembley-fans-break-barrier-england-italy|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711182016/https://www.theguardian.com/football/2021/jul/11/euro-2020-final-wembley-fans-break-barrier-england-italy|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> هەروەها جەماوەرێکی زۆر لە گۆڕەپانی لیستەر لە ناوەڕاستی لەندەن کۆبوونەوە و شووشە و شتومەکی دیکەیان فڕێدا بۆ گۆڕەپانی ترافالگار کە ناوچەی هەڵگرانی بلیتی یارییەکە بوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ames|یەکەم=Nick|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=England fans force way into Wembley without tickets for Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2021/jul/11/euro-2020-final-wembley-fans-break-barrier-england-italy|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711182016/https://www.theguardian.com/football/2021/jul/11/euro-2020-final-wembley-fans-break-barrier-england-italy|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> لە ئەنجامی ئەو توندوتیژی و نائارامییەدا، بە گشتی ٨٦ کەس لەلایەن پۆلیسەوە دەستگیرکراون، کە ٥٣ کەسیان لە یاریگای وێمبڵی بە تاوانی پێشێلکردنی گشتی، دەستدرێژیکردن، هەڵسوکەوتی سەرخۆشی و زیانگەیاندن، دەستگیرکراون. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Statement re: policing operation of Euro 2020 final|ناونیشان=https://news.met.police.uk/news/statement-re-policing-operation-of-euro-2020-final-431111|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210713082156/https://news.met.police.uk/news/statement-re-policing-operation-of-euro-2020-final-431111|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Metropolitan Police]]}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210713082156/https://news.met.police.uk/news/statement-re-policing-operation-of-euro-2020-final-431111 |date=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=London police say 86 arrested around Euro 2020 soccer final|ناونیشان=https://www.reuters.com/world/uk/london-police-say-86-arrested-around-euro-2020-soccer-final-2021-07-12/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712222738/https://www.reuters.com/world/uk/london-police-say-86-arrested-around-euro-2020-soccer-final-2021-07-12/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Reuters]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sinclair|یەکەم=Leah|دوایین٢=Dex|یەکەم٢=Robert|دوایین٣=Burford|یەکەم٣=Rachael|دوایین٤=Sharman|یەکەم٤=Laura|دوایین٥=Waddell|یەکەم٥=Lily|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=86 arrested and 19 officers injured in Euro 2020 final aftermath|ناونیشان=https://www.standard.co.uk/news/uk/49-arrests-19-officers-injured-euro-final-b945187.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712220838/https://www.standard.co.uk/news/uk/49-arrests-19-officers-injured-euro-final-b945187.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Evening Standard]]}}</ref> نۆزدە پۆلیس بریندار بوون، کە یەکێکیان ددانێکی لەدەستداو و یەکێکی دیکەشیان دەستی شکا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020: Metropolitan Police make 86 arrests in connection with Italy vs England final|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/12016/12353749/euro-2020-metropolitan-police-make-86-arrests-in-connection-with-italy-vs-england-final|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712234805/https://www.skysports.com/football/news/12016/12353749/euro-2020-metropolitan-police-make-86-arrests-in-connection-with-italy-vs-england-final|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Sky Sports]]}}</ref> هەروەها باوکی [[هاری ماگوایەر|هاری ماگوایەری]] ئینگلتەرا بەهۆی ئاڵۆزییەکان یاریگاکە تووشی پێکان بووە لە بڕبڕەکانی پشتی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Clark|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Harry Maguire's dad suffered suspected broken ribs at the Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.stokesentinel.co.uk/news/uk-world-news/harry-maguire-reveals-dad-suffered-5649134|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210714104653/https://www.stokesentinel.co.uk/news/uk-world-news/harry-maguire-reveals-dad-suffered-5649134|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Derbyshire Live]]}}</ref>لە ١٢ی تەممووزی ٢٠١٢، ڕۆژێک دوای یارییەکە، یەکێتی تۆپی پێ ڕایگەیاند کە پێداچوونەوەی تەواو ئەنجام دەدات کە چۆن کەسانی بێ بلیت توانیویانە ئاسایش پێشێل بکەن و بچنە یاریگای یاریگای وێمبڵییەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Faulkner|یەکەم=Doug|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=FA review after fans break into Wembley for final|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-57803366|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712123456/https://www.bbc.co.uk/news/uk-57803366|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[BBC News]]}}</ref> دوای چوار ڕۆژ، دوو پیاو بە تۆمەتی دزینی ئەو شتانە کە یارمەتی دەستگیرکردنی هاندەرانی بێ بلیتیان داوە پێش یاری کۆتایی دەستگیربکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/security-breach-arrests-theft-wembley-b1885549.html|سەردێڕ=Wembley security breach: Two men arrested on suspicion of theft|ئیش=[[The Independent]]|یەکەم=Tess|دوایین=de La Mare|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210812074321/https://www.independent.co.uk/news/uk/home-news/security-breach-arrests-theft-wembley-b1885549.html}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠٢١، بارۆنێس کاسی دەستنیشانکرا بۆ پێداچوونەوە بە ڕووداوەکە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Terms of reference for independent review into the EURO 2020 final|ناونیشان=https://www.thefa.com/news/2021/aug/06/euro-2020-review-update-20210806|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=The Football Association (thefa.com)}}</ref> ڕاپۆرتەکەی کە لە مانگی کانوونی دووەمدا بڵاوکرایەوە، دەرکەوتووە کە "شکستێکی بەکۆمەڵ" لە ئامادەکاری بۆ یارییەکەدا هەبووە و ئاماژەی بە 17 پێشێلکردنی بەکۆمەڵ لە چوونە ژوورەوە بۆ یاریگاکە کرد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 final disorder: Ticketless thugs 'could have caused death' at England v Italy game|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/59516147.amp|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=[[BBC Sport]]}}</ref> === ڕێوڕەسمی کۆتاییی === پێش دەستپێکردنی یارییەکە، ئاهەنگی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە لەلایەن یوفا ڕێکخرا بوو کاتژمێر ١٩:٤٥ بە کاتی ناوخۆ (١٨:٤٥ [[کاتی گەردوونیی ھاوھەنگاو|UTC]] ) دەستیپێکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Watch Euro 2020 closing ceremony – UEFA Euro 2020|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/video/026b-12bb6491c49d-68e6bb5958cd-1000--watch-euro-2020-closing-ceremony/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210716161100/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/video/026b-12bb6491c49d-68e6bb5958cd-1000--watch-euro-2020-closing-ceremony/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Italy beat England on penalties to win Euro 2020|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/sports/2021/7/11/euro-2020-final-italy-v-england-live|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711204534/https://www.aljazeera.com/sports/2021/7/11/euro-2020-final-italy-v-england-live|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera]]}}</ref> کۆپییەکی گەورەی جامی پاڵەوانێتیەکە وەک نمایشێکی ڕووناکی هێنرایە ناو یاریگا و نمایشکارەکان بە مۆسیقای دیجییەی هۆڵەندی [[مارتین گارکس|مارتن گاریس]] سەمایان کرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Latest: Italians Celebrate Euro 2020 Victory in Rome|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-11/the-latest-italy-and-england-play-in-euro-2020-final|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210717134645/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-11/the-latest-italy-and-england-play-in-euro-2020-final|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Bloomberg News]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=In pictures: Joy and sorrow over Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/in-pictures-57796519|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210715072840/https://www.bbc.com/news/in-pictures-57796519|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[BBC News]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Latest: Italians celebrate Euro 2020 victory in Rome|ناونیشان=https://apnews.com/article/euro-2020-sports-health-coronavirus-pandemic-soccer-32e207bbd6c2ebdd3d2672322eb4a845|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712155839/https://apnews.com/article/euro-2020-sports-health-coronavirus-pandemic-soccer-32e207bbd6c2ebdd3d2672322eb4a845|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Associated Press]]}}</ref> پێش دەستپێکردنی یارییەکە سروودی نیشتمانی هەر وڵاتێک ژەنران؛ هەندێک لە هاندەرانی ئینگلتەرا لە کاتی سروودی نیشتمانی ئیتاڵیادا قسەیان دەکرد سەرەڕای ئەوەی ساوسگەیتی ڕاهێنەری ئینگلتەرا و یاریزانەکانی دیکەی پێشوو داوایان لێدەکرا کە ئەو کارە نەکەن. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 Final: England fans boo Italy national anthem despite Gareth Southgate, Gary Lineker pleas|ناونیشان=https://www.indiatoday.in/sports/football/story/euro-2020-italy-national-anthem-boos-england-fans-wembley-final-1826776-2021-07-12|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711221617/https://www.indiatoday.in/sports/football/story/euro-2020-italy-national-anthem-boos-england-fans-wembley-final-1826776-2021-07-12|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[India Today]]}}</ref> تۆپی یارییەکە بە کۆپییەکی ئۆتۆمبێلێکی ڤۆڵکسواگن ID.4 کە لە دوورەوە کۆنترۆڵکرابوو ، بە [[ئاڵای پەلکەزێڕینە|ڕەنگی ئاڵای پەلکەزێڕینە]] هێنرایە ناوەڕاستی یاریگاکە، کە هێمای پشتگیری مافەکانی [[کۆمەڵەی پەلکەزێڕینە]] بوو. <ref name="wale_Thet">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Manning|یەکەم=Jonathon|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=The tiny football car stealing the show at the Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.walesonline.co.uk/news/uk-news/tiny-football-car-start-euro-21026874|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711204015/https://www.walesonline.co.uk/news/uk-news/tiny-football-car-start-euro-21026874|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[WalesOnline]]}}</ref> یاریزانانی هەردوولا پێش فیکەی دەستپێک ئەژنۆیان خستە سەر زەوی ، وەک چۆن هەڵبژاردەی ئینگلتەرا پێش هەموو یارییەکانی لە پاڵەوانێتییەکەدا کردبووی. <ref name="NBC">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Italy wins the European soccer championship in 3–2 penalty shootout|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/news/world/italy-wins-european-soccer-championship-3-2-penalty-shootout-n1273643|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711235421/https://www.nbcnews.com/news/world/italy-wins-european-soccer-championship-3-2-penalty-shootout-n1273643|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[NBC News]]}}</ref>ئەمەش وەک ئاماژە و هێمایەک بۆ ڕەگەزپەرستی. === ئامادەبوونی کەسایەتییە دیارەکان === [[پەڕگە:UEFA Euro 2020 Final - Sergio Mattarella with Gianni Infantino and Gabriele Gravina.jpg|وێنۆک]] لە یارییی کۆتایدا کۆمەڵێک لە کەسایەتییە دیارەکانی جیهان ئامادەبوون لەوانە سەرۆکی ئیتاڵیا [[سێرجییۆ ماتارێلا]], <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mattarella, grande riconoscenza a Mancini e ai giocatori|trans-title=Mattarella: Great Thanks to Mancini and the Players|ناونیشان=https://www.ansa.it/europei_2020/notizie/2021/07/11/mattarella-a-wembley-johnson-lo-saluta-forza-italia_d6d0b308-f794-47d2-8200-bfa7109dffa5.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712132342/https://www.ansa.it/europei_2020/notizie/2021/07/11/mattarella-a-wembley-johnson-lo-saluta-forza-italia_d6d0b308-f794-47d2-8200-bfa7109dffa5.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Agenzia Nazionale Stampa Associata]]|زمان=it}}</ref> [[سەرۆک وەزیرانی شانشینی یەکگرتوو|سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا]] [[بۆریس جۆنسۆن]]، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Andy Murray and Boris Johnson react to England's Euro 2020 final defeat|ناونیشان=https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/andy-murray-boris-johnson-react-24512757|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712000241/https://www.mirror.co.uk/sport/football/news/andy-murray-boris-johnson-react-24512757|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Daily Mirror]]}}</ref> زارا تیندال و مایک تیندال, <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Mike Tindall breaks up fight between England football fans at Euro 2020 final|ناونیشان=https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/mike-tindall-breaks-up-fight-between-england-football-fans-at-euro-2020-final/NEHIE6LFFIRKHMGF6JWORQQFRY/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210715235556/https://www.nzherald.co.nz/lifestyle/mike-tindall-breaks-up-fight-between-england-football-fans-at-euro-2020-final/NEHIE6LFFIRKHMGF6JWORQQFRY/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The New Zealand Herald]]}}</ref> شازادە ویلیام، کاترین . و شازادە جۆرج ئەندامانی بنەماڵەی شەهانە . هەروەها هونەرمەندانی وەک وەک [[تۆم کرووز|تۆم کروز]] و کەیت مۆس و هەروەها یاریزان و ڕاهێنەرانی پێشووی تۆپی پێ وەک [[دەیڤد بێکام|دەیڤید بێکام]] و جۆف هێرس و فابیۆ کاپێلۆ ئامادەبوون . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Italia-Inghilterra, da Tom Cruise a Sergio Mattarella e William e Kate con il principino George: tutti i vip allo stadio per la finale degli Europei|trans-title=Italy-England: From Tom Cruise to Sergio Mattarella, to William and Kate with Prince George – All the VIPs at the Stadium for the European Final|ناونیشان=https://www.ilfattoquotidiano.it/2021/07/12/italia-inghilterra-da-tom-cruise-a-sergio-mattarella-e-william-e-kate-con-il-principino-george-tutti-i-vip-allo-stadio-per-la-finale-degli-europei-foto/6258632/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712185203/https://www.ilfattoquotidiano.it/2021/07/12/italia-inghilterra-da-tom-cruise-a-sergio-mattarella-e-william-e-kate-con-il-principino-george-tutti-i-vip-allo-stadio-per-la-finale-degli-europei-foto/6258632/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Il Fatto Quotidiano]]|زمان=it}}</ref> == یارییەکە == === گێمی یەکەم === [[پەڕگە:Luke_Shaw,_Manchester_United_v_Newcastle_United,_11_September_2021_(44)_(cropped).jpg|alt=Close-up of Luke Shaw in September 2021|وێنۆک|لە خولەکی دووەمدا [[لۆک شاو]] ''(وێنەی ٢٠٢١)'' گۆڵی بۆ ئینگلتەرا تۆمارکرد، ئەمەش خێراترین گۆڵە کە تا ئێستا لە یاریی کۆتاییی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] تۆمارکرابێت. <ref name="spor_Engl2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=England's Luke Shaw scores fastest goal ever in a Euro final against Italy|ناونیشان=https://sportstar.thehindu.com/football/euro/news/euro-2020-final-italy-vs-england-wembley-luke-shaw-fastest-goal-kieran-trippier-assist/article35271641.ece|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712132247/https://sportstar.thehindu.com/football/euro/news/euro-2020-final-italy-vs-england-wembley-luke-shaw-fastest-goal-kieran-trippier-assist/article35271641.ece|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Hindu]]}}</ref>]] یارییەکە کاتژمێر ٢٠:٠٠ بەکاتی ناوخۆی ئینگلتەرا، لە کەشوهەوایەکی هەوری و باراناویدا، بە ئامادەبوونی ٦٧ هەزار و ١٧٣ کەس دەستیپێکرد، ئیتاڵیا بە درێسێکی شین و شۆرتێکی شین کاڵ و گۆرەوی شینەوە یاریی کرد، ئینگلتەراش بە درێسێکی سپی و شۆرتێکی سپی و گۆرەوی سپییەوە یاریی کرد. لە خولەکی یەکەمدا [[هاری ماگوایەر|ماگوایەری]] ئینگلتەرا لە هەوڵیکی شکستخواردوو بۆ پاسدان بە گۆڵپارێز پیکفۆرد [[لێدانی گۆشە (تۆپی پێ)|لێدانێکی گۆشەی]] بۆ ئیتالیا ڕەخساند، بەڵام دواتر ماگوایەر توانی لەکاتی جێبەجێکردنی لێدانی گۆشە تۆپەکە دوربخاتەوە. پاشان ئینگلتەرا هێرشێکی دەستپێکرد، کاتێک کەین تۆپەکەی بۆ [[کیران تریپیێر|تریپیێر]] گواستەوە و ئەویش بەلای ڕاستی یاریگاکەدا ڕایکرد. تریپیر تۆپەکەی بە بەرزییەکی مامناوەند بۆ [[لۆک شاو]] لە ناوچەی سزا گواستەوە و لە ئەنجامدا ئینگلتەرا یەکەم گۆڵی خۆی تۆمارکرد <ref name="SkyMinuteByMinute">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Live Commentary – Italy vs England {{!}} 11 July 2021|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/italy-vs-england/live/421532|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711221713/https://www.skysports.com/football/italy-vs-england/live/421532|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Sky Sports]]}}</ref> لە خوولەکی ١ و ٥٦ چرکە بوو، <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Luke Shaw scores fastest-ever goal in a Euro final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d7dce47a88e-fed163e1fdf2-1000--shaw-scores-fastest-final-goal/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712132243/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0253-0d7dce47a88e-fed163e1fdf2-1000--shaw-scores-fastest-final-goal/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> ئەمە خێراترین گۆڵ بوو لە گۆڵ بوو تا ئێستا لە یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەوروپا تۆمارکرابێت. <ref name="spor_Engl">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=England's Luke Shaw scores fastest goal ever in a Euro final against Italy|ناونیشان=https://sportstar.thehindu.com/football/euro/news/euro-2020-final-italy-vs-england-wembley-luke-shaw-fastest-goal-kieran-trippier-assist/article35271641.ece|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712132247/https://sportstar.thehindu.com/football/euro/news/euro-2020-final-italy-vs-england-wembley-luke-shaw-fastest-goal-kieran-trippier-assist/article35271641.ece|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Hindu]]}}</ref> لە خولەکی "٧"دا لێدانێکی ڕاستەوخۆ لە دەرەوەی ناوچەی سزا بۆ ئیتالیا هەژمارکرا ، کە لەلایەن لۆرێنزۆ ئینسینی جێبەجێکرا؛، بەڵام بەسەر ستوونی گۆڵەکەدا ڕۆیشت. <ref name="GuardianMinuteByMinute">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy lift trophy after beating England on penalties – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711220907/https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> یارییەکە بە خێرایی دەستی پێکردەوە <ref name="AlJazeeraMinuteByMinute">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy vs England|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/sports/2021/7/11/euro-2020-final-italy-v-england-live|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711204534/https://www.aljazeera.com/sports/2021/7/11/euro-2020-final-italy-v-england-live|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera]]}}</ref> و لە خولەکی ١٠دا [[کایل واکەر|کایل واکەری]] ئینگلتەرا هێرشێکی دیکەی بۆ سەر ئیتالیا دەستپێکرد، کاتێک پاسی بۆ تریپیێر دا کە شوێنی هەبوو بۆ ئەوەی ڕابکات بۆ پێشەوە لەلای دەستی ڕاستەوە. تریپیر تۆپەکەی هەڵدا کە مەبەست لێی ستێرلینگ بوو، بەڵام لەلایەن کیلینی ئیتاڵییەوە ڕێگری لێکرا و تۆپەکە دورخرایەوە. <ref name="GuardianMinuteByMinute" /> ئینگلتەرا بەردەوام بوو لە هێرشبردن، سەرەتا لەڕێگەی تریپیێرەوە، کەبە سوود وەرگرتن لەو بۆشاییەی دروستببو لەلایەن بەرگریکارانی ئیتالیاوە بۆ ئەوەی جارێکی تر لەلای ڕاستەوە ڕابکات بۆ پێشەوە بەڵام سەرکەوتوو نەبوو لەلایەن جیۆڤانی تۆپەکە خرایە دەرەوە و لێدانی گۆشە هەژمارکرا دوای جێبەجێکردنی دۆنارۆمای گۆڵپارێز تۆپەکەی گرتەوە. <ref name="GuardianMinuteByMinute" /> ئیتاڵیا لە خولەکی ٢٠دا لە گۆشەی ڕاستە ناوەندی یارگاوە هەلی هێرشبردنیا بۆ ڕەخسا لە ڕێگەی مارکۆ ڤێراتی و ئینسینی دوای ئەوەی کەین تۆپەکەی لەدەستدا، بەڵام فاولێکی کیلینی لەسەر کەین هێرشەکەی وەستان. <ref name="GuardianMinuteByMinute2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy lift trophy after beating England on penalties – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711220907/https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> دواتر [[جۆرجینیۆ(یاریزانی تۆپی پێ، لەدایکبووی کانوونی دووەمی ١٩٩١)|جۆرجینیۆ]] تووشی پێکان بوو و ناچار بوو بۆ ماوەی پێنج خولەک یاریگا بەجێبهێڵێت، بەڵام دواجار توانی بەردەوام بێت. <ref name="SkyMinuteByMinute2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Live Commentary – Italy vs England {{!}} 11 July 2021|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/italy-vs-england/live/421532|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711221713/https://www.skysports.com/football/italy-vs-england/live/421532|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Sky Sports]]}}</ref> لە خولەکی ٢٤دا [[فێدریکۆ کیێزا|کیێزا]] خۆی لە هەندێک بۆشایی لای ڕاستدا بینیەوە و تۆپێکی نارد بۆ ناوچەی سزا، بەڵام ئینگلتەرا بەرگری لێکرد و تۆپەکەی چووە دەرەوەی یاریگا.<ref name="GuardianMinuteByMinute2" /> <ref name="SkyMinuteByMinute2" /> بۆ ماوەیەک ئینگلتەرا نەیدەتوانی تۆپەکە بپارێزێت، بەڵام لە خولەکی ٣٣ هەلێکی باشی بۆ ڕەخسا پێشکەوتنەکەیان دوو هێندە بکات کاتێک کەین تۆپێکی بە ئاراستەی ستێرلینگدا تێپەڕاند کە لە دۆخی هێرشبەریدا بوو. ستێرلینگ پاسی بۆ ماونت دا، ئەویش هەوڵیدا پاسەکەی بۆ ستێرلینگ بگەڕێنێتەوە، بەڵام بەرگریکارانی ئیتالیا توانی ڕێگری بکات و مەترسییەکە دوربخەنەوە. پاشان ئیتاڵیا دوای خولەکێک هەلێکی تایبەتی بۆ ڕەخسا کاتێک [[فێدریکۆ کیێزا|کیێزا]] لە خولەکی ٣٤دا لە هەوڵیکی تاکەکەسیدا شاو و [[دێکلان ڕایس|دیکلان ڕایسی]] ئینگلتەرا تێپەڕاند و لە دووری ٢٥ یارد(٢٣ m) ەوە تۆپەکەی ئاراستەی گۆڵ کرد، بەڵام بەلای چەپی ستوونی گۆڵەکە چووە دەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=England 1-1 Italy (3-2) {{!}} Full Match {{!}} EURO 2020 Final {{!}} 11/7/2021|ناونیشان=https://www.tokyvideo.com/video/england-1-1-italy-3-2-full-match-euro-2020-final-11-7-2021|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> <ref name="GuardianMinuteByMinute2" />لە کۆتاییەکانی گێمی یەکەم ئیتالیا چەند هێرشێکی دیکەی ئەنجامدا بەڵام بێ ئەنجام بوو.بەم شێوەیە گێمی یەکەم بە ئەنجامی ١-٠ کۆتایی هات.بەشێوەیەکی گشتی ئیتالیا زیاتر زاڵبوو بەسەر یارییەکە، بەڵام بەرگریکارانی ئینگلتەرا ڕێگربوون لە تۆمارکردنی گۆڵی یەکسان بوونەوە. <ref name="AlJazeeraMinuteByMinute2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy vs England|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/sports/2021/7/11/euro-2020-final-italy-v-england-live|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711204534/https://www.aljazeera.com/sports/2021/7/11/euro-2020-final-italy-v-england-live|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=[[Al Jazeera]]}}</ref> === گێمی دووەم === [[پەڕگە:20150616_-_Portugal_-_Italie_-_Genève_-_Leonardo_Bonucci_(cropped_2).jpg|alt=Leonardo Bonucci|وێنۆک|لە گێمی گێمی دووەمدا[[لیۆناردۆ بۆنۆچی]] ئیتالی ''(لە وێنەکەدا لە ساڵی ٢٠١٥)'' لە خولەکی ٦٧ گۆڵێکی تۆمارکرد و ئەنجامەکەی یەکسان کردەوە و بووە بەتەمەنترین یاریزان کە لە یاریی کۆتایی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا گۆڵ تۆماربکات. <ref name="records">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atwal|یەکەم=Sanj|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 final: records broken by Italy, Bonucci and Shaw|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/7/euro-2020-final-records-broken-by-italy-bonucci-and-shaw-667215|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712212010/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/7/euro-2020-final-records-broken-by-italy-bonucci-and-shaw-667215|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Guinness World Records]]}}</ref>]] ئینگلتەرا گێمی دووەمی دەستپێکرد. <ref name="GuardianMinuteByMinute4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy lift trophy after beating England on penalties – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711220907/https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> بارێلای ئیتاڵی لە خولەکی ٤٧دا یەکەم کارتی زەردی یارییەکەی وەرگرت بەهۆی فۆڵێکەوە بەرامبەر کەین.ستێرلینگ بە تۆپەکەوە ڕایکرد بۆ ناوچەی سزای ئیتاڵیا، بۆنۆچی و کیلینی بەهاوکاری یەکتر تۆپەکەیان لێ وەرگرت و ستێرلینگ کەوتە سەر زەوی بەهۆیەوە داوای لێدانی سزای کرد بەڵام ناوبژیوانی یارییەکە هیچ بە فاول هەژماری نەکرد. <ref name="NYTimesMinuteByMinute2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Das|یەکەم=Andrew|دوایین٢=Panja|یەکەم٢=Tariq|دوایین٣=Peltier|یەکەم٣=Elian|دوایین٤=Smith|یەکەم٤=Rory|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=How Italy Beat England to Win Euro 2020|ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2021/07/11/sports/england-italy-score-euro-final|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712013204/https://www.nytimes.com/live/2021/07/11/sports/england-italy-score-euro-final|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The New York Times]]}}</ref> لە خولەکی ٥٠ ئیتاڵیا لێدانێکی راستەوخۆی بۆ هەژمارکرا لە لێواری ناوچەی سزای ئینگلتەرا ، بەڵام جارێکی دیکە تۆپەکە بەرز و فراوان بوو سەر سەر ستوونی گۆڵەکەدا ڕۆیشت. ئیتاڵیا لە خولەکی ٥٤ یەکەم گۆڕانکارییەکانی یارییەکەی ئەنجامدا و [[برایان کریستانت|برایان کریستانتی]] و [[دۆمینیکۆ بێراردی|دۆمێنیکۆ بێراردی]] لە شوێنی ئیمۆبیلی و بارێلادا هێنایە هاتنە ناو یاریگاوە. <ref name="GuardianMinuteByMinute4" /> <ref name="GuardianMinuteByMinute5">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy lift trophy after beating England on penalties – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711220907/https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> لە خولەکی ٦٧ لێدانێکی گۆشە بۆ ئیتالیا هەژمارکرا لەلایەن کریستانتی جێبەجێکرا ،تۆپەکەی بۆ ناوچەی سزا ئاراستە کرد ڤێراتی بە سەری تۆپەکەی بەرەو گۆڵ برد؛بەڵام بەرستوون کەوت و گەڕایەوە پیکفۆردی گۆڵپارێز ویستی دووری بخاتەوە بەڵام بۆنۆچی توانی خێراترین کاردانەوەی هەبێت و لە نزیکەوە تۆپەکە بخاتە ناو گۆڵەوە بئەنجامی یارییەکە یەکسان بکاتەوە. <ref name="foot_EURO2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020: Italy defeat England on penalties at Wembley|ناونیشان=https://football-italia.net/euro-2020-italy-defeat-england-on-penalties-at-wembley/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712132225/https://football-italia.net/euro-2020-italy-defeat-england-on-penalties-at-wembley/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Football Italia}}</ref> لە تەمەنی {{Age in years and days|1 May 1987|11 July 2021}}یدا, بۆنۆچی بووە بەتەمەنترین گۆڵکاری یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا.<ref name="records3">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Atwal|یەکەم=Sanj|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 final: records broken by Italy, Bonucci and Shaw|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/7/euro-2020-final-records-broken-by-italy-bonucci-and-shaw-667215|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712212010/https://www.guinnessworldrecords.com/news/2021/7/euro-2020-final-records-broken-by-italy-bonucci-and-shaw-667215|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Guinness World Records]]}}</ref> لە خولەکی ٧٢دا بۆنۆچی بە پاسێکی ڕاستەوخۆ [[دۆمینیکۆ بێراردی|دۆمێنیکۆ بێراردی]] خستە دۆخێکی یەک بە یەک بەرامبەر گۆڵپارێزی ئینگلتەرا، بەڵام لێدانەکەی بەسەر ستوونی ناوەڕاستی گۆڵەکە بە بەرزییەکی فراوان چووە دەرەوە. ساوسگەیتی ڕاهێنەری ئینگلتەرا گۆڕانکارییەکی تاکتیکی ئەنجامدا و یاریزانی هێرشبەری [[بوکایۆ ساکا|بوکایۆ ساکای]] لەبری تریپیێر هێنایە ناو یاریگا و پێکهاتەی گۆڕا بۆ ٤-٣-٣ . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Euro 2020 final: Where did it go wrong for England?|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/19693/12353740/euro-2020-final-where-did-it-go-wrong-for-england|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712053617/https://www.skysports.com/football/news/19693/12353740/euro-2020-final-where-did-it-go-wrong-for-england|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[Sky Sports]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/19693/12353740/euro-2020-final-where-did-it-go-wrong-for-england|سەردێڕ=Euro 2020 final: Where did it go wrong for England?|ئیش=[[Sky Sports]]|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712053617/https://www.skysports.com/football/news/19693/12353740/euro-2020-final-where-did-it-go-wrong-for-england}}</ref> لە کۆتا چرکەکانی یارییەکەدا لە نیوەی دووەمی یارییەکەدا ساکا دەرفەتێکی باشی بۆ ڕەخسا، بەڵام کیلینی کاپتن و بەرگریکاری ئیتاڵیا بە ڕاکێشانی درێسەکەی و وەرگرتنی کارتێک ئەم دۆخە مەترسیدارەی ڕاگرت. <ref name="GuardianMinuteByMinute7">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy lift trophy after beating England on penalties – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711220907/https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref>لە خولەکی ٨٠دا کیێزا یاریگاوە بە تۆپەوە بەرەو ناوچەی سزای ئینگلتەرا ڕایکرد توانی لای واکەر و ساکای تێپەڕێنێت، پێش ئەوەی بەلام لەلایەن تۆپەکەی لێ وەرگیرا و کێزا کەوتە سەرزەو . ناوبژیوان ناوبژیوان ئەمەی بە یاسایی زانی؛ بەڵام کیێزا تووشی پێک بوو پێکان بوو هەرچەند تا خولەکی ٨٦ بەردەوام بوو بەلام دواتر بە ناچاری گۆڕانکاری پێکراو لە شوێنی ئەو [[فێدریکۆ بێرناردێسکی]] هاتە ناو یاریگاوە.لە خولەکی ٨٧ یارییەکە بۆ ماوەیەکی کورت ڕاگیرا کاتێک هاندەرێک ڕایکرد بۆ ناو یاریگا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=The Latest: Italians Celebrate Euro 2020 Victory in Rome|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-11/the-latest-italy-and-england-play-in-euro-2020-final|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210717134645/https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-07-11/the-latest-italy-and-england-play-in-euro-2020-final|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=[[Bloomberg News]]|وتەگێڕانەوە=A fan ran onto the field at Wembley Stadium in the 87th minute. It took four stewards to remove him.}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tomlich|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Pitch invader interrupts Euro 2020 final as crowd troubles continue at Wembley|ناونیشان=https://www.goal.com/en-gb/news/pitch-invader-interrupts-euro-2020-final-as-crowd-troubles/9gnv94u9qkcl1vt6vmhre2ir4|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210812090413/https://www.goal.com/en-gb/news/pitch-invader-interrupts-euro-2020-final-as-crowd-troubles/9gnv94u9qkcl1vt6vmhre2ir4|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=[[Goal (website)|Goal]]|وتەگێڕانەوە=A tense second half between Italy and England was briefly interrupted as a fan ran onto the field of play.}}</ref> لە دوایین ساتەکانی گێمی دووەم ساکا لە لای ڕاستەوە تۆپەکەی وەرگت و توانی کیلینی تێبپەڕێنێت بەڵام کیلینی لە پشتەوە کراسەکەی ساکای ڕایکێشە و خستییە سەر زەوی. کیلینی بەهۆی ئەم فەولەوە کارتی زەردی وەرگرت، بەڵام هێرشەکە وەستا و لە ئەنجامدا یارییەکە بۆ کاتی زیادکراو ڕۆیشت. <ref name="GuardianMinuteByMinute6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Euro 2020 final: Italy lift trophy after beating England on penalties – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711220907/https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/11/italy-v-england-euro-2020-final-live-score-updates-wembley|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> === کات زۆرکراو === === لێدانەیەکلاکەرەوەکان  === === ئەنجام === <section begin=Final />{{بۆکسی تۆپی پێ/ئینگلیزی |date={{Start date|2021|7|11|df=y}} |time=<includeonly><nowiki>21:00 {{small|(</nowiki></includeonly>20:00 <noinclude>[[British Summer Time|BST]]</noinclude><includeonly>[[UTC+01:00|UTC+1]]<nowiki>)}}</nowiki></includeonly> |team1={{fb-rt|ITA}} |score={{score link|UEFA Euro 2020 knockout phase#Final|1–1|UEFA Euro 2020 Final}} |aet=yes |report=https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/2024491/ |team2={{fb|ENG}} |goals1= *[[لیۆناردۆ بۆنۆچی|بۆنۆچی]] {{گۆڵ|67}} |goals2= *[[لۆک شاو|شاو]] {{گۆڵ|2}} |stadium=[[ یاریگای وێمبلی]], [[لەندەن]] |attendance=67,173<ref name="attendance">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2020/2024491_fr.pdf |سەردێڕ=Full Time Summary – Italy v England |ئیش=UEFA.com |بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations |ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١ |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711222709/https://www.uefa.com/newsfiles/euro/2020/2024491_fr.pdf |url-status=dead}}</ref> |referee=[[بیۆرن کویپەرز]] ([[هۆڵەندا]]) |penalties1 = *[[دۆمینیکۆ بێراردی|بێراردی]] {{سزا گۆڵ}} *[[ئاندریا بێلۆتی|بێلۆتی]] {{لەدەستدانی سزا}} *[[لیۆناردۆ بۆنۆچی|بۆنۆچی]] {{سزا گۆڵ}} *[[فێدریکۆ بێرناردێسکی|بێرناردێسکی]] {{سزا گۆڵ}} *[[جۆرجینیۆ(یاریزانی تۆپی پێ، لەدایکبووی کانوونی دووەمی ١٩٩١)|جۆرجینیۆ ]] {{لەدەستدانی سزا}} |penaltyscore = 3–2 |penalties2 = *{{سزا گۆڵ}} [[هاری کەین|کەین]] *{{سزا گۆڵ}} [[هاری ماگوایەر|ماگوایەر]] *{{لەدەستدانی سزا}} [[مارکۆس ڕاشفۆرد|ڕاشفۆرد]] *{{لەدەستدانی سزا}} [[جادۆن سانچۆ|سانچۆ]] *{{لەدەستدانی سزا}} [[بوکایۆ ساکا|ساکا]] }} {|width=92% |- |{{Football kit |pattern_la = _italy20h |pattern_b = _italy20h |pattern_ra = _italy20h |pattern_sh = _ita20H |pattern_so = _ita20H |leftarm = 113ED7 |body = 113ED7 |rightarm = 113ED7 |shorts = 000054 |socks = 113ED7 |title = ئیتالیا <ref name="ita-eng_line-ups">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2020/2024491_lu.pdf|سەردێڕ=Tactical Line-ups – Italy v England|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210713082316/https://www.uefa.com/newsfiles/euro/2020/2024491_lu.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="GuardianMinuteByMinute"/> }} |{{Football kit |pattern_la = |pattern_b = _england20h |pattern_ra = |pattern_sh = _eng20H2 |pattern_so = _eng20hl |leftarm = FFFFFF |body = FFFFFF |rightarm = FFFFFF |shorts = FFFFFF |socks = FFFFFF |title = ئینگلتەرا <ref name="ita-eng_line-ups"/><ref name="GuardianMinuteByMinute"/> }} |} {| width="100%" |valign="top" width="40%"| {| style="font-size:90%" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !! width=25| |- |GK ||'''21'''||[[جیانلویجی دۆناڕۆما]] |- |RB ||'''2''' ||[[جیۆڤانی دی لۆرێنزۆ]] |- |CB ||'''19'''||[[لیۆناردۆ بۆنۆچی]]|| {{ئاگادارکردنەوە|55}} |- |CB ||'''3''' ||[[جۆرجیۆ کیلینی]]([[کاپتن (تۆپی پێ)|c]]) || {{ئاگادارکردنەوە|90+6}} |- |LB ||'''13'''||[[ئیمێرسۆن پاڵمیێری]]|| || {{ها.دەرەوە|١١٨}} |- |DM ||'''8''' ||[[جۆرجینیۆ(یاریزانی تۆپی پێ، لەدایکبووی کانوونی دووەمی ١٩٩١)|جۆرجینیۆ]]|| {{ئاگادارکردنەوە|114}} |- |CM ||'''18'''||[[نیکۆلۆ بارێلا]]|| {{ئاگادارکردنەوە|47}} || {{ها.دەرەوە|54}} |- |CM ||'''6''' ||[[مارکۆ ڤێراتی]]|| || {{ها.دەرەوە|96}} |- |RW ||'''14'''||[[فێدریکۆ کیێزا]]|| || {{ها.دەرەوە|86}} |- |LW ||'''10'''||[[لۆرێنزۆ ئینسینی]]|| {{ئاگادارکردنەوە|85}} || {{ها.دەرەوە|91}} |- |CF ||'''17'''||[[چیرۆ ئیمۆبێلی]]|| || {{ها.دەرەوە|54}} |- |colspan=3|'''گۆڕانکارییەکان:''' |- |MF ||'''16'''||[[برایان کریستانت]]|| || {{چ.ژوورەوە|54}} |- |FW ||'''11'''||[[دۆمینیکۆ بێراردی]]|| || {{چ.ژوورەوە|54}} |- |MF ||'''20'''||[[فێدریکۆ بێرناردێسکی]]|| || {{چ.ژوورەوە|86}} |- |FW ||'''9''' ||[[ئاندریا بێلۆتی]]|| || {{چ.ژوورەوە|91}} |- |MF ||'''5''' ||[[مانوێل لۆکاتێلی]]|| || {{چ.ژوورەوە|96}} |- |DF ||'''24'''||[[ئەلیساندرۆ فلۆرێنزی]]|| || {{چ.ژوورەوە|118}} |- |colspan=3|'''ڕاهێنەر:''' |- |colspan=3|[[رۆبێرتۆ مانچینی]] |} |valign="top"|[[File:ITA-ENG 2021-07-11.svg|300px]] |valign="top" width="50%"| {| style="font-size:90%;margin:auto" cellspacing="0" cellpadding="0" |- !width=25| !! width=25| |- |GK ||'''1''' ||[[جۆردن پیکفۆرد]] |- |CB ||'''2''' ||[[کایل واکەر]]|| || {{ها.دەرەوە|120}} |- |CB ||'''5''' ||[[جۆن ستۆنز]] |- |CB ||'''6''' ||[[هاری ماگوایەر]]|| {{ئاگادارکردنەوە|106}} |- |RWB||'''12'''||[[کیران تریپیێر]]|| || {{ها.دەرەوە|71}} |- |LWB||'''3''' ||[[لۆک شاو]] |- |CM ||'''14'''||[[کاڵڤین فلیپس]] |- |CM ||'''4''' ||[[دێکلان ڕایس]]|| || {{ها.دەرەوە|74}} |- |RW ||'''19'''||[[مەیسن ماونت]]|| || {{ها.دەرەوە|99}} |- |LW ||'''10'''||[[ڕەحیم ستێرلینگ]] |- |CF ||'''9''' ||[[هاری کەین]] ([[کاپتن (تۆپی پێ)|c]]) |- |colspan=3|'''گۆڕانکارییەکان:''' |- |MF ||'''25'''||[[بوکایۆ ساکا]]|| || {{چ.ژوورەوە|71}} |- |MF ||'''8''' ||[[جۆردن هێندێرسۆن]]|| || {{چ.ژوورەوە|74}} || {{ها.دەرەوە|120}} |- |MF ||'''7''' ||[[جاک گریلیش]]|| || {{چ.ژوورەوە|99}} |- |FW ||'''11'''||[[مارکۆس ڕاشفۆرد]]|| || || {{چ.ژوورەوە|120}} |- |MF ||'''17'''||[[جەیدن سانچۆ]]|| || {{چ.ژوورەوە|120}} |- |colspan=3|'''ڕاهێنەر:''' |- |colspan=3|[[گاریس ساوسگەیت]] |} |} === ئامار === == دوای یارییەکە == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Final of the 2020 UEFA European Championship}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠|تۆپی پێ|لەندەن}} [[پۆل:جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئیتاڵیا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠]] [[پۆل:ئینگلتەرا لە جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠]] ey9hsdkvfpol60e3l12bns8lxkfcgne 0 185715 1674086 1511434 2026-09-24T10:40:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1674086 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Charlie_Chaplin_in_unknown_year.jpg|وێنۆک|[[چارڵی چاپلن|چارلی چاپلن]] یەکێک لەو ئەکتەرانەی بەشداری لە فیلمی بێدەنگ کردووە.]] '''فیلمی بێدەنگ''' جۆرە فیلمێکە کە تیایدا ھیچ ریکۆردێکی دەنگی تیا نییە فیلمەکە لە ڕێگەی نوسین گێڕانەوە و شیکردنەوەی بۆ دەکرێت، نمایشەکان ھەمووی بەشێوەی جووڵە و بەبێ دەنگ دەبێت. [[پەڕگە:Muybridge_race_horse_animated_184px.gif|وێنۆک|وێنەی جووڵاوەی ئەسپەکە کە لەلایەن ئێدوارد مویبرێجەوە دروستکراوە یەکێکە لە نمونەکانی فیلمی بێ دەنگ]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢١}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Silent film|فیلمی بێدەنگ}}{{تد|فیلم|ئەنیمەیشن}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:چەشنەکانی فیلم]] [[پۆل:فیلم لە سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:فیلم لە سەدەی ١٩یەم]] [[پۆل:فیلمی بێدەنگ]] eqsnty70niajzf2ys87106y0zmp2klb 0 187185 1673619 1510908 2026-09-23T16:34:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە، دانمارک-کۆلکە) 1673619 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Frederik_Draiby.jpg|وێنۆک]] '''فریدریک ماریوس درایبی''' (لەدایکبووی ٢٨ی نیسانی ١٨٧٧ بۆ ١٦ی نیسانی ١٩٦٦) نژیاروانێکی دانمارکییە وەک یەکەم ئەندازیاری ئۆرھوس ناسراوە کە بەشداری کردووە لەچەندین باڵەخانەی بەناوبانگ و دیزاینی کردوون لە دانمارک. == کارەکان == <gallery> پەڕگە:Stadion Allé.JPG|پلاندانان ب شار (Stadion Allé, لەنێوانی ١٩٢٠) پەڕگە:Frederiksbjerg-bo.jpg|١٩٢٦ پەڕگە:Trepkasgade (facade).jpg پەڕگە:Stykgodspakhuset (facade).jpg|١٩٢٦ پەڕگە:Vestre Store Kapel.JPG|١٩٢٧ </gallery> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Authority control (arts)}}{{تووڵی دەروازە|دانمارک|نژیاروانی|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Frederik Draiby}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{دانمارک-کۆلکە}} [[پۆل:نژیاروانانی دانمارکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:دەرچووانی ئەکادیمیای شاھانەی ھوونەرە جوانەکان]] b8ljly25cuzfd8t17goojo9wuy7og9t 0 188565 1673960 1536601 2026-09-24T05:55:15Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673960 wikitext text/x-wiki {{بەسەرداچوونەوە}} {{زانیاریدانی خۆگەڕ}} ئەم کەرووە یەکێکە لە بەناوبانگترین کەڕوەکان کە دەبێت بەچەند شێوەیەک توشی [[پێست]]، و پێکھاتەی ھایفای ھەیە و دەبیتە ھۆی ھەوکردنی توندی پێست. و ھەندێک جاریش لەکاتی نزمبوونەوەی بەرگری لەش دەبیتە ھۆی توشبوونە ھەلپەرستەکان کە پێیان دەڵێن opportunistic pathogen پاشانیش لەگەڵ چەندین کەرووی دیکە پەیدا. ئەوەی جێی سەرنجە ئەم کەڕووە بە شێوەیەکی ئاسایی سودبەخش لەسەر پیست بوونی ھەیە بەڵام کاتێک کە شیوەکەی خۆی دەگۆڕیت لە yest بۆ hyphae ئەوا دەبێتە ھۆی نەخۆشی بە تایبەت لە کاتی بوونی شێرپەنجە و وەرگرتنی دەرمانە کیمیایییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Janniger|یەکەم=Camila K.|دوایین٢=Schwartz|یەکەم٢=Robert A.|دوایین٣=Szepietowski|یەکەم٣=Jacek C.|دوایین٤=Reich|یەکەم٤=Adam|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Intertrigo and Common Secondary Skin Infections|ناونیشان=https://www.aafp.org/afp/2005/0901/p833.html|journal=American Family Physician|بەرگ=٧٢|issue=5|پەڕەکان=٨٣٣–٨٢٨|issn=0002-838X}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ask A Vet Online 24/7 – PetCoach|ناونیشان=https://www.petcoach.co/dog/condition/malassezia-dermatitis-in-cats-and/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.petcoach.co|زمان=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170916025900/http://www.peteducation.com/article.cfm?c=2+2102&aid=321|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == نیشانەکان == زیاتر لە منداڵان باوە و دەبێتە ھۆی ھەوکردنێکی توندی پێست و سووربونەوە و لیری پێست لەگەل ئارەقەکردنێکی زۆر. == چارەسەر == ئەم دەرمانانە بەکاردەھێندرین وەک (antimycotics, ciclopirox olamine, piroctone-olamine, zinc pyrithione, or sulfur) بۆ کەمکردنەوەی ڕێژەی کەروەکە و نیشانەکانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Malassezia furfur|کەرووی ماڵاسیزیا فورفور}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} mp0mnfi7k0hvqc691r5np9taoy017mf 0 189041 1674021 1562613 2026-09-24T07:40:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1674021 wikitext text/x-wiki {{Infobox sportsperson|honorific_prefix=|event_type=|team=|club=|league_type=|league=|collegeteam=|universityteam=|event=|turnedpro_type=|rank=|weight_class_type=|weight_class=|disability_class=|disability=|position=|turnedpro=|partner=|country=میسر|paralympics=|medaltemplates-title=|medaltemplates={{Medal|Sport| Women's karate}} {{Medal|Country| {{EGY}} }} {{Medal|Competition | [[Olympic Games]]}} {{Medal|Gold| [[Karate at the 2020 Summer Olympics|2020 Tokyo]] | [[Karate at the 2020 Summer Olympics – Women's +61 kg|Kumite +61 kg]]}} {{Medal|Competition| [[World Karate Championships|World Championships]]}} {{Medal|Bronze| [[2018 World Karate Championships|2018 Madrid]] | [[2018 World Karate Championships – Women's team kumite|Team kumite]]}} {{Medal|Competition| [[African Games]]}} {{Medal|Silver| [[2019 African Games|2019 Rabat]] | Kumite 68&nbsp;kg}}|show-medals=|pb=<!-- Medal record -->|highestranking=|commonwealth=|olympics=Gold tokyo 2020|former_partner=|nationals=|regionals=|worlds=|module2=<!-- Achievements and titles -->|coaching=|retired=|coach=|sport=کاراتێ|module=<!-- Sport -->|name=فیریال ئەشرەف عبدلعزیز|native_name_lang=|citizenship=|national_team=<!-- only for the country represented in international competition -->|nationality=<!-- will not display if national_team is defined -->|nickname=|full_name=<!-- if different than name/birth_name -->|birth_name=<!-- if different than name -->|native_name=|birth_place=|textcolor=<!-- Personal information -->|headercolor=|caption=|alt=|image_size=<!--٢٣٠ -->|image=<!-- 9999128122t.jpg -->|honorific_suffix=|birth_date={{birth date and age|df=yes|1999|2|16}}|death_date=<!-- {{death date and age|death year|death month|death day|birth year|birth month|birth day}} -->|website=<!-- {{URL|www.example.com}} -->|employer=|other_interests=|life_partner=|spouse=|weight=<!-- X kg, X lb, or X st Y lb (automatic conversion) plus optional year and reference -->|height=<!-- X cm, X m, or X ft Y in (automatic conversion) plus optional year and reference -->|agent=|years_active=|death_place=|occupation=|alma_mater=|education=|hometown=|monuments=|resting_place_coordinates=|resting_place=|module3=}} '''فیریال ئەشرەف عبدلعزیز''' ({{بە عەرەبی|فریال اشرف عبدالعزیز}}؛ لەدایکبووی ١٦ی شوباتی ١٩٩٩) وەرزشوانی [[کاراتێ]]ی [[میسر]]یە، یەکەم خانمە وەرزشکاری میسرییە مەدالیای زێری لە کاراتێ لە کێشی ٦١ kgی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz Wins Historic GOLD for Egypt at Tokyo 2020 Olympics {{!}} Egyptian Streets|ناونیشان=https://egyptianstreets.com/2021/08/07/feryal-abdelaziz-wins-historic-gold-for-egypt-at-tokyo-2020-olympics/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz wins Egypt's first gold medal in Tokyo Games|ناونیشان=https://www.egyptindependent.com/feryal-abdelaziz-wins-egypts-first-gold-medal-in-tokyo-games/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Egypt Independent|زمان=en-US}}</ref> لەھەماکاتیش یەکەم خانمە وەرزشکاری میسرە مەدالیای زێر لە [[یارییەکانی ئۆڵمپیک|ئۆڵمپیاد]] بەدەست بھێنێت .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz becomes first Egyptian woman to win Olympic gold|ناونیشان=https://olympics.com/tokyo-2020/en/news/feryal-abdelaziz-wins-women-s-kumite-61kg|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Tokyo 2020|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211006084430/https://olympics.com/tokyo-2020/en/news/feryal-abdelaziz-wins-women-s-kumite-61kg|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz reaches karate final to guarantee another Tokyo 2020 medal for Egypt|ناونیشان=https://arab.news/rfxmf|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=Arab News|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210807082135/https://arab.news/rfxmf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ژیان == ئەو لە ساڵی ١٩٩٩ لە میسر لەدایک بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz Wins Historic GOLD for Egypt at Tokyo 2020 Olympics {{!}} Egyptian Streets|ناونیشان=https://egyptianstreets.com/2021/08/07/feryal-abdelaziz-wins-historic-gold-for-egypt-at-tokyo-2020-olympics/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref>کاتێک تەمەنی دەبێتە حەفت ساڵ خولیای کاراتێ بۆ دروست دەبێت بۆ ئەو مەبەستەش بەشداری ڕاھێنانەکانی کاراتێ دەکات لە قاھیرە. لە ژیانی خوێندە خولیای ئەوەبوو ببێتە دەرمانساز بڕوانامە لەو بوارە بەدەست دێنێت . لەسالی ٢٠١٩ بە نوێنەرایەتی میسر وەک یەکێک لە وەرزشوانەکانی کاراتێ بەشداری یارییەکانی ئەفریقای ٢٠١٩ دەکات کە لە شاری [[ڕەبات|ڕەباتی]] وڵاتی [[مەغریب]] بەڕێوەچوو. مەدالیای زیوی لە کێشی ٦٨ کیلۆگرامی بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|سەردێڕ=فريال أشرف تحصد ذهبية الدوري العالمي للكاراتيه بدبي - أخبار الكاراتيه - 195 سبورتس|ناونیشان=https://www.195sports.com/%D9%81%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%D8%AF-%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A-%D9%84/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210314153627/https://www.195sports.com/%D9%81%D8%B1%D9%8A%D8%A7%D9%84-%D8%A3%D8%B4%D8%B1%D9%81-%D8%AA%D8%AD%D8%B5%D8%AF-%D8%B0%D9%87%D8%A8%D9%8A%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%8A-%D9%84/|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref>فیریال ئەشرەف و جیانا فارووق تەنھا دوو وەزرشوانی کاراتێ میسرین کە لەسەر ئاستی خانمان مەدالیایان بەدەست ھێنا لە [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]. جیانا لە کێشی ٦١ کیلۆگرامی مەدالیای بڕۆنزی بردەوە لە ڕۆژی پێشتر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢١|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz Wins Historic GOLD for Egypt at Tokyo 2020 Olympics {{!}} Egyptian Streets|ناونیشان=https://egyptianstreets.com/2021/08/07/feryal-abdelaziz-wins-historic-gold-for-egypt-at-tokyo-2020-olympics/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|زمان=en-US}}</ref> == ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠ == فیریال یەکێک بوو لە وەرزشوانە میسرییە بەشداربووەکانی [[یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠|ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] لە کێشی ٦١ کیلۆگرامی بەشداری ڕکابەرییەکانی کاراتێی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=لأول مرة الكاراتيه في الأولمبياد.. «اليوم» داخل معسكر منتخب مصر|ناونیشان=https://el-yom.com/%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%8A/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=موقع اليوم الإخباري|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210810151717/https://el-yom.com/%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84-%D9%85%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D9%8A%D9%87-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D8%A3%D9%88%D9%84%D9%85%D8%A8%D9%8A%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%8A/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>توانی سەرجەم ڕکابەرەکانی شکست پێ بھێنت و بگاتە یاریی کۆتایی، لەو قۆناغەدا لە ڕووبەڕوو بوونەوەیەکی قورسدا لەگەڵ وەرزشوانی ئازەربایجانی ئێرینا زارتیسکا گەیشتن بەیەک بە ئەنجامی ٢٫٠ ڕکابەرییەکەی بردەوە و بووە یەکەم خانمە وەرزشوانی میسری مەدالیای زێری لە ئۆڵمپیادی ھاویینە بباتەوە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Feryal Abdelaziz becomes first Egyptian woman to win gold {{!}} NBC Olympics|ناونیشان=https://www.nbcolympics.com/videos/feryal-abdelaziz-becomes-first-egyptian-woman-win-gold|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.nbcolympics.com|زمان=en}}</ref> دوای ١٧ ساڵ میسر مەدالیای زێری بەدەست هێنایەوە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بعد 17 عاما من الغياب.. مصر تتذوق طعم الذهب من جديد في الأولمبياد - بوابة الشروق|ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=07082021&id=759391c8-b564-4b18-9ab5-b63cc94ea768&fbclid=IwAR1HzgenJRmRrf3P806mxWfvPCMu4aWrKyhOZbWRBXTpc5-8-0-dul5v1Vs|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=www.shorouknews.com|زمان=ar-eg}}</ref> == خەڵاتەکان == {| class="wikitable sortable" width="45%" style="font-size:90%; text-align:center;" !ساڵ !پالاوانێتی !شوێن !پلە !ڕووداو |- |٢٠١٨ |پالاوانێتی کاراتێی جیھانی |[[مەدرید]]، [[ئیسپانیا]] | bgcolor="cc9966" |3rd |Team kumite |- |٢٠١٩ |یارییەکانی ئەفریقا |[[ڕەبات]]، [[مەغریب]] | bgcolor="silver" |2nd |Kumite 68 kg |- |٢٠٢١ |یارییە ئۆڵۆمپییەکانی ھاوینەی ٢٠٢٠ |[[تۆکیۆ]]، [[ژاپۆن]] | bgcolor="gold" |1st |Kumite +61 kg |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|ژن|میسر|ئۆڵۆمپیاد}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:کاراتێ لە ئۆڵمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:مێدالیاوەرگرانی ئۆلۆمپیای ھاوینەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] lhed0ty7k68hsj4knzmjb9y3t7i3uy9 0 189992 1673959 1536600 2026-09-24T05:55:05Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673959 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ڕێکخستن|date=ئاب ٢٠٢١}} }} '''کەرووی ئەمانیتا''' ئەم توخمە لە زیاتر لە ٦٠٠ جۆر پێک دێن کە ھەموویان سەر بە کەرووە کۆلەکەیییەکانن و کۆلەکەیان ھەیە و شیوەیان لە قارچک دەچیت و زۆربەیان بۆ خواردن شیاون بەڵام ھەندیکیان ژەھراوین و دەبنە ھۆی مردن. وێنە ی ئەم جۆرە کەرووە لەم لینکە ببینە ([https://ibb.co/MSCTYv7 یەکەم]، [https://ibb.co/DwyPm2y دووەم]) ناوەکەی لە ناوی چیایەک ھاتووە لە ناوچەی ئەمانیتا (amanita) کە لەوی بۆیەکەمجار دۆزراوەتەوە ھەروەھا یەکەم جۆری ئەم گرووپە دۆزراوەتەوە لەلایەن زانای ڕوەکزان (christian handrik persoon) لە ساڵی ١٧٩٧ جۆرەکانی ئەمانیتا وەک (amanita muscaris - amanita pantherina - amanita regalis - amanita citrina .........) بیگومان بەھۆی ئەوەی کە ژەھری زۆربەی جۆرەکانی ئەمانیتا لە ناو ئاودا تواوەن بۆیە زۆر کاریگەریان نییە لە کاتی کوڵان و تێکەڵبوون لەگەڵ ئاو بەڵام ئەگەر قارچکێک زۆر نەکولاو بیت یاخود ڕەنگیکی زەقی ھەبیت ئەوا پلەی ژەھراوییەکەی زۆرە و نابیت بخوریت. == نیشانەکان == نیشانەکانی ژەھراوییبوون بریتین لە (سکچوون - ڕشانەوە - بێھیزی - تا - نەمانی ئارەزووی خواردن - تێکچوونی میزاج و کۆئەندامی دەمار و میشک …) == سەرچاوەکان == # Loizides M, Bellanger JM, Yiangou Y, Moreau PA. (2018). Preliminary phylogenetic investigations into the genus ''Amanita'' (Agaricales) in Cyprus, with a review of previous records and poisoning incidents. Documents Mycologiques 37: 201–218. ## Zeitlmayr, L. (1976). ''Wild Mushrooms: An Illustrated Handbook''. Hertfordshire: Garden City Press. p. 77. ISBN <bdi>0-584-10324-7</bdi>. {{بێپۆل|date=ئاب ٢٠٢١}} i4b5qrzebng10hgjjpy6k9y3wvv4dze 0 191664 1673751 1673428 2026-09-23T20:16:27Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1673751 wikitext text/x-wiki {{Infobox character | colour = Darkred |series = [[زۆڵە بێشکۆکان]] |color = | name = ھانز لاندا | image = Hans Landa.jpg | caption = | nickname = ڕاوچیی جووەکان ({{بە ئەڵمانی|Der Judenjäger}}) | occupation = ئەندامی ''[[زیشاھەستدینست]]'' | title = [[شتاندنتفوھرەر]] | nationality= نەمسایی | affiliation = [[نازیزم لە نەمسا|حیزبی نازیی نەمسا]] | first = ''[[زۆڵە بێشکۆکان]]'' (٢٠٠٩) | portrayer = [[کریستۆف ڤاڵتز]] | creator = [[کوێنتن تارانتینۆ]] | lbl21 = لایەنگری | data21 = {{flagdeco|Nazi Germany}} [[ئەڵمانیای نازی]] }} ''[[شتاندنتفوھرەر]]'' '''ھانز لاندا''' کەسایەتییەکی خەیاڵی و [[نەیار]]ی سەرەکیی فیلمی ٢٠٠٩ی ''[[زۆڵە بێشکۆکان]]''ی [[کوێنتن تارانتینۆ]]یە. لەلایەن ئەکتەری [[نەمسا]]یی [[کریستۆف ڤاڵتز]]ەوە بەرجەستەکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Nazis get their comeuppance, in brutal fashion|ناونیشان=http://joongangdaily.joins.com/article/view.asp?aid=2911887|نووسەر=Andrew Siddons|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩|newspaper=JooAng Daily}}</ref> بۆ نواندنەکەی، ڤاڵتز بووە خاوەنی [[خەڵاتی ئۆسکار|خەڵاتێکی ئۆسکار]] بۆ [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت|باشترین ئەکتەری پاڵپشت]]، [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب|خەڵاتێکی گۆڵدن گڵۆب]] [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین ئەکتەری پاڵپشت – وێنەی جووڵاو|باشترین ئەکتەری پاڵپشت]] و [[خەڵاتی باشترین ئەکتەر (فێستیڤاڵی فیلمی کان)|خەڵاتێکی باشترین ئەکتەر]] لە [[فیستیڤاڵی فیلمی کان]]ی ٢٠٠٩، لە سەروو ھەموو ئەوانی دیکەوە. == کەسایەتی == ''[[شتاندنتفوھرەر]]'' (کۆلۆنێڵی ئێس ئێس) ھانز لاندا ئەفسەرێکی [[نەمسا]]ییی [[شوشتشافل|ئێس ئێس]]ە کە ئەندامێکی [[زیشاھەستدینست]]ە. ئەو نازناوی «ڕاوچیی جووەکان»ی وەرگرتووە بەھۆی توانا سەیرەکەی بۆ دۆزینەوەی جووەکان کە لە سەرتاپای فەڕەنسای داگیرکراودا خۆیان حەشارداوە. بەرزخواز و لەخۆڕازی، لاندا زۆر سەربەرزە لە ناوبانگە تۆقێنەرەکەی، کە بە نازناوی «ڕاوچیی جووەکان»ییەوە دەنازێت و بەکاری دەھێنێت بۆ بەراوردکردنی خۆی بە [[ڕینھارد ھایدریک]]. کاتێک ڕێڕەوی جەنگ دژی نازییەکان دەوەستێتەوە، ئەو گاڵتەی پێ دێت، و دەڵێت کە کاری ئەو دۆزینەوە و گرتنی خەڵکە و ئەگەر جوو بن ھیچ گرنگ نییە بۆی.<ref name=KrugerWaltzJoinTarantino>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Kruger, Waltz join Tarantino film|ناونیشان=https://www.variety.com/article/VR1117991354.html?categoryid=13&cs=1|بڵاوکەرەوە=Variety|ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٠٨|یەکەم=Michael|دوایین=Fleming|access-date=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|archive-date=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20090923005256/http://www.variety.com/article/VR1117991354.html?categoryid=13&cs=1|url-status=dead}}</ref> لاندا زیرەک، ھەلدۆزەر، لووتبەرز، دڵڕەق، و کۆڵ نەدەرە، بەڵام دەتوانێت کە ھۆشیار، بەڕێز، و ھەندێک کات خوێنشیرین بێت. خەڵاتەکان و نیشانەکانی سەر جلەکەی نیشانی دەدەن کە لاندا ئەندامی حیزبی نازی بووە لەکاتی [[شۆڕشی تەممووز]] لە ڤیێنا لە ١٩٣٤. بێجگە لە زمانی [[ئەڵمانی]]، لە زمانی [[ئینگلیزی]]، [[فەڕەنسی]]، و [[زمانی ئیتالی|ئیتاڵی]]دا شارەزایە. لاندا ھەلدۆزەرێکە کە تەنیا بۆ چێژی خۆی خۆی دەنوێنێت. لە سەرەتای فیلمەکەدا، بیروباوەڕی [[نازی]] بە ھێز و سامان دەخەمڵێنێت، چونکە ئەندامی [[سۆشیالیزمی نێودەوڵەتیی نەمسا|حیزبی نازیی نەمسا]]یە لە ١٩٣٤وە، وەک ئەوەی نیشاندراوە بە مەدالیای [[دەستووری خوێن]] و کوچکەی ڕێزەکەی. ئەگەری ھەیە کە [[باجی کۆبورگ]]یشی ھەبێت بەڵام زانینی قورسە بەھۆی زۆریی مەدالیاکانی.{{citation needed|date=October 2017}} لە کۆتاییی فیلمەکەدا، بە تەواوی [[سوێندی ھیتلەر|سوێند]]ەکەی بەرامبەر بە [[ئەدۆڵف ھیتلەر]] دەشکێنێت، و لایەنی دەگۆڕێت بۆ یارمەتیدانی زۆڵەکان لە کوشتنی ھیتلەر و ھەڵبژاردەکانی [[حیزبی نازی]] لەنێو سینەمایەکدا. لە بەرامبەر ڕۆڵەکەی لە پیلانەکەدا، لاندا داخوازیی لێخۆشبوونی تەواو دەکات بۆ تاوانە جەنگییەکانی، خانوویەک لە [[دوورگەی ناتوکێت]]، مووچەی [[خانەنشینی]]ی سەربازیی کۆلۆنێڵ، ناوبانگی گشتی وەک ئەندامێک کە کاری لەگەڵ [[دەزگای خزمەتگوزاریی ستراتیجی]]ی [[ئەمریکی]]دا کردووە و وەرگرتنی [[مەدالیای ڕێز]] (بۆ ئاڵدۆ و ئوتیڤیچیش). لاندا ھەموو داخوازییەکانی پێدەبەخشرێت و خۆی بەدەستەوە دەدات بۆ دیلە یەکگرتووەکان وەک زیندانێکی جەنگ، بەڵام شۆفێرەکەی تەقەی لێدەکرێت لەکاتی گەیشتنی لاندا. لاندا دواتر ئەشکەنجە دەدرێت بۆ کردارەکانی لەلایەن لووتینانت ئاڵدۆ ڕەینەوە، کە [[سواستیکا]]یەک ھەڵدەکۆڵێتە سەر نێوچەوانی بە [[خەنجەر]]ێک. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20171002191609/http://www.imdb.com/character/ch0113048/ ''ھانز لاندا''] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] {{تووڵی دەروازە|فیلم|نەمسا|ئەڵمانیا|ژیاننامە}} [[پۆل:کەسایەتییە خەیاڵییەکانی نێو فیلمەکانی کوێنتن تارانتینۆ]] [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:جگەرەکێشە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:لێکۆڵەرانی خەیاڵی]] cwe2o3i5z5gekhzksj13u44fae2ga11 0 191730 1673530 1402923 2026-09-23T13:33:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1673530 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = فرانک دی بۆر |وێنە = [[پەڕگە :FrankBoer.JPG|بێچوارچێوە|فرانک دی بۆر وەک ڕاھێنەری ئایاکس]] |سەردێڕ = |ناوی تەواو = فرانسیسکۆس دی بۆر<ref name=TFF>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tff.org/Default.aspx?pageId=526&kisiId=29985 |سەردێڕ=Franciscus de Boer |بڵاوکەرەوە=Turkish Football Federation |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠}}</ref> |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٥ی ئایاری ١٩٧٠ (٥١ ساڵ)<ref name=BDFutbol>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/en/l/l901.html |سەردێڕ=Frank de Boer: Franciscus de Boer: Manager |بڵاوکەرەوە=BDFutbol |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٨}}</ref> |شوێنی لەدایکبوون = [[ھوورن]]، ھۆڵەندا<ref name=BDFutbol/> |جێگای یاریکردن = [[بەرگریکار (تۆپی پێ)]] |یانەی ئێستا = |ژمارەی یانە = |باڵا = ١٬٨٠م<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/j/j901.html|سەردێڕ=Frank de Boer, Franciscus de Boer - Futbolista}}</ref> | currentclub = | youthyears1 = ١٩٨٠–١٩٨٤ | youthclubs1 = [[ئاکادیمیای ئایاکس]] | years1 = ١٩٨٨–١٩٩٩ | clubs1 = [[ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] | caps1 = ٣٢٨ | goals1 = ٣٠ | years2 = ١٩٩٩–٢٠٠٣ | clubs2 = [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] | caps2 = ١٤٤ | goals2 = ٥ | years3 = ٢٠٠٣–٢٠٠٤ | clubs3 = [[گاڵاتاسەرای]] | caps3 = ١٥ | goals3 = ١ | years4 =٢٠٠٤ | clubs4 = [[ڕێنجەرز]] | caps4 = ١٥ | goals4 =٢ | years5 = ٢٠٠٤–٢٠٠٥ | clubs5 = [[ئەلڕەیان]] | caps5 = ١٦ | goals5 =٥ | years6 = ٢٠٠٥–٢٠٠٦ | clubs6 = [[الشیمال سپۆرت]] | caps6 =١ | goals6 = ٠ | totalcaps = ٥١٩ | totalgoals = ٤٣ | nationalyears1 = ١٩٩٠–٢٠٠٤ | nationalteam1 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] | nationalcaps1 = ١٢ | nationalgoals1 = ١٣ | manageryears1 = ٢٠٠٦–٢٠١٠ | managerclubs1 = [[ئایاکس ئامستردام]] (گەنجان) | manageryears2 = ٢٠٠٨–٢٠١٠ | managerclubs2 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] (یاریدەدەر) | manageryears3 = ٢٠١٠–٢٠١٦ | managerclubs3 = [[ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] | manageryears4 =٢٠١٦ | managerclubs4 = [[ئینتەر میلان]] | manageryears5 = ٢٠١٧ | managerclubs5 = [[کریستال پالاس]] | manageryears6 = ٢٠١٨–٢٠٢٠ | managerclubs6 = [[ئەتلاناتا یونایتد]] | manageryears7 = ٢٠٢٠–٢٠٢١ | managerclubs7 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] | medaltemplates = {{Medal|Sport|Men's [[Association football|football]]}} {{medal|Country|{{fb|NED}}}} {{Medal|Comp|[[UEFA European Championship]]|}} {{Medal|B|[[UEFA Euro 2000|2000 Belgium-Netherlands]]|}} {{Medal|B|[[UEFA Euro 2004|2004 Portugal]]|}} }} فرانسیسکۆس دی بۆر ({{IPA-nl|ˈfrɑŋg də ˈbu:r}};<ref>''Frank'' in isolation is pronounced {{IPA-nl|ˈfrɑŋk|}}.</ref> لە ١٥ی ئایاری ١٩٧٠ لە دایک بووە)؛ ڕاھێنەرێکی تۆپی پێی ھۆڵەندییە کە لەم دوایییەدا ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا بووە بەرگریکارێکی پێشووی ھۆڵەندی بووە دی بۆر زۆربەی پیشەی یاریکردنی پیشەیی خۆی لەگەڵ ئایاکس بەسەر برد و پێنج نازناوی [[خولی نایابی ھۆڵەندا]] و دوو [[جامی ھۆڵەندا]] و سێ [[جامی سووپەری ھۆڵەندا]] و یەک [[خولی ئەورووپا]] و یەک [[خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] و یەک جامی [[جامی ئینتەرکۆنتیننتال]] بردەوە دواتر پێنج ساڵی لە بەرشەلۆنە بەسەر برد، لە ساڵی ١٩٩٨–١٩٩ نازناوی لالیگای بردەوە، دوای ئەوەش پێش [[خانەنشینی]]، ئەزموونێکی کورت لە [[گاڵاتاسەرای]]، [[ڕێنجەرز]]، [[ئەلڕەیان]] و [[ئەلشیمال]]. دی بۆر دووەم یاریزانی ھەڵبژاردەی ھۆڵەندایە کە زۆرترین یاری ئەنجام دابێت کە ١١٢ یاری ئەنجامداوە،<ref name=rdb>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/0/football/27205254 |سەردێڕ=Frank de Boer: Tottenham make contact with Ajax over manager |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠١٤|ئیش=BBC}}</ref> سەرکردایەتی ھۆڵەندای کرد بۆ پێش کۆتایی ھەردوو جامی جیھانی فیفای ١٩٩٨ و جامی یۆرۆی ٢٠٠٠ برا دووانەکەی ڕۆناڵد دی بۆرە و لەگەڵیدا ھاوئاھەنگ بووە لە ئایاکس، بەرشلۆنە، ڕێنجەرز، ئەلڕایان، ئەلشیمال و ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا. دوای وازھێنانی لە لەیاریکردن، دی بۆر لەگەڵ [[تیپی گەنجانی ئایاکس]] و وەک یاریدەدەری [[بێرت ڤان مارڤایک]] لەگەڵ ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا چووە ناو بەڕێوەبردنەوە لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ وەک بەڕێوەبەری ئاژاکس دەستی بەسەردا گرت و لە یەکەم وەرزدا چووە سەر نازناوی ئێریدیڤیسی لە ساڵی ٢٠١٣ خەڵاتی ڕینوس میچڵس بۆ ڕاھێنەری ساڵ لە ھۆڵەندا وەرگرت دوای پێشەنگایەتی ئایاکس بۆ سێیەمین نازناوی ئێردیڤیسی یەک لەدوای یەک.<ref name="autogenerated1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://nos.nl/artikel/505335-rinus-michels-award-voor-de-boer.html |سەردێڕ=Rinus Michels Award voor De Boer – NOS Sport |وێبگە=Nos.nl}}</ref> ساڵی دواتر بوو بە یەکەم ڕاھێنەر کە چوار نازناوی ئێردیڤیسی یەک لەدوای یەک بردەوە.<ref name=rdb/> پاشان لە [[خولی ئیتاڵی]] لەگەڵ [[ئینتەر میلان]] لە ساڵی ٢٠١٦ و [[کریستال پالاس]] لە [[پرێمیەرلیگ]] لە ٢٠١٧ و [[ئەتلانتا یونایتد]] لە [[ئێم ئێڵ ئێس]] لە ٢٠١٧ بۆ ٢٠٢٠ دی بۆر لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢٠دا وەک ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی ھۆڵەندا دەستنیشان کرا، بەڵام کەمتر لە ساڵێکی دوایی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢١ دوای ئەنجامی نائومێدی یۆرۆی ٢٠٢٠ی تیمەکە بەجێی ھێشت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frank de Boer|فرانک دی بۆر}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|ژیاننامە|یاریزانی تۆپی پێ|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ}} {{Navboxes | title = Netherlands squads | bg = #F1771D | fg = white | list1 = {{Netherlands squad UEFA Euro 1992}} {{Netherlands squad 1994 FIFA World Cup}} {{Netherlands squad 1998 FIFA World Cup}} {{Netherlands squad UEFA Euro 2000}} {{Netherlands squad UEFA Euro 2004}} {{Netherlands squad UEFA Euro 2020}} }} {{Navboxes | title = Awards | bg = gold | fg = navy | list1 = {{1998 FIFA World Cup Team of the Tournament}} {{UEFA Euro 2000 Team of the Tournament}} {{Eredivisie Coach of the Year}} {{Eredivisie winning managers}} {{Golden Foot Legends Award}} }} {{Navboxes | title = Managerial positions | list1 = {{AFC Ajax managers}} {{F.C. Internazionale Milano managers}} {{Crystal Palace F.C. managers}} {{Atlanta United FC managers}} {{Netherlands national football team managers}} }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بەرشەلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە تورکیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە قەتەر]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ٢٠٠٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٨]] [[پۆل:کڵابی سەدەی فیفا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا]] oke6ihxliofzg7anwsz5oz08mp8omaj 0 191840 1674006 1358892 2026-09-24T07:37:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1674006 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''[[فیجی]]''' یەکێک بوو لە ولاتە بەشداربووەکانی '''[[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]]'''ی [[تۆکیۆ]]. ٣٠ وەرزشوان (١٥ پیاو، ١٥ خانم) نوێنەرایەتی وڵاتەکەیان کرد لە چەند یارییەکی ئۆڵمپیادەکە. لە بنەڕەتدا بڕیاروابوو یارییەکانی دەم ئۆڵۆمپیادە لە ٢٤تەممووزی ٢٠٢٠ دەست پێبکات بەلام بەھۆی بڵاوبوونەوەی [[ڤایرۆسی کۆڕۆنا]] یارییەکانی بۆ ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢١ دواخرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢١|سەردێڕ=Joint Statement from the International Olympic Committee and the Tokyo 2020 Organising Committee - Olympic News|ناونیشان=https://olympics.com/ioc/news/joint-statement-from-the-international-olympic-committee-and-the-tokyo-2020-organising-committee|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=International Olympic Committee|زمان=en}}</ref>دەمە پازدەھەمین بەشداربووی فیجی بوو لە ئۆڵۆمپیاد دوای یەکەم بەشداری لە ساڵی ١٩٥٦. لەم ئۆڵۆمپیادە وەرزشوانانی فیجی دوو مەدالیایان (١ زێر، ١ بڕۆنز) بۆ وڵاتەکەیان بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rugby Sevens - Team Fiji {{!}} Tokyo 2020 Olympics|ناونیشان=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/rugby-sevens/athlete-profile-nrugmteam7-fij01-fiji.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210916132309/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/rugby-sevens/athlete-profile-nrugmteam7-fij01-fiji.htm}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=CNN|یەکەم=Ben Morse|سەردێڕ=Fiji retain rugby sevens gold medal with victory over New Zealand at Tokyo Olympics|ناونیشان=https://www.cnn.com/2021/07/28/sport/fiji-rugby-sevens-gold-tokyo-2020-olympics-spt-intl/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=CNN}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{وڵاتە بەشداربووەکانی ئۆلۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|وەرزش|فیجی}} {{improve categories|date=ئەیلوول ٢٠٢١}} {{پۆلی کۆمنز|Fiji at the 2020 Summer Olympics}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:وڵاتان لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٢٠]] cnv2h37hizcf466ihoi5o30llj9k7d7 0 191902 1673535 1402926 2026-09-23T13:34:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1673535 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو = فرانک ڕیکارد |وێنە = [[پەڕگە:Frank Rijkaard (2007).jpg|وێنۆک |]] |سەردێڕ = فرانک ڕیکارد، ڕاھێنەری [[گاڵاتە سەرای]] (٢٠٠٩) |ناوی تەواو = فرانکلین ئێدمۆندۆ ڕیکارد<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=6126 |سەردێڕ=Acta del Partido celebrado el 17 de mayo de 2008, en Murcia |trans-title=Minutes of the Match held on 17 May 2008, in Murcia |بڵاوکەرەوە=Royal Spanish Football Federation |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|زمان=es}}{{بەستەری مردوو|url=http://actas.rfef.es/actas/RFEF_CmpActa1?cod_primaria=1000144&CodActa=6126 |date=تەممووزی ٢٠٢٣ }}</ref> |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٦٢ (٥٨ ساڵ) |شوێنی لەدایکبوون = [[ئامستردام]]، ھۆڵەندا |جێگای یاریکردن = [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] |یانەی ئێستا = |ژمارەی یانە = |باڵا = ١٬٩٠م | years1 = ١٩٨٠–١٩٨٧ | clubs1 = [[ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] | caps1 = ٢٠٥ | goals1 = ٤٧ | years2 = ١٩٨٧–١٩٨٨ | clubs2 = [[سپۆرتینگ لشبۆنە]] | caps2 = ٠ | goals2 = ٠ | years3 = ١٩٨٧–١٩٨٨ | clubs3 = → [[ڕیال زاراگۆزا]] (خواستن) | caps3 =١١ | goals3 = ٠ | years4 = ١٩٨٨–١٩٩٣ | clubs4 = [[ئەی سی میلان]] | caps4 = ١٤٢ | goals4 = ١٦ | years5 = ١٩٩٣–١٩٩٥ | clubs5 = [[ئایاکس ئامستردام|ئایاکس]] | caps5 = ٥٦ | goals5 = ١٢ | totalcaps = ٤١٤ | totalgoals = ٧٥ | nationalyears1 = ١٩٨١–١٩٩٤ | nationalteam1 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەندا]] | nationalcaps1 = ٧٣ | nationalgoals1 = ١٠ | manageryears1 = ١٩٩٨–٢٠٠٠ | managerclubs1 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا|هۆڵەند؛ ]] | manageryears2 = ٢٠٠١–٢٠٠٢ | managerclubs2 = [[سپارتا ڕۆتردام]] | manageryears3 = ٢٠٠٣–٢٠٠٨ | managerclubs3 = [[یانەی بارسێلۆنا|بارسێلۆنا]] | manageryears4 = ٢٠٠٩–٢٠١٠ | managerclubs4 = [[گاڵاتاسەرای]] | manageryears5 = ٢٠١١–٢٠١٣ | managerclubs5 = [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی عەرەبستانی سەعوودی|سعوودیە]] | medaltemplates = {{MedalCountry|{{fb|NED}}}} {{MedalCompetition|[[UEFA European Championship]]}} {{Medal|G|[[UEFA Euro 1988|1988]]|}} }} '''فرانکلین ئێدمۆند ڕیکارد''' ({{IPA-nl|ˈfrɑŋk ˈɛdmuːn.doː ˈrɛi̯kaːrt|-|Nl-Frank Rijkaard.ogg}})؛ لەدایکبووی ٣٠ی ئەیلوولی ١٩٦٢ یاریزانی پێشووی [[تۆپی پێ]] و ڕاھێنەری پێشووی ھۆڵەندییە و وەک یاریزانی یاریزانی ناوەڕاست یان بەرگریکار یاری ئەنجامداوە. ڕیکارد یاریی بۆ [[ئایاکس ئامستردام]]، [[ڕیال زاراگۆزا]] و [[ئەی سی میلان]] کرد و ٧٣ جار نوێنەرایەتی ھەڵبژاردەی ھۆڵەندای کردووە و ١٠ گۆڵی تۆمارکردووە لە پیشەی ڕاھێنەریدا [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ھۆڵەندا]] و [[سپارتا ڕۆتردام]] و [[یانەی بارسێلۆنا]] و [[گاڵاتاسەرای]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی سعودیە]] بووە. بەیەکێک لەباشترین یاریزانی ناوەڕاستی مێژووی تۆپی پێ و بەیەکێک لەباشترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی دادەنرێت،<ref name="Dutchman who ruled Europe in three shirts">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.fifa.com/classicfootball/players/player=44566/index.html|سەردێڕ=Dutchman who ruled Europe in three shirts|بڵاوکەرەوە=FIFA|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150717155006/http://www.fifa.com/classicfootball/players/player=44566/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Frank Rijkaard Biography">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.history-of-soccer.org/frank-rijkaard.html |سەردێڕ=Frank Rijkaard Biography |وێبگە=history-of-soccer.org |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160107085829/http://www.history-of-soccer.org/frank-rijkaard.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠ ڕیکارد لەلایەن ڕۆژنامەی بەریتانی [[دەیلی تەلەگراف]] وەسف کرا وەک ئەوەی کە «یاریزانێکی لۆک بوو و ھیچ کەموکورتی نەبوو».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/european/8075319/Liverpools-Roy-Hodgson-under-fresh-scrutiny-after-Frank-Rijkaard-leaves-Galatasaray.html|سەردێڕ=Liverpool's Roy Hodgson under fresh scrutiny after Frank Rijkaard leaves Galatasaray|ئیش=The Daily Telegraph|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frank Rijkaard|فرانک ڕیکارد}} * [http://www.vi.nl/Spelers/Speler/Frank-Rijkaard.htm Frank Rijkaard] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160107085829/http://www.vi.nl/Spelers/Speler/Frank-Rijkaard.htm |date= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }} at [[Voetbal International]] {{In lang|nl}} * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326125312/http://www.parman.eu/players/frank-rijkaard/ |date=26 March 2013 |title=CV of Frank Rijkaard}} {{In lang|nl}} * {{Webarchive|url=https://archive.today/20121209030949/http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_07-08/plantilla/cos_tecnic/bio_frank_rijkaard.html |title=Barcelona manager profile at FCBarcelona.cat |date=9 December 2012}} {{Navboxes | title = Awards | bg = gold | fg = navy | bordercolor = black | list1 = {{UEFA Euro 1988 Team of the Tournament}} {{1989 World Soccer World XI}} {{1992 World Soccer World XI}} {{Dutch Golden Shoe Winner}} {{AFC Ajax Player of the Year}} {{FIFA 100}} {{Ballon d'Or Dream Team}} {{European Cup / Champions League winning managers}} {{La Liga winning managers}} {{IFFHS World's Best Club Coach}} {{Onze Mondial European Coach of the Year}} {{European Coach of the Year}} {{La Liga Coach of the Year}} {{2006 UEFA Team of the Year}} {{UEFA President's Award}} }} {{Navboxes | title = Netherlands squads | bg = #F1771D | fg = white | list1 = {{Netherlands squad UEFA Euro 1988}} {{Netherlands squad 1990 FIFA World Cup}} {{Netherlands squad UEFA Euro 1992}} {{Netherlands squad 1994 FIFA World Cup}} {{Netherlands squad UEFA Euro 2000}} }} {{Navboxes | title = Managerial positions | list1 = {{Netherlands national football team managers}} {{Sparta Rotterdam managers}} {{FC Barcelona managers}} {{Galatasaray SK managers}} {{Saudi Arabia national football team managers}} }} {{تووڵی دەروازە |وەرزش |تۆپی پێ |زیندووان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٢]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ھۆڵەندی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:یاریزانانی ئەی سی میلان]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیتالیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە پورتوگال]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٨٨]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ١٩٩٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپا بۆ تۆپی پێی ١٩٩٢]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ھۆڵەندی]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئیسپانیا]] [[پۆل:فیفا ١٠٠]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ]] bx3rhb1idd49m219kohy8hrmc7k9mux 0 192249 1673808 1358764 2026-09-23T22:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1673808 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕگە'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=وشەدان|ناونیشان=https://bradost.net/ferheng/index.php?name=فڕگە|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=bradost.net}}</ref>(بەئینگلیزی:Runway) بەپێی ڕێکخراوی فڕۆکەوانی شارستانی نێودەوڵەتی (ئایک ئۆ)، فڕگە «ڕێڕەوێکە کە ناوچەیەکی لاکێشەیی دیاری کراوە لەسەر بەشێکی فڕۆکەخانەیە کە بۆ نیشتنەوە و فڕینی فڕۆکەکان ئامادەکراوە». ڕاڕەوەکە لەوانەیە ڕووکەشێکی دروستکراوی مرۆڤ بێت (زۆرجار قیرتاو، کۆنکریت، یان تێکەڵەیەک لە ھەردووک)یان ڕووکەشێکی سروشتی (گیا، گڵ، سەھۆڵ، لم یان خوێ). فڕگەکان، ھەروەھا ڕێگای [[تەکسی]] و گشتی ترومبێلیش بەکاردێت لەکاتی تەنگەتاویدا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Page Not Found {{!}} Aviation Week Network|ناونیشان=https://aviationweek.com/404-page-not-found|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=aviationweek.com}}</ref> ھەندێک جار بە «ھەیوانی ھەوایی» ناودەبرێت. ھەندێک لە فڕگەکان ئاوین کە لەسەر ڕووی ئاو دروست کراون بۆ فڕۆکەی دەریایی بە گشتی بە فڕگەی ئاوی ناودەبرێت. درێژی فڕگەکانی ئێستا بە شێوەیەکی گشتی بە مەتر دیاری دەکرێت لەسەر ئاستی جیھان، جگە لە ئەمریکای باکوور کە پێ دەپیورێت.<ref>https://aerosavvy.com.dream.website/metric-imperial/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210921035152/https://aerosavvy.com.dream.website/metric-imperial/ |date=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> == مێژوو == لە ساڵی ١٩١٦ لە چوارچێوەی ھەوڵی جەنگی جیھانی یەکەم، یەکەم ڕێگای کۆنکریتی قیرتاوکراو لە کلێرمۆنت-فێراند لە فەرەنسا دروست کرا، کە ڕێگەی بە ھاوبەشگای ناوخۆیی میشێلن دا فڕۆکەی سەربازی بۆرگێت ئۆنزیۆن دروست بکات تا بەکاری بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Enviroware - Blog|ناونیشان=https://www.enviroware.com/windrose-pro-for-airports-runway-design/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=www.enviroware.com}}</ref> لە کانوونی دووەمی ١٩١٩، ئۆرڤیل ڕایت، پێشەنگی فڕۆکەوانی پێویستی بە "شوێنی نیشتنەوە بە شێوەیەکی دیاریکراو و بە وردی ئامادەکراو ھەبوو؛ بەڵام ئامادەکردنی ڕووکەشی زەوییەکی تەختی گونجاو لەم شێوەی داوای کردبوو گرانبەھا بوو بەڵام دواتر دروست کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=airport - When and why was runway 07/25 at Kai Tak removed?|ناونیشان=https://aviation.stackexchange.com/questions/61396/when-and-why-was-runway-07-25-at-kai-tak-removed|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Aviation Stack Exchange}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}}{{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|فڕین}} {{پۆلی کۆمنز|Runways}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندازیاری فڕۆکەخانە]] [[پۆل:ژێرخانی فڕۆکەخانە]] [[پۆل:واوشە فەڕەنسییەکان]] bofzi2v4fh721nltfmnpbcf0jrjmseg 1 192678 1673575 1561264 2026-09-23T13:51:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673575 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٥ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=845355 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190425060334/https://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/37044/johan-cruyff بۆ https://www.goal.com/en-gb/people/netherlands/37044/johan-cruyff زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200914213238/https://www.goal.com/en-india/news/2292/editorials/2011/12/30/2823497/without-him-there-would-be-no-lionel-messi-xavi-andres بۆ http://www.goal.com/en-india/news/2292/editorials/2011/12/30/2823497/without-him-there-would-be-no-lionel-messi-xavi-andres زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171228171718/http://www.benefoot.net/johan-cruijff-a-mortal-with-the-potential-of-a-superman/ بۆ http://www.benefoot.net/johan-cruijff-a-mortal-with-the-potential-of-a-superman/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20081120101041/http://www.eredivisie.nl/history/1964%E2%80%931965.html بۆ http://www.eredivisie.nl/history/1964%E2%80%931965.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20050205020008/http://nummer14.nl/ بۆ http://www.nummer14.nl/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٤٢، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=846106 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110716121127/http://www.sport-vintage.com/Library/team%20french/PSG/Johan%20Cruyff%20au%20PSG%20%2C%20avec%20Jean%20Pierre%20Dogliani%20et%20Just%20Fontaine%201975.JPG بۆ http://www.sport-vintage.com/Library/team%20french/PSG/Johan%20Cruyff%20au%20PSG%20%2C%20avec%20Jean%20Pierre%20Dogliani%20et%20Just%20Fontaine%201975.JPG زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131029201321/http://www.leicestermercury.co.uk/Just-close-Leicester-City-signing-Dutch-master-Johan-Cruyff/story-12048983-detail/story.html بۆ http://www.leicestermercury.co.uk/Just-close-Leicester-City-signing-Dutch-master-Johan-Cruyff/story-12048983-detail/story.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131029221126/http://cruyff.com/asp/eng/werkenleven.asp?page=speler-fey بۆ http://cruyff.com/asp/eng/werkenleven.asp?page=speler-fey زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160420175652/http://fm.manutd.nl/de-echte-afscheidswedstrijd-van-cruijff/ بۆ http://fm.manutd.nl/de-echte-afscheidswedstrijd-van-cruijff زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٢:٣٦، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == پێداچوونەوە == {{و|Ayoub Majeed}} دەرفەتی دووەم دەدەم بۆ ئەوەی پێداچوونەوە بۆ وتارەکە بکەیت، واباشترە بەشێکی زۆر لەو ڕستانەی کەم و کوڕیی تێدایە دووبارە بە زمانی خۆت بیان نووسیتەوە نەوەک کۆپیی وەرگیڕانەکەی مایکرۆسۆفت بن. بەپێچەوانەوە ئەوا لە ١ی ١١ ئەو بەشانە لادەبەم کە کێشەیان هەیە. ئەگەر بەشی زۆریت چاککرد ئەوا منیش دەتوانم یارمەتیت بدەم لە بڕێکی، بەڵام بەم شێوەی ئێستا کێشەکانی زۆرن. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٠٦:١٣، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :هەر کاتێک وتارەکەم تەواو کرد پێداچوونەوەیەکی وردی بۆ دەکەم بۆیە هیوادارم هیچ شتێکی لێ نەسڕیتەوە. [[بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٧، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867834 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180127202339/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html بۆ https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180127202339/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html بۆ https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180127202339/https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html بۆ https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=1043/profile.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200414072021/https://www.fifa.com/clubworldcup/news/are-the-champions-101662 بۆ https://www.fifa.com/clubworldcup/news/y=2005/m=12/news=are-the-champions-101662.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140716154419/http://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/news/newsid=1256223/index.html بۆ https://www.fifa.com/tournaments/archive/worldcup/southafrica2010/news/newsid=1256223/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101020073456/http://www.tomwfootball.com/2010/10/15/tactics-were-holland-1974-the-last-true-innovators/ بۆ http://www.tomwfootball.com/2010/10/15/tactics-were-holland-1974-the-last-true-innovators زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٣٢، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=875490 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200802184723/http://www.rodaviva.fapesp.br/materia/160/entrevistados/tele_santana_1992.htm بۆ http://www.rodaviva.fapesp.br/materia/160/entrevistados/tele_santana_1992.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٠٤، ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=945733 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151208102308/http://www.uefa.org/60-years/news/newsid=2136354.html بۆ http://www.uefa.org/60-years/news/newsid=2136354.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣٠، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=996333 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151208102308/http://www.uefa.org/60-years/news/newsid=2136354.html بۆ http://www.uefa.org/60-years/news/newsid=2136354.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٨:٣١، ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == ئامادەکردن == سڵاو بەرێز @[[بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]] بینیم بەڕێزت کار لەسەر ئەم وتارە دەکەی، ویستم ئاگادارت بکەمەوە کە داڕێژەی {{دا|ئامادەکردن}} لەسەر وتارەکە لابرا چونکە ماوەیەکی زۆرە کار لەسەر وتارەکە نەکراوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٥٨، ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1017170 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210923184917/http://sportscene.excite.co.uk/brazilians-recreate-cruyff-penalty-to-show-pires-and-henry-how-its-done-N2328.html بۆ http://sportscene.excite.co.uk/brazilians-recreate-cruyff-penalty-to-show-pires-and-henry-how-its-done-N2328.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٣، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1090981 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140714135948/http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada09-10/04/08/n100408110309.html بۆ http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada09-10/04/08/n100408110309.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:٢٠، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1561263 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151107230318/http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ بۆ http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151107230318/http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ بۆ http://backpagefootball.com/johan-cruyff-the-total-voetballer/26050/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٤:٤٣، ٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یۆھان کرۆیف]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673574 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130625005951/http://www.uefa.com/memberassociations/association=ned/news/newsid=1789173.html بۆ http://www.uefa.com/memberassociations/association=ned/news/newsid=1789173.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٥١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 37h5x4dcho4wrb7std0caux7kt1d79u 0 193116 1673737 1511099 2026-09-23T19:39:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1673737 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Infobox royalty||consort=yes|name=تۆکودایجی کێنشی<br/>{{lang|ja|徳大寺忻子}}|succession=[[Japanese empresses|Empress consort of Japan]]|reign=٤ی تشرینی دووەمی ١٣٠٣ - ١٠ی ئەیلوولی ١٣٠٨|spouse=[[ئیمپڕاتۆر گۆ-نیجۆ]]|issue=|house=[[خێزانی شاھانەی ژاپۆن|یاماتۆ]]|father=[[تۆکودایجی کینتاکا]]|mother={{Nihongo|Fujiwara no Yoshiko|藤原喜子}}|birth_date=١٢٨٣|birth_place=[[ھێیان-کیۆ]] (کیۆتۆ)|death_date={{death date and age|1352|2|16|1283|df=y}}|death_place=[[ھێیان-کیۆ]] (کیۆتۆ)|date of burial=|place of burial=}}فوجیوارا نۆ کێنشی (藤原（徳大寺）忻子، لەدایکبووی ١٢٨٣ - ١٦ی شووباتی ١٣٥٢) خانمەئیمپراتۆر و ھاوسەری [[ئیمپڕاتۆر گۆ-نیجۆ]] بوو.<ref>''[https://books.google.se/books?id=c8rKCOSmKEMC&pg=PA306&dq=Fujiwara+no+Shunshi+empress&hl=sv&sa=X&ved=0ahUKEwiU6YvF34boAhWJzMQBHZLeAgQQ6AEIPTAC#v=onepage&q=Fujiwara%20no%20Shunshi%20empress&f=false The Clear Mirror: A Chronicle of the Japanese Court During the Kamakura]''</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا|ژن}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٣٥٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٢٨٣]] mhl6tkvb0gjvfyrss75q1k2rc1rikyb 0 193451 1673795 1402981 2026-09-23T22:33:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، یاسا-کۆلکە) 1673795 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder|<nowiki>primeminister8 = [[S</nowiki>[[تسونۆری ئۆنۆدێرا]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Previous ministerial offices |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}{{Infobox officeholder |embed=yes |office4 = Minister of State for Okinawa and the Northern Territories |primeminister4 = [[Shinzō Abe]]<br />[[Yasuo Fukuda]] |term_start4 = 27 August 2007 |term_end4 = ١ی ئابی ٢٠٠٨ |predecessor4 = [[سەنایێ تاکایچی]] |successor4 = [[Motoo Hayashi]] |office5 = Minister of State for Space |primeminister5 = [[Yasuo Fukuda]] |term_start5 = 6 February 2008 |term_end5 = 1 August 2008 |predecessor5 ='' Office created'' |successor5 = [[Seiko Noda]] |office6 = Minister of State for Consumers |primeminister6 = [[Yasuo Fukuda]] |term_start6 = 18 June 2008 |term_end6 = 1 August 2008 |predecessor6 = ''Office created'' |successor6 = [[Seiko Noda]] |office7 = Minister of State for Regulatory Reform |primeminister7 = [[Shinzō Abe]]<br />[[Yasuo Fukuda]] |term_start7 = ٢٧ی ئابی ٢٠٠٧ |term_end7 = ١ی ئابی ٢٠٠٨ |predecessor7 = [[یۆشیمی واتانابێ]] |successor7 = [[کاوۆرو یۆسانۆ]] |office8 = Minister of State for Science, Technology and Quality of Life |primeminister8 = [[شینزۆ ئابێ]]<br />[[یاسوۆ فکودا]] |term_start8 = ٢٧ی ئابی ٢٠٠٧ |term_end8 = ١ی ئابی ٢٠٠٨ |predecessor8 = ''ئۆفیس دامەزرا'' |successor8 = [[سێیکۆ نۆدا]]{{Collapsed infobox section end}}}}<nowiki>hinzō Abe]]</nowiki><br />[[Yasuo Fukuda]]|death_place=|predecessor=[[یۆشیھیدێ سوگا]]|name=فومیۆ کشیدا|term_start2=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|predecessor2=[[کۆیچیرۆ گێنبا]]|education=[[Kaisei Academy]]|party=[[Liberal Democratic Party (Japan)|Liberal Democratic Party]]:پارتی لیبرالی دیموکرات|death_date=|native_name_lang=ja|birth_date={{birth date and age|1957|7|29|df=y}}|successor9=|predecessor9=[[تەداتۆشی ئەکیبا]]|constituency9=Hiroshima 1st District{{efn|Between 1947 to 1996, Kishida's constituency was a multi-member district elected through SNTV. After the [[1994 Japanese electoral reform]], mandating the abolition of all multi-member House of Representative districts, Hosakawa was re-elected to the synonymous Hiroshima 1st District, which was a single-member constituency elected through FPTP, in 1996 general election. The two constituencies are fundamentally different from each other, only with their identical name. |name= Kumamoto 1st District}}|term_end2=3 August 2017|term_end9=|native_name={{nobold|岸田 文雄}}|image=Fumio Kishida 20211005 (cropped).jpg|successor8=[[Seiko Noda]]{{Collapsed infobox section end}}<nowiki>}}</nowiki>|1blankname1={{nowrap|Secretary-General}}|office2=وەزیری دەرەوە|successor1=|predecessor1=یۆشیھیدێ سوگا|term_end1=|term_start1=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|1namedata1=[[ئەکیرا ئاماری]]|vicepresident1=[[تارۆ ئاسۆ]]|caption=لە ٢٠٢١|office1=[[President of the Liberal Democratic Party (Japan)|President of the Liberal Democratic Party]]|primeminister2=[[شینزۆ ئابێ]]|successor=|term_end=|term_start=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|monarch=[[ناروھیتۆ]]|office=[[سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن]]|office9=ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران|predecessor8=''Office created''|honorific-prefix=پایەبەرز|office4=Minister of State for Okinawa and the Northern Territories|office5=Minister of State for Space|successor4=[[Motoo Hayashi]]|predecessor4=[[سەنایێ تاکایچی]]|term_end4=١ی ئابی ٢٠٠٨|term_start4=27 August 2007|primeminister4=[[Shinzō Abe]]<br />[[Yasuo Fukuda]]|successor3=[[تسونۆری ئۆنۆدێرا]] {{Collapsed infobox section begin |last=yes |Previous ministerial offices |titlestyle=border:1px dashed lightgrey;}}<nowiki>{{Infobox officeholder |embed=yes</nowiki>|term_start5=6 February 2008|predecessor3=[[تۆمۆمی ئینادا]]|term_end3=3 August 2017|term_start3=٢٨ی تەمموزی ٢٠١٧|primeminister3=شینزۆ ئابێ|office3=وەزیری بەرگری (ڕۆل)|successor2=[[تارۆ کۆنۆ]]|term_start9=١٨ی تەمموزی ١٩٩٣|primeminister5=[[Yasuo Fukuda]]|term_end5=1 August 2008|term_end8=1 August 2008|primeminister7=[[Shinzō Abe]]<br />[[Yasuo Fukuda]]|term_start8=27 August 2007|office8=Minister of State for Science, Technology and Quality of Life|successor7=[[Kaoru Yosano]]|predecessor7=[[Yoshimi Watanabe]]|term_end7=1 August 2008|term_start7=27 August 2007|office7=Minister of State for Regulatory Reform|predecessor5='' Office created''|successor6=[[Seiko Noda]]|predecessor6=''Office created''|term_end6=1 August 2008|term_start6=18 June 2008|primeminister6=[[Yasuo Fukuda]]|office6=Minister of State for Consumers|successor5=[[Seiko Noda]]|alma_mater=[[Waseda University]] (LLB)}} '''فومیۆ کشیدا''' (岸田 文雄, کشیدا فومیۆ، لەدایکبووی ٢٩ی تەمموزی ١٩٥٧) سەرۆک وەزیرانی ئێستای ژاپۆنە لەوەتەی ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١وە، ھەروەھا وەک سەرۆکی پارتی لیبرالی دیموکرات خزمەت دەکات لەوەتەی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١وە، ھەروەھا ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەرانیشە، پێشووتر وەک وەزیری کارووبارەکانی دەرەوەی ژاپۆن خزمەتیکردووە لەنێوان ساڵانی ٢٠١٢ بۆ ٢٠١٧، ھەروەھا وەک وەزیری بەرگری ڕۆلیگێراوە لە ٢٠١٧، لە ٢٠١٧وە بۆ ٢٠٢٠ سەرۆکایەتی ئەنجومەنی LDP کردووە، لە ھەڵبژاردنەکەی ٢٠٢١ بە ڕێژەی %٦٠،٢ دەنگی بەدەست ھێنا بەمەش چووە جێگای سەرۆک وەزیری پێشوو یۆشیھیدێ سوگا و لە ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ وەک سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن دەستبەکار دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.japantimes.co.jp/news/2021/08/26/national/politics-diplomacy/fumio-kishida-ldp-presidential-election/|سەردێڕ=Fumio Kishida enters LDP leadership race as party sets voting plan|ئیش=The Japan Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Fumio Kishida: Japan's new prime minister takes office|زمان=en-GB|ئیش=BBC News|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-asia-58784635}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١}} <references /> <references group="lower-alpha" /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.kishida.gr.jp/ وێبگەی فەرمی] * [https://www.mofa.go.jp/about/hq/profile/kishida.html وێبگەی فەرمی وەزیری دەرەوە] (بە ئینگلیزی) * [https://twitter.com/kishida230?ref_src=twsrc%5Egoogle%7Ctwcamp%5Eserp%7Ctwgr%5Eauthor تویتەر] * [https://www.instagram.com/fumio_kishida/ ئینستاگرام] * [https://www.youtube.com/channel/UCuuVLJljOCZqCie0k0Z6aRg یوتوب] {{پۆلی کۆمنز|Fumio Kishida|فومیۆ کشیدا}}{{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|مێژوو|یاسا|ژیاننامە|سیاسەت|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{یاسا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی ژاپۆن]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی واسێدا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:سیاسەتمەدارانی ژاپۆنی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:وەزیرانی دەرەوەی ژاپۆن]] [[پۆل:ئەندامانی نیپۆن کایگی]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرەکانی سەدەی ٢١ەم لە ژاپۆن]] [[پۆل:سەرۆکی پارتی دیموکراتی لیبڕاڵ (یابان)]] i9a5tcnabzknjq4n3qarq2ua46gzaif 1 195437 1673464 999309 2026-09-23T12:58:55Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673464 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=867804 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150712191712/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/southafrica2009/statistics/news/newsid=1072428.html بۆ https://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/southafrica2009/statistics/news/newsid=1072428.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180620124801/https://www.fifa.com/associations/association=esp/index.html بۆ https://www.fifa.com/associations/association=esp/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٠٢، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=989288 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150712191712/http://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/southafrica2009/statistics/news/newsid=1072428.html بۆ https://www.fifa.com/tournaments/archive/confederationscup/southafrica2009/statistics/news/newsid=1072428.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٨، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=999308 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180612143727/http://www.sefutbol.com/estos-son-nuestros23-mundial-rusia بۆ http://www.sefutbol.com/estos-son-nuestros23-mundial-rusia زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٤، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673463 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101117163405/http://www.uefa.com/memberassociations/association=esp/index.html بۆ http://www.uefa.com/memberassociations/association=esp/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٥٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) lp80oiuyt0h9ve9pybzl4fdsda4dh3c 0 198788 1673931 1465124 2026-09-24T04:35:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە) 1673931 wikitext text/x-wiki {{Infobox rocket launch | name = فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦ | image = James Webb Space Telescope Launch (NHQ202112250006).jpg | upright = 1 | alt = ڤی-ئەی٢٥٦ | caption = فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦، ھەندێک دوای ھەڵدانی | rocket = {{#statements:space launch vehicle}} | launch = {{start date|٢٠٢١|١٢|٢٥|١٢|٢٠|٠٠|UTC|df=yes}} ({{Time ago|Dec 25, 2021 12:20 PM}})<ref name="21DecNASAUpdate">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Loff|یەکەم=Sarah|ناونیشان=https://www.nasa.gov/feature/james-webb-space-telescope-launch-update/|سەردێڕ=James Webb Space Telescope Launch Update|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=NASA|بڵاوکەرەوە=NASA}}</ref> | operator = {{#statements:operator}} | pad = {{#statements:start point}} | payload = {{Hlist|[[تەلیسکۆپی جەیمز وێب]]}} | outcome = سەرکەوتوو<ref name="launch-success">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Strickland |یەکەم١=Ashley |سەردێڕ=The most powerful telescope ever built has successfully launched |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2021/12/25/world/james-webb-space-telescope-launch-scn/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=CNN |agency=CNN}}</ref> | succession = [[پێڕستی ھەڵدانەکانی ئاریان|ھەڵدانەکانی ئاریان]] | previous = [[فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٥|ڤی-ئەی٢٥٥]] | next = [[فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٧|ڤی-ئەی٢٥٧]] }} '''فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦''' ({{بە ئینگلیزی|Ariane flight VA256}}) ٢٥٦ەمین ئەرکی [[ئاریان (خێزانی مووشەکی)|ئاریان]]ە، کە [[تەلیسکۆپی جەیمز وێب]]ی لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بە بۆشایی ھەڵدا.<ref name="ArianeRelease20211225-success">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Ariane Flight VA256 |ناونیشان=https://www.arianespace.com/mission/ariane-flight-va256/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=arianespace.com}}</ref> == ھەڵدان == [[پەڕگە:Ariane 5 with James Webb Space Telescope Prelaunch (NHQ202112230012).jpg|وێنۆک|alt=JWST and Ariane 5 Rollout|فڕۆکەی ئاریان ٥ کە فڕۆکەی JWST لە شوێنی هەڵدانی ELA-3 هەڵدەگرێت]] مووشەکەکە لە سەکۆی ھەڵدانی ELA-3ی ناوەندی بۆشاییی گویانا لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ کاتژمێر ١٢:٢٠ی UTC (٠٩:٢٠ی کاتی ناوخۆ، ٧:٢٠ی بەیانی بە کاتی ڕۆژھەڵاتی [[ئەمریکا]]) ھەڵدرا.<ref>Loff, Sarah (25 December 2021). "James Webb Space Telescope Launch Update". NASA. Retrieved 26 December 2021.</ref> DDO (بە [[فەڕەنسی]]: Directeur des Opérations، بە واتای 'بەڕێوەبەری کارەکان')ی ھەڵدانەکە ژان-لوک ڤۆیەر بوو، کە کۆتایی بە شەفتەکەی ھێنا بە وتنی: «بڕۆ وێب!».<ref>Tereza Pultarova (25 December 2021). "'Go Webb!' NASA's James Webb Space Telescope launches on daring mission to see first stars". Space.com. Retrieved 25 December 2021.</ref> ھەڵدانەکە لەلایەن ناساوە بە «بێکەموکوڕی» و «تەواو» وەسف کرا.<ref>Overbye, Dennis (25 December 2021). "Why the World's Astronomers Are So Excited About the James Webb Space Telescope - The launch of the James Webb Space Telescope, the most powerful space observatory ever built, promises a new era of astronomical discovery". The New York Times. Retrieved 25 December 2021.</ref> ئەندازیارێکی سیستەمەکانی ناسا وتی «کارایی یان وردیی ئەریان لە دانانی ئێمە لە خولگەدا و وردی و کاریگەریی ئێمە لە جێبەجێکردنی ڕاستکردنەوەکانی ناوەڕاستی ڕێڕەودا» وایکردووە کە «بڕێکی باش لە سووتەمەنیی زیادە ھەبێت بە نزیکەیی، نزیکەی ٢٠ ساڵ سووتەمەنییە».<ref>Amos, Jonathan (8 January 2022). "James Webb Space Telescope: Sun-shield deployment succeeded". BBC News. Retrieved 8 January 2022.</ref><ref>Berger, Eric (25 December 2021). "All hail the Ariane 5 rocket, which just launched the Webb telescope". Ars Technica. Retrieved 26 December 2021.</ref> == خولگە == تەلیسکۆپی بۆشاییی [[جەیمس وێب]] خرایە ناو ڕێڕەوێکی گواستنەوەوە کە بردی بۆ دووەم خاڵی لاگرانژی زەوی-خۆر (L2). جیابوونەوەی قۆناغی دووەمی مووشەکی ھەڵدەر و کەشتییە ئاسمانییەکە نزیکەی ٢٧ خولەک دوای ھەڵدان ڕوویدا.<ref>«The James Webb Space Telescope». JPL. NASA. Retrieved 29 December 2021.</ref> قۆناغی دووەم ڤیدیۆیەکی داگرت، کە دواین کاتی ناسراوە کە تەلیسکۆپەکە تێیدا دەبینرێت، لە کاتی جیابوونەوە و بڵاوبوونەوەی سەرەتایی پانێڵە خۆرییەکان.<ref>«The James Webb Space Telescope». JPL. NASA. Retrieved 29 December 2021.</ref> دوای ئەم جیابوونەوەیە، تەلیسکۆپەکە بوو بە سەربەخۆ و دەستی بە زنجیرەی بڵاوبوونەوەی کرد. نزیکەی ٢٩ ڕۆژ دوای ھەڵدان، مانۆڕێکی ئەنجامدا و خۆی خستە ناو خولگەیەکی ھالۆوە لە دەوری خاڵی L2، کە لەوێ دەتوانێت ئەرکە زانستییەکەی ئەنجام بدات. پێنج مانگی دواتری بەسەربرد بۆ زیاتر ساردکردنەوەی NIRCam و ئامێری ژێرسووری ناوەڕاست، ڕێکخستنی ئاوێنەکانی لە کاتی تیشک خستنە سەر HD 84406، کە ئەستێرەیەکی گەشە لە [[کۆمەڵەئەستێرەی ورچی گەورە]]دا، و تاقیکردنەوەی ئامێرەکان.<ref>Starr, Michelle (28 January 2022). "The James Webb Space Telescope Has Arrived at Its Final Destination". ScienceAlert. Retrieved 28 January 2022.</ref><ref>Boyle, Alan (25 January 2022). "Webb Telescope fires its thrusters to settle into final orbit". GeekWire. Retrieved 28 January 2022.</ref><ref>«Webb Telescope Arrives at L2, Its Final Home in Space». The New York Times. 25 January 2022. Retrieved 28 January 2022.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Ariane 5 flight VA256}} * [https://www.arianespace.com/mission/ariane-flight-va256/ فڕینی ئاریان ڤی-ئەی٢٥٦] لە [[ئاریان سپەیس]] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|فڕینی بۆشایی}} {{گەردوون-کۆلکە}} [[پۆل:تەلیسکۆپی جەیمز وێب]] l14kzijr64ecv3vbvgwnqk0avkyy3nc 0 198840 1673708 1611329 2026-09-23T19:34:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1673708 wikitext text/x-wiki {{وەرگێڕدراوی ویکیپیدیا}}[[پەڕگە:Google-flutter-logo.svg|وێنۆک|لۆگۆ]] '''فلوتەر''' کیتێکی په‌ره‌پێدانی [[نەرمامێری سەرچاوە کراوە|نەرمامێری سەرچاوە کراوەیە]] کە لەلایەن کۆمپانیای [[گووگڵ]] دروستکراوە و پەرەی پێدراوە. بەکاردێت بۆ پەرەپێدانی ئەپڵیکەیشنێک کە لە سیستمە کارگێڕییەکانی [[ئەندرۆید]]، [[ئای ئۆ ئێس]]، [[مەک ئۆ ئێس|ماک]]، [[لینوکس|لینویکس]]، [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|مایکرۆسۆفت وینۆدۆز]]، گووگڵ فیوشا، وێب و هیتر کار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Google's "Fuchsia" smartphone OS dumps Linux, has a wild new UI|ناونیشان=https://arstechnica.com/gadgets/2017/05/googles-fuchsia-smartphone-os-dumps-linux-has-a-wild-new-ui/|بڵاوکەرەوە=Ars Technica}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amadeo|یەکەم=Ron|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Google starts a push for cross-platform app development with Flutter SDK|ناونیشان=https://arstechnica.com/gadgets/2018/02/google-starts-a-push-for-cross-platform-app-development-with-flutter-sdk/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=[[Ars Technica]]|زمان=en-us}}</ref> بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠١٥ باسكرا، دواتر لە ئایاری ٢٠١٧ بە فەرمی بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=<!--Not stated-->|سەردێڕ=FAQ - Flutter|ناونیشان=https://flutter.dev/faq/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> == مێژوو == یەکەم فێرژنە فلوتەر ناسرا به‌ "سکای" وە لەسەر سیستەمی ئه‌ندرۆید بەکارهات لەساڵی 2015, هەر له‌ هەمان ساڵدا "دارت"یش نمایشكرا, بە مەبەستی ئەوەی بتوانێت ڕێندەری 120 وێنه‌ بكات له‌ چرکەیەکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amadeo|یەکەم=Ron|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Google's Dart language on Android aims for Java-free, 120 FPS apps|ناونیشان=https://arstechnica.com/gadgets/2015/05/googles-dart-language-on-android-aims-for-java-free-120-fps-apps/|بڵاوکەرەوە=Ars Technica}}</ref> لە کۆنگرەی "Google Developer Days" لە شاری "شەنگهای" لە مانگی سێپتێمبەری ساڵی 2018, کۆمپانیای گۆگڵ پێش دیمەنی فلوتەر 2ی نمایشکرد,کە دوایین بڵاوکراوەی گەورەیە پێش فلوتەر 1.0, لە مانگى دیسێمبەری هەمان ساڵ کۆمپانیای گۆگڵ لە بۆنەیەکی تاییەت بە ناوی "فلوتەر " فلوتەر 1.0یی بڵاوکردەوە, لە مانگی مای ساڵی 2020 فێرژنی 2.5یی "دارت" و فێرژنی 1.17.0یی "فلوتەر"ی بڵاوکرەوە, کە پاڵپشتی API دەکرد و خێرایەکی باشتری هەبوو لەسەر سیستەمی ئای ئۆ ئێس.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Flutter: the first UI platform designed for ambient computing|ناونیشان=https://developers.googleblog.com/2019/12/flutter-ui-ambient-computing.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Flutter blog|زمان=en}}</ref> == بناغەی فرەیمۆرکەکان == بەشەگرنگه‌کانی فلوتەر بریتیە لە : * دارت پلاتفۆرم * فلوتەر ئینجەن * لایبەرەری * ویجێتی تایبەت بە دیزاین * توڵی گەشەپێدەرانی فلوتەر === دارت پڵاتفۆرم === سەرجەم پرۆگرامەکانی فلوتەر بە زمانی پڕۆگرامسازی دارت دەنووسرێت وە لە زۆربەی زمانەکانی تری پرۆگرامسازی باشتر و تایبەترە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Technical Overview - Flutter|ناونیشان=https://flutter.dev/technical-overview/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=flutter.dev|زمان=en}}</ref> === فلوتەر ئینجەن === بزوێنەری فلوتەر کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە سی ++دا نووسراوە, پشتگیری پێشکه‌ش کردنی ئاستی نزم دابین دەکات بە بەکارهێنانی "سکیا" کتێبخانەی گرافیکی گۆگڵ, سەڕەرای ئەوەش, ئەوە ڕووکار دەکات لەگەڵ ئێس دی سی سی تایبەت بە پلاتفۆرم وەک ئەوانەی کە دابینکراون لە لایەن سیستەمی ئەندرۆید و ئای ئۆ ئێس.<ref name=":02">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Technical Overview - Flutter|ناونیشان=https://flutter.dev/technical-overview/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=flutter.dev|زمان=en}}</ref> === '''لایبەرەری''' === کتێبخانە دامەزراوەکە لە دارت نووسراوە, بنچینەی پۆڵەکان و کردارەکان دابین دەکات کە بەکاردێت بۆ دروستکردنی بەرنامەکان بە بەکارهێنانی فلوتەر, وەک APIs بۆ ئەوەی لەگەڵ بزوێنەرەکە پەیوەندی دروست بکەن.<ref name=":03">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Technical Overview - Flutter|ناونیشان=https://flutter.dev/technical-overview/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=flutter.dev|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=foundation library - Dart API|ناونیشان=https://docs.flutter.dev/flutter/foundation/foundation-library.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=docs.flutter.dev|زمان=en}}</ref> === ویجێتی تایبەت بە دیزاین === چوارچێوەی فلوتەر دوو کۆمەڵە ویجیت لەخۆ دەگرێت کە لەگەڵ زمانەکانی دیزاینی تایبەتدا دەگونجێت: ماتێریاڵ دیزاینی ویحیتەکان زمانی دیزاینی گووگڵ جێ بەجێ دەکات.<ref name=":04">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Technical Overview - Flutter|ناونیشان=https://flutter.dev/technical-overview/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=flutter.dev|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Material Design Widgets - Flutter|ناونیشان=https://flutter.dev/widgets/material/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=flutter.dev|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cupertino (iOS-style) Widgets - Flutter|ناونیشان=https://flutter.dev/widgets/cupertino/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|وێبگە=flutter.dev|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Human Interface Guidelines|ناونیشان=https://developer.apple.com/design/human-interface-guidelines/ios/overview/themes/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|وێبگە=developer.apple.com|زمان=en}}</ref> == ویجێتەکان == فلوتەر جۆرەها ویجێت بەکاردێنێت بۆ گەیاندنی بە تەواوی و کارپێکردنی بەرنامەکان,ئەم ویجێتانە تەلارسازی چوارچێوەی فلوتەرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Introduction to widgets|ناونیشان=https://flutter.dev/docs/development/ui/widgets-intro|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=flutter.dev|زمان=en}}</ref> '''بنچینەکانی ویحێت لە فلوتەر''' ویجێتەکان بە گشتی بە سێ جۆری بنەڕه‌تی پێناسە دەکرێن: ویجێتی دەوڵەتدار و ویجێتی بێ دەوڵەت و میرات ویجێت بوون بە پلەبەندی چینی ناوەند لە چوارچێوەی فلوتەر, سێ جۆری بنەڕەتی ویجێتەکان بەکاردێن لە دروستکردنی هەموو بەرنامەکانی فلوتەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Widget class - widgets library - Dart API|ناونیشان=https://api.flutter.dev/flutter/widgets/Widget-class.html|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=api.flutter.dev}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئینتەرنێت|جاڤا}} {{پۆلی کۆمنز|Flutter (software)}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:نەرمامێرەکانی گووگڵ]] [[پۆل:نەرمامێرەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:نەرمەکاڵایەک کە مۆڵەتی بی ئێس دی بەکاردەھێنێت]] 839n7xcwpfx4p8flezi0wlc75naq44q 0 199007 1673567 1402939 2026-09-23T13:38:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1673567 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|image=Fritzi Scheff.jpg|caption=Fritzi Scheff in 1913|birthname=فریدریک شێف|birth_date={{Birth date|1879|8|30}}|birth_place=[[Vienna]], [[Austria-Hungary]]|death_date={{Death date and age|1954|4|8|1879|8|30}}|death_place=ئەمریکا، نیویۆرک|occupation=خانمەکتەر، گۆرانیبێژی ئۆپێرا|spouse=بارۆن فریتز ڤۆن باردێلێبێن<br>[[جۆن فۆکس جەی ئار]]<br>جۆرج ئاندرسن}}'''فریتزی شێف''' (لەدایکبووی ٣٠ی ئابی ١٨٧٠ بۆ ٨ی نیسانی ١٩٥٤) خانمەکتەری ئەمریکی بوو.<ref name="WiWH2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Haag|یەکەم=John|سەردێڕ=Women in World History: A Biographical Encyclopedia|ڕێکەوت=2002|بڵاوکەرەوە=Yorkin Publications|ژپنک=٠-٧٨٧٦-٤٠٧٤-٣|editor1-last=Commire|editor1-first=Anne|شوێن=Waterford, Connecticut|chapter=Scheff, Fritzi (1879–1954)|chapter-url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/scheff-fritzi-1879-1954}}</ref> == ژیان و کارکردن == لە ڤیەنا لەدایکبووە لە فرانکفۆرت خوێندوویەتی، بۆ یەکەمجار لە ١٠ی کانوونی دووەمی ١٨٩٧ دەستی بەکارکردووە لە نورێمبێرگ<ref name="WiWH2" /> لە موینخ بۆ یەکەمجار وەک مارسا ڕۆلی گێراوە لە ١٨٩٨، بەیەکەوە لەگەڵ [[ئەیدا مید]] دەستیان بە ڕۆلگێران کردووە لە نیویۆرک<ref name="ll">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sketch of Ada Meade|ناونیشان=https://www.newspapers.com/clip/90247169/ada-meade/|ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ئیش=Lexington Leader|ڕێکەوت=٦ی ئابی ١٩١١|پەڕە=١٧|via=[[Newspapers.com]]}}</ref> دواتر فریتزی نەخۆش دەکەوێت و ئیدا ھاولی دەچێتە شوێنی بۆ ئەوەی ئەو ڕۆلانە تەواو بکات ئەو بەجێیھیشتووە، فریتزی لە ٨ی نیسانی ١٩٥٤ لە نیویۆرک کۆچی دوایی دەکات.<ref name="WiWH2" /> == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0770482}} * {{IBDB name}} * {{Find a Grave|6679178}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|فیلم|مۆسیقا|ھۆڵیوود}} {{پۆلی کۆمنز|Fritzi Scheff}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٩]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٤]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەر ستەیج]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] jywjiakacn1ufp2xp0d1w36wy7ikfw9 0 199455 1673527 1559333 2026-09-23T13:33:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئیتالیا-کۆلکە) 1673527 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھونەرمەند|name=فرانسیسکۆ ھایز|image=Autoritratto a 88 anni by Francesco Hayez - Venice.jpg|caption=وێنەیەکی فرانسیسکۆ لە ساڵی ١٨٧٩ لە تەمەنی ٨٨ ساڵیدا|birth_name=|birth_date={{birth date|1791|2|10|df=y}}|birth_place=[[ڤێنیز]]، [[کۆماری ڤێنیز]]|death_date={{death date and age|1882|02|12|1791|2|10|df=y}}|death_place=[[میلان]]، [[شانشینی ئیتاڵیا]]|nationality=[[ئیتاڵیا|ئیتاڵی]]|field=[[وێنەکێشی]]|movement=[[ڕۆمانتیزم]]|works=}} '''فرانسیسکۆ ھایز''' ({{IPA-it|franˈtʃesko ˈa:jets|lang}}؛ ١٠ی شوباتی ١٧٩١ – ١٢ی شوباتی ١٨٨٢) نیگارکێشێکی ئیتاڵی بوو. بە یەکێک لە ھونەرمەندەکانی پێشەنگی [[ڕۆمانتیزم|ڕۆمانسیزم]] دادەنرێت لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمی [[میلان]]، و بەناوبانگە بە تابلۆ مێژوویییە گەورەکانی، تانە سیاسی و پۆترەیتەکانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=PITTORI e SCULTORI ITALIANI|ناونیشان=https://www.settemuse.it/pittori_scultori_italiani/francesco_hayez.htm|زمان=it}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Francesco Hayez (1791 - 1881) {{!}} National Gallery, London|ناونیشان=https://www.nationalgallery.org.uk/artists/francesco-hayez|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.nationalgallery.org.uk}}</ref> == ژیاننامە == [[پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Self-portrait_with_Tiger_and_Lion_-_Google_Art_Project.jpg|ڕاست|وێنۆک| فرانسیسکۆ ھایز – ''وێنەی خۆ لەگەڵ بەور و شێر'' ({{Circa|١٨٣٠}})]] فرانسیسکۆ ھایز لە خێزانێکی مامناوەند کە خەڵکی [[ڤێنیز]] بوون، لەدایکبووە. باوکی بە ناوی جیۆڤانی بە ڕەچەڵەک فەڕەنسی بووە، و دایکی بە ناوی چیارا تۆرسێلا خەڵکی شاری مورانۆ بووە. فرانسیسکۆ بچووکترینی پێنج کوڕ بوو، لەلایەن خوشکی دایکییەوە پەروەردە کراوە. ھایز لە منداڵییەوە مەیلی بۆ وێنەکێشان ڕۆیشتووە. مامی کە سەرنجی بەھرە پێشوەختەکەی دابوو، لەگەڵ خۆی کردی بە شاگرد بۆ نۆژەنکەرەوەیەکی ھونەریی لە ڤێنیز. دواتر ھایز دەبێتە شاگردی نیگارکێش فرانسیسکۆ ماجیۆتۆ کە بۆ ماوەی سێ ساڵ لەگەڵیدا بەردەوام بوو لە خوێندن. لە ساڵی ١٨٠٦ لە خولی نیگارکێشانی ئەکادیمیای نوێی ھونەرە جوانەکان لە ڤێنیز وەرگیرا، لەوێ لەژێر دەستی تیۆدۆرۆ ماتینی خوێندوویەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Francesco Hayez|ناونیشان=https://artsandculture.google.com/entity/francesco-hayez/m03zk4g|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=Google Arts & Culture|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٨٠٩ لە پێشبڕکێیەکی ئەکادیمیای ڤێنیز بۆ ماوەی یەک ساڵ نیشتەجێبوون لە ئەکادیمیای سان لوکا لە ڕۆما سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=LLC|یەکەم=The Worlds Artist|سەردێڕ=Museum Quality Oil Painting Reproductions|ناونیشان=https://theworldsartist.com/artist/francesco-hayez|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٤|وێبگە=theworldsartist.com|زمان=en}}</ref> تا ساڵی ١٨١٤ لە ڕۆما مایەوە، پاشان ڕووی لە [[ناپۆلی]] کرد و لەوێ لەلایەن واکیم موراتەوە ڕاسپێردرا بۆ نیگارکێشانی تابلۆیەکی بەناوبانگ. لە ساڵی ١٨٥٠ ھایز وەک بەڕێوەبەری ئەکادیمیای برێرا دەستنیشانکرا. لە ماوەی کارکردنی درێژخایەندا، ھایز سەلماندی کە بە بەرھەمەکانی تایبەتین. بەرھەمەکانی بریتی بوون لە تابلۆی مێژوویی کە بۆ سەرنجڕاکێشانی ھەستیی نیشتمانپەروەرانە داڕێژراون و ھەروەھا بەرھەمەکانی ڕەنگدانەوەی خواستی ھاوڕێیەتیکردنی شێوازێکی نیوکلاسیک بوو بۆ تەوەرە گەورەکان. ھەروەھا دیمەنەکانی پێشکەشکردنی شانۆی کێشاوە. مێژوونووسی ھونەر کۆرادۆ ڕیچی، ھایزی بە ''کلاسیکیست'' پێناسە کردووە کە دواتر پەرەی سەندووە و بووەتە شێوازێکی ''گێژاوی سۆزداری''.<ref>Corrado Ricci (1911) ''[https://books.google.com/books?id=irFMAAAAMAAJ Art in Northern Italy]''. New York: Charles Scribner's Sons. p. 95.</ref> [[پەڕگە:El_Beso_(Pinacoteca_de_Brera,_Milán,_1859).jpg|وێنۆک| ''فرانسیسکۆ ھایز، [[ماچەکە (ھایز)|ماچەکە]]'' (١٨٥٩)]] کارەکتەرەکانی نێو پۆترەیت و تابلۆکانی ھایز بەزۆری دانیشتوون، جل و بەرگی نامۆ و ڕەش و سپییان لەبەردایە، کە ئامێرێکیان بەدەستەوەیە یانیش ھیچیان بەدەستەوە نییە. ھایز لە تەمەنی ٩١ ساڵیدا لە شاری میلان کۆچی دوایی کرد. == پێشانگا == <gallery widths="160" heights="١٦٠"> پەڕگە:Francesco_Hayez_057.jpg|alt=Self-Portrait|''تابلۆی خۆی'' پەڕگە:Francesco_Hayez_024.jpg|alt=Reclining Odalisque (1839)|''نوێکردنەوەی ئۆدالیسک'' (١٨٣٩) پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Portrait_of_Gian_Giacomo_Poldi_Pezzoli_-_Google_Art_Project.jpg|alt=Portrait of Gian Giacomo Poldi Pezzoli|تابلۆی جیان گاکۆمۆ پێزۆلی پەڕگە:(Venice)_La_distruzione_del_tempio_di_Gerusalemme_-Francesco_Hayez_-_gallerie_Accademia_Venice.jpg|alt=Destruction of Temple of Jerusalem (1867)|وێرانبوونی پەرستگای ئورشەلیم (١٨٦٧) پەڕگە:Hayez,_Fracesco_-_Crusaders_Thirsting_near_Jerusalem_-_1836-50.jpg|alt=Crusaders Thirsting near Jerusalem (1836–1850)|خاچھەڵگران لە نزیک ئۆرشەلیم (١٨٣٦–١٨٥٠) پەڕگە:Francesco_Hayez_013.jpg|alt=Refugees of Parga (1831)|''پەنابەرانی پارگا'' (١٨٣١) پەڕگە:Francesco_Hayez_-_The_Two_Foscari_-_WGA11217.jpg|alt=Scene from Byron's drama The Two Foscari (Antonio Bernocchi family collection, today in the Museum of Fondazione Cariplo)|دیمەنی درامای بایرۆن پەڕگە:Francesco_Hayez_022.jpg|alt=Sicilian Vespers scene 1 (1821–22)|ڤاسپەرەکانی سیسیلی ١ پەڕگە:Francesco_Hayez_023.jpg|alt=Sicilian Vespers scene 3 (1821–22)|ڤاسپەرەکانی سیسیلی ٢ پەڕگە:Francesco_Hayez_061.jpg|alt=Meeting of Esau and Jacob|''چاوپێکەوتن لەگەڵ یەعقووب'' پەڕگە:Francesco_Hayez_016.jpg|alt=New Favorite in Harem|''دڵخوازە نوێیەکان لە حەریم'' پەڕگە:Francesco_Hayez_033.jpg|alt=Portrait, Ballerina Carlotta Chabert as Venus (1830)|بالێرینا کارلۆتا چابێرت وەک ڤینۆس (١٨٣٠) پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Ruth.jpg|alt=Ruth (1835)|''ڕووت'' (١٨٣٥) پەڕگە:Francesco Hayez - Odalisca.jpg|alt=Odalisque (1867)|''ئۆدالیسک'' (١٨٦٧) پەڕگە:Francesco_Hayez_054.jpg|alt=Susanna at her Bath (1859)|''سوزانا لە حەوزەکەی'' (١٨٥٩) پەڕگە:Francesco Hayez - Bagnante, 1832.jpg|alt=Nude Bather|''پەڵەی ڕووت'' پەڕگە:Francesco Hayez - Odalisca che legge, 1867.jpg|alt=Odalisque reading (1867)|''ئۆدالیسک لەگەڵ کتێب'' (۱۸۶۷) پەڕگە:Hayez,_Fracesco_-_La_Meditazione_-_1851.jpg|alt=The Meditation (1851)|''بیرکردنەوە'' (١٨٥١) پەڕگە:Hayez_Ciociara.jpg|alt=Ciociara|چیۆچیرا<ref>A derogatory term used in Rome in the nineteenth century to ridicule the poor shepherds of the mountain regions; the term was then used by the painters of the time for their portraits.</ref> پەڕگە:Francesco_Hayez_056.jpg|alt=Samson and the Lion (1842)|''سامسۆن و شێر'' (١٨٤٢) پەڕگە:Francesco Hayez - Portrait de Matilde Juva Branca, 1851.jpg|alt=Portrait, Matilde Juva-Branca (1851)|ماتیڵد جوڤا-برانکا (١٨٥١) پەڕگە:Francesco_Hayez_038.jpg|alt=Portrait, Princess di Sant' Antimo (1840–1844)|شازادە دی سانت ئەنتیمۆ (١٨٤٠-١٨٤٤) پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Portrait_of_Antonietta_Tarsis_Basilico.jpg|alt=Portrait, Antonietta Tarsis Basilico (1851)|ئەنتۆنیێتا تارسیس (١٨٥١) پەڕگە:Francesco_Hayez_036.jpg|alt=Portrait, Felicina Caglio Perego di Cremnago (1842)|فیلیسیینا کاگلیۆ پێرێگۆ دی کرێمنگۆ (١٨٤٢) پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Ritratto_di_Antonietta_Vitali_Sola.jpg|alt=Portrait, Antonietta Vitali Sola (1823)|ئەنتۆنیێتا ڤیتالی سۆلا (١٨٢٣) پەڕگە:Antonio_Rosmini_by_Hayez.jpg|alt=Portrait, Antonio Rosmini (1835)|ئەنتۆنیۆ ڕۆسمینی (١٨٣٥) پەڕگە:Francesco_Hayez_041.jpg|alt=Portrait, Camillo Benso, Conte of Cavour (1864)|کامیلۆ بێنسۆ (١٨٦٤) پەڕگە:Francesco_Hayez_048.jpg|alt=Portrait, Massimo d'Azeglio (1860)|ماسیمۆ دی ئێزێگلیۆ (١٨٦٠) پەڕگە:Francesco_Hayez_-_Ritratto_di_Alessandro_Manzoni.jpg|alt=Portrait, Alessandro Manzoni (1841)|ئالساندرۆ مانزۆنی (١٨٤١) پەڕگە:Francesco_Hayez_043.jpg|alt=Portrait, Conte Ninni (1823)|کۆنت نیینی (١٨٢٣) پەڕگە:Francesco_Hayez_020.jpg|alt=Levite Ephraim (1842–1844)|لێڤیی ئەفرایم (١٨٤٢–١٨٤٤) پەڕگە:Athlète_triomphant_de_Francesco_Hayez_1813.jpg|alt=The Victorious Athlete (1813)|''وەرزشوانی سەرکەوتوو'' (١٨١٣) پەڕگە:Francisco_Hayez_-_Vengeance_is_Sworn.jpg|alt=Vengeance is Sworn (1851)|''تۆڵەسەندن سوێندی خوارد'' (١٨٥١) پەڕگە:Hayez,_Francesco_–_Accusa_segreta_–_1847_1848.jpg|alt=Secret Accusation (1847–1848)|''نھێنی تۆمەتبار'' پەڕگە:Francesco_Hayez_059.jpg|alt=Revenge of a Rival (The Venetian Woman) (1853)|''تۆڵەسەندنەوە لە ڕکابەرێک ''(١٨٥٣) </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیتالیا|ھونەرەکان|ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Francesco Hayez}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیتالیا-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٨٨٢]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩١]] [[پۆل:نیگارکێش]] [[پۆل:ئیتالیا]] [[پۆل:وێنەکێشی]] [[پۆل:ئیتالییەکان بەپێی پیشە]] o23pyu0adr48funf9c89niscrzlvs3e 0 203680 1673790 1511101 2026-09-23T22:32:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673790 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox German Location|Name=فورت|PLZ=90701 – 90768|ruling_party2=<!-- 2nd ruling political party - give abbreviations -->|ruling_party1=<!-- Leading political party currently in power - give abbreviations -->|Partei=SPD|Bürgermeistertitel=Oberbürgermeister|Bürgermeister=Thomas Jung|Website=[http://www.fuerth.de/ www.fuerth.de]|Adresse=Königstraße 88<br/>90744 Fürth|Gliederung=|LOCODE=<!-- UN/LOCODE value: "DE XXX" - WILL NOT BE DISPLAYED -->|NUTS=<!-- NUTS value: DEXXX - WILL NOT BE DISPLAYED -->|Gemeindeschlüssel=09 5 63 000|Kfz=FÜ|Vorwahl=0911|PLZ-alt=8510|pop_source=<!-- Weblink for population source, just the web address (no wikiformatting) -->|type=شتات|Lageplan=<!-- Image displaying location in more detail (eg. location within state or district -->|image_photo= Fuerther Innenstadt Mrz 2020.jpg|imagesize=<!-- Photo size. Default is 250px -->|image_caption=View over the city center in direction to ([[Nürnberg]])|image_flag=Fürth flag.jpg|Wappen=DEU Fürth COA.svg|coordinates={{coord|49|28|N|11|0|E|format=dms|display=inline,title}}|Lageplanbeschreibung=<!-- Description of image "Lageplan" Default: "Location of XX" -->|Stand=2012-12-31|Bundesland=Bavaria|Regierungsbezirk=Middle Franconia|Landkreis=urban|Höhe=295|Fläche=63.35|Einwohner=118358|ruling_party3=<!-- 3rd ruling political party - give abbreviations -->}}'''فورت''' [[شار|شارێکە]] لە [[ئەڵمانیا]] لە [[ویلایەتەکانی ئەڵمانیا|ویلایەتی]] [[باڤاریا]] لە تەنیشت نۆریمبێرگ ڕێژەی دانیشتووانی شارەکە بە ١١٨،٠٠٠ خەملێنراوە یەکەم ھێڵی ئاسنین لە ئەڵمانیا لە نێوان فورت و نوریمبێرگ بوو. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Fürth|فورت}}{{پۆلی کۆمنز|Fürth|فورت}}{{Cities in Germany}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:شارۆچکەکانی باڤاریا]] [[پۆل:شارەکانی باڤاریا]] [[پۆل:شوێنەکانی ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٨ەم]] gb6q60iw3w2ipn9iwjupa0byirqzwe7 0 203747 1673801 1511119 2026-09-23T22:34:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673801 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox German district|name=فوگلسبێرگ-کرایس|image_flag=Flagge Vogelsbergkreis.svg|image_coa=DEU Vogelsbergkreis COA.svg|state=[[ھێسن]]|capital=[[لاوتەباخ (ھێسن)|لاوتەباخ]]|regierungsbezirk=[[گیسن (ناوچە)|گیسن]]|area=1,458.96|Kreisschlüssel=06535|population=118,067|population_as_of=2002|density=81|carsign=VB|url=http://www.vogelsberg.de|map={{Germany district OSM map |parent_subdivision = Q1199}}}}'''فوگلسبێرگ-کرایس''' ناوچەیەکە لە ناوەڕاستی [[ھێسن]] لە [[ئەڵمانیا]] ناوچە ھاوسێکانی بریتین لە [[شوالم-ئێدە]]، [[ھێرسفێلد-رۆتنبورگ]]، [[فولدا (ناوچە)|فولدا]]، [[ماین-کینزیگ-کریس|ماین-کینزیگ-کرایس]]، [[ڤێتەراوکرایس]]، [[گیسن (ناوچە)|گیسن]] و [[ماربورگ-بیدێنکۆپف]] == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی سادە|سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}} <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Vogelsbergkreis|فوگلسبێرگ-کرایس}}{{Germany districts hesse}}{{authority control}}{{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ناوچەکانی ھێسن]] [[پۆل:فوگلسبێرگ]] gfa3s5kn3gcenda099n9odbwgpypx59 0 204797 1673720 1402974 2026-09-23T19:36:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673720 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = فلیبەگ | image = <!-- include ALT text per [[WP:ALT]] guideline -->Fleabag titlecard.png | caption = | show_name_2 = | genre = [[کۆمیدیای دراما]] {{ھن}} [[کۆمێدیای ڕەش]] | format = | creator = فیبی والێر برێج | developer = | writer = فیبی والێر برێج | director = ھاری برەدبیر | creative_director = | presenter = | starring = فیبی والێر برێج {{ھن}} [[ئاندرو سکۆت]] {{ھن}} [[برێت گێڵمان]] {{ھن}} [[ئۆلیڤیا کۆلمەن]] {{ھن}} ھیو سکێنر {{ھن}} بیل پەترسن {{ھن}} شان کلیفۆرد | judges = | voices = | narrated = | theme_music_composer = | opentheme = | endtheme = | composer = ئیزابێل والێر برێج | country = [[ئینگلستان]] | language = [[ئینگلیزی]] | num_seasons = <!-- or num_series --> ٢ | num_episodes = ١٢ | list_episodes = | executive_producer = فیبی والێر برێج {{ھن}} ھاری ویلیەمز {{ھن}} جەک ویلیەمز | producer = | editor = | location = | cinematography = تۆنی مێلر {{ھن}} لۆری ڕۆز | camera = | runtime = ٢٣–٢٨ خولەک | company = | distributor = | channel = <!-- or network --> بی بی سی سێ (وەرزی یەک) {{ھن}} بی بی سی یەک (وەرزی دوو) | picture_format = | audio_format = | first_run = | first_aired = <!-- {{Start date|YYYY|MM|DD}} -->٢١ی تەممووزی ٢٠١٦ | last_aired = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} -->٨ی نیسانی ٢٠١٩ | preceded_by = | followed_by = | related = | website = https://www.bbc.co.uk/programmes/p070npjv | website_title = | production_website = https://www.twobrotherspictures.com/production-pag-fleabag-series-1 }} '''فلیبەگ''' ({{بە ئینگلیزی|Fleabag}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنیی [[کۆمیدیای دراما|کۆمیدی دراما]]ی [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیزی]]یە، کە دانەر و نووسەرەکەی -فیبی والێر برێج- لە ڕووی نمایشێکی خۆی بەناوی "یەک ژن" سازی کردووە، کە بۆ یەکەم جار ساڵی ٢٠١٣ بەڕێوەی بردووە. کۆمپانیای Two Brothers Pictures بە ھاوبەشیی [[ستۆدیۆکانی ئەمازۆن]] زنجیرەکەی بۆ "بی بی سی سێ" ساز کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Seven reasons why feminist comedy Fleabag will be your latest TV addiction {{!}} Stylist Magazine|ناونیشان=http://www.stylist.co.uk/life/tune-in-to-britains-answer-to-girls-fleabag-bbc3-7-reasons-lena-dunham-Phoebe-Waller-Bridge-tv-netflix|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160924182008/http://www.stylist.co.uk/life/tune-in-to-britains-answer-to-girls-fleabag-bbc3-7-reasons-lena-dunham-Phoebe-Waller-Bridge-tv-netflix}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fleabag star Phoebe Waller-Bridge on female anger, emotional honesty -and fancying Barack Obama|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/women/life/fleabag-star-phoebe-waller-bridge-on-female-anger-emotional-hone/|newspaper=The Telegraph|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Elizabeth|دوایین=Day}}</ref> فیبی والێر برێج ڕۆڵی پاڵەوانی سەرەکیی زنجیرەکە دەگێڕێت کە خاتوونێکی جەوانی لەندەنییە کە ڕوحێکی ئازادی ھەیە و بۆ سێکسکردنیش زۆر ئازایە بەڵام کەسایەتییەکی تووڕە و سەرلێشێواوی ھەیە. [[ئاندرو سکۆت]] لە وەرزی دووەمدا پەیوەستی زنجیرەیەکە دەبێت. کەسایەتیی سەرەکی زۆربەی کات [[دیواری چوارەم]] دەشکێنێت تاوەکوو مۆنۆلۆگ یان شرۆڤەیەک پێشکەشی بینەر بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fleabag, episode 4 review: another superb, poignant episode that was both shocking and shockingly good|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/tv/2019/03/25/fleabag-episode-4-review-another-superb-poignant-episode-shocking/|newspaper=The Telegraph|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Benji|دوایین=Wilson}}</ref> ڕەخنەگران لەبەر سیناریۆ، نواندن و نازاوەیی کەسایەتیی سەرەکی ستایشێکی زۆری بەرھەمەکەیان کردووە. فیبی والێر برێج بۆ وەرزی یەکەم بوو بە براوەی خەڵاتی تەلەڤیزیۆنی ئەکادیمیای بریتانیا، بۆ پێشکەشکردنی باشترین کۆمیدیای ژنانە. وەرزی دووەم لە [[خەڵاتی ئێمی پڕایم تایم]]دا لە یازدە بەشدا بەربژێر بوو کە توانی شەش لەوان بباتەوە، والێر برێج خەڵاتەکانی باشترین زنجیرەی کۆمیدی، باشترین ئەکتەری سەرەکیی ژن و باشترین سیناریۆ بۆ زنجیرەی کۆمیدی وەدەست ھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nguyen|یەکەم=Hanh|دوایین٢=Nguyen|یەکەم٢=Hanh|سەردێڕ=‘Fleabag’: Season 2 Is Truly Blessed With 11 Emmy Nominations, Five for Actresses Alone|ناونیشان=https://www.indiewire.com/2019/07/fleabag-emmy-nominations-phoebe-waller-bridge-amazon-1202158266/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=IndieWire|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Game of Thrones takes best drama as Fleabag wins big at Emmys – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/live/2019/sep/22/emmys-2019-winners-live-news-updates-tonight|newspaper=The Guardian|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Benjamin|دوایین=Lee}}</ref>؛ ھەروەھا فلیبەگ بوو بە براوەی [[خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب]] بۆ باشترین زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی و باشترین ئەکتەر کە فیبی والێر برێج بوو، ھەروەھا ئاندرو سکۆتیش وەک بەربژێر ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="Winners & Nominees 2020"|ناونیشان=https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2020/all|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|وێبگە=www.goldenglobes.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200109075827/https://www.goldenglobes.com/winners-nominees/2020/all}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Golden Globes 2020: Fleabag and 1917 lead British invasion with major wins|ناونیشان=http://www.theguardian.com/film/2020/jan/05/golden-globes-2020-1917-and-fleabag-lead-british-invasion-with-major-wins|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=the Guardian|زمان=en}}</ref> == ڕۆڵەکان == * فیبی والێر برێج: فلیبەگ (ھەرچەند لە سیناریۆ نێوی نەھاتووە) * شان کلیفۆرد: کلێر (خوشکی فلیبەگ) * ئاندرو سکۆت: ئەو قەشەیەی فلیبەگ خۆشی دەوێ (لە وەرزی دووەمدا) == وەرزەکان<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Fleabag: a gloriously rude, and far funnier, update of Bridget Jones – review|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/on-demand/0/fleabag-a-gloriously-rude-update-of-bridget-joness-diary--review/|newspaper=The Telegraph|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Jasper|دوایین=Rees}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fans react to the final episode of Phoebe Waller-Bridge's 'Fleabag'|ناونیشان=https://www.nme.com/blogs/fans-react-final-episode-phoebe-waller-bridges-fleabag-2474253|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=NME|زمان=en-GB}}</ref> == {{Series overview | color1 = #AC1352 | link1 = #Series 1 (2016) | episodes1 = ٦ | start1 = {{Start date|2016|07|21|df=y}} | end1 = {{End date|2016|08|25|df=y}} | color2 = #000000 | link2 = #Series 2 (2019) | episodes2 = ٦ | start2 = {{Start date|2019|3|4|df=y}} | end2 = {{End date|2019|4|8|df=y}} }} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.imdb.com/title/tt5687612/ فلیبەگ] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] {{تووڵی دەروازە|بی بی سی|کۆمیدیا|لەندەن|تەلەڤیزیۆن|شانشینی یەکگرتوو}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە دراما تەلەڤیزیۆنییەکانی بەریتانیا لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:زنجیرە درامییەکانی بی بی سی]] [[پۆل:تەلەفزیۆنی فێمینیست]] [[پۆل:بەرنامەە ڕەسەنەکانی ئەمازۆن پرایم ڤیدیۆ]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە خەڵاتی پرایم تایم ئێمیان وەرگرتووە]] j3wzu9ea9e4bextgc0vm112rpe9kv3s 0 207811 1673807 1511129 2026-09-23T22:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وزە-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1673807 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{قورس بۆ لێتێگەیشتن}}[[پەڕگە:Consumer Reports - Kenmore microwave oven.tif|وێنۆک]]'''فڕنی مایکرۆوەیڤ''' ({{بە ئینگلیزی|microwave oven}})(بە شێوەیەکی گشتی بە مایکرۆوەیڤ ناودەبرێت) فڕنێکی کارەبایییە و خواردن گەرم دەکات و دەیکوڵێنێت، لە ڕێگەی بەرکەوتنی [[شەبەنگی کارۆموگناتیسی|تیشکی کارۆموگناتیسی]] لە مەودای [[لەرەلەر|فرێکوێنسی مایکرۆوەیڤ]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/technology/microwave-oven|سەردێڕ=Microwave Oven|ڕێکەوت=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=Encyclopedia Britannica|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> ئەمەش دەبێتە ھۆی دروستبوونی گەردە جەمسەرییەکان لە خۆراکەکەدا بۆ خولانەوە و بەرھەمھێنانی [[وزەی گەرمی]] لە پرۆسەیەکە کە بە گەرمکردنی دائێلکتریکی ناسراوە.{{ڕوونیبکەوە}} فڕنی مایکرۆوەیڤ بە شێوەیەکی خێرا و کارا خواردنەکان گەرم دەکات، چونکە وروژان تا ڕادەیەک یەکسانە لە دەرەوەیی ٢٥–٣٨ ملم (١–١٫٥ ئینج) لە یەک جۆر. پەرەسەندنی بۆری کۆنترۆلی موگناتیسی کاڤیتی بەریتانی وادەکات کە شەپۆلی ئەلکترۆ موگناتیسی (مایکرۆوەیڤ) بەرھەم بھێنرێت بە درێژی شەپۆلی بچووکی پێویست. == بنەماکان == فڕنی مایکرۆوەیڤ بە تێپەڕبوون لە ڕێگەیی تیشکی مایکرۆوەیڤدا خواردن گەرم دەکات. == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|وزە|تەکنۆلۆژیا|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خۆراک}} {{پۆلی کۆمنز|Microwave ovens}} {{وزە-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:داھێنانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئامێری ناوماڵ]] 0pgq01yfchd1rlt26f6q07wwjwg6qrj 0 207932 1673930 1403003 2026-09-24T04:35:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673930 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:747-8I (N6067E) takeoff.jpg|وێنۆک|فڕۆکەیەکی نەفەرھەڵگری بۆینگ ٧٤٧ دەفڕێت]] [[پەڕگە:Airbus 380 Prague.jpg|وێنۆک|ئێرباس A380 گەورەترین فڕۆکەی گەشتیاری جیھان]] '''فڕۆکەی گەشتیاری''' یان '''فڕۆکەی نەفەرھەڵگر''' ({{بە ئینگلیزی|Airliner}}) فڕۆکەیەکە کە عادەتەن گەشتیارێکی زیاتر لە فڕۆکە چکۆلەکان هەڵ ئەگرێ و کێشەکەی قورسە و قەبارەیەکی تاڕادەیەک گەورەتری ھەیە لە فڕۆکەی ئاسایی<ref name=NewarkDailyAdvocate_19031228>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Machine That Flies / What the Wright Brothers' Invention Has Accomplished |ناونیشان=https://newspaperarchive.com/newark-advocate-dec-28-1903-p-7/ |ئیش=The Newark Daily Advocate |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ١٩٠٣|شوێن=Newark, Ohio, U.S. |پەڕە=٧}}</ref> جووڵەی گەشتیارەکان لەلایەن [[ھێڵی ئاسمانی|هێڵە ئاسمانیەکان]] و فڕۆکە گەشتیارییەکان، بە بازرگانی پۆلێن کراوە و ئەم جۆرە فڕۆکانە تەنیا بۆ لایەنی گەشت و گواستنەوەی گەشتیارەکان بەکاردێن.<ref name="Tise">Tise, Larry E. Conquering the Sky. New York: Palgrave MacMillan, 2009. Print.</ref> ئەمڕۆ چەندین کۆمپانیا لە جیهان ھەن کە فڕۆکەی گەشتیاری بەرھەم دەھێنن بۆ وێنە [[ئێرباس]]، [[بۆینگ]]، [[بۆمباردێر]]، [[ئەی تی ئاڕ]]، [[کۆماک]] و [[ئیمبرەیر]] کە بۆ بەرهەم هێنان و فرۆشتنی فڕۆکەکانیان بە وڵاتانی دونیا لە پێشبرکێی گەورەدان لەگەل یەکتر.<ref name="Bernardo">Bernardo, James V. Aviation and Space: In the Modern World. New York: E.P. Dutton. 1968.</ref> {| class="wikitable" |+ ! !گەورەترین و بەناوبانگترین کۆمپانیاکانی دروستکردنی فڕۆکە لە جیھاندا !وڵات !وێنە |- |١ |[[بۆینگ]] |ئەمریکا |[[پەڕگە:Copa Airlines Boeing 737 MAX 9 HP-9903CMP taxiing at JFK Airport.jpg|وێنۆک]] |- |٢ |[[ئێرباس]] |ھەندێک وڵاتی ئەورووپا |[[پەڕگە:Airbus A330neo F-WTTN 39.jpg|وێنۆک]] |- |٣ |[[ئەمبرایێر]] |بەڕازیل |[[پەڕگە:E190 LV-FPS Austral jan2016.jpg|وێنۆک]] |- |٤ |[[ئەی تی ئاڕ]] |ئیتالیا و فەرەنسا |[[پەڕگە:ATR 72-600 in flight.jpg|وێنۆک]] |- |٥ |[[بۆمباردێر]] |کەنەدا |[[پەڕگە:Bombardier CRJ-200ER, Iberia Regional (Air Nostrum) JP7533195.jpg|وێنۆک]] |- |٦ |[[کۆماک]] |چین |[[پەڕگە:B-620G@PEK (20201231183628).jpg|وێنۆک]] |- |٧ |[[ساب]] |سوید |[[پەڕگە:Loganair Saab 340 Watt-1.jpg|وێنۆک]] |- |٨ |[[توپۆلف]] | rowspan="4" |ڕووسیا (یەکێتی سۆڤیەت) |[[پەڕگە:Tupolev Tu-154M, Uzbekistan Airways JP6144356.jpg|وێنۆک]] |- |٩ |[[ئەنتۆنۆڤ]] |[[پەڕگە:Saratov Airlines, RA-61701, Antonov An-148-100B (37680523701).jpg|وێنۆک]] |- |١٠ |[[ئیلیوشین]] |[[پەڕگە:IL-86 CCCP-86003 Paris Air Show 1981.jpg|وێنۆک]] |- |١١ |[[یاکووف]] |[[پەڕگە:Yak40 Poland (17045187002).jpg|وێنۆک]] |- |١٢ |[[ئایارکۆت]] | rowspan="2" |ڕووسیا |[[پەڕگە:MC21 5.jpg|وێنۆک]] |- |١٣ |[[سوخۆ]] | |- |١٤ |[[پیشەسازی قورسی میتسوبیشی]] |ژاپۆن |[[پەڕگە:MRJ First Flight (2) (cropped).png|وێنۆک]] |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Airliners}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ھێڵی ئاسمانی]] [[پۆل:داھێنانە ڕووسییەکان]] pexnifzd8le0qbb6s9gphdg1n1qfdr2 0 209467 1674072 1661242 2026-09-24T10:38:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674072 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = فیلادێلفیا | official_name = شاری فیلادێلفیا | settlement_type = [[شار]] | etymology = [[Ancient Greek]]: [[wikt:φίλος|φίλος]] ''phílos'' (beloved, dear) and [[wikt:ἀδελφός|ἀδελφός]] ''adelphós'' (brother, brotherly) | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 280 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/1 | image1 = Philadelphia skyline from South Street Bridge January 2020 (rotate 2 degrees perspective correction crop 4-1).jpg | image2 = Independence National Historical Park INDE0004 b.jpg | image3 = Philadelphia City Hall, aerial view, cropped.png | image4 = A359, Philadelphia, Pennsylvania, USA, Delancey Street in Society Hill, 2009.JPG | image5 = North facade of College Hall, Penn Campus.jpg | image6 = PhiladelphiaMuseumOfArt2017.jpg }} | image_caption = Clockwise from top: [[List of tallest buildings in Philadelphia|Center City skyline]] in 2020; [[Philadelphia City Hall|City Hall]]; [[College Hall (University of Pennsylvania)|College Hall, Penn Campus]]; [[Philadelphia Museum of Art|Museum of Art]]; Delancey Street [[Terraced house|row houses]] in [[Society Hill]]; [[Liberty Bell]] and [[Independence Hall]] | nickname = "فیلی", "شاری خۆشەویستی برایانە", "[[ئەتینا]]ی ئەمریکا ",<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.librarycompany.org/artifacts/athens.htm|سەردێڕ=Art & Artifacts: Discover the Library Company's Art and Artifact Collection – Athens of America|وێبگە=librarycompany.org|بڵاوکەرەوە=The Library Company of Philadelphia|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠}}</ref> <small> and other [[nicknames of Philadelphia]]</small> | motto = "Philadelphia maneto" ("Let brotherly love endure" or "... continue")<ref>Robinson, Sam (November 5, 2013). [https://hiddencityphila.org/2013/11/behind-philadelphia-maneto-dissecting-the-city-seal/ "Behind Philadelphia Maneto: Dissecting The City Seal"]. Hidden City Philadelphia. Retrieved January 18, 2018.</ref><ref>McDevitt, John (May 5, 2015). [http://philadelphia.cbslocal.com/2015/05/05/plaque-dedication-marks-120th-anniversary-of-creation-of-philadelphias-flag/ "Plaque Dedication Marks 120th Anniversary of Creation of Philadelphia's Flag"]. philadelphia.cbslocal.com. CBS Broadcasting Inc. Retrieved January 18, 2018.</ref> | image_flag = Flag of Philadelphia, Pennsylvania.svg | image_seal = Seal of Philadelphia, Pennsylvania.svg | image_blank_emblem = City of Philadelphia Logo.svg | blank_emblem_size = 150px | blank_emblem_type = Logo | image_map = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=200|frame-align=center|zoom=9|title=Philadelphia|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000}} | image_map1 = {{maplink|frame=yes|plain=yes|frame-width=300|frame-height=170|frame-align=center|zoom=4|type=point|title=Philadelphia|marker=city|type2=shape|stroke-width2=2|stroke-color2=#808080}} | map_caption1 = نەخشەی فیلادلفیا | subdivision_type = وڵات | subdivision_type2 = ویلایەت | subdivision_type3 = | subdivision_name = ویلایەتە یەکگرتووەکان | subdivision_name2 = [[پێنسیلڤانیا]] | subdivision_name3 = فیلادێلفیا | subdivision_type4 = وڵاتە مێژووییەکان | subdivision_name4 = [[شانشینی ئینگلتەرا]]{{ھن}}[[شانشینی بریتانیای مەزن]] | subdivision_type5 = [[ئیستیعمارکەری مێژوویی]] | subdivision_name5 = [[شانشینی بریتانیای مەزن]] [[پارێزگای پێنسلڤانیا]] | government_type = [[Mayor–council government|Mayor–council]], [[consolidated city-county]] | governing_body = ئەنجومەنی شاری فیلادلفیا | leader_title = شارەوان | leader_name = [[جیم کێنی]] ([[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی دیموکرات]]) | established_title = دامەزرا | established_title1 = کۆمپانیای [[شارەوانی]] | established_date = ١٦٨٢<!-- ref states early 1862 for first land purchase and summer 1682 for initial survey by Penn's surveyor-general, Thomas Holme, before Penn's arrival in October; no exact dates are given --> | established_date1 = ٢٥ تشرینی یەکەم ١٧٠١ | founder = ویلیام پێن | unit_pref = Imperial | area_total_sq_mi = ١٤٢٫٧٠ | area_total_km2 = ٣٦٩٫٥٩ | area_land_sq_mi = ١٣٤٫٢٨ | area_land_km2 = ٣٤٧٫٧٨ | area_water_sq_mi = ٨٫٤٢ | area_water_km2 = ٢١٫٨١ | population_as_of = [[2020 United States census|٢٠٢٠]] | population_footnotes =<ref name="QuickFacts">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts: Philadelphia city, Pennsylvania |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/philadelphiacitypennsylvania/POP010220 |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | population_total = ١٦٠٣٧٩٧ | population_rank = شەشەم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان{{ھن}}یەکەم لە پێنسلڤانیا | population_metro_footnotes =<ref name="2020Pop">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 Population and Housing State Data |ناونیشان=https://www.census.gov/library/visualizations/interactive/2020-population-and-housing-state-data.html |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢١}}</ref> | population_metro = 6245051 ([[List of metropolitan statistical areas|7th]]) | population_density_sq_mi = ١١٩٤٣٫٦٨ | population_density_km2 = ٤٦١١٫٥٣ | population_demonym = فیلادێلفیا | timezone = [[کاتی ناوچەی ڕۆژھەڵاتی باکووری ئەمریکا|EST]] | utc_offset = −٥ | timezone_DST = [[Eastern Daylight Time|EDT]] | utc_offset_DST = −٤ | postal_code_type = کۆدەکانی زیپ | postal_code = 19092–19093, 19099, 191xx | area_codes = [[Area codes 215, 267, and 445|215, 267, 445]] | coordinates = {{coord|39|57|10|N|75|09|49|W|format=dms|region:US-PA_type:city(1,600,000)|display=inline,title}} | elevation_m = ١٢ | elevation_ft = ٣٩ | blank_name = [[Federal Information Processing Standards|FIPS code]] | blank_info = ٤٢–٦٠٠٠٠ | blank1_name = [[Geographic Names Information System|GNIS]] feature ID | blank1_info = 1215531<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://geonames.usgs.gov/apex/f?p=136:3:0::NO::P3_FID,P3_TITLE:1215531,City%20of%20Philadelphia|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|سەردێڕ=US Board on Geographic Names|بڵاوکەرەوە=[[United States Geological Survey]]|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231027140852/https://www.usgs.gov/us-board-on-geographic-names/domestic-names?p=136%3A3%3A0%3A%3ANO%3A%3AP3_FID%2CP3_TITLE%3A1215531%2CCity%2520of%2520Philadelphia|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | blank_name_sec2 = Major airport | blank_info_sec2 = فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی فیلادلفیا | blank1_name_sec2 = [[سیستەمی ڕێگای گشتی نێوان ویلایات]] | blank1_info_sec2 = [[پەڕگە:I-76.svg|26px|link=Schuylkill Expressway]] [[File:I-95.svg|26px|link=Interstate 95 in Pennsylvania]] [[File:I-676.svg|32px|link=Interstate 676]] | blank2_name_sec2 = ڕێگاکان | blank2_info_sec2 = [[پەڕگە:US 1.svg|26px|link=U.S. Route 1 in Pennsylvania]] [[File:US 13.svg|26px|link=U.S. Route 13 in Pennsylvania]] [[File:US 30.svg|26px|link=U.S. Route 30 in Pennsylvania]] | blank3_name_sec2 = [[ھێڵی شەمەندەفەر]] | blank3_info_sec2 = [[SEPTA Regional Rail]], [[NJ Transit Rail Operations|NJ Transit]] | blank4_name_sec2 = [[گواستنەوەی خێرا]] | blank4_info_sec2 = [[Broad Street Line]], [[Market–Frankford Line]], [[PATCO Speedline]] | blank5_name_sec2 = ڕێگا ئاوییەکان | blank5_info_sec2 = [[Delaware River]]{{ھن}}[[Schuylkill River]] | website = [http://www.phila.gov/ www.phila.gov] | footnotes = | area_footnotes =<ref name="CenPopGazetteer2019">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2019 U.S. Gazetteer Files|ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/docs/maps-data/data/gazetteer/2019_Gazetteer/2019_gaz_place_42.txt|بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> }} '''فیلادلفیا''' ({{lang-en|Philadelphia}}) (بە سادەیی بە فیلی ناسراوە) گەورەترین شارە لە ویلایەتی پێنسلڤانیا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. فیلادێلفیا شەشەمین شارە لە وڵاتە یەکگرتووەکان و پڕ پڕحەشیمەت ترین شاری ویلایەتی پێنسلڤانیایە، کە لە ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانەکەی ١٬٦٠٣٬٧٩٧ بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Cities 101 — Consolidations|ناونیشان=https://www.nlc.org/resource/cities-101-consolidations|وێبگە=National League of Cities|بڵاوکەرەوە=nlc.org|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|زمان=en|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Philadelphia}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پێنسیلڤانیا|شار]] [[پۆل:فیلادێلفیا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ئەمریکا]] [[پۆل:پایتەختەکانی پێشووی ویلایەتەکان لە ئەمریکا]] by7j2wiy3y7gji6a2jzdzorej74htj6 0 210390 1673775 1673149 2026-09-23T20:24:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673775 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} کۆزاکی(神崎町، کۆزاکی-ماچی) شارۆچکەیەکە لە [[پارێزگای چیبا]] لە [[ژاپۆن]]، بەپێی سەرژمێری ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی بە ٥٬٨٨٤، و ڕووبەرەکەی بە ١٩٫٨٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە خەمڵێنراوە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٢}} {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Kozaki, Chiba|کۆزاکی}} {{authority control}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|جوگرافیا}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٥٥ لە ژاپۆن]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩٥٥]] [[پۆل:شارۆچکەکانی پارێزگای چیبا]] pdh4waaemh9ksw5mlvh6vfdp1eo4f24 0 211055 1673674 1673028 2026-09-23T17:17:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:مەککە|مەککە]] 1673674 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''غالب کوڕی فیھر''' (مردووی ٢٣٠–٢٤٠) [[کونیە|کونیەکەی]] ئەبوو تەیمە، باپیری نۆیەمی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]] لە [[مەککە]] لەدایکبووە و ھەر لەوێش نێژراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ص40 - کتاب أنساب الأشراف للبلاذری - فولد غالب بن فھر - المکتبة الشاملة الحدیثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/9773/41|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تاریخ الیعقوبی - الیعقوبی - ج ١ - الصفحة ٢٣٣|ناونیشان=http://shiaonlinelibrary.com/الکتب/3468_تاریخ-الیعقوبی-الیعقوبی-ج-١/الصفحة_231|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=shiaonlinelibrary.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220328193103/http://shiaonlinelibrary.com/%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%AA%D8%A8/3468_%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D8%B9%D9%82%D9%88%D8%A8%D9%8A-%D8%AC-%D9%A1/%D8%A7%D9%84%D8%B5%D9%81%D8%AD%D8%A9_231|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{باب و باپیرانی محەممەد}} {{تووڵی دەروازە|محەممەد|ژیاننامە|ئیسلام|مەککە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ڕەچەڵەکی محەممەد]] [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٣یەم]] [[پۆل:قوڕەیش]] fhoz2izyqm18kkfapvopkfw5gj40kh5 0 211213 1673544 1595529 2026-09-23T13:35:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673544 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Frankie Edgar.jpg|وێنۆک]] '''فرانکی ئێدگار''' ({{بە ئینگلیزی|Frankie Edgar}}) ( لەدایکبووی ١٦ی تشرینی دووەمی ١٩٨١) ھونەرمەندێکی جەنگی تێکەڵی پیشەیی ئەمریکییە، پێشبڕکێ لە بەشی کێشی [[یوو ئێف سی|پاڵەوانیەتی جەنگی کۆتایی]] (UFC) دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ufc.com/rankings|سەردێڕ=Fighter Rankings|بڵاوکەرەوە=UFC.com|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150526175333/http://www.ufc.com/rankings|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> ھەروەھا پاڵەوانی پێشووی کێشی سووکە لە UFC، دوای چەندین جار گرتن و بەرگری لە نازناوی [[کێشی سووک (ھونەرە جەنگییە تێکەڵەکان)|کێشی سووک]]ی خۆی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Stealing the spotlight, beating the odds: Inside Frankie Edgar's improbable run of UFC success|ناونیشان=https://www.espn.com/mma/story/_/id/30822495/stealing-spotlight-beating-odds-frankie-edgar-improbable-run-ufc-success|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Frankie Edgar}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨١]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئاڵمانی]] [[پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە کێشی سووک]] [[پۆل:ھونەرمەندانی جەنگی تێکەڵ بە سوود وەرگرتن لە بۆکسینگ]] tudxowqnnlzhtoc5ke0ufpc8zc38plo 3 211883 1673604 1611998 2026-09-23T16:16:05Z Épine 19745 /* بێ سوودە */ بەشی نوێ 1673604 wikitext text/x-wiki {{بۆکسی ئەرشیڤ| #[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak/ئەرشیڤی ١|٢٠٠٩/١١/١٨‏ – ٢٠١٢/٨/١٨‏]] #[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak/ئەرشیڤی ٢|٢٠١٢/٨/١٨‏ – ٢٠١٢/١٢/٢٦‏]] #[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak/ئەرشیڤی ٣|٢٠١٢/١٢/٢٦‏ – ٢٠١٣/٥/٢٣‏]] #[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak/ئەرشیڤی ٤|٢٠١٣/٥/٢٣‏ – ٢٠١٤/١/٦‏]] #[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak/ئەرشیڤی ٥|٢٠١٤/١/٦‏ – ٢٠١٤/٥/٢٧‏]] #[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak/ئەرشیڤی ٦|٢٠١٤/٥/٢٧‏ – ٢٠١٩/٤/٧‏]] #[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak/ئەرشیڤی ٧|٢٠١٩/٤/٧‏ – ٢٠٢٢/٤/٢٦‏]]}} == ڕیشەی مەڵبەند == جارێک باسی وشەی «مەڵبەند»مان کرد و من وتم لەوانەیە لە ماڵبەندەوە ھاتبێ. ئێسە کتێبەکەی نانەوازادەم تەماشا کرد ئەو دەڵێ مەڵبەند مەرزبەندە کە پاری /رز/ بووە بە / ڵ/. ئەمە لە دروست دەچێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٣:٥٠، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: زۆر جاڵبە ھەر ئێستا کە وەڵامت دەدەمەوە خەریکی خوێندنەوەی وتارێک بووم (گردآوری و بررسی واژگان و اصطلاحات دامداری در گونۀ زبانی «سطوه»). تووشی وشەیەک ھاتم ''بَل'' [bal]: گوش بزرگ و بلند (چارپايان). لە بیر [https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/بەل ''بەل'']-ی کوردی ھاتمەوە (بە ماناکانی دەرپەڕیو، بڵندتر لە دەوروبەری خۆی؛ درێژ) وتم بە خوا ئەمە ھەر دەبێ وشەی ''بەرز'' بێ. :ئەمەیش ھەر ئەو شتەیە کە جنابت دەفەرمووی. بەس لە کوردیدا ئێمە ''-بەند''-مان نییە و کوردییەکەی دەبێتە ''-بێن'' یان ''-وێن'' (وەک ''پشتوێن''، ''دەربێن''، ''دەمبێن ''و ...). ئەوانەی ''-بەند''-یان تێدایە نوێترن. بەڵام ئەم بۆچوونە ھەر دەتوانێ دروست بێ. :ئێمە وشەی ''مەرز''-مان لە ''دامەزران''-دا ھەیە کە ئەردەڵانەکان دەڵێن ''دامەرزیان''. یانی ھەر دووک فۆرمەکە لە کوردیدا ھەیە و ئەمەیش ئاساییە. نموونەیەکی تر وشەیە ''ھەڵە''-یە کە ھەر ھەمان ''ھەرزە''-یە (وەک دەڵێن ''ھەرزەکار''). وەک وتم ''بەرز'' و ''بەل''-یش دەبێ ھەر ئاوا بن. دیارە ئەوانەی /رز/یان تێدایە ڕەسەنترن.-- [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٢٠:٤٢، ١٤ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ھەڵە غەڵەت نییە؟ غەڵەت بووە بە ھەڵەت بووە بە ھەڵە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏٠٧:٢٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]: منیش ھەر وەک تۆم بیر دەکردەوە دوایی زانیم وا نییە و ھەڵفریواوم. لە پاڵەویدا وشەی ''ھەلەگ'' ھەبووە کە لە کوردیدا بووەتە ''ھەڵە'' (ئەمەیش [https://t.me/YaddashtQaemmaqami/53 سەرچاوە]کەی). :لە دینکردی پێنجەمدا وشەی halak-kirdagār ھاتووە کە «بیھودەکار» مانا کراوەتەوە دەی ئەمە ھەر ''ھەرزەکار''-ی کوردییە (''ھەرزەکار'' لە ئەسڵدا یانی کەسێک کە کاری ھەرزە (بیھودە) دەکا دوایی بووەتە تازەلاو وەک چۆن دەڵێن ''جحێڵ ''یانی نەزان). دیارە ''ھەزرە ''و ''ھەڵە ''ھەر یەک شتن. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٩:٥٦، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == Togg on Sorani Kurdish Wikipedia == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] Hi, please can you create an article for new Turkish car manufacturer Togg on Sorani Kurdish Wikipedia as I would like to see it on this Wiki, but I don't understand this language and I can't find a translator for it to create myself. Thanks [[بەکارھێنەر:ARDITGILA|ARDITGILA]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ARDITGILA|لێدوان]]) ‏١٧:٢٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == سلاو == سلاو بةريزم تكاية ئةم وتارةى دام ناوة هي مامؤستاكةمة بؤجي زياننامةكةى ئةسرنةوة لةعةري و كوردي مةسةلة جي ية تكاية وةلام سوباس [[بەکارھێنەر:Ahmad9823|Ahmad9823]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahmad9823|لێدوان]]) ‏١٨:١١، ٨ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> ‏٢٣:٠٢، ٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Samuel (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_1&oldid=25272788 --> == پرسیار == سڵاو بەڕێز چالاک هیوادارم باش بیت، چەند پرسیارێکم هەیە لێتان.١- من دەمھەوێ وتارێک لەبارەی کەسایەتیکەو درووست کەم کە سەییدە نابێ وشەی سەیید بنووسم یان دەتوانم؟ ٢- کاتێک دەگەیین بە ناوێک کە گیرەی هەیە یەکێک لە پیتەکانی ئێمە چیپکەین؟ ئایا دووجار بینووسین یا نە؟ بۆ نموونە سەجادی بنووسین یا سەججادی؟ ٣- یان لە بواری ڕێنووسەو ساڵەح درووستە یان ساڵح؟ ٤- بێھرووز یان بێرووز؟ ٥- بارام یان بەھرام؟ سپاس [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٢، ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]]: سڵاوت لێ بێت. 1. بەڵێ نابێ بنووسی سەید. 2. لەڕاستیدا لەسەر ئەمە ھێشتا ڕێک نەکەوتووین بەڵام کوردی گیرەی نییە و باشترە نەنووسرێ. 3 و 4 و 5. لەسەر ئەمانەش ڕێک نەکەوتووین. دیارە بە کوردی بەھرام دەبێتە بارام. خۆم دەڵێم ساڵح جا نازانم ساڵەح باوترە یان ساڵح. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏١١:٢٧، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :: سپاس بەڕێز چالاک، هەندێک کەس بە وشەی سەید دەناسین و ئەگەر نەڵێین سەید لەوانەیە نەزانین مەبەست لە کێیە. بۆ نموونە [[سەید عەلی ئەسغەر کوردستانی]] یان [[سەید ڕەزا]] و هتد، بۆ ئەوان چیپکەین؟ هەروا بمێنن یان سەید لابەم لەبەرناویان؟ (دەتوانین بۆ ئەو کەسانەی بە سەید ناسراون لە ناوی وتارەکا ئاماژەی پێ بکرێ؟). [[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|DK2]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|لێدوان]]) ‏٠٨:٥٧، ٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]]: بەڵێ وایە بەڕاستی ھەندێک ھەر وەک وتت بەو نازناوەوە ناسراون. بڕیاردان ھاسان نییە ھەمان کێشە لە ویکیی فارسیشدا ھەیە. من بوایەم دەستت لەمانە نەدەدا بەڵام ھەتا ڕێک نەکەوین ناکرێ بڕیار بدەین. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ‏٠٦:٣٤، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) ==[[:داڕێژە:شیعر١]] بۆ [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] ھەڵبژێردرا == [[پەڕگە:Ambox warning pn.svg|48px|ڕاست|alt=|link=]] تاگێک لەسەر [[:داڕێژە:شیعر١]] داندراوە کە داوا دەکات کە بە خێرایی بسڕدرێتەوە لە ویکیپیدیا. ئەمە لەبەر ئەم ھۆکار(انە) کراوە: <blockquote>دووبارەی [[:داڕێژە:شیعر]]</blockquote> لەژێر [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا]]، ئەو پەڕانەی کە لەگەڵ چەند پێوەرێکی دیاریکراودا یەکدەگرن لەوانەیە بسڕدرێنەوە. ئەگەر پێت وایە ئەم پەڕەیە نابێت بسڕدرێتەوە لەبەر ئەم ھۆکارە، لەوانەیە '''پێویست بکات ناڕەزایی دەرببڕیت''' [[:داڕێژە:شیعر١|بە سەردانکردنی پەڕەکە]] و کرتەکردن لەسەر ئەو دوگمەیەی کە دەڵێت «دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە» کە ھەلێکت پێ دەدات بۆ ڕوونکردنەوە کە بۆچی نابێت پەڕەکە بسڕدرێتەوە. بەھەرحاڵ، ئاگاداربە کە ھەرکاتێک پەڕەیەک تاگی سڕینەوەی خێرای لێ درا، لەوانەیە بەبێ دواخستن بسڕدرێتەوە. تکایە خۆت تاگی سڕینەوە لە پەڕەکە لامەبە. سەیری [[ویکیپیدیا:سیاسەتەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکان و ڕێساکان]] بکە تاکوو لە داھاتوودا ئەمە ڕوونەداتەوە. ئەگەر پەڕەکە سڕدراوەتەوە، و دەتەوێت بھێندرێتەوە بۆ باشترکردنەوەی، تکایە پەیوەندی ببەستە لەگەڵ {{Querylink|Special:Log|qs=type=delete&page=%D8%AF%D8%A7%DA%95%DB%8E%DA%98%DB%95%3A%D8%B4%DB%8C%D8%B9%D8%B1%D9%A1|بەڕێوەبەرێکی سڕینەوە}}، ئەگەر لە پێشوودا ئەمەت ئەنجام داوە، تکایە چاوەڕێی وەڵام بە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ‏٢٣:٠٣، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) == کیبورد == سلاو کاک مه یی کیبورد کوردی توام ارای ناو موبایل اندروید [[بەکارھێنەر:Moob Ali|Moob Ali]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Moob Ali|لێدوان]]) ‏١٦:٤٧، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == KiranBOT == سڵاو. KiranBOT وەک بۆتی جیهانی پەسەند کراوە، بەڵام کاتێک هەوڵ دەدەم دەستکاری ckbwiki بکەم، بەردەوام abuse-filter دەستپێدەکات. ئایا دەتوانرێت لە ناوخۆشدا ئاڵای بۆتێک بە [[User:KiranBOT]] بدرێت؟ هەروەها pingکردن [[User:Sakura emad]]. [[بەکارھێنەر:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Usernamekiran|لێدوان]]) ٠٦:٢٩، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) [[بەکارھێنەر:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Usernamekiran|لێدوان]]) ٠٦:٢٩، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC)Hello. KiranBOT is approved as global bot, but when I am trying to edit ckbwiki, it keeps triggering abuse-filter. Is it possible to grant KiranBOT a bot flag locally as well? Also pinging [[User:Sakura emad]] :hello @[[بەکارھێنەر:Usernamekiran|Usernamekiran]] and welcome, it seems the bot was trying to remove images or adding nonstandard letters to the articles, anyway, i've granted Autopatroller Rights, [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٢:٠١، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) :: ::: Discussion is ongoing at [[User talk:Sakura emad]]. [[بەکارھێنەر:Usernamekiran|Usernamekiran]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Usernamekiran|لێدوان]]) ١٩:٥٦، ١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) == الترجمة من العربية == سلاو. {{وەڵام بۆ|Sina Khezrii|1silent scientist}} : اگر علاقه دارید، مقالۀ [[w:ar:ابن عبدكة]] را ترجمه کنید. : إذا كنت مهتمًا، قم بترجمة مقالة [[w:ar:ابن عبدكة]] من العربية. [[بەکارھێنەر:Sazwar|Sazwar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sazwar|لێدوان]]) ١٣:٣٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Sazwar|Sazwar]] دەم‌باش. در گوشه ذهنم نگه میدارم. [[بەکارھێنەر:Sina Khezrii|سینا خزری ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sina Khezrii|لێدوان]]) ١٥:٣٦، ١٧ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == گواستنەوەی ڕەوانەکەری پارتی == سڵاو، بە ڕای من باشترە کە ڕەوانەکەری [[پارتی]] بگوازرێتەوە بۆ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] [[بەکارھێنەر:Average kurd|اڤرێچ کورد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Average kurd|لێدوان]]) ١٦:٥٩، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چالاکی == سڵاو کاک چالاک، لە ساڵانی پێشوو دەستپێکی ویکیپیدیا دەستپێکی بەڕێوەبەریتان زۆر بووە و چالاک بۆتتان بەکارھێناوە بۆ خزمەتی ئێرە، پلانتان ھەیە چالاک ببنەەوە دووبارە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٧:٤٠، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاوت لێ بێ. بێم وا نییە بتوانم وەک جاری جاران چالاکیم هەبێ بەڵام هەموو هەوڵی خۆم دەدەم سەردانی ویکی بکەم و بەشداری بکەم لە یارمەتیدانی بەکارهێنەران. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٨:٥١، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::نا مەبەستم بەشداریکردن وەک بەکارھێنەر نییە کاک چالاک، مەبەستم لەمەیە [[ویکیپیدیا:ناچالاکیی بەڕێوەبەران]] بەشداریکردن وەک بەرێوەبەر، ئەتوانی لە ئێستاوە تا 2027 ئەتوانی پەنجا چالاکی بەرێوەبەریت ھەبێ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٥٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::بەر لەوە بەڕێوەبەر بم بەکارهێنەرم. وەک دەزانی ئێرە ئەوەندە کاروباری بەڕێوەبەریی زۆر نییە؛ ئەگەر هەبێ بەڵێ هەتا ئەودەم ئەوەندەم پێ دەکرێ. سپاس. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٠٦، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::ئێرە کاروباری بەرێوەبەری ھەر زۆر زۆرە و ئەرکێکی زۆر زۆرمان لە پێشە ئەو ماوەیە، لە ئێستادا چەن کۆمەڵە وتارێک لەسەر سڕینەوە ماونەتەوە و ناشتوانین بیسڕینەوە و ناچارین XFD - سڕینەوەی خێرا چالاک بکەینەوە تا بەپێی سیاسەتی سڕینەوە مامەڵە لەگەڵ ھەندێ وتار بکەین، جگە لەوەی چەندین شوێنی تر ھەیە پێویستیانە و نامەوێ بە قسەکانم ئەو چاتە قەرەبالغ بکەم بەڵام لەوانەیە بەڕێزتان باس لە دوو ساڵ پێش ئێستا بکەن بەڵام من باسی ئێستا دەکەم، گەر ھەوڵ ئەدەی کاری بەرێوەبەرایەتی بکەی من زۆریشم پێ خۆشە و خۆمیش بانگت دەکەم لەو جێیانەی ئەرکی بەرێوەبەرانی پێویستە، بەڵام مەبەستم چالاکییە نەک بەشداری بەکارھێنەری، بەڵکو کردارەکانی بەڕێوەبەری. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:١٠، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::زۆر باشە بە هیوای خوا لە خزمەتتدا دەبم. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٩:٤٣، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::با لە کەیسەکەی ئێپێن دەستپێبکەم کاک چالاک چونکە ئەم بابەتەش پەیوەندی بە بەرێوەبەرانەوە ھەیە، ئاگاداری مێژووی بابەتەکەن کە ساڵێک بەر لە ئێستایە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٤٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::بەڵێ هەم کاک محەممەد بۆی شی کردمەوە و پێی وتم بۆ وەها بڕیارێکی داوە. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١١:٣٥، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::باشە، مەبەستی من لێرە ئەوەیە پێشووتر سێجار بەربەستکراوە و بەربەستنەکانیشی بەسەرچوون و کراونەتەوە و بەلام بەردەوام بووە لە شەڕە دەستکاری، گوێنەدانە یەکدەنگی کۆمەڵگا. ئایا بەڕێزتان پێتان وایە ئەو بەربەستنەی ئێستا کراوە زیادەڕۆییە؟ چونکە ئەو قسەکانی تۆ بەکاردەھێنێ و ئەڵێ کاک چالاک بە بەربەستنەکە ناڕازایە کەوایە بەربەستنەکە کێشەی تێدایە. ئێمە ئەزانین شەش مانگ زۆرە بەڵام لە ناچاری کراوە. وەڵامی بەڕێزتان چییە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١١:٣٩، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::::بە بڕوای من ۳ مانگ باش بوو دووپات بۆوە ئەوجار ٦. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ١٤:٢٨، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::::خۆی بەربەستی درێژ سێ مانگ یان شەش مانگ ھەر بەربەستی درێژە، زۆریش ھەوڵمان دا لەگەڵی گفتوگۆ بکەین دەیوت نا ھەر ئاوا دەکەم کە ئەمەوێ تا ئەوکاتەی بەقسەم ئەکەن و ئاڵاکە لە شوێنی خۆی دادەنێن، ئێستاش جیاوازی نییە کە چۆتە مێتا ھەمان شت ئەلێت، و سپاس بۆ پەیامەکەت : ) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٤٣، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{سھ|:::::::::::}} کاک چالاک جارەکەی تر وتت ئاگادارتان بکەمەوە گەر چالاک ئەبن؟ ئێستاش ئاگاداریتان بۆ ئەنێرم، ئێستا خۆت ئاگاداری سێ پڕۆژەی ئێدیتاسۆنمان ھەیە و دادوەران بەسەر وتارەکەدا دەچنەوە تا ئاستی وتارەکە دابڕێژن و یەکلایی بکەنەوە، پێویستمان بە کەسێک بوو کوردی باش بێت تۆش کوردیت زۆر باشە ئەتوانی ئەو وتارانەی بۆت دادەنێم دەمێکی تر پێداچوونەوەی بۆ بکەیت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٩:٢٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :کام وتار؟ ناشزانم پرۆژەکە چییە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:١٥، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == سڕینەوە == سڵاو کاک چالاک وتووێژی ساڵانی ڕابردووی ویکیپیدیام خوێندەوە، ئێوە دژی سڕینەوەی وتارەکان بوون وایە؟ کەوایە ئێستا ئەمەی پێتانی ئەلێم ھەلێکی زێڕینە، کاک ئارام کار لەسەر چالاکردنی وتووێژی سڕینەوە دەکات لە توینکڵ، بەمەش واتا بەرێوەبەران ئیتر ناتوانن ھەموو وتارێک لەژێر پێوەری سڕینەوەی خێرا بسڕنەوە و دەبێت بچێتە وتووێژ و بەکارھێنەران بیبینن سەرەتا و وتووێژ لەسەر سڕێنەوە و مانەوەی بکەن، گەر ئەمەت بەدڵە و ئەتەوێ بەشدار بیت، لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)#چالاککردنی توینکڵ: وتووێژی سڕینەوە|دیوەخان لێرە داواکاری کراوەتەوە و بەشداربە]] {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٣٩، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :ببوورە وە بیرم نایە بابەتەکە چ بوو کە من دژی بووم. یانی چ وترابوو کە من دژی بووم. چون ناکرێ ھەر لەخۆوە دژایەتیم کردبێ. [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٣٣، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::نا کاک چالاک وردبەرەوە لە قسەکانم ئەڵێم کاتی خۆی کە زۆر تاگی سڕینەوە لە وتار ئەدرا و بەرێوەبەر وتاری ئەسڕیەوە پێتان ناخۆش بوو، ئێستاش ئەوەی من لە دیوەخان ھێناومە شتێکە خزمەتی وتار دەکات لەبەر ئەوەی وتووێژی سڕینەوە وادەکات بەکارھێنەرانیش بەشدار بن لە سڕینەوەکە قسە لەسەر مانەوە و نەمانی بکەم بەتۆشەوە، ڕوونە؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٥:٥٩، ٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار == سڵاو .. بەڕێزان، من چۆن بتوانم ژیاننامەى نووسەرێک بە وێنەوە لێرە بڵاوبکەمەوە؟ [[بەکارھێنەر:محەمەد جەمیل عەلى|محەمەد جەمیل عەلى]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:محەمەد جەمیل عەلى|لێدوان]]) ١٣:٤٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) == بێ سوودە == کەسێک کە نەیەوێت تێبگات و مێشکی تەقەبوولی نەکات کە غەڵەتە، بە تایبەت کە "بەڕێوەبەرایەتی" وەکوو "نابێت قسە لە قسەمانا بکەیت چوونکە ئێمە لە تۆ باشتر ئەزانین" بەکاربێنێ وزە سەرفکردنی لەگەڵی کفرە. ئەم کڵاوکۆکەراوانە بە تەواوی ویکیپیدیایان تێکدا و ناشرین کرد. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] _{[[File:Kurdistan LGBT pride flag.svg|20px|link=لێدوانی بەکارھێنەر:Épine]]} ١٦:١٦، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 508qhyf8w6fm1m9ucqri24huqfr5fcq 0 212838 1673605 1550466 2026-09-23T16:18:21Z DreamHourFlight 39788 زیادکردنی زانیاری 1673605 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = چارلسی ھەشتەم | succession = [[پێڕستی پاشاکانی فەڕەنسا|پاشای فەڕەنسا]] | moretext = (زیاتر...) | image = Portrait of King Charles VIII of France (1470–1498), by anonymous artist, 16th century (cropped) 2.jpg | caption = تابلۆی پاشا چارلسی ھەشتەم لە سەدەی شازدەھەم | reign = ٣٠ی ئابی ١٤٨٣ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨ | coronation = ٣٠ی ئایاری ١٤٨٤ (ڕیمس) | cor-type = france | predecessor = [[لویی یازدەھەم]] | reg-type = سەرپەرشتیارانی پاشایەتی | successor = [[لویی دوازدەھەم]] | regent = ئانی فەڕەنسا و [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] (١٤٨٣–١٤٩١) | spouse = {{marriage|[[ئانی بریتانی]]|کانوونی یەکەمی ١٤٩١}} | issue = *[[چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا]] *فرانسیسی فەڕەنسا *چارلز، دۆفینی فەڕەنسا *فرانسیس، دۆفینی فەڕەنسا *ئانی فەڕەنسا | issue-link = #منداڵەکان | issue-pipe = وردەکارییەکان... | house = [[خانەدانی ڤالوا|ڤالوا]] | father = [[لویی یازدەھەم]] | mother = شارلۆتی ساڤۆی | birth_date = ٣٠ی حوزەیرانی ١٤٧٠ | birth_place = قەڵای ئەمبواز، فەڕەنسا | death_date = ٧ی نیسانی ١٤٩٨ (لە تەمەنی ٢٧ ساڵیدا) | death_place = قەڵای ئەمبواز، فەڕەنسا | burial_date = ١ی ئایاری ١٤٩٨ | burial_place = بازیلیکای سانت دێنیس (تەرم)<br>بازیلیکای نۆتردام دی کلێری (دڵ) | signature = Charles VIII of France signature.svg }} '''چارلسی ھەشتەم''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|Charles VIII}}؛ ٣٠ی حوزەیرانی ١٤٧٠ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨)، ناسراو بە '''خۆشەویست''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|l'Affable}})، لە ساڵی ١٤٨٣ تا کاتی مردنی لە ساڵی ١٤٩٨ پاشای فەڕەنسا بوو. ئەو لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا لە جێگەی باوکی، [[لویی یازدەھەم]]، چووە سەر تەختی پاشایەتی. خوشکە گەورەکەی، ئانی فەڕەنسا، لەگەڵ ھاوسەرەکەی [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] تا ساڵی ١٤٩١ وەک سەرپەرشتیاری پاشایەتی پێکەوە وڵاتیان بەڕێوەبرد، کاتێک پاشا گەیشتە تەمەنی ٢١ ساڵی. لە ماوەی سەرپەرشتیاریی ئاندا، گەورە دەرەبەگەکان دژی ھەوڵەکانی چڕکردنەوەی دەسەڵاتی شاھانە ڕاپەڕین لە ململانێیەکدا کە بە «شەڕی شێتانە» (١٤٨٥–١٤٨٨) ناسراوە، بەڵام حکوومەتی شاھانە سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە ھەنگاوێکی بوێرانەدا، چارلس لە ساڵی ١٤٩١ لەگەڵ [[ئانی بریتانی]] ھاوسەرگیریی کرد، پاش ئەوەی ئان پێشتر بە شێوەی بریکار لەگەڵ میراتگری [[ھابسبۆرگ]]، ماکسیمیلیانی یەکەم ھاوسەرگیریی کردبوو. لەبەر ئەوەی ماکسیمیلیان بە کێشەکانی جێنشینی لە شانشینی مەجارستانەوە سەرقاڵ بوو، نەیتوانی بەرگری لە داواکەی بکات. لەگەڵ ئەم ھاوسەرگیرییەدا، چارلس بووە فەرمانڕەوای بریتانی و یەکێتییەکی کەسیی لە نێوان فەڕەنسا و بریتانیدا دروست کرد، ئەمەش وای کرد فەڕەنسا لە گەمارۆدرانی تەواو لەلایەن ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ھابسبۆرگ ڕزگاری بێت. بۆ مسۆگەرکردنی مافەکانی لەسەر تەختی [[شانشینی ناپۆلی]] کە ڕێنێی ئەنجوو بۆ باوکی بەجێھێشتبوو، چارلس زنجیرەیەک سازشی بۆ پاشاکانی دراوسێی کرد. پاشان بەھۆی ھێزی [[تۆپھاوێژ]]ی پێشکەوتووی سوپاکەی، توانی بەبێ بەرگرییەکی ئەوتۆ دەست بەسەر نیمچەدوورگەی ئیتاڵیادا بگرێت. ھاوپەیمانییەک لە دژی لەشکرکێشیی فەڕەنسا (١٤٩٤–١٤٩٨) پێکھێنرا و لە شەڕی فۆرنۆڤۆ ھەوڵیان دا سوپاکەی چارلس ڕابگرن، بەڵام شکستیان ھێنا و چارلس توانی سوپاکەی بگێڕێتەوە بۆ فەڕەنسا. چارلس لە ساڵی ١٤٩٨ لە قەڵای ئەمبواز، کە شوێنی لەدایکبوونی بوو، دوای ئەوەی سەری بە بەردەمی دەرگایەکدا کێشا، کۆچی دوایی کرد؛ ھەرچەندە لێکۆڵینەوە پزیشکییە نوێیەکان گومان لەم ڕووداوە دەکەن. لەبەر ئەوەی ھیچ کوڕێکی لە پاش خۆی بەجێنەھێشت، تەختی پاشایەتی بۆ ئامۆزاکەی، [[لویی دوازدەھەم]]، لە لقی ئۆرلێئانی [[خانەدان|خانەدانی]] ڤالوا گوازرایەوە. == سەردەمی لاوی == چارلس لە قەڵای ئەمبواز لە فەڕەنسا لەدایک بوو، تاقە کوڕی ماوەی پاشا لویی یازدەھەم بوو لە ھاوسەری دووەمی، شارلۆتی ساڤۆی.{{sfn|Fletcher|1999|p=76}} دایک و باوکی ڕۆحیی ئەو بریتی بوون لە چارلسی دووەم، دووکی بۆربن، جۆانی ڤالوا، و شازادە ئێدوارد، کوڕی [[ھێنری شەشەم]]ی ئینگلتەرا کە لە دوای لادانی باوکی لەسەر تەخت لە فەڕەنسا دەژیا. چارلس لە ٣٠ی ئابی ١٤٨٣ لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا چووە سەر تەختی پاشایەتی.{{sfn|Kendall|1971|pp=373–374}} تەندروستیی لاواز بوو. ھاوچەرخەکانی بە کەسێکی نەرمونیان بەڵام بێسەروبەر و بۆ کاروباری دەوڵەت بە نەشیاو دایان دەنا. بەپێی وەسیەتی لویی یازدەھەم، سەرپەرشتیاریی شانشینەکە درا بە ئانی خوشکە گەورەی چارلس، کە ژنێکی زۆر ژیر بوو و باوکی بە «کەمترین ژنی گێل لە فەڕەنسادا» وەسفی کردبوو.{{sfn|Hand|2013|p=24}} ئان لەگەڵ ھاوسەرەکەی، [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] تا ساڵی ١٤٩١ کاروباری وڵاتیان بەڕێوەبرد.{{sfn|Kendall|1971|pp=373–374}}{{sfn|Fletcher|1999|p=76}} == ھاوسەرگیری == چارلس لە ٢٢ی تەممووزی ١٤٨٣ دەستگیراندار بوو لەگەڵ مارگرێتی نەمسا کە تەمەنی سێ ساڵ بوو، کچی ماکسیمیلیانی نەمسا و ماری، دووکی بۆرگۆندی.{{sfn|Drees|2000|p=339}} ئەم ھاوسەرگیرییە لەلایەن لویی یازدەھەم و ماکسیمیلیان وەک بەشێک لە ئاشتیی ئاراس لە ساڵی ١٤٨٢ لە نێوان فەڕەنسا و دووکایەتیی بۆرگۆندی ڕێکخرابوو. مارگرێت ناوچەکانی ئارتوا و فرانش کۆنتێی وەک [[جیازی]] لەگەڵ خۆی ھێنا،{{sfn|Blockmans|Prevenier|1999|p=211}} و لە دەرباری فەڕەنسادا وەک شاژنی داھاتوو پەروەردە کرا.{{sfn|Andrea|2020|p=414}} لە ساڵی ١٤٨٨، فرانسیسی دووەم، دووکی بریتانی بەھۆی ڕووداوێکی ئەسپسوارییەوە گیانی لەدەستدا و ئانی کچی کە تەمەنی ١١ ساڵ بوو وەک میراتگر بەجێما.{{sfn|Anderson|2014|p=87}} ئان لە ترسی سەربەخۆیی ناوچەکەی لە بەرامبەر تەماحی فەڕەنسا، لە ساڵی ١٤٩٠ لەگەڵ ماکسیمیلیان ھاوسەرگیرییەکی ڕێکخست. بەڵام ئانی خوشکی چارلس و ھاوسەرەکەی پیتەر دژی ئەم کارە وەستانەوە، چونکە بەم شێوەیە بنەماڵەی [[ھابسبۆرگ]] لە دوو سنوورەوە دەبوونە دراوسێی فەڕەنسا. سوپای فەڕەنسا ھێرشی کردە سەر بریتانی و کەڵکی لە سەرقاڵبوونی ماکسیمیلیان و باوکی فریدریشی سێیەم بە کێشەی جێنشینی لە مەجارستان وەرگرت. ئانی بریتانی ناچار کرا دەستبەرداری ماکسیمیلیان بێت و لەگەڵ چارلسی ھەشتەمدا ھاوسەرگیری بکات.{{sfn|Thomas|2016|p=342}} لە کانوونی یەکەمی ١٤٩١ لە قەڵای لانژێ، چارلس و ئانی بریتانی ھاوسەرگیرییان کرد. ئەم ھاوسەرگیرییە سەربەخۆیی تەواوی بە چارلس بەخشی و لەژێر دەسەڵاتی خزمەکانی دەریھێنا. چارلس دواتر مارگرێتی نەمسای لەگەڵ جیازییەکەیدا گەڕاندەوە بۆ لای خێزانەکەی، بەڵام دووکایەتیی بۆرگۆندی لە پەیمانی سێنلیسدا بۆ فەڕەنسا پارێزرا. لە دەوری پاشا کۆمەڵێک شاعیر و ڕۆشنبیر کۆببوونەوە، لەوانە مرۆڤدۆستی ئیتاڵی پوبلیۆ فاوستۆ ئەندرێلینی کە بیرۆکەکانی مرۆڤدۆستیی [[ڕینێسانس]]ی لە فەڕەنسادا بڵاوکردەوە. لە کاتی سەردانێکیدا بۆ سەر گۆڕی باوکی، چارلس چیای مۆنت ئێگویلەی بینی و فەرمانی بە کاپتن ئانتوان دی ڤیل کرد کە سەربکەوێتە سەر لووتکەی چیاکە، کە ئەمەش بە یەکێک لە سەرەتاییترین سەرکەوتنە تەکنیکییەکان بۆ سەر چیاکان لە مێژوودا دادەنرێت.<ref name="Histoire">{{cite web |url=http://montaiguille.free.fr/frames_histoire.htm |title=Histoire et Événements |publisher=Mont Aiguille |language=fr |access-date=2012-12-31 |archive-date=2016-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520234148/http://montaiguille.free.fr/frames_histoire.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="Mont-aiguilleA">{{cite web |url=http://www.mont-aiguille.com/montaigu/histoire.html |title=L'ascension historique de 1492 |date=2009-01-12 |publisher=Mont-Aiguille.com |language=fr |trans-title=The historic ascent of 1492 |access-date=2013-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616140030/http://www.mont-aiguille.com/montaigu/histoire.html |archive-date=2009-06-16 }}</ref> == شەڕی ئیتاڵیا == بۆ پاراستنی فەڕەنسا لە ھێرشی دەرەکی، چارلس پەیماننامەی لەگەڵ ماکسیمیلیانی یەکەم (پەیمانی سێنلیس لە ٢٣ی ئایاری ١٤٩٣)،{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=32}} [[فێرناندۆی دووەم]] پاشای [[ئیسپانیا]] (پەیمانی بارسێلۆنا لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٤٩٣)، و ئینگلتەرا (پەیمانی ئاتاپل لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٤٩٢) بەست،{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=13}} و بە پێدانی سازشی گەورە بێلایەنیی ئەوانی مسۆگەر کرد. پاشای ئینگلتەرا، [[ھێنری حەفتەمی ئینگلتەرا]] چارلسی ناچار کرد کە دەست لە پشتیوانیکردنی پێرکین واربێک ھەڵبگرێت. پاشان چارلس سەرچاوەکانی فەڕەنسای بۆ دروستکردنی سوپایەکی گەورە بەکارھێنا، لەوانە یەکێک لە یەکەمین یەکەکانی [[تۆپھاوێژ]]ی قورس لە ئەورووپادا. لە ساڵی ١٤٨٩، پاپا ئینۆسێنتی ھەشتەم تەختی ناپۆلی پێشکەش بە چارلس کرد، چونکە لەگەڵ فێردیناندی یەکەمی ناپۆلی لە کێشەدا بوو.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=10}} کاتێک لە کانوونی دووەمی ١٤٩٤ فێردیناند مرد، ئەلفۆنسۆی دووەم بوو بە پاشای ناپۆلی و داوای دووکایەتیی میلانۆی کرد.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=14}}{{sfn|Andress|2023|p=104}} لودۆڤیکۆ سفۆرزا، دووکی میلانۆ، داوای ھاوپەیمانیی لە چارلس کرد. لە ئەیلوولی ١٤٩٤، چارلس بە ٢٥،٠٠٠ سەربازەوە ھێرشی کردە سەر ئیتاڵیا. لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٤ گەیشتە پاڤیا و لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٤٩٤ چووە نێو [[پیزا]].{{sfn|Mallet|Shaw|2012|pp=20–21}} سوپای فەڕەنسا لە ڕێگای بەرەو باشوور دەستی بەسەر شاری [[فلۆرێنس]]دا گرت. لە ٢٢ی شوباتی ١٤٩٥ سوپای فەڕەنسا بەبێ شەڕ گەیشتە ناپۆلی؛ ئەلفۆنسۆ ھەڵات و چارلس لە ٢٠ی ئایاری ١٤٩٥ تاجی پاشایەتیی ناپۆلی لەسەر نا.{{sfn|de Divitiis|2023|p=259}}{{sfn|Potter|2008|p=30}} لە [[کۆماری فلۆرانسا]]دا کەسانێک ھەبوون پێشوازییان لە چارلس کرد. دەروێشی بەناوبانگ جیرۆلامۆ ساڤۆنارۆلا پێی وابوو چارلس ئامرازی خودایە بۆ پاککردنەوەی فلۆرێنس لە گەندەڵی. بەڵام خێرایی و ھێزی پێشڕەویی فەڕەنسییەکان حاکمەکانی تری ئیتاڵیا و پاپا ئەلێکساندەری شەشەمیان ترسی خستە دڵەوە. لە ٣١ی ئازاری ١٤٩٥، ھاوپەیمانییەک لە دژی فەڕەنسا بە ناوی «کۆمەڵەی ڤێنیز» پێکھێنرا کە میلانۆ، [[کۆماری ڤێنیز]]، فلۆرێنس، ئیسپانیا و ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزی لەخۆ دەگرت. چارلس بۆ گەڕانەوەی بەرەو فەڕەنسا ناچار بوو بە خاکی ئەواندا تێپەڕێت. لە شەڕی فۆرنۆڤۆ لە تەممووزی ١٤٩٥، کۆمەڵەی ڤێنیز نەیتوانی ڕێگری لە گەڕانەوەی سوپای فەڕەنسا بکات، بەڵام لە ھەمان کاتدا سەربازگەکانی فەڕەنسا لە ناپۆلی لەلایەن ھێزەکانی ئیسپانیاوە بە سەرکردایەتیی [[فێرناندۆی دووەم]] تێکشکێنران.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|pp=31–33}} بەم شێوەیە چارلس سەرجەم دەستکەوتەکانی لە ئیتاڵیادا لەدەست دا. == مردن == چارلس لە ساڵی ١٤٩٨، دوو ساڵ و نیو دوای کشانەوەی لە ئیتاڵیا، بەھۆی ڕووداوێکەوە کۆچی دوایی کرد. کاتێک لە قەڵای ئەمبواز دەچوو بۆ سەیرکردنی یارییەکی تۆپی تێنس (ژو دی پۆم)، سەری بە بەردەمی دەرگایەکدا کێشا.<ref>{{cite book |last=Gillmeister |first=Heiner |title=Tennis: A Cultural History |publisher=Leicester University Press |year=1998 |page=21 |isbn=978-0718501471 }}</ref> لە دەوروبەری کاتژمێر ٢:٠٠ی دوای نیوەڕۆ لە کاتی گەڕانەوەی لە یارییەکە، لەناکاو بێھۆش بوو و دوای نۆ کاتژمێر گیانی لەدەستدا. لێکۆڵینەوەیەکی پزیشکی لە ساڵی ٢٠٢١ گومانی خستە سەر ئەم گێڕانەوەیە و ئاماژەی بەوە کرد کە بەرکەوتنێکی لەو شێوەیە ناتوانێت برینێکی کوشندە دروست بکات، بەڵکوو ئەگەری ھەیە چارلس بەھۆی تێکچوونی دەمارەکان و نەخۆشیی [[پەرکەم]] بەھۆی سیفلیسەوە گیانی لەدەستدابێت.<ref>{{Cite journal |last1=Zanello |first1=Marc |last2=Roux |first2=Alexandre |last3=Gavaret |first3=Martine |last4=Bartolomei |first4=Fabrice |last5=Huberfeld |first5=Gilles |last6=Charlier |first6=Philippe |last7=Georges-Zimmermann |first7=Patrice |last8=Carron |first8=Romain |last9=Pallud |first9=Johan |date=2021-12-01 |title=King Charles VIII of France's Death: From an Unsubstantiated Traumatic Brain Injury to More Realistic Hypotheses |journal=World Neurosurgery |volume=156 |pages=60–67 |doi=10.1016/j.wneu.2021.09.056 |issn=1878-8769 |pmid=34537407 }}</ref> چارلس فەڕەنسای لە دوای خۆی لە قەرز و بێسەروبەریدا بەجێھێشت. بەڵام لەشکرکێشییەکەی بۆ سەر ئیتاڵیا پەیوەندییە کەلتوورییەکانی بەھێز کرد و بووە ھۆی بووژانەوەی ھونەر و ئەدەبی فەڕەنسی لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]دا.<ref name="Rorimer1954">{{Cite journal |last=Rorimer |first=James J. |date=1954 |title=The Glorification of Charles VIII |url=https://www.jstor.org/stable/3257546 |journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin |volume=12 |issue=10 |pages=281–299 |doi=10.2307/3257546 |jstor=3257546 |issn=0026-1521 }}</ref> لەبەر ئەوەی تەواوی منداڵەکانی پێش خۆی کۆچی دواییان کردبوو، چارلس دوا پاشای لقی سەرەکیی خانەدانی ڤالوا بوو. لە دوای مردنی، تەختی پاشایەتی بۆ ئامۆزاکەی، [[لویی دوازدەھەم]] گوازرایەوە.<ref name="Rorimer1954"/> ئانی شاژن گەڕایەوە بۆ بریتانی تا سەربەخۆیی ناوچەکەی بپارێزێت، بەڵام لویی دوازدەھەم ھاوسەرگیریی ٢٤ ساڵەی خۆی لەگەڵ جۆانی خوشکی چارلس ھەڵوەشاندەوە و لەگەڵ ئاندا ھاوسەرگیریی کرد.<ref>{{cite book |last=Baumgartner |first=Frederic J. |title=Louis XII |publisher=St. Martin Press |year=1996 |page=79 |isbn=978-0312120726 }}</ref> == منداڵەکان == چارلس و ئان ئەم منداڵانەیان بوو: * چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا (١١ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٢ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٤٩٥)، لە تەمەنی سێ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشیی سورێژەوە مرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=188}} لە کاتدراڵی تورس نێژراوە. * فرانسیس (ئابی ١٤٩٣)، بەر لە وادەی خۆی و بە مردوویی لەدایک بوو. * کچێکی بێناو (ئازاری ١٤٩٥)، بە مردوویی لەدایک بوو.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} * چارلز، دۆفینی فەڕەنسا (٨ی ئەیلوولی ١٤٩٦ – ٢ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٦).{{sfn|Gobry|2012}} * فرانسیس، دۆفینی فەڕەنسا (تەممووزی ١٤٩٧)، چەند کاتژمێرێک دوای لەدایکبوونی کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} * ئانی فەڕەنسا (٢٠ی ئازاری ١٤٩٨)، لە ڕۆژی لەدایکبوونیدا لە قەڵای پلێسی لێ تورس کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} == لە میدیاکاندا == * شانۆنامەی ئینگلیزیی ساڵی ١٦٧١ بە ناوی ''چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا'' لە نووسینی جۆن کراونی باسی سەردەمی دەسەڵاتی ئەو دەکات. * لە زنجیرەی ساڵی ٢٠١١ی [[شۆوتایم (تۆڕی تەلەڤیزیۆنی)|شۆوتایم]] بە ناوی ''بۆرجیاکان''، ئەکتەری فەڕەنسی میشێل مولەر ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە. * لە درامای مێژوویی ساڵی ٢٠١١ی ''بۆرجیا''، سیمۆن لارڤارۆن ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە. * لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئیسپانیی ''ئیزابێل'' لە ساڵی ٢٠١٢، ئێکتۆر کاربایۆ ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە.<ref>{{cite web |url=https://www.lavanguardia.com/television/series/20131125/54394832286/isabel-fichajes-tercera-temporada.html |title='Isabel' se refuerza de cara a la tercera temporada |date=2013-11-25 |website=La Vanguardia |language=es |access-date=2024-10-24 }}</ref> * لە کورتەزنجیرەی ساڵی ٢٠١٧ی ئەڵمانی-نەمساویی ''ماکسیمیلیان''، ئەکتەری فەڕەنسی ماکس بێسێت دی مالگلایڤ ڕۆڵی چارلسی گەنجی گێڕاوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شانشینی ناپۆلی]] * [[شانشینی قودس]] * [[ڕینێسانس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-hou|[[خانەدانی ڤالوا]]|٣٠ی حوزەیرانی|١٤٧٠|٧ی نیسانی|١٤٩٨}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[لویی یازدەھەم]]}} {{s-ttl|title=[[پێڕستی پاشاکانی فەڕەنسا|پاشای فەڕەنسا]]|years=٣٠ی ئابی ١٤٨٣ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨}} {{s-aft|after=[[لویی دوازدەھەم]]}} |- {{s-bef|before=ئەلفۆنسۆی دووەمی ناپۆلی}} {{s-ttl|title=[[شانشینی ناپۆلی|پاشای ناپۆلی]]|years=١٤٩٥}} {{s-aft|after=فێردیناندی دووەمی ناپۆلی}} |- {{s-roy|fr}} {{s-bef|before=فرانسیس}} {{s-ttl|title=دۆفینی فەڕەنسا|years=١٤٧٠–١٤٨٣}} {{s-aft|after=[[چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا|چارلز ئۆرلاندۆ]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:چارلسی 08ی فەڕەنسا}} [[پۆل:چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا| ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٠]] [[پۆل:مردووانی ١٤٩٨]] [[پۆل:پاشاکانی فەڕەنسا لە سەدەی ١٥یەمدا]] [[پۆل:خانەدانی ڤالوا]] [[پۆل:مردووانی بەھۆی برینداریی سەر]] 3e0v1lodes7wf9cp3tbwmtl38x0ee0g 1673655 1673605 2026-09-23T17:02:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] و [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] 1673655 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = چارلسی ھەشتەم | succession = [[پێڕستی پاشاکانی فەڕەنسا|پاشای فەڕەنسا]] | moretext = (زیاتر...) | image = Portrait of King Charles VIII of France (1470–1498), by anonymous artist, 16th century (cropped) 2.jpg | caption = تابلۆی پاشا چارلسی ھەشتەم لە سەدەی شازدەھەم | reign = ٣٠ی ئابی ١٤٨٣ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨ | coronation = ٣٠ی ئایاری ١٤٨٤ (ڕیمس) | cor-type = france | predecessor = [[لویی یازدەھەم]] | reg-type = سەرپەرشتیارانی پاشایەتی | successor = [[لویی دوازدەھەم]] | regent = ئانی فەڕەنسا و [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] (١٤٨٣–١٤٩١) | spouse = {{marriage|[[ئانی بریتانی]]|کانوونی یەکەمی ١٤٩١}} | issue = *[[چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا]] *فرانسیسی فەڕەنسا *چارلز، دۆفینی فەڕەنسا *فرانسیس، دۆفینی فەڕەنسا *ئانی فەڕەنسا | issue-link = #منداڵەکان | issue-pipe = وردەکارییەکان... | house = [[خانەدانی ڤالوا|ڤالوا]] | father = [[لویی یازدەھەم]] | mother = شارلۆتی ساڤۆی | birth_date = ٣٠ی حوزەیرانی ١٤٧٠ | birth_place = قەڵای ئەمبواز، فەڕەنسا | death_date = ٧ی نیسانی ١٤٩٨ (لە تەمەنی ٢٧ ساڵیدا) | death_place = قەڵای ئەمبواز، فەڕەنسا | burial_date = ١ی ئایاری ١٤٩٨ | burial_place = بازیلیکای سانت دێنیس (تەرم)<br>بازیلیکای نۆتردام دی کلێری (دڵ) | signature = Charles VIII of France signature.svg }} '''چارلسی ھەشتەم''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|Charles VIII}}؛ ٣٠ی حوزەیرانی ١٤٧٠ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨)، ناسراو بە '''خۆشەویست''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|l'Affable}})، لە ساڵی ١٤٨٣ تا کاتی مردنی لە ساڵی ١٤٩٨ پاشای فەڕەنسا بوو. ئەو لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا لە جێگەی باوکی، [[لویی یازدەھەم]]، چووە سەر تەختی پاشایەتی. خوشکە گەورەکەی، ئانی فەڕەنسا، لەگەڵ ھاوسەرەکەی [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] تا ساڵی ١٤٩١ وەک سەرپەرشتیاری پاشایەتی پێکەوە وڵاتیان بەڕێوەبرد، کاتێک پاشا گەیشتە تەمەنی ٢١ ساڵی. لە ماوەی سەرپەرشتیاریی ئاندا، گەورە دەرەبەگەکان دژی ھەوڵەکانی چڕکردنەوەی دەسەڵاتی شاھانە ڕاپەڕین لە ململانێیەکدا کە بە «شەڕی شێتانە» (١٤٨٥–١٤٨٨) ناسراوە، بەڵام حکوومەتی شاھانە سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە ھەنگاوێکی بوێرانەدا، چارلس لە ساڵی ١٤٩١ لەگەڵ [[ئانی بریتانی]] ھاوسەرگیریی کرد، پاش ئەوەی ئان پێشتر بە شێوەی بریکار لەگەڵ میراتگری [[ھابسبۆرگ]]، ماکسیمیلیانی یەکەم ھاوسەرگیریی کردبوو. لەبەر ئەوەی ماکسیمیلیان بە کێشەکانی جێنشینی لە شانشینی مەجارستانەوە سەرقاڵ بوو، نەیتوانی بەرگری لە داواکەی بکات. لەگەڵ ئەم ھاوسەرگیرییەدا، چارلس بووە فەرمانڕەوای بریتانی و یەکێتییەکی کەسیی لە نێوان فەڕەنسا و بریتانیدا دروست کرد، ئەمەش وای کرد فەڕەنسا لە گەمارۆدرانی تەواو لەلایەن ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ھابسبۆرگ ڕزگاری بێت. بۆ مسۆگەرکردنی مافەکانی لەسەر تەختی [[شانشینی ناپۆلی]] کە ڕێنێی ئەنجوو بۆ باوکی بەجێھێشتبوو، چارلس زنجیرەیەک سازشی بۆ پاشاکانی دراوسێی کرد. پاشان بەھۆی ھێزی [[تۆپھاوێژ]]ی پێشکەوتووی سوپاکەی، توانی بەبێ بەرگرییەکی ئەوتۆ دەست بەسەر نیمچەدوورگەی ئیتاڵیادا بگرێت. ھاوپەیمانییەک لە دژی لەشکرکێشیی فەڕەنسا (١٤٩٤–١٤٩٨) پێکھێنرا و لە شەڕی فۆرنۆڤۆ ھەوڵیان دا سوپاکەی چارلس ڕابگرن، بەڵام شکستیان ھێنا و چارلس توانی سوپاکەی بگێڕێتەوە بۆ فەڕەنسا. چارلس لە ساڵی ١٤٩٨ لە قەڵای ئەمبواز، کە شوێنی لەدایکبوونی بوو، دوای ئەوەی سەری بە بەردەمی دەرگایەکدا کێشا، کۆچی دوایی کرد؛ ھەرچەندە لێکۆڵینەوە پزیشکییە نوێیەکان گومان لەم ڕووداوە دەکەن. لەبەر ئەوەی ھیچ کوڕێکی لە پاش خۆی بەجێنەھێشت، تەختی پاشایەتی بۆ ئامۆزاکەی، [[لویی دوازدەھەم]]، لە لقی ئۆرلێئانی [[خانەدان|خانەدانی]] ڤالوا گوازرایەوە. == سەردەمی لاوی == چارلس لە قەڵای ئەمبواز لە فەڕەنسا لەدایک بوو، تاقە کوڕی ماوەی پاشا لویی یازدەھەم بوو لە ھاوسەری دووەمی، شارلۆتی ساڤۆی.{{sfn|Fletcher|1999|p=76}} دایک و باوکی ڕۆحیی ئەو بریتی بوون لە چارلسی دووەم، دووکی بۆربن، جۆانی ڤالوا، و شازادە ئێدوارد، کوڕی [[ھێنری شەشەم]]ی ئینگلتەرا کە لە دوای لادانی باوکی لەسەر تەخت لە فەڕەنسا دەژیا. چارلس لە ٣٠ی ئابی ١٤٨٣ لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا چووە سەر تەختی پاشایەتی.{{sfn|Kendall|1971|pp=373–374}} تەندروستیی لاواز بوو. ھاوچەرخەکانی بە کەسێکی نەرمونیان بەڵام بێسەروبەر و بۆ کاروباری دەوڵەت بە نەشیاو دایان دەنا. بەپێی وەسیەتی لویی یازدەھەم، سەرپەرشتیاریی شانشینەکە درا بە ئانی خوشکە گەورەی چارلس، کە ژنێکی زۆر ژیر بوو و باوکی بە «کەمترین ژنی گێل لە فەڕەنسادا» وەسفی کردبوو.{{sfn|Hand|2013|p=24}} ئان لەگەڵ ھاوسەرەکەی، [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] تا ساڵی ١٤٩١ کاروباری وڵاتیان بەڕێوەبرد.{{sfn|Kendall|1971|pp=373–374}}{{sfn|Fletcher|1999|p=76}} == ھاوسەرگیری == چارلس لە ٢٢ی تەممووزی ١٤٨٣ دەستگیراندار بوو لەگەڵ مارگرێتی نەمسا کە تەمەنی سێ ساڵ بوو، کچی ماکسیمیلیانی نەمسا و ماری، دووکی بۆرگۆندی.{{sfn|Drees|2000|p=339}} ئەم ھاوسەرگیرییە لەلایەن لویی یازدەھەم و ماکسیمیلیان وەک بەشێک لە ئاشتیی ئاراس لە ساڵی ١٤٨٢ لە نێوان فەڕەنسا و دووکایەتیی بۆرگۆندی ڕێکخرابوو. مارگرێت ناوچەکانی ئارتوا و فرانش کۆنتێی وەک [[جیازی]] لەگەڵ خۆی ھێنا،{{sfn|Blockmans|Prevenier|1999|p=211}} و لە دەرباری فەڕەنسادا وەک شاژنی داھاتوو پەروەردە کرا.{{sfn|Andrea|2020|p=414}} لە ساڵی ١٤٨٨، فرانسیسی دووەم، دووکی بریتانی بەھۆی ڕووداوێکی ئەسپسوارییەوە گیانی لەدەستدا و ئانی کچی کە تەمەنی ١١ ساڵ بوو وەک میراتگر بەجێما.{{sfn|Anderson|2014|p=87}} ئان لە ترسی سەربەخۆیی ناوچەکەی لە بەرامبەر تەماحی فەڕەنسا، لە ساڵی ١٤٩٠ لەگەڵ ماکسیمیلیان ھاوسەرگیرییەکی ڕێکخست. بەڵام ئانی خوشکی چارلس و ھاوسەرەکەی پیتەر دژی ئەم کارە وەستانەوە، چونکە بەم شێوەیە بنەماڵەی [[ھابسبۆرگ]] لە دوو سنوورەوە دەبوونە دراوسێی فەڕەنسا. سوپای فەڕەنسا ھێرشی کردە سەر بریتانی و کەڵکی لە سەرقاڵبوونی ماکسیمیلیان و باوکی فریدریشی سێیەم بە کێشەی جێنشینی لە مەجارستان وەرگرت. ئانی بریتانی ناچار کرا دەستبەرداری ماکسیمیلیان بێت و لەگەڵ چارلسی ھەشتەمدا ھاوسەرگیری بکات.{{sfn|Thomas|2016|p=342}} لە کانوونی یەکەمی ١٤٩١ لە قەڵای لانژێ، چارلس و ئانی بریتانی ھاوسەرگیرییان کرد. ئەم ھاوسەرگیرییە سەربەخۆیی تەواوی بە چارلس بەخشی و لەژێر دەسەڵاتی خزمەکانی دەریھێنا. چارلس دواتر مارگرێتی نەمسای لەگەڵ جیازییەکەیدا گەڕاندەوە بۆ لای خێزانەکەی، بەڵام دووکایەتیی بۆرگۆندی لە پەیمانی سێنلیسدا بۆ فەڕەنسا پارێزرا. لە دەوری پاشا کۆمەڵێک شاعیر و ڕۆشنبیر کۆببوونەوە، لەوانە مرۆڤدۆستی ئیتاڵی پوبلیۆ فاوستۆ ئەندرێلینی کە بیرۆکەکانی مرۆڤدۆستیی [[ڕینێسانس]]ی لە فەڕەنسادا بڵاوکردەوە. لە کاتی سەردانێکیدا بۆ سەر گۆڕی باوکی، چارلس چیای مۆنت ئێگویلەی بینی و فەرمانی بە کاپتن ئانتوان دی ڤیل کرد کە سەربکەوێتە سەر لووتکەی چیاکە، کە ئەمەش بە یەکێک لە سەرەتاییترین سەرکەوتنە تەکنیکییەکان بۆ سەر چیاکان لە مێژوودا دادەنرێت.<ref name="Histoire">{{cite web |url=http://montaiguille.free.fr/frames_histoire.htm |title=Histoire et Événements |publisher=Mont Aiguille |language=fr |access-date=2012-12-31 |archive-date=2016-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520234148/http://montaiguille.free.fr/frames_histoire.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="Mont-aiguilleA">{{cite web |url=http://www.mont-aiguille.com/montaigu/histoire.html |title=L'ascension historique de 1492 |date=2009-01-12 |publisher=Mont-Aiguille.com |language=fr |trans-title=The historic ascent of 1492 |access-date=2013-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616140030/http://www.mont-aiguille.com/montaigu/histoire.html |archive-date=2009-06-16 }}</ref> == شەڕی ئیتاڵیا == بۆ پاراستنی فەڕەنسا لە ھێرشی دەرەکی، چارلس پەیماننامەی لەگەڵ ماکسیمیلیانی یەکەم (پەیمانی سێنلیس لە ٢٣ی ئایاری ١٤٩٣)،{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=32}} [[فێرناندۆی دووەم]] پاشای [[ئیسپانیا]] (پەیمانی بارسێلۆنا لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٤٩٣)، و ئینگلتەرا (پەیمانی ئاتاپل لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٤٩٢) بەست،{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=13}} و بە پێدانی سازشی گەورە بێلایەنیی ئەوانی مسۆگەر کرد. پاشای ئینگلتەرا، [[ھێنری حەفتەمی ئینگلتەرا]] چارلسی ناچار کرد کە دەست لە پشتیوانیکردنی پێرکین واربێک ھەڵبگرێت. پاشان چارلس سەرچاوەکانی فەڕەنسای بۆ دروستکردنی سوپایەکی گەورە بەکارھێنا، لەوانە یەکێک لە یەکەمین یەکەکانی [[تۆپھاوێژ]]ی قورس لە ئەورووپادا. لە ساڵی ١٤٨٩، پاپا ئینۆسێنتی ھەشتەم تەختی ناپۆلی پێشکەش بە چارلس کرد، چونکە لەگەڵ فێردیناندی یەکەمی ناپۆلی لە کێشەدا بوو.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=10}} کاتێک لە کانوونی دووەمی ١٤٩٤ فێردیناند مرد، ئەلفۆنسۆی دووەم بوو بە پاشای ناپۆلی و داوای دووکایەتیی میلانۆی کرد.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=14}}{{sfn|Andress|2023|p=104}} لودۆڤیکۆ سفۆرزا، دووکی میلانۆ، داوای ھاوپەیمانیی لە چارلس کرد. لە ئەیلوولی ١٤٩٤، چارلس بە ٢٥،٠٠٠ سەربازەوە ھێرشی کردە سەر ئیتاڵیا. لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٤ گەیشتە پاڤیا و لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٤٩٤ چووە نێو [[پیزا]].{{sfn|Mallet|Shaw|2012|pp=20–21}} سوپای فەڕەنسا لە ڕێگای بەرەو باشوور دەستی بەسەر شاری [[فلۆرێنس]]دا گرت. لە ٢٢ی شوباتی ١٤٩٥ سوپای فەڕەنسا بەبێ شەڕ گەیشتە ناپۆلی؛ ئەلفۆنسۆ ھەڵات و چارلس لە ٢٠ی ئایاری ١٤٩٥ تاجی پاشایەتیی ناپۆلی لەسەر نا.{{sfn|de Divitiis|2023|p=259}}{{sfn|Potter|2008|p=30}} لە [[کۆماری فلۆرانسا]]دا کەسانێک ھەبوون پێشوازییان لە چارلس کرد. دەروێشی بەناوبانگ جیرۆلامۆ ساڤۆنارۆلا پێی وابوو چارلس ئامرازی خودایە بۆ پاککردنەوەی فلۆرێنس لە گەندەڵی. بەڵام خێرایی و ھێزی پێشڕەویی فەڕەنسییەکان حاکمەکانی تری ئیتاڵیا و پاپا ئەلێکساندەری شەشەمیان ترسی خستە دڵەوە. لە ٣١ی ئازاری ١٤٩٥، ھاوپەیمانییەک لە دژی فەڕەنسا بە ناوی «کۆمەڵەی ڤێنیز» پێکھێنرا کە میلانۆ، [[کۆماری ڤێنیز]]، فلۆرێنس، ئیسپانیا و ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزی لەخۆ دەگرت. چارلس بۆ گەڕانەوەی بەرەو فەڕەنسا ناچار بوو بە خاکی ئەواندا تێپەڕێت. لە شەڕی فۆرنۆڤۆ لە تەممووزی ١٤٩٥، کۆمەڵەی ڤێنیز نەیتوانی ڕێگری لە گەڕانەوەی سوپای فەڕەنسا بکات، بەڵام لە ھەمان کاتدا سەربازگەکانی فەڕەنسا لە ناپۆلی لەلایەن ھێزەکانی ئیسپانیاوە بە سەرکردایەتیی [[فێرناندۆی دووەم]] تێکشکێنران.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|pp=31–33}} بەم شێوەیە چارلس سەرجەم دەستکەوتەکانی لە ئیتاڵیادا لەدەست دا. == مردن == چارلس لە ساڵی ١٤٩٨، دوو ساڵ و نیو دوای کشانەوەی لە ئیتاڵیا، بەھۆی ڕووداوێکەوە کۆچی دوایی کرد. کاتێک لە قەڵای ئەمبواز دەچوو بۆ سەیرکردنی یارییەکی تۆپی تێنس (ژو دی پۆم)، سەری بە بەردەمی دەرگایەکدا کێشا.<ref>{{cite book |last=Gillmeister |first=Heiner |title=Tennis: A Cultural History |publisher=Leicester University Press |year=1998 |page=21 |isbn=978-0718501471 }}</ref> لە دەوروبەری کاتژمێر ٢:٠٠ی دوای نیوەڕۆ لە کاتی گەڕانەوەی لە یارییەکە، لەناکاو بێھۆش بوو و دوای نۆ کاتژمێر گیانی لەدەستدا. لێکۆڵینەوەیەکی پزیشکی لە ساڵی ٢٠٢١ گومانی خستە سەر ئەم گێڕانەوەیە و ئاماژەی بەوە کرد کە بەرکەوتنێکی لەو شێوەیە ناتوانێت برینێکی کوشندە دروست بکات، بەڵکوو ئەگەری ھەیە چارلس بەھۆی تێکچوونی دەمارەکان و نەخۆشیی [[پەرکەم]] بەھۆی سیفلیسەوە گیانی لەدەستدابێت.<ref>{{Cite journal |last1=Zanello |first1=Marc |last2=Roux |first2=Alexandre |last3=Gavaret |first3=Martine |last4=Bartolomei |first4=Fabrice |last5=Huberfeld |first5=Gilles |last6=Charlier |first6=Philippe |last7=Georges-Zimmermann |first7=Patrice |last8=Carron |first8=Romain |last9=Pallud |first9=Johan |date=2021-12-01 |title=King Charles VIII of France's Death: From an Unsubstantiated Traumatic Brain Injury to More Realistic Hypotheses |journal=World Neurosurgery |volume=156 |pages=60–67 |doi=10.1016/j.wneu.2021.09.056 |issn=1878-8769 |pmid=34537407 }}</ref> چارلس فەڕەنسای لە دوای خۆی لە قەرز و بێسەروبەریدا بەجێھێشت. بەڵام لەشکرکێشییەکەی بۆ سەر ئیتاڵیا پەیوەندییە کەلتوورییەکانی بەھێز کرد و بووە ھۆی بووژانەوەی ھونەر و ئەدەبی فەڕەنسی لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]دا.<ref name="Rorimer1954">{{Cite journal |last=Rorimer |first=James J. |date=1954 |title=The Glorification of Charles VIII |url=https://www.jstor.org/stable/3257546 |journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin |volume=12 |issue=10 |pages=281–299 |doi=10.2307/3257546 |jstor=3257546 |issn=0026-1521 }}</ref> لەبەر ئەوەی تەواوی منداڵەکانی پێش خۆی کۆچی دواییان کردبوو، چارلس دوا پاشای لقی سەرەکیی خانەدانی ڤالوا بوو. لە دوای مردنی، تەختی پاشایەتی بۆ ئامۆزاکەی، [[لویی دوازدەھەم]] گوازرایەوە.<ref name="Rorimer1954"/> ئانی شاژن گەڕایەوە بۆ بریتانی تا سەربەخۆیی ناوچەکەی بپارێزێت، بەڵام لویی دوازدەھەم ھاوسەرگیریی ٢٤ ساڵەی خۆی لەگەڵ جۆانی خوشکی چارلس ھەڵوەشاندەوە و لەگەڵ ئاندا ھاوسەرگیریی کرد.<ref>{{cite book |last=Baumgartner |first=Frederic J. |title=Louis XII |publisher=St. Martin Press |year=1996 |page=79 |isbn=978-0312120726 }}</ref> == منداڵەکان == چارلس و ئان ئەم منداڵانەیان بوو: * چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا (١١ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٢ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٤٩٥)، لە تەمەنی سێ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشیی سورێژەوە مرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=188}} لە کاتدراڵی تورس نێژراوە. * فرانسیس (ئابی ١٤٩٣)، بەر لە وادەی خۆی و بە مردوویی لەدایک بوو. * کچێکی بێناو (ئازاری ١٤٩٥)، بە مردوویی لەدایک بوو.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} * چارلز، دۆفینی فەڕەنسا (٨ی ئەیلوولی ١٤٩٦ – ٢ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٦).{{sfn|Gobry|2012}} * فرانسیس، دۆفینی فەڕەنسا (تەممووزی ١٤٩٧)، چەند کاتژمێرێک دوای لەدایکبوونی کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} * ئانی فەڕەنسا (٢٠ی ئازاری ١٤٩٨)، لە ڕۆژی لەدایکبوونیدا لە قەڵای پلێسی لێ تورس کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} == لە میدیاکاندا == * شانۆنامەی ئینگلیزیی ساڵی ١٦٧١ بە ناوی ''چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا'' لە نووسینی جۆن کراونی باسی سەردەمی دەسەڵاتی ئەو دەکات. * لە زنجیرەی ساڵی ٢٠١١ی [[شۆوتایم (تۆڕی تەلەڤیزیۆنی)|شۆوتایم]] بە ناوی ''بۆرجیاکان''، ئەکتەری فەڕەنسی میشێل مولەر ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە. * لە درامای مێژوویی ساڵی ٢٠١١ی ''بۆرجیا''، سیمۆن لارڤارۆن ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە. * لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئیسپانیی ''ئیزابێل'' لە ساڵی ٢٠١٢، ئێکتۆر کاربایۆ ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە.<ref>{{cite web |url=https://www.lavanguardia.com/television/series/20131125/54394832286/isabel-fichajes-tercera-temporada.html |title='Isabel' se refuerza de cara a la tercera temporada |date=2013-11-25 |website=La Vanguardia |language=es |access-date=2024-10-24 }}</ref> * لە کورتەزنجیرەی ساڵی ٢٠١٧ی ئەڵمانی-نەمساویی ''ماکسیمیلیان''، ئەکتەری فەڕەنسی ماکس بێسێت دی مالگلایڤ ڕۆڵی چارلسی گەنجی گێڕاوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شانشینی ناپۆلی]] * [[شانشینی قودس]] * [[ڕینێسانس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-hou|[[خانەدانی ڤالوا]]|٣٠ی حوزەیرانی|١٤٧٠|٧ی نیسانی|١٤٩٨}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[لویی یازدەھەم]]}} {{s-ttl|title=[[پێڕستی پاشاکانی فەڕەنسا|پاشای فەڕەنسا]]|years=٣٠ی ئابی ١٤٨٣ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨}} {{s-aft|after=[[لویی دوازدەھەم]]}} |- {{s-bef|before=ئەلفۆنسۆی دووەمی ناپۆلی}} {{s-ttl|title=[[شانشینی ناپۆلی|پاشای ناپۆلی]]|years=١٤٩٥}} {{s-aft|after=فێردیناندی دووەمی ناپۆلی}} |- {{s-roy|fr}} {{s-bef|before=فرانسیس}} {{s-ttl|title=دۆفینی فەڕەنسا|years=١٤٧٠–١٤٨٣}} {{s-aft|after=[[چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا|چارلز ئۆرلاندۆ]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:چارلسی 08ی فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|فەڕەنسا}} [[پۆل:چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا| ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٠]] [[پۆل:مردووانی ١٤٩٨]] [[پۆل:پاشاکانی فەڕەنسا لە سەدەی ١٥یەمدا]] [[پۆل:خانەدانی ڤالوا]] [[پۆل:مردووانی بەھۆی برینداریی سەر]] rnut48n4hdp2ctp6vdlfirut23ohxj3 1674039 1673655 2026-09-24T09:30:18Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674039 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = چارلسی ھەشتەم | succession = [[پێڕستی پاشاکانی فەڕەنسا|پاشای فەڕەنسا]] | moretext = (زیاتر...) | image = Portrait of King Charles VIII of France (1470–1498), by anonymous artist, 16th century (cropped) 2.jpg | caption = تابلۆی پاشا چارلسی ھەشتەم لە سەدەی شازدەھەم | reign = ٣٠ی ئابی ١٤٨٣ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨ | coronation = ٣٠ی ئایاری ١٤٨٤ (ڕیمس) | cor-type = france | predecessor = [[لویی یازدەھەم]] | reg-type = سەرپەرشتیارانی پاشایەتی | successor = [[لویی دوازدەھەم]] | regent = ئانی فەڕەنسا و [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] (١٤٨٣–١٤٩١) | spouse = {{marriage|[[ئانی بریتانی]]|کانوونی یەکەمی ١٤٩١}} | issue = *[[چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا]] *فرانسیسی فەڕەنسا *چارلز، دۆفینی فەڕەنسا *فرانسیس، دۆفینی فەڕەنسا *ئانی فەڕەنسا | issue-link = #منداڵەکان | issue-pipe = وردەکارییەکان... | house = [[خانەدانی ڤالوا|ڤالوا]] | father = [[لویی یازدەھەم]] | mother = شارلۆتی ساڤۆی | birth_date = ٣٠ی حوزەیرانی ١٤٧٠ | birth_place = قەڵای ئەمبواز، فەڕەنسا | death_date = ٧ی نیسانی ١٤٩٨ (لە تەمەنی ٢٧ ساڵیدا) | death_place = قەڵای ئەمبواز، فەڕەنسا | burial_date = ١ی ئایاری ١٤٩٨ | burial_place = بازیلیکای سانت دێنیس (تەرم)<br>بازیلیکای نۆتردام دی کلێری (دڵ) | signature = Charles VIII of France signature.svg }} '''چارلسی ھەشتەم''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|Charles VIII}}؛ ٣٠ی حوزەیرانی ١٤٧٠ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨)، ناسراو بە '''خۆشەویست''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|l'Affable}})، لە ساڵی ١٤٨٣ تا کاتی مردنی لە ساڵی ١٤٩٨ پاشای فەڕەنسا بوو. ئەو لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا لە جێگەی باوکی، [[لویی یازدەھەم]]، چووە سەر تەختی پاشایەتی. خوشکە گەورەکەی، ئانی فەڕەنسا، لەگەڵ ھاوسەرەکەی [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] تا ساڵی ١٤٩١ وەک سەرپەرشتیاری پاشایەتی پێکەوە وڵاتیان بەڕێوەبرد، کاتێک پاشا گەیشتە تەمەنی ٢١ ساڵی. لە ماوەی سەرپەرشتیاریی ئاندا، گەورە دەرەبەگەکان دژی ھەوڵەکانی چڕکردنەوەی دەسەڵاتی شاھانە ڕاپەڕین لە ململانێیەکدا کە بە «شەڕی شێتانە» (١٤٨٥–١٤٨٨) ناسراوە، بەڵام حکوومەتی شاھانە سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە ھەنگاوێکی بوێرانەدا، چارلس لە ساڵی ١٤٩١ لەگەڵ [[ئانی بریتانی]] ھاوسەرگیریی کرد، پاش ئەوەی ئان پێشتر بە شێوەی بریکار لەگەڵ میراتگری [[ھابسبۆرگ]]، ماکسیمیلیانی یەکەم ھاوسەرگیریی کردبوو. لەبەر ئەوەی ماکسیمیلیان بە کێشەکانی جێنشینی لە شانشینی مەجارستانەوە سەرقاڵ بوو، نەیتوانی بەرگری لە داواکەی بکات. لەگەڵ ئەم ھاوسەرگیرییەدا، چارلس بووە فەرمانڕەوای بریتانی و یەکێتییەکی کەسیی لە نێوان فەڕەنسا و بریتانیدا دروست کرد، ئەمەش وای کرد فەڕەنسا لە گەمارۆدرانی تەواو لەلایەن ناوچەکانی ژێر دەسەڵاتی ھابسبۆرگ ڕزگاری بێت. بۆ مسۆگەرکردنی مافەکانی لەسەر تەختی [[شانشینی ناپۆلی]] کە ڕێنێی ئەنجوو بۆ باوکی بەجێھێشتبوو، چارلس زنجیرەیەک سازشی بۆ پاشاکانی دراوسێی کرد. پاشان بەھۆی ھێزی [[تۆپھاوێژ]]ی پێشکەوتووی سوپاکەی، توانی بەبێ بەرگرییەکی ئەوتۆ دەست بەسەر نیمچەدوورگەی ئیتاڵیادا بگرێت. ھاوپەیمانییەک لە دژی لەشکرکێشیی فەڕەنسا (١٤٩٤–١٤٩٨) پێکھێنرا و لە شەڕی فۆرنۆڤۆ ھەوڵیان دا سوپاکەی چارلس ڕابگرن، بەڵام شکستیان ھێنا و چارلس توانی سوپاکەی بگێڕێتەوە بۆ فەڕەنسا. چارلس لە ساڵی ١٤٩٨ لە قەڵای ئەمبواز، کە شوێنی لەدایکبوونی بوو، دوای ئەوەی سەری بە بەردەمی دەرگایەکدا کێشا، کۆچی دوایی کرد؛ ھەرچەندە لێکۆڵینەوە پزیشکییە نوێیەکان گومان لەم ڕووداوە دەکەن. لەبەر ئەوەی ھیچ کوڕێکی لە پاش خۆی بەجێنەھێشت، تەختی پاشایەتی بۆ ئامۆزاکەی، [[لویی دوازدەھەم]]، لە لقی ئۆرلێئانی [[خانەدان|خانەدانی]] ڤالوا گوازرایەوە. == سەردەمی لاوی == چارلس لە قەڵای ئەمبواز لە فەڕەنسا لەدایک بوو، تاقە کوڕی ماوەی پاشا لویی یازدەھەم بوو لە ھاوسەری دووەمی، شارلۆتی ساڤۆی.{{sfn|Fletcher|1999|p=76}} دایک و باوکی ڕۆحیی ئەو بریتی بوون لە چارلسی دووەم، دووکی بۆربن، جۆانی ڤالوا، و شازادە ئێدوارد، کوڕی [[ھێنری شەشەم]]ی ئینگلتەرا کە لە دوای لادانی باوکی لەسەر تەخت لە فەڕەنسا دەژیا. چارلس لە ٣٠ی ئابی ١٤٨٣ لە تەمەنی ١٣ ساڵیدا چووە سەر تەختی پاشایەتی.{{sfn|Kendall|1971|pp=373–374}} تەندروستیی لاواز بوو. ھاوچەرخەکانی بە کەسێکی نەرمونیان بەڵام بێسەروبەر و بۆ کاروباری دەوڵەت بە نەشیاو دایان دەنا. بەپێی وەسیەتی لویی یازدەھەم، سەرپەرشتیاریی شانشینەکە درا بە ئانی خوشکە گەورەی چارلس، کە ژنێکی زۆر ژیر بوو و باوکی بە «کەمترین ژنی گێل لە فەڕەنسادا» وەسفی کردبوو.{{sfn|Hand|2013|p=24}} ئان لەگەڵ ھاوسەرەکەی، [[پیتەری دووەم، دووکی بۆربن]] تا ساڵی ١٤٩١ کاروباری وڵاتیان بەڕێوەبرد.{{sfn|Kendall|1971|pp=373–374}}{{sfn|Fletcher|1999|p=76}} == ھاوسەرگیری == چارلس لە ٢٢ی تەممووزی ١٤٨٣ دەستگیراندار بوو لەگەڵ مارگرێتی نەمسا کە تەمەنی سێ ساڵ بوو، کچی ماکسیمیلیانی نەمسا و ماری، دووکی بۆرگۆندی.{{sfn|Drees|2000|p=339}} ئەم ھاوسەرگیرییە لەلایەن لویی یازدەھەم و ماکسیمیلیان وەک بەشێک لە ئاشتیی ئاراس لە ساڵی ١٤٨٢ لە نێوان فەڕەنسا و دووکایەتیی بۆرگۆندی ڕێکخرابوو. مارگرێت ناوچەکانی ئارتوا و فرانش کۆنتێی وەک [[جیازی]] لەگەڵ خۆی ھێنا،{{sfn|Blockmans|Prevenier|1999|p=211}} و لە دەرباری فەڕەنسادا وەک شاژنی داھاتوو پەروەردە کرا.{{sfn|Andrea|2020|p=414}} لە ساڵی ١٤٨٨، فرانسیسی دووەم، دووکی بریتانی بەھۆی ڕووداوێکی ئەسپسوارییەوە گیانی لەدەستدا و ئانی کچی کە تەمەنی ١١ ساڵ بوو وەک میراتگر بەجێما.{{sfn|Anderson|2014|p=87}} ئان لە ترسی سەربەخۆیی ناوچەکەی لە بەرامبەر تەماحی فەڕەنسا، لە ساڵی ١٤٩٠ لەگەڵ ماکسیمیلیان ھاوسەرگیرییەکی ڕێکخست. بەڵام ئانی خوشکی چارلس و ھاوسەرەکەی پیتەر دژی ئەم کارە وەستانەوە، چونکە بەم شێوەیە بنەماڵەی [[ھابسبۆرگ]] لە دوو سنوورەوە دەبوونە دراوسێی فەڕەنسا. سوپای فەڕەنسا ھێرشی کردە سەر بریتانی و کەڵکی لە سەرقاڵبوونی ماکسیمیلیان و باوکی فریدریشی سێیەم بە کێشەی جێنشینی لە مەجارستان وەرگرت. ئانی بریتانی ناچار کرا دەستبەرداری ماکسیمیلیان بێت و لەگەڵ چارلسی ھەشتەمدا ھاوسەرگیری بکات.{{sfn|Thomas|2016|p=342}} لە کانوونی یەکەمی ١٤٩١ لە قەڵای لانژێ، چارلس و ئانی بریتانی ھاوسەرگیرییان کرد. ئەم ھاوسەرگیرییە سەربەخۆیی تەواوی بە چارلس بەخشی و لەژێر دەسەڵاتی خزمەکانی دەریھێنا. چارلس دواتر مارگرێتی نەمسای لەگەڵ جیازییەکەیدا گەڕاندەوە بۆ لای خێزانەکەی، بەڵام دووکایەتیی بۆرگۆندی لە پەیمانی سێنلیسدا بۆ فەڕەنسا پارێزرا. لە دەوری پاشا کۆمەڵێک شاعیر و ڕۆشنبیر کۆببوونەوە، لەوانە مرۆڤدۆستی ئیتاڵی پوبلیۆ فاوستۆ ئەندرێلینی کە بیرۆکەکانی مرۆڤدۆستیی [[ڕینێسانس]]ی لە فەڕەنسادا بڵاوکردەوە. لە کاتی سەردانێکیدا بۆ سەر گۆڕی باوکی، چارلس چیای مۆنت ئێگویلەی بینی و فەرمانی بە کاپتن ئانتوان دی ڤیل کرد کە سەربکەوێتە سەر لووتکەی چیاکە، کە ئەمەش بە یەکێک لە سەرەتاییترین سەرکەوتنە تەکنیکییەکان بۆ سەر چیاکان لە مێژوودا دادەنرێت.<ref name="Histoire">{{cite web |url=http://montaiguille.free.fr/frames_histoire.htm |title=Histoire et Événements |publisher=Mont Aiguille |language=fr |access-date=2012-12-31 |archive-date=2016-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160520234148/http://montaiguille.free.fr/frames_histoire.htm |url-status=dead }}</ref><ref name="Mont-aiguilleA">{{cite web |url=http://www.mont-aiguille.com/montaigu/histoire.html |title=L'ascension historique de 1492 |date=2009-01-12 |publisher=Mont-Aiguille.com |language=fr |trans-title=The historic ascent of 1492 |access-date=2013-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090616140030/http://www.mont-aiguille.com/montaigu/histoire.html |archive-date=2009-06-16 }}</ref> == شەڕی ئیتاڵیا == بۆ پاراستنی فەڕەنسا لە ھێرشی دەرەکی، چارلس پەیماننامەی لەگەڵ ماکسیمیلیانی یەکەم (پەیمانی سێنلیس لە ٢٣ی ئایاری ١٤٩٣)،{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=32}} [[فێرناندۆی دووەم]] پاشای [[ئیسپانیا]] (پەیمانی بارسێلۆنا لە ١٩ی کانوونی دووەمی ١٤٩٣)، و ئینگلتەرا (پەیمانی ئاتاپل لە ٣ی تشرینی دووەمی ١٤٩٢) بەست،{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=13}} و بە پێدانی سازشی گەورە بێلایەنیی ئەوانی مسۆگەر کرد. پاشای ئینگلتەرا، [[ھێنری حەفتەمی ئینگلتەرا]] چارلسی ناچار کرد کە دەست لە پشتیوانیکردنی پێرکین واربێک ھەڵبگرێت. پاشان چارلس سەرچاوەکانی فەڕەنسای بۆ دروستکردنی سوپایەکی گەورە بەکارھێنا، لەوانە یەکێک لە یەکەمین یەکەکانی [[تۆپھاوێژ]]ی قورس لە ئەورووپادا. لە ساڵی ١٤٨٩، پاپا ئینۆسێنتی ھەشتەم تەختی ناپۆلی پێشکەش بە چارلس کرد، چونکە لەگەڵ فێردیناندی یەکەمی ناپۆلی لە کێشەدا بوو.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=10}} کاتێک لە کانوونی دووەمی ١٤٩٤ فێردیناند مرد، ئەلفۆنسۆی دووەم بوو بە پاشای ناپۆلی و داوای دووکایەتیی میلانۆی کرد.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|p=14}}{{sfn|Andress|2023|p=104}} لودۆڤیکۆ سفۆرزا، دووکی میلانۆ، داوای ھاوپەیمانیی لە چارلس کرد. لە ئەیلوولی ١٤٩٤، چارلس بە ٢٥،٠٠٠ سەربازەوە ھێرشی کردە سەر ئیتاڵیا. لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٤ گەیشتە پاڤیا و لە ٨ی تشرینی دووەمی ١٤٩٤ چووە نێو [[پیزا]].{{sfn|Mallet|Shaw|2012|pp=20–21}} سوپای فەڕەنسا لە ڕێگای بەرەو باشوور دەستی بەسەر شاری [[فلۆرێنس]]دا گرت. لە ٢٢ی شوباتی ١٤٩٥ سوپای فەڕەنسا بەبێ شەڕ گەیشتە ناپۆلی؛ ئەلفۆنسۆ ھەڵات و چارلس لە ٢٠ی ئایاری ١٤٩٥ تاجی پاشایەتیی ناپۆلی لەسەر نا.{{sfn|de Divitiis|2023|p=259}}{{sfn|Potter|2008|p=30}} لە [[کۆماری فلۆرانسا]]دا کەسانێک ھەبوون پێشوازییان لە چارلس کرد. دەروێشی بەناوبانگ جیرۆلامۆ ساڤۆنارۆلا پێی وابوو چارلس ئامرازی خودایە بۆ پاککردنەوەی فلۆرێنس لە گەندەڵی. بەڵام خێرایی و ھێزی پێشڕەویی فەڕەنسییەکان حاکمەکانی تری ئیتاڵیا و پاپا ئەلێکساندەری شەشەمیان ترسی خستە دڵەوە. لە ٣١ی ئازاری ١٤٩٥، ھاوپەیمانییەک لە دژی فەڕەنسا بە ناوی «کۆمەڵەی ڤێنیز» پێکھێنرا کە میلانۆ، [[کۆماری ڤێنیز]]، فلۆرێنس، ئیسپانیا و ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆزی لەخۆ دەگرت. چارلس بۆ گەڕانەوەی بەرەو فەڕەنسا ناچار بوو بە خاکی ئەواندا تێپەڕێت. لە شەڕی فۆرنۆڤۆ لە تەممووزی ١٤٩٥، کۆمەڵەی ڤێنیز نەیتوانی ڕێگری لە گەڕانەوەی سوپای فەڕەنسا بکات، بەڵام لە ھەمان کاتدا سەربازگەکانی فەڕەنسا لە ناپۆلی لەلایەن ھێزەکانی ئیسپانیاوە بە سەرکردایەتیی [[فێرناندۆی دووەم]] تێکشکێنران.{{sfn|Mallet|Shaw|2012|pp=31–33}} بەم شێوەیە چارلس سەرجەم دەستکەوتەکانی لە ئیتاڵیادا لەدەست دا. == مردن == چارلس لە ساڵی ١٤٩٨، دوو ساڵ و نیو دوای کشانەوەی لە ئیتاڵیا، بەھۆی ڕووداوێکەوە کۆچی دوایی کرد. کاتێک لە قەڵای ئەمبواز دەچوو بۆ سەیرکردنی یارییەکی تۆپی تێنس (ژو دی پۆم)، سەری بە بەردەمی دەرگایەکدا کێشا.<ref>{{cite book |last=Gillmeister |first=Heiner |title=Tennis: A Cultural History |publisher=Leicester University Press |year=1998 |page=21 |isbn=978-0718501471 }}</ref> لە دەوروبەری کاتژمێر ٢:٠٠ی دوای نیوەڕۆ لە کاتی گەڕانەوەی لە یارییەکە، لەناکاو بێھۆش بوو و دوای نۆ کاتژمێر گیانی لەدەستدا. لێکۆڵینەوەیەکی پزیشکی لە ساڵی ٢٠٢١ گومانی خستە سەر ئەم گێڕانەوەیە و ئاماژەی بەوە کرد کە بەرکەوتنێکی لەو شێوەیە ناتوانێت برینێکی کوشندە دروست بکات، بەڵکوو ئەگەری ھەیە چارلس بەھۆی تێکچوونی دەمارەکان و نەخۆشیی [[پەرکەم]] بەھۆی سیفلیسەوە گیانی لەدەستدابێت.<ref>{{Cite journal |last1=Zanello |first1=Marc |last2=Roux |first2=Alexandre |last3=Gavaret |first3=Martine |last4=Bartolomei |first4=Fabrice |last5=Huberfeld |first5=Gilles |last6=Charlier |first6=Philippe |last7=Georges-Zimmermann |first7=Patrice |last8=Carron |first8=Romain |last9=Pallud |first9=Johan |date=2021-12-01 |title=King Charles VIII of France's Death: From an Unsubstantiated Traumatic Brain Injury to More Realistic Hypotheses |journal=World Neurosurgery |volume=156 |pages=60–67 |doi=10.1016/j.wneu.2021.09.056 |issn=1878-8769 |pmid=34537407 }}</ref> چارلس فەڕەنسای لە دوای خۆی لە قەرز و بێسەروبەریدا بەجێھێشت. بەڵام لەشکرکێشییەکەی بۆ سەر ئیتاڵیا پەیوەندییە کەلتوورییەکانی بەھێز کرد و بووە ھۆی بووژانەوەی ھونەر و ئەدەبی فەڕەنسی لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]دا.<ref name="Rorimer1954">{{Cite journal |last=Rorimer |first=James J. |date=1954 |title=The Glorification of Charles VIII |url=https://www.jstor.org/stable/3257546 |journal=The Metropolitan Museum of Art Bulletin |volume=12 |issue=10 |pages=281–299 |doi=10.2307/3257546 |jstor=3257546 |issn=0026-1521 }}</ref> لەبەر ئەوەی تەواوی منداڵەکانی پێش خۆی کۆچی دواییان کردبوو، چارلس دوا پاشای لقی سەرەکیی خانەدانی ڤالوا بوو. لە دوای مردنی، تەختی پاشایەتی بۆ ئامۆزاکەی، [[لویی دوازدەھەم]] گوازرایەوە.<ref name="Rorimer1954"/> ئانی شاژن گەڕایەوە بۆ بریتانی تا سەربەخۆیی ناوچەکەی بپارێزێت، بەڵام لویی دوازدەھەم ھاوسەرگیریی ٢٤ ساڵەی خۆی لەگەڵ جۆانی خوشکی چارلس ھەڵوەشاندەوە و لەگەڵ ئاندا ھاوسەرگیریی کرد.<ref>{{cite book |last=Baumgartner |first=Frederic J. |title=Louis XII |publisher=St. Martin Press |year=1996 |page=79 |isbn=978-0312120726 }}</ref> == منداڵەکان == چارلس و ئان ئەم منداڵانەیان بوو: * چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا (١١ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٢ – ١٦ی کانوونی یەکەمی ١٤٩٥)، لە تەمەنی سێ ساڵیدا بەھۆی نەخۆشیی سورێژەوە مرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=188}} لە کاتدراڵی تورس نێژراوە. * فرانسیس (ئابی ١٤٩٣)، بەر لە وادەی خۆی و بە مردوویی لەدایک بوو. * کچێکی بێناو (ئازاری ١٤٩٥)، بە مردوویی لەدایک بوو.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} * چارلز، دۆفینی فەڕەنسا (٨ی ئەیلوولی ١٤٩٦ – ٢ی تشرینی یەکەمی ١٤٩٦).{{sfn|Gobry|2012}} * فرانسیس، دۆفینی فەڕەنسا (تەممووزی ١٤٩٧)، چەند کاتژمێرێک دوای لەدایکبوونی کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} * ئانی فەڕەنسا (٢٠ی ئازاری ١٤٩٨)، لە ڕۆژی لەدایکبوونیدا لە قەڵای پلێسی لێ تورس کۆچی دوایی کرد.{{sfn|Broomhall|2004|p=189}} == لە میدیاکاندا == * شانۆنامەی ئینگلیزیی ساڵی ١٦٧١ بە ناوی ''چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا'' لە نووسینی جۆن کراونی باسی سەردەمی دەسەڵاتی ئەو دەکات. * لە زنجیرەی ساڵی ٢٠١١ی [[شۆوتایم (تۆڕی تەلەڤیزیۆنی)|شۆوتایم]] بە ناوی ''بۆرجیاکان''، ئەکتەری فەڕەنسی میشێل مولەر ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە. * لە درامای مێژوویی ساڵی ٢٠١١ی ''بۆرجیا''، سیمۆن لارڤارۆن ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە. * لە زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ئیسپانیی ''ئیزابێل'' لە ساڵی ٢٠١٢، ئێکتۆر کاربایۆ ڕۆڵی چارلسی ھەشتەمی گێڕاوە.<ref>{{cite web |url=https://www.lavanguardia.com/television/series/20131125/54394832286/isabel-fichajes-tercera-temporada.html |title='Isabel' se refuerza de cara a la tercera temporada |date=2013-11-25 |website=La Vanguardia |language=es |access-date=2024-10-24 }}</ref> * لە کورتەزنجیرەی ساڵی ٢٠١٧ی ئەڵمانی-نەمساویی ''ماکسیمیلیان''، ئەکتەری فەڕەنسی ماکس بێسێت دی مالگلایڤ ڕۆڵی چارلسی گەنجی گێڕاوە. == ئەمانەش ببینە == * [[شانشینی ناپۆلی]] * [[شانشینی قودس]] * [[ڕینێسانس]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-hou|[[خانەدانی ڤالوا]]|٣٠ی حوزەیرانی|١٤٧٠|٧ی نیسانی|١٤٩٨}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[لویی یازدەھەم]]}} {{s-ttl|title=[[پێڕستی پاشاکانی فەڕەنسا|پاشای فەڕەنسا]]|years=٣٠ی ئابی ١٤٨٣ – ٧ی نیسانی ١٤٩٨}} {{s-aft|after=[[لویی دوازدەھەم]]}} |- {{s-bef|before=ئەلفۆنسۆی دووەمی ناپۆلی}} {{s-ttl|title=[[شانشینی ناپۆلی|پاشای ناپۆلی]]|years=١٤٩٥}} {{s-aft|after=فێردیناندی دووەمی ناپۆلی}} |- {{s-roy|fr}} {{s-bef|before=فرانسیس}} {{s-ttl|title=دۆفینی فەڕەنسا|years=١٤٧٠–١٤٨٣}} {{s-aft|after=[[چارلز ئۆرلاندۆ، دۆفینی فەڕەنسا|چارلز ئۆرلاندۆ]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:چارلسی 08ی فەڕەنسا}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|فەڕەنسا}} [[پۆل:چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا| ]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٤٧٠]] [[پۆل:مردووانی ١٤٩٨]] [[پۆل:پاشاکانی فەڕەنسا لە سەدەی ١٥یەمدا]] [[پۆل:خانەدانی ڤالوا]] [[پۆل:مردووانی بەھۆی برینداریی سەر]] [[پۆل:فەرمانڕەوا مناڵەکان لە سەدەکانی ناوین]] 6r1j2vt74rskrrr0yfqjrooow079wkv 0 213667 1674064 1511400 2026-09-24T10:37:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1674064 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کتێب|ناو=فیقھی سیرە|دانەر=محەممەد سەعید ڕەمەزان بووتی|وڵات=سوریا|زمان=عەرەبی|بابەت=ژیاننامەی پێغەمبەر محەممەد|مێژووی دەرچوون=٢٠٠٩|جۆری چاپ=موجەلەد|ژمارەی پەڕە=٥٩٢|وەرگێڕ=مەلا مەحموودی گەڵاڵی|بڵاوکەرەوەی چاپی وەرگێڕاو=کتێبخانەی ھیدایەت|جۆری ئەدەبی=ژیاننامە}} '''فیقھی سیرەی پێغەمبەر''' کتێبێکە دەربارەی [[سیرەی پێغەمبەر|ژیاننامەی پێغەمبەر]] [[محەممەد]]، لەلایەن [[ڕەمەزان بۆتی|محەممەد سەعید ڕەمەزان بووتی]] نوسراوە، پاشکۆیەک و کورتەیەک لە مێژووی خەلافەتی ڕاشدینی تێدایە. لەسەرەتادا باسی گرینگی سیرەی کردووە بۆ تێگەیشتنی [[ئیسلام]] و چۆنییەتی بەرەوپێشچوونی خوێندنی سیرە، و چۆن پێویستە تێی بگەین، دواتر باسی مەنھەجی زانستی دەکات لە گێڕانەوەی سیرەی پێغەمبەر، ئینجا دێتە سەر باسی ژیننامەی پێغەمبەر لە لەدایکبوونەوە تاوەکوو مردن، دواتر بە کورتی باسی ژیانی خەلیفەکان دەکات لەگەڵ گرینگترین ڕووداوەکانی سەردەمیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كتاب فقه السيرة النبوية مع موجز لتاريخ الخلافة الراشدة - المكتبة الشاملة الحديثة|ناونیشان=https://al-maktaba.org/book/23657|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=al-maktaba.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{محەممەد٢}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|محەممەد|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد]] r4q0xcv3xh3pjup2l18x5criad2g2un 0 214337 1673765 1673167 2026-09-23T20:21:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673765 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''شاوەیس''' ناسراو بە '''کۆشکی''' (نیوەی یەکەمی سەدەی نۆزدەیەم لە [[گوندی کۆشک]]، [[قەرەداغ]] – ١٨٨٢) شاعیرێکی کورد بوو. شاوەیس لە دواییدا ناوی گوندەکەی خۆی کردووە بە نازناوی شیعری. لە ناو خەڵکدا بە مەلا شاوەیس ناوبانگی دەکردووە. قۆناغەکانی حوجرەی مزگەوتی تەواو کردووە، لەبەر ئەوە مەلایان پێ وتووە. شاعیر لە ساڵی ١٨٨٢ کۆچی دواییی کردووە. == نموونەی ھۆنراوە == {{شیعر}} {{ب|دێت و دەچێتە پاشەوە قەتلی خەلق بە ڕوو دەکا|شەرمی حوزووری غالیبە تەقیەیی ڕووبەڕوو دەکا}} {{ب|خوێن بەری چاوی گرتووە عاشقی ھێندە کوشتووە|دەست دەوەشێنێ ڕاست و چەپ نە یەک نە سێ نە دوو دەکا}} {{ب|لادە لە سەروو و بوون لەشی بێ سەمەر و نەتیجەیە|قامەتی نەخلی دلبەرم شکۆفە زوو بە زوو دەکا}} {{ب|کەللەیی پڕ لە بادەیە دڵی چ ساف و سادەیە|مەستە جنێوی خۆی دەدا نە فەرقی من نە توو دەکا}} {{ب|ڕوویی فریبی دڵ دەدا ڕەنگی لە ڕەنگی گوڵ دەدا|خوویی شکستە مل دەدا وەختی شەرم کە خوو دەکا}} {{ب|ھەرچی ڕەقیبی سەگ دەڵێ بیدەرە دەستی قەت مەڵێ|زەحمەتە ڕووحی دەرپەڕێ زگی دەچێت و گوو دەکا}} {{ب|نالیی و زولفی دلبەری کوردیی و گەردی عەنبەری|حاجیی و کاکۆڵی سەری (کۆشکی)ی و مەیلی ڕوو دەکا}} {{کۆتاییی شیعر}} == سەرچاوەکان == * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی چوارەم، [[مارف خەزنەدار]]، لاپەڕە ٥٩١، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر – ٢٠٠٤. {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|کوردستان|شیعر|وێژەی کوردی|وێژە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:شاعیران بە زمانی کوردی]] [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:مردووانی ١٨٨٢]] dll2g3lj92wryt83rvwlwpjq6ip4ruw 0 214758 1673680 1672550 2026-09-23T17:41:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1673680 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''''مارڤڵ: شەڕی داھاتوو''''' ({{بە ئینگلیزی|Marvel: future fight}}) یارییەکی ڤیدیۆیی ئەکشنی [[سووپەرھیرۆ|پاڵەوانەکانە]] لە ٢٠١٥ لەلایەن [[نێتماڕبڵ گەیمس]] بەرھەمھێنراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Marvel Future Fight|ناونیشان=http://marvel.com/games/172/marvel_future_fight|بڵاوکەرەوە=Marvel|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی تەممووزی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709183252/http://marvel.com/games/172/marvel_future_fight|url-status=dead}}</ref> و لەگەڵ مارڤڵ ئینتەرمێنت و [[کۆمپانیای واڵت دیزنی|کۆمپانیای دیزنی]]، و چەندەھا پاڵەوان و خراپکارەکانی مارڤڵی تێدایە لەگەڵ جلی تایبەتی و وردەکارییەکانیش. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|کۆریای باشوور|خەیاڵی زانستی}} [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە گەردوونە ھاوتەریبەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:یارییەکانی نێتماربڵ]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە کۆریای باشوور پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە ڕۆڵگێڕییەکان]] jbmjgrr2kiwrmcdzeuiri21p5vnfcfp 0 215265 1673967 1536614 2026-09-24T05:56:25Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673967 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=FC Salzburg gegen FC Bayern München (Championsleague Achtelfinale Hinspiel 16. Februar 2022) 63.jpg|youthyears1=٢٠٠٨–٢٠١٠|youthclubs1=فۆرستن ڕید|youthyears2=٢٠١٠–٢٠١٢|youthclubs2=تیمی لاوانی بایەرن میونشن|youthyears3=٢٠١٢–٢٠١٨|youthclubs3=ئەنتەرھاچینگ|youthyears4=٢٠١٨–٢٠٢٠|youthclubs4=ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ|years1=٢٠١٨–٢٠٢٢|clubs1=ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ|caps1=٦٨|goals1=٢٧|years2=٢٠١٨–٢٠٢٠|clubs2=لیفێرینگ (خواستن)|caps2=٣٥|goals2=١٥|years3=٢٠٢٢-|clubs3=بۆروسیا دۆرتمۆند|caps3=١|goals3=٠|nationalyears1=٢٠١٨|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا|nationalcaps1=٦|nationalgoals1=٢|nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩|nationalteam2=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps2=٧|nationalgoals2=٣|nationalyears3=٢٠٢١-|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps3=٣|nationalgoals3=٠|nationalyears4=٢٠٢١-|nationalteam4=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|nationalcaps4=٤|nationalgoals4=١|pcupdate=ئاب ٢٠٢٢|ntupdate=حوزەیرانی ٢٠٢٢|medaltemplates={{MedalCountry|{{fb|GER}}}}{{MedalCompetition|[[UEFA European Under-21 Championship]]}} {{Medal|W|[[2021 UEFA European Under-21 Championship|2021]]|}}}} '''کەریم-داڤید ئادەیەمی''' (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢)یاریزانێکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئەڵمانییە کە یاری دەکات وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر بۆ]] یانەی [[بۆندسلیگا]] [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]]. == کارونی یانە == === ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ === ئادەیەمی وەک لاوێک یاری بۆ تی ئێس یڤ فۆرستێنریت دەکرد، و لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا لە ساڵی ٢٠١٠ چووە یانەی ناوخۆی وڵاتەکەی و [[بۆندسلیگا]] یانەی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]. بەھۆی ناکۆکی لە دانوستانەکانی بەردەوامبوونی لە یانەکە، لە کۆتاییدا ئادەیەمی ناچار بوو یانەکە بە جێبھێڵێت، کە لە ساڵی ٢٠١٢ چووە یانەی ئەنتەرگھاچین<ref name="s-z">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hummel|یەکەم=Thomas|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Wie ein Talent aus Unterhaching zum Millionengeschäft wurde|ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/sport/adeyemi-fritz-walter-medaille-transfers-jugendfussball-1.4191947|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=sueddeutsche.de|بڵاوکەرەوە=[[Süddeutsche Zeitung]]}}</ref> دوای بەرەوپێشچوون لە بەشی لاوانی، لە ئازاری ٢٠١٨ یەکەمین یاری خۆی بۆ تیمی خوار ١٩ ساڵان ئەنجامدا لە پاڵەوانێتی لاوانی بۆندسلیگا (بۆندسلیگای خوار ١٩ ساڵان). یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لەم خولەدا لە [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠١٨ لە دۆڕاندنیان ٣–٢ لە بەرامبەر ئینتراخت فرانکفۆرتی خوار ١٩ ساڵان. لەگەڵ ئەنتەرھاچین، دابەزین بۆ خولی خوارتری بۆندسلیگای خوار ١٩ ساڵان. بەر لە دەستپێکردنی وەرزی ٢٠١٨–١٩ ئادەیەمی گرێبەستی لەگەڵ یانەی [[نەمسا|نەمسایی]] ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ واژوو کرد بە گرێبەستێک بۆ ماوەی سێ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Servus in Salzburg, Karim Adeyemi!|ناونیشان=https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2017_18/servus-in-salzburg-karim-adeyemi.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=redbullsalzburg.at|بڵاوکەرەوە=[[FC Red Bull Salzburg]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401110828/https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2017_18/servus-in-salzburg-karim-adeyemi.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر بە خواستن درا بە یانەی لێفێرینگ بۆ ئەو وەرزە. ئادەیەمی یەکەم یاری خۆی لە خولی پلە دووی [[نەمسا]] ئەنجامدا لە ١ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨ بەرامبەر ئۆستریا لوستێنۆ، کە تەواوی یارییەکەی ئەنجامدا و لیفێرینگ ١–٠ دۆڕا.<ref name="soccerway2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Austria Lustenau vs. Liefering - Liefering - 1 September 2018 - Soccerway|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/01/austria/1-liga/sc-austria-lustenau/usk-anif/2802706/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=soccerway.com}}</ref> === بۆروسیا دۆرتمۆند === لە ١٠ی [[ئایار]]ی ٢٠٢٢دا، ئادەیەمی بە گرێبەستێک ڕاگەیەندرا کە پەیوەندی دەکات بە یانەی [[بۆندسلیگا]] [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] ھەتا ھاوینی ٢٠٢٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dortmund Signs another striker from Salzburg after Haaland Departure|ناونیشان=https://onlineqatarcasino.com/ar/casino/doha/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808094310/https://onlineqatarcasino.com/ar/casino/doha/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Borussia Dortmund: Karim Adeyemi wechselt von RB Salzburg zum BVB|زمان=de|ئیش=Der Spiegel|ناونیشان=https://www.spiegel.de/sport/fussball/karim-adeyemi-wechselt-von-rb-salzburg-zu-borussia-dortmund-a-6b04527b-48b1-4a03-940d-e101f21c7237|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|issn=2195-1349}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == ئادەیەمی لە شاری [[میونشن]] لە ئەڵمانیا لەدایکبووە، باوکی [[نێجیریا|نایجیری]] و دایکی [[ڕۆمانیا|ڕۆمانییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thomas Hummel|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Wie ein Talent aus Unterhaching zum Millionengeschäft wurde|ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/sport/adeyemi-jugendfussball-geschaeft-1.4191947|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Süddeutsche Zeitung]]|زمان=de}}</ref> یاریزانێکی لاوانی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیایە، یاری بۆ ھەڵبژاردەکانی ئەڵمانیای خوار ١٦ ساڵان، خوار ١٧ ساڵان و خوار ٢١ ساڵان کردووە. یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا]] ئەنجامدا لە یاری پاڵاوتنی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ بەرامبەر ئەرمینیا لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ کە ٦–٠ بردیانەوە، وەک یەدەگ لە کاتە درەنگەکانی یارییەکە ھاتە یاریگا و شەشەم گۆڵی تیپەکەی تۆمارکرد لە خولەکی یەکەمی کاتی زیادکراوی نیوەی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://fifa.com/|وێبگە=fifa.com}}</ref> لەبەر ئەوەی ئادەیەمی یاریزانی ساڵزبۆرگ بوو لەو کاتەدا، ئەمە یەکەم جار بوو لە ماوەی دوای جەنگدا کە یاریزانی یانەیەکی نەمسا یاری بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Haider|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=Herkunft, Bayern-Zeit & schneller als Bolt – Deutschlands neues Sturm-Juwel Karim Adeyemi|ناونیشان=https://www.wettfreunde.net/sportwetten-news/karim-adeyemi-privat-karriere-erfolge/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=de}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٦ ئابی ٢٠٢٢}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=K. Adeyemi|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/karim-adeyemi/540856/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Soccerway}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="4" |لیفێرینگ (خواستن) |٢٠١٨–١٩ | rowspan="3" |٢. لیگا |٢٠ |٦ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٢٠ |٦ |- |٢٠١٩–٢٠ |١٤ |٩ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٤ |٩ |- |٢٠٢٠–٢١ |١ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٣٥ !١٥ ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !٣٥ !١٥ |- | rowspan="4" |ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ |٢٠١٩–٢٠ | rowspan="3" |بۆندسلیگای نەمسا |١٠ |١ |١ |٠ |١ |٠ |١٢ |١ |- |٢٠٢٠–٢١ |٢٩ |٧ |٤ |١ |٥ |١ |٣٨ |٩ |- |٢٠٢١–٢٢ |٢٩ |١٩ |٥ |٠ |١٠ |٤ |٤٤ |٢٣ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٦٨ !٢٧ !١٠ !١ !١٦ !٥ !٩٤ !٣٣ |- |[[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] |٢٠٢٢–٢٣ |بۆندسلیگا |١ |٠ |١ |١ |٠ |٠ |٢ |١ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !١٠٤ !٤٢ !١١ !٢ !١٦ !٥ !١٣١ !٤٩ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|١١ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref name=SW>{{Soccerway}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="2" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] |- |٢٠٢١ |٤ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٤ !١ |} == خەڵاتەکان == '''ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ''' * بۆندسلیگای نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢ * جامی نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢ '''ئەڵمانیا خوار ٢١ ساڵان''' * پاڵەوانێتی ئەورووپا بۆ خوار تەمەن ٢١ ساڵ: ٢٠٢١ '''تاکەکەسی''' * مەدالیای زێڕینی فرێس واڵتەر بۆ خوار ١٧ ساڵان: ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Fritz-Walter-Medaille in Gold an Kühn, Bühl und Adeyemi|ناونیشان=https://www.dfb.de/news/detail/fritz-walter-medaille-in-gold-an-kuehn-buehl-und-adeyemi-206046/?no_cache=1&cHash=9a6c9edf5cc247b049fcf149f8948dcb|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[German Football Association]]|زمان=de}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|وەرزش|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Karim Adeyemi}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند]] a8sgsi05dppjm6wf820epdpr0c28g2e 1674029 1673967 2026-09-24T09:09:09Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674029 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ|image=FC Salzburg gegen FC Bayern München (Championsleague Achtelfinale Hinspiel 16. Februar 2022) 63.jpg|youthyears1=٢٠٠٨–٢٠١٠|youthclubs1=فۆرستن ڕید|youthyears2=٢٠١٠–٢٠١٢|youthclubs2=تیمی لاوانی بایەرن میونشن|youthyears3=٢٠١٢–٢٠١٨|youthclubs3=ئەنتەرھاچینگ|youthyears4=٢٠١٨–٢٠٢٠|youthclubs4=ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ|years1=٢٠١٨–٢٠٢٢|clubs1=ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ|caps1=٦٨|goals1=٢٧|years2=٢٠١٨–٢٠٢٠|clubs2=لیفێرینگ (خواستن)|caps2=٣٥|goals2=١٥|years3=٢٠٢٢-|clubs3=بۆروسیا دۆرتمۆند|caps3=١|goals3=٠|nationalyears1=٢٠١٨|nationalteam1=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا|nationalcaps1=٦|nationalgoals1=٢|nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩|nationalteam2=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا خوار ١٧ ساڵان|nationalcaps2=٧|nationalgoals2=٣|nationalyears3=٢٠٢١-|nationalteam3=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی لاوانی ئەڵمانیا خوار ٢١ ساڵان|nationalcaps3=٣|nationalgoals3=٠|nationalyears4=٢٠٢١-|nationalteam4=ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|nationalcaps4=٤|nationalgoals4=١|pcupdate=ئاب ٢٠٢٢|ntupdate=حوزەیرانی ٢٠٢٢|medaltemplates={{MedalCountry|{{fb|GER}}}}{{MedalCompetition|[[UEFA European Under-21 Championship]]}} {{Medal|W|[[2021 UEFA European Under-21 Championship|2021]]|}}}} '''کەریم-داڤید ئادەیەمی''' (لەدایکبووی ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢)یاریزانێکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئەڵمانییە کە یاری دەکات وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر بۆ]] یانەی [[بۆندسلیگا]] [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]]. == کارونی یانە == === ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ === ئادەیەمی وەک لاوێک یاری بۆ تی ئێس یڤ فۆرستێنریت دەکرد، و لە تەمەنی ھەشت ساڵیدا لە ساڵی ٢٠١٠ چووە یانەی ناوخۆی وڵاتەکەی و [[بۆندسلیگا]] یانەی [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|بایەرن میونشن]]. بەھۆی ناکۆکی لە دانوستانەکانی بەردەوامبوونی لە یانەکە، لە کۆتاییدا ئادەیەمی ناچار بوو یانەکە بە جێبھێڵێت، کە لە ساڵی ٢٠١٢ چووە یانەی ئەنتەرگھاچین<ref name="s-z">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hummel|یەکەم=Thomas|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Wie ein Talent aus Unterhaching zum Millionengeschäft wurde|ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/sport/adeyemi-fritz-walter-medaille-transfers-jugendfussball-1.4191947|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=sueddeutsche.de|بڵاوکەرەوە=[[Süddeutsche Zeitung]]}}</ref> دوای بەرەوپێشچوون لە بەشی لاوانی، لە ئازاری ٢٠١٨ یەکەمین یاری خۆی بۆ تیمی خوار ١٩ ساڵان ئەنجامدا لە پاڵەوانێتی لاوانی بۆندسلیگا (بۆندسلیگای خوار ١٩ ساڵان). یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لەم خولەدا لە [[نیسان (مانگ)|نیسانی]] ٢٠١٨ لە دۆڕاندنیان ٣–٢ لە بەرامبەر ئینتراخت فرانکفۆرتی خوار ١٩ ساڵان. لەگەڵ ئەنتەرھاچین، دابەزین بۆ خولی خوارتری بۆندسلیگای خوار ١٩ ساڵان. بەر لە دەستپێکردنی وەرزی ٢٠١٨–١٩ ئادەیەمی گرێبەستی لەگەڵ یانەی [[نەمسا|نەمسایی]] ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ واژوو کرد بە گرێبەستێک بۆ ماوەی سێ ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Servus in Salzburg, Karim Adeyemi!|ناونیشان=https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2017_18/servus-in-salzburg-karim-adeyemi.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=redbullsalzburg.at|بڵاوکەرەوە=[[FC Red Bull Salzburg]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی نیسانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190401110828/https://www.redbullsalzburg.at/de/fc-red-bull-salzburg/news/saison_2017_18/servus-in-salzburg-karim-adeyemi.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر بە خواستن درا بە یانەی لێفێرینگ بۆ ئەو وەرزە. ئادەیەمی یەکەم یاری خۆی لە خولی پلە دووی [[نەمسا]] ئەنجامدا لە ١ی [[ئەیلوول]]ی ٢٠١٨ بەرامبەر ئۆستریا لوستێنۆ، کە تەواوی یارییەکەی ئەنجامدا و لیفێرینگ ١–٠ دۆڕا.<ref name="soccerway2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Austria Lustenau vs. Liefering - Liefering - 1 September 2018 - Soccerway|ناونیشان=https://int.soccerway.com/matches/2018/09/01/austria/1-liga/sc-austria-lustenau/usk-anif/2802706/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=soccerway.com}}</ref> === بۆروسیا دۆرتمۆند === لە ١٠ی [[ئایار]]ی ٢٠٢٢دا، ئادەیەمی بە گرێبەستێک ڕاگەیەندرا کە پەیوەندی دەکات بە یانەی [[بۆندسلیگا]] [[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] ھەتا ھاوینی ٢٠٢٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dortmund Signs another striker from Salzburg after Haaland Departure|ناونیشان=https://onlineqatarcasino.com/ar/casino/doha/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220808094310/https://onlineqatarcasino.com/ar/casino/doha/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Borussia Dortmund: Karim Adeyemi wechselt von RB Salzburg zum BVB|زمان=de|ئیش=Der Spiegel|ناونیشان=https://www.spiegel.de/sport/fussball/karim-adeyemi-wechselt-von-rb-salzburg-zu-borussia-dortmund-a-6b04527b-48b1-4a03-940d-e101f21c7237|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئایاری ٢٠٢٢|issn=2195-1349}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == ئادەیەمی لە شاری [[میونشن]] لە ئەڵمانیا لەدایکبووە، باوکی [[نێجیریا|نایجیری]] و دایکی [[ڕۆمانیا|ڕۆمانییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thomas Hummel|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Wie ein Talent aus Unterhaching zum Millionengeschäft wurde|ناونیشان=https://www.sueddeutsche.de/sport/adeyemi-jugendfussball-geschaeft-1.4191947|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=[[Süddeutsche Zeitung]]|زمان=de}}</ref> یاریزانێکی لاوانی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیایە، یاری بۆ ھەڵبژاردەکانی ئەڵمانیای خوار ١٦ ساڵان، خوار ١٧ ساڵان و خوار ٢١ ساڵان کردووە. یەکەمین یاری خۆی بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا]] ئەنجامدا لە یاری پاڵاوتنی جامی جیھانی فیفا ٢٠٢٢ بەرامبەر ئەرمینیا لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ کە ٦–٠ بردیانەوە، وەک یەدەگ لە کاتە درەنگەکانی یارییەکە ھاتە یاریگا و شەشەم گۆڵی تیپەکەی تۆمارکرد لە خولەکی یەکەمی کاتی زیادکراوی نیوەی دووەم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA|ناونیشان=https://fifa.com/|وێبگە=fifa.com}}</ref> لەبەر ئەوەی ئادەیەمی یاریزانی ساڵزبۆرگ بوو لەو کاتەدا، ئەمە یەکەم جار بوو لە ماوەی دوای جەنگدا کە یاریزانی یانەیەکی نەمسا یاری بۆ پێکھاتەی یەکەمی ئەڵمانیا بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Haider|یەکەم=Thomas|سەردێڕ=Herkunft, Bayern-Zeit & schneller als Bolt – Deutschlands neues Sturm-Juwel Karim Adeyemi|ناونیشان=https://www.wettfreunde.net/sportwetten-news/karim-adeyemi-privat-karriere-erfolge/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|زمان=de}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٦ ئابی ٢٠٢٢}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=K. Adeyemi|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/karim-adeyemi/540856/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Soccerway}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |کیشوەرەکان ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="4" |لیفێرینگ (خواستن) |٢٠١٨–١٩ | rowspan="3" |٢. لیگا |٢٠ |٦ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٢٠ |٦ |- |٢٠١٩–٢٠ |١٤ |٩ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١٤ |٩ |- |٢٠٢٠–٢١ |١ |٠ | colspan="2" | - | colspan="2" | - |١ |٠ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٣٥ !١٥ ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !٣٥ !١٥ |- | rowspan="4" |ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ |٢٠١٩–٢٠ | rowspan="3" |بۆندسلیگای نەمسا |١٠ |١ |١ |٠ |١ |٠ |١٢ |١ |- |٢٠٢٠–٢١ |٢٩ |٧ |٤ |١ |٥ |١ |٣٨ |٩ |- |٢٠٢١–٢٢ |٢٩ |١٩ |٥ |٠ |١٠ |٤ |٤٤ |٢٣ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٦٨ !٢٧ !١٠ !١ !١٦ !٥ !٩٤ !٣٣ |- |[[بۆروسیا دۆرتموند|بۆروسیا دۆرتمۆند]] |٢٠٢٢–٢٣ |بۆندسلیگا |١ |٠ |١ |١ |٠ |٠ |٢ |١ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !١٠٤ !٤٢ !١١ !٢ !١٦ !٥ !١٣١ !٤٩ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"/> === نێودەوڵەتی === {{Updated|١١ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref name=SW>{{Soccerway}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !یارییەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="2" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] |- |٢٠٢١ |٤ |١ |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٤ !١ |} == خەڵاتەکان == '''ڕێد بۆڵ ساڵزبۆرگ''' * بۆندسلیگای نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢ * جامی نەمسا: ٢٠١٩–٢٠، ٢٠٢٠–٢١، ٢٠٢١–٢٢ '''ئەڵمانیا خوار ٢١ ساڵان''' * پاڵەوانێتی ئەورووپا بۆ خوار تەمەن ٢١ ساڵ: ٢٠٢١ '''تاکەکەسی''' * مەدالیای زێڕینی فرێس واڵتەر بۆ خوار ١٧ ساڵان: ٢٠١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Fritz-Walter-Medaille in Gold an Kühn, Bühl und Adeyemi|ناونیشان=https://www.dfb.de/news/detail/fritz-walter-medaille-in-gold-an-kuehn-buehl-und-adeyemi-206046/?no_cache=1&cHash=9a6c9edf5cc247b049fcf149f8948dcb|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=[[German Football Association]]|زمان=de}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}}{{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|وەرزش|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Karim Adeyemi}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئاڵمانی]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:ھێرشبەرانی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی بۆروسیا دۆرتموند]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] j2f4or8nmu3564rizp7fqjz60gj1pbc 0 215750 1673548 1482114 2026-09-23T13:36:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە) 1673548 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی گۆرانیبێژ | ناو = فرمێسک حافزی | وێنە = Firmêsk Hafizî.jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | شرۆڤەی وێنە = | ناوی لەدایکبوون = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | نازناو = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = | شوێنی لەدایکبوون = [[مەھاباد]]، [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://knwe.org/KU/Details/9974|سەردێڕ=فرمێسک "فرمێسک" بڵاودەکاتەوە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=knwe.org|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240807222130/https://knwe.org/KU/Details/9974|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=134007&Jor=25|سەردێڕ=فرمێسک ئەلبومێکی نوێ بەناوی خۆیەوە بڵاودەکاتەوە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=speemedia.com}}</ref> | بنەچە = | ڕێکەوتی مردن = | شوێنی مردن = | شێواز = [[مۆسیقای پۆپ|پۆپ]] | پیشە = گۆرانیبێژ | ئامێر = | ساڵانی چالاکبوون = | تۆمارگە = | کارە پەیوەستەکان = | ماڵپەڕ = {{ناونیشان|https://firmesk.com/}} | ئامێرە دیارەکان = }} '''فرمێسک حافزی''' گۆرانیبێژێکی [[مۆسیقای پۆپ|پۆپی]] کوردی خەڵکی [[مەھاباد]]ی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]ە و ئێستا لە [[ئەڵمانیا]] دەژی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://nrttv.com/NRT2/detail2/2997|سەردێڕ=فرمێسک نوێترین ڤیدیۆکلیپی بڵاوکردەوە|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=nrttv.com}}</ref> فرمێسک بە شیعری کلاسیک و بەوانەی [[ھەژار]] و [[ھێمن]] دەستی بە گۆرانیبێژی کردووە و زیاتر لە ١٢ ساڵیشە سیدی و کلیپەکانی بڵاو دەکاتەوە.<ref name="rudaw">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/onair/tv/episodes/episode/gftugoi-balloon---firmesk/09042024110612|سەردێڕ=هونەرمەند فرمێسک|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=[[ڕووداو]]|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=100886&Jor=6|سەردێڕ=فرمێسک نوێترین بەرھەمی بۆ ھەژاران|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=wishe.net}}</ref> دوای بڵاوکردنەوەی کلیپی یەکەمی بە ناوی «مەی» کە لە شیعری ھەژارە و لە ساڵی ١٩٥٢ نووسیویەتی، توانیی ھەوادارێکی زۆر لە خۆی کۆ بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=119334&Jor=6|سەردێڕ=فرمێسک بە بەرھەمێکی نوێ دەگەڕێتەوە|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=wishe.net}}</ref> فرمێسک لەوەتەی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران]] چەند بەرھەمێکی بۆ ژن و دروشمی [[ژن، ژیان، ئازادی]] بڵاو کردووەتەوە. لە یەکەمین ساڵیادی مردنی [[ژینا ئەمینی]]، بەرھەمێکی بە ناوی ''تارمایی'' بۆ بڵاو کردەوە کە لە شیعری [[ڕەنج سەنگاوی]] بوو،<ref name="gulanmedia">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/309061/فرمێسك-حافیز-بەرهەمێكی-نوێی-گۆرانی-بڵاوكردەوە|سەردێڕ=فرمێسك حافیز بەرهەمێكی نوێی گۆرانی بڵاوكردەوە|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|نووسەر=ئاسۆ كاكەیی|وێبگە=گوڵان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> و ساڵێک دواتر بەرھەمێکی تری بۆ ژینا بە ناوی ''تەوار'' کە لە شیعری ناسڕ حیسامی بوو، و بە وتنی «پێشکەشە بە ھەموو ژیناکان. بە ھیوای ئازادی بۆ [[ژن، ژیان، ئازادی]]» بڵاو کردەوە.<ref name="gulanmedia2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gulanmedia.com/so/story/309061https://www.gulanmedia.com/so/story/289742/فرمێسك-نوێترین-بەرهەمی-پێشكەش-بە-ژینا-ئەمینی-دەكات|سەردێڕ=فرمێسك نوێترین بەرهەمی پێشكەش بە ژینا ئەمینی دەكات|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|نووسەر=ئاسۆ كاكەیی|وێبگە=گوڵان میدیا|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کەسایەتییە کوردەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|مۆسیقا|مۆسیقای کوردی}} {{گۆرانیبێژانی کورد}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} [[پۆل:خەڵکی مەھاباد]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ژنانی کورد]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پۆپی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی کورد]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ژنەکانی کوردیی ناوەندی]] sdh37h06zgql8jg1ux8rxnbc4etb89t 0 215915 1673437 1408540 2026-09-23T12:12:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673437 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=ھۆپ |image=Hop2011Poster.jpg |alt= |caption=پۆستەری بڵاوبوونەوەی سینەمایی |director=تیم ھیل |producer={{plainlist| * [[کریس مێلێداندرنی]] * مایکل ئیمپراتۆ }}|screenplay={{plainlist| * سینکۆ پۆڵ * کێن داوریۆ * برایەن لینچ }} |story=سینکۆ پۆڵ |starring={{plainlist| * [[جەیمس مارسدن]] * ڕەسڵ براند * کالی کوۆکۆ * ھانک ئەزاریا * گاری کۆڵ * ئێلیزابێت پێرکنس * دەیڤد ھاسڵھۆف * چێڵسی ھاندڵەر * [[ھیو لۆری]] }} |music=کریستۆفەر لێنێرتز |cinematography=پیتەر لیۆن کۆڵیستەر |editing={{plainlist| * پیتەر ئێس. ئیڵییەت * گرێگەری پێرڵەر }} |studio={{Plainlist| * [[ئیڵومینەیشن ئینتەرتەیمنت]]<ref name=afi>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://catalog.afi.com/Film/67103-HOP|سەردێڕ=''Hop''|ئیش=[[AFI Catalog of Feature Films]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> * [[ڕێلەتیڤیتی میدیا]]<ref name="bfi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Hop'' (2011)|ئیش=[[British Film Institute]]|ناونیشان=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180107202918/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[دێنتسو]]<ref name="bfi"/> }} |distributor=[[یوونیڤێرسەڵ پیکچەرز]]<ref name=afi/>|released={{Film date|٢٠١١|٠٣|٢٧|[[یوونیڤێرسەڵ ستودیۆز ھۆڵیوود]]|٢٠١١|٤|١|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} |runtime=٩٥ خولەک<!--ماوەی سینەمایی: ٩٤:٥٣--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Hop'' (U)|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1|بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017161917/https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1|url-status=dead}}</ref> |country=ئەمریکا |language=ئینلگیزی |budget=٦٣ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM"/> |gross=١٨٤٬٤ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|id=1411704|title=Hop|access-date=July 1, 2021}}</ref> }} '''''ھۆپ''''' ({{بە ئینگلیزی|Hop}}) فیلمێکی ٢٠١١ی ئەمریکیی [[فیلمی کۆمێدی|کۆمێدیی]] [[ڵایڤ ئەکشن]]/[[ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەر|بە کۆمپیوتەر ئەنیمەیتکراو]]ە کە لەلایەن کۆمپانیای [[ئیڵویمینەشن ئینتەرتەیمنت]]ەوە بەرھەم ھێنراوە، بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ڕێلەتیڤیتی میدیا]]، و لەلایەن [[یوونیڤێرسەڵ پیکچەرز]]ەوە بڵاو کراوەتەوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[تیم ھیڵ]] و بەرھەمھێنانی [[کریس مێلێداندرنی]] و میشێل ئیمپێراتۆ ستابیلە، سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن [[برایەن لینچ (نووسەر)|برایەن لینچ]] و [[سینکۆ پۆڵ و کێن داوریۆ|سینکۆ پۆڵ]] و [[سینکۆ پۆڵ و کێن داوریۆ|پۆڵ داوریۆ]]وە نووسراوە. بیرۆکەی فیلمەکە ھی پۆڵ و داوریۆیە. لە فیلمەکەدا [[جەیمس مارسدن]]، [[ڕەسڵ براند]]، [[کاڵی کوۆکۆ]]، [[ھانک ئازاریا]]، [[گاری کۆڵ]]، [[ئێلیزابێت پێرکنز]]، [[دەیڤد ھاسڵھۆف]]، [[چێڵسی ھاندڵەر]] و [[ھیو لۆری]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە باس لە کەروێشکێکی گەنج دەکات بە ناوی ئی بی (براند) کە پێی باشترە لە باندێکدا [[درەم]] لێبدات وەک لەوەی شوێن پێی باوکی بکەوێت وەک [[کەروێشکی ئیستەر|کەروێشکێکی ئیستەر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ویکیوتە|ھۆپ (فیلم)|''ھۆپ''}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{IMDb title|1411704|ھۆپ}} * {{bcdb title|114908|ھۆپ}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|گیانلەبەران}} {{پۆلی کۆمنز|Hop (film)}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەرییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و هار]] [[پۆل:ئیستەر بەنی لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی تیم هیڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە شیلی دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە سیناریۆیان لەلایەن سینکۆ پاوڵ و کێن داوریۆ بۆ کراوە]] [[پۆل:فیلمەکان لە دوورگەی ئیستەر دانراون]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]] [[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و ھار]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان کە لە لۆس ئانجلەس داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی تیم ھیڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان]] mlv99pk0o3pze3z434o1iu92t4i4chz 1673660 1673437 2026-09-23T17:10:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1673660 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=ھۆپ |image=Hop2011Poster.jpg |alt= |caption=پۆستەری بڵاوبوونەوەی سینەمایی |director=تیم ھیل |producer={{plainlist| * [[کریس مێلێداندرنی]] * مایکل ئیمپراتۆ }}|screenplay={{plainlist| * سینکۆ پۆڵ * کێن داوریۆ * برایەن لینچ }} |story=سینکۆ پۆڵ |starring={{plainlist| * [[جەیمس مارسدن]] * ڕەسڵ براند * کالی کوۆکۆ * ھانک ئەزاریا * گاری کۆڵ * ئێلیزابێت پێرکنس * دەیڤد ھاسڵھۆف * چێڵسی ھاندڵەر * [[ھیو لۆری]] }} |music=کریستۆفەر لێنێرتز |cinematography=پیتەر لیۆن کۆڵیستەر |editing={{plainlist| * پیتەر ئێس. ئیڵییەت * گرێگەری پێرڵەر }} |studio={{Plainlist| * [[ئیڵومینەیشن ئینتەرتەیمنت]]<ref name=afi>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://catalog.afi.com/Film/67103-HOP|سەردێڕ=''Hop''|ئیش=[[AFI Catalog of Feature Films]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> * [[ڕێلەتیڤیتی میدیا]]<ref name="bfi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Hop'' (2011)|ئیش=[[British Film Institute]]|ناونیشان=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180107202918/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[دێنتسو]]<ref name="bfi"/> }} |distributor=[[یوونیڤێرسەڵ پیکچەرز]]<ref name=afi/>|released={{Film date|٢٠١١|٠٣|٢٧|[[یوونیڤێرسەڵ ستودیۆز ھۆڵیوود]]|٢٠١١|٤|١|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} |runtime=٩٥ خولەک<!--ماوەی سینەمایی: ٩٤:٥٣--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Hop'' (U)|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1|بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017161917/https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1|url-status=dead}}</ref> |country=ئەمریکا |language=ئینلگیزی |budget=٦٣ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM"/> |gross=١٨٤٬٤ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|id=1411704|title=Hop|access-date=July 1, 2021}}</ref> }} '''''ھۆپ''''' ({{بە ئینگلیزی|Hop}}) فیلمێکی ٢٠١١ی ئەمریکیی [[فیلمی کۆمێدی|کۆمێدیی]] [[ڵایڤ ئەکشن]]/[[ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەر|بە کۆمپیوتەر ئەنیمەیتکراو]]ە کە لەلایەن کۆمپانیای [[ئیڵویمینەشن ئینتەرتەیمنت]]ەوە بەرھەم ھێنراوە، بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ڕێلەتیڤیتی میدیا]]، و لەلایەن [[یوونیڤێرسەڵ پیکچەرز]]ەوە بڵاو کراوەتەوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[تیم ھیڵ]] و بەرھەمھێنانی [[کریس مێلێداندرنی]] و میشێل ئیمپێراتۆ ستابیلە، سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن [[برایەن لینچ (نووسەر)|برایەن لینچ]] و [[سینکۆ پۆڵ و کێن داوریۆ|سینکۆ پۆڵ]] و [[سینکۆ پۆڵ و کێن داوریۆ|پۆڵ داوریۆ]]وە نووسراوە. بیرۆکەی فیلمەکە ھی پۆڵ و داوریۆیە. لە فیلمەکەدا [[جەیمس مارسدن]]، [[ڕەسڵ براند]]، [[کاڵی کوۆکۆ]]، [[ھانک ئازاریا]]، [[گاری کۆڵ]]، [[ئێلیزابێت پێرکنز]]، [[دەیڤد ھاسڵھۆف]]، [[چێڵسی ھاندڵەر]] و [[ھیو لۆری]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە باس لە کەروێشکێکی گەنج دەکات بە ناوی ئی بی (براند) کە پێی باشترە لە باندێکدا [[درەم]] لێبدات وەک لەوەی شوێن پێی باوکی بکەوێت وەک [[کەروێشکی ئیستەر|کەروێشکێکی ئیستەر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ویکیوتە|ھۆپ (فیلم)|''ھۆپ''}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{IMDb title|1411704|ھۆپ}} * {{bcdb title|114908|ھۆپ}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|گیانلەبەران|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Hop (film)}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەرییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و هار]] [[پۆل:ئیستەر بەنی لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی تیم هیڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە شیلی دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە سیناریۆیان لەلایەن سینکۆ پاوڵ و کێن داوریۆ بۆ کراوە]] [[پۆل:فیلمەکان لە دوورگەی ئیستەر دانراون]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]] [[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و ھار]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان کە لە لۆس ئانجلەس داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی تیم ھیڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان]] nzzr4izrwa11hgnxqbcabknp41tlylc 1674038 1673660 2026-09-24T09:29:52Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674038 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=ھۆپ |image=Hop2011Poster.jpg |alt= |caption=پۆستەری بڵاوبوونەوەی سینەمایی |director=تیم ھیل |producer={{plainlist| * [[کریس مێلێداندرنی]] * مایکل ئیمپراتۆ }}|screenplay={{plainlist| * سینکۆ پۆڵ * کێن داوریۆ * برایەن لینچ }} |story=سینکۆ پۆڵ |starring={{plainlist| * [[جەیمس مارسدن]] * ڕەسڵ براند * کالی کوۆکۆ * ھانک ئەزاریا * گاری کۆڵ * ئێلیزابێت پێرکنس * دەیڤد ھاسڵھۆف * چێڵسی ھاندڵەر * [[ھیو لۆری]] }} |music=کریستۆفەر لێنێرتز |cinematography=پیتەر لیۆن کۆڵیستەر |editing={{plainlist| * پیتەر ئێس. ئیڵییەت * گرێگەری پێرڵەر }} |studio={{Plainlist| * [[ئیڵومینەیشن ئینتەرتەیمنت]]<ref name=afi>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://catalog.afi.com/Film/67103-HOP|سەردێڕ=''Hop''|ئیش=[[AFI Catalog of Feature Films]]|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> * [[ڕێلەتیڤیتی میدیا]]<ref name="bfi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Hop'' (2011)|ئیش=[[British Film Institute]]|ناونیشان=https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180107202918/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * [[دێنتسو]]<ref name="bfi"/> }} |distributor=[[یوونیڤێرسەڵ پیکچەرز]]<ref name=afi/>|released={{Film date|٢٠١١|٠٣|٢٧|[[یوونیڤێرسەڵ ستودیۆز ھۆڵیوود]]|٢٠١١|٤|١|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} |runtime=٩٥ خولەک<!--ماوەی سینەمایی: ٩٤:٥٣--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=''Hop'' (U)|ناونیشان=https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1|بڵاوکەرەوە=[[British Board of Film Classification]]|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20131017161917/https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1|url-status=dead}}</ref> |country=ئەمریکا |language=ئینلگیزی |budget=٦٣ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM"/> |gross=١٨٤٬٤ ملیۆن دۆلار<ref name="BOM">{{Cite Box Office Mojo|id=1411704|title=Hop|access-date=July 1, 2021}}</ref> }} '''''ھۆپ''''' ({{بە ئینگلیزی|Hop}}) فیلمێکی ٢٠١١ی ئەمریکیی [[فیلمی کۆمێدی|کۆمێدیی]] [[ڵایڤ ئەکشن]]/[[ئەنیمەیشنی کۆمپیوتەر|بە کۆمپیوتەر ئەنیمەیتکراو]]ە کە لەلایەن کۆمپانیای [[ئیڵویمینەشن ئینتەرتەیمنت]]ەوە بەرھەم ھێنراوە، بە ھاوبەشی لەگەڵ [[ڕێلەتیڤیتی میدیا]]، و لەلایەن [[یوونیڤێرسەڵ پیکچەرز]]ەوە بڵاو کراوەتەوە. فیلمەکە لە دەرھێنانی [[تیم ھیڵ]] و بەرھەمھێنانی [[کریس مێلێداندرنی]] و میشێل ئیمپێراتۆ ستابیلە، سیناریۆی فیلمەکە لەلایەن [[برایەن لینچ (نووسەر)|برایەن لینچ]] و [[سینکۆ پۆڵ و کێن داوریۆ|سینکۆ پۆڵ]] و [[سینکۆ پۆڵ و کێن داوریۆ|پۆڵ داوریۆ]]وە نووسراوە. بیرۆکەی فیلمەکە ھی پۆڵ و داوریۆیە. لە فیلمەکەدا [[جەیمس مارسدن]]، [[ڕەسڵ براند]]، [[کاڵی کوۆکۆ]]، [[ھانک ئازاریا]]، [[گاری کۆڵ]]، [[ئێلیزابێت پێرکنز]]، [[دەیڤد ھاسڵھۆف]]، [[چێڵسی ھاندڵەر]] و [[ھیو لۆری]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕن. فیلمەکە باس لە کەروێشکێکی گەنج دەکات بە ناوی ئی بی (براند) کە پێی باشترە لە باندێکدا [[درەم]] لێبدات وەک لەوەی شوێن پێی باوکی بکەوێت وەک [[کەروێشکی ئیستەر|کەروێشکێکی ئیستەر]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{ویکیوتە|ھۆپ (فیلم)|''ھۆپ''}} * {{وێبگەی فەرمی}} * {{IMDb title|1411704|ھۆپ}} * {{bcdb title|114908|ھۆپ}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا|ھۆڵیوود|دەیەی ٢٠١٠|گیانلەبەران|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Hop (film)}} [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی لە دەیەی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمی فانتازیا-کۆمیدییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠١٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە کۆمپیوتەرییەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و هار]] [[پۆل:ئیستەر بەنی لە فیلمدا]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرهێنانی تیم هیڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لەلایەن کریستوفر لێنێرتزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە شیلی دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە سیناریۆیان لەلایەن سینکۆ پاوڵ و کێن داوریۆ بۆ کراوە]] [[پۆل:فیلمەکان لە دوورگەی ئیستەر دانراون]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیەکانی ٢٠١١]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی کودەتا]] [[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشن دەربارەی دوپشک و ھار]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان کە لە لۆس ئانجلەس داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی تیم ھیڵ]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ساڵی ٢٠٠٦ داندراون]] [[پۆل:ڕیزبەندی فیلمە میدیاییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە پەیوەندیی باوک و کوڕ]] hdgjmjokx91qubw3i3gna083fqhjih2 0 216207 1673670 1673275 2026-09-23T17:14:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ١٩٩٠]] 1673670 wikitext text/x-wiki {| class="infobox vcard" | colspan="4" class="infobox-image" |[[File:UEFA_EURO_qualifiers_Sweden_vs_Spain_20191015_123_(cropped).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:UEFA_EURO_qualifiers_Sweden_vs_Spain_20191015_123_(cropped).jpg|بێچوارچێوە]]<div class="infobox-caption">ڕۆدری لە کاتی یاریکردن بۆ ئیسپانیا لە ٢٠١٩</div> |- ! colspan="4" class="infobox-header" |زانیاری کەسی |- ! scope="row" class="infobox-label" |ناوی تەواو | colspan="3" class="infobox-data nickname" |ڕۆدریگۆ هێرناندێز کاسکانتێ |- ! scope="row" class="infobox-label" |بەرواری لەدایکبوون |٢٢ حوزەیرانی ١٩٩٦ |- ! scope="row" class="infobox-label" |جێگای لەدایک بوون | colspan="3" class="infobox-data birthplace" |مەدرید، ئیسپانیا |- ! scope="row" class="infobox-label" |باڵا | colspan="3" class="infobox-data" |١.٩١ مەتر |- ! scope="row" class="infobox-label" |جێگای یاریکردن | colspan="3" class="infobox-data role" |ناوەڕاست |- ! colspan="4" class="infobox-header" |زانیاری یانە |- ! scope="row" class="infobox-label" |تیمی ئێستا | colspan="3" class="infobox-data org" |مانچێستەر سیتی |- ! scope="row" class="infobox-label" |ژمارە | colspan="3" class="infobox-data" |١٦ |- ! colspan="4" class="infobox-header" |کاروانی لاوێتی |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠٠٦-٢٠٠٧ | colspan="3" class="infobox-data" |ڕایۆ ماجاداهۆندا |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠٠٧-٢٠١٣ | colspan="3" class="infobox-data" |ئەتلەتیکۆ مەدرید |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٣-٢٠١٥ | colspan="3" class="infobox-data" |ڤیاڕیاڵ |- ! colspan="4" class="infobox-header" |کاروانی پیشەگەری |- ! scope="row" class="infobox-label" |ساڵەکان | class="infobox-data infobox-data-a" |'''تیم''' | class="infobox-data infobox-data-b" |یاریەکان | class="infobox-data infobox-data-c" |گۆڵەکان |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٥-٢٠١٦ | class="infobox-data infobox-data-a" |ڤیاڕیاڵی بی | class="infobox-data infobox-data-b" |٣٩ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٥-٢٠١٨ | class="infobox-data infobox-data-a" |ڤیاڕیاڵ | class="infobox-data infobox-data-b" |٦٣ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٨-٢٠١٩ | class="infobox-data infobox-data-a" |ئەتلەتیکۆ مەدرید | class="infobox-data infobox-data-b" |٣٤ | class="infobox-data infobox-data-c" |(٣) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٩- | class="infobox-data infobox-data-a" |مانچێستەر سیتی | class="infobox-data infobox-data-b" |١٠٥ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١٢) |- ! colspan="4" class="infobox-header" |هەڵبژاردە |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٢ | class="infobox-data infobox-data-a" |ئیسپانیای خوار ١٦ ساڵ | class="infobox-data infobox-data-b" |٢ | class="infobox-data infobox-data-c" |(٠) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٥ | class="infobox-data infobox-data-a" |ئیسپانیای خوار ١٩ ساڵ | class="infobox-data infobox-data-b" |٨ | class="infobox-data infobox-data-c" |(٠) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٧ | class="infobox-data infobox-data-a" |ئیسپانیای خوار ٢١ ساڵان | class="infobox-data infobox-data-b" |٦ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١) |- ! scope="row" class="infobox-label" |٢٠١٨- | class="infobox-data infobox-data-a" |ئیسپانیا | class="infobox-data infobox-data-b" |٣٣ | class="infobox-data infobox-data-c" |(١) |- ! | | | |} '''ڕۆدریگۆ هێرناندێز کاسکانتێ''' (لەدایکبووی ٢٢ی حوزەیرانی ١٩٩٦) ، ناسراوە بە '''ڕۆدری''' یان '''ڕۆدریگۆ،''' یاریزانێکی [[تۆپی پێ]] پیشەگەری ئیسپانیە کە وەک [[تۆپی پێ|یاریزانی]] بەرگری یاری دەکات بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچێستەر سیتی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|هەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]]. ڕۆدری یاریزانی پێشووی لاوانی ئیسپانیایە، یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکهاتەی سەرەکی ئەنجامدا لە ساڵی ٢٠١٨ ، نوێنەرایەتی هەڵبژاردەکەی کرد لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|یۆرۆ ٢٠٢٠]]. == کاروانی یانە == === ڤیاڕیاڵ === ڕۆدری لە مەدرید لەدایکبووە، لە ساڵی ٢٠٠٧ لە تەمەنی ١١ ساڵیدا چووە لاوانی [[مەدرید|ئەتلەتیکۆ مەدرید]] لە تیمی ڕایۆ ماجاداهۆندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri Hernández: Summary|ناونیشان=https://uk.soccerway.com/players/rodrigo-hernandez-cascante/395959/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Soccerway|بڵاوکەرەوە=Perform Group}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Fútbol: el nuevo fichaje "Rodri" (At. Madrid) y Lucas jugaron juntos en Majadahonda|trans-title=Football: the new signing "Rodri" (At. Madrid) and Lucas played together at Majadahonda|ناونیشان=https://majadahondamagazin.es/futbol-nuevo-fichaje-rodri-at-madrid-lucas-jugaron-juntos-majadahonda-94152|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Majadahonda Magazin|زمان=es|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190707185200/https://majadahondamagazin.es/futbol-nuevo-fichaje-rodri-at-madrid-lucas-jugaron-juntos-majadahonda-94152|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٣ بەهۆی "نەبوونی هێزی جەستەیی"ەوە لە یانەکە دوورخرایەوە، دواتر گرێبەستی لەگەڵ [[یانەی ڤیاڕیال|ڤیاڕیاڵ]] واژۆ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.mundodeportivo.com/futbol/atletico-madrid/20150716/20862982601/el-busquets-que-se-le-escapo-al-atletico-vs-el-nuevo-kaiser-rojiblanco.html|سەردێڕ=El Busquets que se le escapó al Atlético VS. el nuevo 'kaiser' rojiblanco|trans-title=The Busquets who slipped away from Atlético vs. the new red-and-white 'kaiser'|ئیش=Mundo Deportivo|شوێن=Barcelona|زمان=es|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Rodri, el apagafuegos del Juvenil|trans-title=Rodri, the youth firefighter|ناونیشان=http://www.villarrealcf.es/noticias/item/7255-rodri-el-apagafuegos-del-juvenil|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180319225423/https://www.villarrealcf.es/noticias/item/7255-rodri-el-apagafuegos-del-juvenil|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Villarreal CF|زمان=es|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٧ی [[شوبات|شوباتی]] ٢٠١٥، کاتێک هێشتا لاو بوو، ڕۆدری یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکهاتەی دووەم ئەنجامدا، وەک یەدەگ هاتە یاریگا لە بردنەوەی٣-١ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر ئیسپانیۆلی بی لە خولی پلە دووەکان. یەکەم یاری بە شێوەی سەرەکی ١٥ ڕۆژ دواتر بوو، لە بردنەوەی ٢-٠ لە بەرامبەر ڕیاڵ زاراگۆزای بی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=1–3: Frenados|trans-title=1–3: Slowed down|ناونیشان=http://www.rcdespanyol.com/es/actualidad/_n:354|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=RCD Espanyol|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.elperiodicodearagon.com/noticias/deportes/zaragoza-b-pierde-villarreal-0-2-lainez-ve-roja_1007007.html|سەردێڕ=El Zaragoza B pierde con el Villarreal (0–2) y Láinez ve la roja|trans-title=Zaragoza B lose with Villarreal (0–2) and Láinez sees red|ئیش=El Periódico de Aragón|شوێن=Zaragoza|زمان=es|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> ڕۆدری لە ١٧ی [[کانوونی یەکەم|کانوونی یەکەمی]] ٢٠١٥ یەکەمین یاری خۆی بۆ پێکهاتەی یەکەم ئەنجامدا، لە بردنەوەی ٢-٠ لە یاریگای خۆیان بەرامبەر هوێسکا بۆ [[جامی شای ئیسپانیا|جامی کۆپا دێل ڕەی]](جامی ئیسپانیا)لەو وەرزەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://futbol.as.com/futbol/2015/12/17/copa_del_rey/1450381676_123973.html|سەردێڕ=Trigueros remonta al Huesca y certifica el pase sin presumir|trans-title=Trigueros completes comeback over Huesca and certifies unassuming qualification|ئیش=Diario AS|شوێن=Madrid|زمان=es|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> یەکەم یاری لە [[لا لیگا|لالالیگا]] لە ١٧ی نیسانی ٢٠١٦ بوو، کاتێک وەک یەدەگ لە جێگەی [[دێنس سوارێز|دێنیس سواریس]] لە نیوەی دووەمی یارییەکە هاتە یاریگاوە بەرامبەر ڕایۆ ڤالێکانۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://as.com/futbol/2016/04/17/primera/1460909792_737936.html|سەردێڕ=Dos misiles de Guerra y Miku hunden al Submarino|trans-title=Two rockets from Guerra and Miku sink the Submarino|ئیش=Diario AS|شوێن=Madrid|زمان=es|ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، دوای ئەوەی پێگەی خۆی وەک یاریزانێکی سەرەکی قایمکرد، ڕۆدری گرێبەستەکەی نوێکردەوە تا ساڵی ٢٠٢٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=El Villarreal CF renueva a Barbosa y Rodrigo|trans-title=Villarreal renew Barbosa and Rodrigo|ناونیشان=https://www.villarrealcf.es/noticias/indice-general/noticias-generales/item/19498-el-villarreal-cf-renueva-a-barbosa-y-rodrigo|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180329054255/https://www.villarrealcf.es/noticias/indice-general/noticias-generales/item/19498-el-villarreal-cf-renueva-a-barbosa-y-rodrigo|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Villarreal CF|زمان=es|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە خولی پلە یەکی ئیسپانیا لە ١٨ی شوباتی ٢٠١٨، کە یەکەم گۆڵی یاریەکە بوو لە بەرامبەر بوون لەگەڵ [[ئیسپانیۆل]] ١-١.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.marca.com/eventos/marcador/futbol/2017_18/la-liga/jornada_24/esp_vil/|سەردێڕ=Granero cambia la realidad|trans-title=Granero changes the reality|ئیش=Marca|شوێن=Madrid|زمان=es|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> === ئەتلەتیکۆ مەدرید === لە ٢٤ی ئایاری ٢٠١٨، ڕۆدری گەڕایەوە بۆ ئەتلەتیکۆ دوای ئەوەی یانەکە گەیشتە ڕێکەوتنێک لەگەڵ ڤیاڕیاڵ بۆ گواستنەوەی. گرێبەستێکی پێنج ساڵەی لەگەڵ یانەی [[مەدرید]] واژۆ کرد، بۆ تێچووی 20 ملیۆن یۆرۆ و 5 ملیۆن [[یۆرۆ|یۆرۆی]] گۆڕاو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Acuerdo con el Villarreal para el traspaso de Rodri|trans-title=Agreement with Villarreal for the transfer of Rodri|ناونیشان=https://www.atleticodemadrid.com/noticias/acuerdo-con-el-villarreal-para-el-traspaso-de-rodri|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Atlético Madrid|زمان=es}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.marca.com/futbol/atletico/2018/05/25/5b07cdf522601d314b8b4655.html|سەردێڕ=Cláusula de 70 millones para Rodri|trans-title=70&nbsp;million clause for Rodri|ئیش=Marca|شوێن=Madrid|زمان=es|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> لە ١٥ی ئابی ٢٠١٨ لە جامی سوپەری یەکێتی ئەوروپا لە [[تاڵین|تالیین]] یەکەمین ٧١ خولەکی بردنەوەی ٤١ خولەکی زیادەی بەسەر ڕکابەرەکانی شاری ڕیال [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|مەدرید]] یاری کرد.<ref name="super">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/45188611|سەردێڕ=Real Madrid 2–4 Atlético Madrid|یەکەم=Emma|دوایین=Sanders|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> === مانچێستەر سیتی === ==== وەرزی ٢٠١٩-٢٠ ==== لە ٣ی [[تەممووز|تەممووزی]] ٢٠١٩، [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچێستەر سیتی]] مەرجی کڕینەوەی گرێبەستەکەی چالاک کرد بە بڕی ٦٢.٦ ملیۆن پاوەند ، کە وای لێکرد ماوەی گرێبەستەکەی لەگەڵ ئەتلەتیکۆ بکڕێت و یانەکە بەجێبهێڵێت. ئەو گواستنەوەیە بڕێکی نوێ بوو لە مێژووی مانچێستەر سیتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Rodri: Manchester City pay £62.6m release clause for Atletico Madrid's Spain midfielder|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48859841|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=BBC Sport}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-pay-rodri-transfer-16526190|سەردێڕ=Man City pay Rodri transfer release clause and midfielder will join in next few days|ئیش=Manchester Evening News|یەکەم=Stuart|دوایین=Brennan|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٩}}</ref> گرێبەستێکی پێنج ساڵەی واژۆ کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Edwards|یەکەم=John|سەردێڕ=City complete Rodri deal|ناونیشان=https://www.mancity.com/news/first-team/first-team-news/2019/july/man-city-sign-rodri-transfer-news-atletico-madrid|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Manchester City F.C.}}</ref> ڕۆدری یەکەمین یاری خۆی لە جامی قەڵغانی ئینگلیزی ئەنجامدا لە ٤ی ئابی ٢٠١٩ لە [[یاریگای وێمبلی]] ، کە ٩٠ خولەکی تەواو یاریکرد و سیتی یاریەکەی بردەوە بە لێدانی یەکلاکەرەوە بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] دوای بەرامبەربوونی کاتی ئاسایی ١-١.<ref name="shield">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49141690|سەردێڕ=Liverpool 1–1 Manchester City|یەکەم=Emlyn|دوایین=Begley|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> دوای شەش ڕۆژ یەکەم یاری لە [[پرێمیەرلیگ]] ئەنجامدا لە بردنەوەی ٥-٠ بەرامبەر یانەی وێست هام یونایتد لە دەرەوەی یاریگای خۆیان و لە ١٤ی ئەیلوول یەکەم گۆڵی تۆمارکرد لە دۆڕاندنی ٣-٢ لە دەرەوەی یاریگای خۆیان بەرامبەر نۆرویچ سیتی<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/football-news/man-city-raheem-sterling-rodri-16734294|سەردێڕ=Raheem Sterling gives his verdict on Rodri's Premier League debut and VAR in Man City win|یەکەم=Daniel|دوایین=Murphy|ئیش=Manchester Evening News|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49617989|سەردێڕ=Norwich City 3–2 Manchester City|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩دا ڕاگەیەندرا کە بۆ ماوەی مانگێک لە یاریکردن دوور دەکەوێتەوە بەهۆی پێکانێک لە قاچیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Rodri: Manchester City midfielder could be out for a month with hamstring injury|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/50147963|وێبگە=BBC Sport}}</ref> لە ١ی ئازاری ٢٠٢٠، سیتی بۆ سێیەم جار لەسەر یەک لە یاریگای وێمبڵی جامی ئی ئێف ئێڵی بردەوە، لە یاری کۆتاییدا ٢-١ لە ئەستۆن ڤێلای بردەوە ڕۆدری گۆڵی دووەمی سیتی تۆمارکرد لە لێدانی گۆشەوە (کۆرنەر) ، کە لە کۆتاییدا بوو بە گۆڵی بردنەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Aston Villa 1-2 Manchester City: Sergio Aguero & Rodri goals secure third Carabao Cup in a row|ئیش=BBC Sport|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51601970|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> ==== وەرزی ٢٠٢٠-٢١ ==== لە ١٣ی [[شوبات|شوباتی]] ٢٠٢١، ڕۆدری یەکەم گۆڵی سیتی تۆمارکرد بە لێدانی سزا لە بردنەوەی ٣-٠ بەرامبەر [[یانەی تۆپی پێی تۆتنھام ھۆتسپێر|تۆتنهام هۆتسپێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Manchester City 3-0 Tottenham Hotspur:11 league wins in a row for leaders|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/55960002|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> ==== وەرزی ٢٠٢٢-٢٣ ==== لە ١٢ی [[تەممووز|تەممووزی]] ٢٠٢٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri Stays at Manchester City till 2027|ناونیشان=https://dubaibestcasino.com/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|وێبگە=Dubai Casino}}</ref>، ڕۆدری گرێبەستێکی نوێی واژۆ کرد بۆ درێژکردنەوەی ماوەی مانەوەی لەگەڵ مانچێستەر سیتی تا ٢٠٢٧.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Rodrigo agrees new City contract|ناونیشان=https://mancity.com/news/mens/rodrigo-signs-new-manchester-city-contract-63793206|بڵاوکەرەوە=Manchester City F.C.|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوت=١٢ی تەممووزی ٢٠٢٢}}</ref> == کاروانی نێودەوڵەتی == دوای یاریکردن بۆ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] لە ئاستیەکانی خوار ١٦، خوار ١٩ و خوار ٢١ ساڵان، ڕۆدری بۆ یەکەم جار لە ١٦ی ئازاری ٢٠١٨ بۆ دوو یاری دۆستانە لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەرژەنتین|ئەرجەنتین]] هەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://elpais.com/deportes/2018/03/16/actualidad/1521201089_228141.html|سەردێڕ=Parejo, Marcos Alonso y Rodri, novedades en la lista de la selección española|trans-title=Parejo, Marcos Alonso and Rodri, novelties in the list of the Spanish national team|ئیش=El País|شوێن=Madrid|زمان=es|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> دواتر و لە دوای پێنج ڕۆژ یەکەم یاری خۆی ئەنجامدا، بە شێووەی یەدەگ لە جێگەی تیاگۆ ئەلکانتارا لە بەرامبەر بوونیان ١-١ لەگەڵ ئەڵمانیا لە [[دوسلدۆرف|دوسڵدۆرف]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://as.com/futbol/2018/03/23/seleccion/1521841571_626312.html|سەردێڕ=Rodri, el décimo debutante con Lopetegui en la Selección|trans-title=Rodri, tenth newcomer with Lopetegui in the national team|ئیش=Diario AS|شوێن=Madrid|زمان=es|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨}}</ref> لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢١، ڕۆدری لە پێکهاتەی ٢٤ کەسی لویس ئێنریکێدا بوو بۆ بەشداری کردن لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ٢٠٢٠|یۆرۆی ٢٠٢٠ی]] .<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Braidwood|یەکەم=Jamie|سەردێڕ=Euro 2020 news LIVE: Sergio Ramos left out of Spain squad plus latest before England announcement|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/sport/football/euro-2020-news-live-england-squad-b1852654.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١|ئیش=The Independent|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> == ئاماری کاروانی وەرزشی == === یانە === {{Updated|٢١ ئابی ٢٠٢٢}} {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی یانەکان و گۆڵەکان لەلایەن یانەکان، وەرزەکان و پێشبڕکێکان ! rowspan="2" |یانە ! rowspan="2" |وەرز ! colspan="3" |خول ! colspan="2" |جامی نیشتیمانی ! colspan="2" |جامی خول ! colspan="2" |ئەوروپا ! colspan="2" |ئەوانی تر ! colspan="2" |کۆی گشتی |- !ئاست !یاریەکان !گۆڵەکان !یاریەکان !گۆڵەکان !یاریەکان !گۆڵەکان !یاریەکان !گۆڵەکان !یاریەکان !گۆڵەکان !یاریەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="3" |ڤیاڕیاڵ B |٢٠١٤ ١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri: Matches: 2014–15|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/en/p/j23121.html?temp=2014-15|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=BDFutbol}}</ref> |خولی پلە دووەکانی ئیسپانیا |7 |0 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |7 |0 |- |٢٠١٥-١٦<ref name="BDFutbol1516" /> |خولی پلە دووەکانی ئیسپانیا |٣٢ |1 | colspan="2" | - | colspan="2" | - | colspan="2" | - |٢ |1 |٣٤ |2 |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٣٩ !1 ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- ! colspan="2" |- !2 !1 !٤١ !2 |- | rowspan="4" |[[یانەی ڤیاڕیال|ڤیاڕیاڵ]] |٢٠١٥-١٦<ref name="BDFutbol1516">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri: Matches: 2015–16|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/en/p/j23121.html?temp=2015-16|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=BDFutbol}}</ref> |[[لا لیگا|لالیگا]] |3 |0 |3 |0 | colspan="2" | - |0 |0 | colspan="2" | - |٦ |0 |- |٢٠١٦-١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri: Matches: 2016–17|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/en/p/j23121.html?temp=2016-17|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=BDFutbol}}</ref> |لالیگا |٢٣ |0 |٤ |0 | colspan="2" | - |٤ |1 | colspan="2" | - |٣١ |1 |- |٢٠١٧ ١٨<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri: Matches: 2017–18|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/en/p/j23121.html?temp=2017-18|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=BDFutbol}}</ref> |لالیگا |٣٧ |1 |٤ |0 | colspan="2" | - |٦ |0 | colspan="2" | - |٤٧ |1 |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !63 !1 !١١ !0 ! colspan="2" |- !١٠ !1 ! colspan="2" |- !٨٤ !2 |- |[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] |٢٠١٨ ١٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri: Matches: 2018–19|ناونیشان=https://www.bdfutbol.com/en/p/j23121.html?temp=2018-19|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=BDFutbol}}</ref> |لالیگا |٣٤ |3 |٤ |0 | colspan="2" | - |٨ |0 |١ |0 |٤٧ |3 |- | rowspan="5" |[[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] |٢٠١٩-٢٠ |[[پرێمیەرلیگ]] |٣٥ |3 |٤ |0 |٤ |1 |٨ |0 |١ |0 |52 |٤ |- |٢٠٢٠-٢١ |پرێمیەرلیگ |٣٤ |2 |٤ |0 |5 |0 |١٠ |0 | colspan="2" | - |53 |2 |- |٢٠٢١-٢٢ |پرێمیەرلیگ |٣٣ |7 |2 |0 |0 |0 |١٠ |0 |١ |0 |٤٦ |7 |- |٢٠٢٢-٢٣ |پرێمیەرلیگ |3 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |١ |0 |٤ |0 |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !١٠٥ !١٢ !١٠ !0 !٩ !1 !٢٨ !0 !3 !0 !١٥٥ !١٣ |- ! colspan="3" |تەواوی کاروانی وەرزشی !٢٤١ !١٧ !٢٥ !0 !٩ !1 !٤٦ !1 !٦ !1 !327 !٢٠ |} <references group="lower-alpha" responsive="1"></references> === نێودەوڵەتی === {{Updated|١٢ حوزەیرانی ٢٠٢٢}}<ref name="NFT">{{NFT player|id=70793|name=Rodri|access-date=7 May 2022}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+دەرکەوتنی و گۆڵەکانی تیمی نیشتیمانی و ساڵ !تیمی نیشتیمانی !ساڵ !یاریەکان !گۆڵەکان |- | rowspan="5" |[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا|ئیسپانیا]] |٢٠١٨ |٤ |0 |- |٢٠١٩ |7 |0 |- |٢٠٢٠ |٦ |1 |- |٢٠٢١ |١٣ |0 |- |٢٠٢٢ |3 |0 |- ! colspan="2" |کۆی گشتی !٣٣ !1 |} == خەڵاتەکان == '''ئەتلەتیکۆ مەدرید''' * [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەوروپا]]: ٢٠١٨<ref name="super"/> '''مانچێستەر سیتی''' * پرێمیەرلیگ: ٢٠٢٠-٢١، ٢٠٢١-٢٢<ref name="PremProfile">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rodri: Overview|ناونیشان=https://www.premierleague.com/players/16286/Rodri/overview|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Premier League|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210612220340/https://www.premierleague.com/players/16286/Rodri/overview|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * جامی ئی ئێف ئێڵ: ٢٠١٩-٢٠، ٢٠٢٠-٢١ <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51601970|سەردێڕ=Aston Villa 1–2 Manchester City|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56790307|سەردێڕ=Manchester City 1–0 Tottenham Hotspur|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١}}</ref> * جامی قەڵغانی ئینگلتەرا:٢٠١٩<ref name="shield"/> * دووەم لە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا: ٢٠٢٠-٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Man. City 0–1 Chelsea: Updates|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2029498--man-city-vs-chelsea/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=UEFA}}</ref> '''ئیسپانیا خوار ١٩ ساڵان''' * پاڵەوانێتی ئەوروپا بۆ خوار ١٩ ساڵان: ٢٠١٥<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Spain see off Russia for seventh Under-19 crown|ناونیشان=http://www.uefa.com/under19/season=2015/matches/round=2000536/match=2017613/postmatch/report/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=UEFA}}</ref> '''ئیسپانیا خوار ٢١ ساڵان''' * پاڵەوانی پاڵەوانێتی ئەوروپا بۆ خوار تەمەن ٢١ ساڵ: ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Under-21 2017 – History – Spain|ناونیشان=https://www.uefa.com/under21/season=2017/teams/team=200122/squad/index.html|بڵاوکەرەوە=UEFA}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Under-21 2017 – History – Matches|ناونیشان=https://www.uefa.com/under21/season=2017/matches/index.html|بڵاوکەرەوە=UEFA|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200304150050/https://www.uefa.com/under21/season=2017/matches/index.html|url-status=dead}}</ref> '''ئیسپانیا''' * دووەم لە خولی [[خولی نەتەوەکانی ئەورووپا|نەتەوەکانی ئەوروپا]]: ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=France beat Spain to win Nations League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefanationsleague/match/2030761--spain-vs-france/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=UEFA}}</ref> '''تاکەکەسی''' * گۆڵى مانگى پریمەرلیگ: تشرینی دووەمی ٢٠٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Stunning Rodri strike wins Budweiser Goal of the Month|ناونیشان=https://www.premierleague.com/news/2407251|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Premier League}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Rodrigo Hernández Cascante}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە ئینگلستان]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئیسپانی]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئیسپانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٦]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی بارسێلۆنا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] hgg3eow6gcfcbfwoyui4y16pk3fwdoc 0 217211 1673713 1358740 2026-09-23T19:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (بەڕازیل-کۆلکە) 1673713 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:SantaCatarina_Municip_Florianopolis.svg|وێنۆک|شوێنی نەخشەی شاری فلۆریانۆپۆلیسی سانتا کاتارینا]] [[پەڕگە:Avenida_Beira_Mar_Norte_Florianopolis.jpg|وێنۆک|لە سەرەوە بۆ خوارەوە و چەپ بۆ ڕاست: پانۆرامای ناوچەی ناوەڕاست لە مۆرۆ دا کروزەوە؛ پردی ھێرسیلیۆ لوز لە شەودا؛ کاتدرایی فلۆریانۆپۆلیس؛ بازاڕی گشتی؛ خواکوینا بیچ؛ قەڵای ساو خۆسێ دا پۆنتا گرۆسا.]] '''فلۆریانۆپۆلیس''' پایتەخت و دووەم گەورەترین شاری [[ویلایەتی سانتا کاتارینا]]یە، لە ناوچەی باشووری [[بەڕازیل]]. شارەکە [[دوورگەی سانتا کاتارینا]] و دوورگە بچووکەکانی دەوروبەری دەگرێتەوە، ھەروەھا بەشێک لە ویشکانی. ژمارەی دانیشتووانەکەی ٥٠٨ ھەزار و ٨٢٦ کەسە، بەپێی خەمڵاندنی ژمارەی دانیشتووانی ساڵی ٢٠٢٠ی IBGE (پەیمانگای جوگرافیا و ئاماری بەڕازیلی)، دووەم شارە لە ویلایەتەکەدا (دوای [[جۆینڤیل]])، ٤٧ھەمین شارە لە بەرازیل. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بە ١١١١٧٠٢ کەس مەزەندە دەکرێت، کە ٢١ھەمین گەورەترین ژمارەی دانیشتووانی وڵاتەکەیە. ئەم شارە بە سێیەم بەرزترین نمرەی پێوەرەکانی گەشەپێدانی مرۆیی لە نێوان ھەموو شارەکانی بەرازیلدا ناسراوە (0.847).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان = http://www.atlasbrasil.org.br/2013/pt/ranking|سەردێڕ = Atlas do Desenvolvimento Humano no Brasil|ڕێکەوت = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان = ١٧ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ = https://web.archive.org/web/20150708214700/http://atlasbrasil.org.br/2013/pt/ranking|ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٨ی تەممووزی ٢٠١٥|df = dmy-all}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ={{!}} Human Development Reports|ناونیشان=http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/BRA|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=hdr.undp.org}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Florianópolis}} {{تووڵی دەروازە|بەڕازیل}} {{بەڕازیل-کۆلکە}} [[پۆل:فلۆریانۆپۆلیس]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٢٦]] 1hozdiwmiyq6v8cyzvi6km4al35r222 0 217589 1673671 1673252 2026-09-23T17:15:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمیدیا|کۆمیدیا]] 1673671 wikitext text/x-wiki {{Infobox television|image=CampRockDVD.jpg|image_size=|image_alt=|caption=|genre=|creator=|based_on=|writer={{plainlist| * کارین گیست * ڕیجینا ھیکس * جوولی براون * پاول براون }}|screenplay=|story=|director=ماتیو دایمۆند|starring={{plainlist| * [[دێمی لۆڤاتۆ]] * جۆی جۆنس * مێگان مارتین * ماریا کانالس * دانییەل فازەرس * ئالیسۆن ستۆنەر }}|narrated=|composer=[[دەیڤد کیتەی]]|country=نەتەوە یەکگرتووەکان|language=ئینگلیزی|num_episodes=|producer=کێڤن لافتری|editor=گریش بەھەرڤا|cinematography=دین کەڤی|runtime=٩٩ دەقە|company=بەرھەمھێنانی سەدن مۆتیۆن|budget=|network=[[کەناڵی دیزنی]]|first_aired={{start date|٢٠٠٨|٦|٢٠}}|last_aired=|preceded_by=|followed_by=''[[کامپ ڕۆکی ٢: کۆتایەکە]]''}}'''کامپ ڕۆک''' فلیمێکی تەلەڤیزیۆنی میوزیکیی ٢٠٠٨ە کە دەرھێنەرەکەی ماتیو دایمۆندە، ئەم فلیمە ٧٣یەمین فلیمی فلیمە ڕاستەقینەکانی [[کەناڵی دیزنی|کەناڵی دیزنییە]]، ئەستێرەکانی فلیمەکە [[دێمی لۆڤاتۆ]]، جۆی جۆنس، مێگان مارتین، ماریا کانلس، دانیال فێزەر، و ئالسن ستۆنەر، لەفلیمەکەدا، گۆرانیبێژێکی گەنج مێجی تۆرس، (لۆڤاتۆ) سەردانی کامپ ڕۆک دەکات، کە کەمپێکی میوزیکی ھاوینەیییە ئەم فلیمە لە ٢٠٠٨ی، جۆنی ٢٠دا لە [[کەناڵی دیزنی]] پەخشکراوە، دوای ئەوەی کە لە [[کەناڵی دیزنی]] پەخشکرا و داشنراوە لە ئاتونس ئەم فلیمە ٨٫٩ ملیۆن بینەری ھەبووە، و لە پشت قوتابخانەی ئامادەی میوزیکی ٢ و شوێنی ویزارد و وارڤلی: فلیمکە، و فلیمی داھاتووشی کامپ ڕۆکی ٢: کۆتای پەخشکراوە لە مانگی ١١ی ٣ی ٢٠١٠دا == چیرۆک == میچی تۆرێس مۆسیقاژەنێکی گەنجە و ئاواتەخوازە ببێتە گۆرانیبێژ. ئەو دەیەوێت بچێتە کەمپی مۆسیقای ھاوینە بە ناوی «کەمپ ڕۆک». بەو پێیەی خێزانەکەی توانای دابینکردنی کرێی خوێندنیان نییە، دایکی میچی بەناوی کۆنی تۆرێس دەبێت خواردن دابینبکات بۆ کەمپەکە، بەم شێوەیە ڕێگە بە میچی دەدات بەشداری بکات. لە بەرامبەردا میچی دەبێت لە چێشتخانە یارمەتی دایکی بدات. دوای ماوەیەکی کەم لە گەیشتن بە کەمپ، میچی کچێک بە ناوی کایتلین دەناسێت. لەلایەکی دیکەوە شەین گرای، گۆرانیبێژی سەرەکی خراپ و خۆبەزلزانینی سێ کەسی مۆسیقای بەناوبانگی کۆنکێکت ٣، لەلایەن ھاوڕێکانی نەیت گرای و جەیسۆن گرایەوە ئەرکی بەرپرسیارێتی وانەکانی سەما لە کەمپی ڕۆک پێسپێردراوە و ناچارە گۆرانییەک لەگەڵ براوەی… فایناڵ جام. شەین گوێی لە گۆرانیوتن میچی دەبێت و عاشقی دەنگەکەی دەبێت، بەڵام میچی دەڕوات پێش ئەوەی شەین بزانێت ئەوە ئەو بووە، ئەمەش دەبێتە ھۆی ئەوەی بۆ دۆزینەوەی گۆرانیبێژە نھێنییەکە ھەبێت. لە کاتی کردنەوەی کۆتایەکەدس، میچی دەزانێت کە زۆرێک لە کەمپەکان ڕەگ و ڕیشەی بەرچاویان ھەیە و شەرمەزار دەبێت کە تەنھا بەھۆی خزمەتگوزاری خواردنی دایکییەوە توانیویەتی بێتە کەمپەکە. درۆ لەگەڵ تێس تایلەر دەکات کە کچێکە بە دایکە بەناوبانگەکەی و ناوبانگییەکەی ناسراوە و ھاوڕێکانی بە ناوەکانی پێگی و ئیلا دەڵێت دایکی سەرۆکی کۆمپانیای ھۆت تیونز تیڤی چینە. تێس بە سەرسامییەوە بانگھێشتی میچی دەکات بۆ ئەوەی لەگەڵ گرووپەکەیدا لە ھەمان ژووربن ڕۆژێک لە کاتی نان خواردنی نیوەڕۆدا لە کافتریاکەدا، تێس و کایتلین دەست دەکەن بە فڕێدانی سپاگێتی بەسەر یەکتردا و میچی لە ناوەڕاستی شەڕەکەدا دەبێت. براون خاوەنی کەمپەکە شەڕەکە دەوەستێنێت و تێس بۆ ڕووداوەکە کایتلین لە چوارچێوەیەکدا دادەنێت. براون سزای کایتلین دەدات و وا دەکات لە چێشتخانە کار بکات و میچی کە نیگەرانە لەوەی کەیتلین بە نھێنییەکەی بزانێت، بەرگری لێ ناکات. ھاوکات شەین گۆرانییەکی نوێ دەنووسێت، کە لەگەڵ میچیدا ھاوبەشی دەکات. میچی گۆرانییەکەی بەدڵە و شەین کە گومانی ھەیە کە کۆمپانیای تۆمارکردنی گۆرانییەکەی و ھەوادارانی گۆرانییەکە قبوڵ بکەن، دەست دەکات بە داوی خۆشەویستی بۆی. دواتر کایتلین دەگاتە چێشتخانەکە لەکاتێکدا میچی کاردەکات و زانیاری لەسەر نھێنی میچی دەبێت. کایتلین ھێشتنەوەی ناسنامەی میچی وەک کچەکەی چێشتلێنەرەکە بە نھێنی ناپێگەیشتوو ناودەبات و میچیش لە بەرامبەردا سووکایەتی بە ھەڵوێستی کەیتلین دەکات. بەڵام ئەو دوو کچە ئاشت دەبنەوە دوای ئەوەی میچی بەرامبەر تێس وەستاوە کاتێک تێس ھەوڵدەدات کەیتلین لە پاجاما جامدا بەرز بکاتەوە. شەین ئەو قسەیە بڵاودەکاتەوە کە بەدوای کچێکدا دەگەڕێت بە «دەنگەکە». کاتێک تێس دەبینێت میچی و شەین پێکەوە بە کەشتی دەڕۆن، ئیرەیی پێدەبات و دوای ئەوەی لە نھێنی میچی دەزانێت، ناچاری دەکات ڕاستییەکان بە تەواوی کەمپەکە بڵێت. شەین پێی وایە میچی فریوی داوە بۆ ئەوەی لێی نزیک بێتەوە تەنھا لەبەر ئەوەی بەناوبانگە. تێس و میچی کە ئێستا لە سەرانسەری کەمپەکەدا جێگەی پێکەنین بووە، لە گرووپەکەی دەریدەکات. دواتر تێس دەزانێت کە میچی ئەو کچەیە کە شەین بەدوایدا دەگەڕێت. بۆ ئەوەی لە میچی ڕزگاری بێت، لە سەروبەندی کۆتایدا، تێس میچی و کایتلین لە چوارچێوەیەکدا دادەنێت بەھۆی دزینی ملوانکە سۆزدارەکەیەوە. کاتێک کچەکان ناتوانن بێتاوانی خۆیان بسەلمێنن، براون تا کۆتایی یاری کۆتای لە ھەموو چالاکییەکانی کەمپ قەدەغەیان دەکات. لە فاینال جامدا، براون ڕای دەگەیەنێت کە براوە، وەک دادوەرەکان بڕیاری لەسەر داوە، کۆنکێکت ٣، نەک تەنھا جامێک بەدەست دەھێنێت، بەڵکو دەگاتە تۆمارکردن لەگەڵ شەین. پێگی و ئیلا سەبریان لەگەڵ تێس لەدەست دەدەن، لەسەر جێگەی خۆیان وەستاون و گرووپەکەی بەجێدەھێڵن. ئیلا لەگەڵ بارۆن و ساندەر نمایشی "ھەستا لا ڤیستا" دەکات. تێس تێدەگات کە دایکی سەیری دەکات و دەست دەکات بە نمایشکردنی "٢ ئەستێرە". بەداخەوە کاتێک دایکی دەبێت لە کاتی نمایشەکەیدا پەیوەندییەک وەربگرێت، لەبەردەم بینەراندا کۆسپ دەبێت و بە گریانەوە لە پشت کورسییەوە پاشەکشە دەکات. پێگی ئاشکرای دەکات ناوی ڕاستەقینەی مارگریت دوپرییە و نمایشی "لێرەمم" دەکات. تێس داوای لێبوردن لە پێگی و ئیلا دەکات. لەکاتێکدا براون کۆتایی ھاتنی یاری فاینال جام ڕادەگەیەنێت، ڕووناکییەکان دەکوژێنەوە، و ڕێگە بە میچی دەدات نمایش بکات، دەڵێت ھیوای خواستووە ئەو و کەیتلین بتوانن بەشداری بکەن: وەک چۆن نمایشەکەیان لە پێکھاتەکەدا نەبوو و لە ڕووی تەکنیکییەوە دوای "کۆتایی فایناڵ جام" بوو ". میچی دەست دەکات بە گۆرانی "ئەمە منم". شەین تێدەگات کە ئەو دەنگی پێشوو بووە، ھەر زوو بەشداری دەکات، لە پشت کورسییەکانەوە تێس بە میچی و کەیتلین دەڵێت کە بە براونی وتووە کە ملوانکەکەی نەدزیوە، میچی و شەین ئاشت دەبنەوە. پێگی وەک براوەی فیلمی فاینال جام ڕادەگەیەنرێت. دوای ئەوەی تاجی براوەی لەسەر دادەنرێت، تەواوی کەمپەکە گۆرانی "ئێمە دەیشکێنین" دەڵێنەوە. لە کۆتایییەکی درێژخایەنی فیلمەکەدا، چەند مانگێک دواتر، کایتلین ئەو ستۆدیۆی تۆمارکردنە پیشانی میچی و تێس و پێگی و ئیلا دەدات کە لە گەراجەکەیدا دروستی کردووە و ئەوانیش «کاتمان لێرەیە» پێشکەش دەکەن. == بەژداربووان == * دێمی لۆڤاتۆ وەک میچی تۆرێش، کچێکی گەنجە کە دەیەوێت ببێتە گۆرانیبێژ * جۆی جۆناس وەک شەین گرەی، سەرۆکی میوزیکی کۆنێکت ٣ە * مێگان مارتین وەک تێس تایلەر، کچێکی بەناوبانگە * ئالیسۆن ستۆنەر وەک کەیتلن گیلەر، ھاوڕێی مێچی تۆرێسە * ماریا کاناڵس وەک کۆنی تۆرێس، دایکی میچییە و چێشتلێنەری کامپ ڕۆک * دانییەل ڤازەرس وەک براون سیسرۆ، بەڕێوبەری کامپ ڕۆکە * جوولی براون وەک دی لا دوک بەڕێوبەر کام ڕۆکی میوزیکییە * ئانا ماریا وەک ئێلا پادۆر ھاوڕێی تێسایە * جاسمین ڕیچارد وەک مارگرێت بێگی دوپری، ھاوڕێی تێسە == بەرھەمێنان == کامپ ڕۆک لە نێوان ئەیلوول و تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ لە کامپی وای ئێم ئێس ئەی واناکیتا لە ھالیبرتۆن و ئۆنتاریۆ و کیلکۆ کامپ لە میندێن ئۆنتاریۆ وێنا گیرا<ref>[http://www.haliburtonecho.ca/ArticleDisplay.aspx?e=702118&archive=true Disney sets up camp at Wanakita]{{Dead link|date=November 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}. (October 11, 2007) Haliburton Echo. Accessed 2012-02-07.</ref><ref>[http://www.buddytv.com/articles/camp-rock/camp-rock-joe-jonas-not-dating-21341.aspx Camp Rock: Joe Jonas Not Dating Female Co-Star] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090109012148/http://www.buddytv.com/articles/camp-rock/camp-rock-joe-jonas-not-dating-21341.aspx|date=2009-01-09}}. (July 21, 2008) US Magazine. Accessed 2012-02-07.</ref> == پێشوازی == کامپ ڕۆک پەخش کراوە لە [[کەناڵی دیزنی]] لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە حوزەیران ٢٠ی ٢٠٠٨، کە ٨٫٨٦ ملیۆن بینەری ھەبووە،<ref name="Ratings">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Rick Kissell|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Disney unveils 2009 schedule—Entertainment News, Film News, Media—Variety|ناونیشان=https://www.variety.com/article/VR1117987996.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Variety}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.variety.com/article/VR1117987996.html |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> لە ٢١ی حوزەیراندا لە ئەی بی سی پەخشکراوە و ٣٫٤٧ ملیۆن بینەری ھەیە و لە کەناڵی خێزانی ئەی بی سی ٣٫٧٣ بینەری ھەبووە<ref name="Ratings2">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Rick Kissell|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Disney unveils 2009 schedule—Entertainment News, Film News, Media—Variety|ناونیشان=https://www.variety.com/article/VR1117987996.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Variety}} {{بەستەری مردوو|url=https://www.variety.com/article/VR1117987996.html |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> و لە ٢٠٠٨ی ئەیلوولدا لە کەناڵی دیزنی ئیتاڵی پەخشکراوە و ١٫١٤ بینەری ھەبووە<ref>[http://www.digital-sat.it/new.php?id=15707 Camp Rock, over a million viewers on Disney Channel ]</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دیزنی|دەیەی ٢٠٠٠|مۆسیقا|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٨]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە گەنجانەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:فیلمەکانی کەناڵی دیزنی فیلمی ئۆرجیناڵ]] [[پۆل:فیلمە تەلەڤیزیۆنییە میوزیکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە مۆسیقییە ئەمریکییەکان]] e1k1x3zya3j8muq21zbtzfkg3ei18vv 0 217696 1674066 1373439 2026-09-24T10:37:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1674066 wikitext text/x-wiki {{زس}} '''فیقهی سه ربازی ئیسلامی''' ئاماژە بەو شتانە دەکات کە لە [[شەریعەتی ئیسلامی|شەریعەت]] و فقهی ئیسلامی لەلایەن عولەماوە (زانایانی ئیسلامی) وەک شێوازی ئیسلامی دروست وەرگیراوە، کە چاوەڕوان دەکرێت لەلایەن موسڵمانانەوە جێبەجێ بکرێت لە کاتی جەنگدا. هەندێک لە زانایان و کەسایەتییە ئاینییە موسڵمانەکان خەباتی چەکداری لەسەر بنەمای ئیسلامی بە جیهادی کەمتر وەسف دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Jihad and the Islamic Law of War|ناونیشان=https://rissc.jo/jihad-and-the-islamic-law-of-war/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=The Royal Islamic Strategic Studies Centre|زمان=en-US}}</ref> == پێوەرەکانی سەربازبوون == [[فەقێکان|فەقێیە]] موسڵمانەکان لەسەر ئەوە کۆکن کە هێزە چەکدارە موسڵمانەکان دەبێت لە گەورە بن کە خاوەنی عەقڵ و جەستەیەکی تەندروستبن. جگە لەوەش، نابێت شەڕکەرەکان بە زۆری بێنا ناو شەڕەوە، بەڵکو دەبێت بە ئیرادەی ئازادی خۆیان و بە مۆڵەتی خێزانەکەیان، خۆیان تۆمار بکەن. == شەرعیەتی شەڕ == [[موسڵمان|مسوڵمانان]] خەباتیان کردووە بۆ جیاکردنەوەی شەڕی شەرعی و ناشەرعی. شەڕکردن بۆ بەرگریکردن لە خۆ نەک هەر شەرعییە بەڵکو بە واجب دادەنرێت لەسەر موسڵمانان بەپێی [[قورئان]]. بەڵام قورئان دەڵێت ئەگەر ڕەفتاری دوژمنکارانەی دوژمن بوەستێت ئەوا هۆکاری شەڕکردن لەگەڵ دوژمنیش کۆتایی دێت.<ref>https://wolfpangloss.files.wordpress.com/2008/02/malik-quranic-concept-of-war.pdf</ref> === ململانێی بەرگریکردن === بە گوێرەی زۆرینەی فەقێناسان، قورئان تەنیا لە دەستدرێژیکردنە سەر موسڵمانان و فیتنە و گۆشەگیری سەر موسڵمانان بەهۆی بیروباوەڕی ئایینیانەوە سنووردارە. ئەوان پێیان وایە [[بێخوایی|بێباوەڕی]] بە خۆی پاساو نییە بۆ شەڕ. بۆیە ئەم فەقێوانانە پێیان وایە کە تەنیا شەڕکەرەکان دەبێ شەڕیان لەگەڵدا بکرێت غەیرە شەڕکەرەکانی وەک [[ژن]]، [[مناڵ|منداڵان]]، پیاوانی ئایینی، بەساڵاچووان، [[شێتی|شێتەکان]]، جووتیاران، [[کۆیلایەتی|کۆیلەکان]]، کوێرەکان و هتد لە شەڕدا نابێ بکوژرێن. === ململانێی هێرشبەرانە === [[ئیمام شافعی|محەمەد کوڕی ئیدریس شافیعی]] (کۆچی دوایی ٨٢٠)، دامەزرێنەری قوتابخانەی [[شافعی]]، یەکەم کەس بوو ڕێگەی بە جیهادی هێرشبەرانە دا، ئەم شەڕەی تەنها دژی عەرەبە [[بتپەرستی|بتپەرستەکان]] سنووردار کرد، ڕێگەی نەدا دژی غەیرە موسڵمانانی غەیرە عەرەب شەڕ بکرێت.<ref>https://rissc.jo/books/War-Peace-Islam.pdf</ref> بە وتەی عەبدولعەزیز سەچەدینە، جیهادی هێرشبەرانە پرسیار لەسەر ئەوە دەوروژێنێت کە ئایا جیهاد لەسەر بنەمای ئەخلاقی ڕەوایە یان نا.  ئەو باس لەوە دەکات کە قورئان داوا لە موسڵمانان دەکات کە نەرمی و دادپەروەرانە دابمەزرێنن، کاریگەریی ئیسلام زیاد بکات، ڕێگە بە عیبادەتی گشتی ئیسلامی بدات، لە ڕێگەی ڕێوشوێنی هێرشبەرانە. بۆ ئه‌م مه‌به‌سته‌ش ئایه‌ته‌ قورئانییه‌كان كه‌ دابه‌شیان كردووه‌ داوایان له‌ موسڵمانان كرد جیهاد به‌رامبه‌ر ئه‌و بێباوه‌ڕانه‌ بكه‌ن كه‌ گۆشه‌گیریان ده‌كرد. ئەمەش بەهۆی فەتحەکانی سەرەتای موسڵمانانەوە ئاڵۆزتر بووە، کە ئەو دەڵێت هەرچەندە لەلایەن زانایانی سوننەوە بە جیهاد دادەنرێت، بەڵام لە ژێر لێکۆڵینەوەی ورددا دەتوانرێت دیاری بکرێت کە سیاسین. جگە لەوەش، جیهادی هێرشبەرانە زیاتر ئاماژە بە پەیوەندییە ئاڵۆزەکە لەگەڵ "[[خاوەن کتێبەکان]]" دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:یاسای نێونەتەوەیی]] [[پۆل:جیھاد]] [[پۆل:شەریعەتی ئیسلامی]] s3n2svbifwf8ali998asba5lmnwgb39 0 218855 1673824 1390316 2026-09-23T22:38:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، تورکیا-کۆلکە) 1673824 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Şırnak_Şerafettin_Elçi_Airport.jpg|وێنۆک|فڕۆکەخانەی شرناخ [[شەرافەددین ئەلچی|شەرەفەتین ئێلچی]]]] '''فڕۆکەخانەی شرناخ شەرەفەتین ئێلچی''' (IATA: NKT, ICAO: LTCV) (بە تورکی: Şırnak Şernak Şerafettin Elchi Havalimanı) فڕۆکەخانەیەکی گشتییە لە نزیک [[جزیر|جزرێ]]، شارۆچکەیەکە لە [[پارێزگای شرنەخ]] لە [[تورکیا]]. فڕۆکەخانەکە لە ٢٦ تەممووز. ٢٠١٣ بەڕووی ھاتوچۆی ئاسمانی گشتی/مەدەنیدا کرایەوە، فڕۆکەخانەکە ٦٠ کم (٣٧ میل) لە ناوەندی شارۆچکەی شرناخەوە دوورە. ناوی لێنراوە بۆ ڕێزلێنان لە سیاسەتمەداری ڕەسەن [[شەرافەددین ئەلچی|شێرافێتین ئێلچی]] (١٩٣٨–٢٠١٢).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.sabah.com.tr/Gundem/2013/07/14/bu-ismi-herkes-veremezdi |newspaper=[[Sabah (newspaper)|Sabah]] |سەردێڕ=Bu ismi herkes veremezdi |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٣|زمان=Turkish |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref><ref>[https://www.milliyet.com.tr/siyaset/baris-elci-si-havaalani-1736046 Milliyet], Başbakan Erdoğan, Şırnak’ta yapımı tamamlanan havalimanına, 2012’de vefat eden, BDP’nin desteği ile Meclis’e giren bağımsız milletvekili Şerafettin Elçi’nin isminin verileceğini söyledi. Erdoğan, Gezi eylemleriyle ilgili ise ‘Mısır’daki darbe senaryosunu bizde de uygulamak istediler’ dedi .</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{فڕۆکەخانەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Şırnak Şerafettin Elçi Airport}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|فڕین|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی تورکیا]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی کوردستان]] [[پۆل:گواستنەوە لە پارێزگای شرنەخ]] jodwsheds6eq6ty9b4hnaohzan5wmx2 0 218904 1673908 1511215 2026-09-24T01:39:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673908 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فڕۆکەخانە | IATA = KIK | ICAO = ORKK | coordinates = {{coord|35|28|10|N|44|20|56|E|type:airport_region:IQ-TS|display=inline,title}} }} [[پەڕگە:Iraqi_Air_Force_C-172.jpg|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Iraqi_Air_Force_C-172.jpg/220px-Iraqi_Air_Force_C-172.jpg|چەپ|وێنۆک|فڕۆکەیەکی ئاسمانیی عێراقی سیسنا ١٧٢ لە فڕۆکەخانەیی سەربازیی کەرکووک دەنیشێتەوە، ساڵی ٢٠٠٨.]] '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کەرکووک''' (IATA: KIR, ICAO: ORKK) فڕۆکەخانەیەکە کە دەکەوێتە شاری [[کەرکووک]] لە [[باشووری کوردستان]]، [[عێراق]]. فڕۆکەخانەکە بە فەرمی لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ بۆ گەشتیارانی مەدەنی کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فڕۆکەخانەی کەرکووک: لە دوو ھەفتە بۆ مانگێکی دیکە یەکەم فڕۆکە دەنیشێتەوە|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1710202218|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.rudaw.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq opens new airport in Kirkuk|ناونیشان=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/iraq-opens-new-airport-in-kirkuk/2713104|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=www.aa.com.tr}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، لەلایەن ھێزی ئاسمانی ئەمریکا وەک فڕۆکەخانەی سەربازی بەکارھێندراوە. لە تشرینی دووەمی ٢٠١١ گەڕێندرایەوە بۆ [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=US Ghosts Left at Kirkuk Base After Iraqi Army Fled|ناونیشان=https://abcnews.go.com/International/ghosts-us-troops-left-kirkuk-base-iraqi-army/story?id=24161191|وێبگە=ABC News}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٢، وەزارەتی گواستنەوەی عێراق بڕیاریدا بەشی سەربازی بگوازێتەوە بۆ شوێنێکی تر، ئەمەش مەرجێکی پێشوەختە بۆ گۆڕینی فڕۆکەخانەکە بۆ فڕۆکەخانەیەکی مەدەنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی شوباتی ٢٠١٢|سەردێڕ=Military section of Kirkuk airport to be moved|ناونیشان=http://kirkuknow.com/english/index.php/2012/02/military-section-of-kirkuk-airport-to-be-moved/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170305013932/http://kirkuknow.com/english/index.php/2012/02/military-section-of-kirkuk-airport-to-be-moved/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٦}}</ref> بە گوێرەی لیژنەی (نەزاھە)، حکومەت ٩٣.٥ملیۆن دۆلاریی ئەمریکی لە پرۆژەی فڕۆکەخانەکە تەرخان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kirkuk Airport &#124; SKYbrary Aviation Safety|ناونیشان=https://www.skybrary.aero/index.php/ORKK|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210507153648/https://www.skybrary.aero/index.php/ORKK|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Skybrary.aero}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Shilani|یەکەم=Mustafa|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Iraq integrity commission says Kirkuk airport 'only one percent completed'|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/20804-Iraq-integrity-commission-says-Kirkuk-airport-%27only-one-percent-completed%27|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210507153655/https://www.kurdistan24.net/en/story/20804-Iraq-integrity-commission-says-Kirkuk-airport-%27only-one-percent-completed%27|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئایاری ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=www.kurdistan24.net}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.kik.gov.iq/ ماڵپەڕی فەرمی] {{تووڵی دەروازە|عێراق|پارێزگای کەرکووک|فڕین|کوردستان|دەیەی ٢٠٢٠}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ttpcqvugd84p85x1xyvtwds4w5t3ni3 0 219412 1673597 1627229 2026-09-23T16:03:30Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673597 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = بابەک خوڕەمدین | image = | alt = | caption = پەیکەری بابەک خوڕەمدین لە شاری [[بابەک]]، [[کۆماری خۆسەری نەخچیڤان]]، [[ئازەربایجان|کۆماری ئازەربایجان]] | native_name = {{lang-fa|{{nq|بابک خرمدین}}}} | native_name_lang = | birth_date = ٧٩٥ یان ٧٩٨ | birth_place = [[ئەردەوێڵ]]، [[خەلافەتی عەباسی]]{{ھن}}{{small|([[ئێران]]ی ھەنووکە)}} | spouse = بانوو<ref name="AncientEU">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین= Mark|یەکەم= Joshua J|ڕێکەوت= ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Twelve Great Women of Ancient Persia|ناونیشان=https://www.worldhistory.org/article/1493/twelve-great-women-of-ancient-persia/|بڵاوکەرەوە=World History Encyclopedia|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> | death_date = لەوانەیە ٧ی کانوونی دووەمی ٨٣٨ (٤٠ یان ٤٣ ساڵ ژیاوە){{sfn|Yusofi|2011|pp=299–306}} | death_place = [[سامەڕا]]، [[خەلافەتی عەباسی]]{{ھن}}{{small|([[عێراق]]ی ھەنووکە)}} | years_active = ٢٣ ساڵ | known_for = سەرکردەی خوڕەمدییەکان | opponents = [[خەلافەتی عەباسی]] }} '''بابەک خوڕەمدین''' یان '''بابەک ئەلحەسەن''' ({{بە فارسی|بابک خرمدین}}) سەرکردەیەکی بەناوبانگی ئێرانی{{sfn|Bosworth|1987|pp=224-231}}{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}} و لە سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی ئێران بوو،<ref>Bernard Lewis (1991), "The Political Language of Islam", University of Chicago Press, pp 314. "The last and most nearly successful of the Iranian movements, however was that of Babak, who established his independence in ''Adharbayjan'' early in al-Mamun's reign."</ref> کە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەیەکی ئازادیخوازی لە دژی [[خەلافەتی عەباسی]] دەکرد. شۆڕشی ئێرانیکردنی بابەک لە بنکەکەی لە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجانی ئێران]] لە باکووری ڕۆژاوای ئێران،<ref>F. Daftary (1999) Sectarian and National Movements in Iran, Khurasan and Transoxania During Umayyad and Early 'Abbasid Times In History of Civilizations of Central Asia, vol. IV, part One, ed. M. S. Asimov and C. E. Bosworth. Paris: UNESCO Publishing, pp. 41–60. excerpt from pg 50: "The activities of the Khurammiya reached their peak in the movement of Babak al-Khurrami, whose protracted rebellion based in north-western Iran seriously threatened the stability of the Abbassid caliphate.... This revolt lasting for more than twenty years, soon spread from Azerbaijan (North/West Iran) to western and central parts of Iran.</ref> خوازیاری گەڕانەوەی شکۆمەندییە سیاسییەکانی ئێرانییەکان بوو.<ref>Kathryn Babayan, "Mystics, monarchs, and messiahs ", Harvard CMES, 2002. pg 138: "Babak revolted in Azerbaijan (816–838), evoking Abu Muslim as a heroic symbol..and called for a return to the Iranian past"</ref> شۆڕشی بابەک خوڕەمدین ھەتا ناوچەکانی رۆژاوا و ناوەڕاستی [[ئێران]]ی گرتەوە و زیاتر لە بیست ساڵی خایاند، ھەتا ئەوکاتەی بابەک خیانەتی لێکرا و شکستی ھێنا. ڕاپەڕینی بابەک نیشاندەری ھێزی بەردەوامی ئازەربایجانی ئێران و ھەستی باوباپیرانی [[گەلانی ئێرانی|ئێرانییەکان]] بووە.{{sfn|Bosworth|1987|pp=224-231}} == ڕەگناسی == «بابەک» ({{lang|fa|بابک}}) ناوێکی [[فارسیی نوێ]]یە بە واتای «باوک» دێت، کە لە «پاپەک/پابەگ»ی [[پاڵەوی|فارسیی ناوەڕاست]] ({{Lang|pal|𐭯𐭠𐭯𐭪𐭩}}) وەرگیراوە، ناوێکی باو لە ئێرانی پێش [[ئیسلام]] و ھەروەھا ناوی یەکێک لە باوانەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|شانشینی ساسانی]]، کە دامەزرێنەرەکەی [[ئەردەشێر بابەکان|ئەردەشێری یەکەم]] (٢٢٤–٢٤٢) کوڕی شازادەیەک بوو بە ناوی [[پابەگ]].{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}}{{sfn|Frye|1988|pp=298–299}} ناوی ڕەسەنی بابەک ئەلحەسەن بوو و پێدەچێت لە سەرەتای ڕاپەڕینەکەیدا ناوی بابەکی بۆ خۆی ھەڵبژاردبێت.{{sfn|Bahramian|Hirtenstein|Gholami|2013}} == ژیانی سەرەتایی == لە کاتی گەنجێتیی بابەکدا، باوکی کە گەڕۆک بوو لە نزیک [[سەبەلان]] کوژرا.{{sfn|Crone|2012|p=48}} تا تەمەنی دوازدە ساڵی، بابەک وەک مانگاوان کاری دەکرد، و دوای ئەوە چووە خزمەت سەرکردەیەکی جەنگیی عەرەب بە ناوی شیبل ئیبنولموسەننا ئەلئەزدی لە [[سەراب (شار)|سەراب]]، لەوێ وەک تەویلەوان و خزمەتکار کاری دەکرد. «غیلمان»ەکان («کۆیلەکان»)ی شیبل فێری بابەکیان کرد چۆن [[عوود]] بژەنێت. بابەک ھەروەھا فێری خوێندنەوەی شیعر بوو، پێدەچێت بە دیالێکتی [[زمانی ئازەری|ئازەریی]] خۆجێیی بووبێت.{{sfn|Crone|2012|p=48}} بەپێی نووسەری سەدەی یازدەھەم ئەبولمەعالی، بابەک عوودی دەژەند و گۆرانیی بۆ خەڵکە خۆجێیییەکە دەگوت لەکاتێکدا وەک [[میوەفرۆش]] لە گوندەکەدا کاری دەکرد.{{sfn|Yusofi|1988|pp=299–306}} بابەک دواتر لە شاری [[تەورێز]] جێگیر بوو. لەوێ لەژێر دەستی سەرکردەیەکی تری جەنگیی عەرەب، [[محەممەد ئیبن ڕەواد ئەزدی]] بۆ ماوەی دوو ساڵ کاری کرد، تا گەیشتە تەمەنی پێگەیشتن و گەڕایەوە بۆ گوندەکەی خۆی، [[بیلالاوا]]. لەوێ بابەک ڕووبەڕووی خاوەن زەوییەکی دەوڵەمەند و بەدەسەڵات بووەوە بە ناوی [[جاودان]]، کە دەوترێت سەرسام بووە بە بلیمەتییەکەی و لە ئەنجامدا بردییە ناو خزمەتی خۆیەوە. بە پێچەوانەی ئەو پیاوانەی پێشوو کە بابەک خزمەتی کردبوون، جاودان ئێرانییەکی خۆجێیی بوو، و ڕێبەری یەکێک لە دوو بزووتنەوە [[خورەمدییەکان|خورەمدییەکە]] بوو لە [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئازەربایجان]].{{sfn|Crone|2012|p=49}}{{sfn|Yusofi|1988|pp=299–306}} ڕێبەری بزووتنەوە خورەمدییەکەی تر کەسێک بوو بە ناوی ئەبوو عیمران، کە زۆر کات لەگەڵ ھێزەکانی جاودان بەریەککەوتنیان ھەبوو. لە یەکێک لە بەریەککەوتنەکاندا، ئەبوو عیمران شکستی ھێنا و کوژرا، لەکاتێکدا جاودان بە سەختی بریندار بوو و دوای سێ ڕۆژ گیانی سپارد. بابەک بوو بە جێگرەوەی جاودان، کە پێشتر لە کاتی خزمەتکردنیدا ببووە خورەمدی. بە ئەگەرێکی زۆرەوە ھەر لەم ماوەیەدا بووە کە بابەک ناوی خۆی لە ئەلحەسەنەوە گۆڕیوە بۆ بابەک.{{sfn|Crone|2012|pp=49–50}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Babak Khorramdin}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مێژوو|ئێران|ئازەربایجان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٧٩٠]] [[پۆل:مردووانی ٨٣٨]] [[پۆل:ئێرانییەکانی سەدەی ٩یەم]] [[پۆل:خەڵکی ئەردەوێڵ]] g395u3hecf1abnd5jat5406t630ikvy 0 219558 1673451 1556281 2026-09-23T12:29:26Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673451 wikitext text/x-wiki '''ھێزەکانی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی عێراق''' ({{بە عەرەبی|قوات العملیات الخاصة العراقیة}}) بە کورتی '''ئایسۆف''' ھێزێکی ئۆپەراسیۆنی تایبەتی عێراقە. هێزەکە لە ساڵی ١٩٥٠ دروستکراوە، بەڵام دوای لەشکرکێشی ٢٠٠٣ لەلایەن ھێزەکانی ھاوپەیمانانەوە ھەڵوەشایەوە پاشان دەستی کردەوە بە خزمەت کردن. ئەو ھێزانە لەلایەن دەزگای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری [[عێراق]]ەوە ئاراستە دەکرێت و لە فەرماندەیی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری عێراق پێکھاتوون، کە چەندین لیوای ژێردەستیی ھەیە. دەزگای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆر لەلایەن وەزارەتی بەرگری عێراقەوە پارەی بۆ دابین دەکرێت.<ref name=Witty_p10>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Witty |یەکەم=David |ساڵ=٢٠١٥|سەردێڕ=ھەواڵگری عێراقی |ناونیشان= http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2015/03/iraq-counter-service-witty/david-witty-paper_final_web.pdf |شوێن=Washington, D.C. |بڵاوکەرەوە=The Brookings Institution |پەڕە=١٠|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref name=MSSI2008>[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/2008/iraq-security-stability_mar2008-02-4.htm Measuring Stability and Security in Iraq] - March 2008 Report to Congress.</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:القوات الخاصه العراقيه.jpg|وێنۆک|200px|left|هێزەکە لە کاتی مەشق و ڕاهێنان لە بابل، ساڵی ٢٠٢٠.]] سەربازانی ئۆپەراسیۆنی تایبەتی سوپای عێراق بۆ یەکەمجار کاتێک دامەزران کە عەقید [[خەلیل دەباغ]] یەکەم یەکەی تایبەتی شاھانەی بەناوی "ھێزەکانی شاژن عەلییە»" لە ناوەڕاستی پەنجاکانی سەدەی ڕابردوودا دروست کرد. لە عەرەبی [[سوننە]] و [[شیعە]] پێکھاتبوو، ھەروەھا پێکھاتەکانی دیکەی دانیشتووانی عێراق. بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای فریاگوزاری بەکاردەھێنران بۆ ئەنجامدانی ئەرکی تایبەت لە ناوخۆی عێراق و دەرەوە کاتێک ئەو وڵاتە لە شەڕدا بوو، لیوای ٦٥ی ھێزە تایبەتەکان، لیوای ٧٦ی ھێزە تایبەتەکان، لیوای ٧٨ی ھێزە تایبەتەکان، لیوای ٤٥٠ی دەریایی لە کاتی شەڕی [[کەنداوی فارس]]دا چالاک بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= http://www.strategypage.com/htmw/htsf/articles/20051117.aspx |سەردێڕ=ھێزە تایبەتەکانی عێراق |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥|ئیش=StrategyPage |بڵاوکەرەوە= StrategyWorld.com |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref><ref name="reuters">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-iraq-mosul-idUSKBN19V105|نووسەر=Reuters Editorial|سەردێڕ=حەشدی عێراقی سەرکەوتنی تۆمار کرد بەسەر سەرکەوتن بەسەر داعشدا|وێبگە=Reuters|ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref name="dvidshub">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.dvidshub.net/image/3448788/iraqi-special-operations-special-tactics-unit|سەردێڕ=DVIDS - Images - یەکەی تاکتیکی تایبەتی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی عێراق &#91;وێنەی 3 لە 6&#93; |وێبگە=dvidshub.net|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> دوای لەشکرکێشی بۆ سەر عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، سوپای عێراقی سەردەمی سەدام حسێن لەلایەن دەسەڵاتدارانی داگیرکەرەوە ھەڵوەشایەوە. بەھۆی ئەوەوە ھێزی کۆماندۆی ئێستای عێراق لە سفرەوە وەرگیرا، کە زۆربەیان لە [[شیعە]] و [[عەرەب]]ی [[سوننە]] و [[کورد]] و [[ئاشور]]ی و [[تورکمان]]ەوە بوون. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٥، دوای مەشقکردن لە [[ئوردن]] لەگەڵ ھێزە تایبەتەکانی ئوردن و ھێزە تایبەتەکانی سوپای [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] "بەرێتی سەوز"، ھێزی ئۆپەراسیۆنە تایبەتەکانی عێراق ١٤٤٠ پیاوی ڕاھێنابوو، کە لە دوو کەتیبەی شەڕ پێکھاتبوون، کە لە مەشق و کاریگەری شەڕدا بە یەکسان دادەنران تا تێکڕا کەتیبەی پیادەی سوپای ئەمریکا، و دوو کەتیبەی پشتیوانی. تا مانگی ئازاری ٢٠٠٨، ھێزەکە لە یەک لیوا پێکھاتبوو کە لەبەرامبەردا لە کەتیبەیەکی ھێزی بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری [[عێراق]] و سێ کەتیبەی کۆماندۆ و کەتیبەیەکی پشتیوانی و یەکەیەکی تایبەتی سیخوڕی پێکھاتبوو.<ref name=MSSI2008/> لە ١٨ی نیسانی ٢٠١٠، سەربازانی ئایسۆف بە پشتیوانی سەربازانی [[ئەمریکا]]، شەوانە هەڵیانکوتایە سەر ماڵێکی سەلامەتی تیرۆریستان لە نزیک تکریت. ئایسۆف باڵەخانەکەی گەمارۆدا و داوای لێکردن خۆیان ڕادەست بکەن، بەڵام لەبری ئەوە تیرۆریستان تەقەیان لێکردن. دواتر هێزەتایبەتەکانی عێراق تەقەی گەڕاندەوە و هێرشی کردە سەر بیناکە. ڕێکخراوی [[داعش]] ئەبو ئەیوب ئەلمەسری و ئەبو عومەر بەغدادی سەرکردەکانی دەوڵەتی ئیسلامی عێراقی کوشت و ١٦ کەسی دیکەش دەستگیرکراون.<ref>Neville, Leigh, '' Special Forces in the War on Terror (General Military)'', Osprey Publishing, 2015 {{ISBN|978-1-4728-0790-8}}, p.226.</ref><ref>[http://www.foxnews.com/world/2010/04/19/iraqi-al-qaeda-leader-killed-countrys-intelligence-team-pm-maliki-says/ "2 Most Wanted Al Qaeda Leaders in Iraq Killed by U.S., Iraqi Forces"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924180418/http://www.foxnews.com/world/2010/04/19/iraqi-al-qaeda-leader-killed-countrys-intelligence-team-pm-maliki-says/ |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ }} FoxNews, 19 April 2010.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iraq-violence-alqaeda-idUSTRE63I3CL20100419|سەردێڕ=Al Qaeda's top two leaders in Iraq have been killed, officials said Monday, in a strike the United States called a "potentially devastating blow" but whose impact analysts said may be limited|نووسەر=Waleed Ibrahim|بڵاوکەرەوە=Thomson Reuters}}</ref> == شەڕی موسڵ == لە شەڕی موسڵدا کە لە ئۆکتۆبەری ٢٠١٦ دەستیپێکرد، هێزەکانی ئۆپسی تایبەت یەکەم فیرقە بوون بۆ ناو شاری [[موسڵ]] کە پێشڕەوەییان کرد، کە لە ساڵی ٢٠١٤ەوە لەلایەن دەوڵەتی ئیسلامیەوە داگیرکرابوو، دوای کەوتنی موسڵ، کەتیبەکانی ئایسۆف زیاتر ڕۆڵی پیادەیان گرتە ئەستۆ سوپای عێراق و میلیشیاکان نەیانتوانی لە کاتی ئۆپەراسیۆنەکاندا دابینی بکەن، ڕۆڵێک کە یەکەکە بۆ زۆربەی شەڕی دژی تیرۆر پێی ئاشنا نەبوو. ئەمەش بووە هۆی ئەوەی ژمارەیەکی زیاتر لە قوربانییەکان بە بەراورد بە ئۆپەراسیۆنەکانی پێشوو، کە لە ڕووی قەبارەوە بچووکتر بوون و لە ماوەی ئۆپەراسیۆنەکاندا کورتتر بوون. لە ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦، لیوای ١ی هێزە تایبەتەکانی [[عێراق]] شەڕی خۆی کرد بۆ ناو گەڕەکی گۆگجەلی شارەکە و بووە یەکەمین یەکەی عێراقی کە لە کاتی هێرشەکەدا بچێتە ناو شارەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://rudaw.net/english/middleeast/iraq/01112016|سەردێڕ=Iraqi Army enters Mosul: Live updates day 16}}</ref> لە ١٠ی تەمموزی ٢٠١٧، سەرۆکوەزیرانی عێراق ئازادکردنی موسڵی لە دەستی داعش ڕاگەیاند. تا کۆتایی شەڕەکە، هێزەکانی سی تی ئێس تووشی ڕێژەی قوربانیان لەسەدا ٤٠ بوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|عێراق|تورکیا|کووەیت|شەڕ|کوردستان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Iraqi Special Operations Forces}} [[پۆل:دامەزرانەکانی ٢٠٠٣ لە عێراق]] [[پۆل:ڕێکخراوە ھەواڵگرییەکانی عێراق]] e4oax92swhqlacczj0k0sim70kznhdj 0 219741 1673631 1510939 2026-09-23T16:36:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673631 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''فرێد دەیڤس''' ( بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]:Fred Davis؛ ۱٤ی ئابی ۱۹۱۳ – ۱٦ی نیسانی ۱۹۹٨) یاریزانێکی پیشەگەری [[خەڵکی ئینگلیز|ئینگلیز]] بوو لە یارییەکانی [[سنووکەر]] و [[بیلیارد]]. لە ساڵانی ١٩٤٨ تا ١٩٥٦ هەشت جار براوەی پاڵەوانێتی جیھانی [[سنووکەر]] بووە، ھەروەھا دووجار براوەی پاڵەوانێتی جیھانی [[بیلیارد]] بووە.برای جۆ دەیڤس بوو کە ١٥ جار پاڵەوانی جیھانی [[سنووکەر]] بووە؛ ئەو دوو یاریزانە تاکە دوو یاریزان بوون کە ھەردوو پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەر و [[بیلیارد|بیلیاردی]] ئینگلیزییان بەدەستھێناوە و فرێد لە پلەی دووەمی لیستی ئەو یاریزانانەدایە کە زۆرترین نازناوی پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەریان بەدەستھێناوە، لە دوای جۆ. ژیانی پیشەگەرانەی دەیڤس لە ساڵی ١٩٢٩ لە تەمەنی ١٥ ساڵیدا وەک یاریزانی [[بیلیارد]] دەستی پێکرد. لە ساڵی ١٩٣٧ لە یەکەم پاڵەوانێتی جیھانی سنووکەردا بەشداری کرد و دوای سێ ساڵ گەیشتە یاری کۆتایی و بە ئەنجامی ٣٦-٣٧ بە جۆ دۆڕا. لە ساڵی ١٩٤٧ەوە دەیڤس لە پێنج یاری کۆتایی لەسەریەک بەرامبەر یاریزانی [[سکۆتلاند|سکۆتلەندی]] واڵتەر دۆناڵدسۆن یاری کرد و سێ یاری کۆتایی بردەوە. کاتێک ئەم پاڵەوانێتییە لە ساڵی ١٩٥٢ دا تێکەڵ بە پاڵەوانێتی جیھانی یارییە پیشەگەرەکان بوو، دەیڤس پێنج پاڵەوانێتی دیکەی بەدەستھێنا، سێ جار لە دۆناڵدسۆنی بردەوە و دواتر دووجار لە جۆن پولمانی بردەوە. == سەرەتای ژیان == فرێد دەیڤس لە ١٤ی ئابی ١٩١٣ی لە شاری چێستەرفیڵد لە ویلایەتی دێربیشایر لەدایک بووە.بچووکترینی شەش منداڵە جۆی برای کە یاریزانی سنووکەر بوو و ١٢ ساڵ لە خۆی گەورەترە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Davis, Joseph [Joe] (1901–1978), billiards and snooker player {{!}} Oxford Dictionary of National Biography|ناونیشان=https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31013|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|doi=10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31013|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190903050418/https://www.oxforddnb.com/view/10.1093/ref:odnb/9780198614128.001.0001/odnb-9780198614128-e-31013|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Joe Davis {{!}} British billiards and snooker player {{!}} Britannica.com|ناونیشان=https://www.britannica.com/biography/Joe-Davis|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180622150512/https://www.britannica.com/biography/Joe-Davis|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|شانشینی یەکگرتوو}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٣]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:ئەفسەرانی نیشانی ئیمپڕاتۆریەتی بەڕیتانی]] 8xhrug3j8glygs1e1e7bat4wt35qxdg 0 221056 1673946 1511282 2026-09-24T04:38:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673946 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Forza logo 2020.svg|وێنۆک]] '''فۆرزا''' ({{بە ئینگلیزی|Forza}}) ناونیشانێکە کە زنجیرەیەک [[کایەی ڤیدیۆیی پێشبڕکێ|یاری ڤیدیۆیی پێشبڕکێی]] لێ درووست کراوە، کە لەلایەن [[ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز]] بڵاوکراوەتەوە، کە تایبەتە بە خێزانی کۆنسۆڵەکانی [[ئێکس بۆکس]] و سیستەمی کارپێکردنی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]]. ئەم پاشکۆیە لە ئێستادا دابەشکراوە بەسەر دوو زنجیرەی جیاوازدا زنجیرە سەرەکییەکە ناوی (فۆرزا مۆتۆرسپۆرت)ە کە لەلایەن کۆمپانیای ئەمریکی Turn 10 Studios پەرەی پێدراوە و زنجیرەکەی تریش زنجیرەی Forza Horizon بە شێوازی جیھانی کراوە کە بە شێوەیەکی سەرەکی لەلایەن کۆمپانیای [[پلەی گراوند گەیمز]]ی بەریتانی پەرەی پێدراوە. ئەم زنجیرە یارییە ھەمیشە ھەوڵی داوە ڕکابەری زنجیرەی گران توریسمۆی [[سۆنی ئینتەرەکتیڤ ئینتەرتەیمێنت|سۆنی]] بکات بە ھاوشێوەکردنی کوالێتی سواربوون و فیزیای ئۆتۆمبێلەکانی ناو بازاڕ تا ئەو جێگایەی کە دەکرێت. لە شوباتی ٢٠١٠ بەڕێوەبەرانی [[مایکرۆسۆفت]] ڕایانگەیاند کە ٣ ژمارەی یەکەمی ئەم زنجیرەیە کە لەو کاتەدا بڵاوکراونەتەوە، بە گشتی ١٠ ملیۆن دانەیان فرۆشراوە. سەرەتا یاری فۆرزا مۆتۆرسپۆرت یەکەم ژمارەی ئەم زنجیرەیە لە ٣ی ئایاری ٢٠٠٥ بە تایبەتی بۆ کۆنسۆلی ئێکس بۆکس بڵاوکرایەوە. یارییەکە گرافیکی قبوڵکراوی ھەبوو و بژاردەی زۆر ھەبوو بۆ خۆکارکردنی ئۆتۆمبێلەکانی ناو یارییەکە. یارییەکە تایبەتمەندیەکانی وەک ٢٠٠ ئۆتۆمبێل و چەندین یاریگای پێشبڕکێی جیھانی ڕاستەقینە یان ھاوشێوەکراوی تێدابوو. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمپانیا|مایکرۆسۆفت|ئۆتۆمۆبیل}} {{پۆلی کۆمنز|Forza Motorsport}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییە دەستوورییەکان]] miu0o4jppgjruzc593vj5p9qk8pzd2q 0 221354 1673635 1662047 2026-09-23T16:37:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1673635 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Fredrikke_Mørck.jpg|وێنۆک|فرێدریکێ مۆرک]] '''فرێدریکێ ئەندریا مۆلەروپ مۆرک''' (٩ی تشرینی دووەمی ١٨٦١ – ١٤ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٤) فێمینیست و سەرنوسەر و مامۆستای لیبڕاڵی [[نەرویژ]] بوو. لە ساڵی ١٩١٦ تا ١٩٢٧ وەک سەرنووسەری گۆڤاری مافی ژنان [[نایلاند]] و لە ساڵی ١٩٢٦ تا ١٩٣٠ وەک دەیەمین سەرۆکی [[کۆمەڵەی نەرویژی بۆ مافەکانی ژنان|کۆمەڵەی نەرویجی بۆ مافەکانی ژنان]] کاری کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Fredrikke_M%C3%B8rck|سەردێڕ= Fredrikke Mørck|بڵاوکەرەوە= lokalhistoriewiki.no|ڕێکەوتی سەردان= ١ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20180304172435/https://lokalhistoriewiki.no/wiki/Fredrikke_M%C3%B8rck|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=nkf>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://kvinnesak.no/nkf-ledere/fredrikke-morck|سەردێڕ=Norsk Kvinnesaksforenings: Fredrikke Mørck|زمان=Norwegian |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئایدل لامپە]] * [[ئینجیرید گیۆشتاین ڕێسی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|Fredrikke Mørck}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٦١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٣٤]] [[پۆل:چالاکوانانی مافی ژنانی نەرویژ]] h8uyupboh29uo3qsdsrtux1g182feao 0 221404 1673771 1673153 2026-09-23T20:23:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673771 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} '''کۆستایخا''' ({{بە ڕووسی|Костаиха}}) گوندێکی لادێییە لە ناوچەی سپاسکۆیە، ناوچەی تارنۆگسکی، ناوچەی ڤۆلۆگدا، {{بە ڕووسی|Костаиха}}. ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠٠٢دا ٤٣ کەس بوو.<ref>Данные переписи 2002 года: таблица 2С. М.: Федеральная служба государственной статистики, 2004.</ref> == جوگرافی == کۆستایخا دەکەوێتە ٣٨ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژاوای تارنۆگسکی گۆرۆدۆک (سەنتەری بەڕێوەبردنی ناوچەکە) بە ڕێگای شەقام. ناومۆڤسکایا نزیکترین گوندی لادێیە.<ref>[http://allroutes.ru/rasstoyanie_kostaiha_tarnogskij-gorodok Расстояние от Костаихи до Тарногского Городка]</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 9f1bxkblwv9hppk5ictephipfegd5m0 0 221506 1674076 1511425 2026-09-24T10:39:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1674076 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ساڵی ٢٠٢٠ لە فیلمدا''' تێڕوانینێکی گشتییە بۆ ڕووداوەکان، لەوانە زۆرترین داھاتی فیلمەکان، مەراسیمی خەڵاتکردن، پێرستی باشترین فیلمەکانی ساڵی ٢٠١٩ لەلایەن ڕەخنەگرانەوە، فێستیڤاڵەکان، لیستی لیستی تایبەت بە وڵاتان بۆ فیلمە بڵاوکراوەکان، و مردنی دیار. == ھەڵسەنگاندنی ساڵ == ساڵەکە بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەری لەسەر پەتای کۆڤید-١٩ ھەبوو، لەگەڵ چەندین فیلم کە لە بنەڕەتدا بۆ بڵاوکردنەوەی سینەما دانرابوون، دواخرا یان بڵاوکرانەوە لەسەر ڤیدیۆ لەسەر داواکاری یان خزمەتگوزاری پەخشکردن. لەگەڵ ئەوەشدا، پێویستە لەبیرمان بێت کە چەندین کۆمپانیای فیلم لەو ماوەیەدا بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتاکە]] وەستاون لە ڕاپۆرتکردنی ژمارەی بۆکس ئۆفیسەکان، و چەند فیلمێک ھێشتا لە سینەما بوون کە ڕێنمایییەکان وای لێکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=D'Alessandro|یەکەم=Anthony|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Comscore Pauses Weekend Box Office Reporting Amid Coronavirus Crisis|ناونیشان=https://deadline.com/2020/03/box-office-reporting-suspended-comscore-coronavirus-1202889000/|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref> لە ئەنجامدا، ژمارەکان زیاد دەبن ئەگەر دووبارە بڵاوبکرێنەوە لە داھاتوودا بۆ قەرەبووکردنەوەی کاریگەریی ئەم پەتایە لەسەر بەکاربەران و چاودێرانی فیلم. == بەرزترین داھاتی فیلمەکان == باشترین فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٠ بڵاوکرانەوە لەلایەن جیھانیی گرۆ بەم شێوەیەن:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 Worldwide Box Office|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/year/world/2020/?ref_=bo_cso_table_1|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=[[Box Office Mojo]]|بڵاوکەرەوە=[[IMDb]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" |+بەرزترین داھاتی فیلمەکانی ساڵی ٢٠٢٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2020 Worldwide Box Office|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/year/world/2020/}}</ref> !پلەی !ناونیشان !بڵاوکەرەوە !لە جیھاندا |- ! style="text-align:center;" |١ |''شەیتانی بکوژ: کیمێتسۆ نۆیبای سینەمایی: شەمەندەفەری موگن'' |[[تۆھۆ]] |٥٠٦٬٥٢٣٬٠١٣ دۆلار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kimetsu no Yaiba: Mugen Ressha-Hen (2020)|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movie/Kimetsu-no-Yaiba-Mugen-Ressha-Hen-(2020-Japan)|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201231165034/https://www.the-numbers.com/movie/Kimetsu-no-Yaiba-Mugen-Ressha-Hen-(2020-Japan)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=[[The Numbers (website)|The Numbers]]}}</ref> |- ! style="text-align:center;" |٢ |''ھەشت سەد'' |وێنەگرتنی CMC |٤٦١٬٤٢١٬٥٥٩ دۆلار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Eight Hundred|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/title/tt7294150/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Box Office Mojo}}</ref> |- ! style="text-align:center;" |٣ |''گەلەکەم، نیشتمانەکەم'' |شێرێکی چین |٤٣٣٬٢٤١٬٢٨٨ دۆلار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Wo He Wo De Jia Xiang (2020)|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movie/Wo-He-Wo-De-Jia-Xiang-(2020-China)#tab=summary|وێبگە=The Numbers}}</ref> |- ! style="text-align:center;" |٤ |''کوڕە خراپەکان بۆ ژیان'' |[[گرووپی سینەمایی سۆنی پیکچەرز|وێنەی سۆنی]] |٤٢٦٬٥٠٥٬٢٤٤ دۆلار<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bad Boys for Life|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/release/rl1182631425/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢١|وێبگە=[[Box Office Mojo]]}}</ref> |- ! style="text-align:center;" |٥ |''[[تێنێت|تێنت]]'' |[[وارنەر برۆس پیکچەرز|وارنەر برۆس]] |٣٦٥٬٢٩٤٬٣٥٥ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٦ |''[[سۆنکی ژووشک|سۆنیک ھێدجۆگ]]'' |[[پاراماونت پیکچەرز|پارامۆنت]] |٣١٩٬٧١٥٬٦٨٣ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٧ |''دۆلیتڵ'' |[[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] |٢٥١٬٤٠٩٬٩٦٠ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٨ |''جیانگ زیا'' |ڕووناکی پەکین |٢٤٣٬٨٨٣٬٤٢٩ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٩ |''گوڵێکی بچووکی سوور'' |چێژ وەرگرتن |٢٣٨٬٦٠٠٬٠٠٠ دۆلار<ref name="China Boxoffice">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=China Boxoffice|ناونیشان=http://english.entgroup.cn/boxoffice/cn/Default.aspx?week=1145|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=entgroup|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210429081302/http://english.entgroup.cn/boxoffice/cn/Default.aspx?week=1145|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Song Ni Yi Duo Xiao Hong Hua (2021)|ناونیشان=https://www.the-numbers.com/movie/Song-Ni-Yi-Duo-Xiao-Hong-Hua-(2020-China)#tab=summary|وێبگە=The Numbers}}</ref> |- ! style="text-align:center;" |١٠ |''شەپۆلی شۆک ٢'' |فیلمەکانی گەردوون |٢٢٦٬٤٠٠٬٠٠٠ دۆلار |} دوای ئەوەی دووبارە بڵاوکرایەوە بە 4K لە چین، ٢٦٫٤ ملیۆن دۆلار بەدەست ھێنا، کۆی گشتی بۆ فیلمی ٢٠٠١ی ھاری پووەتەر و پەردەکەی فەیلەسوف بەرزبووەوە بۆ زیاتر لە ١٫٠٠٨ ملیار دۆلار، کە بوو بە ٤٧ەمین فیلم بە گشتی و دووەم فیلمی ملیار دۆلار لە جیھانی جادووگەریدا، دوای ھاری پۆرت و ھێلۆسەکانی مردوو بەشی ٢، بە ١٫٣٤٢ ملیار دۆلار. === تۆمارەکانی بۆکس ئۆفیس ٢٠٢٠ === * چین بۆ یەکەم جار لە ساڵی ٢٠٢٠دا بە گەورەترین بازاڕی بۆکس ئۆفیس لە جیھاندا پێشڕەوی کرد. چین ٢٫٧ ملیار دۆلاری داھاتی سینەمایی بەرھەم ھێناوە بە بەراورد لەگەڵ ٢٫٣ ملیار دۆڵی ئەمریکای باکوور، کە نزمترینە بۆ بۆکس ئۆفیس لە ئەمریکای باکوور لەماوەی لانی کەم ٤٠ ساڵدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McClintock|یەکەم=Pamela|سەردێڕ=It's Official: 2020 Domestic Box Office Fell 80 Percent to $2.3B Behind China's $2.7B|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/its-official-2020-domestic-box-office-fell-80-percent-to-2-3b-behind-chinas-2-7b|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ئەمە بە شێوەیەکی بەرفراوان بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|پەتای]] کۆڤید-١٩ەوە بووە کە کاریگەرییەکی نەرێنی زیاتری ھەبوو لە ئەمریکای باکوور لە چین.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=China overtakes US as world's biggest movie box office in 2020|ناونیشان=https://news.sky.com/story/china-overtakes-us-as-worlds-biggest-movie-box-office-in-2020-12108349|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[Sky News]]|agency=[[Sky Group]]|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> * بەھۆی کاریگەرییەکی کەمتری پەتاکە لەسەر بازاڕەکانی فیلمی ئاسیایی، زۆرینەی (٦) لە ١٠ باشترین فیلمەکانی ساڵ بەرھەمھێنانی ڕۆژھەڵاتی ئاسیایییە ([[چین]] و [[ژاپۆن]]ی) بۆ یەکەم جار لە مێژوودا، چونکە ڕیزبەندی فیلمەکان پێشتر لەلایەن بەرھەمھێنانی ئەمریکای باکوورەوە کۆنترۆڵ کرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Fuster|یەکەم=Jeremy|سەردێڕ=China, Japan Delivered Half of 2020's Top 10 Box Office Hits|ناونیشان=https://www.thewrap.com/china-box-office-eight-hundred-demon-slayer-pandemic/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ئیش=[[TheWrap]]|ڕێکەوت=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2020 in film}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:فیلم لە ساڵەکان]] [[پۆل:فیلم لە ٢٠٢٠]] rjx1p7rewmqk4zh7x9l4fdcln8fbeal 0 221507 1674075 1511424 2026-09-24T10:39:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1674075 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ئەمەی خوارەوە تێڕوانینێکی گشتییە بۆ ڕووداوەکانی '''ساڵی ٢٠١١ لە فیلمدا''', لەوانەش فیلمە داھاتدارەکان، فێستیڤاڵەکانی فیلم، ئاھەنگی خەڵاتکردن و لیستی فیلمە بڵاوکراوەکان و مردنە دیارەکان. لە ساڵی ٢٠١١دا بەدواداچوونەکانی فیلمی زیاتر لە ھەموو ساڵانی پێش ئەو فیلمە بڵاوکرانەوە و ٢٨ بەدواداچوونیان بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2011 Preview: Sequels – Now, More Than Ever|ناونیشان=https://boxofficemojo.com/news/?id=3063|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠١١|وێبگە=[[Box Office Mojo]]}}</ref> == ھەڵسەنگاندنی ساڵ == ڕیچارد برۆدی لە ڕۆژنامەی ''نیویۆرک'' ئاماژەی بەوە کرد کە باشترین فیلمەکانی ساڵی ٢٠١١ "ئەوە جوانکاری و خەیاڵی و گۆڕاو و چوارەمین دیوار شکاو یان بە سادەیی مەحاڵ بەرز دەکەنەوە… ئەم فیلمانە لە "ڕاستی" جیادەبنەوە … نەک بۆ ئەوەی ئەو شتانە لەبیر بکەین، بەڵکو بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی ببنەوە، بیر لەوە بکەنەوە، بۆ ئەوەی بە ئازادی کار لەسەر بکەن".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Adams|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Richard Brody names "The 26 Best Films of 2011"|ناونیشان=http://www.awardsdaily.com/2011/12/07/richard-brody-names-the-26-best-films-of-2011/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=[[Sasha Stone (blogger)|Awards Daily]]|بڵاوکەرەوە=Sasha Stone}}</ref> ڕەخنەگری فیلم و دەرھێنەرانی فیلم سکوت تافۆیا لە RogerEbert.com ساڵی ٢٠١١ بە باشترین ساڵی سینەما دادەنێن، دژایەتی بیرۆکەی ١٩٣٩ دەکات کە باشترین ساڵی فیلمە بە گشتی، نموونەی وەک شۆفێری، داری ژیان، Once Upon a کات لە ئەناتۆلیا، کەیھۆل، Contagion، سەرکێشییەکانی تەن تەن، و شێرلۆک ھۆڵمس: یاری سێبەرەکان. وتی "لە ساڵی ٢٠١١دا نەک تەنھا ھەندێک لە گەورەترین فیلمە ھونەرییەکانی سەردەمی ئێمە، بەڵکو شۆڕشێک لە زمانی دروستکردنی فیلمە بلۆکباستەرەکان. فیلمێکی کرداری بودجەی گەورە لەدوای فیلمێکی تر کامێرای دیجیتاڵی بەکاردەھێنێت بۆ نیشاندانی جیھان لە پشت تەقینەوەکان لە ڕووناکی ئەستێرە، نامۆ، لەکاتێکدا بنکەیەکی پشتەوەی بیرۆکەی کلاسیکی و وێنەکان دروست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Tafoya|یەکەم=Scout|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Unloved, Part 24: "Sherlock Holmes: A Game of Shadows"|ناونیشان=https://rogerebert.com/mzs/the-unloved-part-24-sherlock-holmes-a-game-of-shadows|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=RogerEbert.com|بڵاوکەرەوە=Ebert Digital LLC}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|دەیەی ٢٠١٠}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2011 in film}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلم لە ساڵەکان]] [[پۆل:فیلم لە ٢٠١١]] 4w7nefv8gbovk2a935phytafc8g9tkp 0 221508 1674074 1403038 2026-09-24T10:38:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1674074 wikitext text/x-wiki ئەمەی خوارەوە تێڕوانینێکی گشتییە بۆ ڕووداوەکانی '''ساڵی ٢٠٠٦''', لەوانەش زۆرترین داھاتی فیلمەکان، ئاھەنگەکانی خەڵاتکردن و فێستیڤاڵەکان، پێرستی فیلمە بڵاوکراوەکان و مردنە دیارەکان. == ھەڵسەنگاندنی ساڵ == ڕەخنەگری فیلمی ئەفسانەیی فیلیپ فڕەنس لە گاردیان ساڵی ٢٠٠٦ بە "ساڵێکی ناوازە بۆ سینەمای بەڕیتانی" وەسف کرد. بەردەوام بوو لە جەختی لەوە کردەوە، "٦ لە دەرھێنەرە بەناوبانگەکانمان فیلمە تاکەکەسییەکانیان دروستکردووە کە جیاوازی ڕاستەقینەیان ھەیە: "چیرۆکی کەڵەشێر و گا لە نووسینی مایکل وینتەربۆتۆم، پاڵم دی ئۆر بای جۆ کە جۆ دەھەژێنێت لە نووسینی کێن لۆچ، پرێستیج لە نووسینی کریستوفر نۆلان، شاژن لە نووسینی ستیڤن فرێرس، یونایتد ٩٣ی پاوڵ گرینگراس و کوڕانی مێژوو لە نووسینی نیکۆلاس ھایتنەر." دوو دەرھێنەرە گەنجەکە یەکەم دەرکەوتنیان ئەنجامدا، ھەردووکیان ڕوانگەیەکی زەردیان بۆ بەڕیتانیا ھاوچەرخ پێشکەش کرد: ڕێگای سوور لەلایەن ئاندرا ئارنۆڵد و ڕۆڵی لەندەن بۆ برایتۆن لەلایەن پۆڵ ئاندرۆ ویلیامس. سەرەڕای ئەوەش، ئەلفۆنسۆ کوارۆن، ئەکتەرە بەھرەمەندەکەی مەکسیکی، ھاتە ئێرە بۆ دروستکردنی فیلمی ''منداڵانی'' مرۆڤ. ھەروەھا ڕایگەیاند، "لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ناوبانگی م. نایت شیامالان لە ھەستی شەشەم بە ڕوخساری متمانەپێکراو لەگەڵ خانم لە ئاودا، بەڵام ڕۆمانی کۆچکردووی [[ماڕتن سکۆڕسێزی|مارتن سکۆرسێس]] بۆ چەندین ساڵ باشترین بوو، و لە کۆتاییدا لەگەڵ [[جاک نیکڵسۆن|جاک نیکڵسن]] بوو. جگە لەمە، باشترین فیلمە ئەمریکییەکان سیاسی بوون (سیریانا، ''شەوێکی'' باش، و بەختێکی باش، جیھانی نوێ)یان زۆر کەسی بوون (مێس شین، منداڵە بچووکەکان، شەمشەمەکوێرە و ماسی). بەداخەوە، وێنەکەی ئۆلیڤەر ستۆن ١١ی ١١ی ئەیلوولی سەنتەری بازرگانی جیھانی ھیچ کامیان نەبوو. سینەمای ئاسیایی زنجیرەیەک لە درامای تراژیدی و فیلمە ترسناکەکانی بەرھەم ھێناوە. باشترین فیلمی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپا بریتی بوو لە مردنی بەڕێز لازارێسکۆ، دیمەنێکی وێرانکەر لە ڕۆمانیا کە سیوسکۆ لەپشتیدا بەجێھێشت. زۆربەی باشترین فیلمەکانی ڕۆژاوای ئەورووپا لە فەڕەنسا ھاتبوون، لەگەڵ فیلمی (Cache)ی مایکڵ ھانیک، کە زۆرترین وێنە لە ساڵی ڕابردوودا لە مارییەنبادەوە باس کراوە. خەڵاتی ١٨ بڕوانامە لەلایەن بی بی ئێف سییەوە بۆ Bus و Destricted کۆتایی بە ھەڵوەشاندنەوەی سانسۆرکردن ھێناوە، بەڵام نەک پۆلێنکردن، و ''چیای برۆکباک'' لە ئەنگ لی ھەنگاوێکی ڕاستەقینە بوو بۆ پێشەوە بۆ نوێنەرایەتیکردنی ھاوڕەگەزخوازان لە سینەمای سەرەکی، ھەرچەندە گۆری ڤیدال دەڵێت کە ژێرنووسی ھاوڕەگەزی ھەیە بۆ ھەموو ڕۆژاوایییەکان. لەگەڵ ئەوەشدا، ناوازەترین ڕووداوی ساڵەکە، یان پێکەوە، بڵاوکردنەوەی نزیکەی لە یەک کاتدا بوو بۆ یەکەم دەرھێنانی فیلمی [[تۆمی لی جۆنێس|تۆمی لی جۆنز]] The Three Burials of Melquiades Estrada و دۆکیومێنتاری [[ئەل گۆر]]ی "ڕاستییەکی ناڕەحەت". کێ پێشبینی دەکرد لە ساڵانی شەستەکاندا، کاتێک ئەوان لە ھارڤارددا ھاوژینی ژوور بوون و لەلایەن [[ئیریک سیگال|ئێریک]] سیگالەوە وەک مۆدێلی ھاوبەش بۆ ئۆلیڤەر بارێت چوارەم لە ''چیرۆکی خۆشەویستی،'' کە ھەردوو جۆنز و گۆری وەک ئەستێرەی فیلم کۆتاییان دێت - ئەگەر، لە حاڵەتی گۆری، بە ڕێکەوت و کاتی؟<ref>[https://www.theguardian.com/film/2006/dec/24/1 Critics' Review of 2006]</ref> == بەرزترین داھاتی فیلمەکان == باشترین ١٠ فیلم کە لە ساڵی ٢٠٠٦ لە جیھاندا بڵاوکراوەتنەوە بەم شێوەیەیەن:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=2006 Worldwide Box Office|ناونیشان=https://www.boxofficemojo.com/year/world/2006/?ref_=bo_cso_table_1|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=[[Box Office Mojo]]|بڵاوکەرەوە=[[IMDb]]}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="margin:auto; margin:auto;" |+بەرزترین داھاتی فیلمەکانی ٢٠٠٦ !پلەی !ناونیشان !بڵاوکەرەوەکان ({{بە ئینگلیزی|Distributors}}) !لە جیھاندا |- ! style="text-align:center;" |١ |''دەریاوانەکانی کاری بی: سنگی مرۆڤە مردووەکە'' |[[ستوودیۆکانی وێنەی جووڵاوی واڵت دیزنی|بینای باش]] |١٬٠٦٦٬١٧٩٬٧٢٥ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٢ |''کۆدی داڤینچی'' |[[سۆنی پیکچەرز|وێنەی سۆنی]] |٧٦٠٬٠٠٦٬٩٤٥ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٣ |''سەردەمی سەھۆڵ: تێکشکانی'' |[[فۆکسی سەدەی ٢٠ەم|فۆکس]] |٦٦٠٬٩٩٨٬٧٥٦ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٤ |''[[کاسینۆ ڕۆیال (فیلم)|گازینۆی شاھانە]]'' |سۆنی پیکچەرز / [[مێترۆ-گۆلدوین-مایر|ئێم جی ئێم]] |٦٠٦٬٠٩٩٬٥٨٤ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٥ |''[[شەو لە مۆزەخانەکەدا|شەو لە مۆزەخانەکە]]'' |فۆکس |٥٧٤٬٤٨٠٬٨٤١ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٦ |''[[ئۆتۆمۆبیلەکان (فیلم)|ئۆتۆمبێلەکان]]'' |بینای باش |٤٦١٬٩٨٣٬١٤٩ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٧ |''ئێکس-مێن: دوا وەستان'' |فۆکس |٤٦٠٬٤٣٥٬٢٩١ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٨ |''ئەرک: مەحاڵ سێیەم'' |[[پاراماونت پیکچەرز|پاراماونت]] |٣٩٨٬٤٧٩٬٤٩٧ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |٩ |''[[سوپەرمان دەگەڕێتەوە (فیلم)|سوپەرمان دەگەڕێتەوە]]'' | rowspan="2" |[[وارنەر برۆس پیکچەرز|وارنەر برۆس]] |٣٩١٬٠٨١٬١٩٢ دۆلار |- ! style="text-align:center;" |١٠ |''پێگە خۆشەکان'' |٣٨٤٬٣٣٥٬٦٠٨ دۆلار |} === تۆمارەکانی بۆکس ئۆفیس === * سۆنی وێنەکان زیاتر لە ٣ بلیۆن لە داھاتی ساڵانەی بۆکس ئۆفیس لە جیھاندا کۆکردەوە بۆ یەکەم جار لە مێژوویدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Sony Pictures Entertainment Reaches $3 Billion at Worldwide Box Office for the First Time|ناونیشان=https://www.sony.com/content/sony/en/en_us/SCA/company-news/press-releases/columbia-pictures/2006/sony-pictures-entertainment-reaches-3-billion-at-worldwide-box-office-for-the-first-time.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Sony.com]]|بڵاوکەرەوە=[[Sony]]|زمان=en-US}}</ref> * "چەتەکانی دەریایی کاریبی: سنگی پیاوی مردوو" بوو بە سێیەم فیلم لە مێژووی سینەمادا کە زیاتر لە یەک ملیار دۆلار کۆکردەوە و [[پێڕستی پڕداھاتترین فیلمەکان|٣٥ەمین]] فیلمە کە زۆرترین کۆی کۆکردەوە لە ھەموو کاتەکاندا. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|ئەنیمەیشن}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|2006 in film}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:فیلم لە ساڵەکان]] [[پۆل:فیلم لە ٢٠٠٦]] a3n7v51rik2o3g6zskkmzj8rca6ifqh 0 221597 1674063 1631324 2026-09-24T10:37:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، قورئان-کۆلکە، ئیسلام-کۆلکە) 1674063 wikitext text/x-wiki [[File:ALFiqh.png|220x124px|thumb|left]] '''فیقھ''' لە زماندا: تێگەیشتن لە شتێک و زانینی، و تێگەیشتن لە حوکمی ورد و پرسە ناڕوونەکان، بەھۆی شەرەفمەندی بەسەر ھەموو زانستەکانی تردا، <ref name="مختار الصحاح">مختار الصحاح، لمحمد بن أبی بکر بن عبد القادر الرازی. حرف الفاء (فقە). المکتبة العصریة -الدار النموذجیة، 1420 ھ/ 1999 م</ref> و ناوی فیقھ بەو زاراوەیەیە و ھەموو شەریعەت دەگرێتەوە، لە ناوەکەیدا ھەروەھا دەبێتە ھۆی ناسینی خودا و تاک و تەنیایی ئەو، پیرۆزکردن ، و ھەموو سیفاتەکانی، و بۆ زانینی پێغەمبەران، لەوانەش زانستی (الاحوال) و ڕەوشت، ئەتەکێت، وەستانەوە بۆ مافی کۆیلایەتی و شتی تر. <ref name="الزرکشی">البحر المحیط للزرکشی، تعریف الفقە ج1 ص30 وما بعدھا، دار الکتبی ط14، سنة 1414/ 1994م.</ref> [[بەدرەدین زەڕکەشی]] باسی لە قسەکانی [[غەزالی|ئەبو حامید غەزالی]] کرد : (خەڵک بە ناوی فیقھەوە مامەڵەیان دەکرد، بۆیە بۆ زانینی فەتواکان و بەڵگەکانیان و ھۆکارەکانیان تایبەتیان کرد) ترس بۆ دڵ. وە ناوی فیقھ لە سەردەمی یەکەمدا پێی دەگوترا: «ناسینی ژیانی دوای مردن، زانینی وردییەکانی ناخۆشیەکانی ڕۆح و لەناوبەری کردارەکان، ھێزی تێگەیشتن لە بێ بەھایی دونیا، ئاوات بۆ بەختەوەری ڕۆژی دوایی، و گرتنی ترس لە دڵدا». ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|ژیاننامە|شیعە|قورئان|محەممەد}} {{پۆلی کۆمنز|Islamic jurisprudence}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{قورئان-کۆلکە}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:وشە و دەستەواژە عەرەبییەکانی شەریعەتی ئیسلامی]] [[پۆل:زاراوە ئیسلامییەکان]] [[پۆل:فیقھی ئیسلامی]] [[پۆل:زاراوە یاساییەکانی شەریعەت]] g9ta47uqz9mfi4y7p2nj96t1ksrw6dq 0 221824 1673776 1673147 2026-09-23T20:24:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673776 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Hadjm-e_Khali_and_Akhm_Nakon_vinyl_cover.jpg|وێنۆک| بەرگی تۆماری گرامۆفۆنی "دەنگی بەتاڵ" و "ڕووخسار مەکە".]] '''کۆرۆش یەغمای''' ({{بە ئینگلیزی|Korosh Yaghmai}}) لە دایکبووی {{ڕۆژی لەدایکبوون|١٣٢٥|٩|١٢}} [[گۆرانیبێژ]] و [[ئاوازدانەر]] و [[مۆسیقاژەن]] و ڕێکخەری مۆسیقایە و خەڵکی ئێرانە. گیتارژەنی [[گیتاری کارەبایی|کارەبایی]] و دامەزرێنەری مۆسیقای [[مۆسیقای ڕۆک|ڕۆکە]] لە [[ئێران]]. == ژیانی پیشەیی == === سەرەتا === کۆرۆش یاغمای<ref name="kourosh-yaghmaei.com">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Official KOUROSH YAGHMAEI Website|ناونیشان=http://www.kourosh-yaghmaei.com/}}</ref> لە منداڵییەوە بە [[ئامێری مۆسیقا|ئامێری]] [[سەنتوور|سانتوور]] دەستی بە فێربوونی مۆسیقا کردووە. دوای چەند ساڵێک لە کارکردن لە مۆسیقای نەریتی ئێرانی، [[گیتار]] (ئامێرێک کە ھەمیشە خۆشی دەویست) ھەڵبژارد و ھەموو ھێزی خۆی بەکارھێنا بۆ فێربوونی ئەم ئامێرە. تا ئەمڕۆش گیتار ئامێری سەرەکی کۆرۆش یاغمای یە. ھەرگیز مامۆستای لە فێربوونی بوارە جۆراوجۆرەکانی مۆسیقادا نەبووە.<ref name="bio">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامھٔ کوروش یغمایی|ناونیشان=http://www.kourosh-yaghmaei.com/biography/Biography-p.htm|}}</ref> کۆرۆش یاغمای لە تەمەنی ١٨ ساڵییەوە دەستی بە کارە جدییەکانی کردووە بە دروستکردن و سەرپەرشتیکردن و بەڕێوەبردنی تیپی ڕۆکی ئامێری (کە گۆرانیبێژێکی نەبووە) «ڕاپچەرز». لەو کاتەدا بە پشتبەستن بە شارەزایی و شێوازی تایبەتیی ژەنینی گیتار نازناوی «پاوەی زێڕین»ی پێدرا. لەکاتێکدا [[بەکالۆریۆس|بڕوانامەی بەکالۆریۆسی]] [[کۆمەڵناسی|لە کۆمەڵناسی]]<ref name="bio">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زندگینامھٔ کوروش یغمایی|ناونیشان=http://www.kourosh-yaghmaei.com/biography/Biography-p.htm|}}</ref> لە زانکۆی نیشتمانی ئێران وەرگرتووە، ھەمیشە سەرپەرشتیار و بەڕێوەبەری گرووپی ڕۆکی زانکۆی نیشتمانی بووە و باشترین پلەی ھێناوەتە زانکۆی نیشتمانی لە پێشبڕکێ ھونەرییەکانی زانکۆکانی ئێران کە لە ساڵی ١٩٩٩ بەڕێوەچوو زانکۆی شیراز. لە ھەمان کاتدا کە بڕوانامەی بەکالۆریۆسی بەدەستھێنا، کۆرۆش یەغمای دەستی کرد بە ئاوازدانان لەسەر ھەندێک شیعری ھاوپۆل و شاعیری مێھدی ئەخوان لەنگرودی، کە بە ناوی گۆڵ یە و محەممەد خاڵی ھاتە ناو کاری پیشەیی مۆسیقای ئێرانییەوە. گۆڵ یە، لەسەر بنەمای ھەبوونی ستانداردی نێودەوڵەتی، بەخێرایی ھاتە دەرەوەی سنوورەکانی ئێران و لە ئەنجامدا نمایشی جۆراوجۆر لە وڵاتانی دیکەی جیھان لەم گۆرانییەوە دروست بوو کە تا ئێستاش بەردەوامە. ئەمە یەکەمجار بوو کە مۆسیقای ئێرانی ھاتە ناو گۆڕەپانی جیھانییەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|مۆسیقا}} {{پۆلی کۆمنز|Kourosh Yaghmaei}} [[پۆل:گیتارژەنانی ئێرانی]] [[پۆل:مۆسیقاژەنەکان لە تاران]] [[پۆل:مۆسیقای ڕۆکی ئێرانی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:گۆرانیبێژ-گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئێرانی]] [[پۆل:گۆرانیبێژان بە زمانی فارسی]] [[پۆل:گۆرانینووسانی ئێرانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئاوازدانەرانی ئێرانی]] [[پۆل:ھونەرمەندانی کاڵتێکس ڕیکۆردز]] [[پۆل:گیتارژەنانی ڕیتم]] bb0vcwy3w50a4sqnefwgpa2fqjei661 0 221827 1673698 1358731 2026-09-23T19:33:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە، سووریا-کۆلکە) 1673698 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Pistachio macro whitebackground NS.jpg|وێنۆک]] '''فستق''' [[دار|دارێکی]] بچووکە کە لە ڕۆژھەڵاتی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین|ناوەڕاست]] و [[ئاسیای ناوەندی|ئاسیای ناوەڕاستەوە]] سەرچاوەی گرتووە<ref name="AL-Saghir 2012">AL-Saghir, M.G. , and D.M. Porter. 2012. Taxonomic revision of the genus ''Pistacia'' L. (Anacardiaceae). ''American Journal of Plant Sciences'', 3: 12-32.</ref> و لە وڵاتانی وەک [[ئێران]] و [[سووریا|سوریا]] و [[تورکمانستان]] و ڕۆژاوای [[ئەفغانستان]] گەشە دەکات. ئەم دارە [[میوە|میوەیەک]] بەرھەم دەھێنێت کە دەخورێت و زۆر بەتامە. فستق ناوێکە کە لە ڕێگەی [[زمانی لاتینی|لاتینییەوە]] ھاتووەتە ناو زمانە ئەورووپییەکانەوە. ١١ جۆری ھەیە کە سەر بە جۆری ''Pistacia'', کە لە دارە بچووکەکانەوە دەست پێدەکات تا دەگاتە دارە نزمەکان. جۆری فستق کە بۆ گوێزی خواردنی دەچێنرێت بریتییە لە ''Pistacia vera'' و ڕەسەنی ناوچە بیابانییە بەرزەکانی ئێران، ئەفغانستان و ئاسیای ناوەڕاستە. شوێنی نیشتەجێبوونی جۆرەکانی تر درێژدەبێتەوە بۆ ژاپۆن، مالیزیا، مەکسیک و باشووری ئەمریکا. ھەموو جۆرەکان لەگەڵ زستانە ساردەکان و وەرزی گەشەکردنی درێژ و گەرم و وشکدا دەگونجێن. جگە لەو جۆرانەی کە بۆ گوێز گەشە دەکەن، جۆرەکانی تر لە باخەکاندا دەچێنرێن بەھۆی گەڵا ڕەنگاوڕەنگەکانیان لە پاییزدا، ھەندێک جۆریش وەک ڕەگ و ڕیشە لە بڵاوبوونەوەی فستقدا بەکاردەھێنرێن.ئەم دارە نزیکەی ١٠ بۆ ١٢ ساڵ دەخایەنێت تا یەکەم بەرهەمی بەرهەم دەهێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فوائد الفستق الحلبي وأضراه الصحية والغذائية للجسم والعقل - أعشاب الهيرب ALHERB|ناونیشان=https://alherb.com/pistachio/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=أعشاب الهيرب ALHERB {{!}} فوائد وأضرار الأعشاب و النباتات والزيوت العطرية|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|خۆراک|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Pistacia vera}} {{خۆراک-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی ئێران]] [[پۆل:ھێماکانی کالیفۆرنیا]] [[پۆل:ڕوەکەکان، وەسفکراوی ١٧٥٣]] [[پۆل:گژوگیاکانی پاکستان]] [[پۆل:گژوگیاکانی ئاسیای ناوەندی]] [[پۆل:دارەکانی تورکیا]] [[پۆل:دارەکانی ئێران]] [[پۆل:فندقی و تۆوە خۆراکییەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:وەرزێری]] [[پۆل:ڕوەکەکان]] av5hguu5eovq1y7rchv6y2sw4zza6t6 0 221866 1674056 1511391 2026-09-24T10:35:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1674056 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Pele.jpg|وێنۆک|150px|[[پێلێ]]]] '''فیفا ١٠٠''' لیستی ١٠٠ باشترین یاریزانی تۆپی پێیە لە جیھاندا، کە لەلایەن '''[[پێلێ]]''' یاریزانێکی تۆپی پێی بەڕازیلی لە ساڵی ٢٠٠٤ لەسەر داوای [[فیفا]] نووسراوە. ژمارە ١٠٠ ئاماژەیە بۆ ساڵی ١٠٠ی دامەزراندنی فیفا و ئەو ١٠٠ یاریزانەی کە لەم لیستەدا ھەن. دوو یاریزانی ئەم لیستە ژنن و ئەوانی تر پیاون. فیفا داوای لە پێلێ کرد ٥٠ یاریزانی چالاک و ٥٠ یاریزانی خانەنشینکراوی تۆپی پێ بنووسێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/3533833.stm|سەردێڕ=Fifa names greatest list|بڵاوکەرەوە=BBC|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|فیفا|وەرزش|تۆپی پێ}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:فیفا]] [[پۆل:فیفا ١٠٠]] j0xpisn9yp79ik63dbx7yc0dnprwili 0 221879 1674059 1605967 2026-09-24T10:36:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1674059 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:FIFA 21 Standard Edition Cover.jpg|وێنۆک]] '''فیفا ٢١''' [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییەکی ڤیدیۆیی]] [[تۆپی پێ|تۆپی پێیە]] کە لەلایەن [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس|کۆمپانیای ھونەری ئەلیکترۆنی]] وەک چاپی [[٢٠٢١|ساڵی ٢٠٢١]] ی [[فیفا (زنجیرە کایەی ڤیدیۆیی)|زنجیرەی فیفا]] بڵاوکراوەتەوە. ئەمە ٢٨ەمین چاپە لە زنجیرەی [[فیفا (زنجیرە کایەی ڤیدیۆیی)|فیفا]] کە [[٩ی تشرینی یەکەم|لە ٩ی تشرینی یەکەمی]] [[٢٠٢٠]] بۆ [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و [[پلەیستەیشن ٤]] و [[ئێکس بۆکس وەن|ئێکس بۆکس یەک]]، و [[نینتێندۆ سویچ]] بڵاوکرایەوە و وەشانی نوێکراوەی لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ بۆ [[پلەی ستەیشن ٥|پلەیستەیشن ٥]] و [[ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس|ئێکس بۆکس سیریز ئێکس]] بڵاوکرایەوە [[ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس]] consoles. لەگەڵ وەشانێکی بۆ Stadia لە ١٧ی ئازاری ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.goal.com/en-us/news/fifa-21-release-date-confirmed-as-mbappe-stars-in-first-look/f67zg69oqs0y1skiy672oeovj|سەردێڕ=FIFA 21 release date confirmed as Mbappe stars in first look|دوایین=Thomas|یەکەم=Josh|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ئیش=Goal|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> یارییەکە [[١٨ی حوزەیران|لە ١٨ی حوزەیرانی]] ٢٠٢٠ لە کەناڵی EA Play Live ڕاگەیەندرا. EA Play لە ئەکاونتی فەرمی [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس]] [[تویچ (خزمەتگوزاری)|تویچ]] بەڕێوەچوو بەھۆی بڵاوبوونەوەی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|ڤایرۆسی کۆرۆنا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Oloman|یەکەم=Jordan|دوایین٢=July 2020|یەکەم٢=Gerald Lynch 01|سەردێڕ=FIFA 21 release date, trailer, news and rumors|ناونیشان=https://www.techradar.com/news/fifa-21-release-date-trailers-news-and-rumors|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|وێبگە=TechRadar India|زمان=en}}</ref> [[کیلیان مباپێ]] لە [[ئەستێرە|بەرگی]] سەرجەم چاپەکاندا ھاتبوو. کۆمپانیای EA Sports ھاوبەشییەکی تایبەتی چەند ساڵەی لەگەڵ [[ئەی سی میلان|میلان]] و [[ئینتەر میلان|ئینتەرمیلان]] ڕاگەیاند،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Solano|یەکەم=John|سەردێڕ=FIFA 21: AC Milan and Inter revealed as EA Sports partners for new game|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/fifa-21-milan-inter-ea-sports-partners-new-game/1nfzfaf4vxe8i1oz7hqskdac31|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|زمان=en-US}}</ref> و [[یانەی تۆپی پێی ڕۆما|ڕۆما]] لە چاپی داھاتووی یارییە ڤیدیۆیییەکانی فیفا ٢١دا بەشداری ناکات. ھەروەھا ڕەنگی تەوەرەی یارییەکە وەنەوشەیییە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Siregar|یەکەم=Cady|سەردێڕ=AS Roma will not feature in FIFA 21|ناونیشان=https://romapress.net/2020/08/03/as-roma-will-not-feature-in-fifa-21/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201214023757/https://romapress.net/2020/08/03/as-roma-will-not-feature-in-fifa-21/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چوار چاپی جیاوازی ئەم یارییە بەردەستە بۆ داواکردن: Standard Edition, Champions Edition, Ultimate Edition و Beckham Edition Edition.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Offres de précommande FIFA 21 - Éditions Ultimate, Champions et Standard|ناونیشان=https://www.ea.com/fr-fr/games/fifa/fifa-21/news/fifa-21-pre-order-offers|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Electronic Arts Inc.|زمان=fr}}</ref>بۆ ئەم چاپەی فیفا، [[کیلیان مباپێ|کیلیان مباپی]] یاریزانی [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لەسەر بەرگی فیفایە. لە وەشانی ستاندارددا کیتی ماڵەوەی [[یانەی تۆپی پێی پاریس سان جێرمان|پاریس سانجێرمان]] لەبەر دەکات، لە وەشانی چامپیۆنزدا درێسێکی دەرەوەی لەبەردایە کە لۆگۆی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|چامپیۆنزلیگی]] لەسەر شان بێت، لە وەشانی Ultimateیشدا بە جلوبەرگی نا وەرزشییەوە دەردەکەوێت کاتێک دەگاتە کلیرفۆنتێن بۆ ئەوەی بە پێ بڕوات لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فەڕەنسا|ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی فەرەنسا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mbappé sur la jaquette de FIFA 21|ناونیشان=https://www.culturepsg.com/news/esports/mbappe-sur-la-jaquette-de-fifa-21/33080|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=CulturePSG|زمان=en}}</ref> ھەروەھا ئەو یاریزانانەی یارییەکەیان بۆ ئێکس بۆکس وەن یان پلەیستەیشن ٤ کڕیوە دەتوانن یارییەکە بۆ ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و پلەیستەیشن ٥ بە خۆڕایی دابەزێنن.<ref>[https://www.rtlnieuws.nl/sport/voetbal/artikel/5173882/zo-krijg-je-fifa-21-gratis-op-de-ps5 Zo krijg je FIFA 21 gratis op de PS5] rtlnieuws.nl، ۲۸ ژوئییە ۲۰۲۰</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|FIFA 21}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریەکانی فرۆستبایت (بزوێنەری یاری)]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٥]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]] [[پۆل:کایەکانی ستادیا]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]] hrat7oj7k09ypge5tufsk4jn3sx7chq 0 221882 1674058 1511393 2026-09-24T10:36:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1674058 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:FIFA 20 Standard Edition Cover.jpg|وێنۆک]] '''''فیفا ٢٠''''' ({{بە ئینگلیزی|FIFA 20}})یارییەکی ڤیدیۆیی ھاوشێوەکردنی [[تۆپی پێ|تۆپی پێیە]] لە ژانری وەرزشیدا کە لەلایەن کۆمپئییئەی سپۆرتز (Sports) وەک بەشێک لە زنجیرە یارییەکانی ''[[فیفا (زنجیرە کایەی ڤیدیۆیی)|فیفا]]'' بڵاوکراوەتەوە.<ref>https://www.cnet.com/news/e3-2019-star-wars-jedi-fallen-order-apex-legends-fifa-20-the-sims-4-and-everything-announced-at-ea-play/</ref> ئەم یارییە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩، لەسەر پلاتفۆرمەکانی [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و [[پلەیستەیشن ٤]] و [[ئێکس بۆکس وەن|ئێکس بۆکس یەک]] و [[نینتێندۆ سویچ]] بڵاوکرایەوە، و وەشانی مۆبایلەکەی (فیفا مۆبایل) بۆ سیستەمی کارپێیکردنی [[ئەندرۆید]] و [[ئای ئۆ ئێس]] بڵاوکرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|کایەی ڤیدیۆیی|کەنەدا|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|FIFA 20}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریەکانی فرۆستبایت (بزوێنەری یاری)]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]] pir9q7n7pzsup69wsx0619tbp3bz50k 0 222106 1674081 1577722 2026-09-24T10:40:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مۆسیقا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1674081 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Reza Attaran 1390112121181862 (cropped).jpg|وێنۆک]] '''ڕەزا عەتاران''' ئەکتەر، دەرھێنەر، سیناریۆنووس، گۆرانیبێژ و سەرنوسەری ئێرانییە. عەتاران لە ساڵانی ١٣٦٠ لە شانۆی حەسەن حەمەد دەستی بە چالاکیی ھونەری کردووە و تا ساڵی ١٣٧١ بەردەوام بووە.<ref name="دوازدھ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۰ تیر ۱۳۹۱|سەردێڕ=زندگینامە: رضا عطاران|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/news/176952/زندگینامھ-رضا-عطاران-۱۳۴۷|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190430071821/http://www.hamshahrionline.ir/news/176952/زندگینامھ-رضا-عطاران-۱۳۴۷|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> سەرەتای کارەکانی عەتاران لە تیڤیدا لە کۆمەڵەی ''بیداران'' بوو لە ساڵی ١٣٦٩. کاری ھونەری لەگەڵ [[میھران مودیری]] لە فیلمی ''فڕینی ٥٧'' و ''چاش خۆش'' و ''ساح خۆش'' بەردەوام بوو. یەکەم دەرکەوتنی عەتاران لە فیلمی ''کلیلی ھاوسەرگیری'' (١٣٧٦) دەستی پێکرد و بەردەوام بوو لە ڕۆڵگێڕان لە فیلمەکانی ''ھوو'' و ''کۆلاھی باران''. لە ساڵی ٢٠١٣ نواندن و نووسین و دەرھێنانی لە زنجیرەی ''[[ماڵ بە کۆڵ]]'', و دوای سەرکەوتنی ئەم زنجیرەیە، زنجیرەی " ''تۆمەتبارەکان ھەڵھاتن"'' یش دروست کرا. لە ساڵی ٢٠٠٦دا عەتاران ڕۆڵی لە فیلمی ''خۆرۆس جەنگی بینی'' کە سەرنجی درا.<ref name="سی و دو">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۷ مرداد ۱۳۸۸|سەردێڕ= «خروس جنگی» و تلخیھای مسلمی کە باید بە آنھا بخندیم|ناونیشان=http://www.aftabir.com/articles/view/art_culture/cinema/c5c1250621926_masoud_atyabi_p1.php/خروس-جنگی-و-تلخی-ھای-مسلمی-کھ-باید-بھ-آن-ھا-بخندیم|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327184313/https://www.aftabir.com/articles/view/art_culture/cinema/c5c1250621926_masoud_atyabi_p1.php/خروس-جنگی-و-تلخی-ھای-مسلمی-کھ-باید-بھ-آن-ھا-بخندیم|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> دوای ئەوەی لە ساڵی ٢٠٠٨دا ڕاوێژکاری دەرھێنەر مەجید ساڵحی بووە لە زنجیرەی ''[[سێ بە چوار|سێ لە چواردا]]''، لە ھەمان ساڵدا زنجیرەی ''بێزنگای'' دروست کردووە. ئەم زنجیرەیە کۆتایی کارەکانی بوو لە تەلەڤیزیۆن و دوای ئەم عەتارانە ماڵاوایی لە تەلەڤیزیۆن کرد.<ref name="ھفتاد و یک">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۶ آذر ۱۳۹۵|سەردێڕ=چھرەھایی کە عطای تلویزیون ڕا بە لقایش بخشیدند|ناونیشان=https://www.isna.ir/news/95091609312/چھرھ-ھایی-کھ-عطای-تلویزیون-را-بھ-لقایش-بخشیدند|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190528225750/https://www.isna.ir/news/95091609312/چھرھ-ھایی-کھ-عطای-تلویزیون-را-بھ-لقایش-بخشیدند|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> دوای ئەم زنجیرەیە، عەتاران تەنھا چەند جارێک وەک ڕاوێژکار ھاوکاری ماجید ساڵحی و سەعید ئاغاخانی کردووە.<ref name="صد و سی و پنج">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۴ آذر ۱۳۹۴|سەردێڕ=ستارەھایی کە از تلویزیون ڕاھی پردە نقرەای شدند/ از خسرو شکیبایی و رضا عطاران تا شھاب حسینی و مھتاب کرامتی|ناونیشان=http://www.sourehcinema.ir/?p=62344|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200827063819/http://www.sourehcinema.ir/?p=62344|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا جارێک میوانی ئەو بەرنامە ''چاتە'' بوو کە لە کەناڵی ئای فیلم پەخش دەکرا. دوای ئەوەی عەتاران ماڵاوایی لە سێد و سیما کرد، پێشنیاری گەڕانەوەی بۆ تەلەڤیزیۆن کرا، بەڵام تا ئێستا ھیچ ھەواڵێکی فەرمی لەبارەی ھاوکارییەکانی لەگەڵ سێد و سیما بڵاونەکراوەتەوە. ماندوێتی وەک ھۆکاری ئامادەنەبوونی لە تەلەڤیزیۆن ھێنایەوە.<ref name="ھفتاد و دو">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=چرا عطاران دیگر برای تلویزیون سریال نمیسازد|ناونیشان=https://cinemacinema.ir/news/چرا-عطاران-دیگر-برای-تلویزیون-سریال-نم/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190102040207/http://cinemacinema.ir/news/چرا-عطاران-دیگر-برای-تلویزیون-سریال-نم/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}</ref><ref name="ھفتاد و سھ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۸ فروردین ۱۳۹۸|سەردێڕ=رضا عطاران «خانە بە دوش۲» ڕا برای تلویزیون میسازد؟|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/01/28/1991528/رضا-عطاران-خانھ-بھ-دوش2-را-برای-تلویزیون-می-سازد|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190423075326/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1398/01/28/1991528/رضا-عطاران-خانھ-بھ-دوش2-را-برای-تلویزیون-می-سازد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩دا عەتاران لە دوو فیلمدا ڕۆڵی گێڕا بە ''ناوەکانی چوونە ژوورەوەی پیاوان قەدەغەیە'' و ''ئەسپ'' ئاژەڵێکی بەرزە، کە بۆ ئەم فیلمە لە ئاھەنگی کۆتایی دووەم فێستیڤاڵی زەردەخەنەی خۆردا خەڵاتی پەیکەری زەردەخەنەی زێڕینی و بڕوانامەی باشترین ئەکتەری پێبەخشرا.<ref name="پنجاە و سھ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۷ اسفند ۱۳۹۰|سەردێڕ=تندیس لبخند زرین بھترین بازیگر مرد در دستان «رضا عطاران»|ناونیشان=http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=21813|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327162010/http://www.cinemakhabar.ir/NewsDetails.aspx?ID=21813|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ساڵی دواتر دەرھێنەر و ئەکتەری فیلمی ''خوبام مێی عاد'' بووە، کە وای کرد عەتاران خەڵاتی کریستاڵ سیمۆرگ بۆ باشترین دەرھێنەر لە پۆلە نوێیەکەدا بەدەستبھێنێت.<ref name="ھفتاد و ھفت">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۲ خرداد ۱۳۹۱|سەردێڕ=اکران تازەترین فیلم رضا عطاران|ناونیشان=https://www.asriran.com/fa/news/218713/اکران-تازەترین-فیلم-رضا-عطاران-عکس|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190529135003/https://www.asriran.com/fa/news/218713/اکران-تازەترین-فیلم-رضا-عطاران-عکس|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> ھەروەھا لە ھەمان ساڵدا ڕۆڵی سەرەکیی لە فیلمی ''بیخۆد و بیژھات'' لە دەرھێنانی عەبدولڕەزا کاھانی بینی، کە بۆ ئەم فیلمە بڕوانامەی فەخری باشترین ئەکتەری کۆمەڵەی ڕەخنەگرانی سینەما بەدەستھێنا.<ref name="ھشتاد">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نگاھی بە برندگان جایزە بھترین بازیگر مرد در ادوار مختلف جشن منتقدان|ناونیشان=http://mnciran.com/نگاھی-بھ-برندگان-جایزھ-بھترین-بازیگر-م/}}{{بەستەری مردوو|url=http://mnciran.com/%D9%86%DA%AF%D8%A7%DA%BE%DB%8C-%D8%A8%DA%BE-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%DA%BE-%D8%A8%DA%BE%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D9%85/ |date=ئابی ٢٠٢٣ }}</ref>یەکەم فیلمی درێژی بێھروز شوعەیبی لە ساڵی ٢٠١٣ بوو لە فیلمی ''دێھلیز'', و عەتاران شانبەشانی [[ھانیە تەوەسولی|ھانییە توسلی]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕا، و خەڵاتی باشترین ئەکتەری سەرەکی لە حەوتەمین فێستیڤاڵی کۆمەڵەی ڕەخنەگران بەدەستھێنا و پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی سیمۆرگ کریستاڵ بۆ باشترین فیلمی سەرەکی ئەکتەر.<ref name="پنجاە و یک">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۵ دی ۱۳۹۲|سەردێڕ=اعلام برگزیدگان ھفتمین جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی/بھترین فیلم: دربند|ناونیشان=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/10/25/251093/اعلام-برگزیدگان-ھفتمین-جشن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی-بھترین-فیلم-دربند|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190329013742/https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/10/25/251093/اعلام-برگزیدگان-ھفتمین-جشن-منتقدان-و-نویسندگان-سینمایی-بھترین-فیلم-دربند|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref><ref name="پنجاھ">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۳ بھمن ۱۳۹۱|سەردێڕ=اسامی نامزدھای سیمرغ بلورین دوو بخش اصلی جشنوارە فیلم فجر اعلام شد|ناونیشان=http://www.islamicartz.com/story/U_5CNgXltGye5IdIIdPpXrJx7nqlHjTg2wduJNk3tP0|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190301013355/http://www.islamicartz.com/story/U_5CNgXltGye5IdIIdPpXrJx7nqlHjTg2wduJNk3tP0|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئازاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای ''کۆریدۆری'' عەتاران، لە ''فیلمی نھۆمی'' حەساس (١٣٩٢) ڕۆڵی گێڕا و خەڵاتی کریستاڵ سیمۆرگ بۆ باشترین ئەکتەر لە ٣٢ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجردا بەدەستھێنا.<ref name="چھار">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۳ بھمن ۱۳۹۲|سەردێڕ=تکرار/ گزارش فارس از اختتامییە جشنوارە فیلم فجر|ناونیشان=https://www.farsnews.ir/news/13921123000023/بیشترین-سیمرغھا-بھ-رستاخیز-رسید-۳-سیمرغ-سھم-شیار-۱۴۳-از-جشنوارھ-|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190329025208/https://www.farsnews.ir/news/13921123000023/بیشترین-سیمرغھا-بھ-رستاخیز-رسید-۳-سیمرغ-سھم-شیار-۱۴۳-از-جشنوارھ-|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref> دوای ئەم فیلمە، ژیانی ئاتاران لە سینەمادا بەردەوام بووو بە بەشداریکردنی لە زۆر فیلمیی وەک ''فەرشی سوور''، ''[[نەھەنگی عەنبەر (فیلم)|نەھەنگی عەنبەر]]''، ''من سەلڤادۆر نیم''، ''دراکولا''، ''نەھەنگی عەنبەر ٢: ھەڵبژاردنی خەون''، ''دەستبەسەرداگرتن''، ''ھێزارپا''، و ''[[لەژێر چاودێری|لەژێر چاودێریدا]]''. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|مۆسیقا|ئێران|فیلم}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مۆسیقا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمۆگرافیی دەرھێنەرەکان]] [[پۆل:فیلمۆگرافیی ئەکتەرەکان]] mbl6rtkxg4uvei5b3vibvk54l0cwo6d 0 222310 1673542 1402929 2026-09-23T13:35:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ئەرژەنتین-کۆلکە) 1673542 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی/ویکیدراوە}} '''فرانکۆ ئارمانی''' (لەدایکبووی ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٦)یاریزانێکی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری ئەرژەنتینییە و گۆڵپارێزە.<ref name="soccerway">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=F. Armani|ناونیشان=https://int.soccerway.com/players/franco-armani/51301/|وێبگە=Soccerway}}</ref>لەگەڵ ھەڵبژاردەی ئەرژەنتین نازناوی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]ی قەتەری بەدەستھێنا. == نازناوەکان == '''ئەتلەتیکۆ ناسیۆناڵ''' * خولی کۆلۆمبیا: 2011-I, 2013-I, 2013-II, 2014-I, 2015-II, 2017-I * جامی کۆڵۆمبیا: ٢٠١٢, ٢٠١٣, ٢٠١٦ * سوپەرلیگا کۆڵۆمبیا: ٢٠١٢, ٢٠١٦ * [[جامی لیبەرتادۆریس|جامی لیبرتادۆرێس]]: ٢٠١٦ * ڕیکۆپا سودائەمریکیانا: ٢٠١٧ '''ئەرژەنتین''' * [[جامی جیھانیی فیفا|جامی جیھانی فیفا]]: [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Murray|یەکەم=Scott|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Argentina beat France on penalties after thrilling World Cup final – live reaction|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2022/dec/18/argentina-france-world-cup-2022-final-live|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=the Guardian}}</ref> * کۆپا ئەمریکا: [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢١|٢٠٢١]]<ref name="Copa América final">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2021/jul/10/argentina-v-brazil-copa-america-final-live|سەردێڕ=Argentina 1-0 Brazil: Copa América final – live!|ئیش=The Guardian|دوایین=Graham|یەکەم=Bryan Armen|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تەممووزی ٢٠٢١}}</ref> * کۆنمێبۆڵ-جامی پاڵەوانانی ئەورووپا: [[فیناڵیسیمای ٢٠٢٢|٢٠٢٢]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/61653337|سەردێڕ=Italy 0–3 Argentina: Messi and Di Maria shine in impressive Finalissima win|بڵاوکەرەوە=BBC Sport|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Soccerway}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|تۆپی پێ|ئەرژەنتین}} {{پۆلی کۆمنز|Franco Armani}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئەرژەنتین-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی جامی جیھانیی فیفا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی ئارجەنتینی]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئارجەنتینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:ئارجەنتینییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] ttap2dgdrxw7kg9xrrvwssnhz9h6jgg 0 222502 1674055 1511390 2026-09-24T10:35:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1674055 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:FIFA 06 UK cover.jpg|وێنۆک]] '''فیفا ٠٦''' یارییەکی ڤیدیۆییە کە لە بواری ھاوشێوەکردنی تۆپی پێدا بڵاودەکرێتەوە کە لەلایەن [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس|کۆمپانیای هونەری ئەلیکترۆنیەوە]] دروستکراوە و لەلایەن کۆمپانیای هونەری ئەلیکترۆنی کەنەدا پەرەی پێدراووە . ==سەرچاوەکان== {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|کایەی ڤیدیۆیی|کەنەدا|ئیسپانیا|فەڕەنسا|دەیەی ٢٠٠٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە بەلجیکا دانراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:یارییەکانی نینتێندۆ گەیم کیوب]] [[پۆل:گەمەکانی پلەیستەیشن ٢]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکسبۆکس]] [[پۆل:یارییە هونەرییە ئەلکترۆنییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز]] [[پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایەکانی ئێکس بۆکس]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ دی ئێس]] bhrj3kh7cl3b6zccairt2hu12ns8e2i 0 222512 1674054 1511388 2026-09-24T10:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1674054 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:FIFAMobile.jpg|وێنۆک]] '''''فیفا مۆبایل''''' ({{بە ئینگلیزی|Fifa Mobile}}) [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییەکی ڤیدیۆیی]] [[تۆپی پێ|تۆپی پێیە]] کە لەلایەن کۆمپانیای ئەلیکترۆنی ئارتس مۆبایل و ئەلیکترۆنی ئارتس کەنەدا پەرەیپێدراوە و لەلایەن کۆمپانیای EA Sports بۆ [[ئای ئۆ ئێس]] و [[ئەندرۆید]] بڵاوکراوەتەوە. یارییەکە لە ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ بۆ ئای ئۆ ئێس و ئەندرۆید بڵاوکرایەوە. ھەروەھا یارییەکە بۆ [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] تا ساڵی ٢٠١٧ خراوەتە نێو یارییەکەوە. ئەم یارییە لە ١٦ی ئابی ٢٠١٦ لە کاتی یاری Gamescom ٢٠١٦ ڕاگەیەندرا.<ref>https://www.easports.com/fifa/fifa-mobile/news</ref> == یاریکردن == یارییەکە دۆخێکی نوێی "VS Attack" دەخاتە ڕوو کە یاریزانەکان زۆربەی قۆناغەکانی ھێرشبەری یارییەکە مامەڵەیان لەگەڵ دەکەن. ھەروەھا دەبێت بەرگری لە بەرامبەر ھێرشە دژبەرەکان بکەن. VS Attack Mode تایبەتمەندی فرە یاریزانێکی ناھاوسەنگی ھەیە کە لەسەر بنەمای نۆرە بێت. ھەروەھا یارییەکە ڕووداوە ڕاستەوخۆکانی تێدایە کە لە دەوری ڕووداوەکانی جیھانی ڕاستەقینەی ئەم دوایییە دایە، ھەروەھا یارییە بچووکەکانی بنەمای لێھاتوویی وەک لێدان، پاسدان، دریبڵکردن و گۆڵپارێز. ھەروەھا یارییەکانی لەسەر بنەمای چامپیۆنزلیگ و خولە جیاوازەکانی دیکەی جیھان لەخۆدەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.pocketgamer.co.uk/r/iPhone/FIFA+Mobile/news.asp?c=71421|سەردێڕ=FIFA 17 on iOS and Android will be called FIFA Mobile - Here's everything we know|دوایین=Glen Fox|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.easports.com/fifa/fifa-mobile/news/2016/fifa-mobile-live-services|سەردێڕ=FIFA Mobile - Live Services - The Story of the Football World|department=[[EA Sports]]|بڵاوکەرەوە=[[Electronic Arts]]|ڕێکەوت=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەندرۆید|دەیەی ٢٠١٠}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٦]] [[پۆل:یارییەکانی ئەندرۆید]] [[پۆل:یارییە هونەرییە ئەلکترۆنییەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ئای ئۆ ئێس]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٥]] [[پۆل:یارییە ھونەرییە ئەلکترۆنییەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] 9gtkgtk0nr7c2a1mii214yj3f102ikk 0 225699 1673550 1661158 2026-09-23T13:36:48Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەرمەنستان-کۆلکە) 1673550 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فرونزە ڤاگیناکی دۆڤلاتیان''' (بە [[ئەرمەنی]]: Ֆրունզե Վաղինակի Դովլաթյան؛ ٢٦ی ئایاری ١٩٢٧ لە [[گاڤار]] – ٣٠ی ئابی ١٩٩٧ لە [[یەریڤان]]) دەرھێنەر و ئەکتەری سینەمایی ئەرمەنی بووە. ھونەرمەندی گەلی یەکێتی سۆڤیەت (١٩٨٣).<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Historical Dictionary of Russian and Soviet Cinema|ناونیشان=https://archive.org/details/historicaldictio0000roll_z3y1|نووسەر=Peter Rollberg|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ساڵ=٢٠٠٩|شوێن=US|ISBN=978-0-8108-6072-8|پەڕەکان=[https://archive.org/details/historicaldictio٠٠٠٠roll_z٣y١/page/١٨٥ ١٨٥]-١٨٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەرمەنستان }} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەرمەنستان-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٩٧]] [[پۆل:ئەکتەری پیاوی سۆڤیەت]] [[پۆل:ئەرمەنیەکانی سۆڤیەت]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی سۆڤیەتی]] a0dmnkda2ckuyqympbb45ole6oxegxa 0 225762 1674060 1605969 2026-09-24T10:36:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1674060 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:FIFA 23 Cover.jpg|وێنۆک]] '''فیفا ٢٣''' [[کایەی ڤیدیۆیی|یارییەکی ڤیدیۆیی]] [[تۆپی پێ|تۆپی پێیە]] کە لەلایەن [[کۆمپانیای ئێلەکترۆنیک ئارتس|کۆمپانیای ھونەری ئەلیکترۆنی]] بڵاوکراوەتەوە. ئەمە قیستی ٣٠ و کۆتایی زنجیرەی ''[[فیفا (زنجیرە کایەی ڤیدیۆیی)|فیفایە]]، '' کە لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢، لە بەرنامەی "8 Mehr 1401" بۆ [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|کۆمپیوتەر]] و [[نینتێندۆ سویچ]] و [[پلەی ستەیشن ٢|پلەیستەیشن ٤]] و [[پلەی ستەیشن ٥|پلەیستەیشن ٥]] و [[ئێکس بۆکس وەن|ئێکس بۆکس یەک]] و [[ئێکس بۆکس سێرێس ئێکس و ئێس|ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس ئێس]]، بڵاودەکرێتەوە؛ و گووگڵ ستادیا. لە سەرانسەری جیھاندا بڵاوکراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pickering|یەکەم=Jasper|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=FIFA 23’s release date is confirmed – here’s everything we know|ناونیشان=https://www.independent.co.uk/games/fifa-23-release-date-b2127591.html|ئیش=The Independent|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref>ئەم یارییە دوا یاری دەبێت بە ھاوکاری نێوان EA و FIFA لە زنجیرەی تۆپی پێدا. یارییەکانی تۆپی پێی داھاتوو لەلایەن EA بەبێ بەشداریکردنی فیفا، بڕیارە لەژێر بانەری ''EA Sports FC'' مارکەیان لەسەر دابنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nelson|یەکەم=Will|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=‘FIFA 23’ career mode to include real-world managers for the first time|ناونیشان=https://www.nme.com/en_asia/news/gaming-news/fifa-23-career-mode-to-include-real-world-managers-for-the-first-time-3282215|ئیش=NME|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> ھەروەھ یارییەکە چیتر تیپەکانی خولی J1 بەشداری ناکات، چونکە کۆمپانیای EA Sports و J1 League کۆتایی ھاتنی ھاوبەشی شەش ساڵەیان ڕاگەیاند. [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یۆڤانتۆس]] دوای سێ ساڵ دوورکەوتنەوە گەڕایەوە بۆ فیفا ٢٣. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|تۆپی پێ|وەرزش|فیفا|دەیەی ٢٠٢٠|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|FIFA 23}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:یاریەکانی فرۆستبایت (بزوێنەری یاری)]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٥]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٢]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]] qbf0hnanviv072tjiejr5pieh4tv0gx 0 225849 1674057 1511392 2026-09-24T10:36:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە) 1674057 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:FIFA18cover.png|وێنۆک]] فیفا ١٨ ({{بە ئینگلیزی|FIFA 18}}) یارییەکی ڤیدیۆیی [[تۆپی پێ]]یە کە پەیوەندی بە وەرزشەوە ھەیە و لەلایەن کۆمپانیای EA Sports لە ساڵی ٢٠١٧ بۆ [[مایکرۆسۆفت ویندۆز]] و [[پلەیستەیشن ٣]] و [[پلەیستەیشن ٤]]و [[ئێکس بۆکس ٣٦٠]] و [[ئێکس بۆکس وەن]] و [[نینتێندۆ سویچ]] بڵاوکراوەتەوە. ئەم بەشەی یارییەکە بە بەراورد بە وەشانی پێشوو زۆر باشتر بووە. لەم وەشانەیدا بەشی ئەفسانەیی لەگەڵ یاریزانە نوێیەکان و ھەروەھا خولی پلە سێی ئەڵمانی زیاد کراوە بۆ یارییەکە. ھەروەھا لە وەشانەکەدا کە لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٨ بە خۆڕایی بڵاوکرایەوە، جامی جیھانی ڕووسیای ٢٠١٨ بۆ یارییەکە زیادکرا، جگە لەوەش سەرجەم تیپەکان و یاریگاکانی جامی جیھانیی، لەگەڵ نوێکردنەوەی ٤٠ ڕوخساری (زیادکردنەکە). یاریزانەکان ڕۆڵی ئەلێکس ھانتەر لە چیرۆکەکەدا دەگێڕن. ئەم یاریزانە لە تیپەکانی وەک لۆس ئەنجلۆس گالاکسی و چێڵسی و مانچستەر یونایتد و [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] یاری دەکات. ھەروەھا یاریزانە بەناوبانگەکانی تۆپی پێ وەک کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ و ڕیۆ فێردیناند و تیری ھێنری و ئەنتوان گریزمان لەم بەشەدا ئامادەن. دروستکەران خودی یاریزانەکانیان لە یارییەکەدا بەکارھێناوە بۆ ئەوەی ئەم بەشە بکەنە ڕاستەقینە. لەم بەشەدا ھانتەر لەکاتێکدا لە وەرزەکەدا تووشی پێکان دەبێت، یاریزانەکە دەتوانێت لەو کاتەدا لەبری ئەلێکس ھانتەر دانی ویلیامز بەکاربھێنێت. گەشەپێدەرەکان ھەوڵیان داوە ئەم دوو یاریگایە زیاد بکەن بۆ پێڕستی یاریگاکانی یارییەکان بە مۆڵەتی یاریگای واندا میترۆپۆلیتانۆ لە ئەتلەتیکۆ مەدرید و سەنتەری ستوب ھاب لە لۆس ئەنجلۆس گالاکسی. لەم یارییەدا جگە لە باشترکردنی گرافیک لە ئەنیمەیشنی جووڵە و ڕوخساری یاریزانەکان، دروستکەران کەشوھەوای یاریگاکانیشیان باشتر کردووە. تابلۆی بیلبۆرد و بانەرەکانی ھەواداران بەپێی شوێنی جوگرافی جیاوازن. ھەروەھا دەنگی بینەران لە سەرانسەری جیھان تۆمار کراوە بۆ ئەوەی ژینگەی یارییەکە ڕاستەقینەتر بێت. ئەم یارییە نمرەی لەباری بۆ مایکرۆسۆفت ویندۆز و پلەیستەیشن ٤ و ئێکس بۆکس یەک بەدەستھێنا؛ بەڵام نمرەکانی وەشانی نینتێندۆ سویچ نەیانتوانی نمرەی لەبار بەدەست بھێنن و توانیان نمرەی تێکڕا بەدەست بھێنن. == سەرچاوەکان == {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}} {{تووڵی دەروازە|تۆپی پێ|وەرزش|کایەی ڤیدیۆیی|دەیەی ٢٠١٠|ئیسپانیا|کەنەدا}} {{پۆلی کۆمنز|FIFA 18}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٤]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:یاریەکانی فرۆستبایت (بزوێنەری یاری)]] [[پۆل:یارییەکانی پلەی ستەیشن ٣]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس ٣٦٠]] [[پۆل:گەمەکانی ئێکس بۆکس وان]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە نەمسا دانراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە بەلجیکا دانراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە چیلی دانراون]] [[پۆل:یارییە ڤیدیۆییەکان کە لە سویسرا دانراون]] [[پۆل:یارییەکانی ئیسپۆرتز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایەکانی نینتێندۆ سویچ]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی پلەیستەیشن ٤ پرۆ]] [[پۆل:ئەو کایە ڤیدیۆیییانەی لە کەنەدا پەرەیان پێدراوە]] [[پۆل:کایە بەرزکراوەکانی ئێکس بۆکس وەن ئێکس]] e5whjiyjr1ptcv1cfvvh305sobdtn3n 0 226112 1673933 1511251 2026-09-24T04:35:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673933 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Planedead.jpg|وێنۆک]] '''فڕینی مردووە زیندووەکان: بڵاوبوونەوە لە فڕۆکەیەکدا''' ({{بە ئینگلیزی|Flight of the Living Dead: Outbreak on a Plane}}) فیلمێکی [[زۆمبی|زۆمبییە]] کە لە ساڵی ٢٠٠٧ دروست کراوە و لەلایەن دەرھێنەر سکۆت تۆماسەوە دەرھێنراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Flight of the Living Dead: Outbreak on a Plane|ناونیشان=https://www.dvdtalk.com/reviews/30927/flight-of-the-living-dead-outbreak-on-a-plane/|بڵاوکەرەوە=[[DVD Talk]]|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|نووسەر=Cornelius, David}}</ref> تۆماس لەگەڵ مارک ئۆنسپاو و سیدنی ئیوانتەر سیناریۆی فیلمەکەی نووسیوە. فیلمەکە لە سەرەتادا ناوی (فڕۆکەی مردوو) بوو، بەڵام لە نمایشکردنی [[فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فیلمی فەنتازیا]] لە ساڵی ٢٠٠٧ لە شاری [[مۆنتریال]] ناوەکەی گۆڕدرا. سەرەڕای نمایشکردنی سەرکەوتووانە لەوێ و لە فێستیڤاڵەکانی دیکەدا، فیلمەکە بڵاوبوونەوەی بازرگانی بەدەست نەھێنا و ڕاستەوخۆ بە شێوەیەکی بێ ڕیزبەندی بۆ [[دی ڤی دی]] بڵاوکرایەوە. لە گەشتێکی ڕۆتینیدا لە [[لۆس ئانجلەس]] بۆ [[پاریس]]، گرووپێکی زانا لادەرەکان بە قاچاخ سواری دەفرێکی نھێنی بوون کە ھاوڕێ زانایەکی تووشبوویان بە [[ڤایرۆس|ڤایرۆسێکی]] کوشندە ئەندازیاری بۆماوەیی ھەڵگرتووە کە مردووەکان زیندوو دەکاتەوە. دەوترێت ڤایرۆسەکە جۆرێکە لە «ڤایرۆسی [[مالاریا]]». ئەوان بە مەبەستی گۆڕینی بۆ چەکێکی بایۆلۆجی ڤایرۆسەکەیان دۆزییەوە و دروستیان کرد. ئامانجیان بەرھەمھێنانی «سەربازی سەروو» بوو کە بتوانن لە سەختترین بارودۆخدا بەردەوام بن لە شەڕکردن، لەوانەش برینداربوونی کوشندە یان لە ژێر تەقەی قورسی دوژمندا. ڤایرۆسەکە دەبێت لە ڕێگەی شلەی جەستەوە بگوازرێتەوە. تووشبووان توانای سەروو مرۆیییان ھەیە، لەوانە ڕاکردن و بازدان لە تواناکانی مرۆڤ زیاتر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ترسناک|تەلەڤیزیۆن|فڕین|دەیەی ٢٠٠٠|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٧]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەسەر فڕۆکە داندراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان سەبارەت بە زۆمبییەکان]] [[پۆل:فیلمە ترسناکەکان بە زمانی ئینگلیزی]] ox13ky852oreni1su5luxjiice2em43 0 226158 1673646 1585729 2026-09-23T16:39:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (گەردوون-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1673646 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''[[زۆر|فرە]] [[گەردوون]]ی''' کۆمەڵەیەکی [[ھیپۆتێز|گریمانەیە]] لە فرە[[گەردوون|گەردوونەکاندا]]. {{تێبینی|In some models, such as those of [[brane cosmology]], many parallel structures may exist within the same universe.}} ئەم فرە گەردوونانە پێکەوە ھەموو ئەو شتانە پێکدەھێنن کە ھەن: تەواوی [[بۆشایی ئاسمان|بۆشای ئاسمان]]، [[کات]]، [[ماددە]]، [[وزە]]، [[زانیاری]]، و [[یاسای زانستی|یاسا فیزیایییەکان]] و [[نەگۆڕی فیزیکی|نەگۆڕەکان]] کە وەسفیان دەکەن. گەردوونە جیاوازەکانی ناو [[گەردوون|فرەگەردوون]] پێیان دەوترێت «[[گەردوون|گەردوونە]] ھاوتەریبەکان»، «[[گەردوون|گەردوونەکانی]] تر»، «[[گەردوون]]ی جێگرەوە»، یان «[[جیھان|جیھانی زۆر]]». == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|فیزیک|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Multiverse}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوونناسی فیزیایی]] [[پۆل:میکانیکی کوانتۆم]] [[پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی]] 8y6zchzfkov42wpil2toug120zg9qdd 1673654 1673646 2026-09-23T17:01:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستی]] 1673654 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''[[زۆر|فرە]] [[گەردوون]]ی''' کۆمەڵەیەکی [[ھیپۆتێز|گریمانەیە]] لە فرە[[گەردوون|گەردوونەکاندا]]. {{تێبینی|In some models, such as those of [[brane cosmology]], many parallel structures may exist within the same universe.}} ئەم فرە گەردوونانە پێکەوە ھەموو ئەو شتانە پێکدەھێنن کە ھەن: تەواوی [[بۆشایی ئاسمان|بۆشای ئاسمان]]، [[کات]]، [[ماددە]]، [[وزە]]، [[زانیاری]]، و [[یاسای زانستی|یاسا فیزیایییەکان]] و [[نەگۆڕی فیزیکی|نەگۆڕەکان]] کە وەسفیان دەکەن. گەردوونە جیاوازەکانی ناو [[گەردوون|فرەگەردوون]] پێیان دەوترێت «[[گەردوون|گەردوونە]] ھاوتەریبەکان»، «[[گەردوون|گەردوونەکانی]] تر»، «[[گەردوون]]ی جێگرەوە»، یان «[[جیھان|جیھانی زۆر]]». == سەرچاوەکان == {{تێبینییەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|فیزیک|زانست|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|Multiverse}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوونناسی فیزیایی]] [[پۆل:میکانیکی کوانتۆم]] [[پۆل:بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل:چەشنەکانی خەیاڵی زانستی]] rqfiy8p3ds1df1yxp72x7euv0sw1mec 0 226931 1673780 1673052 2026-09-23T20:26:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673780 wikitext text/x-wiki '''غەیبەت''' یان '''پاش ملە'''، بریتییە لە باسکردنی کەسێک لەوەی کە ڕقی لێیەتی لەو عەیبانەی کە لەکاتی نەبوونیدا باس دەکرێن، بە شێوەی زارەکی، یان بە ئاماژە، یان لاساییکردنەوە<ref>[[فتح القدیر]] (3/166)</ref> و [[ڕەوشت|ڕەوشتێکە]] [[ئیسلام]] [[حەرام]]ی کردووە.<ref>https://dorar.net/akhlaq/2515</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:فەلسەفەی ئەخلاق]] [[پۆل:گوناھ]] oq4nrr37mazn4ey26ivqcwdtygsg3lp 0 227050 1673595 1627062 2026-09-23T15:45:47Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673595 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=ئەڵتائیان|native_name=|native_name_lang=|image=|image_caption=|poptime=|population=٨٠ ھەزار|region1={{flag|Russia}}|pop1=٧٨ ھەزار|ref1=<ref name=census2021>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Национальный состав населения|ناونیشان=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx|بڵاوکەرەوە=[[Federal State Statistics Service (Russia)|Federal State Statistics Service]]|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref>|region2=|pop2=|region3=|pop3=|region6={{flag|Mongolia}}{{ھن}}{{flag|China}}|pop6=چەند ھەزارێک|ref6=|region7={{flag|Kazakhstan}}|pop7=٢٠٠|ref7=<ref>[http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx Agency of the Republic of Kazakhstan on statistics. 2009 Census]{{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120424113952/http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx|date=2012-05-1}}</ref>|langs=زمانی ئەڵتائی، [[زمانی ڕووسی]]|rels=[[بورخانییەت]]، [[شەمەنیزم]]، [[تەنگرییەت]]، [[مەسیحییەت]]،<ref>https://www.gorno-altaisk.info/news/40999</ref> [[بودیزم|بوودیزم]]،<ref>https://www.gorno-altaisk.info/news/40999</ref><ref>https://joshuaproject.net/people_groups/10256/RS</ref>|related=[[تورکەکان]]}}'''ئەڵتائیان''' نەتەوەیێکی [[تورکەکان|تورکن]] کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە پارێزگای ئاڵتای دەژین، لە بەشی [[سیبیریا]]ی [[ڕووسیا]].<ref name="Altaians1994">{{cite encyclopedia|year=1994|title=Алтайцы|trans-title=Altaians|language=ru|encyclopedia=Народы России: Энциклопедия [Peoples of Russia: an Encyclopedia]|editor-surname=Tishkov|editor-given=Valery A.|editor-link=Valery Tishkov|place=Moscow|publisher=Great Russian Encyclopedia Pub.|isbn=5-85270-082-7}}</ref><ref name="Zhukovskaia">{{cite encyclopedia|year=2007|orig-year=1999|surname=Zhukovskaia|given=Natalia L.|author-link=Natalia Zhukovskaia|title=Алтайцы|trans-title=Altaians|encyclopedia=Народы мира: Энциклопедия [Peoples of the World: an Encyclopedia]|editor=L.M. Mints|place=Moscow|publisher=OLMA Media Group|language=ru|pages=34–35|url=https://books.google.com/books?id=LZFdppTjTiMC&pg=PA34|isbn=978-5-373-01057-3}}</ref> == مێژوو == بەڵگە زمانەوانی و بۆماوەیی و شوێنەوارییەکانی ئەم دوایییە ئەوە دەردەخەن کە ئاڵتایەکان ھەندێک لە یەکەم کەسانی تورک بوون کە کۆچیان کردووە بۆ ڕووسیا، لەوێدا شێوازێکی ژیانی شوانکارییان گرتووەتەبەر.{{sfn|Robbeets|2017|pp=216–218}}{{sfn|Robbeets|2020}}{{sfn|Nelson et al.|2020}}{{sfn|Li et al.|2020}}{{sfn|Uchiyama et al.|٢٠٢٠}} تا سەرەتای ھەزارەی یەکەمی پێش زایین ئەم گەلانە بوون بە کۆچەری سوارچاک.{{sfn|Robbeets|2017|pp=٢١٦–٢١٨}} لە سەدەکانی دواتردا، دانیشتووانی ئاسیای ناوەڕاست وردە وردە لەلایەن تورکە کۆچەرییەکانەوە جێگەیان گرتبووەوە و تورکی کرابوون.<ref name="Damgaard_Conclusion">{{harvnb|Damgaard et al.|2018|pp=4–5}}. "These results suggest that Turkic cultural customs were imposed by an East Asian minority elite onto central steppe nomad populations... The wide distribution of the Turkic languages from Northwest China, Mongolia and Siberia in the east to Turkey and Bulgaria in the west implies large-scale migrations out of the homeland in Mongolia.</ref><ref name="Kuang_Lee_197">{{harvnb|Lee|Kuang|2017|p=197}}. "Both Chinese histories and modern dna studies indicate that the early and medieval Turkic peoples were made up of heterogeneous populations. The Turkicisation of central and western Eurasia was not the product of migrations involving a homogeneous entity, but that of language diffusion."</ref>سەبارەت بە ئایین، ئایینی ڕەسەن بۆ ئەلتایس تەنگریزمە. ھەندێک لە ئاڵتایەکان وەک تێنگریست ماونەتەوە و گۆڕاون بۆ مەسیحییەتی ئۆرتۆدۆکس و مەسیحی پرۆتستانتی و کاسۆلیتیک. لە ساڵی ١٩٠٤ ئایینێکی نوێ بە ناوی بورخانیزم لەلایەن ناسیۆنالیستە ئاڵتایەکانەوە دروستکرا و زیاتر باو بوو.{{sfn|Znamenski|2005|pp=44–47}}{{sfn|Znamenski|2014|pp=}}ئاڵتایەکان ھەوڵیاندا لە ساڵی ١٩١٨دا ناوچەکەیان بکەنە وڵاتێکی جیاواز بەپێی یاسا ئایینییەکانی بورخانی-تەنگریست کە پێی دەوترێت کۆماری ئاڵتای.{{sfn|Znamenski|2005|pp=٤٤–٤٧}} لە ساڵی ١٩٥٠ جۆزێف ستالین ڕووسەکانی ناچار کرد کۆچ بکەن بۆ خاکەکانی ئەلتای و خەڵکی ئەلتای ناچار کرد بڕۆن. ژمارەی دانیشتوانی ئەلتای بە ڕێژەی ٣٠٪ کەمی کردووە بەھۆی ئەمەوە. خەڵکی ئەلتای لەم ساڵانەی دواییدا ژمارەیان زیاد کردووە.<ref>[http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/etnisk_b.exe?Altai "Altay"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060424083119/http://www.nupi.no/cgi-win/Russland/etnisk_b.exe?Altai|date=2006-04-24}}, Centre for Russian Studies, [[NUPI]], retrieved 17 October 2006</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{گەلانی تورک}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|تورکیا|ڕووسیا|ئاسیا}} {{پۆلی کۆمنز|Altai people}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{تورکیا-کۆلکە}} {{ڕووسیا-کۆلکە}} [[پۆل:تورک]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕووسیا]] [[پۆل:گروپە ڕەگەزییەکانی مەنگۆلیا]] mb1519li4h16ahohnoi81kculis58r4 0 227274 1674024 1645297 2026-09-24T08:18:20Z DreamHourFlight 39788 زیادکردن 1674024 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | title = ئیمپراتۆری [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | name = تراجان | full name = مارکۆس ئولپیۆس نێرڤا تریانۆس | image = Traianus Glyptothek Munich 72.jpg | caption = پەیکەری مەڕمەڕیی تراجان لە مۆزەخانەی گلیپتۆتێک، میونشن | reign = ٢٨ی کانوونی دووەمی ٩٨ – ٩ی ئابی ١١٧<br>({{age in years and days|98|1|28|117|8|9}}) | predecessor = [[نێرڤا]] | successor = [[ھادریان]] | spouse 1 = [[پۆمپێیا پلۆتینا]] | issue = [[ھادریان]] (ھەڵگیراوە) | dynasty = [[خانەدان|خانەدانی]] نێرڤا-ئەنتۆنین | father = مارکۆس ئولپیۆس تریانۆس<br>[[نێرڤا]] (باوکی ھەڵگرەوە) | mother = مارسیا | birth_date = ١٨ی ئەیلوولی ٥٣ | birth_place = ئیتالیکا، ھیسپانیا بێتیکا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] (ئەمڕۆ [[ئیسپانیا]]) | death_date = ٩ی ئابی ١١٧ (تەمەنی ٦٣ ساڵ) | death_place = سێلینۆس، [[کیلیکیە]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] (ئەمڕۆ [[تورکیا]]) | burial_place = [[ڕۆما]]، ژێر ستوونی تراجان لە کۆڕبەندی تراجان }} '''تراجان''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: ''Marcus Ulpius Traianus''؛ دواتر: ''Caesar Nerva Traianus Augustus''؛ ١٨ی ئەیلوولی ٥٣ – ٩ی ئابی ١١٧) لە ساڵانی ٩٨ تا ١١٧ی زایینی ئیمپراتۆری ڕۆم بووە.<ref>{{cite book |last=Cooley |first=Alison E. |title=The Cambridge Manual of Latin Epigraphy |publisher=[[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|Cambridge University Press]] |year=2012 |page=492 |isbn=978-0-521-84026-2}}</ref> ئەو وەک دووەمین فەرمانڕەوا لە پێڕستی «پێنج ئیمپراتۆرە باشەکە»ی خانەدانی نێرڤا-ئەنتۆنین لە مێژوودا ناسراوە. تراجان لە خێزانێکی غەیرە پیاوسالاری لە پارێزگای ھیسپانیا لەدایکبووە،<ref name="Bennett-12">Julian Bennett, Trajan: Optimus Princeps, 2nd Edition, Routledge 2000, 12.</ref> و لە سەردەمی ئیمپراتۆر دۆمیتیاندا ناوبانگی سەربازیی بەدەستھێناوە. وەک کارگێڕێکی دەستپاک و سەرکردەیەکی سەربازیی لێھاتوو ناسرابوو، کە لە سەردەمی ئەودا [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] گەیشتە ئەوپەڕی فراوانبوونی خاکی خۆی لە مێژوودا.<ref name="Britannica Trajan">{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/biography/Trajan |title=Trajan |last=Hammond |first=Mason |encyclopedia=Encyclopedia Britannica |access-date=2019-06-21}}</ref> لەبەر دەستکەوتە گەورەکانی و ڕەوشتی فەرمانڕەوایی، لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ڕۆماوە نازناوی فەرمیی ''ئۆپتیمۆس پرینسێپس'' (باشترین فەرمانڕەوا)ی پێ بەخشرا.<ref name="Bennett-12"/> تراجان کە وەک ژەنەڕاڵێک لە سوپای ڕۆمدا بەدرێژایی سنووری ئەڵمانیا خزمەتی دەکرد، بە سەرکەوتوویی ڕاپەڕینی ئەنتۆنیۆس ساتورنینۆسی لە ساڵی ٨٩دا دژی دۆمیتیان کۆتایی پێھێنا. لە ئەیلوولی ٩٦دا، دۆمیتیان تیرۆر کرا و جێنشینەکەی نێرڤا بوو، کە سیناتۆرێکی پیر و بێ منداڵ بوو و بەدڵی سەربازان نەبوو. دوای ساڵێکی کورت و پڕ لە گێژاو لە دەسەڵاتدا، ڕاپەڕینێکی ئەندامانی [[پاسەوانی پریتۆرین|پاسەوانی پریتۆریان]] نێرڤای ناچار کرد کە تراجان کە لەنێو سەربازاندا زۆر بەناوبانگ و خۆشەویست بوو وەک میراتگر و جێنشینی خۆی ھەڵبژێرێت. نێرڤا لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ کۆچی دوایی کرد، و تراجان بێ ھیچ ڕێگرییەک شوێنی گرتەوە.<ref name="Bennett-12"/> وەک فەرمانڕەوایەکی شارستانی، تراجان سەرپەرشتیی پڕۆژەی بیناسازیی بەرفراوانی لە تەواوی ئیمپراتۆریەتەکەدا کرد؛ لەوانە دروستکردنی کۆڕبەندی تراجان، بازاڕی تراجان و ستوونی تراجان لە شاری ڕۆما. ھەروەھا بەرنامەی چاودێریی کۆمەڵایەتیی ناسراو بە ''ئالیمێنتا'' (Alimenta)ی بەرفراوان کرد بۆ دابینکردنی خۆراک و پەروەردە بۆ منداڵانی ھەژار و بێباوک لە ئیتاڵیادا. لە بواری سەربازیدا، شانشینی نەباتایای داگیر کرد و خستییە سەر ئیمپراتۆریەتەکە، ناوچەی داسیای بە تەواوی کۆنترۆڵ کرد کە سامانێکی زۆری زێڕی خستە دەستی ڕۆما، و شەڕەکەی دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] بە گرتنی پایتەختەکەی [[تیسفۆن]] و لکاندنی [[شانشینی ئەرمەنستان (کۆن)|ئەرمەنستان]] و مێزۆپۆتامیا گەیاندە ئەنجام. لە ئابی ساڵی ١١٧دا، لەکاتی گەڕانەوەیدا بۆ ڕۆما، تراجان لە شاری سێلینۆس لە ناوچەی [[کیلیکیە]] نەخۆش کەوت و بەھۆی جەڵتەی مێشکەوە کۆچی دوایی کرد. لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە خرایە ڕیزی خوداوەندەکان و [[ھادریان]] کە کوڕی ھەڵگیراوەی بوو شوێنی گرتەوە. == سەرچاوە مێژووییەکان == زۆربەی ئەو دەقە مێژووییانەی کە لەلایەن ھاوچەرخانی تراجانەوە سەبارەت بە جەنگەکانی نووسرابوون لەناوچوون. پەڕتووکی ''داکیکا'' (Dacica) کە لەلایەن خودی تراجان یان بە ناوی ئەوەوە سەبارەت بە جەنگەکانی داسیا بە شێوازی پەڕتووکی [[جولیوس سێزار]] نووسرابوو، تەنیا یەک ڕستەی لێ ماوەتەوە.<ref name="Strobel-14">{{cite book |last=Strobel |first=Karl |title=Kaiser Traian: Eine Epoche der Weltgeschichte |location=Regensburg |publisher=F. Pustet |year=2010 |page=14 |isbn=978-3-7917-2172-9 |language=de}}</ref> ھەروەھا پەڕتووکی ''گێتیکا'' کە لەلایەن تیتوس ستاتیلیوس کریتۆن، پزیشکی تایبەتیی تراجانەوە نوسرابوو، تەنیا چەند پارچەیەکی کەمی ماوەتەوە. پەڕتووکی ''پارتیکا''ی مێژوونووس ئاریان کە لە ١٧ بەرگدا باسی جەنگەکانی تراجانی دژی ئەشکانییەکان دەکرد، بە ھەمان شێوە فەوتاوە.<ref name="Strobel-14"/> گرنگترین سەرچاوەی ماوە سەبارەت بە مێژووی سیاسیی دەسەڵاتی تراجان، بەرگی ٦٨ی پەڕتووکی ''مێژووی ڕۆما''یە کە لەلایەن مێژوونووسی یۆنانی کاسیۆس دیۆوە نووسراوە، گەرچی زۆربەی بەشەکانی ئەم بەرگەش لە ڕێگەی کورتکراوەکانی سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]یەوە گەیشتوونەتە دەستمان.<ref>{{cite book |last=Strobel |first=Karl |title=Kaiser Traian: Eine Epoche der Weltgeschichte |location=Regensburg |publisher=F. Pustet |year=2010 |page=15 |isbn=978-3-7917-2172-9 |language=de}}</ref> لە پاڵ ئەمەشدا، وتاری ستایشئامێزی پلینی بچووک (Panegyricus) و وتارەکانی دیۆ کریستۆستۆم لە سەرچاوە ھاوچەرخە بەنرخەکانن کە وێنەی حوکمڕانی و ئایدۆلۆژیای دەسەڵاتی تراجان پیشان دەدەن.<ref name="Bennett-xii">{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=xii–xiii |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> بەرگی دەیەمی نامەکانی پلینی بچووک کە نامەگۆڕینەوە فەرمییەکانی نێوان خۆی و تراجان لەخۆ دەگرێت، ڕوانگەیەکی دەگمەن لەسەر چۆنییەتیی بەڕێوەبردنی پارێزگاکانی ڕۆما پێشکەش دەکات.<ref>{{cite journal |last=Sherwin-White |first=A. N. |date=1962-11-01 |title=Trajan's Replies to Pliny: Authorship and Necessity |journal=The Journal of Roman Studies |volume=52 |issue=1–2 |pages=114–125 |doi=10.2307/297882}}</ref> بەھۆی کەمیی دەقە ئەدەبییەکان، دۆزینەوە شوێنەوارییەکان، بەردنووسەکان و دراوە دۆزراوەکان ڕۆڵێکی گرنگ لە ساغکردنەوەی ڕووداوەکانی سەردەمی تراجاندا دەگێڕن.<ref name="Bennett-xii"/> == سەرەتای ژیان == مارکۆس ئولپیۆس تریانۆس لە ١٨ی ئەیلوولی ٥٣ی زایینی لە شارۆچکەی ئیتالیکا لە نزیک شاری [[سێڤیلیا]]ی ئێستا لە پارێزگای ھیسپانیا بێتیکا (باشووری [[ئیسپانیا]]ی ئەمڕۆ لە ھەرێمی [[ئەندەلوس (ھەرێم)|ئەندەلوس]]) لەدایک بووە.<ref>{{cite book |last=Syme |first=Ronald |title=Tacitus |location=Oxford |publisher=[[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|Clarendon Press]] |year=1958 |pages=30–44 |isbn=978-0-19-814327-7}}</ref> شارۆچکەی ئیتالیکا لە ساڵی ٢٠٦ی پێش زایین وەک نیشتەجێگەیەکی سەربازی بۆ سەربازە دێرینەکانی ڕۆما لەلایەن سکیپیۆ ئەفریقانۆسەوە دامەزرابوو.<ref name="Appian">{{cite web |last=Appian |title=The Spanish Wars |website=Livius.org |year=2005 |url=https://www.livius.org/sources/content/appian/appian-the-spanish-wars |access-date=2026-01-30}}</ref> باوباپیرانی تراجان لە خێڵی ئولپیا بوون و لە بنەڕەتدا خەڵکی شاری تودەر (تۆدیی ئێستا) بوون لە ناوچەی [[ئومبریا]] لە ناوەندی ئیتاڵیا.<ref>{{cite book |last=Birley |first=Anthony R. |title=Hadrian: The Restless Emperor |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2013 |page=12 |isbn=978-0-415-16544-0}}</ref> باوکی ناوی مارکۆس ئولپیۆس تریانۆس بوو، سیناتۆرێکی دیار و فەرماندەی بەناوبانگی فەیلەقی دەیەمی فرێتێنسیس بوو لە کاتی جەنگی یەکەمی جولەکە و ڕۆمدا لە سەردەمی ئیمپراتۆر ڤێسپاسیاندا، و دواتریش کرا بە پاتریسیان و کۆنسوڵی ڕۆم.<ref>{{cite book |last=Strobel |first=Karl |title=Kaiser Traian: Eine Epoche der Weltgeschichte |location=Regensburg |publisher=F. Pustet |year=2010 |page=40 |isbn=978-3-7917-2172-9 |language=de}}</ref> دایکی تراجان ناوی مارسیا بوو، ژنە ئەشرافزادەیەکی ڕۆمانی بوو لە خێڵی مارسیا و خوشکی تیتوسی ئیمپراتۆری دواتری فلیڤییەکان بوو.<ref>{{cite book |last=Strobel |first=Karl |title=Kaiser Traian: Eine Epoche der Weltgeschichte |location=Regensburg |publisher=F. Pustet |year=2010 |page=41 |isbn=978-3-7917-2172-9 |language=de}}</ref> تراجان خوشکێکی گەورەتری ھەبوو بە ناوی ئولپیا مارسیانا و خێزانی باوکی پەیوەندیی سیاسی و ھاوپەیمانیی بەھێزیان لە ڕۆما و پارێزگاکاندا دروست کردبوو.<ref>{{cite journal |last=Syme |first=Ronald |year=1964 |title=Hadrian and Italica |journal=The Journal of Roman Studies |volume=54 |pages=142–149 |doi=10.2307/298660}}</ref> === کاروانی سەربازی === وەک گەنجێک، تراجان لە پلە سەربازییەکانی سوپای ڕۆمدا پێشکەوتنی بەدەستھێنا و لە مەترسیدارترین ناوچە سنوورییەکانی ئیمپراتۆریەتەکەدا خزمەتی کرد. لە ساڵانی ٧٦–٧٧ی زایینی لە پارێزگای سووریا وەک تریبیۆنی سەربازی خزمەتی کرد کاتێک باوکی فەرمانڕەوای ئەوێ بوو. دواتر گوازرایەوە بۆ سەر سنوورەکانی ڕووباری [[ڕاین]].<ref name="Bennett-22">{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=22–23 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> لە دەوروبەری ساڵی ٨٦دا، ئایلیۆس ئافەری ئامۆزای تراجان کۆچی دوایی کرد و منداڵە بچووکەکانی بە ناوەکانی [[ھادریان]] و پاولینای بە بێباوکی بەجێھێشت؛ تراجان و پوبلیۆس ئاسیلیۆس ئاتیانوس بوونە سەرپەرشتیاری یاسایی منداڵەکان.<ref>{{cite book |last=Garzetti |first=Albino |title=From Tiberius to the Antonines: A History of the Roman Empire AD 14-192 |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2014 |page=378 |isbn=978-1-138-01920-1}}</ref> لە ساڵی ٨٩دا، وەک فەرماندەی فەیلەقی حەوتەمی جێمینا لە ھیسپانیا، تراجان بە سوپاکەیەوە بە خێرایی بەھانای ئیمپراتۆر دۆمیتیانەوە چوو بۆ سەرکوتکردنی یاخیبوونی ئەنتۆنیۆس ساتورنینۆس لە ئەڵمانیای باڵا.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |page=43 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> لە ساڵی ٩١دا بەرزکرایەوە بۆ پۆستی [[کۆنسوڵی ڕۆم]] لەپاڵ مانیۆس ئاسیلیۆس گلابریۆ.<ref name="Bennett-22"/> لە دەوروبەری ئەم کاتەدا ئەندازیار و تەلارسازی بەناوبانگ [[ئەپۆلۆدۆڕوسی دیمەشقی]] لەگەڵ خۆی ھێنایە [[ڕۆما]]، و لەگەڵ ژنە دەستڕۆیشتووی ڕۆمانی [[پۆمپێیا پلۆتینا]] ھاوسەرگیریی کرد، گەرچی لە تەواوی ژیانیاندا منداڵیان نەبوو.<ref>{{cite encyclopedia |url=https://www.britannica.com/biography/Pompeia-Plotina |title=Pompeia Plotina |encyclopedia=Britannica |access-date=2017-01-26}}</ref> === گەیشتن بە دەسەڵات === دوای کوژرانی دۆمیتیان لە ئەیلوولی ٩٦، نێرڤا بوو بە ئیمپراتۆر بەڵام لەلایەن لەشکرەوە ڕێزی لێ نەدەگیرا. کاتێک پاسەوانی پریتۆرین یاخی بوون و نێرڤایان ناچار کرد بکوژانی دۆمیتیان لەسێدارە بدات، نێرڤا بۆ مانەوە لە دەسەڵات پێویستی بە پشتیوانیی جەنەراڵێکی بەھێز بوو.<ref>{{cite book |last=Alston |first=Richard |title=Aspects of Roman History 31BC-AD117 |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2014 |page=261 |isbn=978-0-415-61120-6}}</ref> لە ھاوینی ٩٧دا، نێرڤا بە فەرمی تراجانی وەک کوڕی ھەڵگیراوە و جێنشینی خۆی دیاری کرد.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=45–46 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> ھادریان، ئیمپراتۆری داھاتوو، ھەواڵی ھەڵبژاردنەکەی گەیاندە تراجان لەسەر سنووری ڕاین.<ref>{{cite book |last=Birley |first=Anthony R. |title=Hadrian: The Restless Emperor |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2013 |page=34 |isbn=978-0-415-16544-0}}</ref> کاتێک نێرڤا لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٩٨ کۆچی دوایی کرد، تراجان بێ ھیچ ناکۆکییەک بوو بە ئیمپراتۆر. لە جیاتی ئەوەی دەستبەجێ بگەرێتەوە بۆ ڕۆما، تراجان ماوەیەک لەسەر سنوورەکانی ڕاین و [[دانووب]] مایەوە تا سنوورەکان تۆکمە بکات و پشکنین بۆ یەکە سەربازییەکان بکات، کە نیشاندەری ڕوانگەی ستراتیژیی ئەو بوو بۆ ئاسایشی ئیمپراتۆریەتەکە.<ref>{{cite book |last=Grainger |first=John D. |title=Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96–99 |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2004 |page=111 |isbn=978-0-415-34958-1}}</ref> پێش گەڕانەوەی بۆ پایتەخت، فەرمانی دا بە کاسپێریوس ئایلیانوس، فەرماندەی یاخیبووی پاسەوانی پریتۆرین، کە بچێتە ئەڵمانیا و لەوێ لەسێدارەی دا.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |page=52 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> == سەردەمی دەسەڵاتداری (٩٨–١١٧) == تراجان لە ساڵی ٩٩ بە شێوەیەکی سادە و بێ خۆدەرخستن چووە نێو شاری ڕۆماوە؛ لەسەر پێ دەڕۆیشت و لەگەڵ خەڵک و سیناتۆرەکاندا تەوقەی دەکرد.<ref>{{cite book |editor1-last=Jones |editor1-first=Peter V. |editor2-last=Sidwell |editor2-first=Keith C. |title=The World of Rome: An Introduction to Roman Culture |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |year=1997 |page=254 |isbn=0-521-38421-4}}</ref> دوای چوونەژوورەوەی، بەخششی دارایی ڕاستەوخۆی بەسەر ھاووڵاتیاندا دابەش کرد.<ref>{{cite book |last=Alston |first=Richard |title=Aspects of Roman History 31BC-AD117 |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2014 |pages=200–206 |isbn=978-0-415-61120-6}}</ref> === پەیوەندی لەگەڵ ئەنجومەنی پیران === تراجان ھەوڵی دا پەیوەندییە گرژەکانی نێوان ئیمپراتۆر و ئەنجومەنی پیران چاک بکاتەوە، کە لە سەردەمی دۆمیتیاندا تێکچووبوو. سوێندی خوارد کە ھەرگیز فەرمانی کوشتنی ھیچ ئەندامێکی ئەنجومەنی پیران دەرنەکات بێ دادگاییکردنێکی فەرمی لەلایەن سیناتۆرەکانەوە. لە وتارێکدا لە دەستپێکی سێیەمین خولی کۆنسوڵی خۆیدا لە ١ی کانوونی دووەمی ١٠٠، داوای لە سیناتۆرەکان کرد بەشداری لە بەڕێوەبردنی ئیمپراتۆریەتەکەدا بکەن.<ref>{{cite book |last=Rees |first=Roger |title=Latin Panegyric |location=Oxford |publisher=[[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|Oxford University Press]] |year=2012 |page=121 |isbn=978-0-19-957671-5}}</ref> گەرچی لە ڕاستیدا دەسەڵاتی ڕەھا لە دەستی تراجاندا کۆببووەوە، ڕێزگرتنی لە دابونەریت و شکۆی ئەنجومەنی پیران وای لێکرد وەک حاکمێکی دادپەروەر سەیر بکرێت نەک دیکتاتۆر.<ref>{{cite book |last=Veyne |first=Paul |title=L'Empire Gréco-Romain |location=Paris |publisher=Seuil |year=2005 |pages=37–38 |isbn=978-2-02-057798-4 |language=fr}}</ref> === ئۆپتیمۆس پرینسێپس (باشترین فەرمانڕەوا) === بەھۆی میانڕەوی و دادپەروەریی لە بەڕێوەبردنی وڵات و گەڕاندنەوەی زەوی و ماڵە زەوتکراوەکانی دەستی دۆمیتیان بۆ خاوەنەکانیان، تراجان لەنێو ھەموو چینەکاندا خۆشەویست بوو.<ref>{{cite book |last=Salmon |first=Edward Togo |title=A History of the Roman World: From 30 BC to AD 138 |date=2004 |publisher=Taylor and Francis |location=Hoboken |page=274 |isbn=978-0-415-04504-9}}</ref> لە ساڵی ١٠٥ بەدواوە، ئەنجومەنی پیران بە فەرمی نازناوی مەزنی ''ئۆپتیمۆس'' (بە واتای باشترین)ی پێ بەخشی کە لەسەر دراوەکانیشی نەخشێنرا.<ref>{{cite book |last=Forbis |first=Elizabeth |title=Municipal virtues in the Roman Empire: the evidence of Italian honorary inscriptions |date=1996 |publisher=Teubner |location=Stuttgart |pages=23–24 |isbn=978-3-519-07628-5}}</ref> وتاربێژی یۆنانی دیۆ کریستۆستۆم ستایشی تراجانی دەکرد وەک نموونەی پاشایەکی فەلسەفی کە دەسەڵاتەکەی لەسەر بنەمای دۆستایەتی و خزمەتکردنی گشتی بنیات ناوە.<ref>{{cite book |last=Swain |first=Simon |title=Dio Chrysostom: politics, letters, and philosophy |date=2002 |publisher=[[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|Oxford University Press]] |location=Oxford |page=90 |isbn=978-0-19-925521-4}}</ref> === پەیوەندییەکانی یۆنان و ڕۆم === لە کاتی حوکمڕانیدا، تراجان پێگەی دەستڕۆیشتووە یۆنانییەکانی بەھێز کرد و ژمارەیەکی بەرچاویان گەیشتنە ڕیزی ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما؛ لانیکەم چواردە سیناتۆری نوێ لە ڕۆژھەڵاتەوە دەستنیشان کران، لەوانە گایۆس یولیۆس سێڤێرۆس و فیلۆپاپۆس لە بنەماڵەی شاھانەی کۆماجین.<ref>{{cite book |last=Goodman |first=Martin |title=The Roman World 44 BC–AD 180 |publisher=Routledge |location=Abingdon |year=2013 |page=120 |isbn=978-0-415-55978-2}}</ref> پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ مێژوونووس [[پلوتارک]] لە دێلفی ھەبوو و داواکارییەکانی پەسەند دەکرد.<ref>{{cite book |editor-last=Blois |editor-first=Lukas de |title=The statesman in Plutarch's works |date=2004 |publisher=Brill |location=Leiden |page=28 |isbn=978-90-04-13795-0}}</ref> ==== پڕۆژە بیناسازییەکانی دەستڕۆیشتووانی خۆجێیی ==== شارەکانی [[یۆنان لە سەردەمی ڕۆمدا|یۆنانی ڕۆمی]] کێبڕکێی توندیان لەنێواندا بوو لەسەر بەدەستھێنانی نازناو لەلایەن ئیمپراتۆرەوە، کە زۆرجار دەبووە ھۆی خەرجکردنی پارەیەکی بێشومار لە دروستکردنی باڵەخانە و ھۆڵی وەرزشی گەورە کە پێویست نەبوون.<ref>{{cite book |last=Hooper |first=Finley |title=Roman Realities |publisher=Wayne State University Press |location=Detroit |year=1980 |page=429 |isbn=978-0-8143-1594-1}}</ref> ئەم کێبڕکێیە داراییەی شارەکانی وەک پروسا تووشی قەرزاری و پشێویی دارایی کردبوو، بەجۆرێک تراجان نووسی: «ئەم یۆنانییە داماوە ھەموویان ھۆڵی وەرزشییان خۆشدەوێت... دەبێت بەوە ڕازی بن کە بەشی پێداویستییە ڕاستەقینەکانیان دەکات».<ref>{{cite book |last=Hooper |first=Finley |title=Roman Realities |publisher=Wayne State University Press |location=Detroit |year=1980 |page=429 |isbn=978-0-8143-1594-1}}</ref> ==== چاکسازە ئیمپراتۆرییەکان (Correctores) ==== بۆ چارەسەرکردنی گەندەڵی و بەفیڕۆدانی سامانی شارە ئازادەکانی یۆنان، تراجان پۆستێکی نوێی بە ناوی «کۆرێکتۆر» (چاکساز یان پشکنەر) داھێنا تا پشکنین بۆ شێوازی بەڕێوەبردن و دارایی ئەو شارانە بکەن.<ref>{{cite book |last=McLean |first=Bradley Hudson |title=An Introduction to Greek Epigraphy of the Hellenistic and Roman Periods |publisher=University of Michigan Press |year=2002 |page=334 |isbn=978-0-472-11238-8}}</ref> پۆستی کۆرێکتۆر دەدرا بە سیناتۆرە ھەرە دیار و بەئەزموونەکان و وەک ڕێگەیەک بەکاردەھات بۆ کۆنترۆڵکردنی سەرپێچیی دەستڕۆیشتووە خۆجێییەکان و پاراستنی سەقامگیریی ئابووریی ئیمپراتۆریەتەکە.<ref>{{cite journal |last=Guerber |first=E. |year=1997 |title=Les correctores dans la partie hellénophone de l'empire Romain |journal=Anatolia Antiqua |volume=5 |issue=5 |pages=211–228 |language=fr}}</ref> === پڕۆژەکانی بیناسازی === تراجان بیناسازێکی گەورە و لێھاتوو بوو. بە یارمەتیی ئەندازیاری بلیمەت [[ئەپۆلۆدۆڕوسی دیمەشقی]] چەندین پڕۆژەی ئەندازیاریی بێوێنەی ئەنجام دا: * [[پردی تراجان]]: پردێکی درێژ بەسەر ڕووباری [[دانووب]]دا بوو کە بە یەکێک لە گەورەترین دەستکەوتە ئەندازیارییەکانی جیھانی دێرین دادەنرێت و سوپای ڕۆمی بە خێرایی دەگەیاندە ناو خاکی داسیا.<ref>{{cite book |last=Austin |first=N. J. E. |last2=Rankov |first2=N. B. |title=Exploratio: Military & Political Intelligence in the Roman World |publisher=Routledge |location=London |year=2002 |page=177 |isbn=978-0-415-08621-9}}</ref> * کەناڵی دەروازەی ئاسنین بە درێژایی ڕووباری دانووب بۆ ئاسانکاریی کەشتیوانی.<ref>{{cite journal |last=Šašel |first=Jaroslav |year=1973 |title=Trajan's Canal at the Iron Gate |journal=The Journal of Roman Studies |volume=63 |pages=80–85 |doi=10.2307/299167}}</ref> * کۆڕبەندی تراجان لە شاری [[ڕۆما]] کە گەورەترین کۆڕبەندی شارەکە بوو؛ لەخۆگری بازاڕی تراجان، باسیلیکا ئولپیا، و ستوونی بەناوبانگی تراجان بوو کە لە بەردی مەڕمەڕ دروستکرابوو و دیمەنی سەرکەوتنەکانی جەنگی داسیای لەسەر نەخشێندرابوو.<ref>{{cite journal |last=Packer |first=James |year=1998 |title=Trajan's Glorious Forum |journal=Archaeology |volume=51 |issue=1 |pages=32–41}}</ref> * چاککردن و دروستکردنی ڕێگاکانی ئیمپراتۆریەت، لەوانە «ڤیا تراجانا» (Via Traiana) لە ئیتاڵیا و «ڤیا تراجانا نۆڤا» لە ڕۆژھەڵات لە نێوان [[دیمەشق]] و شاری [[عەقەبە]] لەسەر کەناری [[دەریای سوور]].<ref>{{cite book |last=Katz |first=Dikla Rivlin |title=A Question of Identity |publisher=Walter de Gruyter |location=Berlin |year=2019 |page=304 |isbn=978-3-11-061248-6}}</ref> * لە میسر، تراجان قەڵای بابلیۆنی کۆنی لە قاھیرەی کۆن دروست کردەوە و کەناڵێکی ئاوی لە نێوان ڕووباری [[نیل]] و دەریای سوور لێدا، ھەروەھا وێنەی وەک [[فیرعەون]] لەسەر پەرستگاکانی دێندێرا و ئیسنا نەخشێنراوە.<ref>{{cite book |last=Beard |first=Mary |title=SPQR: A History of Ancient Rome |publisher=Profile |year=2015 |page=424 |isbn=978-1-84765-441-0}}</ref> === یاری و کات بەسەربردنە گشتییەکان === تراجان سەرمایەیەکی زۆری لە کات بەسەربردنی جەماوەردا خەرج کرد. یاریگای سێرکوس ماکسیموسی لە ڕۆما نۆژەن کردەوە و فراوانی کرد بە شێوەیەک جێگەی ٥،٠٠٠ بینەری زیاتری گرتەوە و کورسییە دارینەکانی گۆڕی بۆ کورسیی بەردین تا لە ئاگرکەوتنەوە پارێزراو بن.<ref>{{cite book |last=Humphrey |first=John H. |title=Roman Circuses: Arenas for Chariot Racing |publisher=University of California Press |year=1986 |pages=80–129 |isbn=978-0-520-04921-5}}</ref> لە نێوان ساڵانی ١٠٨ بۆ ١٠٩، دوای سەرکەوتنە مەزنەکەی لە داسیا، یارییەکی گەورەی بۆ ماوەی ١٢٣ ڕۆژ ساز کرد کە تێیدا ١٠،٠٠٠ گلادیاتۆر شەڕیان کرد و بە ھەزاران ئاژەڵی کێوی کوژران.<ref>{{cite book |author=Cassius Dio |title=Roman History - Book 68 |publisher=[[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|Harvard University Press]] |year=1925 |page=391 |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html}}</ref> وتاربێژ فرۆنتۆ ستایشی کرد کە بایەخی یەکسانی بە کاروباری گرنگی دەوڵەت و یارییە گشتییەکان دەدا بۆ دڵخۆشکردنی جەماوەر.<ref>{{cite book |editor-last=Giardina |editor-first=Andrea |title=The Romans |publisher=University of Chicago Press |year=1993 |page=272 |isbn=0-226-29049-2}}</ref> === مەسیحییەکان === لە کاتی حوکمڕانیی تراجاندا، نامەگۆڕینەوەیەکی گرنگ لە نێوان پلینی بچووک (والی پارێزگای بیتینیا و پۆنتۆس) و ئیمپراتۆر تراجاندا لە دەوروبەری ساڵی ١١٢ سەبارەت بە مامەڵەکردن لەگەڵ مەسیحییەکان ئەنجام درا. تراجان سیاسەتێکی دیاریکراوی داڕشت: نابێت بەدوای مەسیحییەکاندا بگەڕێن یان بەپێی نامەی بێناو و تۆمەتی نەناسراو دەستگیریان بکەن، بەڵام ئەگەر کەسێک بە فەرمی تۆمەتبار کرا و دانی نا بەوەی مەسیحییە و ئامادە نەبوو قوربانی بۆ خوداوەندەکانی ڕۆما بکات، دەبێت سزا بدرێت؛ ئەگەر پەشیمان بووەوە و پەرستشی بۆ خوداوەندەکان کرد، دەبێت ئازاد بکرێت.<ref>{{cite book |last=Benko |first=Stephen |title=Pagan Rome and the Early Christians |publisher=Indiana University Press |location=Bloomington |year=1986 |pages=6–7 |isbn=0-253-20385-6}}</ref> === دراو و خۆشگوزەرانیی کۆمەڵایەتی === لە ساڵی ١٠٧دا، تراجان ڕێژەی زیوی لە دراوی دیناری ڕۆمانیدا کەم کردەوە لە ٩٣.٥٪ بۆ ٨٩.٠٪ (کێشی زیوەکە لە ٣.٠٤ گرامەوە دابەزی بۆ ٢.٨٨ گرام).<ref>{{cite book |last=Petit |first=Paul |title=Pax Romana |location=Berkeley |publisher=University of California Press |year=1976 |page=188 |isbn=978-0-520-02171-6}}</ref> ئەم دابەزاندنە لەگەڵ ئەو بڕە زۆڕەی زێڕ و زیو کە لە جەنگی داسیاوە بەدەستھاتبوو، ڕێگەی پێدا ژمارەیەکی بێشومار دراوی نوێ لێبدات و پڕۆژە مەدەنی و سەربازییەکانی جێبەجێ بکات.<ref>{{cite book |last=Petit |first=Paul |title=Pax Romana |location=Berkeley |publisher=University of California Press |year=1976 |page=188 |isbn=978-0-520-02171-6}}</ref> ھەروەھا تراجان پڕۆگرامی خۆشگوزەرانیی «ئالیمێنتا» (Alimenta)ی لە سەرتاسەری ئیتاڵیادا دامەزراند کە ھاوکاریی دارایی و خۆراکی پێشکەش بە منداڵانی ھەژار و بێباوک دەکرد تا پەروەردە بکرێن. سەرمایەی ئەم پرۆگرامە لە تاڵانیی جەنگەکانی داسیا و لە ڕێگەی پێدانی قەرزی خانووبەرە بە خاوەن زەوییە ئیتاڵییەکان دابین دەکرا، کە سوودی قەرزەکان ڕاستەوخۆ دەچووە سندووقی پرۆگرامی ئالیمێنتاوە.<ref>{{cite book |editor1-last=Rich |editor1-first=John |editor2-last=Wallace-Hadrill |editor2-first=Andrew |title=City and Country in the Ancient World |publisher=Routledge |location=London |year=2003 |page=158 |isbn=0-203-41870-0}}</ref> == ھەڵمەتە سەربازییەکان == === داگیرکردنی داسیا === ناوچەی داسیا (ڕۆمانیای ئەمڕۆ) کە لەلایەن پاشا دێسێبالۆسەوە فەرمانڕەوایی دەکرا، لە سەردەمی دۆمیتیانەوە بووبووە مەترسییەکی گەورە لەسەر سنوورەکانی ئیمپراتۆریەت. تراجان لە ئایاری ١٠١ ھەڵمەتی یەکەمی دەستپێکرد، بە سوپاکەیەوە لە ڕووباری دانووب پەڕییەوە و لە جەنگی تاپایدا شکستی بە سوپای داسیا ھێنا.<ref>{{cite book |last=Le Roux |first=Patrick |title=Le Haut-Empire Romain en Occident |location=Paris |publisher=Seuil |year=1998 |page=73 |isbn=978-2-02-025932-3 |language=fr}}</ref> لە زستانی دواتردا دێسێبالۆس ھێرشێکی پێچەوانەی کردە سەر مویسیا بەڵام تێکشکێنرا و ناچار کرا مەرجەکانی ئاشتی پەسەند بکات.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=94–95 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> تراجان گەڕایەوە بۆ ڕۆما و نازناوی «داکیکوس»ی وەرگرت.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |page=96 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> دێسێبالۆس بە خێرایی دەستی کردەوە بە چەکدارکردنەوە و پێشێلکردنی پەیماننامەکە. لەبەر ئەوە، تراجان لە ساڵی ١٠٥ ھەڵمەتی دووەمی دەستپێکرد؛ پایتەختی داسیا، سارمایزێگێتوسا ڕێگیای گەمارۆ دا و وێرانی کرد. دێسێبالۆس ھەڵات بەڵام کاتێک سوارچاکانی ڕۆم گەمارۆیان دا، خۆی کوشت تا بە دیلی نەکەوێتە دەستیان.<ref>{{cite book |last=Flower |first=Harriet I. |title=The Art of Forgetting: Disgrace & Oblivion in Roman Political Culture |publisher=University of North Carolina Press |year=2006 |page=253 |isbn=978-0-8078-3063-5}}</ref> تراجان شارێکی نوێی بە ناوی ئولپیا تراجانا سارمایزێگێتوسا لە شوێنێکی نزیکتر دروست کرد و داسیای کردە پارێزگایەکی ڕۆمانی و کۆلۆنیستە ڕۆمانییەکانی لێ نیشتەجێ کرد. داگیرکردنی داسیا و کانە زێڕەکانی ناوچەی [[ترانسیلڤانیا]] سامانی خەزێنەی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی بە ڕێژەیەکی بێشومار زیاد کرد.<ref>{{cite book |last=Le Roux |first=Patrick |title=Le Haut-Empire Romain en Occident |location=Paris |publisher=Seuil |year=1998 |pages=241–242 |isbn=978-2-02-025932-3 |language=fr}}</ref> === لکاندنی نەباتایا === لە ساڵی ١٠٦دا ڕابێلی دووەمی پاشای نەباتایا کۆچی دوایی کرد. سوپای ڕۆم بە خێرایی لە سووریا و میسرەوە پێشڕەوییان کرد بەرەو باشوور و تەواوی [[شانشینی نەباتایا]]یان خستە ژێر ڕکێفی خۆیان بەبێ ئەوەی بەرگرییەکی ئەوتۆیان لێ بکرێت. ناوچەی داگیرکراو بە شێوەی پارێزگای عەرەبی پێترایا (Arabia Petraea) کە ناوەندەکەی لە شاری [[پێترا]] و بۆسرا بوو ڕێکخرا، و ڕێگای بازرگانیی نێوان کەناراوەکانی شام و کەنداوی عەقەبە کەوتە دەست ڕۆمەکان.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=172–182 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> === ھەڵمەتی دژی ئەشکانییەکان === لە ساڵی ١١٣، کاتێک پاشای ئەشکانییەکان، خوسرەوی یەکەم (ئۆسرۆیس) بەبێ ڕەزامەندیی ڕۆما پارتاماسیریسی لەسەر تەختی ئەرمەنستان دانا و پەیماننامەی کۆنی سەردەمی [[نیرۆ]]ی پێشێل کرد، تراجان ھەڵمەتێکی سەربازیی گەورەی لە دژی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی]] دەستپێکرد.<ref>{{cite book |last=Campbell |first=Brian |chapter=War and Diplomacy: Rome & Parthia 31 BC – AD 235 |editor1-last=Rich |editor1-first=John |editor2-last=Shipley |editor2-first=Graham |title=War and Society in the Roman World |publisher=Routledge |location=London |year=1993 |page=234 |isbn=0-203-07554-4}}</ref> ==== ھۆکاری جەنگەکە ==== جگە لە مەسەلەی ئەرمەنستان، مێژوونووسان پێیان وایە تراجان ئامانجی ئابووریی ھەبووە بۆ کۆنترۆڵکردنی ڕێگاکانی بازرگانی لە کەنداوی فارس و ھیندستان لە ڕێگەی شارەکانی مێزۆپۆتامیا و شاری شاراکس سپاسینۆ.<ref>{{cite book |last=Young |first=Gary K. |title=Rome's Eastern Trade |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2001 |pages=176–181 |isbn=978-0-203-47093-0}}</ref> ھەروەھا شەیدابوونی تراجان بە ناوبانگی سەربازی و لاساییکردنەوەی سەرکەوتنەکانی [[ئەسکەندەری مەزن]] لە ڕۆژھەڵاتدا ھۆکارێکی تری ھەڵگیرساندنی شەڕەکە بووە.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=188–199 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> ==== بەڕێوەچوونی جەنگەکە ==== تراجان لە ساڵی ١١٤ چووە نێو ئەرمەنستان و پارتاماسیریسی لەسەر تەخت لابرد، و ئەرمەنستانی وەک پارێزگایەکی ڕۆمانی ڕاگەیاند.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=194–195 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> جەنەراڵەکەی لوسیۆس کوێتوس بەرەو ڕۆژھەڵات پێشڕەوی کرد تا ناوچەی [[پارێزگای گێڵان|گێڵان]] لە نزیک [[دەریای قەزوین]]. لە ساڵی ١١٥دا، تراجان بەرەو باشوور بە درێژایی ڕووبارەکانی [[دیجلە]] و [[فورات]] لە مێزۆپۆتامیادا ڕۆیشت، شارەکانی [[نسێبین]] و [[پرسووس]]ی گرت، و لە بەھاری ١١٦ پایتەختی ئەشکانییەکان، شاری [[تیسفۆن]] و شاری سەلەوکیا لەسەر دیجلەی گرت و تاڵانی کردن.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |pages=197–199 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> تراجان بە کەشتی بە ڕووباری دیجلەدا دابەزی بەرەو [[کەنداوی عەرەب|کەنداوی فارس]] و دەسەڵاتی ڕۆمای لەوێ سەپاند. بەڵام لە ھەمان کاتدا کە گەیشتە کەناراوەکانی کەنداو، یاخیبوونێکی گەورە لە شارە داگیرکراوەکانی باکووری مێزۆپۆتامیا و ئەرمەنستان سەریھەڵدا. قەڵای [[ھاترا]] لە بەرامبەر گەمارۆدانی تراجاندا خۆڕاگری کرد و تراجان تووشی شەکەتی و گەرمابردوویی بوو.<ref>{{cite book |last=Bennett |first=Julian |title=Trajan. Optimus Princeps |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |year=2001 |page=200 |isbn=978-0-253-21435-5}}</ref> تراجان ناچار بوو پاشەکشە بکات و پارتاماسپاتێسی کوڕی خوسرەوی وەک پاشایەکی دەستبەستراوی ڕۆما لەسەر تەختی ئەشکانییەکان دانا تا بەشێک لە دەستکەوتەکانی بپارێزێت.<ref>{{cite book |last=Mommsen |first=Theodor |title=A History of Rome Under the Emperors |location=London |publisher=Routledge |year=1999 |page=289 |isbn=978-0-203-97908-2}}</ref> === ڕاپەڕینی دیاسپۆرا (جەنگی کیتۆس) === لە نێوان ساڵانی ١١٥ بۆ ١١٧، کۆمەڵگە جولەکەکانی نیشتەجێی میسر، قوبرس، قیروان و باکووری مێزۆپۆتامیا دژی حوکمی ڕۆما ڕاپەڕین، کە بە «ڕاپەڕینی دیاسپۆرا» یان جەنگی کیتۆس ناسراوە.<ref>{{cite book |last=Bloom |first=James J. |title=The Jewish revolts against Rome, A.D. 66-135 |publisher=McFarland & Co |location=Jefferson, N.C |year=2010 |pages=190–194 |isbn=978-0-7864-6020-5}}</ref> ڕاپەڕینەکە بە توندوتیژییەکی زۆر و کوشتار لە ھەردوولا بەڕێوەچوو؛ تراجان لوسیۆس کوێتوس و مارکیۆس توربۆی ڕاسپارد بۆ سەرکوتکردنی توندی ئەم یاخیبوونانە، کە وای لە تراجان کرد بەشێکی زۆری سەربازەکانی لە بەرەی جەنگی ئەشکانییەکان بکشێنێتەوە.<ref>{{cite book |last=Bloom |first=James J. |title=The Jewish revolts against Rome, A.D. 66-135 |publisher=McFarland & Co |location=Jefferson, N.C |year=2010 |pages=195–196 |isbn=978-0-7864-6020-5}}</ref> == مردن == لە بەھاری ١١٧دا، باری تەندروستیی تراجان بە توندی تێکچوو و بە کەشتی بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت. لەکاتی گەیشتنی بە شاری سێلینۆس لە کەناراوەکانی [[کیلیکیە]] لە باشووری ئەناتۆلیا، بەھۆی جەڵتەی مێشک و نەخۆشییەوە لە دەوروبەری ٩ی ئابی ١١٧ لە تەمەنی ٦٣ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد.<ref>{{cite book |last=Burgess |first=Richard W. |title=Roman imperial chronology and early-fourth-century historiography |publisher=Steiner |location=Stuttgart |year=2014 |pages=54–56 |isbn=978-3-515-10732-7}}</ref> خۆڵەمێشی تەرمەکەی برایەوە بۆ ڕۆما و بە شێوەیەکی ناوازە لە ژوورێکی بچووک لە ژێر پێ بنکەی ستوونی تراجاندا بە خاک سپێردرا، کە پێچەوانەی یاسای کۆنی ڕۆما بوو سەبارەت بە نەشتنی مردوو لە ناو سنووری پیرۆزی شاری ڕۆمادا (پۆمێریۆم).<ref name="Britannica Trajan"/> لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە وەک خوداوەند (Divus Traianus) ڕاگەیەندرا.<ref name="Bennett-12"/> == جێنشینی == لە کاتی مردنی تراجاندا، پلۆتینای ھاوسەری ڕایگەیاند کە تراجان لەسەر جێگای مەرگ [[ھادریان]]ی ئامۆزای وەک کوڕی ھەڵگیراوە و میراتگری خۆی دەستنیشان کردووە.<ref>{{cite book |last=Birley |first=Anthony R. |title=Hadrian: The Restless Emperor |location=Abingdon |publisher=Routledge |year=2013 |pages=75–78 |isbn=978-0-415-16544-0}}</ref> کاسیۆس دیۆ ئاماژە بە دەنگۆیەک دەکات کە پلۆتینا لە مەرگی تراجانی شاردووەتەوە تا بەڵگەنامەی ھەڵگرتنەوەی ھادریان واژۆ بکات.<ref>{{cite book |author=Cassius Dio |title=Roman History - Book 68 |publisher=[[چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد|Harvard University Press]] |year=1925 |page=431 |url=https://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/68*.html}}</ref> ھادریان دوای دەستبەکاربوونی، بڕیاری دا دەستبەرداری خاکە تازە داگیرکراوەکانی ئەودیوی فورات لە مێزۆپۆتامیا، ئاشوور و ئەرمەنستان بێت، چونکە پاراستنی ئەو خاکە دوورانە سەرمایە و لەشکرێکی گەورەی دەویست کە لە توانای دەوڵەتدا نەمابوو؛ بەڵام ناوچەی داسیای ھێشتەوە.<ref>{{cite book |last=Luttwak |first=Edward N. |title=The Grand Strategy of the Roman Empire |location=Baltimore |publisher=Johns Hopkins University Press |year=1979 |page=110 |isbn=978-0-8018-2158-5}}</ref> == میرات و ناوبانگ == ناوبانگی تراجان بۆ سەدان ساڵ لە مێژوودا بە بەرزی مایەوە. لە سەدەی چوارەمی زایینیدا، ئەنجومەنی پیرانی ڕۆما ھەموو ئیمپراتۆرێکی نوێیان بەم نزایە پیرۆزبایی لێدەکرد: «''felicior Augusto, melior Traiano''» (لە [[ئەگوستوس]] بەختەوەرتر بێت و لە تراجان باشتر بێت).<ref>{{cite book |author=Eutropius |title=Breviarium ab urbe condita |year=1886 |location=London |publisher=George Bell & Sons |page=8.5.3}}</ref> ئیمپراتۆر [[کۆنستانتینی مەزن]] بە گاڵتەوە ناوی نابوو «گیای سەر ھەموو دیوارێک»، چونکە لە زۆربەی شار و بیناکانی ئیمپراتۆریەتدا ناوی تراجان لەسەر کێلەکان نەخشێندرابوو.<ref>{{cite book |last=Burgess |first=Richard W. |title=Roman imperial chronology |publisher=Steiner |year=2014 |page=60 |isbn=978-3-515-10732-7}}</ref> === وێنەکێشان و پەیکەرسازی === ھەموو ئیمپراتۆرەکانی پێش تراجان (جگە لە کورتە ماوەیەک لە سەردەمی نیرۆدا) بە ڕیشتاشراوی و بەپێی دابونەریتی ڕۆمانی کۆن دەردەکەوتن. تراجانیش ھەمیشە بە ڕیشتاشراوی نەخشێنراوە، بەڵام جێنشینەکەی، [[ھادریان]] دابونەریتی ھێشتنەوەی [[ڕیش]]ی لەنێو ئیمپراتۆرەکاندا باو کرد.<ref>{{cite web |last1=Gschwantler |first1=Kurt |title=Emperor Trajan - Masterpieces in the Collection of Greek and Roman Antiquities |url=https://artsandculture.google.com/asset/emperor-trajan/VAFRbvyPL4JQ4A |website=Google Arts & Culture |publisher=Kunsthistorisches Museum |location=Vienna |year=2011 |access-date=2021-05-08}}</ref> === پەیوەندی بە پاپا گریگۆریی یەکەمەوە === لە [[سەدەکانی ناوین]]دا ئەفسانەیەکی باو لە ئەورووپادا بڵاوبووەوە کە گوایە پاپا گریگۆریی یەکەم لەبەر ڕەوشت و دادپەروەریی تراجان لەگەڵ بێوەژنێکدا، دوعای خێری بۆ کردووە و بەم ھۆیەوە لە دۆزەخ ڕزگاری بووە و کراوەتە مەسیحی.<ref name="gordon">{{cite journal |last1=Whatley |first1=Gordon |date=1984-01-01 |title=The Uses of Hagiography: The Legend of Pope Gregory and the Emperor Trajan in the Middle Ages |journal=Viator |volume=15 |issue=1 |pages=25–64 |doi=10.1484/J.VIATOR.2.301432}}</ref> ئەم چیرۆکە لەلایەن زانایانی مەسیحیی وەک [[تۆماس ئەکویناس]] و [[پیتەر ئەبیلارد]] تاوتوێ کرا. لە پەڕتووکی مەزنی [[کۆمیدیای یەزدانی]]دا، [[دانتێ ئەلیگیێری]] تراجان لە بەشی بەھەشت (لە بەھەشتی شەسەمی ھەسارەی [[جووپیتەر]]) لەپاڵ پیاوچاکان و دادپەروەراندا دادەنێت.<ref name="gordon"/> === لە سەردەمەکانی دواتردا === لە سەردەمی [[ڕینێسانس]]دا، [[نیکۆلۆ مەکیاڤێلی]] ستایشی سیستمی ھەڵبژاردنی جێنشینی لە نێوان نێرڤا و مارکۆس ئۆریلیۆسدا کرد.<ref>{{cite book |last=Machiavelli |first=Niccolò |title=Discourses on Livy |year=1531 |page=I.10.4}}</ref> مێژوونووسی سەردەمی ڕۆشنگەری ئێدوارد گیبۆن دەستەواژەی «پێنج ئیمپراتۆرە باشەکە»ی لەسەر ئەم قۆناغە بەناوبانگ کرد کە تراجان دووەمیان بوو.<ref>{{cite book |last=Nelson |first=Eric |title=The Complete Idiot's Guide to the Roman Empire |publisher=Alpha Books |year=2002 |pages=207–209 |isbn=978-0-02-864151-5}}</ref> گەرچی مێژوونووسی ئەڵمانی [[تیۆدۆر مۆمسێن]] ڕەخنەی لە شەیدابوونی تراجان بۆ جەنگ و داگیرکاری گرتووە، زۆربەی مێژوونووسان دەسەڵاتی تراجان وەک لوتکەی دەسەڵات و شکۆی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم دەبینن.<ref>{{cite book |last=Mommsen |first=Theodor |title=A History of Rome Under the Emperors |location=London |publisher=Routledge |year=1999 |pages=290–488 |isbn=978-0-203-97908-2}}</ref> === لە کلتووری ڕۆمانیادا === لە [[ڕۆمانیا]]، تراجان (بە زمانی ڕۆمانیایی: ''Traian'') وەک یەکێک لە باوکانی دامەزرێنەری [[نەتەوە]]ی ڕۆمانیا تەماشا دەکرێت؛ بەھۆی ئەوەی داگیرکردنی داسیا و ھێنانی ڕۆمانییەکان بووە ھۆی تێکەڵبوونی کلتووری داسی و ڕۆمانی و دروستبوونی زمانی ڕۆمانیایی کە زمانێکی لاتینییە.<ref>{{cite web |date=2023-11-23 |title=Dacia - Europe, Map, Culture, & History |url=https://www.britannica.com/place/Dacia |access-date=2024-01-09 |website=Britannica}}</ref> === لە ئەفسانەی جولەکەدا === لە دەقە کۆنەکانی تەلموود و مێدرایشدا، لەبەر سەرکوتکردنی توندی ڕاپەڕینی جولەکەکان لە سەردەمەکەیدا، تراجان بە نەفرەتی «با ئێسکەکانی تێکبشکێنرێت» (بە [[زمانی عیبری]]: שְׁחִיק עֲצָמוֹת) ناوزەند دەکرێت.<ref>{{cite web |url=https://www.sefaria.org/Esther_Rabbah%2C_Petichta.3 |title=Esther Rabbah: Petikhta, par. 3 |website=sefaria.org |access-date=2022-02-22}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[ھادریان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Trajan}} [[پۆل:تراجان]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆما]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٥٣]] [[پۆل:مردووانی ١١٧]] [[پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی یەکەم]] [[پۆل:ئیمپراتۆرە ڕۆمانییەکانی سەدەی دووەم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی ڕۆما لە سەردەمی ئیمپراتۆریەتدا]] [[پۆل:فیرعەونە ڕۆمانییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی کۆمیدیای یەزدانی]] [[پۆل:کەسایەتییە خوداوەندکراوەکانی ڕۆمای کۆن]] o0uh6pt2bmyrwrhfjxzovtnt8kao80g 0 228307 1673625 1358706 2026-09-23T16:35:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1673625 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Gethsemane_Carl_Bloch.jpg|وێنۆک|فریشتەیەک دڵنەوایی [[مەسیح]] دەدات پێش دەستگیرکردن و لە خاچدانی، تابلۆکە لەلایەن کارل بلۆچەوە کراوە (١٨٦٥-١٨٧٩)]] '''فریشتە''' یان بە فرەیی '''فریشتەکان،''' دەستەواژەیەکە کە لە زۆرێک لە بیروباوەڕە ئایینییەکاندا دەبینرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن ملاك على موقع britannica.com|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/angel-religion|بڵاوکەرەوە=britannica.com}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن ملاك على موقع id.ndl.go.jp|ناونیشان=https://id.ndl.go.jp/auth/ndlsh/00576659|بڵاوکەرەوە=id.ndl.go.jp}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=معلومات عن ملاك على موقع snl.no|ناونیشان=https://snl.no/engel|بڵاوکەرەوە=snl.no}}</ref> ئەوان بە شێوەیەکی بەرفراوان بە نێردراوی [[خودا]] دادەنرێت، کە لەلایەن ئەوەوە دەنێردرێن بۆ ئەنجامدانی ھەندێک ئەرک. بیروباوەڕەکان سەبارەت بە فریشتەکان جیاوازن سەبارەت بە سروشت و ڕۆڵ و ئەرکی وردی فریشتەکان. ھەروەھا چەمکەکان سەبارەت بە دەرکەوتنی فریشتەکان جیاوازن، زۆرجار لە ڕواڵەتدا وەک مرۆڤێک سەیر دەکرێن بەڵام باڵدارن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مەسیحییەت|کتێبی پیرۆز}} {{پۆلی کۆمنز|Angels}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:فریشتەکان]] [[پۆل:بەھەشت]] sp5xu5f5k6lktae7szlzy58spesjqu2 0 229030 1673640 1574437 2026-09-23T16:38:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1673640 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} }} '''فرێنچی''' ({{بە ئینگلیزی|Frenchie}}) کەسایەتییەکی خەیاڵیی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی [[دەستەی ھاوڕێکان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] و ئەندامە لەو دەستەیە، ھاوڕێی نزیکی [[بێڵی بەچەر]]ە و دوژمنی دەستەی حەوتە لە کۆمپانیای ڤاوت. لە ناوەکەی دیارە کە فەڕەنسییە و زۆر حەز بە توندوتیژی دەکات و کەسێکی سەرکێشە و چاو نەترسە. ھەروەھا لەگەڵ [[کیمیکۆ]] یەکتر دەناسن و پاشان دەبێتە خۆشەویستی لە وەرزی شێیەمی زنجیرەکەدا. == سەرچاوەکان == [[:en:List of The Boys characters#The Frenchman|ویکیپیدیای ئینگلیزی]] {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمیک|ھۆڵیوود|خەیاڵی زانستی|ئەکتەران|ھۆڵیوود}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} 6k5wf1a4yj67i7et43vjetu893rui47 0 230069 1673443 1539624 2026-09-23T12:14:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673443 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Hispanic and Latino Americans by county.png|وێنۆک]] '''ھیسپانی و ئەمریکییە لاتینییەکان''' ({{بە ئینگلیزی|Hispanic and Latino Americans}}) گرووپێکی نەتەوەیی- زمانەوانی ئەمریکییە کە ڕەگ و ڕیشەی دیمۆگرافییان دەگەڕێتەوە بۆ وڵاتانی ئەمریکای لاتین و ئیسپانیا. بە شێوەیەکی فراوانتر، ئەم گرووپە ھەموو ئەو کەسانە لە ئەمریکا دەگرێتەوە کە خۆیان وەک یان بە تەواوی یان بەشێکی ھیسپانی یان لاتینی دەناسێنن.<ref name="FragaGarcia2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Luis Fraga|نووسەر٢=John A. Garcia| سەردێڕ=Latino Lives in America: Making It Home| ناونیشان=http://books.google.com/books?id=XaNluPNVEQcC&pg=PA145| ساڵ=٢٠١٠| بڵاوکەرەوە=Temple University Press| ژپنک=٩٧٨-١-٤٣٩٩-٠٠٥٠-٥| پەڕە=١٤٥}}</ref><ref name="Fisher1996">{{بیرخستنەوەی کتێب| نووسەر=Nancy L. Fisher| سەردێڕ=Cultural and Ethnic Diversity: A Guide for Genetics Professionals| ناونیشان=http://books.google.com/books?id=mqXlA7e4VN8C&pg=PA19| ساڵ=١٩٩٦| بڵاوکەرەوە=Johns Hopkins University Press| ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠١٨-٥٣٤٦-٣| پەڕە=١٩}}</ref><ref name="HoldenVillars2012">{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Robert H. Holden|نووسەر٢=Rina Villars| سەردێڕ=Contemporary Latin America: 1970 to the Present| ناونیشان=http://books.google.com/books?id=2oShLUAPTYQC&pg=PA18| ساڵ=٢٠١٢| بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons| ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٢٧٤٨٧-٣| پەڕە=١٨}}</ref> ئیسپانییەکان لە ساڵی ٢٠١١دا ١٦٫٧٪ی دانیشتووانی ئەمریکایان پێکھێناوە و ٥٢ ملیۆن کەسیان ھەبووە. ڕێژەی گەشەکردنیان لە ساڵی ٢٠٠٠ تا ٢٠٠٧ ٢٨٫٧٪ بووە - سێ ھێندەی ڕێژەی گەشەی کۆی دانیشتووانی وڵاتەکە. لە ئەمریکا ٤١ ملیۆن کەس بە زمانی ئیسپانی قسە دەکەن. بەپێی ئامارەکان ١٣٪ی کۆی دانیشتووانی ئەم وڵاتەیە. دوازدە ملیۆن کەس لەم وڵاتەدا بە ھەردوو زمانی ئینگلیزی و ئیسپانی قسە دەکەن.<ref name="fhwa.dot.gov">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.fhwa.dot.gov/hep/49cfr26.htm |سەردێڕ=49 CFR Part 26 |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |وتەگێڕانەوە="'Hispanic Americans,' which includes persons of [[مکزیکی آمریکایی|Mexican American]]-, [[Puerto Rican people|Puerto Rican]]-, [[Cuban American|Cuban]], [[Dominican American|Dominican]]-, Central or South American, or other Spanish, culture or origin, regardless of race;" |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ |archive-url=https://web.archive.org/web/20121123005750/http://www.fhwa.dot.gov/hep/49cfr26.htm |url-status=dead}}</ref><ref name="SBA 8005">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf |سەردێڕ=US Small Business Administration 8(a) Program Standard Operating Procedure |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|وتەگێڕانەوە="SBA has defined 'Hispanic American' as an individual whose ancestry and culture are rooted in South America, Central America, Mexico, Cuba, the Dominican Republic, Puerto Rico, or the Iberian Peninsula, including Spain and Portugal." |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060925005103/http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060925005103/http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf |date=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٦ }}</ref><ref name=c2010def>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.census.gov/prod/cen2010/briefs/c2010br-02.pdf |سەردێڕ=Overview of Race and Hispanic Origin: 2010 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١١|یەکەم١=Karen R. |دوایین١=Humes |یەکەم٢=Nicholas A. |دوایین٢=Jones |یەکەم٣=Roberto R. |دوایین٣=Ramirez |بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau |format=PDF |وتەگێڕانەوە="Hispanic or Latino" refers to a person of Cuban, Mexican, Puerto Rican, South or Central American, or other Spanish or Portuguese culture or origin regardless of race.}}</ref><ref name=hlorigin>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html#hispanic_or_latino_origin |سەردێڕ=American FactFinder Help: Hispanic or Latino origin |بڵاوکەرەوە=[[اداره آمار آمریکا|United States Census Bureau]] |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|وتەگێڕانەوە=For Census 2000, American Community Survey: People who identify with the terms "Hispanic" or "Latino" are those who classify themselves in one of the specific Hispanic or Latino categories listed on the Census 2000 or ACS questionnaire - "Mexican," "Puerto Rican," or "Cuban" - as well as those who indicate that they are "other Spanish, Hispanic, or Latino." The countries or people who are in the Hispanic or Latino American groups in the Census Bureau's reports are the following: Spain, Mexico, Puerto Rico, Cuba, Brazil, Dominican Republic, Costa Rica, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Panama, El Salvador, Argentina, Bolivian, Chile, Colombia, Ecuador, Paraguay, Peru, Uruguay, Venezuela. Origin can be viewed as the heritage, nationality group, lineage, or country of birth of the person or the person's parents or ancestors before their arrival in the United States. People who identify their origin as Spanish, Hispanic, or Latino may be of any "race". 1990 Census of Population and Housing: A self-designated classification for people whose origins are from Spain, the Spanish speaking countries of Central or South America, the Caribbean, or those identifying themselves generally as Spanish, Spanish-American, etc. Origin can be viewed as ancestry, nationality, or country of birth of the person or person's parents or ancestors prior to their arrival in the United States. |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20121212055036/http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html#hispanic_or_latino_origin |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=http://webarchive.loc.gov/all/20010305235951/http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html#hispanic_or_latino_origin |date= ٥ی ئازاری ٢٠٠١ }}</ref><ref name=omb>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.whitehouse.gov/omb/fedreg/1997standards.html| سەردێڕ=Revisions to the Standards for the Classification of Federal Data on Race and Ethnicity. Federal Register Notice October 30, 1997| ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٢| نووسەر=Office of Management and Budget| ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی شوباتی ٢٠٠٤| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040208185224/http://www.whitehouse.gov/omb/fedreg/1997standards.html| ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name=overview>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.census.gov/prod/2001pubs/cenbr01-1.pdf |سەردێڕ=Overview of Race and Hispanic Origin: 2000 |دوایین=Grieco |یەکەم=Elizabeth M. |نووسەر٢=Rachel C. Cassidy |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٠٨|format=[[پی‌دی‌اف|Portable Document Format]] |بڵاوکەرەوە=United States Census Bureau}}</ref><ref name=hlspec>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=true&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&-format=&-CONTEXT=dt |سەردێڕ=B03001. Hispanic or Latino origin by specific origin |ئیش=2009 American Community Survey 1-Year Estimates |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200212034931/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=true&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&-format=&-CONTEXT=dt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212034931/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=true&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&-format=&-CONTEXT=dt |date=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html |سەردێڕ=CIA – The World Factbook – Field Listing :: Ethnic groups |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەم شێوەیە ئەمریکا دووەم وڵاتە کە زۆرترین ژمارەی زمانی ئیسپانی قسەکەری ھەیە و لە پێش ئیسپانیاوە کەوتووە.<ref name="census.gov">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.census.gov/newsroom/releases/archives/population/cb12-90.html|سەردێڕ=Most Children Younger Than Age 1 are Minorities, Census Bureau Reports - Population - Newsroom - U.S. Census Bureau|نووسەر=US Census Bureau Public Information Office|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠ەوە ژمارەی ئەو کەسانەی کە زمانی ئیسپانی قسە دەکەن لە ئەمریکا زیاتر لە دوو ھێندە زیادی کردووە. ئەگەر ئەم ڕەوتە بەردەوام بێت، تەنانەت ژمارەی ئەو کەسانەی کە بە ئیسپانی قسە دەکەن لە ئەمریکادا لە ژمارەی مەکسیک زیاتر دەبێت. تەنانەت لە نێو خەڵکی نا لاتینیشدا، زمانی ئیسپانی بەناوبانگترین زمانی دووەمە لە ئەمریکا.<ref name="United States Census Bureau">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=PEP_2007_EST&-redoLog=true&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&-format=&-CONTEXT=dt |سەردێڕ=T1. Population Estimates <nowiki>[10]</nowiki>; Data Set: 2007 Population Estimates |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی نیسانی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[اداره آمار آمریکا|United States Census Bureau]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20200212040243/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=PEP_2007_EST&-redoLog=true&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&-format=&-CONTEXT=dt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://archive.today/20200212040243/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=PEP_2007_EST&-redoLog=true&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&-format=&-CONTEXT=dt |date=١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زمان|جوگرافیا|ئیسپانیا|مێژوو}} {{پۆلی کۆمنز|Hispanic and Latino Americans}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 1ui8re59ecnm6xsesckqar3vlmqf7ue 1 230094 1673444 1051103 2026-09-23T12:14:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673444 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٦ بەستەری دەرەکیی [[ھیسپانی و ئەمریکییە لاتینییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1051102 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20060925005103/http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf بۆ http://www.sbaonline.sba.gov/sops/8005/sop8005-3.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ http://webarchive.loc.gov/all/20010305235951/http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html بۆ http://factfinder.census.gov/home/en/epss/glossary_h.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20040208185224/http://www.whitehouse.gov/omb/fedreg/1997standards.html بۆ http://www.whitehouse.gov/omb/fedreg/1997standards.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20200212034931/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=true&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&-format=&-CONTEXT=dt بۆ http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2009_1YR_G00_&-_lang=en&-redoLog=true&-mt_name=ACS_2009_1YR_G2000_B03001&-format=&-CONTEXT=dt زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181116044500/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html بۆ https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2075.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20200212040243/http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=PEP_2007_EST&-redoLog=true&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&-format=&-CONTEXT=dt بۆ http://factfinder.census.gov/servlet/DTTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=PEP_2007_EST&-redoLog=true&-mt_name=PEP_2007_EST_G2007_T001&-format=&-CONTEXT=dt زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٤١، ٥ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھیسپانی و ئەمریکییە لاتینییەکان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673443 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121123005750/http://www.fhwa.dot.gov/hep/49cfr26.htm بۆ http://www.fhwa.dot.gov/hep/49cfr26.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 6fh2s47v8cppj69asyjqi5xweie87zd 0 230990 1673641 1511009 2026-09-23T16:38:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، کۆمپیوتەر-کۆلکە) 1673641 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Winter 2004 DreamHack LAN Party.jpg|وێنۆک|یاریکردنی بەکۆمەڵ لە یەکێکە لە ئاھەنگەکان]] '''یاری فرە یاریزان''' ({{بە ئینگلیزی|multiplayer game}}) چەشنێکی [[کایەی ڤیدیۆیی]]ە کە زیاتر لە کەسێک دەتوانن لە ھەمان ژینگەی یاریدا لە یەک کاتدا یاری بکەن. پێکھاتە فرە یاریزانەکان ڕێگە بە یاریزانەکان دەدەن چێژ لە کارلێککردن لەگەڵ کەسانی تر وەربگرن، جا چ لە شێوەی کێبڕکێ، یان ھاوکاری بێ، جۆرێک لە پەیوەندی کۆمەڵایەتییان بۆ دابین دەکات کە بە تەواوی لە یارییەکانی تاک-یاریزاندا نییە. لە جۆرە جیاوازەکانی یارییە ڤیدیۆیییە تیمییەکان، یاریزانان دەتوانن بە تاک ڕکابەری دوو یان زیاتر لە بەشداربووانی مرۆڤ بکەن، ھاوکاری ھاوبەش یان ھاوبەشێکی مرۆیی بکەن بۆ گەیشتن بە ئامانجێکی ھاوبەش، چاودێری چالاکییەکانی یاریزانانی دیکە بکەن، یان جۆرێکی یاری بکەن کە ھەموو پێکھاتەیەکی ئەگەری لەخۆبگرێت. ئەو یارییانەی پێویستیان بە ھێڵی [[ئینتەرنێت]] ھەیە بەزۆری لەڕووی کوالیتی و تایبەتمەندییەکانیانەوە باشترن، بەو پێیەی ھەموو جارێک پێشکەوتنیان بۆ دێت، بەتایبەتی کە لە یارییەکانی تر بەناوبانگترن، یارییە ئۆنلاینەکان تایبەتمەندن بەو ژمارە زۆرەی ئەو یاریزانانەی کە یارییان تێدا دەکەن. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|کۆمپیوتەر|ئینتەرنێت|وڵاتەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Multiplayer video games}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{کۆمپیوتەر-کۆلکە}} [[پۆل:یاری ڤیدیۆیی فرە یاریزان]] [[پۆل:زاراوەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] nnp5rmmnsf1c2okxinrw2esi2psaeaf 0 231749 1674077 1511427 2026-09-24T10:39:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەکنۆلۆژیا-کۆلکە) 1674077 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:135film.jpg|150px|وێنۆک]] '''فیلم ١٣٥''' ({{بە ئینگلیزی|135 Film}}) ناوی فەرمی ئەو فیلمە فۆتۆگرافییەیە کە لە ئێستادا زۆرترین بەکارھێنانی ھەیە. بەپێی [[ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی ستانداردسازی|ئای ئێس ئۆ]] ١٠٠٧ دیاری کراوە، لەلایەن [[کۆمپانیای کۆداک]]ەوە لە ساڵی ١٩٣٤ ناسێنراوە، بۆ دروستکردنی وێنە دروست کراوە، نەک فیلم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://members.aol.com/Chuck02178/film.htm |سەردێڕ=The History of Kodak Roll Films |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٠٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20040409010046/http://members.aol.com/Chuck02178/film.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پانییەکەی ٣٥ ملیمە، ھەر بۆیە زۆرجار پێی دەوترێت فیلمی ٣٥ ملیم. بە خێرایی لە ناوبانگدا گەشەی کرد، تا کۆتایییەکانی شەستەکان لە "فیلم ١٢٠" زیاتر بەناوبانگتر بوو. لەو کاتەوە تا ئێستا بەناوبانگترین فۆرماتی فیلمی فۆتۆگرافی بووە. سەرەڕای کێبڕکێی فۆرماتەکانی وەک ٨٢٨، ١٢٦، ١١٠ و APS، بەڵام تا ئەمڕۆش ھەر بەناوبانگترینە. ئەم فیلمە بە درێژی جیاواز بەردەستە وەک ٢٤ یان ٣٦ چوارچێوەی ستاندارد. ھەر چوارچێوەیەکی ئەم جۆرە فیلمە بەزۆری درێژییەکەی ٣٦ ملم و پانییەکەی ٢٤ ملم دەبێت. لەبەر ئەوەی چوارچێوەکانی سەر فیلمی بەرکەوتوو جیا نەکراونەتەوە، ھەندێک لە کامێراکان دەتوانن قەبارەی چوارچێوەی گەورەتر یان بچووکتر لە قەبارەی ستانداردی سەر فیلم بەرھەم بھێنن. ئەم قەبارە جیاوازانە بە گشتی بۆ مەبەستی تایبەت وەک دروستکردنی وێنەی پانۆراما بەکاردەھێنرێن. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ئەنیمەیشن|دەیەی ١٩٣٠|وڵاتەکان|تەکنۆلۆژیا|کۆمەڵگا|زانست }} {{پۆلی کۆمنز|135 film}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} [[پۆل:پێوەرەکانی ئایزۆ]] hpvrw5zodqfhzipqig7g2d85rx89qx6 0 233749 1673712 1661202 2026-09-23T19:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1673712 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی یاریزانی تۆپی پێ |ناو=فلۆریان ڤیرتس |وێنە=Florian Wirtz 04012026 (3) (extracted).jpg |سەردێڕ=فلۆریان لەگەڵ [[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] لە ٢٠٢٢ |ناوی تەواو=فلۆریان ڕیخارد ڤیرتس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/florian-wirtz/profile |سەردێڕ=Florian Richard Wirtz {{!}} Player profile |ئیش=[[Bundesliga]] |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210531003240/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/player/florian-wirtz/profile |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠٢١}}</ref> |ڕێکەوتی لەدایکبوون={{ڕێکەوتی لەدایکبوون و تەمەن|٢٠٠٣|٥|٣}} |شوێنی لەدایکبوون=[[پوولھایم]]، ئەڵمانیا |باڵا=١٫٧٦ م<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان = https://www.bayer04.de/de-de/player/werkself/bayer-04-leverkusen/florian-wirtz | سەردێڕ = Florian Wirtz | زمان = de | وێبگە = Bayer 04 Leverkusen | ڕێکەوتی سەردان = ٢٦ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> |جێگای یاریکردن=[[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] |یانەی ئێستا=[[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] |ژمارەی یانە=٢٧ |youthyears1=٢٠٠٨–٢٠١٠ |youthclubs1=گروون-ڤایس براوڤایلەر |youthyears2=٢٠١٠–٢٠٢٠ |youthclubs2=[[یانەی تۆپی پێی کۆلن|کۆلن]] |youthyears3=٢٠٢٠ |youthclubs3=[[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] |years1=٢٠٢٠– |clubs1=[[بایەرن ٠٤ لیڤەرکۆزن|بایەر لیڤەرکۆزن]] |caps1=٧٠ |goals1=١٤ |nationalyears1=٢٠١٨ |nationalteam1=ئەڵمانیا ژ١٥ |nationalcaps1=١ |nationalgoals1=٠ |nationalyears2=٢٠١٨–٢٠١٩ |nationalteam2=ئەڵمانیا ژ١٦ |nationalcaps2=٥ |nationalgoals2=٠ |nationalyears3=٢٠١٩–٢٠٢٠ |nationalteam3=ئەڵمانیا ژ١٧ |nationalcaps3=٤ |nationalgoals3=٠ |nationalyears4=٢٠٢٠– |nationalteam4=ئەڵمانیا ژ٢١ |nationalcaps4=٦ |nationalgoals4=٢ |nationalyears5=٢٠٢١– |nationalteam5=[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] |nationalcaps5=٦ |nationalgoals5=٠ |pcupdate=١ی نیسانی ٢٠٢٣ |ntupdate=٢٨ ی ئازاری ٢٠٢٣|medaltemplates={{MedalSport|[[تۆپی پێ]]ی پیاوان}} {{MedalCountry|{{fb|GER}}}}{{MedalCompetition|[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژ-٢١]]}} {{Medal|W|[[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژ-٢١ی ٢٠٢١|٢٠٢١ مەجارستان–سلۆڤێنیا]]|}} }} '''فلۆریان ڕیخارد ڤیرتس''' ({{بە ئەڵمانی|Florian Wirtz}}؛ لەدایکبووی ٣ی ئایاری ٢٠٠٣) [[تۆپی پێ|یاریزانێکی تۆپی پێی]] پیشەگەری ئەڵمانییە کە وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|ناوەڕاست]] یاری بۆ [[بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزن|بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزنی]] [[بۆندسلیگا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی نەتەوەییی ئەڵمانیا]] دەکات. == دەستکەوتەکان == '''بایەرن ٠٤ لیڤەرکوزن''' * [[بۆندسلیگا]]: ٢٠٢٣-٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Bayer Leverkusen are 2023/24 Bundesliga champions!|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|بڵاوکەرەوە=Bundesliga|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240414175118/https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/bayer-leverkusen-are-2023-24-bundesliga-champions-26930|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[جامی ئەڵمانیا]]: ٢٠٢٣-٢٤ * پلەی دووەم لە [[خولی ئەورووپا]]: ٢٠٢٣-٢٤ == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Florian Wirtz|فلۆریان ڤیرتس}} * {{soccerway}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وەرزش|تۆپی پێ|ئەڵمانیا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:یاریزانانی بۆندسلیگا]] [[پۆل:یاریزانانی ھێڵی ناوەندی تۆپی پێ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئاڵمانی]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] b5xtrq8vx301qoa11ith2pvppyrvpee 0 234182 1674062 1511398 2026-09-24T10:36:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674062 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیفتی-سیکس (ئارکانساس)''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]] : Fifty-Six, Arkansas) [[شار|شارێکە]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ژمارەی دانیشتووانی ١٧٣، ١٥٨ کەسە، و دەکەوێتە ویلایەتی [[ئارکنساس|ئەرکانساس]] . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fifty-Six, Arkansas|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fifty-Six,_Arkansas&redirect=no&oldid=569817477}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا }} {{مێژوو-کۆلکە}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٩١٨]] [[پۆل:شارەکانی ئارکانساس]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 1r1zcew3nb8ylpm20iw90ko5ymxw5qh 0 234410 1673647 1547353 2026-09-23T16:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، کۆمپانیا-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1673647 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = DC_Multiversity_Map.jpg |وڵات = [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] }} '''فرەگەردوونی دی سی''' ({{بە ئینگلیزی|DC Multiverse}}) لە [[کۆمیکەکانی دی سی]]، فرەگەردوون "بنیاتنانی گەردوونییە" کە پێکهاتووە لەو گەردوونە خەیاڵییە زۆرانەی کە چیرۆکەکانی دی سی تێیدا ڕوودەدەن. جیهانەکان لەم فرەگەردوونەدا بۆشایی و چارەنووسێکی هاوبەشیان هەیە و پێکهاتەکەی لە مێژووی دی سی کۆمیکدا چەند جارێک گۆڕاوە. چەمکی گەردوون و فرە گەردوون کە چیرۆکی خەیاڵی تێیدا ڕوودەدات، لە سەردەمی زێڕینی خەیاڵیدا بە شێوەیەکی نەگەڕاوە دامەزراوە.<ref name="dc-ency">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wallace|یەکەم=Dan|contribution=Alternate Earths|editor-last=Dougall|editor-first=Alastair|سەردێڕ=The DC Comics Encyclopedia|ناونیشان=https://archive.org/details/dccomicsencyclop0000unse|پەڕەکان=[https://archive.org/details/dccomicsencyclop٠٠٠٠unse/page/n٢٣ ٢٠]–٢١|بڵاوکەرەوە=[[Dorling Kindersley]]|شوێن=[[London]]|ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٦٦-٤١١٩-١}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|کۆمیک|فیلم|ئەنیمەیشن|کارتۆن|کۆمپانیا|گەردوون|فیزیک|زانست|شەڕ|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|خەیاڵی زانستی}} {{پۆلی کۆمنز|DC Comics}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:جیھانی خەیاڵی]] [[پۆل:گەردوونی خەیاڵی]] 28k9yhy64sldbxq11slyeo35aiffmqk 0 234921 1673500 1371053 2026-09-23T13:23:32Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673500 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٧''' یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو کە لە ئۆڵۆمپیادمیونشن لە ٢٨ی ئایاری ١٩٩٧ ئەنجامدرا بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٦–١٩٩٧. یارییەکەش لە نێوان [[بۆروسیا دۆرتموند]]ی ئەڵمانی و [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس]] ئیتاڵی ئەنجامدرا. بروسیا دۆرتمۆند بە ئەنجامی ٣–١ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bienkowski|یەکەم=Stefan|سەردێڕ=Remembering Borussia Dortmund's 1997 Champions League Final Win over Juventus|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/2373691-remembering-borussia-dortmunds-1997-champions-league-final-win-over-juventus|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Reliving Borussia Dortmund's logic-defying 1997 UEFA Champions League win|ناونیشان=https://www.bundesliga.com/en/bundesliga/news/reliving-borussia-dortmund-s-1997-uefa-champions-league-win-20113|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=bundesliga.com - the official Bundesliga website|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/index.html ١٩٩٦-١٩٩٧ لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924091823/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/index.html |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ }} لە UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|دەیەی ١٩٩٠|تۆپی پێ}} [[پۆل:پێشبڕکێیە وەرزشییەکان لە میونشن]] s1o7ji7gfh94h63enqu329jh0dvrhks 0 234922 1673502 1541279 2026-09-23T13:23:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673502 wikitext text/x-wiki '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٨''' یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو کە لە [[یاریگای یۆھان کرویف ئەرینا]] لە [[ئەمستەردام|ئەمستردام]] لە ٢٠ی ئایاری ١٩٩٨ ئەنجامدرا بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا ی ١٩٩٧-٩٨ . یارییەکە لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدریدی]] ئیسپانی و [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] ئیتاڵی بوو. یۆڤانتۆس لە سێیەمین یاری کۆتایی لەسەریەکدا دەرکەوت، ڕیال مەدریدیش لە یەکەم یاری کۆتایی سەردەمی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو. ڕیال مەدرید بە گۆڵێکی بێوەڵام بردنەوەی بەدەستهێنا و ژمارەی پێوانەیی خۆی شکاند و حەوتەمین نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای بەدەستهێنا، کە یەکەم نازناوی بوو دوای 32 ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid - Juventus FC, May 20, 1998 - UEFA Champions League - Match sheet|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/real-madrid_juventus-fc/index/spielbericht/1069421|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Juve And Real's 1998 Champions League Final Line Ups Were A Bit Special|ناونیشان=https://cloud-run.sportbible.com/football/classic-legends-juve-and-reals-1998-cl-final-line-ups-were-a-bit-special-20170603|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=SPORTbible|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230420000613/https://cloud-run.sportbible.com/football/classic-legends-juve-and-reals-1998-cl-final-line-ups-were-a-bit-special-20170603|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تاکە گۆڵەکە لەلایەن پرێدراگ میجاتۆڤیچ تۆمارکرا . هەردوو یانە لە ساڵی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٧|٢٠١٧]] جارێکی دیکە لە یاری کۆتاییدا ڕووبەڕووی یەکتر دەبنەوە .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=Juventus-Real Madrid {{!}} UEFA Champions League 2016/17 Final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/2019641--juventus-vs-real-madrid/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/index.html وەرزی ١٩٩٧-٩٨] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924071442/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/index.html |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ }} لە UEFA.com == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|دەیەی ١٩٩٠|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} gvnp9y6ghbqn3mgcqp1vgpuxhpuqr08 0 234952 1673504 1548191 2026-09-23T13:23:35Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673504 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٩'''، یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر یوونایتد]]ی ئینگلتەرا و [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن]]یی ئەڵمانی، لە [[کامپ نۆ]] لە [[بارسێلۆنا]]ی [[ئیسپانیا]] لە ٢٦ی ئایاری ١٩٩٩ بەڕێوەچوو بۆ دیاریکردنی براوەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٨-١٩٩٩. یارییەکە بە ئەنجامی ٢ بەرامبەر ١ لە بەرژەوەندی یانەی تۆپی پێی مانچستەر یونایتد کۆتایی ھات. == سەرچاوەکان == == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1998/index.html وەرزی ١٩٩٨-٩٩] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160114131946/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1998/index.html |date=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }} لە UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 1999}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شریتی دەروازە|ئەورووپا|ئیسپانیا|دەیەی ١٩٩٠|تۆپی پێ}} 8wbqv8n8slkbo5hg9nt4ytmcxu4a18c 0 235077 1673506 1541287 2026-09-23T13:23:38Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673506 wikitext text/x-wiki '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٦''' یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] ئیسپانی و [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵی]] ئینگلتەرا لە یاریگای فەرەنسا لە سانت دێنیس لە [[پاریس|پاریسی]] فەرەنسا لە ڕۆژی چوارشەممە ١٧ی ئایاری ٢٠٠٦ بەڕێوەچوو بۆ یەکلایکردنەوەی پاڵەوانی وەرزی ٢٠٠٥-٢٠٠٦ی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا . بارسێلۆنا لە پێنجەمین یاری کۆتاییدا بەشداری دەکرد، جارێک لە ساڵی ١٩٩٢ سەرکەوتنی بەدەستهێنابوو، لەکاتێکدا ئەوە یەکەم یاری کۆتایی ئارسناڵ بوو و هەروەها یەکەم یاری یانەیەکی لەندەنی بوو.یارییەکە بە ئەنجامی ٢-١ بە سەرکەوتنی بارسێلۆنا کۆتاییهات دوای ١٤ ساڵ بارسێلۆنا توانی دووەم نازناوی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بەدەستبهێنێت. [[ساموێل ئیتۆ]] وەک باشترین یاریزانی یاریگاکە دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thomas|یەکەم=Blake|سەردێڕ=UEFA Champions League Special: Looking at Some of Barcelona's Favorable Calls|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/572604-uefa-champions-league-special-looking-at-some-of-barcelonas-favorable-calls|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Barcelona vs. Arsenal - Football Match Summary - May 17, 2006 - ESPN|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/197123|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/competitions/ucl/finals/index.html پێگەی فەرمی یاری کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100205180908/http://www.uefa.com/competitions/ucl/finals/index.html |date= ٥ی شوباتی ٢٠١٠ }} * [https://web.archive.org/web/20060615034355/http://www.uefa.com/competitions/UCL/FixturesResults/Round%3D2205/match%3D1108503/Report%3DRP.html سایتی فەرمی] (ئەرشیڤ) {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2006}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|دەیەی ٢٠٠٠|فەڕەنسا|تۆپی پێ|لەندەن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} d3v15cacco6suzrlhgo0e29qjgchx6d 0 236123 1673817 1511145 2026-09-23T22:37:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673817 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فڕۆکەخانەی بۆیز''' ({{بە ئینگلیزی|Boise Airport}})<ref name="faq">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=FAQs|ناونیشان=http://www.cityofboise.org/Departments/Airport/FAQ/page4226.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060821120758/http://www.cityofboise.org/Departments/Airport/FAQ/page4226.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئابی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٠٦|وێبگە=Boise Airport|بڵاوکەرەوە=City of Boise}}</ref> فڕۆکەخانەیەکی ھاوبەشی مەدەنی-سەربازییە لە ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. فڕۆکەخانەکە لەلایەن بەشی فڕۆکەوانی شاری بۆیسەوە بەڕێوەدەبرێت و لەلایەن کۆمیسیۆنی فڕۆکەخانەوە سەرپەرشتی دەکرێت.<ref name="admin">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Boise Airport|ساڵ=٢٠٠٥|سەردێڕ=Airport Administration|ناونیشان=http://www.cityofboise.org/Departments/Airport/AboutBoiseAirport/index.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120324175449/http://www.iflyboise.com/airport-guide/about-the-airport/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئازاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=City of Boise}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|جوگرافیا }} {{پۆلی کۆمنز|Boise Airport}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 4twleuc7nwawqicc01v5mfhtpcc2xs2 0 236786 1673632 1661190 2026-09-23T16:36:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673632 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرێدریک تۆیێ''' دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکییە و ناوبەناو وەک بەرھەمھێنەر دەردەکەوێت<ref name="IM">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Primetime Evolution: Fred Toye & The Good Life|ناونیشان=http://www.impactmania.com/article/a-primetime-evolution-fred-toye-the-good-life/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160915024342/http://www.impactmania.com/article/a-primetime-evolution-fred-toye-the-good-life/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٦|وێبگە=impactmania.com}}</ref> تۆی لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا، سانتا باربارا|زانکۆی کالیفۆرنیا لە سانتا باربارا]] خوێندوویەتی و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی تەواو کردووە == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|کۆمەڵگا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە }} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٧]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئیمی پرایم تایم]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گیڵد ئۆف ئەمریکا]] h6fgfdwg2xvvcbbdohkygna9et10aq9 0 237010 1673591 1663298 2026-09-23T15:33:33Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673591 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=زاتورا: سەرکێشییەکی بۆشایی |image=پۆستەری فیلمی زاتورا.jpg |caption=پۆستەری سینەمایی |director=[[جۆن فاڤرۆ]] |producer={{Plainlist| * ویلیام تایتلەر * [[سکۆت کرووپف]] * [[مایکڵ دێ لوکا]] }} |screenplay={{Plainlist| * [[دەیڤد کێپ]] * جۆن کامپس }} |based on={{Based on|''[[زاتورا]]''|[[کریس ڤان ئاڵسبێرگ]]}} |starring={{Plainlist| * [[جاش ھاچرسن|جۆش ھەچرسن]] * [[جۆنا بۆبۆ]] * [[داکس شێپەرد]] * [[کریستن ستیوارت]] * [[تیم ڕۆبینز]] }} |music=[[جۆن دێبنی]] |cinematography=[[گییێرمۆ ناڤارۆ]] |editing=[[دان لێبێنتەڵ]] |production companies={{plainlist| * [[کۆلومبیا پیکچەرز]] * ڕادار پیکچەرز * تایتلەر فیلم * [[مایکڵ دێ لوکا پڕۆدەکشنز]] }} |distributor=[[گرووپی سینەمایی سۆنی پیکچەرز|سۆنی پیکچەرز ڕیلیسینگ]] |released={{Film date|٢٠٠٥|١١|١١|ویلایەتە یەکگرتووەکان}} |runtime=١٠١ خولەک |country=ویلایەتە یەکگرتووەکان |language=ئینگلیزی |budget=٦٥ ملیۆن $<ref name="BOM">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zathura: A Space Adventure (2005) |ئیش=[[بۆکس ئۆفیس مۆجۆ]] |ناونیشان=https://boxofficemojo.com/movies/?id=zathura.htm |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> |gross=٦٥٫١ ملیۆن $<ref name="BOM" /> }} '''''زاتورا: سەرکێشییەکی بۆشایی''''' ({{بە ئینگلیزی|Zathura: A Space Adventure}}) [[فیلمی سەرکێشی|فیلمێکی سەرکێشیی]] [[خەیاڵی زانستی|خەیاڵی زانستیی]] ئەمریکیی ٢٠٠٥ە لە لایەن [[جۆن فاڤرۆ]] دەرھێنراوە. لە کتێبی مناڵانی [[زاتورا|''زاتورای'']] ٢٠٠٢ی [[کریس ڤان ئاڵسبێرگ]] وەرگیراوە، نووسەری کتێبی مناڵانی ''[[جومانجی (کتێبی وێنەدار)|جومانجیی]]'' ١٩٨١یشە. سپین ئۆفێکی سەربەخۆی فیلمی ''[[جومانجی|جومانجیی]]'' ١٩٩٥ و بەشی دووەمی [[جومانجی (فرەنچایز)|فرەنچایزی ''جومانجییە'']]. ھەریەکە لە [[جاش ھاچرسن|جۆش ھەچرسن]]، [[جۆنا بۆبۆ]]، [[داکس شێپەرد]]، [[کریستن ستیوارت]] و [[تیم ڕۆبینز]] ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. چیرۆکی فیلمەکە سەبارەت بە دوو برای سەربەقڕەیە، دانی و واڵتەر بەدوینگ (بە ڕیز، بۆبۆ و ھەچرسن ڕۆڵیان دەگێڕن) کە کایەیەکی تەختەییی نھێناوی لە ژێرزەمینەکەدا دەدۆزنەوە کە خانووەکەیان بۆ بۆشاییی دەرەکی دەگوازێتەوە. لەگەڵ خوشکە گەورەکەیان لیزا (ستیوارت) و ئەستێرەگەڕێک (شێپەرد)، ھەوڵ دەدەن لە کایەکە ڕزگاریان بێت تا بتوانن بگەڕێنەوە نیشتمان. فیلمەکە لە [[لۆس ئانجلەس]] و [[شاری کولڤەر، کالیفۆرنیا|شاری کەڵڤەر، کالیفۆرنیا]] فیلم گیراوە و لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاو کراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Van Allsburg|یەکەم=Chris|ناونیشان=https://archive.org/details/zathuraspaceadve00vana_1|سەردێڕ=Zathura : a space adventure|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Houghton Mifflin|ژپنک=٩٧٨-٠-٦١٨-٢٥٣٩٦-٨|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> بە پێچەوانەی ''جومانجی''، کە لە لایەن [[تڕایستار پیکچەرز|ترای ستار پیکچەرز]] دابەش کرابوو، فیلمەکە لە لایەن [[کۆلومبیا پیکچەرز]] دابەش کراوە کە لە ڕێگەی [[سۆنی پیکچەرز|سۆنی پیکچەرز ئینتەرتەینمنتەوە]] لەگەڵ ترای ستار ھاوبەشە. لە لایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرتووە و داھاتی فیلمەکە لە گشت جیھاندا {{دۆلاری ئەمریکی|٦٥٫١ ملیۆن}} بووە. == سەرچاوەکان == {{reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی}} * {{IMDb title|0406375}} * {{mojo title|zathura}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|خەیاڵی زانستی|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٠٠}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٥]] [[پۆل:فیلمە فانتازیاکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەمریکییەکان لە بۆشایی ئاسمان]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ٢٠٠٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:جومانجی]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای کتێبی منداڵان]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای بەرهەمەکانی کریس ڤان ئۆڵسبێرگ]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جۆن فاڤرۆو]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی دەیڤد کۆپ]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی نووەتەی جۆن دێبنی]] [[پۆل:کونەڕەشەکان لە فیلم]] 30afyg7gxn2xfwo3uewuqv6agrl7q1d 0 237272 1673508 1541291 2026-09-23T13:23:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673508 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٠''' یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو کە لە نێوان [[ئینتەر میلان]] و [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن]]، <ref name="referee"><templatestyles src="Module:Citation/CS1/styles.css"></templatestyles><cite class="citation news cs1">[https://web.archive.org/web/20100523001258/http://en.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/refereeing/news/newsid%3D1490318.html "Webb gets Madrid assignment"]. ''UEFA.com''. Union of European Football Associations. 20 May 2010. Archived from [http://en.uefa.com/uefa/footballfirst/matchorganisation/refereeing/news/newsid=1490318.html the original] on 23 May 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">20 May</span> 2010</span>.</cite><span title="ctx_ver=Z39.88-2004&rft_val_fmt=info%3Aofi%2Ffmt%3Akev%3Amtx%3Ajournal&rft.genre=article&rft.jtitle=UEFA.com&rft.atitle=Webb+gets+Madrid+assignment&rft.date=2010-05-20&rft_id=http%3A%2F%2Fen.uefa.com%2Fuefa%2Ffootballfirst%2Fmatchorganisation%2Frefereeing%2Fnews%2Fnewsid%3D1490318.html&rfr_id=info%3Asid%2Fen.wikipedia.org%3A2010+UEFA+Champions+League+final" class="Z3988"></span></ref>لە [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ|یاریگای سانتیاگۆ بێرنابیۆ]] لە ٢٢ی ئایاری ٢٠١٠ بەڕێوەچوو،<ref name="exec_meet">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Madrid and Hamburg awarded 2010 finals|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid=676743.html|ئیش=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100323040748/http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/executivecommittee/news/newsid%3D676743.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Champions League final switched|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/7120518.stm|ئیش=[[BBC Sport]]|بڵاوکەرەوە=British Broadcasting Corporation|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٨}}</ref>بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا لە ٢٠٠٩-١٠ .[[ئینتەر میلان]] بە ئەنجامی ٠-٢ یارییەکەی بردەوە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2010/index.html 2009–10 خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924080551/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2010/index.html |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ }}, UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2010}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ئیسپانیا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 0g3b7bcgp7yzss3yl11e3ol0jxzyw3w 0 237274 1673510 1395065 2026-09-23T13:23:43Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673510 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٢''' یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو کە لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١١ لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن]] و [[یانەی تۆپی پێی چێڵسی]]، لە [[یاریگای ئەلیانز ئەرینا]]، [[میونشن]] بەڕێوەچوو، بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی ٢٠١١–٢٠١٢. بایرن نۆیەمین یاری خۆی لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتییەکەدا ئەنجامدا، چوار بردنەوە و چوار دۆڕانی هەبوو، دوایین جار لە [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٠|ساڵی ٢٠١٠]] دۆڕا. چێڵسی لە دووەم یاری کۆتاییدا بەشداری یارییەکەی دەکرد، یەکەم یاری کۆتایی لە [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٨|ساڵی ٢٠٠٨]] دۆڕاندبوو. کاتی ئاساییی و زیادکراو بە گۆلێک بۆ هەردوو لا یەکسان بوون، پاشان چێلسی لە [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانەکانی یەکلاکەرەوە]] بە ئەنجامی ٤-٣ یارییەکەی بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ODonnell|یەکەم=Wes|سەردێڕ=UEFA Champions League Final 2012: Live Stream, Start Time and More|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/1185216-uefa-champions-league-final-2012-live-stream-start-time-and-more|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Champions League final: Bayern Munich v Chelsea – as it happened {{!}} Rob Smyth|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2012/may/19/champions-league-final-chelsea-bayern-live|newspaper=the Guardian|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Rob|دوایین=Smyth}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/index.html 2011–12 خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110618015743/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/index.html |date=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١١ }}, UEFA.com * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/final/index.html یاری کۆتایی ٢٠١٢: یاریگای فوسبۆڵ میونشن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818051724/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/final/index.html |date=١٨ی ئابی ٢٠١٣ }}, UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2012}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ|لەندەن}} [[پۆل:پێشبڕکێیە وەرزشییەکان لە میونشن]] rm5i9tl1xqcn578i0mgwns4fp5e6l13 0 237280 1673512 1541293 2026-09-23T13:23:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673512 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|تەنیا کوردی=}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣''' یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو کە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٣ لە نێوان [[بۆروسیا دۆرتموند|یانەی بۆروسیا دۆرتموند]] و [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن]]، لە [[یاریگای وێمبلی]]، [[لەندەن]] بەڕێوەچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=New Champions League season|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=1827397.html|ئیش=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> بۆ دیاریکردنی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا وەرزی ٢٠١٢–٢٠١٣. بایرن بە ئەنجامی ٢–١ یارییەکەی بردەوە. [[یاریگای وێمبلی]] یەکەم یاریگایە لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا کە لە ماوەی سێ ساڵدا دوو جار میوانداری یاریی کۆتایی بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Wembley to host UEFA Champions League Final 2013|ناونیشان=http://www.thefa.com/TheFA/Wembley/NewsandFeatures/2011/2013-CL-160611|ئیش=[[The Football Association]]|بڵاوکەرەوە=TheFA.com|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/index.html ٢٠١٢–٢٠١٣ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120528191346/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/index.html |date=٢٨ی ئایاری ٢٠١٢ }}, UEFA.com * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/final/index.html یاری کۆتایی ٢٠١٣: وێمبڵی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130526212300/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/final/index.html |date=٢٦ی ئایاری ٢٠١٣ }}, UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2013}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ|لەندەن}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 8isb7rzxqz4xmmx6wh8emqzjl7frce1 0 237312 1673514 1541294 2026-09-23T13:23:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673514 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤''' کۆتا یاری [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣–١٤|خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو لە وەرزی ٢٠١٣-٢٠١٤]] ، وەرزی ٥٩ی پاڵەوانێتی [[تۆپی پێ|تۆپی پێی]] یانە سەرەکییەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوفا]] ڕێکخرابوو، و وەرزی ٢٢ بوو لەو کاتەوەی ناوی لە جامی یانەکانی پاڵەوانی ئەوروپاوە گۆڕدرا بۆ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] .<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Real Madrid 4-1 Atletico Madrid|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/27383593|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> یارییەکە ڕۆژی شەممە ٢٤ی ئایاری ٢٠١٤ لە [[ئیستادیۆ دا لوز|یاریگای ئیستادیۆ دا لوز]] لە [[لیسبۆن|شاری لیسبۆنە]] لە [[پورتوگال]] لە نێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدریدی]] و [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] بەڕێوەچوو. ئەمە پێنجەمین یاریی کۆتایی بوو کە دوو تیپیی هەمان کۆمەڵە بگەن بەیەک،هەروەها دووەم یاریی کۆتایی بوو کە دوو یانەی ئیسپانی و یەکەم یاریی کۆتاییی دوویانەی هەمان شاربوو کە ڕووبە ڕووی یەکبنەوە. ڕیال مەدرید دوای کاتی زیادکراو یارییەکەی بە ئەنجامی٤-١ بردەوە، گۆڵەکانی لە ڕێگای [[گارێس بەیل|گاریس بەیڵ]] و [[مارسێلۆ ڤیێرا|مارسێلۆ]] و [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] تۆمارکران، ئەمەش دوای ئەوەی لە خولەکی ٩٣دا بە سەری [[سێرجیۆ ڕامۆس]] گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد و ئەنجامەکەی یەکسان کردەوە پاش گۆڵەکەی دیێگۆ گۆدینی یاریزانی [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] لە گێمی یەکەمدا . بەم ئەنجامە یانەی ڕیال مەدرید نازناوی ١٠هەمین بەدەستهێنا .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Real Madrid vs. Atletico Madrid - Football Match Summary - May 24, 2014 - ESPN|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/392450|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Chasing the Decima: Real Madrid's journey to the 2014 UEFA Champions League final {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en-au/galleries/chasing-the-decima-real-madrids-journey-to-the-2014-uefa-champions-league-final/1/qos8eg1g1jbzzp5hkl5f36lb|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.goal.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/index.html 2013-2014 لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەوروپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607135804/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/index.html |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ }} * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/final/index.html یاری کۆتایی ٢٠١٤: لیسبۆن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140504171030/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/final/index.html |date= ٤ی ئایاری ٢٠١٤ }} {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2014}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|پورتوگال|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 54k6jw8vxexxwdi0sjtekzp71sdx4yx 0 237341 1673516 1541295 2026-09-23T13:24:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673516 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٥''' کۆتا یاری خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا بوو لە وەرزی ٢٠١٤–٢٠١٥، وەرزی ٦٠ی پاڵەوانێتی [[تۆپی پێ]]ی یانەکانی ئەورووپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|UEFA]] ڕێکخرابوو، و وەرزی ٢٣یە لەو کاتەوەی ناوی لە جامی پاڵەوانی ئەورووپاوە گۆڕدرا بۆ [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]. یارییەکە لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥ لە یاریگای ئۆڵۆمپی لە [[بەرلین]] لە ئەڵمانیا لە نێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس]] ئیتاڵی و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] ئیسپانی ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dimond|یەکەم=Alex|سەردێڕ=Juventus vs. Barcelona: Winners and Losers from 2015 Champions League Final|ناونیشان=https://bleacherreport.com/articles/2488067-juventus-vs-barcelona-winners-and-losers-from-2015-champions-league-final|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Bleacher Report|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Juventus vs. Barcelona - Football Match Summary - June 6, 2015 - ESPN|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/420246|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=ESPN.com|زمان=en}}</ref> بۆ دووەمجار – دوای ساڵی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٠|٢٠١٠]] – ھەردوو یانەکە گەیشتنە یاریی کۆتاییی، ھەروەھا پێشتر ھەریەکەیان خولی نیشتمانی و جامی وڵاتەکەیان بەدەستھێنابوو، بردنەوەی ئەم نازناوە سیانەی نازناوەکانیان بەدەست دەھێنا. دوای تێپەڕبوونی تەنھا چوار خولەک یانەی بارسێلۆنا لە ڕێگای [[ئیڤان ڕاکیتیچ]]، گۆڵی یەکەمیان تۆمارکرد، گێمی یەکەم بە ئەنجامە کۆتایی ھات. لە گێمی دوەمدا [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس|یوڤێنتوس]] لە ڕێگای [[ئەلڤارۆ مۆراتا]] گۆڵی یەکسان بوونیان تۆمارکرد، بەڵام لە خولەکی ٦٨دا [[لویس سوارێز]] جارێکی دیکە بارسێلۆنەی بە پێشخست، دواتریش [[نەیمار دا سیلڤا|نیمار]] گۆڵیکی دیکەی تۆمارکرد بەم ئەنجامە یانەی بارسێلۆنا بۆ جاری پێنجەم لە مێژوویدا نازناوەکەی بەرزکردەوە. ھەروەھا ئەمە شەشەم دۆڕانی یۆڤانتۆس بوو لە یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا، ئەمەش ژمارەیەکی پێوانەیی بوو کە پێشتر لەگەڵ [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن]] و [[بەنفیکا]] ھاوبەشی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Which football teams have won the treble? {{!}} Goal.com|ناونیشان=https://www.goal.com/en/news/which-football-teams-have-won-treble/1sk4fna3n446j1c7d5za94o5sq|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.goal.com|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/index.html ٢٠١٤-٢٠١٥ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190607135738/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/index.html |date= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ }} * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/final/index.html یاری کۆتایی ٢٠١٥: بەرلین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150322170937/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/final/index.html |date=٢٢ی ئازاری ٢٠١٥ }} {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2015}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 690k6alngwf67qzb7oq0cjwwlgp1ark 0 237351 1673702 1661201 2026-09-23T19:33:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1673702 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = The_Flash_(film)_poster.jpg }} '''''فلاش''''' ({{بە ئینگلیزی|The Flash}}) فیلمێکی [[فیلمی سووپەرھیرۆ|سوپەرھێرۆیە]] کە لەسەر بنەمای کارەکتەری ھەمان ناو لە [[کۆمیکەکانی دی سی|کۆمپانیای دی سی کۆمیکس]] دروست کراوە. فیلمەکە لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز|کۆمپانیای وارنەر برۆس پیکچەرز]] و دی سی فیلمز و دابل دریم و دیسکۆ فاکتۆری بەرھەم ھێنراوە. لەلایەن [[وارنەر برۆس پیکچەرز|کۆمپانیای وارنەر برۆس پیکچەرزەوە]] دابەشکراوە. فیلمی فلاش ١٤یەمین فیلمە [[گەردوونی فراوانکراوی دی سی|لە گەردوونی درێژکراوی دی سی]]. فیلمەکە لە دەرھێنانی ئەندی موسکیتی لە سیناریۆی کریستینا ھادسۆنە، و ئێزرا میلەر ڕۆڵی باری ئالن/فلاش شانبەشانی ساچا کای و [[مایکڵ شانن|مایکل شانۆن]] و ڕۆن لیڤینگستۆن و مایکل کیتۆن و کریسی کلیمۆنس و ئەنتیا تراڤێ و [[بێن ئافلێک|بێن ئەفلێک]] ڕۆڵی سەرەکی دەگێڕێت. لەم فیلمەدا فلاش بۆ پێشگرتن لە مردنی دایکی گەشت دەکات بۆ دواوەی کات و ئەمەش دەرئەنجامە نەخوازراوەکانی لێدەکەوێتەوە. لە کۆتایی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە، وارنەر پلانی ھەبووە فیلمێک لەسەر بنەمای کارەکتەری فلاش دروست بکات و تا ساڵی ٢٠١٤ چەندین پڕۆژە لە بەرھەمھێناندا بوون و ھیچیان تەواو نەبوون. پاشان پڕۆژەکە وەک بەشێک لە [[گەردوونی فراوانکراوی دی سی|گەردوونی درێژکراوەی دی سی]] ناسێندرایەوە و میلەر وەک کارەکتەری سەرەکی فیلمی فلاش ڕۆڵی گێڕا، لە فیلمەکانی ''[[باتمان دژی سوپەرمان: کازیوەی دادپەروەری| باتمان دژی سوپەرمان: کازیوەی دادپەروەری]]'' و ''[[تیمی دادپەروەری (فیلم)|دەستەی دادپەروەری]]'' دەرکەوت. چەندین دەرھێنەر وەک سێس گراھام سمیس و ڕیک فامویوا و دوو دەرھێنەر جۆن فرانسیس دالی و جۆناسان گۆڵدشتاین پەیوەندییان بە پڕۆژەکەوە کرد، بەڵام ھەریەکەیان بەھۆی ناکۆکی لەگەڵ بیرۆکەکانی ستۆدیۆکەدا پڕۆژەکەیان بەجێھێشت. مۆشیتی و ھادسۆن لە مانگی تەممووزی ٢٠١٩ پەیوەندییان بە پڕۆژەکەوە کرد، پێش بەرھەمھێنانیش لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٠ دەستیپێکرد. چیرۆکی ئەم فیلمە ئیلھام لە زنجیرە کتێبی کۆمیک «فلاشپۆینت» وەرگیراوە و چەندین کارەکتەری بەناوبانگی کۆمیکەکانی دی سی لەخۆدەگرێت، لەنێویاندا دوو باتمان لە دوو جیھانی جیاواز کە بەڕیز ئەفلێک و کیتۆن ڕۆڵیان تێدا دەگێڕن. وێنەگرتنی فیلمەکە لە مانگی نیسان تا تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠٢١ لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە ئینگلتەرا و سەرتاسەری [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] ئەنجامدرا. == چیرۆک == باری ئالن بۆ ڕزگارکردنی ژیانی دایکی گەشت دەکات بۆ دواوەی کات و ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆڕانکاری نەخوازراو لە ھێڵی کاتییدا. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|تەلەڤیزیۆن|کۆمەڵگا|مێژوو|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|شەڕ|خەیاڵی زانستی|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠٢٠|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|The Flash (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لەندەن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە شاری گلاسکۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئیدینبەرا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:فیلمەکانی وارنەر برۆس]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەردوونە ھاوتەریبەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی گەشتکردن بە کات]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمەکانی باتمان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی ئاندی موسکیتی]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ٢٠١٣ بەرھەمھێندراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ساڵی ٢٠٢٢ داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ستۆدیۆکانی وارنەر برۆس لە شاری لیڤسدن وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:کووشتن لە چیرۆکە خەیاڵیەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکانی سووپەرمان]] [[پۆل:لەشکرکێشی بوونەوەرە ئاسمانییەکان لە فیلمەکاندا]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جۆبی ھاڕۆڵد]] [[پۆل:باتمان (زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی)]] [[پۆل:مشتومڕەکانی ڕیکلام و بازاڕکردن لە فیلمدا]] [[پۆل:دیپفەیکەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی تایم لوپ]] [[پۆل:فیلمە سووپەرھیرۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی دۆڵبی سینەما]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە لایڤ ئەکشنەکان لەسەر بنەمای دی-سی کۆمیکس]] [[پۆل:فیلمە کرۆس ئۆڤەرە سووپەرھیرۆکان]] 695fl19gv74t3zk36imw283a122sh2e 0 237385 1673938 1511262 2026-09-24T04:36:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، ئایین-کۆلکە) 1673938 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} لە ئایینی یۆنانی کۆن و [[میتۆلۆژیای یۆنانی|میتۆلۆژیای یۆنانیدا]]، '''فۆبی''' ({{بە ئینگلیزی|Phoebe}})، یەکێک بوو لە نەوەی یەکەمی تایتانیەکان کە یەک کۆمەڵە کوڕ و کچەکانی ئۆرانۆس و گایا بوون.<ref name=":hesd2">[[Hesiod]], ''[[Theogony]]'' [http://data.perseus.org/citations/urn:cts:greekLit:tlg0020.tlg001.perseus-eng1:104-138 116-138].</ref> داپیرەی خوداوەندی خۆر ئەپۆلۆ و خوداوەندی مانگ ئارتمیس و خوداوەندی جادووگەری هێکاتە. بەپێی ئەفسانە، ئەو خاوەنی ڕەسەنی فاڵچی ی دێلفی بووە پێش ئەوەی بە دیاری بیدات بە ئەپۆلۆی نەوەکەی. ناوەکەی کە بە واتای "گەشاوە" دێت، هەروەها بە ژمارەیەک خوداوەندی مانگی وەک ئارتمیس و دواتر خوداوەندە ڕۆمانییەکانی لونا و دیانا دراوە، بەڵام فۆبی خۆی وەک خوداوەندی مانگ لەسەر خۆی لە ئەفسانەی کۆندا چالاکانە مامەڵەی لەگەڵ نەکراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|یۆنان|مێژوو|کۆمەڵگا|کتێب|چاند|ئایین|ژن}} {{پۆلی کۆمنز|Phoebe (mythology)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ئایین-کۆلکە}} nl9gm3qv2cdo0v7j4ua840448mlcqmw 0 237443 1673518 1541296 2026-09-23T13:24:09Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673518 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٦''' کۆتا یاریی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]ی وەرزی ٢٠١٥–١٦ بوو، لە یاریگای [[سان سیرۆ]] لە [[میلان|میلانۆی]] ئیتاڵیا لە ٢٨ی ئایاری ٢٠١٦<ref name="2016 host">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Milan to host 2016 UEFA Champions League final|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2149699.html|ئیش=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] و [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]] ئەنجامدرا، لە دووبارەبوونەوەی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤|یاریی کۆتاییی]] ساڵی ٢٠١٤. ئەوە جاری دووەم بوو لە مێژووی پاڵەوانێتییەکەدا یاریی کۆتاییی لە نێوان دوو یانەی ھەمان شاربێت. ڕیال مەدرید بە [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانەکانی یەکلاکەرەوە]] بە ئەنجامی ٥–٣ سەرکەوتنی بەدەستھێنا، دوای ئەوەی لە کۆتایی [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زۆرکراو]]دا بە ئەنجامی ١–١ یەکسانبوون و نازناوی ١١ی پاڵەوانێتییەکەی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Real Madrid 1-1 Atletico Madrid (5-3 pens)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/36254652|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Real Madrid 1-1 Atletico Madrid (5-3 pens)|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/36254652|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/index.html ٢٠١٥-٢٠١٦ خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140517165857/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/index.html |date=١٧ی ئایاری ٢٠١٤ }} * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/final/index.html یاری کۆتایی ٢٠١٦: میلان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160425014823/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/final/index.html |date=٢٥ی نیسانی ٢٠١٦ }} {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2016}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} aijv63j67xzkvfak2pimazfu8miatzw 0 237448 1673520 1541297 2026-09-23T13:24:12Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673520 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٧''' کۆتا یاریی خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپای وەرزی ٢٠١٦-٢٠١٧ بوو. لە ٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧ لە یاریگای میلینیۆم لە شاری [[کاردیف]] لە ویلایەتی [[وێڵز]] <ref name="host">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Cardiff to host 2017 Champions League final|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2262032.html|ئیش=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئایاری ٢٠١٧}}</ref> لە نێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس]] ئیتاڵی و یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدریدی]] ئیسپانی و خاوەن نازناوی وەرزی پێشوو بەڕێوەچوو، لە دووبارەبوونەوەی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٨|یاریی کۆتاییی]] ساڵی ١٩٩٨ . هەروەها دەبێتە یەکەم یاریی کۆتاییی کە لە ژێر سەقفێکی داخراودا بەڕێوەبچێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Champions League final roof closed for safety reasons|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-40059676|ئیش=bbc.co.uk|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١}}</ref> ڕیال مەدرید بە ئەنجامی ٤-١ یارییەکەی بردەوە و١٢هەمین نازناوی خۆی لەم ڕکابەرییە مسۆگەر کرد. بەم سەرکەوتنە ڕیال مەدرید بووە یەکەم یانەی کە لە دوای [[ئەی سی میلان|میلان]] لە ساڵی ١٩٩٠ بە سەرکەوتوویی پارێزگاری لە نازناوەکەی وەرزی پێشوو بکات. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/index.html خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا 2016-2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160111072820/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/index.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }} * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/final/index.html یاری کۆتایی چامپیۆنزلیگی ٢٠١٧] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616202835/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/final/index.html |date=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧ }}, UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2017}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} tpo84xjm586be9msonyhetdzg42we22 0 237449 1673522 1541298 2026-09-23T13:24:20Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673522 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٨''' کۆتا یاریی خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپای وەرزی ٢٠١٧-٢٠١٨ بوو . لە ٢٦ی ئایاری ٢٠١٨ لە [[یاریگای ئۆڵمپیسکی]] لە [[کیێڤ]] لە [[ئۆکرانیا]] <ref name="host">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Kyiv to host 2018 Champions League final|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2397994.html|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> لە نێوان پاڵەوانی بەرگریکاری [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدرید]] کە لە هەریەک لە دوو وەرزی ڕابردوودا سەرکەوتنی بەدەستهێنابوو، و [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|یانەی لیڤەرپوول]] ئەنجامدرا . <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=All you need to know about the Champions League final|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2552424.html|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Madrid v Liverpool: meet the Champions League finalists|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2554688.html|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> پێشتر هەردوو یانە لە [[یاریی کۆتاییی جامی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٨١]] بەیەکتر گەیشتوون. لە گێمی یەکەم هەردوو یانە بەبێ گۆڵ یەکسان بوون بەڵام لە گێمی دووەم [[کەریم بێنزیما]] لە خوولەکی "٥١"گۆڵی یەکەمی بۆ ریال تۆمارکرد بەلام لە خوولەکی ٥٥ [[سادیۆ مانی]] ئەنجامەکەی یەسان کردووە.پاشان [[گارێس بەیل]] بە تۆمارکردنی دوو گۆڵ لە خوولەکەکانی "٦٣"،"٨٣" جیاوازییەکەی زیاتر کرد و بە ئەنجامی ٣-١ یانەی ڕیال مەدرید نازناوەکەی بۆ جاری ١٣هەمین لە مێژوویدا ، سێیەمین جار لەسەر یەک بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Who is in the 2018/19 Champions League group stage?|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/newsid=2528730.html|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/index.html خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا] (ماڵپەڕی فەرمی) ** [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=2018/index.html مێژووی چامپیۆنزلیگ: 2017/18] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191214053417/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=2018/index.html |date=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ }} * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2018/final/index.html یاری کۆتایی چامپیۆنزلیگی ٢٠١٨: کیێڤ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171021150034/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2018/final/index.html |date=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ }}, UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|UEFA Champions League Final 2018}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ئوکراینا|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} du6iyccrlm8xhpmcivr2jmsp0y8ar4g 0 237585 1673470 1542347 2026-09-23T13:02:22Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673470 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا''' ({{بە ڕووسی|Сборная России по футболу|Sbornaya Rossii po futbolu}}) نوێنەرایەتی [[ڕووسیا]] دەکات لە [[تۆپی پێ]]ی نێودەوڵەتی پیاوان. لەلایەن لەلایەن فیدراسیۆنی تۆپی پێی ڕووسیاوە سەرپەرشتی دەکرێت. ھەرچەندە لە ساڵی ١٩١٢ەوە ئەندامی [[فیفا]] بووە (وەک ئیمپراتۆرییەتی ڕووسیا پێش ساڵی ١٩١٧، وەک کۆماری سۆسیالیستی فیدراڵی سۆڤیەتی ڕووسیا لە ساڵانی ١٩١٧–١٩٢٤ و وەک [[یەکێتی سۆڤیەت]] لە ساڵانی ١٩٢٤–١٩٩١)، بەڵام ڕووسیا بۆ یەکەمجار لە ساڵی [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٨|١٩٥٨]] بەشداری [[جامی جیھانیی فیفا]] کرد. ١١ جار سەرکەوتنیان بۆ پاڵەوانێتییەکە بەدەستھێناوە، باشترین ئەنجامیشیان لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٦٦|ساڵی ١٩٦٦]] پلەی چوارەمی بەدەستھێناوە. ڕووسیا لە ساڵی ١٩٥٤ەوە ئەندامی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپایە]]. لە ساڵی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ١٩٦٠|١٩٦٠]] یەکەم خولی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] بەدەستھێنا و لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٦٤|ساڵانی ١٩٦٤]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٧٢|١٩٧٢]] و [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا ١٩٨٨|١٩٨٨]] پلەی دووەمی بەدەستھێنا. لە دوای ھەڵوەشاندنەوەی یەکێتی سۆڤیەتەوە باشترین ئەنجامی ڕووسیا لە ساڵی ٢٠٠٨ بوو، کاتێک تیپەکە پلەی سێیەمی بەدەستھێنا. لە ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ بە پێی «ڕاسپاردە»ی [[لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی]] (IOC)، [[فیفا]] و [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یوفا]] بەشداریکردنی ڕووسیایان لە پێشبڕکێکانیان ڕاگرت. یەکێتی تۆپی پێی ڕووسیا تانەیان لە قەدەغەکردنی فیفا و یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپا دا لە دادگای ناوبژیوانی وەرزشی و دادگای نێودەوڵەتیش قەدەغەکردنەکەی پشتڕاستکردەوە و نەیتوانی داواکەی بباتەوە.<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Russia World Cup ban appeal rejected by CAS|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/russia-rus/story/4619546/cas-reject-russias-appeal-over-world-cup-ban-after-ukraine-invasion|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220319090847/https://www.espn.com/soccer/russia-rus/story/4619546/cas-reject-russias-appeal-over-world-cup-ban-after-ukraine-invasion|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئازاری ٢٠٢٢|وێبگە=ESPN.com}}</ref> لەو کاتەوە تا ئێستا چەندین یاری دۆستانەیان بەرامبەر ھەڵبژاردەکانی ئاسیا ئەنجامداوە.<ref>[https://www.theguardian.com/football/2023/mar/26/russia-has-seamlessly-returned-to-football-and-nobody-seems-overly-perturbed Russia has seamlessly returned to football – and nobody seems overly perturbed], Jonathan Liew, The Guardian, 26 March 2023</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.rfs.ru/ ماڵپەڕی فەرمی] * [https://web.archive.org/web/20080108144933/http://www.fifa.com/associations/association=rus/ پرۆفایلی فیفا] * [http://www.uefa.com/memberassociations/association=rus/index.html/ پرۆفایلی یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215002314/https://www.uefa.com/memberassociations/association%3DRUS/index.html |date=١٥ی شوباتی ٢٠٢٠ }} * [http://www.rusteam.permian.ru/ ھەڵبژاردەی نیشتمانی ڕووسیا] {{In lang|ru}} * [http://www.rufoot.ru/ ھەڵبژاردەی نیشتمانی ڕووسیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618184054/http://www.rufoot.ru/ |date=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨ }} {{In lang|ru}} * [http://www.russia-matches.ucoz.ru/ تیپە نیشتمانییەکانی تۆپی پێی ڕووسیا ١٩١٢–] {{In lang|ru}} * [http://www.russiateam.com/ ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ڕووسیا] * [http://www.hep.lu.se/staff/smirnova//archive/team_e.html ھەڵبژاردەی ھەڵبژاردەی ڕووسیا ١٩١٢- ١٩١٢.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630164018/http://www.hep.lu.se/staff/smirnova//archive/team_e.html |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٨ }} * [https://www.rsssf.org/tablesr/rus-intres.html ئەرشیفی ئەنجامەکانی RSSSF 1912–2003] * [https://www.rsssf.org/miscellaneous/rus-recintlp.html ئەرشیفی RSSSF لە زۆربەی یاریزانانی کاپ و بەرزترین گۆڵکاران] * [http://www.planetworldcup.com/NATIONS/rus.html ئەرشیفی مۆندیالی پلانێت لە ئەنجامەکانی مۆندیال] * [http://www.planetworldcup.com/NATIONS/rus_squads.html ئەرشیفی مۆندیالی پلانێت لە پێکھاتەکانی مۆندیال] * [http://www.planetworldcup.com/NATIONS/rus_qualify.html ئەرشیفی مۆندیالی پلانێت لە ئەنجامەکانی پاڵاوتنەکانی مۆندیال] {{پۆلی کۆمنز|Russia national association football team}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|دەیەی ١٩٩٠|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} a76pyko27zjpz48ehxvmn0la9lq236v 0 237952 1673475 1541217 2026-09-23T13:18:54Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673475 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٦''' یەکەم یاریی کۆتاییی، جامی ئەورووپا بوو، کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە. لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدریدی]] ئیسپانی و ستێد ڕێمز لە فەرەنساوە، لە ١٣ی حوزەیرانی ١٩٥٦ لە پارک دی پرینس لە [[پاریس]] و لەبەردەم ٣٨ ھەزار کەسدا بە ڕێوەچوو. لە ئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بە ئەنجامی ٤–٣ بەسەر ستێد ڕێمزی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری یەکەم نازناوی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەوروپا/خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]].<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=1956 European Cup final |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش=Wikipedia |ناونیشان=https://en.wikipedia.org/wiki/1956_European_Cup_final |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|زمان=en}}</ref> == ڕێگای گەیشتن بە کۆتایی == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="4" |ڕیال مەدرید ! خول ! colspan="4" | ستێد ڕێمز |- style="background:#c1e0ff" | یانە | ئەنجامی ھەردوو یاریی. | یاری قۆناغی یەکەم | قۆناغی دووەم | | یانە | ئەنجامی ھەردوو یاریی | یاری قۆناغی یەکەم | قۆناغی دووەم |- | align="left" |{{Fbaicon|SUI}} سیرڤێتی | ٧–٠ | 2-0 (A) | 5-0 (H) | style="background:#c1e0ff;" | [[جامی ئەورووپای ١٩٥٥-١٩٥٦|خولی یەکەم]] | align="left" |{{Fbaicon|DEN}} ئارھۆس | ٤–٢ | 2-0 (A) | 2–2 (H) |- | align="left" |{{Fbaicon|YUG}} پارتیزان | ٤–٣ | 4-0 (H) | 0–3 (A) | style="background:#c1e0ff;" | [[جامی ئەورووپای ١٩٥٥-١٩٥٦|چارەگی کۆتایی]] | align="left" |{{Fbaicon|HUN|1949}} ڤۆرۆس لۆبۆگۆ | ٨–٦ | 4–2 (H) | 4–4 (A) |- | align="left" |{{Fbaicon|ITA}} [[ئەی سی میلان|میلان]] | ٥–٤ | 4–2 (H) | 1–2 (A) | style="background:#c1e0ff;" | [[جامی ئەورووپای ١٩٥٥-١٩٥٦|قۆناغی پێش کۆتایی]] | align="left" |{{Fbaicon|SCO}}ھایبەرنیان | ٣–٠ | 2-0 (H) | 1-0 (A) |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1955/index.html جامی ئەورووپا ١٩٥٥/٥٦ لە یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026132935/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1955/index.html |date=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ }} * [https://www.rsssf.org/ec/ec195556.html جامی ئەورووپا ١٩٥٥/٥٦ لە یانەی RSSSF] {{تد|ئەورووپا|فەڕەنسا|ئیسپانیا|پاریس|تۆپی پێ}} {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} qmexo9bvjkh7kkodw5btc2w8cyf29u4 0 238008 1673477 1541218 2026-09-23T13:18:56Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673477 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاری کۆتایی جامی ئەورووپای ساڵی ١٩٥٧''' یارییەکی [[تۆپی پێ]] بوو، بۆ دیاریکردنی براوەی [[جامی ئەورووپای ١٩٥٦-١٩٥٧|جامی ئەورووپا ١٩٥٦–٥٧]]. کە لە ٣٠ی ئایاری ١٩٥٧ لە نێوان [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدریدی]] ئیسپانی و [[یانەی تۆپی پێی فیۆرێنتینا|فیۆرێنتینا]] ئیتاڵی لە [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ]] لە [[مەدرید]] بەڕێوەچوو. ڕیال مەدرید دوای گۆڵەکانی [[ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ|ئەلفرێدۆ دی ستیفانۆ]] و پاکۆ جێنتۆ لە گێمی دووەمدا بە دوو گۆڵی بێ وەڵام سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1956/index.html |سەردێڕ=European Cup 1956/57 from UEFA |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٣ |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517165228/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1956/index.html |url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Simpson|یەکەم=Paul|دوایین٢=Hesse-Lichtenberger|یەکەم٢=Uli|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|editor-last=Sleight|editor-first=Hugh|سەردێڕ=50 Things You Never Knew About... The European Cup|journal=[[FourFourTwo]]|شوێن=Teddington|بڵاوکەرەوە=Haymarket Consumer|issue=134|پەڕە=١٠١|issn=1355-0276}}</ref>بۆ جاری دووەم لەسەر یەک نازناوەکەی بەرزکردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.rsssf.org/ec/ec195657.html جامی ئەورووپا ١٩٥٦/٥٧ لە یانەی RSSSF] *{{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|ئیسپانیا|تۆپی پێ}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 2x7wzkbpuulzwdn4wd0elb66edsksvk 0 238180 1673474 1408940 2026-09-23T13:11:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673474 wikitext text/x-wiki {{Infobox film |name=ھەینی |image=Fridayposter1995.jpg |caption=پۆستەری بڵاوبوونەوەی سینەمایی |director=[[ئێف. گاری گرەی]] |producer=پەتریشا چاربۆنێت<ref name="afi"/> |writer=[[ئایس کیووب]]{{ھن}}[[دی جەی پوو]] |starring={{Plainlist|<!-- Per poster billing block. --> * ئایس کیووب * [[کریس تەکەر]] * [[نایا ڵۆنگ]] * [[تۆمی لیستەر جونیەر|تاینی «زووس» لیسەر جونییەر]] * [[ڕێجینا کینگ]] * [[ئانا ماریا ھۆرسفۆرد]] * [[بێرنی ماک]] * [[جۆن ویدەرسپون (ئەکتەر)|جۆن ویدەرسپون]] }} |music=[[فرانک فیتزپاتریک]]{{ھن}}ھیدن فەیسس |cinematography=[[جێری لیڤڵی]]<ref name="afi"/> |editing=[[جۆن کارتەر (دەستکاریکەری فیلم)|جۆن کارتەر]]<ref name="afi"/> |distributor=[[نیو ڵاین سینەما]]<ref name="afi">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Friday (1995) |ناونیشان=https://catalog.afi.com/Catalog/MovieDetails/59897 |وێبگە=[[American Film Institute]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> |released={{Film date|١٩٩٥|٤|٢٦}} |runtime=٩١ خولەک<!--Theatrical runtime: 91:27--><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Friday |ناونیشان=http://www.bbfc.co.uk/releases/friday-1970-1 |وێبگە=[[British Board of Film Classification]] |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}} {{بەستەری مردوو|url=http://www.bbfc.co.uk/releases/friday-1970-1 |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref><ref name="mojo"/> |country=ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا |language=ئینگلیزی |budget=٣٬٥ ملیۆن دۆلار<ref name="mojo"/> |gross=٢٧٬٤ ملیۆن دۆلار<ref name="mojo"/> }} '''''ھەینی''''' [[فیلمی کۆمێدی|فیلمێکی کۆمێدی]]ی ھاوڕێییی ئەمریکیی ساڵی ١٩٩٥ە کە لە دەرھێنانی [[ئێف. گاری گرەی]] و لە نووسینی [[ئایس کیووب]] و [[دی جەی پوو]]ە. یەکەم فیلمە لە [[ھەینی (زنجیرە)|سیانەی ''ھەینی'']]، و ئایس کیووب، [[کریس تەکەر]]، [[نایا ڵۆنگ]]، [[تۆمی لیستەر جونیەر|تاینی «زووس» لیستەر جونییەر]]، [[ڕێجینا کینگ]]، [[ئانا ماریا ھۆرسفۆرد]]، [[بێرنی ماک]]، و [[جۆن ویدەرسپون (ئەکتەر)|جۆن ویدەرسپون]] ڕۆڵی سەرەکیی تێدا دەگێڕن. فیلمەکە لە [[باشووری لۆس ئانجلەس|باشووری ناوەڕاستی لۆس ئانجلەس]] ڕوودەدات، و باس لە دوو ھاوڕێی بێکار دەکات بە ناوەکانی کرەیگ جۆنز و سمۆکی، کە تووشی کێشە دەبن دوای ئەوەی قەرزاری [[بازرگانیی نایاساییی ماددەی ھۆشبەر|بەنگفرۆش]]ێکی ناوخۆیی دەبن لەکاتێکدا دژایەتیی مڵھوڕێکی گەڕەکەکەیان دەکەن. لەکاتی پەرەپێدانی فیلمەکەدا، ئایس کیووب و دی جەی پوو ناڕەزایی خۆیان دەربڕی سەبارەت بە بەرجەستەکردنی [[فیلمی ھوود|چەتە لە فیلمدا]]، کە بە توندوتیژ و ھەڕەشەئامێز دەیانبینی. لە ئەنجامدا، ویستیان بەرپەچی ئەمە بدەنەوە، بە سوودوەرگرتن لە ئەزموونە کەسییەکانیان لە کاتی داڕشتنی کەسایەتییەکان و چیرۆکەکەیدا. ئامادەکارییەکان بۆ فیلمەکە دەستیپێکرد دوای ئەوەی دووانەکە توانیان بوودجە لە [[نیو لاین سینەما|نیو ڵاین سینەما]]وە دەستەبەر بکەن. نیو ڵاین سینەما بڕیاریان دا کە پارەکەیان بۆ دابین بکەن لە بەرامبەر کۆمیدیانێکی بەئەزموون لە یەکێک لە ڕۆڵە سەرەکییەکاندا؛ ئایس کیووب و دی جەی پوو بە خێرایی تەکەریان ھەڵبژارد لە کاتی ھەڵبژاردنی ئەکتەرەکاندا، بەھۆی ئەم ڕۆڵەیەوە تەکەر ناوبانگێکی زۆری پەیدا کرد. ئەم فیلمە یەکەم کاری دەرھێنەریی فیلمیی گرەیە، کە پێشتر بە دەرھێنەری [[ڤیدیۆکلیپ]] ناسرابوو. ''ھەینی'' لە ٢٦ی نیسانی ١٩٩٥دا لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا لە سینەماکندا نمایشکرا. لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنیی وەرگرت، کە زۆرێکیان ستایشی بەشە کۆمیدییەکان، نووسین، و نواندنەکانیان کرد. فیلمەکە سەرکەوتنێکی بازرگانیی باشی بەدەستھێنا، و توانی داھاتی ٢٧ ملیۆن دۆلار لە سەرانسەری جیھاندا بەدەست بھێنێت. پاشان [[شوێنکەوتەی کەڵت|شوێنکەوتەیەکی گەورەی کەڵت]]ی بەدەستھێنا، کە بووە ھۆی دروستبوونی [[میمی ئینتەرنێت]] و ئاماژەی کولتووری بەناوبانگ. [[ھەینی (زنجیرە)|زنجیرەیەک]] دروست بوو بە پاشھاتەکانی ''[[ھەینیی داھاتوو]]'' (٢٠٠٠) و ''[[ھەینیی داھاتووتر]]'' (٢٠٠٢). == چیرۆک == کرەیگ جۆنز، کوڕێکی [[تەمەڵ]]ی کە بەم دوایییە لە کارەکەی دەرکراوە، و لە [[باشووری لۆس ئانجلەس|باشووری ناوەڕاستی لۆس ئانجلەس]] دەژی، ھەینییەک لەگەڵ ھاوڕێی نزیکی، سمۆکی، بەسەر دەبات، کە جاروبار ماددەی ھۆشبەر دەفرۆشێت. دووانەکە جگەرەیەکی [[ماریوانا]] دەکێشن، کە درابوو بە سمۆکی لەلایەن بیگ وۆرمی دابینکەری ماددەی ھۆشبەرەوە تاکوو بیفرۆشێت. بیگ وۆرم ھەوڵدەدات پارەکەی لە سمۆکی وەربگرێت، کاتێک سمۆکی دەڵێت کە لە ئێستادا پارەکەی پێ نییە، بە ھەڵە کرەیگیش تێوە دەگلێنێت، لە ئەنجامدا بیگ وۆرم دوایین جار ئاگاداریان دەکاتەوە: ئەگەر تا کاتژمێر ١٠:٠٠ی شەو ٢٠٠ دۆلاری نەدەنێ، کرەیگ و سمۆکی دەکوژرێن. کرەیگ ھەوڵدەدات پارە لە چەند کەسێک قەرز بکات، لەوانە بێتیی دایکی، دەینای خوشکی، و خۆشەویستە بەخیلەکەی جۆی. لەکاتێکدا جۆی ڕازی دەبێت کە پارەکەی بداتێ فێلیشا لەوێوە تێپەڕ دەبێت، جۆی وادەزانێت کە کرەیگ ناپاکیی لەگەڵ کردووە لەگەڵ فێلیشای [[ئاڵوودەبوون|ئالوودەبوو]] و دێبیدا، بۆیە پارەکەی پێ نادات. کرەیگ دەمانچەیەک دەردەھێنێت بۆ ئەوەی سمۆکی بە پێ بباتەوە بۆ ماڵەوە، بەڵام ویڵیی باوکی پێی دەڵێت کە پێویستە لەبری چەک دەستەکانی بەکاربھێنێت بۆ ئەوەی یارمەتیی خۆی بدات. سمۆکی ھەندێک ماددەی ھۆشبەر دەفرۆشێت بە ھێکتۆر، کە ھاوڕێیەکی پێشووی کێشانییەتی، لەکاتێکدا دیبۆ، مڵھوڕی گەڕەکەکە، سمۆکی ناچار دەکات کە لەگەڵی بچێتە ناو ماڵی ستانلیی دراوسێیانەوە بۆ ئەوەی دزی بکەن و ٢٠٠ دۆلار دەدزن دیبۆ بڕیار دەدات کە ھەمووی بۆ خۆی بھێڵێتەوە. سمۆکی ھەوڵدەدات پارەکە لە دیبۆ بدزێت، کە لەگەڵ فێلیشادا لە ماڵەکەیدا خەوتووە، بەڵام بەھۆی دەستتێوەردانی ئیزاڵی بەرچاوتەنگەوە شکست دەھێنێت. دوای بینینی دیبۆ بەئاگایی، کرەیگ و سمۆکی ئۆتۆمبێلێک دەبینن کە بە ھێواشی لێدەخوڕێت و، بە گومانی [[تەقەکردنی بە لادا ڕۆیشتن|تەقەکردن لە ڕێگەی ئۆتۆمبێلەکەوە]]، بۆ ئێوارەکەی لە ژووری کرەیگدا خۆیان دەشارنەوە. دوای ھەوڵدانی سمۆکی لە پەیوەندیکردن بە بیگ وۆرم و شکستھێنانی، و نزیکبوونەوە لە کاتژمێر ١٠، دەچنەوە دەرەوە، بەڵام ناچار دەبن خۆیان لە پیاوەکانی بیگ وۆرم بپارێزن چونکە لەناو ڤانێکی ڕەشدا دانیشتوون و گڵۆپەکانی کوژاوەتەوە، و دەست بە تەقەکردن دەکەن. دوای تەقەکردنەکە، دراوسێکان بە بیستنی دەنگی تەقەکان لە ماڵەکانیان دێنە دەرەوە. دێبی ڕووبەڕووی دیبۆ دەبێتەوە بەھۆی ئەوەی لە فێلیشای داوە، چونکە وای زانیوە کە فێلیشا لە پشت ھەوڵی دزییەکەی سمۆکییەوە بووە. لەگەڵ ھاتنی کرەیگ و سمۆکی، دیبۆ بە تووڕەیییەوە بۆکسێک لە دێبی دەدات، و دەیخاتە سەر زەوی، ئەمەش دەبێتە ھۆی دروستبوونی شەڕێکی جەستەیی لە نێوان ئەو و کرەیگ، و کرەیگ براوە دەبێت. سمۆکیش ٢٠٠ دۆلارەکەی لە دیبۆ دەدزێت، کە لە زەوییەکەدا بووراوەتەوە. ڕێد و ئێزێڵ کەلوپەلە دزراوەکانیان وەردەگرنەوە. دێبی عاشقی کرەیگ دەبێت، ئەمەش وا لە کرەیگ دەکات بە تەلەفۆن لە جۆی جیاببێتەوە لەکاتێکدا باوکی ئاگاداری دەکاتەوە کە سەرپەرشتیاری پێشووی کارەکەی پەیوەندیی پێوە کردووە و دەیەوێت سبەی بیبینێت. سمۆکی قەرزەکەی لەگەڵ بیگ وۆرم یەکلایی دەکاتەوە و پێی دەڵێت کە چیتر ماددە ھۆشبەرەکان نافرۆشێت و بڕیارە [[تەرکردانی ماددە ھۆشبەرەکان|تەرکی بدات]]. پاشان سمۆکی جگەرەیەکی ماریوانا دەکێشێت و کۆتایی بە فیلمەکە دەھێنێت بە [[دیواری چوارەم|سەیرکردنی کامێراکە]] و وتنی "لەخۆمەوە وام وت! و تۆ ئەمە دەزانیت!" == کاست == [[لاواندا پەیج]] ڕۆڵێکی [[کامیۆ]]ی ھەیە وەک شایەدێکی یەھووە کە کرەیگ دەرگاکەی لەسەر دادەخات. [[مایکڵ کڵارک دەنکن]] بە ڕۆڵێکی ئاماژەپێنەدراو وەک یاریزانێکی کراپس دەردەکەوێت؛ ئەمە یەکەم دەرکەوتنی فیلمییەتی. مۆسیقاژەنی ڕاپ [[دەبلیوو سی (ڕاپەر)|دەبلیوو سی]] وەکوو یەکێک لە تەقەکەرەکانی بیگ وۆرم بەشدارە. == بڵاوبوونەوە == ''ھەینی'' لە ٢٦ی نیسانی ١٩٩٥ لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، و ٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٥ لە بەڕیتانیا، و ٥ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥ لە ئوسترالیا بڵاوکرایەوە. فیلمەکە لە ٢٠ی نیسانی ٢٠١٥دا، تەنھا بۆ یەک شەو نمایشکرایەوە بە شێوەیەکی سنووردار وەک ڕێزلێنانێک بۆ ساڵیادی ٢٠ ساڵەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kory Grow|ڕێکەوت=٢٠ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ='Friday' Movie: Ice Cube Looks Back on 'Bye, Felicia'|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/movies/movie-news/ice-cube-talks-friday-bye-felicia-is-such-a-throwaway-line-89794/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Rolling Stone}}</ref> === میدیای ماڵەوە === فیلمەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥دا لەسەر [[ڤی ئێچ ئێس]]، و لە ٢ی ئازاری ١٩٩٩دا لەسەر [[دی ڤی دی]]، و لە ٨ی ئەیلوولی ٢٠٠٩دا لەسەر [[بلو ڕای|بلو-ڕەی]] بە بڕینی دەرھێنەر (٩٧ خولەک) بڵاوکرایەوە. وەشانی دی ڤی دییەکەی ترەیڵەرێکی سینەمایی، کورتەفیلمێک لەسەر فیلمەکە، و چاوپێکەوتن لەگەڵ کاستەکە تێدایە. == پێشوازی == {{فراوانکردنی بەش|date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢١}} ''ھەینی'' لە کۆتاییی ھەفتەی یەکەمدا ٦٬٥٨٩٬٣٤١ دۆلاری بەدەستھێنا و بۆ یەکەمجار لە پلەی دووەمی [[بۆکس ئۆفیس]]ی ٨٦٥ سینەمادا دەرکەوت، بە تێکڕای ٧٬٦١٧ دۆلار بۆ ھەر سینەمایەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Weekend Box Office|ئیش=[[Los Angeles Times]]|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ١٩٩٥|ناونیشان=http://articles.latimes.com/1995-05-02/entertainment/ca-61187_1_weekend-gross|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> فیلمەکە لە [[ئەمریکای باکوور]] ٢٧٬٤٦٧٬٥٦٤ دۆلاری بەدەستھێنا،<ref name="mojo">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ١٩٩٥|سەردێڕ=Friday (1995)|ناونیشان=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=friday.htm|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Box Office Mojo]]}}</ref> لە بەرامبەر بوودجەی ٣٬٥ ملیۆن دۆلاردا. [[ڕاتن تۆمەیتۆز]] بەپێی ٢٩ پێداچوونەوە، ڕێژەی پەسەندکردنی ٧٦٪ی بە فیلمەکە داوە، بە ھەڵسەنگاندنی ٦٫٤/١٠.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Friday (1995)|ناونیشان=http://www.rottentomatoes.com/m/friday/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> [[مێتاکریتیک]] نمرەی ٥٤ لە کۆی ١٠٠ بە فیلمەکە بەخشیوە، بەپێی ٩ پێداچوونەوە، کە «پێداچوونەوەی تێکەڵە یان مامناوەند» بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Friday|ناونیشان=http://www.metacritic.com/video/titles/friday|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Metacritic]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی نیسانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090406085520/http://www.metacritic.com/video/titles/friday|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دوای بڵاوبوونەوە == فیلمەکە لە دوای بڵاوبوونەوەیەوە [[شوێنکەوتووی کەڵت|شوێنکەوتوویەکی گەورەی کەڵتی]] بەدەستھێناوە. دیمەنێکی فیلمەکە سەرچاوەی میمی ئینتەرنێتیی «[[خوات لەگەڵ، فێڵیشا]]»یە—کە دەستەواژەیەکە بۆ دەرکردنی کەسێکی ناگرنگ. [[جەیمس ھاریسن (یاریزانی تۆپی پێی ئەمریکی)|جەیمس ھاریسن]] یاریزانی پێشووی ھێڵی بەرگریی [[پیتسبێرگ ستیلەرز]] و [[دیبۆ ساموێڵ]]ی وەرگری فراوانی [[سان فرانسیسکۆ فۆرتی ناینەرز]] ھەردووکیان نازناوی دیبۆیان لێندراوە وەک ئاماژەیەک بۆ کەسایەتیی فیلمەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McSmash|یەکەم=Steely|ڕێکەوت=٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Before We Get This Party Started, One Last BTSC Steelers Chat With Jim Wexell|ناونیشان=http://www.behindthesteelcurtain.com/2008/9/6/608579/before-we-get-this-party-s|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Behind the Steel Curtain}}</ref> دەرھێنەر [[کوێنتن تارانتینۆ]] ''ھەینی''ی یەکێک لە ٢٠ فیلمە دڵخوازەکانی داناوە لە ساڵانی ١٩٩٢ تا ٢٠٠٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brown|یەکەم=Lane|ڕێکەوت=١٧ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Team America, Anything Else Among the Best Movies of the Past Seventeen Years, Claims Quentin Tarantino|ناونیشان=http://www.vulture.com/2009/08/speed_and_team_america_among_q.html|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=[[New York (magazine)|Vulture]]|بڵاوکەرەوە=New York Media LLC}}</ref> === پاشھاتەکان === سەرکەوتنی فیلمەکە بووە ھۆی دروستبوونی [[ھەینی (زنجیرە)|دوو پاشھات]]: ''[[ھەینیی داھاتوو]]'' (٢٠٠٠) و ''[[ھەینیی داھاتووتر]]'' (٢٠٠٢). بەشی چوارەم، کە بە شێوەیەکی تاقیکاری ناوی ''دوا ھەینی''ییە، چەند ساڵێکە لە کارکردندایە. ھەروەھا فیلمەکە ئیلھامبەخش بوو بۆ زنجیرە ئەنیمەیشنێک، بە ناوی ''[[ھەینی: زنجیرە ئەنیمەیشنەکە]]'' کە لە ھاوینی ٢٠٠٧ پەخشکرا. پاشھاتی ''ھەینیی داھاتوو'' سەرکەوتووترین فیلمی زنجیرەکەیە، کە کۆی ٥٩٬٨ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێناوە. == ساوندتراک == {{سەرەکی|ھەینی (ساوندتراک)}} == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی فیلمە ھوودەکان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{ویکیوتە}} * {{IMDb title|0113118}} * {{AllMovie title|134677}} {{فیلمی ھەینی}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ١٩٩٠|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییەکانی ١٩٩٥]] [[پۆل:فیلمەکانی نیو لاین سینەما]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بۆ بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان وەرگێڕدراون]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ھاوڕێییە کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییە-ئەفریقییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥]] 6kfn7mtjsujpmuopdieze5gjubt76f3 0 238289 1673628 1358707 2026-09-23T16:36:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، بەڕازیل-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1673628 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فرێدریکۆ چاڤێس گوێدێس''' (لەدایکبووی ٣ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٣)، ناسراو بە '''فرێد'''، یاریزانێکی پێشووی [[تۆپی پێ]]ی پیشەگەری بەڕازیلییە و وەک [[ھێرشبەر (تۆپی پێ)|ھێرشبەر]] یاری کردووە. فرێد لە یانەی ئەمریکا مینێرۆ دەستی بە یاریکردنی کردووە لە ساڵی ٢٠٠٤ بۆ یانەی کروزێیرۆ. دوای دوو وەرز لەوێ، لە ڕووی لە [[ئۆڵمپیک لیۆن|یانەی لیۆنی]] فەرەنسی کرد، و سێ نازناوی لەسەریەک لە خولی فەرەنسا بەدەستھێنا. یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٥ لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل|بەرازیل]] ئەنجامدا و بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]] و [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]]،جامی ئەمریکای ٢٠٠٧ و [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣]] بانگێشتکرا. لە [[جامی کیشوەرەکانی فیفای ٢٠١٣|جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣]]، فرێد گۆڵکاری ھاوبەشی پاڵەوانێتییەکە بوو بە تۆمارکردنی پێنج گۆڵ.<ref name="shoe">[https://web.archive.org/web/20210107170226/https://www.fifa.com/confederationscup/news/neymar-breaks-through-for-top-award-2125273 FIFA.com]</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Italy v Brazil: Confederations Cup – as it happened|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2013/jun/22/italy-brazil-confederations-cup-live|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=[[The Guardian]]}}</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠٢٢ وازی لە یاریی پیشەگەری ھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Frederico Chaves Guedes}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|بەڕازیل|دەیەی ٢٠١٠|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{بەڕازیل-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵات لە فەڕەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی دوور لە وڵاتی بەڕازیلی]] [[پۆل:یاریزانە براوەکانی کۆپا ئەمریکا]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٤]] [[پۆل:یاریزانانی جامی کیشوەرەکانی ٢٠١٣]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠١١]] [[پۆل:یاریزانانی کۆپا ئەمریکای ٢٠٠٧]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بەڕازیل]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی بەڕازیلی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] 8de0aydqpqvjbk09geo7b5s8q6t1w40 0 238707 1674067 1511405 2026-09-24T10:37:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1674067 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیل جیگانتێ''' ({{بە ئینگلیزی| Phil Gigante}})یەکێکە لە ئەکتەرە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکانی]] سەدەی ٢١ەم، بەشداری لەچەندین [[سینەمای ویلایەتە یەکگرتووەکان (ھۆڵیوود)|فیلمی ئەمریکی]] کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|کۆمەڵگا|مێژوو|ئەکتەران}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:زیندووان]] as8t75r7wo95zalfuetmmytuqf1iram 0 238773 1673820 1511153 2026-09-23T22:37:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673820 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} [[پەڕگە:Gibraltar Airport main runway with 4-lane road crossing.jpg|وێنۆک]] '''فڕۆکەخانەی جەبەل تارق''' (بە زمانی ناوخۆیی: فڕۆکەخانەی بەرەی باکوور) فڕۆکەخانەیەکی سەربازی و گشتییە و کۆدی IATA GIB ی هەیە، کە [[فڕگە|ڕێڕەوێکی فڕینی]] [[قیڕ|قیر]] و درێژی ڕێڕەوی فڕینەکەی ١٨٢٨ مەتر دەبێت. ئەم فڕۆکەخانەیە دەکەوێتە وڵاتی [[گیبرالتار]] و بەرزییەکەی لە ئاستی دەریاوە ٥ مەترە. هێڵی ئاسمانی مۆنارک هێڵی ئاسمانی سەرەکی ئەم فڕۆکەخانەیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی {{پۆلی کۆمنز|Gibraltar Airport}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|شانشینی یەکگرتوو|فڕین}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} phkx01958ee00omnzejv501f8tsh6ak 1 238824 1673503 1089638 2026-09-23T13:23:34Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673503 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٨]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1089637 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230420000613/https://cloud-run.sportbible.com/football/classic-legends-juve-and-reals-1998-cl-final-line-ups-were-a-bit-special-20170603 بۆ https://cloud-run.sportbible.com/football/classic-legends-juve-and-reals-1998-cl-final-line-ups-were-a-bit-special-20170603 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٥٣، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٨]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673502 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924071442/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1997/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) sokmrm86ohmwjwknqw00i6vfiqmrqxd 0 238964 1673719 1661204 2026-09-23T19:36:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە، دانمارک-کۆلکە) 1673719 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس |وێنە = Flee_(film).jpg }} '''''فلی''''' (بە [[دانمارکی]]: Flugt) [[فیلمی بەڵگەنامەیی|فیلمێکی بەڵگەنامەیی]] [[ئەنیمەیشنی گەورەساڵان|وێنەی جووڵاوی گەورەساڵانە]] لە ساڵی ٢٠٢١ لە دەرھێنانی جۆناس پۆھێر ڕاسموسن. بەرھەمێکی ھاوبەشی نێونەتەوەییە لەگەڵ دانمارک، فەڕەنسا، نەرویژ و سوێد، چیرۆکی پیاوێکە لە ژێر ناوی ئەمین نەوابی، کە ڕابردووی شاراوەی خۆی باس دەکات کە بۆ یەکەمجار لە وڵاتەکەی خۆی لە [[ئەفغانستان]] ھەڵاتووە بۆ [[دانمارک]]. ڕیز ئەحمەد و نیکۆلاج کۆستەر-والداو وەک بەرھەمھێنەری جێبەجێکار و گێڕەرەوە بۆ وەشانی دۆبلاژکراوی زمانی [[ئینگلیزی]] کاردەکەن. یەکەم نمایشی جیھانیی فیلمەکە لە میھرەجانی فیلمی سەندەنس لە ساڵی ٢٠٢١ بوو لە بەرواری ٢٨ی ١ی ٢٠٢١، کە تێیدا خەڵاتی گەورەی دەستەی دادوەری لە بەشی بەڵگەنامەی سینەمای جیھانیی بەدەستھێنا. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ لە سینەماکانی ئەمریکا لەلایەن [[نیۆن (ستۆدیۆ)|نیۆن]] و [[کۆمپانیای پارتیکیپانت]] نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ramos|یەکەم=Dino-Ray|سەردێڕ=Participant Teams With Neon On Jonas Poher Rasmussen's Documentary 'Flee' – Sundance|ناونیشان=https://deadline.com/2021/02/participant-neon-jonas-poher-rasmussen-flee-1234686011/|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Deadline|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دانمارک|وڵاتەکان|کۆمەڵگا|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Flee (film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{دانمارک-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە بەریتانییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە فەرەنسییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی بەھۆی پەتای کۆڤید-١٩ دواخراون]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی پەیوەست بە ئێڵ جی بی تی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە درێژە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢١]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە گەورەساڵانە بەڕیتانییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە زمانی فەرەنسی]] 588cukstp3rdwkiieijm1h6sjtdzwp4 0 239463 1673803 1667270 2026-09-23T22:34:51Z ~2026-51252-75 79303 /* */ 1673803 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = سۆلاڤ شەیدا |وێنە = |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٨٦<ref name="zoom">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://zoomnews.info/ku/22102/|سەردێڕ=سۆلاڤ شەیدا دوای ململانێ لەگەڵ شێرپەنجە کۆچی دواییکرد|بڵاوکەرەوە=Zoom News|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250612194623/https://zoomnews.info/ku/22102/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |شوێنی لەدایکبوون = گەڕەکی دارۆغا، [[سلێمانی]]، {{ئاناونیشان=https://www.haremnews.com/details/21376|سەردێڕ=سۆلاڤ هەمیشە رۆڵە سەختەكان بەرجەستە دەكات|بڵاوکەرەوە=Harem News|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> |ڕێکەوتی مردن = {{ڕێکەوتی مردن و تەمەن|٢٠٢٣|٧|١٧|١٩٨٦|١|١}}<ref name="wishe-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=152584&Jor=8|سەردێڕ=سۆلاڤ شەیدا بە شێرپەنجە كۆچی دوایی كرد|بڵاوکەرەوە=Wishe|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> |شوێنی مردن = [[نەخۆشخانەی ھیوا]]، [[سلێمانی]]، {{ناونیشان=https://speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=125901&Jor=25|سەردێڕ=هونەرمەندێكی دیار بە نەخۆشی كۆچی دوایی كرد|بڵاوکەرەوە=Spee Media|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> |ھۆکاری مردن = [[شێرپەنجە]]ی لیمفەگرێیەکان<ref name="esta">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://esta.krd/259621/|سەردێڕ=هونەرمەند سۆلاڤ شەیدا کۆچی دواییکرد|بڵاوکەرەوە=Esta|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230717145913/https://esta.krd/259621/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |شوێنی گۆڕ = |نەتەوە = [[کورد]] |پیشە = [[ئەکتەر]]، [[دەرھێنەر]]، [[شانۆکار]] |ساڵانی چالاکی = ١٩٩٤–٢٠٢٣<ref name="zoom"/> |کارە دیارەکان = ''[[ژانی گەل]]''، ''گوڵێک کاڵتر''، ''بەختەباران'' |خەڵاتەکان = باشترین سیناریۆ، خەڵاتی لاوی ساڵ، خەڵاتی ڕێزلێنانی بابیلۆن |باوک = محەممەد غەریب<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=65691&Jor=5|سەردێڕ=هونەرمەندێكی كورد باری تەندروستی ناجێگیرە|بڵاوکەرەوە=Wishe|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> }} '''سۆلاڤ حەمە غەریب'''<ref name="jinha">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://jinhaagency.com/so/zhan/k-38112|سەردێڕ=سۆلاڤ شەیدا، چالاکوان و ئەکتەر بەهۆی شێرپەنجەوە کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=JINHA|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ناسراو بە '''سۆلاڤ شەیدا''' (١٩٨٦ لە [[سلێمانی]] – ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە سلێمانی) ئەکتەر، دەرھێنەر و شانۆکارێکی ناسراوی کورد بوو.<ref name="zoom"/> ئەو بە ڕۆڵە جیاواز و بوێرانەکانی لە چەندین فیلمی سینەمایی، دراما و شانۆگەریدا ناسرا و یەکێک بوو لە خانمە ھونەرمەندە دیارەکانی بواری نواندن.<ref name="kurdistantv">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://kurdistantv.net/ku/news/197861|سەردێڕ=هونه‌رمه‌ند خاتوو (سۆلاڤ شه‌یدا) كۆچی دوایی كرد|بڵاوکەرەوە=Kurdistan TV|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و ھونەری == سۆلاڤ شەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لە گەڕەکی دارۆغای شاری سلێمانی لەدایک بووە.<ref name="haremnews"/> لە تەمەنی ھەشت ساڵییەوە و لە ساڵی ١٩٩٤ تێکەڵی دنیای ھونەر بووە و سەرەتا بە کاری شانۆ دەستی پێ کردووە.<ref name="zoom"/><ref name="wishe-death"/> یەکێک لە وەرچەرخانە گرنگەکانی ژیانی ھونەریی، دەرکەوتنی بوو لە درامای ''گوڵێک کاڵتر'' لە ساڵی ٢٠٠٧.<ref name="westganews">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.westganews.net/style/dreja.aspx?=hewal&jmara=28948&Jor=1|سەردێڕ=به‌وێنه‌.. خانمه‌ هونه‌رمه‌ند سۆلاڤ شه‌یدا توشی شێرپه‌نجه‌ بووه‌|بڵاوکەرەوە=Westga News|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> سۆلاڤ بەوە ناسرابوو کە حەزی بە بەرجەستەکردنی ڕۆڵە سەخت و ئاڵۆزەکان دەکرد، بەتایبەت ئەو ڕۆڵانەی کە جورئەت و تازەگەرییان تێدابوو.<ref name="haremnews"/> == کارە ھونەرییەکان == سۆلاڤ شەیدا لە ماوەی نزیکەی ٣٠ ساڵی کاری ھونەریدا، بەشداریی لە ژمارەیەکی زۆر بەرھەمی جۆراوجۆردا کردووە.<ref name="964media">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/84071/|سەردێڕ=هونەرمەند سۆلاڤ شەیدا گیانی لەدەست دا|بڵاوکەرەوە=964 Media|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === فیلمی سینەمایی === * ''[[ژانی گەل]]'' (لە دەرھێنانی جەمیل ڕۆستەمی)<ref name="haremnews"/> * ''کەواتە چاوەڕێ بە'' (لە دەرھێنانی جوان بامەڕنی)<ref name="haremnews"/> * ''گەڕەکی داھۆڵەکان'' (لە دەرھێنانی حەسەن عەلی)<ref name="haremnews"/> * ''سێگۆشەی مەرگ'' (لە دەرھێنانی عەدنان عوسمان)<ref name="haremnews"/> * ''ئەزموون (تاقیکردنەوە)'' (لە دەرھێنانی شەوکەت ئەمین)<ref name="zoom"/> === کورتەفیلم === * ''سۆما'' (لە دەرھێنانی مەریوان ئیبراھیم)<ref name="haremnews"/> * ''دەنگدان'' (لە دەرھێنانی کەریم حەمە غەریب)<ref name="haremnews"/> * ''مایکرۆفۆن'' (لە دەرھێنانی کەریمۆک)<ref name="haremnews"/> * ''مارە بەجاش'' (نووسینی سیناریۆ لەلایەن سۆلاڤ شەیدا، دەرھێنانی دیاکۆ جەواهیری)<ref name="haremnews"/> === دراما === * ''ژیلەمۆ'' (لە دەرھێنانی بەکر ڕەشید)<ref name="haremnews"/> * ''دووپشک'' (لە دەرھێنانی میھران شیری)<ref name="haremnews"/> * ''فرمێسک'' (لە دەرھێنانی سەڵاح حەسەن)<ref name="haremnews"/> * ''لە گوڵێک کاڵتر'' (لە دەرھێنانی بەھزاد ئەمینی موختار)<ref name="haremnews"/> * ''براوە و دۆڕاوەکان'' (لە دەرھێنانی کەریمۆک)<ref name="haremnews"/> * ''ژوانێک بۆ خۆشەویستی'' (لە دەرھێنانی بەھزاد ئەمینی موختار)<ref name="haremnews"/> * ''چپەی ڕابردوو'' (لە دەرھێنانی محەمەد گمور)<ref name="haremnews"/> * ''بەختەباران'' (لە دەرھێنانی نیاز لەتیف)<ref name="haremnews"/> === دەرھێنان === سۆلاڤ شەیدا کاری دەرھێنانی بۆ دوو کورتەفیلم کردووە و لە ھەردووکیاندا وەک ئەکتەریش بەشدار بووە:<ref name="haremnews"/> * ''داو''<ref name="zoom"/> * ''فرمێسک بۆ تارا''<ref name="zoom"/> == خەڵات و ڕێزلێنان == سۆلاڤ شەیدا لە ماوەی کارکردنیدا چەندین خەڵاتی بەدەستهێناوە، لەوانە:<ref name="westganews2">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.westganews.net/style/dreja.aspx?=hewal&jmara=29968&Jor=1|سەردێڕ=خانمه‌ هونه‌رمه‌ند سۆلاڤ شه‌یدا كۆچی دوایكرد|بڵاوکەرەوە=Westga News|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref><ref name="kurdistantv"/> * '''خەڵاتی باشترین سیناریۆ:''' بۆ کورتەفیلمی ''فرمێسک بۆ تارا'' لە "فێستیڤاڵی نا بۆ توندوتیژی". * '''خەڵاتی لاوی ساڵ:''' لەلایەن سەندیکای ھونەرمەندانی کوردستانەوە. * '''خەڵاتی ڕێزلێنانی بابیلۆن:''' لە "فێستیڤاڵی نا بۆ توندوتیژی". == کۆچی دوایی == سۆلاڤ شەیدا لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٣ تووشبوونی خۆی بە نەخۆشیی شێرپەنجەی لیمفەگرێیەکان ڕاگەیاند.<ref name="wishe-death"/> دوای ماوەیەک ململانێ لەگەڵ نەخۆشییەکە و وەرگرتنی چارەسەری کیمیایی، لە ڕۆژی دووشەممە، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا لە [[نەخۆشخانەی ھیوا]] لە شاری سلێمانی کۆچی دوایی کرد.<ref name="wishe-death"/><ref name="964media"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ھونەرەکان|فیلم|سینەما|کوردستان|عێراق}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی سلێمانی]] [[پۆل:ئەکتەرە ژنەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی کورد]] [[پۆل:دەرھێنەرە ژنەکان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:مردووان]] jr8xqvkhfnoz6caj131gbso7k3zjacq 0 239740 1673630 1661178 2026-09-23T16:36:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە) 1673630 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرێد تاتاسیۆر'''ئەکتەر و ئەکتەرێکی دەنگی ئەمریکییە. لە ساڵی ١٩٨٢ەوە کاردەکات. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|کایەی ڤیدیۆیی|مێژوو|فیلم|ئەنیمەیشن|ھۆڵیوود|کۆمەڵگا|شەڕ|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Fred Tatasciore}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:خۆدزینەوە لە گیانلەبەران]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی کایەی ڤیدیۆیی]] kd38mgeipufj2td2c9mwmczs4o8lhp9 0 239766 1673793 1402980 2026-09-23T22:33:28Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1673793 wikitext text/x-wiki '''فولجێنسیۆ باتیستا زالدیڤار''' یان '''فولجێنسی باتیستا''' (/fʊlˈhensioʊ bəˈtiːstə/ [[ئیسپانی]] [[ئەمریکی]]: [fulˈxensjo βaˈtistaj salˈdiβaɾ] ناوی فەرمی: Fulgencio Batista y Zaldívar؛ ١٦ی کانوونی دووەمی ١٩٠١ – ٦ی ئابی ١٩٧٣) ئەفسەرێکی سەربازی و سیاسەتمەدارێکی [[کووبا|کووبی]] بوو، کە لە ساڵی ١٩٤٠ تا ١٩٤٤ وەک سەرۆکی ھەڵبژێردراوی کووبا دەسەڵاتدار بوو و لە ساڵی ١٩٥٢ تا ١٩٥٩ وەک دیکتاتۆرێکی سەربازی وڵاتی کووبا کە لەلایەن [[ئەمریکا]]وە پشتیوانی لێدەکرا. تاوەکو لە [[شۆڕشی کووبا]] لەسەر کار لابرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fulgencio Batista (Cuban President and Dictator)|ناونیشان=https://www.onthisday.com/people/fulgencio-batista|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=OnThisDay.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fulgencio Batista|ناونیشان=https://spartacus-educational.com/COLDbatista.htm|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=Spartacus Educational}}</ref> [[File:Fulgencio Batista, 1938.jpg|thumb]] باتیستا سەرەتا وەک بەشێک لە [[شۆڕشی کووبای ١٩٣٣|ڕاپەڕینی سەربازی ساڵی ١٩٣٣دا]] ھاتە سەر دەسەڵات، و حکومەتی کاتی کارلۆس مانوێل کۆسادای ڕووخاند. پاشان خۆی وەک سەرۆکی ھێزە چەکدارەکان دەستنیشان کرد، بە پلەی عەقید. پاشان دەستووری کووبای لە ساڵی ١٩٤٠ نووسییەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Elections and Events 1935-1951 - The Library|ناونیشان=http://libraries.ucsd.edu/locations/sshl/resources/featured-collections/latin-american-elections-statistics/cuba/elections-and-events-19351951.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140112150705/http://libraries.ucsd.edu/locations/sshl/resources/featured-collections/latin-american-elections-statistics/cuba/elections-and-events-19351951.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> دوای تەواوکردنی خولی سەرۆکایەتییەکەی، باتیستا ڕووی لە [[فلۆریدا]]ی [[ئەمریکا]] کرد،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wright|یەکەم=Robert Anthony|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=UwY1yvfHs_IC&pg=PA8&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=Our Place in the Sun: Canada and Cuba in the Castro Era|دوایین٢=Wylie|یەکەم٢=Lana|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=University of Toronto Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢٠-٩٦٦٦-١|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٢ گەڕایەوە بۆ [[کووبا]] بۆ ئەوەی خۆی بۆ پۆستی سەرۆکایەتی کاندید بکاتەوە، بەشێوازێکی نایاسایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A Coup in Cuba {{!}} History Today|ناونیشان=https://www.historytoday.com/archive/months-past/coup-cuba|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=www.historytoday.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|ئەمریکای لاتین|شەڕ}} {{پۆلی کۆمنز|Fulgencio Batista}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:کووبا]] [[پۆل:کەسایەتییە سیاسییەکان]] [[پۆل:لەدایکبوونی ١٩٠١]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٠١]] [[پۆل:سەرمایەداری]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی کووبا]] [[پۆل:ئەو سەرۆکانەی بە کودەتا لاکەوتوون]] 1cii37svdtubye8evc2qah92zdv8mry 0 240006 1674068 1403036 2026-09-24T10:37:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1674068 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیلیپ واڵتەر فۆدن''' لەدایکبووی ٢٨ی ئایاری ٢٠٠٠، [[تۆپی پێ|یاریزانێکی]] پیشەگەری ئینگلیزییە و وەک [[ناوەڕاست (تۆپی پێ)|یاریزانی ناوەڕاست]] یاری بۆ یانەی [[یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی|مانچستەر سیتی]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا]] دەکات. لەگەڵ ھەڵبژاردەی پلەی دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]ی بەدەستھێنا. == نازناوەکان == '''مانچستەر''' * [[پرێمیەرلیگ|خولی نایابی ئینگلیزی]]: ٢٠١٧–١٨, ٢٠١٨–١٩, ٢٠٢٠–٢١, ٢٠٢١–٢٢, [[خولی نایابی ٢٠٢٢-٢٣|2022–23]]<ref name="PremProfile">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phil Foden|ناونیشان=https://www.premierleague.com/players/14805/Phil-Foden/overview|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180514160847/https://www.premierleague.com/players/14805/Phil-Foden/overview|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Premier League}}</ref> * جامی یەکێتی ئینگلتەرا: 2018–19,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Manchester City 6–0 Watford|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/48236232|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190531022822/https://www.bbc.co.uk/sport/football/48236232|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=BBC Sport}}</ref> 2022–23<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65785637|سەردێڕ=Manchester City 2–1 Manchester United|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230602230358/https://www.bbc.co.uk/sport/football/65785637}}</ref> * جامی ئی ئێف ئێڵ: 2017–18,<ref name="2018LC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|سەردێڕ=Arsenal 0–3 Manchester City|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/43101681|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190521001032/https://www.bbc.co.uk/sport/football/43101681}}</ref> 2018–19,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Chelsea 0–0 Manchester City|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/47268861|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190402075855/https://www.bbc.co.uk/sport/football/47268861|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠١٩|وێبگە=BBC Sport}}</ref> 2019–20,<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Aston Villa 1–2 Manchester City|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51601970|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200301183119/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51601970|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=BBC Sport}}</ref> 2020–21<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNulty|یەکەم=Phil|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Manchester City 1–0 Tottenham Hotspur|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/56790307|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210424205229/https://www.bbc.co.uk/sport/football/56790307|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=BBC Sport}}</ref> * قەڵغانی یەکێتی ئینگلتەرا: 2018,<ref name="shield2018">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Bevan|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Chelsea 0–2 Manchester City|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/44995783|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180820135641/https://www.bbc.co.uk/sport/football/44995783}}</ref> 2019<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Begley|یەکەم=Emlyn|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Liverpool 1–1 Manchester City|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/49141690|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190808212252/https://www.bbc.co.uk/sport/football/49141690|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=BBC Sport}}</ref> * [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]]: 2022–23 ;<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/65845807|سەردێڕ=Manchester City 1–0 Inter Milan|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230610003917/https://www.bbc.co.uk/sport/football/65845807}}</ref> '''ئینگلتەرا خوار١٧ ساڵ''' * جامی جیھانیی فیفای خوار ١٧ ساڵانی فیفا: ٢٠١٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hafez|یەکەم=Shamoon|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=England's U17 World Cup winners – where are they now?|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/46800068|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190118191903/https://www.bbc.co.uk/sport/football/46800068|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=BBC Sport}}</ref> * پلەی دووەمی پاڵەوانێتی ئەورووپای خوار ١٧ ساڵان: ٢٠١٧<ref name="U17EURO">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Young Lions Beaten on Penalties in UEFA EURO U17 Championship Final|ناونیشان=http://www.thefa.com/news/2017/may/19/spain-v-england-u17-report-190517|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170628045458/http://www.thefa.com/news/2017/may/19/spain-v-england-u17-report-190517|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=The Football Association}}</ref> '''ئینگلتەرا''' * پلەی دووەمی [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]]: [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠|2020]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762|سەردێڕ=Italy 1–1 England|یەکەم=Phil|دوایین=McNulty|ئیش=BBC Sport|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210711170405/https://www.bbc.co.uk/sport/football/51198762}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان }} {{پۆلی کۆمنز|Phil Foden}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|مەغریب|شانشینی یەکگرتوو|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی مانچستەر سیتی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:یاریزانانی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٤]] p7dt7zft2juaokgd34ubw6jjdef6dot 1 240039 1673499 1095227 2026-09-23T13:23:20Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673499 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1095226 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210713082156/https://news.met.police.uk/news/statement-re-policing-operation-of-euro-2020-final-431111 بۆ https://news.met.police.uk/news/statement-re-policing-operation-of-euro-2020-final-431111 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٢٢، ٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١٣ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ٢٠٢٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673498 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180304110604/http://www.uefa.com/uefaeuro/index.html بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710125129/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-127f324b5d41-792d51bf431d-1000--turkey-0-3-italy-azzurri-begin-with-a-bang/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-127f324b5d41-792d51bf431d-1000--turkey-0-3-italy-azzurri-begin-with-a-bang/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210712132224/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12894598d09d-3770449409e5-1000--italy-3-0-switzerland-imperious-azzurri-cruise-into-last-16/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12894598d09d-3770449409e5-1000--italy-3-0-switzerland-imperious-azzurri-cruise-into-last-16/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709204405/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129d6ebbc382-ab10c85bbe3c-1000--italy-2-1-austria-mancini-s-subs-squeeze-azzurri-through/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129d6ebbc382-ab10c85bbe3c-1000--italy-2-1-austria-mancini-s-subs-squeeze-azzurri-through/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710012056/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/2024486--belgium-vs-italy/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/match/2024486--belgium-vs-italy/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210707105048/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-final/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b19306ec6a-4aaeee9fb2ca-1000--italy-1-1-spain-pens-4-2-azzurri-hold-nerve-to-reach-euro-final/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710012209/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-1282bbb236b5-cf8ab48286ec-1000--england-1-0-croatia-sterling-edges-three-lions-to-victory/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-1282bbb236b5-cf8ab48286ec-1000--england-1-0-croatia-sterling-edges-three-lions-to-victory/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210712132245/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-128d451ae1fc-603204881652-1000--england-0-0-scotland-honours-even-at-wembley/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-128d451ae1fc-603204881652-1000--england-0-0-scotland-honours-even-at-wembley/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710012200/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129552e95139-aef49df8bc96-1000--czech-republic-0-1-england-sterling-seals-group-supremacy/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-129552e95139-aef49df8bc96-1000--czech-republic-0-1-england-sterling-seals-group-supremacy/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710080601/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12a307aa5ce5-6f53c1c125f3-1000--england-2-0-germany-sterling-and-kane-send-three-lions-through/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026a-12a307aa5ce5-6f53c1c125f3-1000--england-2-0-germany-sterling-and-kane-send-three-lions-through/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210709223624/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12ab78f9c1fa-c0316dfe2835-1000--ukraine-0-4-england-kane-strikes-twice-as-england-cut-loose/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12ab78f9c1fa-c0316dfe2835-1000--ukraine-0-4-england-kane-strikes-twice-as-england-cut-loose/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210710080521/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b391b62c24-a88f4434b578-1000--england-2-1-denmark-aet-kane-steers-england-to-the-final/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/026b-12b391b62c24-a88f4434b578-1000--england-2-1-denmark-aet-kane-steers-england-to-the-final/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210711222709/https://www.uefa.com/newsfiles/euro/2020/2024491_fr.pdf بۆ http://www.uefa.com/newsfiles/euro/2020/2024491_fr.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 51jshgeekr0t5avw0r11c53mh8uwnz8 0 240060 1673934 1511257 2026-09-24T04:36:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1673934 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کۆمپانیای ئاسمانی|airline=FlyErbil|image=FlyErbil_logo.png|IATA=HW|ICAO=UBD|callsign=Hawler|aoc=|hubs={{nowrap|[[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی هەولێر]]}}|focus_cities=|frequent_flyer=Promo Class|fleet_size=٢|destinations=١٢|parent=|num_employees=|founded=٢٠١٥، [[هەولێر]], [[هەرێمی کوردستان]], Iraq<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About – FlyErbil |ناونیشان=http://www.flyebl.com/about/ |وێبگە=www.flyebl.com |بڵاوکەرەوە=FlyErbil |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref>|commenced=٢٠١٨|key_people={{plainlist| * ئەحمەد جەمال {{smaller|(بەڕێوبەری کارگێری)}} * لاوەند مەمووندی{{smaller|([[بەڕێوبەری ڕێگەپێدراو]])}} }}|headquarters=[[هەولێر|هەولێر، هەرێمی کوردستان]]|website=[http://www.flyebl.com/ www.flyebl.com]}} '''فلای ئەربیل''' (بە [[ئینگلیزی]]: '''FlyErbil)''' [[ھێڵی ئاسمانی|هێڵێکی ئاسمانی]] [[کورد|کوردی]] عێراقییە و بنکەکەی لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر]], [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]], [[عێراق]].<ref name="kurdistan24">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fly Erbil: Kurdistan Region launches first airline after three-year delay|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/ab0d1dea-9485-41d7-a053-9ab3646d9472|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=kurdistan24.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraq, decolla la prima compagnia aerea curda|ناونیشان=http://www.ilgiornale.it/news/mondo/iraq-decolla-compagnia-aerea-curda-1542465.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi airline flies to Sweden - TTR Weekly|ناونیشان=http://www.ttrweekly.com/site/2018/06/Iraqi-airline-flies-to-sweden/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.ttrweekly.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221022133939/https://www.ttrweekly.com/site/2018/06/Iraqi-airline-flies-to-sweden/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> هێڵی ئاسمانییەکە لە ساڵی ٢٠١٥دامەزراوە، بەڵام دواکەوتنی سێ ساڵ هەبوو پێش یەکەم دەستپێکردنی بەهۆی چالاکییەکانی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FlyErbil operated by Bravo Airways|ناونیشان=http://www.flyebl.com/fly-erbil-opereted-by-bravo-airways/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=www.flyebl.com|بڵاوکەرەوە=FlyErbil}}</ref> == مێژوو == لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨، کۆمپانیای (فلای ئەربیل) یەکەم گەشتی لە فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێرەوە بۆ فڕۆکەخانەی ڕۆتەردام لاهای لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی کیێڤ بە ناوی (ژولیانی)، دەستپێکرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=First FlyErbil flight to Rotterdam|ناونیشان=http://www.flyebl.com/first-flight-from-erbil-to-rotterdam-has-been-operated/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=www.flyebl.com|بڵاوکەرەوە=FlyErbil}}</ref> == شوێنەکان == تا ئازاری ٢٠٢٢ەوە کۆمپانیای فلای ئەربیل بۆ ئەم شارانە گواستنەوەی هەیە: <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Booking|ناونیشان=http://www.flyebl.com/booking/|بڵاوکەرەوە=flyebl.com|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731065305/https://www.flyebl.com/booking/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class="sortable wikitable" !شار ! وڵات ! فڕۆکەخانە ! تێبینی ! سەرچاوەکان |- | [[ئەنقەرە]] | [[تورکیا]] | [[فڕۆکەخانەی ئەنقەرە ئەسەنبۆغا ]] |وەرزی |- | [[ئانتالیا|ئەنتالیا]] | [[تورکیا]] | [[فڕۆکەخانەی ئەنتالیا ]] |وەرزی |- | [[ئەمستەردام|ئەمستردام]] | [[هۆڵەندا]] | [[فڕۆکەخانەی ئەمستردام شیفۆڵ]] | | |- | [[بەغدا|بەغداد]] | [[عێراق]] | [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغداد]] | | |- | [[باکوو|باکو]] | [[ئازەربایجان]] | [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی حەیدەر عەلیێڤ]] |وەرزی |- | [[بەیرووت|بەیروت]] | [[لوبنان]] | [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەیروت-ڕافیچ حەریری]] | | |- | [[کۆلن|کۆڵن]] | [[ئەڵمانیا]] | [[فڕۆکەخانەی کۆڵن بۆن]] |وەرزی |- | [[کۆپنھاگن|کۆپنهاگن]] | [[دانیمارک]] | [[فڕۆکەخانەی کۆپنهاگن]] | | |- | [[دیمەشق]] | [[سوریا]] | [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دیمەشق|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دیمەشق]] | | |- | [[دوبەی]] | [[شانشینی یەکگرتووی عەرەبی]]([[ئیمارات]]) | [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دوبەی]] | | |- | [[دوسلدۆرف|دوسێلدۆرف]] | [[ئەڵمانیا]] | [[فڕۆکەخانەی دوسێلدۆرف]] | | |- |[[ھەولێر|هەولێر]] | [[هەرێمی کوردستان]]، [[عێراق]] | [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھەولێر|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی هەولێر]] |بنکەی سەرەکی |- | [[فرانکفورت|فرانکفۆرت]] | [[ئەڵمانیا]] | [[فڕۆکەخانەی فرانکفۆرت]] | | |- |[[ھانۆفەر|هانۆڤەر]] | [[ئەڵمانیا]] | [[فڕۆکەخانەی هانۆڤەر]] | | |- |[[ئەستەمبوڵ|ئەستەنبوڵ]] | [[تورکیا]] | [[فڕۆکەخانەی ئەستەمبوڵ|فڕۆکەخانەی ئەستەنبوڵ]] | | |- |[[میونشن]] | [[ئەڵمانیا]] | [[فڕۆکەخانەی میونشن]] | | |- |[[پاریس]] | [[فەرەنسا]] | [[فڕۆکەخانەی چارڵز دی گۆڵ]] | | |- |[[پراگ]] | [[کۆماری چیک]] | [[فڕۆکەخانەی ڤاکلاڤ هاڤێل]] | | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FLYERBIL SCHEDULES PRAGUE LAUNCH IN OCT 2022|ناونیشان=https://www.aeroroutes.com/eng/220825-udoct22prg?rq=Prague|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=AeroRoutes|بڵاوکەرەوە=AeroRoutes}}</ref> |- | [[ترابزۆن]] | [[تورکیا]] | [[فڕۆکەخانەی ترابزۆن]] |وەرزی |- | [[توونس (شار)|تونس]] | [[تونس]] | [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی تونس-کارتاژ]] | | |- |[[یەریڤان]] | [[ئەرمینیا]] | [[فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی زڤارتنۆتس]] |وەرزی |- |[[بەرلین]] |[[ئەڵمانیا]] |[[فڕۆکەخانەی نيودەوڵەتی بەرلین]]-[[براندبۆگ]]]] == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.flyebl.com/}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کۆمپانیا|فڕین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} fwsbt6ol8tcljcynxf16jdmghl6waji 0 240226 1673700 1511025 2026-09-23T19:33:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، ژینناسی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1673700 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فشاری دەروونی''' یەکێکە لە باوترین [[پەشێویی دەروونی|پەشێوییە دەروونییەکان]]، لەگەڵ پەشێوییەکانی تری وەک [[دڵەڕاوکێ]]، [[فۆبیا|ترس]]، و ھی دیکە. ھۆکاری بڵاوبوونەوەی دەگەڕێتەوە بۆ ئەگەری زۆری تووشکردنی ھەر تاکێک و ئاڵۆزی زۆر بابەتی ژیان و کشانەوەی بەھا ڕۆحییەکان کە پێشتر پێوەرێک دڵنیایی و ئارامییان بۆ مرۆڤ دابین دەکرد. بابەتی '''فشاری دەروونی''' بابەتی سەردەمە، بەو پێیەی بەبێ جیاوازی کاریگەری لەسەر ھەموو چین و توێژەکانی کۆمەڵگا ھەیە.<ref>https://web.archive.org/web/20181103052256/http://search.mandumah.com/Record/652531</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ژینناسی|دەروونناسی}} {{پۆلی کۆمنز|Stress}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{ژینناسی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:کۆئەندامی کوێرەڕژێنە]] 4ob4bbg94dijr6pdnlcgju5b010em7n 0 240926 1673888 1402991 2026-09-24T01:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673888 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی جۆن ئێف کەنەدی''' ({{بە ئینگلیزی|John F. Kennedy International Airport}}) فڕۆکەخانەیەکی گەورەی نێودەوڵەتییە و دەکەوێتە ناوچەی کوینز لە شاری [[نیویۆرک]]، {{Convert|12|mi|-1}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی مانھاتن. بە ٥٦٬٨٢٧٬١٥٤ سەرنشین لە ساڵی ٢٠١٥ مامەڵەی لەگەڵدا کراوە، قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەمریکایە بە پشتبەستن بە ھاتوچۆی نێودەوڵەتییە سەرنشینەکان،<ref name="USDT1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=2009|سەردێڕ=Top 25 U.S. Freight Gateways, Ranked by Value of Shipments: 2008|ناونیشان=http://www.rita.dot.gov/bts/sites/rita.dot.gov.bts/files/publications/americas_freight_transportation_gateways/2009/introduction_and_overview/html/figure_02_table.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924091339/http://www.rita.dot.gov/bts/sites/rita.dot.gov.bts/files/publications/americas_freight_transportation_gateways/2009/introduction_and_overview/html/figure_02_table.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٥|وێبگە=[[Bureau of Transportation Statistics]]|بڵاوکەرەوە=[[وزارت ترابری ایالات متحده آمریکا|United States Department of Transportation]]|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> پێنجەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەمریکایە بە گشتی، و قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە نیویۆرک. زیاتر لە ٩٠ ھێڵی ئاسمانی لەم فڕۆکەخانەیەوە بەرەو ٦ کیشوەر دەفڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Airlines|ناونیشان=http://www.panynj.gov/airports/jfk-airlines.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=John F. Kennedy International Airport|بڵاوکەرەوە=Port Authority of [[ایالت نیویورک|New York]] and [[نیو جرسی|New Jersey]]}}</ref><ref name="FI">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Directory: World Airlines|ئیش=[[Flight International]]|پەڕە=٨٦|ڕێکەوت=٣ی نیسانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٠٧}}</ref> فڕۆکەخانەی جۆن ئێف کێنێدی ٦ تێرمی ناڵی سەرنشین و ٤ ڕێڕەوی فڕینی ھەیە و ناوەندی [[ھێڵە ئاسمانییە ئەمریکییەکان|ھێڵی ئاسمانی ئەمریکی]] و ھێڵی ئاسمانی دێڵتایە و بنکەی سەرەکی کارپێکردنی کۆمپانیای جێتبلۆیە. ئەم فڕۆکەخانەیە لە ساڵی ١٩٤٨ بە ناوی فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی نیویۆرک<ref name="trudew">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=7LwuAAAAIBAJ&sjid=C9cFAAAAIBAJ&pg=3752,7257|newspaper=[[The Miami News]]|agency=Associated Press|سەردێڕ=Truman, Dewey open airport|ڕێکەوت=١ی ئابی ١٩٤٨|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150904095117/https://news.google.com/newspapers?id=7LwuAAAAIBAJ&sjid=C9cFAAAAIBAJ&pg=3752%2C7257|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Welcome to JFK Airport Guide|ناونیشان=http://www.jfkairportguide.com/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣|وێبگە=JFK Airport Guide}}</ref> بەڵام لە ساڵی ١٩٦٣، بە یادی [[جان ئێف. کێنیدی|جۆن ئێف.]] [[جان ئێف. کێنیدی|کێنێدی]] سەرۆکی تیرۆرکراوی [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] ناوی گۆڕدرا بۆ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی جۆن ئێف کێنێدی.<ref name="ageaus">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=lH1VAAAAIBAJ&sjid=npYDAAAAIBAJ&pg=2623,726469|newspaper=[[دی ایج|The Age]]|شوێن=Melbourne, Australia|سەردێڕ=Idlewild becomes Kennedy|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٣|پەڕە=١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref><ref name="nyatn">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://news.google.com/newspapers?id=0fxOAAAAIBAJ&sjid=QgEEAAAAIBAJ&pg=5777,4919439|newspaper=Toledo Blade|شوێن=Toledo, Ohio|agency=Associated Press|سەردێڕ=N.Y. airport takes name of Kennedy|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٣|پەڕە=٢|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Idlewild's New Code is JFK|newspaper=[[نیویورک تایمز|The New York Times]]|agency=[[یونایتدپرس اینترنشنال|United Press International]]|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٦٤|پەڕە=٤٠|وتەگێڕانەوە=The FAA code became JFK at the beginning of 1964; the Airline Guide used JFK and it seems the airlines did too; the airlines must print millions of new baggage tags carrying the initials JFK}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|وڵاتەکان|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|John F. Kennedy International Airport}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 errors: dates]] g9uap0no8ni5rtzw6px7enk2hnuhrjl 0 240928 1673899 1511200 2026-09-24T01:37:55Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673899 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شیکاگۆ ئۆھێر''' ({{بە ئینگلیزی |O'Hare International Airport}}) فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە و دەکەوێتە شاری [[شیکاگۆ]] لە ویلایەتی [[ئیلینۆی|ئیلینۆیس]] لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و {{Convert|17|mi|km|۰}} لە ناوەندی شاری شیکاگۆوە دوورە. ئەم فڕۆکەخانەیە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیهانە بە پشتبەستن بە ژمارەی گەشتەکان . <ref name="cnn">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Patterson, Thom|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=New stats spur rivalry between Chicago and Atlanta airports|ناونیشان=http://www.cnn.com/2015/01/22/travel/busiest-airport-atlanta-chicago-feat/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|وێبگە=CNN}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|وڵاتەکان|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} {{پۆلی کۆمنز|O'Hare International Airport}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} bhxvd4ggli40h5fvs9m9iuj15ssbcir 0 240929 1673891 1511199 2026-09-24T01:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673891 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دالاس-فۆرت وۆرس''' ({{بە ئینگلیزی |Dallas/Fort Worth International Airport}}) فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە لە شاری دالاس-فۆرت وۆرس لە [[تێکساس|ویلایەتی تەکساس]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|لە ئەمریکا]]. ئەم فڕۆکەخانەیە گەورەترین ناوەندی [[ھێڵە ئاسمانییە ئەمریکییەکان|ھێڵی ئاسمانی ئەمریکییە]]، کە بارەگا سەرەکییەکەی لە نزیک ئەم فڕۆکەخانەیەیە. لە ساڵی ٢٠١٥ فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی دالاس-فۆرت وۆرس مامەڵەی لەگەڵ ٦٤٬١٧٤٬١٦٣ تۆن سەرنشین کردووە. == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئابی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|وڵاتەکان|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Dallas-Fort Worth International Airport}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:داڵاس، تێکساس]] 5jrisrozqs6cdruoyq4iogv7lhjogtd 0 240930 1673900 1358840 2026-09-24T01:38:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (مێژوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673900 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی لۆس ئانجلەس''' ({{بە ئینگلیزی |Los Angeles International Airport}}) فڕۆکەخانەیەکی نێودەوڵەتییە لە شاری [[لۆس ئانجلەس|لۆس ئەنجلۆس]] لە ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیا]]، کە گەورەترین و قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە لۆس ئەنجلۆسی گەورە و ویلایەتی کالیفۆرنیا، ھەروەھا یەکێکە لە گرنگترین فڕۆکەخانەکانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]. لە ساڵی ٢٠١٥دا ئەم فڕۆکەخانەیە ٧٤٬٩٣٦٬٢٥٦ تۆن سەرنشینی مامەڵەی لەگەڵدا کردووە، کە بە بەراورد بە ساڵی پێشوو بە ڕێژەی ٦٪ زیادی کردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Daily Breeze|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=LAX sets record for passenger volume in 2015|ناونیشان=http://www.dailybreeze.com/business/20160126/lax-sets-record-for-passenger-volume-in-2015|وێبگە=dailybreeze.com}}</ref> و بەپێی ژمارەی سەرنشینەکان بووەتە حەوتەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە لە جیھاندا؛ ھەروەھا، لە لیستی قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھانە، بە پشتبەستن بە ژمارەی گەشتەکان، فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی لۆس ئەنجلۆس لە پلەی سێیەمدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Airport Traffic Reports|ناونیشان=http://aci-na.org/content/airport-traffic-reports|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121103085550/http://aci-na.org/content/airport-traffic-reports|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Airports Council International – North America|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|وڵاتەکان|مێژوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کالیفۆڕنیا|لۆس ئانجلەس }} {{پۆلی کۆمنز|Los Angeles International Airport}} {{مێژوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لۆس ئانجلەس]] 2xp8g9a8ljrjvg196uehawme5wezvp1 4 241625 1673786 1672697 2026-09-23T21:01:29Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1673786 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٧٦٢٣٥ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/SakuraBot|٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٤٣٤٨١ || bot || ١٧ی ئابی ٢٠٢٢ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ١٠٢٦٠٤ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:CdRBot|CdRBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/CdRBot|٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٦٥٠٨ || bot || ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٣٥٧٢ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٢١٣٠٣ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦]] || ٨٥٦٩ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] rbm5lqreo21rajhictbwwjzf7ybc6we 1 242165 1673471 1483691 2026-09-23T13:02:23Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673471 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1103078 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180618184054/http://www.rufoot.ru/ بۆ http://www.rufoot.ru/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:١٢، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1483690 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180630164018/http://www.hep.lu.se/staff/smirnova//archive/team_e.html بۆ http://www.hep.lu.se/staff/smirnova//archive/team_e.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٤٢، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ڕووسیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673470 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200215002314/https://www.uefa.com/memberassociations/association%3DRUS/index.html بۆ http://www.uefa.com/memberassociations/association=rus/index.html/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) l2wqrtpp1ikupmrq8suasum3dvsk1v8 0 243477 1673997 1111973 2026-09-24T07:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سوێد-کۆلکە) 1673997 wikitext text/x-wiki '''فۆکسترۆت''' تۆڕێکی تاوانکارییە لە سوێد. == دەربارە == سەرۆکی تۆڕەکە [[ڕەوا مەجید]]ە (کە بە ڕێوییە کوردەکە ناسراوە)، تاوانبارێکی سوێدی-عێراقی خەڵکی شاری ئۆپسالایە و لە ساڵی ١٩٨٦ لەدایکبووە، لە مانگی ئابی ٢٠٢٠ەوە لەسەر ئاستی نێونەتەوەیی بە تاوانی پەیوەست بە [[ماددە ھۆشبەرەکان]] و ئامادەکاری بۆ کوشتن کەسێکی داواکراوە، تۆڕەکە بە پلەی یەکەم لە کەسانێک پێکھاتووە کە تەمەنیان لە نێوان ٢٥ بۆ ٣٥ ساڵیدایە و چەندین کەس لە کەسوکاری مەجید لەخۆدەگرێت. تۆڕی فۆکسترۆت پەیوەندی بە چەندین ڕووداوی توندوتیژیەوە ھەیە، لەوانە تەقەکردن و دەستدرێژیکردن. ھەروەھا فۆکسترۆت و ڕەوا مەجید پەیوەندییان بە ئەڵقەیەکی گەورەی ماددە ھۆشبەرەکانەوە ھەیە لە ئۆستەرسوند.<ref>https://www.krimfup.se/articles/rawa-majid-och-foxtrot-natverket</ref><ref>https://www.aftonbladet.se/a/z7doj1</ref> تۆڕی فۆکسترۆت بە ڕێکخراوێکی باش ڕێکخراو دادەنرێت، و نیگەرانییەکی گەورەی دەزگاکانی جێبەجێکردنی یاسا لە [[سوێد]] بووە. ھەروەھا فۆکسترۆت پەیوەندی بە تاوانی چەک و توندوتیژییەوە لە سوێد. نۆ پیاو کە پەیوەندییان بە مەجیدەوە ھەبووە لە کۆتاییەکانی مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ بە تۆمەتی ماددە ھۆشبەرەکان و چەک تۆمەتبار کران.<ref>https://blog.zaramis.se/2023/05/09/natverk-foxtrot-expansiv-knarkgrossist/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سوێد}} {{سوێد-کۆلکە}} [[پۆل:تاوان]] [[پۆل:ھۆڵەندا]] [[پۆل:تاوانی ڕێکخراو]] [[پۆل:سوید]] i4lb3zdezput32ereiv18w1rdcmfqvf 1 243487 1673438 1331633 2026-09-23T12:12:02Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673438 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھۆپ (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1111879 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180107202918/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6 بۆ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠٣، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھۆپ (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331632 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180107202918/http://www.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6 بۆ https://www2.bfi.org.uk/films-tv-people/4de828f5338f6 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھۆپ (فیلم)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673437 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131017161917/https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1 بۆ https://www.bbfc.co.uk/releases/hop-2011-1 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 9q5zj5vh0lpku0dpw89i2s3st04nkc2 0 243619 1673778 1673086 2026-09-23T20:25:27Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} 1673778 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:فائيق تؤفيق 1.jpg|وێنۆک|'''فائیق تۆفیق''']]'''فائیق تۆفیق (موحامی)''': بازرگان و بەڕێوبەر و نووسەر، فائیق کوڕی تۆفیق کوڕی عەبدولعەزیز و خەڵکی خانەقین و دایکی «حەمدییە کچی عەبدولعەزیز کوڕی سڵێمان کوڕی مووسا زەھاوی»یە. باوک و دایکی لە گۆڕستانی (شێخ عەبدولقادری گەیلانی) نێژروان. خۆی ساڵی ١٨٩٠ لە خانەقین ھاتووەتە دنیاوە. == سەرەتای ژیان و خوێندن == خوێندنی تا ئامادەییی لە خانەقین و کۆلیجی حقووقی لە بەغدا تەواوکردووە. سێ خوشکی ھەبووە: نەزیمە، ژنی حەسەن فەھمی پاچەچیی پارێزەر بووە، دووەکەی دی، «ثەمینە»ی ژنی «حسێن جەمیل» و «بدوور»ی ژنی «نازم حەمید»؛ کاتی خۆی بۆ خوێندن چوونەتە بەیرووت. خۆی و خوشکەکانی بە باشی بە کوردی قسەیان کردووە. ماڵیان، لە تەنیشت ماڵی شازادە ساڵحەی خوشکی مەلیک فەیسەڵی یەکەم بووە. فائیق، ھاوپۆل و ھاوتەمەنی حەسەن تاڵەبانی بووە، پێکەوە خوێندنی حقووقیان تەواوکردووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == وەزیفەی حوکمەت == چەند ساڵێک قایمقامی ئامێدی، ھەڵەبجە و ڕەواندز بووە. پاشان خزمەتەکەی گواستراوەتەوە و کراوە بە (ناظر الخزينة). پێوەندییەکی توندوتۆڵی لەتەک مەلیک غازی ھەبووە. ساڵانێک، لەگەڵ «داود ئەلسەعدی»، پارێزەری «شەفیق عەدەس»ی جوولەکەی دەوڵەمەند بووە. ڕۆژگارێک کۆمپانیایەکی گواستنەوەی نێوان ئێران و عیراقی دامەزراندووە، نووسینگەکەی لە نزیکی (القصر الأبيض) بووە و لە خانەقین لقی ھەبووە، کارمەندەکانی جوولەکە و شوفێرەکانی کورد بوون. سەرەتای ساڵانی پەنجا خۆی پاڵاوتووە بۆ نائیبیی شاری خانەقین. وتاری لە ڕۆژنامەکانی عیراق دا بڵاوبووەتەوە، لەوانە وتاری (خانقين ليست مطيّة للطامعين). دوو خانووی لە خانەقین ھەبووە، لە «ئیسحاق کرندلی»ی جوولەکەی کڕیون.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == گۆڤاری «گەلاوێژ» == لە ژمارە ٣ی مارتی ١٩٤٤ (ساڵی پێنجەم)ەوە تا دوا ژمارەی ساڵی شەشەم (١٩٤٥) مودیری مەسئوولی گۆڤاری «گەلاوێژ» بووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == گۆڤاری «دەنگی گێتیی تازە» == پاشان بووەتە خاوەنی ئیمتیازی خولی دووەمی گۆڤاری «دەنگی گێتیی تازە» کە یەکەم ژمارەی ١٢ی تشرینی دووەمی ١٩٤٥ (ساڵی سێیەم) تا ژمارە (٣)ی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٦ (ساڵی چوارەم) بە گۆڤار و لەوەبەدوایش کە بە ڕۆژنامە و یەکەم ژمارەی -کە درێژکراوەی گۆڤارەکەیە (واتە ٤)- ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٤٦ و دوا ژمارەی پارێزراوی (٣٤) ٢٥ی ئابی ١٩٤٧ دەرچووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ڕۆژنامەی عەرەبیی سیاسیی گشتیی ڕۆژانە «الجھاد» == ئەوەی زانراوە، فائیق تۆفیق ھەر ئەو دەورانە ئیمتیازی ڕۆژنامەیەکی عەرەبیی سیاسیی گشتیی ڕۆژانەی بە ناوی «الجھاد»ەوە وەرگرتووە، کە یەکەم ژمارەی ڕۆژی پێنج شەممەی ڕێکەوتی ١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ لە بەغدا دەرچووە و -ئەوەندەی زانراوە- تا ساڵی ١٩٥٢ بەردەوام بووە.<ref name=":1">ڕۆژنامەیێکی تازە، گۆڤاری "دەنگی گێتیی تازە"، ژمارە ١٢، ساڵی سێیەم، بەرگی پێنجەم، ل٢٦٤- لە: گۆڤاری دەنگی گێتیی تازە، خولی دووەم، بەرگی یەکەم، ژمارە ١–٢٠ (نشرینی دووەمی ١٩٤٥–١٨ی مارتی ١٩٤٦)، ئامادەکردنی سدیق ساڵح، ڕەفیق ساڵح و عەبدوڵڵا زەنگەنە، (پڕۆژەی ھاوبەشی بنکەی ژین و دەزگای ئاراس)، چاپخانەی ئاراس- ھەولێر، ٢٠١٠؛ زاھدە ابراھیم، کشاف بالجرائد والمجلات العراقیە، مراجعە عبدالحمید العلوچی، دار الحریە للگباعە- بغداد، ١٩٧٦، ێ٥٩.</ref> == ژیانی هاوسەرگیریی == لە ئاخر و ئۆخریی تەمەنیدا ژنێکی مەسیحیی بەناوی «ماری» ھێناوە، دوو کچ (بوشرا و ذيكرا) و کوڕێکی «خالید» ناوی لێ بووە، ئێستا لە لەندەن دەژین.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == مردن == لە کۆتاییی ١٩٧٥دا، کاتێک بەڕێوەبەری ئەوقاف بووە، یەکێ لە فەرمانبەرەکانی سووکایەتیی پێ کردووە، ئەویش تووڕە بووە و کەوتووە، جەڵتە لێێ داوە و کۆچی دواییی کردووە. تەرمەکەی براوە بۆ شاری (نەجەف)، لەوێ نێژراوە.<ref name=":0">ئەم زانیارییانە بەڕێز ئیبراھیم باجەڵان لە خزمانی دایکی فایەق تۆفیق، بە تایبەت ماڵی مەحموود زەھاویی وەرگرتوون، شەوانی ٢ و ٣/٨/٢٠١٦ لێی وەرگیراون.</ref><ref name=":1" /> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} dtoenjxccvwxl352rg3sduksgfqhlyy 0 245238 1674043 1673310 2026-09-24T09:54:46Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674043 wikitext text/x-wiki ‏{{Infobox person|name=کێڤن چامبەرلینگ|image=Kevin Chamberlin (46047741285).jpg|caption=چامبەرلینگ لە ساڵی ٢٠١٩|birth_date={{birth date and age|1963|11|25}}<ref>{{بیرخستنەوەی تویت|دوایین=Chamberlin |یەکەم=Kevin |بەستەری نووسەر=Kevin Chamberlin |بەکارھێنەر=kevinchamberlin |ژمارە=٤٠٤٨٥٨٤٠٦٢٥٢٤٦٢٠٨٠|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Happy Birthday to Me. #halfcentury |زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211119063102/https://twitter.com/kevinchamberlin/status/404858406252462080 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|birth_place=ماریلاند لە ئەمریکا|death_date=|death_place=|occupation=Actor, ئەکتەر، گۆرانیبێژ|years_active=چالاکە لە ١٩٨٥|education=زانکۆی ڕووتگێڕ|spouse={{marriage|میشێل گانس|2008}}}} '''کێڤن چەمبەرلین''' ({{بە ئینگلیزی|Kevin Chamberlin}}) (لەدایکبووی ٢٥ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣) ئەکتەری ئەمریکییە. == سەرەتای ژیانی و تایبەتی == چەمبەرلین لە شاری بالتیمۆر لە ویلایەتی میریلاند لەدایکبووە و لە شاری مۆرستاون لە ویلایەتی نیوجرسی گەورە بووە. لە قوتابخانەی سەرەتاییدا، ڕۆڵی ھاک فین لە بەرھەمھێنانی تۆم ساوەر لەلایەن قوتابخانەکەوە ڕۆڵی سەرەکی بینیوە. دوای ئەوەی لە ساڵی ١٩٨١<ref>[https://thesunpapers.com/2015/10/12/moorestown-council-and-moorestown-theater-company-honor-well-known-actor-former-resident-kevin-chamberlin/ "Moorestown Council and Moorestown Theater Company honor well known actor, former resident Kevin Chamberlin"], ''The Sun Newspapers'', October 12, 2015. Accessed November 7, 2020. "Moorestown native and Moorestown High School 1981 graduate Kevin Chamberlin is returning to his hometown to receive his proclamation given by council and the Moorestown Theater Company's First 'Theater Legend Award' at its Extrava-Gala fundraising dinner dance."</ref> لە قوتابخانەی ئامادەیی مۆرستاون دەرچوو، چەمبەرلین لە قوتابخانەی ماسۆن گڕۆس لە زانکۆی ڕوتگێرز لە نیو برونسویک لە ویلایەتی نیوجرسی لە زانکۆی ڕوتگێرز لە بواری نواندندا خوێندوویەتی و بە بڕوانامەی B.F.A، لە نواندن. لە ساڵی ١٩٨٥،<ref name="play1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Karam|یەکەم=Edward|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩|سەردێڕ=Lord Chamberlin: Kevin Chamberlin Breaks Out of Character Roles--For Now|ناونیشان=https://www.playbill.com/article/lord-chamberlin-kevin-chamberlin-breaks-out-of-character-roles-for-now-com-101387|وێبگە=Playbill}}</ref> چەمبەرلین لەو کاتەوە لە برۆد وەی ڕۆڵی گێڕاوە، کە بۆ سێ خەڵاتی تۆنی کاندید کراوە،<ref>[https://www.ibdb.com/broadway-cast-staff/kevin-chamberlin-72996#awards "Chamberlin Awards"] ibdb.com, retrieved November 26, 2017</ref> و لیستی بەرفراوانی کریدتەکانی فیلم و تەلەفزیۆنی ھەیە.<ref>[http://www.tcm.com/tcmdb/person/31738%7C0/Kevin-Chamberlin/filmography.html "Chamberlin Filmography"] {{بەستەری مردوو|url=http://www.tcm.com/tcmdb/person/31738%7C0/Kevin-Chamberlin/filmography.html |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }} tcm.com, retrieved November 26, 2017</ref> چەمبەرلین بە ئاشکرا ھاوڕەگەزبازە. لە ساڵی ٢٠٠٨ەوە لەگەڵ نووسەری تەلەفزیۆن و بەرھەمھێنەر مایکل گانس ھاوسەرگیری کردووە، لە ساڵی ١٩٩١ەوە پێکەوە بوون.<ref>https://playbill.com/article/25-lgbtqia-theatre-artists-share-their-2021-pride-plans</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nunn|یەکەم=Jerry|ڕێکەوت=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Kevin Chamberlin says uncle|ناونیشان=https://www.windycitytimes.com/lgbt/Kevin-Chamberlin-says-uncle/24016.html|وێبگە=Windy City Times}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی تویت|دوایین=Chamberlin|یەکەم=Kevin|بەستەری نووسەر=Kevin Chamberlin|بەکارھێنەر=kevinchamberlin|ژمارە=٦٢١٧٩٦٥٤١٢٠٤٨٥٦٨٣٢|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=@tobefonseca yes I am happily married.|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221019023635/https://twitter.com/kevinchamberlin/status/621796541204856832|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kevin Chamberlin}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دیزنی|فیلم}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] abo3ta2jxyiz572odwli1k70hidqsfh 0 245489 1673727 1511089 2026-09-23T19:38:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ئیسپانیا-کۆلکە) 1673727 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''فلیکس سانچێز باس''' ({{بە ئیسپانی|Félix Sánchez Bas}}؛ لەدایکبووی [[١٣ی کانوونی یەکەم]]ی [[١٩٧٥]]) [[ڕاھێنەری تۆپی پێ|ڕاھێنەرێکی]] [[تۆپی پێ]]ی ئیسپانییە، ئێستا ڕاھێنەری [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێکوادۆر]]ە. زۆربەی ژیانی پیشەیی لە [[قەتەر]] بەسەربردووە، سەرەتا وەکو ڕاھێنەری ھەڵبژاردەی لاوانی وڵاتەکە دەستبەکاربووە، تا لە ٢٠١٧ بووە بە ڕاھێنەری [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر]]، [[جامی ئاسیای ٢٠١٩]]ی بەدەستھێناوە، لە [[جامی ئاڵتوونی کۆنکاکافی ٢٠٢١]] گەیشتووەتە قۆناغی نیوەی کۆتایی، پاش ماڵئاوایی قەتەر لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]]، قەتەری بەجێھێشت. دواتر بوو بە ڕاھێنەری ئێکوادۆر. == کاروانی ڕاھێنەرایەتی == === قەتەر === سانچێز ڕاھێنەری لاوانی بارسێلۆنا بوو، لە ٢٠٠٦ ڕوویکردە قەتەر و لە [[ئەکادیمیای ئەسپایەر]] دەستبەکاربوو. لە ٢٠١٣ وەکو ڕاھێنەر لاوانی خوار ١٩ ساڵانی قەتەر دیاریکرا، پاڵەوانیەتی خوار ١٩ ساڵانی ئاسیای ٢٠١٤ی بەدەستھێنا. پاشان ڕاھێنەرایەتی لاوانی خوار ٢٠ و ٢٣ ساڵانی قەتەری کرد. لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٧ سانجێز بوو بە ڕاھێنەری [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر|ھەڵبژاردەی قەتەر]]، ١٦ی ئاب، یەکەم یاریی ئەنجامدا، کە یارییەکی دۆستانە بوو بەرامبەر بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەندۆرا|ئەندۆرا]]، ١-٠ براوە بوو. قەتەر لە پاڵاوتنی [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠١٨]] سەرنەکەوت، لە [[جامی کەنداوی عەرەب ٢٤]] لە قۆناغی کۆمەڵەکان ماڵئاوایی کرد. سانچێز سەرکردایەتی قەتەری کرد بۆ بەدەستھێنانی یەکەم نازناوی کیشوەری، کە [[جامی ئاسیای ٢٠١٩]] بوو، سەرجەم یارییەکانی کۆمەڵەی بە سەرکەوتن تەواو کرد، لە یاری کۆتاییدا، ٣-١ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژاپۆن|ژاپۆن]]ی بردەوە و بوو بە پاڵەوان. لەمانگی ئایاردا، گرێبەستێکی نوێی تا [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] واژوو کرد. دواتر قەتەر بانگھێشتی [[کۆپا ئەمریکای ٢٠١٩]] کرا، لە قۆناغی کۆمەڵە ماڵئاوایی کرد. لە [[جامی کەنداوی عەرەب ٢٤]]ی قەتەر، گەیشتە نیوەی کۆتایی. قەتەر بانگھێشتی [[جامی ئاڵتوونی کۆنکاکافی ٢٠٢١]] کرا، گەیشتە قۆناغی نیوەی کۆتایی. لە کۆتایی ساڵدا و لە [[جامی عەرەبی فیفای ٢٠٢١]] لە قەتەر، پلەی سێیەمی بەدەستھێنا. لە پاڵاوتنی [[جامی ئاسیای ٢٠٢٣]]، قەتەر جێگەی خۆی لە پاڵەوانیەتیەکە کردەوە. قەتەر وەکو خانەخوێ لە [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] بەشداربوو، سەرجەم یارییەکانی لە قۆناغی کۆمەڵەکان دۆڕاند، پاڵەوانیەتیەکەی بە تۆمارکردنی تاکە گۆڵێک کۆتایی پێھێنا. لە کۆتایی ساڵدا گرێبەستەکەی بەسەردەچوو، نوێیان نەکردەوە. === ئێکوادۆر === لە ١١ی ئازاری ٢٠٢٣، سانچێز گرێبەستێکی ٤ ساڵی لەگەڵ [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێکوادۆر]] واژوو کرد، لەیەکەم دەرکەوتنیدا، لە یارییەکی دۆستانە بەرامبەر بە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئوسترالیا|ئوسترالیا]] ١-٠ دۆڕا. == ئاماری ڕاھێنەرایەتی == {{Updated|٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}} {| class=wikitable style=text-align:center |+ تۆماری ڕاھێنەرایەتی بەپێی تیم |- !rowspan=2|ھەڵبژاردە !rowspan=2|لە !rowspan=2| بۆ !colspan=5|تۆمار !rowspan=2|{{abbr|س.|سەرچاوە}} |- !{{abbr|یاری|یاریی ئەنجامدراو}}!!{{abbr|ب|بردنەوە}}!!{{abbr|ی|یەکسانبوون}}!!{{abbr|د|دۆڕاندن}}!!{{abbr|٪ بردنەوە|ڕێژەی بردنەوە}} |- |align=right|خوار ١٩ ساڵانی قەتەر | ١ی تەممووزی ٢٠١٣ | ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥ {{WDL|10|9|1|0|decimals=1}} | |- |align=right|خوار ٢٠ ساڵانی قەتەر | ١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ | ٢ی تەممووزی ٢٠١٧ {{WDL|12|2|2|8|decimals=1}} | |- |align=right|خوار ٢٣ ساڵانی قەتەر | ٣ی تەممووزی ٢٠١٧ | ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠ {{WDL|32|10|9|13|decimals=1}} | |- |align=right|[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر|قەتەر]] | ٣ی تەممووزی ٢٠١٧ | ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ {{WDL|89|46|16|27|decimals=1}} | |- |align=right|[[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێکوادۆر|ئێکوادۆر]] | ١١ی ئازاری ٢٠٢٣ | بەردەوامە {{WDL|10|6|2|2|decimals=1}} | |- !colspan=3|کۆی گشتی {{WDLtot|153|73|30|50|decimals=1}} !— |} == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکی|بەستەر=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=F%C3%A9lix_S%C3%A1nchez_(football_manager)&oldid=1186275939|سەردێڕ=Félix Sánchez (football manager)|زمان=ئینگلیزی|سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{پۆلی کۆمنز|Félix Sánchez Bas}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسپانیا|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ئیسپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٥]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێی ئیسپانی]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی تۆپی پێ]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی قەتەر]] [[پۆل:ڕاھێنەرانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٢]] [[پۆل:وەرزشکارانی بارسێلۆنا]] mnwjo3501ctmdpy54xlbus6a8mt5txr 0 246261 1673678 1672642 2026-09-23T17:39:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:ئاسیا|ئاسیا]] 1673678 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox bilateral relations |ھەرێمی کوردستان ‒ سووریا |Syria |Kurdistan Region |map=Iraqi_Kurdistan_Syria_locator.png }} '''پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و سووریا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[سووریا]]یە. ھەرێمی کوردستان و سووریا دراوسێی یەکترین، بەڵام کوردستان تەنھا ھاوسنوورە لەگەڵ [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|خۆبەڕێوەبەریی ڕۆژاڤا]] کە لە دوای [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]وە دەستی بەسەر باکوور و خۆرھەڵاتی سووریادا گرتووە، و حوکومەتێکی ئۆتۆنۆمیی نافەرمی دامەزراندووە. ھەرێمی کوردستان و سووریا دوو دەروازەی سنوورییان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Business booming in Rojava after outlet opened with Kurdistan Region|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/1b332ce0-5791-4ca1-9bc1-1603fb830879/Business-booming-in-Rojava-after-outlet-opened-with-Kurdistan-Region|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> و لە مانگی شوباتی ٢٠٢١دا، ٢٠٨٫٥٧٤ پەنابەری سووری نیشتەجێی ھەرێمی کوردستان بوون.<ref name="unchr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syria Regional Refugee Response|ناونیشان=https://data.unhcr.org/en/situations/syria/location/5|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=UNCHR}}</ref> == مێژوو == بەھۆی ئاڵۆزی پەیوەندییەکانی نێوان سووریا و [[عێراق]] لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[حافز ئەسەد]] و [[سەددام حوسێن]]، ئەسەد پشتگیری لە یاخیبووانی کورد دەکرد لە باشووری کوردستان، لەکاتێکدا ناکۆکییان لەگەڵ ھێزەکانی عێراقدا ھەبوو. لە ساڵی ١٩٧٥ [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە [[دیمەشق]] لەلایەن [[جەلال تاڵەبانی]] دامەزرا و ڕژێمی سووریا پەیوەندی فەرمی لەگەڵ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزراند، بە سەردانیکردنی [[ئیدریس بارزانی]] بۆ دیمەشق. سووریا ھەوڵی یەکخستنی ھێزە کوردییە جیاوازەکانیی کوردی دا، کە لە عێراق لە دژی ڕژێمی عێراق دەجەنگان، بۆیە سووریا وەک ھاوکاری بۆیان نووسینگەی بۆ ھەردوو لایەنە سەرەکییە کوردییەکەیی باشووری کوردستانی کردەوە لە [[قامیشلۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McMurray|یەکەم١=edited by David|سەردێڕ=The Arab revolts : dispatches on militant democracy in the Middle East|دوایین٢=Ufheil-Somers|یەکەم٢=Amanda|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Indiana Univ Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٠٠٩٧٥-٣|شوێن=Bloomington|پەڕە=١٨٢}}</ref> کاتێک شەڕی ناوخۆی سووریا لە ساڵی ٢٠١٢ گەیشتە ناوچە کوردنشینەکانی ڕۆژاوای سووریا، [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، فراکسیۆنە جیاوازە کوردییەکانی سووریای لە [[ھەولێر]] کۆکردەوە بۆ ئەوەی لە دژی [[بەشار ئەسەد]] سەرۆکی سووریا خۆیان یەک بخەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barzani Unites Syrian Kurds Against Assad|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/07/barzani-grabs-assads-kurdish-car.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Al-Monitor|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> زۆرێک لە سەربازە سوورییە بە ڕەچەڵەک کوردەکان، لە قۆناغە سەرەتاییەکانی شەڕی ناوخۆی سووریا سەنگەرەکانیان بەجێ ھێشت و بەرەو ھەرێمی کوردستان ھەڵھاتن بۆ پێکھێنانی "پێشمەرگەکانی ڕۆژاڤا" کە لەلایەن ھەرێمی کوردستانەوە بودجەی بۆ دابین دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian Kurdish women join Peshmerga|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/sport/75952338-772a-453d-bef6-24b82a1adf72/Syrian-Kurdish-women-join-Peshmerga|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> [[فەلاح مستەفا]]، وەزیری دەرەوەی ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند: "دەمانەوێت حکومەتێکی دیموکراسی و نوێنەرایەتی لە دیمەشق ببینین، و ئۆپۆزسیۆن دەبێت دانپێدانان و ماف و ئایندەی سەرجەم گروپە کەمینەکان لەبەرچاو بگرێت".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Minister Falah Mustafa: Kurdish unity in Syria is of paramount importance|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=42101|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200303023826/https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=42101|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syria 'No future' for Kurdish forces in Syria, says lammaker close to Assad|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/22122015|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> لە وەڵامی [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]] لە ساڵی ٢٠١٧، ڕیاز تاوس، پەرلەمانتاری سووریا ڕایگەیاند، سووریا پشتگیری لە ڕیفراندۆمەکە ناکات، چونکە بڕیارێکی تاکلایەنەیە بەبێ ڕەزامەندی حوکومەتی عێراق ئەنجام دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian MP on Kurdish independence: Damascus seeks Arab unity|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/160620171|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سووریا|سیاسەت|ئاسیا}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] 13pksmyjjlr2bpsg9d4lo77mn5bdhi6 1673741 1673678 2026-09-23T20:13:05Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673741 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations |ھەرێمی کوردستان ‒ سووریا |Syria |Kurdistan Region |map=Iraqi_Kurdistan_Syria_locator.png }} '''پەیوەندییەکانی ھەرێمی کوردستان و سووریا''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[ھەرێمی کوردستان]] و [[سووریا]]یە. ھەرێمی کوردستان و سووریا دراوسێی یەکترین، بەڵام کوردستان تەنھا ھاوسنوورە لەگەڵ [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا|خۆبەڕێوەبەریی ڕۆژاڤا]] کە لە دوای [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]وە دەستی بەسەر باکوور و خۆرھەڵاتی سووریادا گرتووە، و حوکومەتێکی ئۆتۆنۆمیی نافەرمی دامەزراندووە. ھەرێمی کوردستان و سووریا دوو دەروازەی سنوورییان ھەیە،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Business booming in Rojava after outlet opened with Kurdistan Region|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/news/1b332ce0-5791-4ca1-9bc1-1603fb830879/Business-booming-in-Rojava-after-outlet-opened-with-Kurdistan-Region|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠١٧}}</ref> و لە مانگی شوباتی ٢٠٢١دا، ٢٠٨٫٥٧٤ پەنابەری سووری نیشتەجێی ھەرێمی کوردستان بوون.<ref name="unchr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Syria Regional Refugee Response|ناونیشان=https://data.unhcr.org/en/situations/syria/location/5|ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=UNCHR}}</ref> == مێژوو == بەھۆی ئاڵۆزی پەیوەندییەکانی نێوان سووریا و [[عێراق]] لە سەردەمی سەرۆکایەتی [[حافز ئەسەد]] و [[سەددام حوسێن]]، ئەسەد پشتگیری لە یاخیبووانی کورد دەکرد لە باشووری کوردستان، لەکاتێکدا ناکۆکییان لەگەڵ ھێزەکانی عێراقدا ھەبوو. لە ساڵی ١٩٧٥ [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە [[دیمەشق]] لەلایەن [[جەلال تاڵەبانی]] دامەزرا و ڕژێمی سووریا پەیوەندی فەرمی لەگەڵ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزراند، بە سەردانیکردنی [[ئیدریس بارزانی]] بۆ دیمەشق. سووریا ھەوڵی یەکخستنی ھێزە کوردییە جیاوازەکانیی کوردی دا، کە لە عێراق لە دژی ڕژێمی عێراق دەجەنگان، بۆیە سووریا وەک ھاوکاری بۆیان نووسینگەی بۆ ھەردوو لایەنە سەرەکییە کوردییەکەیی باشووری کوردستانی کردەوە لە [[قامیشلۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=McMurray|یەکەم١=edited by David|سەردێڕ=The Arab revolts : dispatches on militant democracy in the Middle East|دوایین٢=Ufheil-Somers|یەکەم٢=Amanda|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Indiana Univ Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٥٣-٠٠٩٧٥-٣|شوێن=Bloomington|پەڕە=١٨٢}}</ref> کاتێک شەڕی ناوخۆی سووریا لە ساڵی ٢٠١٢ گەیشتە ناوچە کوردنشینەکانی ڕۆژاوای سووریا، [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی ھەرێمی کوردستان، فراکسیۆنە جیاوازە کوردییەکانی سووریای لە [[ھەولێر]] کۆکردەوە بۆ ئەوەی لە دژی [[بەشار ئەسەد]] سەرۆکی سووریا خۆیان یەک بخەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Barzani Unites Syrian Kurds Against Assad|ناونیشان=http://www.al-monitor.com/pulse/politics/2012/07/barzani-grabs-assads-kurdish-car.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Al-Monitor|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠١٢}}</ref> زۆرێک لە سەربازە سوورییە بە ڕەچەڵەک کوردەکان، لە قۆناغە سەرەتاییەکانی شەڕی ناوخۆی سووریا سەنگەرەکانیان بەجێ ھێشت و بەرەو ھەرێمی کوردستان ھەڵھاتن بۆ پێکھێنانی "پێشمەرگەکانی ڕۆژاڤا" کە لەلایەن ھەرێمی کوردستانەوە بودجەی بۆ دابین دەکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian Kurdish women join Peshmerga|ناونیشان=http://www.kurdistan24.net/en/sport/75952338-772a-453d-bef6-24b82a1adf72/Syrian-Kurdish-women-join-Peshmerga|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Kurdistan24|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦}}</ref> [[فەلاح مستەفا]]، وەزیری دەرەوەی ھەرێمی کوردستان ڕایگەیاند: "دەمانەوێت حکومەتێکی دیموکراسی و نوێنەرایەتی لە دیمەشق ببینین، و ئۆپۆزسیۆن دەبێت دانپێدانان و ماف و ئایندەی سەرجەم گروپە کەمینەکان لەبەرچاو بگرێت".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Minister Falah Mustafa: Kurdish unity in Syria is of paramount importance|ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=42101|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200303023826/https://dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=42101|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syria 'No future' for Kurdish forces in Syria, says lammaker close to Assad|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/22122015|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> لە وەڵامی [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان]] لە ساڵی ٢٠١٧، ڕیاز تاوس، پەرلەمانتاری سووریا ڕایگەیاند، سووریا پشتگیری لە ڕیفراندۆمەکە ناکات، چونکە بڕیارێکی تاکلایەنەیە بەبێ ڕەزامەندی حوکومەتی عێراق ئەنجام دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Syrian MP on Kurdish independence: Damascus seeks Arab unity|ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/middleeast/syria/160620171|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠١٧|agency=Rudaw|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سووریا|سیاسەت|ئاسیا}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] pzu4ec484zbpa1tpio2jxpecamhb6bd 0 246352 1673524 1623839 2026-09-23T13:24:28Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673524 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Taj Hapoel.jpg|وێنۆک|کاپتنی هەردوو تیپەکە لەساتی دەستپێکردنی یارییەکە]] یاری کۆتایی '''پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا ساڵی ١٩٧٠''' یاری [[تۆپی پێ]]ی نێوان [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران|تاج تاران]] لە [[ئێران]] و ھاپۆئێل تەلئەبیب لە [[ئیسرائیل]] بوو کە بۆ دیاریکردنی پاڵەوانی "پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیای ساڵی ١٩٧٠" بوو. لە ١٠ی نیسانی [[ڕۆژژمێری زایینی|١٩٧٠]] لە یاریگای ئەمجەدییە لە [[تاران]] بەڕێوەچوو. تیمی تاج دوای بردنەوەی جامی یانەکانی تاران لە ١٩٦٨–٤٨ی کۆچی، لەم پێشبڕکێیەدا وەک نوێنەری ئێران ھەڵبژێردرا. ئەمە یەکەم دەرکەوتنی ئەم تیپە بوو لە پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا و لەم قۆناغە یەکەمی بەشداریکردنیدا، ھەروەھا گەیشتە یاری کۆتایی یارییەکان. ھەروەھا ھاپۆیل لە وەرزی ١٩٦٨–١٩٦٩ خولی ئیسرائیلی بردەوە. وەک نوێنەری ئەم وڵاتە چووە پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا. پێش ئەوەش ئەم تیپە مێژوویەکی بەشداریکردن و سەرکەوتنی لە قۆناغی یەکەمی پاڵەوانێتی ئاسیا لە ساڵی ١٩٦٧ ھەبووە؛ و لە ساڵی ١٩٧٠ بۆ جاری دووەم لە یاری کۆتایی ئەم پاڵەوانێتییە دەرکەوت. کۆبوونەوەی دوو تیپ بە ھۆکاری نا وەرزشی، لەوانە [[کێشەی عەرەب–ئیسرائیل|ململانێی وڵاتانی عەرەبی و موسڵمان لەگەڵ ئیسرائیل]]، ئاڵۆزی پەیوەندییەکانی نێوان ئێران و ئیسرائیل لەو کاتەدا، سەرکەوتنی ئیسرائیل لە [[جەنگی ١٩٦٧|شەڕی شەش ڕۆژەدا]] کە تەنھا سێ ساڵ پێش ئەم یارییە ڕوویدا بوو بەڕێوەچوو، و ھەستیارییەکانی کۆمەڵگەی ئێرانی بەرامبەر بە بوونی تیمێکی وەرزشی ئیسرائیل لە تاران ڕەھەندێکی فراوانی دۆزییەوە و تەنانەت لە دەرەوەی تۆپی پێش. یاریگای ئەمجەدییە کە یاریگای سەرەکی [[تۆپی پێ لە ئێران]] بوو لەو سەردەمەدا، وەک میوانداری ئەم یارییە ھەڵبژێردرا و یارییەکە بە ئامادەبوونی نزیکەی ٣٥ ھەزار بینەر و ناوبژیوانی سودین چاتێرجی<ref group="E">Sudhin Chatterjee</ref> لە [[ھیندستان]] بەڕێوەچوو. لە نیوەی یەکەمی ئەم یارییەدا سەرەڕای ھێرشی دوو تیپ بۆ سەر دەروازەکان و باڵادەستی ڕێژەیی تیپی تاج، ھیچ گۆڵێک تۆمار نەکرا؛ بەڵام لە گێمی دووەمدا یەکەمجار تیپی ھاپۆیل لە خولەکی ٦٩ گۆڵی تۆمارکرد، دواتر تیپی تاج لە خولەکی ٨٣ یارییەکەی یەکسانکردەوە و کاتی یاساییش بە ھەمان ئەنجام کۆتایی ھات، بۆیە یارییەکە ڕۆیشت بۆ [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زیادکراو]]. لە کاتی زیادکراودا تیپی تاج لە خولەکی ٩٢ گۆڵی دووەمی تۆمارکرد و ئەم ئەنجامە تا کۆتایی یارییەکە پارێزراو بوو، یارییەکەش بە ئەنجامی ٢–١ لە بەرژەوەندی تیپی تاج کۆتایی ھات. گۆڵەکانی تیپی تاج لە خولەکی ٨٣ لەلایەن غولام وەفاخا و لە خولەکی ٩٢ مەسعوود موینی تۆمار کران. ھەروەھا یەحزێکڵ چازوم لە خولەکی ٦٩ گۆڵێکی بۆ تیپی ھاپۆئێل تۆمارکرد. سەرکەوتن لەم یارییەدا بە یەکێک لە گرنگترین ئەنجامەکانی مێژووی یانەی تۆپی پێی تاج و تۆپی پێی یانەکانی ئێران لە ئاسیا دادەنرێت. ئەم یارییە یەکەم دەرکەوتنی تیپێکی ئێرانییە لە یاری کۆتایی جامی یانەکانی ئاسیا و یەکەمین پاڵەوانێتی ھەڵبژاردەیەکی یانە ئێرانییە لەم کێبڕکێیەدا. == یاریگای میوانداری == [[پەڕگە:Amjadieh_Stadium.jpg|وێنۆک|نمایی ھوایی از ورزشگاە امجدییە در دھھٔ ١٣٤٠ خورشیدی.]] یاریگای ئەمجەدییە میوانداری ئەم یارییە بوو. ئەمجەدییە کۆنترین یاریگای تۆپی پێی تارانە. دروستکردنی ئەم یاریگایە لە ساڵی ١٩٣٨ی دەستی پێکرد و لە ساڵی ١٩٣٩ تەواوکرا. بە بەڕێوەچوونی یەکەمین پاڵەوانێتی ئێران کرایەوە. لە دەوروبەری ئەم یاریگایە ستاند ھەیە و توانای فەرمی ٢٥ ھەزار کەسە، بەڵام لە زۆر یاریدا بینەرێکی زۆرتر دەهاتنە یاریگاکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٧|سەردێڕ=مجموعه ورزشی شهید شیرودی - اماکن ورزشی|ناونیشان=http://www.shirodisportcomplex.ir/sport_places/?qn=2975024|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170515133424/http://www.shirodisportcomplex.ir/sport_places/?qn=2975024|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئایاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=web.archive.org}}</ref> لە کاتی ئەم یارییەدا یاریگای ئەمجەدییە [[تۆپی پێ لە ئێران|یاریگای سەرەکی تۆپی پێی ئێران]] بوو. ھەموو یارییەکانی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئێران|ھەڵبژاردەی ئێران]] لەم یاریگایەدا بەڕێوەچوو، بە یارییەکانی پاڵاوتنی ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٦٤یشەوە. ھەروەھا ھەموو یارییەکانی جامی گەلانی ئاسیای ساڵی ١٩٦٨ لەم یاریگایەدا بەڕێوەچوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|سەردێڕ=رادیو زمانه {{!}} خارج از سیاست {{!}} ورزشی {{!}} امجدیه ڕا از تاریخش نمی‌توان گرفت|ناونیشان=http://zamaaneh.com/morenews/2009/12/post_1157.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091219210635/http://zamaaneh.com/morenews/2009/12/post_1157.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=web.archive.org}}</ref> ھەروەھا ئەمجەدییە میوانداری زۆرێک لە چالاکییە سیاسییە ناوەرزشییەکان و کۆمەڵایەتییەکانی کردووە، وەک میوانداریکردنی [[ئێلیزابێتی دووەم|ئەلیزابێسی دووەم]]، شاژنی [[ئینگلتەرا]] لە کاتی سەردانەکەیدا بۆ ئێران لە ساڵی ١٩٦٠ی کۆچی؛ و ئاھەنگی تاجە گوڵینەی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی|محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] لە ساڵی ١٩٦٧ی کۆچی. خ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٢|سەردێڕ=فرح پهلوی از سفر ملکه الیزابت به ایران می‌گوید|ناونیشان=https://www.bbc.com/persian/iran/2012/06/120604_l44_farah_pahlavi_jubilee|بڵاوکەرەوە=BBC News فارسی|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=(تصاویر) تاج‌گذاری محمدرضا پهلوی به ڕوایت عکاس امریکایی|ناونیشان=http://fararu.com/fa/news/224795/تصاویر-تاج‌گذاری-محمدرضا-پهلوی-به-روایت-عکاس-امریکایی|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171201131257/http://fararu.com/fa/news/224795/تصاویر-تاج‌گذاری-محمدرضا-پهلوی-به-روایت-عکاس-امریکایی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=web.archive.org}}</ref> == پاشخانی پاڵەوانێتی یانەکانی پاڵەوانی ئاسیا == [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا]] لە ساڵی ١٩٦٢. بڕیاریدا پاڵەوانێتییەک لە نێوان پاڵەوانانی وڵاتانی ئەندامدا ئەنجام بدرێت بۆ دیاریکردنی پاڵەوانی کیشوەری ئاسیا، ئەمەش بە نموونەی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] کە ساڵانە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] بەڕێوەدەچێت.<ref dir="ltr" name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ١٩٩٧|سەردێڕ=The Asian Club Championship|ناونیشان=http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19970409161253/http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=web.archive.org|زمان=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970409161253/http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html |date= ٩ی نیسانی ١٩٩٧ }}</ref> خولی یەکەمی ئەم پێشبڕکێیانە لە ساڵی ١٩٦٧ بەڕێوەچوو؛ و بە شێوەیەکی پێش و پاش بەڕێوەچوو، کە بە پاڵەوانێتی ھاپۆئێل تەلئەبیب لە ئیسرائیلەوە کۆتایی ھات. سەرەتا بڕیار بوو ھەشت تیپ لەم یارییانەدا دەربکەون، بەڵام نوێنەرانی ئێران و [[ھیندستان]] لە ئامادەبوونی نوێنەری ئیسرائیل کشانەوە، بەجۆرێک ژمارەی تیپەکان بۆ شەش تیپ کەمکرایەوە.<ref dir="ltr" name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1967|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup67.html#cc|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=השבוע בו הוכתרה הפועל ת"א לאלופת אסיה|ناونیشان=https://www.haaretz.co.il/sport/opinions/1.1595836|بڵاوکەرەوە=Haaretz הארץ|زمان=he}}</ref> بەڕێوەچوونی یارییەکان لە شێوەی دەرچوون و گەڕانەوە و گەڕانەوە، کە ھاوشێوەی مۆدێلی ئەنجامدانی جامی یانەکانی ئەوروپا بوو، لەگەڵ دووری کیشوەری ئاسیا و خراپی بارودۆخی دارایی تیپە ئاسیایییەکان نەدەگونجا؛ ھەر لەبەر ئەم ھۆکارەش قۆناغی دووەم لە مانگی یەکی ساڵی ١٩٦٩ بە شێوەیەکی ناوەندی کە لەلایەن [[تایلەند|تایلەندەوە]] میوانداری کرا.<ref name=":3"/> ئەمجارە ژمارەی تیپەکان بۆ دە تیپ زیادی کرد و تیپەکان سەرەتا لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بە دوو کۆمەڵەی پێنج تیپ ڕکابەرییان کرد و دوو تیپ لە ھەر کۆمەڵەیەک سەرکەوت بۆ قۆناغی پێش کۆتایی و لە کۆتاییدا ماکابی تێل تیمی ئەڤیڤ لە ئیسرائیلەوە توانی نازناوی پاڵەوانێتییەکە بەدەستبھێنێت.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1968/69|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup68.html#cc|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref> قۆناغی سێیەمی ئەم یارییانە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٧٠ بەڕێوەچوو. وە ھاوشێوەی وەرزی پێشوو بە ئامادەبوونی ھەشت تیپ لە لایەن [[ئێران|ئێرانەوە]] بە شێوەیەکی ناوەندگەرایی میوانداری کرا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1970|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup70.html|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref> جگە لەمەش، لەو ساڵەدا، بەپێی ئەو پلانەی [[فیفا]] پێشنیاری کردبوو، بڕیار بوو پاڵەوانێتییەک ھەبێت بە ناوی [[جامی جیھانیی یانەکانی فیفا|جامی جیھانی یانەکان]] لە نێوان پاڵەوانەکانی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] و ئاسیا و [[خولی پاڵەوانەکانی ئەفریقا]] و [[جامی لیبێرتادۆرێس|ئەمریکای باشوور]] و ئەمریکای باکوور و ناوەڕاست و ئۆقیانووس، و تیپی پاڵەوانی ئاسیا دەتوانێت بەشداری لەم یارییانەدا بکات لە کۆتاییدا جامی جیھانی یانەکانی تۆپی پێ لەو ساڵەدا ئەنجام نەدرا و یەکەم قۆناغی ساڵانێک دواتر لە ساڵی ٢٠٠٠ی زایینی بەڕێوەچوو.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=FIFA Club World Cup - Previous Tournaments - FIFA.com|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/clubworldcup/brazil2000/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131214040517/http://www.fifa.com/tournaments/archive/clubworldcup/brazil2000/index.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=web.archive.org|زمان=en}}</ref> == ڕێگا بۆ یاری کۆتایی == === تاج === تیمی تاج بەدوای پاڵەوانێتی یانەکانی تاران ١٩٦٨–٤٨ کۆچی دەگەڕێت. وەک نوێنەری [[ئێران]] مۆڵەتی بەشداری لە پێشبڕکێی یانەکانی پاڵەوانی ئاسیا بەدەستھێنا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲ اردیبهشت ۱۳۹۶|سەردێڕ=قهرمانی آسیایی تاج: بازخوانی فروردین شیرین ۱۳۴۹|ناونیشان=http://f-f.ir/%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180111091640/http://f-f.ir/%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel - List of Champions|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesi/israchamp.html|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref> تاج لەگەڵ نوێنەرانی [[لوبنان|وڵاتانی لوبنان]] و [[مالیزیا]] و [[سریلانکا]] لە گرووپی A کۆکرایەوە. لە دوایین ساتەکاندا تیپی سریلانکای ساندەرز لە یارییەکان کشایەوە و تاج تەنھا دوو یاری لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا ئەنجامدا و ھەردووکی بە ھەمان ئەنجامی ٣–٠ بردەوە و بە ئاسانی سەرکەوت بۆ قۆناغی پێش کۆتایی. غوڵامحوسێن مەزلومی، گۆڵکاری تیپی تاج، لە یاری دووەمی ئەم تیپە بەرامبەر تیپی سێلانگۆر ھاتریکی تۆمارکرد و ڕۆڵێکی کاریگەری ھەبوو لە سەرھەڵدانی تاج وەک پێشەنگی تیپەکە. لە قۆناغی پێش کۆتاییدا، تاج بە ئەنجامی ٢–٠ لە میدانی بردەوە، کە نوێنەرایەتی مالیزیای کرد کە دووەم تیپی کۆمەڵەی B بوو، و سەرکەوت بۆ یاری کۆتایی. تیمی تاج تا گەیشتن بە یاری کۆتایی گۆڵێکی نەکردبوو و باشترین ھێڵی بەرگری پاڵەوانێتییەکەی ھەبوو. === ھۆپوێڵ === ھەروەھا تیپی ھاپۆیل لە وەرزی ١٩٦٨–١٩٦٩ پاڵەوانێتی خولی ئیسرائیلی بەدەستھێنا. وەک نوێنەری [[ئیسرائیل]] لەم پێشبڕکێیانەدا دەرکەوت. ھاپۆیل لەگەڵ نوێنەرانی [[تایلەند]] و [[ھیندستان]] و [[ئیندۆنیزیا]] لە کۆمەڵەی دووەمدا کۆبووەوە و توانی بە سێ سەرکەوتنی ئاسان و یازدە گۆڵ تۆماربکات بۆ قۆناغی پێش کۆتایی. یەکەم یاری ھاپۆیل بەرامبەر تیپی ڕۆیاڵ پۆلیس لە تایلەندەوە بە ئەنجامی ٥–٠ سەرکەوتنی ئەم تیپە بوو. لە گێمی یەکەمدا ھاپۆیل ھەر ٥ گۆڵەکەی تۆمارکرد و یەکەم یاری خۆی وەک پاڵێوراوێکی جدی بۆ پاڵەوانێتییەکە نیشاندا. یاری پێش کۆتایی نێوان ھاپۆئێل و نوێنەری لوبنان بەڕێوە نەچوو؛ ھامۆنتمان کە تیپی دووەمی کۆمەڵەی A بوو، ڕازی نەبوو بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئیسرائیل یاری بکات، وەک فەرمانی حکوومەتی لوبنان، و ھاپۆیل بە ئەنجامی ٣–٠ سەرکەوتنی بەدەستھێنا و سەرکەوت بۆ قۆناغی کۆتایی.<ref name=":0"/><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=זיכרונותיהם של האדומים מטהרן|ناونیشان=https://www.football.org.il/magazine/?itemid=%7BC478F542-3546-481B-9474-CB9252C0A0C4%7D|بڵاوکەرەوە=www.football.org.il|زمان=he}}</ref> تیپی ھاپۆیل باشترین ھێڵی ھێرشبەری جامەکەی ھەبوو بە تۆمارکردنی ١١ گۆڵ پێش یاریی کۆتایی. == پێش پێشبڕکێکە == === پەیوەندی نێوان ھەردوو وڵات === گەشتی ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بۆ ئێران، یەکەم گەشتی تیپێکی یانەیەکی ئیسرائیلی بوو بۆ ئێران. تیپەکانی وڵاتانی عەرەبی و ئیسلامی ئامادە نەبوون بەرامبەر نوێنەرانی ئیسرائیل یاری بکەن، وەک لە پاڵەوانێتی یانەکانی پاڵەوانێتی ئاسیا ساڵی ١٩٦٩. بەھۆی کشانەوەی نوێنەرانی وڵاتانی عەرەبی لە یاریکردن بەرامبەر ئەم تیپە، ھەڵبژاردەی مەکابی تەلئەبیب بەبێ ئەنجامدانی یەک یاری گەیشتە یاری کۆتایی.<ref name=":4"/> ھەروەھا ھەستیارییەکان زۆر بوون؛ سێ ساڵ پێش ئەم یارییە، [[جەنگی ١٩٦٧|شەڕێکی شەش ڕۆژە لە نێوان عەرەب و ئیسرائیل]] ڕوویدا و شکستی عەرەب بووە ھۆی ئەوەی ھەستی دژە ئیسرائیل لە ئێراندا سەرھەڵبدات. دوو ساڵ پێش ئەنجامدانی ئەم یارییە، ھەڵبژاردەکانی ئێران و ئیسرائیل لە ھەمان یاریگەی ئەمجەدییە لە چوارچێوەی جامی نەتەوەکانی ئاسیای ساڵی ١٩٦٨ یارییەکی ھەستیاریان بەڕێوە بردبوو، کە تێیدا بینەرانی ئەمجەدییە زۆر دروشمی دژ بە ئیسرائیلیان دەوتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=خاطره تصویری/ ڕوزی که ایران انتقام اعراب ڕا از ڕژیم اسرائیل گرفت|ناونیشان=https://www.mashreghnews.ir/news/311331/خاطره-تصویری-روزی-که-ایران-انتقام-اعراب-را-از-رژیم-اسرائیل-گرفت|بڵاوکەرەوە=مشرق نیوز|زمان=fa}}</ref> لەسەر ئاستی [[دیپلۆماسی]] ئێران لەم کاتەدا پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئیسرائیل ئاڵۆزتر کردبوو. پەیوەندییەکانی نێوان ھەردوو وڵات کەم تا زۆر نھێنی بوون و [[شانشینی پەھلەوی|حکومەتی ئێران لەو کاتەدا]] بە [[دی فاکتۆ]] ئیسرائیلی ناسیبوو، باڵیۆزخانەی ئیسرائیلیش بە شێوەیەکی نافەرمی لە تاران چالاک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=رابطه فرهنگی و ورزشی ایران و اسرائیل در دوره پهلوی دوم|ناونیشان=https://rasekhoon.net/article/show/904397/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%85|بڵاوکەرەوە=rasekhoon.net|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231219190520/https://rasekhoon.net/article/show/904397/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%85|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم پەیوەندیانە لەلایەن وڵاتانی عەرەبییەوە ناڕەزایییان بەرامبەر بوو و حکوومەتی ئێران ڕەھەندەکانی ئەو پەیوەندیانەی شاردەوە. بەڕێوەچوونی ئەم پێشبڕکێیە و سەفەری تیمی ئیسرائیل تا ڕادەیەک ڕەھەندەکانی ھاوکاریی نێوان ھەردوو وڵاتی ڕوون کرد و ئەمەش ناڕەزایەتی توندی وڵاتانی عەرەبی لێکەوتەوە. لە بەرامبەر ئەم ناڕەزایەتیانەدا حکوومەتی ئێران ڕای گەیاند کە وەرزش سیاسی نییە و ئەگەر تیمە ئێرانییەکان لە ڕێگەی تیروپشکەوە ڕووبەڕووی تیمە ئیسرائیلییەکان ببنەوە، ئێرانییەکان ئامادە نین بەشداری پێشبڕکێکە نەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نخستین مسابقه ورزشی بین تیم های ایرانی و اسرائیلی|ناونیشان=https://www.asianews.ir/fa/newsagency/1679/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C|بڵاوکەرەوە=روزنامه آسیا|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810113609/https://www.asianews.ir/fa/newsagency/1679/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەرەڕای ئەوەش لە تاران کەشوھەوا بە توندی دژی تیپی ئیسرائیل بوو و تەنانەت لە بەردەم ئەو ھۆتێلەی کە یاریزانان و ستافی ھاپۆیل تێیدا دەمانەوە، خۆپیشاندان ئەنجامدرا تا پۆلیس ناچار بوو دەستوەردان بکات.<ref name=":7"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ultras Hapoel Tel Aviv 1999 - Official website|ناونیشان=https://www.ultrashapoel.com/index1024.php|بڵاوکەرەوە=www.ultrashapoel.com|زمان=he|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812221043/http://ultrashapoel.com/index1024.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەھۆشوا فایگنبام یاریزانی یانەی ھاپۆل<ref group="E">Yehoshua Feigenbaum</ref> وتی: ھاندەران زۆر کۆنەپەرست بوون و وا دیار بوو ھەموو تاران تەنھا یەک شتیان دەویست: بۆ ئەوەی ئێمە دۆرین و بۆ ئەوەی جامەکە لەگەڵ تاج بمێنێتەوە.<ref name=":6"/> === یەکەم میوانداری ئێران === [[پەڕگە:Ghahreman-taj-Asia-4.JPG|وێنۆک| هاندەران، چەند کاتژمێرێک پێش دەستپێکردنی یارییەکە گەیشتنە یاریگای ئەمجەدییە]] پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا لە دوای جامی نەتەوەکانی ئاسیا بە گرنگترین پاڵەوانێتی تۆپی پێ لە ئاسیا دادەنرا و بەڕێوەبردنی ئەم یارییانە ڕووداوێکی گرنگ بوو لە تۆپی پێی ئێراندا. ئەمە یەکەمجار بوو کە یارییەکانی پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا لە ئێران بەڕێوە بچێت و تیپی تاج یەکەم ھەڵبژاردەی ئێران بوو کە گەیشتە یاری کۆتایی ئەم پاڵەوانێتییە.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Champions' Cup|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/as1.html|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref> ھەروەھا پێش ئەم یارییە، ڕێکخراوی پەروەردەی وەرزشی ئێران بە ھاوکاریی فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئێران، بلیتی گرەوکردنی ڕەسمی بۆ ئەو یارییانە چاپ کرد و لە لقەکانی بانکی سەدرەتی ئێران و نووسینگەی بلیتی ئەمجەدییە دەستی بە فرۆشتنی کرد. بۆ ئەم مەبەستە فۆڕمی تایبەت چاپکرا و بە نرخی ٢ تمەن فرۆشرا، ھەروەھا خەڵاتی وەک ئۆتۆمبێلی ئاریا و شاھین بۆ براوەی گرەوکردنەکە دیاریکرابوو، بەڵام ئەم بلیتانە پێشوازییەکی باشیان لێنەکرا و دوای ئەم پێشبڕکێیە ئەم پلانە دووبارە نەکرایەوە.<ref name=":1"/> === مەرجەکانی ھەردوو تیپەکە === دوو تیپی تاج و ھاپۆئێل پێش ئەم یارییە ڕووبەڕووی یەکتر نەبوون و ئەمە یەکەمین و تا ئەمڕۆش دوایین ڕووبەڕووبوونەوەی نێوان ئەو دوو تیپەیە.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Head to head stats Esteghlal (Tehran), Iran - Hapoel (Tel Aviv), Israel|ناونیشان=http://wildstat.com/p/5014/ch/all/club1/IRI_Esteghlal_Tehran_FC/club2/ISR_Hapoel_Tel_Aviv|بڵاوکەرەوە=wildstat.com|زمان=en}}</ref> لەو کاتەدا تۆپی پێی ئیسرائیل لە لووتکەی دەسەڵاتی خۆیدا بوو لە ئاسیا؛ ھەڵبژاردەی ئیسرائیل وەک تاکە نوێنەری ئاسیا و زەریای ھێمن سەرکەوتنی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠]] بەدەستھێنا و چوار یاریزانی ھاپۆیل لەو یارییانەدا لە ھەڵبژاردەی ئیسرائیل ئامادەبوون.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=World Cup 1970 Qualifying|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tables/70q.html|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{cite wev|date=|title=Planet World Cup - 1970 - Squads - Israel|url=http://www.planetworldcup.com/CUPS/1970/squad_isr70.html|publisher=www.planetworldcup.com|language=en}}</ref> لە قۆناغی پێشووی ئەم یارییانەدا لە ساڵی ١٩٦٩ نوێنەری ئێران تیمی پەرسەپۆلیسی تاران بوو، کە لەلایەن نوێنەری ئیسرائیل، مەکابی تەلئەبیبەوە دوورخرایەوە،<ref group="پانویس">پرسپولیس برای صعود از گروهش احتیاج به پیروزی برابر مکابی تل‌آویو داشت اما آن بازی بدون گل مساوی شد و پرسپولیس از صعود بازماند.</ref> تیمی ئیسرائیلیش دواتر بوو بە پاڵەوانی ئەو ساڵە. یەکەم قۆناغی پاڵەوانێتی یانەکانی پاڵەوانێتی ئاسیا لە ساڵی ١٩٦٧. ھەروەھا بە سەرکەوتنی ئەو تیپەی ئامادەبوو لە یاری کۆتاییدا کۆتایی ھات، ھاپۆئێل تەلئەبیب بە نوێنەرایەتی ئیسرائیل.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1967|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup67.html#cc|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref> ھەربۆیە تیمی تاج ئەگەری ئەوەی ھەبوو کە بە بردنەوەی یاری کۆتایی پێش بە پاڵەوانێتی سێ جاری نوێنەرانی ئیسرائیل بگرێت و یەکەم پاڵەوانێتی بۆ تیپێکی ئێرانی لە ئێران بھێنێت. بۆ بەشداریکردن لەم پاڵەوانێتییەدا، تیمی تاج کۆمەڵێک یارمەتیدەری لە تیپەکانی دیکە وەرگرتبوو؛ غوڵام وەفاخا لە عەقاب و فێریدوون موعینی لە پیکان و مەحموود خوردبین لە [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس|پەرسەپۆلیس]].<ref name=":1"/> ئەم کردەوەی تاج لەگەڵ ناڕەزایەتی نوێنەرانی تیمی ئیسرائیلدا بوو، بەڵام ڕێکخەرانی پێشبڕکێکە ئەمەیان بە یاسایی زانی و ناڕەزایەتی ئیسرائیلییەکانیان نەزانی.<ref name=":6"/> == پێشبڕکێ == === ڕۆژێکی گونجاو === لە کاتژمێر ١٠:٠٠ی بەیانییەوە دەرگای یاریگای ئەمجەدییە بەڕووی بینەراندا کرایەوە و لە کاتژمێر ١:٠٠ی پاشنیوەڕۆوە ستاندەکانی یاریگاکە پڕکرایەوە. ئەم یارییە پێشوازییەکی زۆر باشی لێکرا و ھەرچەندە ستاندەکانی یاریگای ئەمجەدییە توانای ٢٥ ھەزار کەسی ھەبوو، بەڵام بینەرێکی زۆرتر ھاتنە یاریگاکە. لەو کاتەدا ڕۆژنامەکە ژمارەی بینەرانی بە نزیکەی ٣٥ ھەزار خەمڵاندووە و ھەزاران کەس لە دەرەوەی یاریگاکە ماوەتنەوە.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠٠٢|سەردێڕ=השבוע בו הוכתרה הפועל ת"א לאלופת אסיה|ناونیشان=https://www.haaretz.co.il/misc/1.781608|زمان=he}}</ref> لەنێویاندا نزیکەی پێنج ھەزار کەس ھاندەری ھاپۆیل بوون. نوێنەری تیمی ھاپۆئێل پێنج ھەزار بلیتی یارییەکەی کڕی بوو و بەسەر کۆمەڵگەی جوولەکەکانی ئێراندا دابەشی کردبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=شکست صهیونیست‌ها همه ڕا خوشحال کرد/نماینده اسرائیل در امجدیه 5000 هزار هوادار داشت! / آن گل هیچ وقت از یادم نمی‌رود - پایگاه خبری تحلیلی فردا {{!}} Farda News|ناونیشان=https://www.fardanews.com/fa/news/281652/شکست-صهیونیست‌ها-همه-را-خوشحال-کردنماینده-اسرائیل-در-امجدیه-5000-هزار-هوادار-داشت-آن-گل-هیچ-وقت-از-یادم-نمی-رود|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131030215549/https://www.fardanews.com/fa/news/281652/شکست-صهیونیست‌ها-همه-را-خوشحال-کردنماینده-اسرائیل-در-امجدیه-5000-هزار-هوادار-داشت-آن-گل-هیچ-وقت-از-یادم-نمی-رود|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=web.archive.org}}</ref> ئەم یارییە ڕاستەوخۆ لە تەلەڤیزیۆن و ڕادیۆی ئێرانیش پەخش کرا. پێنج ساڵ پێش ڕێکەوتی ئەم یارییە، لە ٢١ی نیسانی ١٩٦٥، محەممەد ڕەزا شا لە تیرۆرکردنی ڕەزا شەمسەبادی<ref name=":1"/> ڕزگاری بوو و بەم بۆنەیەوە، پێش دەستپێکردنی یارییەکە، ڕێوڕەسمێک بە ناوی «لابردنی مەترسی لە… ژیانی شا» لەلایەن سەید جەواد زەبیحی بەڕێوەچوو. لەم ڕێوڕەسمەدا کە لە یاریگای ئەمجەدییە بەڕێوەچوو، سەرەتا شیعری ئایینی خوێندرایەوە، پاشان دوعا بۆ تەندروستی [[محەممەدڕەزا پەھلەوی]]، [[فەرەح پەھلەوی]] و [[ڕەزا پەھلەوی]] ئێران کرا و لە کۆتاییدا یادی محەممەد عەلی بابەییان و ئایەتوڵڵا لەشکری کە لە کاتی ھەوڵێکی تیرۆرکردنی سەرکەوتوو نەبوو لەلایەن شەمسەبادییەوە کوژران، ڕێزی لێگیرا. === پوختەی پێشبڕکێکە === [[پەڕگە:Ghahreman-taj-Asia-5.JPG|وێنۆک| لە خولەکی ٨٣دا غوڵام ڤافاخا بە لێدانی سەر گۆڵی یەکسانکردنەوەی تۆمارکرد.]] ==== نیوەی یەکەم ==== یارییەکە بە ھێرشە سەرەتایییەکانی تیپی ھاپۆیل دەستیپێکرد و لە ١٠ خولەکی یەکەمی یارییەکەدا ھەڵبژاردەی ئیسرائیل باشترین تیپی یاریگا بوو؛ بەڵام یاریزانانی تاج بەھەمان شێوە وردە وردە دەستیان کرد بە ھێرشبردن و لە خولەکی ١٢ ھەلێکی زۆر باشیان لەدەستدا کە لەسەر ھێرشی عەلی جەباری لە باڵی ڕاستەوە بەدەست ھات: ئاری بێجارانۆی گۆڵپارێزی ھاپۆیل<ref group="E">Arie Bejarano</ref> لە دەرەوەی سنوور و جەباری تۆپەکەی خستە ناوچەی سزا، ھێرشبەری تاج غولام حسێن مەزلومی تۆپەکەی گواستەوە بۆ ھێرشبەرێکی تری تاج غوڵام وەفاخا، وەفاخاش تۆپەکەی نارد بۆ گۆڵی ھاپۆئێل بە لێدانێک، بەڵام دەیڤید پریمۆ,<ref group="E">David Primo</ref> بەرگریکاری ھاپۆیل، تۆپەکەی گرت لە ھێڵی گۆڵی بەتاڵی گەڕاندەوە بۆ ئەوەی بۆشایی ھاپۆیل بە داخراوی بمێنێتەوە. دوای یەک خولەک، تیپی تاج جارێکی دیکە بە لێدانەکەی وەفاخا ھەلێکی بۆ ڕەخساند، بەڵام پریمۆی بەرگریکاری ھاپۆیل دیسانەوە تۆپەکەی پاککردەوە بەھۆی ھەڵەی ھیندستان لە دۆخێکی گوماناوی لێدانی سزادا، ناوبژیوان لێدانی سزای لە بەرژەوەندی تاج لە دەرەوەی ناوچەی سزا ڕاگەیاند. فێریدۆن مۆئینی ئەم لێدانە سزایەی تۆمارکرد، بەڵام لێدانەکەی سەرکەوتوو نەبوو. دوای ئەم دۆخە، سەرەڕای سوودی ڕێژەیی تاج، گێمی یەکەم بە ئەنجامی ٠–٠ کۆتایی ھات. ==== نیوەی دووەم ==== گێمی دووەم بە ھێرشەکانی تیپی تاج دەستی پێکرد و لە ١٥ خولەکی یەکەمی ئەم گێمەدا تۆپ و یاریگا لە بەردەستی ئەم تیپەدا بوو. سەرەڕای ھێرشەکانی نوێنەری ئێران، دەروازەی نوێنەری ئیسرائیل بە درەوشاوەیی گۆڵپارێزی ئەم تیپە کە ھاوکات گۆڵپارێزی ھەڵبژاردەی لاوانی ئیسرائیل بوو، بە داخراویی مایەوە. لە خولەکی ٦٢ و بە پێچەوانەی ڕەوتی ڕێژەیی یارییەکە، پریمۆی بەرگریکاری ھاپۆئێل کە بە جووڵەیەکی شەخسی لە ناوچەی سزای تاج نزیک دەبووەوە، بڕیار بوو ھەلێکی ھەبێت کاتێک کارو حەقڤاردیان یاریزانی ناوەڕاستی تاج ڕێگری لێکرد. لە خولەکی ٦٧دا، ھاپۆیل ھەلێکی دیاریکراوی تۆمارکردنی گۆڵی بۆ ڕەخساند، کاتێک مێھدی لاڤاسانی بەرگریکاری تاج، لە کۆتا ساتی لێدانەکەی ھێرشبەری ھێڵی ناوەڕاستی ھێرشبەری ھاپۆیل، یەحزێکل چاوومی نارد بۆ گۆشە. دوای چەند ساتێک و لە خولەکی ٦٩دا ھەمان لێدانی گۆشەی چازوم گۆڕا بۆ گۆڵ بۆ تیپی ھاپۆیل و ھاپۆیل بە ئەنجامی ١–٠ پێشکەوت. تیمی تاج تەنھا ٢٢ خولەکی ماوە بۆ ئەوەی یارییەکە یەکسان بکەنەوە و لە شکستەکە ڕزگاریان بێت. لە ٥ خولەکی یەکەمی دوای گۆڵەکە تاج ھێرشێکی زۆری نەکرد، بەڵام دوای چەند خولەکێک و لە خولەکی ٧٥دا تیپی تاج تاکە گۆڕانکاری خۆی ئەنجامدا: مێھدی حاج محەممەد لەبری عەلی جەباری کاپتنی تاج ھاتە نێو یارییەکەوە کە گۆڵێکی تۆمارکرد ڕۆژێکی بێدەنگ. دوابەدوای ئەم گۆڕانکارییە، پێکھێنانی یاریزانانی تاج لە یاریگادا گۆڕانکاری بەسەردا ھات و تیپی تاج ھێرشی زۆریان دەستپێکرد کە تێیدا حاج محەممەد ڕۆڵی سەرەکی بینی. لە خولەکی ٧٩ تیپی تاج ھەلێکی ڕوونی گۆڵکردنی لەدەست دا، بەڵام دواجار ھێرشەکانی تاج سوودی ھەبوو و لە خولەکی ٨٣ گۆڵەکەی ھاپۆیل کرایەوە و یارییەکە بە گۆڵێکی بێ بەرامبەر یەکسان کردەوە. لە خولەکی ٨٧دا ھاپۆیل گۆڕانکارییەکی کرد و فایگنبام بووم یاریزانی نیشتمانی ئەم تیپە یارییەکەی بەجێھێشت و مێیر برینەر جێگەی گرتەوە. ھێرشەکانی تاج لە خولەکەکانی کۆتاییدا بەردەوام بوون، وەفاخا لە خولەکی ٩٠دا ھەلێکی دیکەی ئاشکرای گۆڵکردنی لەدەستدا، بەڵام لە درێژەی کاتی یاساییدا ھیچ گۆڵێکی دیکە تۆمارنەکرا و یارییەکەش چووە [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زیادکراو]]. ==== کاتی زۆرکراو ==== دوای ٥ خولەک پشوو لە نێوان کاتی یاسایی و زیادکراودا، یارییەکە ھێرشەکانی تاج بەدوای خۆیدا ھێنا و لە خولەکی ٩٢دا تاج توانی گۆڵی دووەم و بردنەوە تۆمار بکات و ئەنجامەکەی ٢–١ لە بەرژەوەندی ھەڵبژاردەی ئێران بکات. دوای ئەم گۆڵە تاج بەردەوام بوو لە ھێرشبردن و بەرگریکارانی ھاپۆیل تەنھا ھەوڵیان دا ئەنجامەکە خراپتر نەبێت. یەکەم ١٥ خولەکی کاتی زیادکراو بە ھەمان شێوە کۆتایی ھات. لە ١٥ خولەکی دووەم و کۆتا کاتی زیادکراودا، یاریزانانی ناوەڕاست و ھێرشبەرانی تیپی ھاپۆیل توندوتیژییان کرد لە ھەوڵی تۆمارکردنی گۆڵێکی یەکسانکردندا، لە خولەکی ١١٧دا ڕۆنی کاڵدیرۆن<ref group="E">Ronnie Calderon</ref> یاریزانی ژمارە ٨ی یانەی ھاپۆیل، پێکان بوو و یارییەکەی بەجێھێشت و چووە دەرەوە. ھاپۆئێل کە ھەردوو ڕێژەی گۆڕانکارییەکانی کەڵکی وەرگرتبوو، لە کۆتا خولەکەکاندا بە دە یاریزان بەردەوام بوو لە یاریکردن و سەرەڕای ھێرشەکانی نەیتوانی یارییەکە یەکسان بکاتەوە، بەرگریکاران و گۆڵپارێزی تاجیش سەرکەوتوو بوون لە ھێشتنەوەی گۆڵەکەیان تا یارییەکە بە داخراوی ٢–١ بوو. کۆتایی ھات لە بەرژەوەندی تاج. ==== گوڵەکانی ==== * گۆڵی ھاپۆئێل: چازۆم یاریزانی ھێڵی ناوەڕاستی ھاپۆیل لە خولەکی ٦٩دا تۆپەکەی لە نزیک گۆڵی تاج پێشخست، بەڵام کاتێک خەریک بوو تۆپەکە بنێرێتە گۆڵی تاج، تۆپەکە لەلایەن لاڤاسانییەوە ڕەوانەی گۆشەی یارییەکە کرا. گۆشەکە لەلایەن سیمۆن بن یۆناتان، بەرگریکاری ڕاست و کاپتنی ھاپۆئێل نێردرا، و چازوم تۆپەکە بە سەری بردە ناو گۆڵی تاج. * گۆڵی یەکەمی تاج: لە خولەکی ٨٣ تاج لێدانێکی گۆشەی بۆ ھات. حاج محەممەد گۆشەی نارد و غولام ڤافەخاش بە لێدانی سەر گۆڵی یەکسان کردنەوەی گۆڵەکەی تۆمارکرد. * گۆڵی دووەمی تاج: لە خولەکی ٩٢دا تیپی تاج لێدانێکی سزای لە پشتی ناوچەی سزای ھاپۆیل وەرگرت. مەنسوور پورھەیدەری لە پشت ئەم تۆپە وەستا و تۆپەکەی بەرەو گۆڵی بەرامبەر نارد کە بەرگریکارانی ھاپۆیل گەڕێنرایەوە و مەسعوود موعینی بەپێی چەپی تۆپەکەی خستە ناو گۆڵی ھاپۆیلەوە. == دوای پێشبڕکێکە == [[پەڕگە:Ghahreman-taj-Asia-1.JPG|alt=|وێنۆک| ڕۆژنامەی زانیاری، ڕۆژێک دوای پاڵەوانێتی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران|تاج]] لە ئاسیا .]] === لە ئیسرائیل === ئەم شکستە بە تاکە دۆڕانی نوێنەرانی ئیسرائیل لە یاری کۆتایی جامی یانەکانی ئاسیا دادەنرێت.<ref name=":5"/> سەرەڕای ئەم شکستە، بەڕێوەچوونی ئەم پێشبڕکێیە بە دەستکەوتێکی دیپلۆماسی ناوچەیی بۆ ئیسرائیل دادەنرا، چونکە تا ئەو کاتە پەیوەندییەکانی نێوان ئێران و ئیسرائیل کەم تا زۆر نھێنی بوو و لەلایەن وڵاتانی عەرەبییەوە ناڕەزایی لێدەکرا، بەڵام لەگەڵ ئەنجامدانی ئەم کێبڕکێیە، پەیوەندییەکان لە نێوان ھەردوو وڵاتدا تا ڕادەیەک ئاشکرا بوون؛ بۆیە سەرەڕای شکستەکە، وەرزشوانانی ئیسرائیل بە ڕەزامەندییەوە گەڕانەوە بۆ ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=پنجاه سال از نخستین و آخرین مسابقه ورزشی بین تیم های ایران و اسرائیل می گذرد. فوتبالیست های تاج، خوش کاشتند|ناونیشان=https://radis.org/%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4/|بڵاوکەرەوە=رادیو پیام اسرائیل|زمان=fa-IR|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200507211303/https://radis.org/%d9%be%d9%86%d8%ac%d8%a7%d9%87-%d8%b3%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%a2%d8%ae%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%82%d9%87-%d9%88%d8%b1%d8%b2%d8%b4/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا ڕێھاڤیا ڕۆزنبام، سەرۆکی ڕاھێنەری تیپی ھاپۆیل لەم بارەیەوە ڕایگەیاند: بە لەبەرچاوگرتنی ئەو بارودۆخەی کە ھەبووە و کەشوھەوای دەوروبەرمان، بە باشترین شێوە کارمان کرد، یاری تۆپی پێی باشمان کرد و بە شێوەیەکی شکۆمەندانە نوێنەرایەتی ئیسرائیلمان کرد.<ref name=":6"/> دوای ئەوە ئیسرائیل تەنھا جارێکی تر لە پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا ئامادە بوو: پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٧١ کە لەلایەن ماکابی تەلئەبیبەوە بردەوە. لە یاری کۆتاییدا، مەکابی ناچار بوو ڕووبەڕووی تیپی ئەلشەرتی عێراقی ببێتەوە، بەڵام ھەڵبژاردەی عێراقی ئامادەنەبوو بەرامبەر ھەڵبژاردەی ئیسرائیل یاری بکات بەجۆرێک پاڵەوانێتییەکە بۆ تیپی مەکابی بوو. ئەمە دووەم و کۆتا نازناوی ئەم تیپە بوو لە ئاسیا.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1971|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup71.html#cc|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref> دوای پاڵەوانێتییەکەی ساڵی ١٩٧١، بەھۆی ھۆکاری وەک نەبوونی پیشەگەری لە ئاسیا و کێشەی سیاسی، جامی یانەکانی ئاسیا تا ساڵی ١٩٨٥ بەڕێوە نەچوو<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html|سەردێڕ=The Asian Club Championship|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/19970409161253/http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ١٩٩٧|وێبگە=Asian Football|زمان=en}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/19970409161253/http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html |date= ٩ی نیسانی ١٩٩٧ }}</ref> و لەم نێوەندەدا، لە ساڵی ١٩٧٤، دوای پێشنیاری کوێت، [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا|یەکێتی تۆپی پێی ئاسیای]] لە یارییەکە دوورخستەوە ئیسرائیل لە خولی تۆپی پێی ئاسیا و بوونی تیپە میللی و یانەکان ئیسرائیل بۆ ھەمیشە لە ڕکابەرییەکانی ئاسیا تەواو بووە.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠١٤|پەڕە=١١|زمان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Israel make their mark {{!}} Inside UEFA|ناونیشان=https://www.uefa.com/insideuefa/member-associations/ISR/news/025b-0ee53ea30154-349ead5783ad-1000--israel-make-their-mark/|بڵاوکەرەوە=UEFA.com|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|archive-url=https://web.archive.org/web/20200706015329/https://www.uefa.com/insideuefa/member-associations/ISR/news/025b-0ee53ea30154-349ead5783ad-1000--israel-make-their-mark/|url-status=dead}}</ref> === لە ئێران === دوای سەرکەوتنی تاج، بینەران لە یاریگای ئەمجەدییە ھاتنە دەرەوە و دەستیان کرد بە لێدان لە شەقامەکانی دەوروبەری یاریگاکە. خەڵکی تاران و شارەکانی دیکەی ئێرانیش ھاتنە سەر شەقامەکان و دەستیان کرد بە ئاھەنگگێڕان و چەقۆکێشان. لە ڕۆژانی دواتردا گۆرانیبێژی ئێرانی [[ویگین|ڤیگان]] گۆرانییەک بە شیعرێکی ئیرەج جەننەتی عەتای بۆ ستایشی یاریزانانی براوەی ئەم یارییە وتەوە.<ref name=":1"/> پاڵەوانێتی تاج لە ئاسیا یەکێکە لە بەنرخترین نازناوەکانی پاڵەوانێتی لە مێژووی ئەم یانەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=زدرادکو رایکوف|ناونیشان=http://takhtejamshidcup.com/index.php?option=com_content&view=article&id=363&Itemid=911|بڵاوکەرەوە=takhtejamshidcup.com}}</ref> پەرویز خوسرەوانی، یەکێک لە دامەزرێنەرانی سەرەتایی و خاوەنی یانەی تاج لەو کاتەدا، لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠١١. لە چاوپێکەوتنێکی تەلەڤیزیۆنیدا لەگەڵ بەشی فارسی دەنگی ئەمریکا، باسی ئەم سەرکەوتنەی کرد وەک یارییەکی ئیپیکی لە مێژووی ئەم یانەیەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۳ نوامبر ۲۰۱۱|سەردێڕ=گفتگو با پرویز خسروانی بنیانگذار باشگاه تاج|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=PbrQLABZEXk|بڵاوکەرەوە=یوتیوب}}</ref> دوای چەند ساڵێک کاتێک ناوی ئەم یانەیە گۆڕدرا بۆ [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران]]، لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠١ ئەم یانەیە دوو ئەستێرەی زێڕینی بۆ لۆگۆی یانەکە زیاد کرد وەک نیشانەی دوو پاڵەوانێتی تیپەکە لە ئاسیا کە یەکێکیان ئاماژەیە بۆ ئەم یارییە. ئەم سەرکەوتنە بۆ تۆپی پێی نەتەوەیی ئێرانیش زۆر گرنگ بوو. ئەم سەرکەوتنە یەکەم پاڵەوانێتی یانەیەکی تۆپی پێی ئێران بوو لە ئاسیا. دوو ساڵ پێش ئەوە لە بەھاری ساڵی ١٩٦٨ی کۆچی. ھەڵبژاردەی ئێران بۆ یەکەمجار بە شکستپێھێنانی ھەڵبژاردەی ئیسرائیل توانی جامی نەتەوەکانی ئاسیا بباتەوە و ئێستاش تیپێکی یانەیەکی بە شکستپێھێنانی نوێنەری ئیسرائیل ھێزی تۆپی پێی ئێرانی لە ئاسیا نیشان دا. ==تێبینییەکان== <references group="E"/> <references group="پانویس"/> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|ئیسرائیل|تۆپی پێ|مێژوو|دەیەی ١٩٧٠|ئاسیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} stggm0bhrqdglit0a8lrwk1606417hf 0 246379 1673564 1469685 2026-09-23T13:38:44Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673564 wikitext text/x-wiki '''یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران لە پێشبڕکێکانی ئاسیا''' ({{بە فارسی|باشگاه فوتبال استقلال تهران در رقابت‌های آسیایی}}) باس لە ئاستی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران]] لە [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا]]دا دەکات. ئیستقلالی تاران یانەیەکی تۆپی پێی پیشەگەرانەی [[ئێران|ئێرانە]] کە لە ١٩٤٥ لە [[تاران]] دامەزراوە. لە بەھاری ساڵی ١٩٧٠ یاریزانانی تیپی ئیستیقلال لە یەکەم دەرکەوتنیان لە جامی یانەکانی ئاسیا، لەھەمان کاتدا میوانداری پاڵەوانێتییەکە بوون، توانیان بگەنە پلەی پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٧٠. بەم شێوەیە بۆ یەکەمجار ھەڵبژاردەیەکی ئێرانی جامی نێودەوڵەتی فەرمی بەدەستھێنا. دوای ٢١ ساڵ تیپی ئیستێقلال توانی لە سێیەم یاری خۆیدا لەم پاڵەوانێتییەدا و لە جامی یانەکانی ئاسیای ١٩٩٠–١٩٩١ نازناوی پاڵەوانێتییەکەی دووبارە بکاتەوە. بەگشتی و تا کۆتایی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا ٢٠٢٠، ئیستێقلال ٢١ جار بەشداری پاڵەوانێتییەکانی ئاسیای کردووە، لەو ژمارەیەش سێ جار بەشداری جامی براوەی جامی ئاسیای کردووە و ١٨ یاری دیکەش لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا بووە. ئیستقلال سەرکەوتووترین نوێنەری ئێرانە لە مێژووی پێشبڕکێکانی یانەکانی کیشوەری ئاسیا و چوارەم شانازیترین تیپی ئەم پێشبڕکێیانە بە دوو نازناوی پاڵەوانێتی و دوو نازناوی دووەم و دوو نازناوی سێیەم لە بەرزترین ئاستی پێشبڕکێکانی یانەکانی ئاسیا. ھەروەھا تارانی بلوز حەوت یاری لە قۆناغی پێش کۆتایی جامی یانەکانی ئاسیادا ئەنجامداوە، لە نێو تیپە ئێرانییەکاندا ژمارەی پێوانەیی بەشداریکردنیان لە چوار تیپی کۆتایی ئەم کێبڕکێیە ھەیە. ھەروەها ئیستقلال یەکەم یانەی ئێرانییە کە لە کێبڕکێیەکانی ئاسیادا ١٠٠ یاری تێپەڕێنێت. مەنسوور پورھەیدەری یاریزان و ڕاھێنەری یانەی ئیستقلال لە ھەردوو پاڵەوانێتی ئەم یانەیە لە ئاسیا بەشداری کردووە. لە ساڵی ١٩٧٠ وەک بەرگریکار لە تیپی تاج یاری کردووە و لە وەرزی ١٩٩٠–١٩٩١ لە کاتی پاڵەوانێتی دووەمدا سەرۆکی تیپەکە بووە. پورھایدەری بە یەک پاڵەوانێتی و پلەی سێیەم وەک یاریزان، و یەک پاڵەوانێتی و یەک جێگری پاڵەوان و یەک نازناوی سێیەم لە ماوەی ژیانی ڕاھێنەرایەتیدا، بە شانازیترین پیاوی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران]] دادەنرێت لە مێژووی ئاسیادا. لە نێو یاریزانانی یانەی ئیستقلال، خوسرۆ حەیدەری بەرگریکاری ڕاستی ئەم تیپە بە بەشداریکردنی ٥٦ یاری لە پێشبڕکێکانی ئاسیادا، خاوەنی ژمارەی پێوانەیییە. فەرھاد مەجیدی یاریزانی پێشووی یانەی ئیستقلال باشترین گۆڵکاری ئێرانی لە کێبڕکێکانی ئاسیا و تاکە یاریزانی ئێرانییە کە تا ئێستا دوو ھاتریکی لە ئاسیا تۆمار کردبێت. غوڵامحوسێن مەزلومی و سەمەد مەرفاوی گۆڵکارانی تری ئیستقلال لە یارییەکانی ئاسیادا دوو جار نازناوی کاک گۆڵیان لەم پێشبڕکێیانە بەدەستھێناوە. ئیستقلال لە [[یاریگای ئازادی]] کە یاریگای خۆیەتی میوانداری ڕکابەرەکانی دەکات و بە یەکێک لە تیپە بەناوبانگەکانی ئاسیا دادەنرێت. ژمارەیەک لە یارییەکانی تیپەکە لە یاریگا زۆربینەرەکان ئەنجامدراون، یارییەکانی تیپەکەش لە یاریگای خۆیاندا بەزۆری لە یارییەکانی ئەم وەرزەدایە کە زۆرترین بینەری لێدەگیرێت. ئەم تیپە خاوەنی کۆمەڵێک ژمارەی پێوانەیی ئامادەبوونە لە یارییەکانی یانەکانی ئاسیادا، لەنێویاندا یاری کۆتایی جامی یانەکانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٩٩. لە وەرزەکانی ئەم دوایییەی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیادا، ئیستێقلال خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین بینەری لە یارییەکانی ناوخۆی خۆیدا بەدەستھێناوە. == باکگراوند == === یەکەم دەرکەوتنی تاج لە ئاستی نێونەتەوەیی === [[پەڕگە:Taj_Milz_Cup_1969.jpg|وێنۆک| کاروانی تیمی تاج لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مێھرئاباد|فڕۆکەخانەی مێھراباد]] دوای بردنەوەی جامی میڵز لە ساڵی ١٩٦٩. ئەم پاڵەوانێتییە یەکەمین پاڵەوانێتی تیمێکی ئێرانی بوو لە کێبڕکێ نێونەتەوەیییەکان.]] مێژووی یەکەمین گەشتی تیپی تۆپی پێی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران]] بۆ ئەنجامدانی یارییەک لە دەرەوەی ئێران دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٥٠ کە تیپی تاج گەشتێکی بۆ ئەم وڵاتە کرد بۆ ئەنجامدانی دوو یاری دۆستانە لە پاڵەوانێتی ئیستقلالی [[ئەفغانستان]]. ئەمە یەکەم گەشتی دەرەوەی وڵات بوو کە یانەیەکی ئێرانی تا ئەوکاتە. لەو سەفەرەدا تاج بە ئەنجامی ٣:٢ لە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفغانستان]]ی بردەوە و لە یارییەکەدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی زانکۆی کابول دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۴ مهر ۱۳۹۱|سەردێڕ=استقلال ۶۷ ساله شد|ناونیشان=http://khabaronline.ir/detail/245826}}</ref> لەم ساڵانەدا ھێشتا وەرزشی تۆپی پێ لە ئاسیا جێگەیەکی بەرچاوی نەبوو. لەم ماوەیەدا، پێشبڕکێکانی تۆپی پێی کیشوەری سنووردار بوو بە کێبڕکێی ھەڵبژاردە نیشتمانییەکانی وڵاتان لە [[یارییە ئاسیایییەکان|یارییەکانی ئاسیا]] و [[جامی نەتەوەکانی ئاسیا]]، و ئەنجامدانی پێشبڕکێی یانەکان، وەک لە کیشوەرەکانی [[ئەورووپا]] و [[ئەمریکای باشوور]] ئەنجامدرا، لەبەرچاو نەگیرا لەم کیشوەرەدا؛ بۆیە لە ساڵی ١٩٥٠ و بۆ ماوەی ١٩ ساڵ گەشتەکانی تیپی تۆپی پێی تاج بۆ دەرەوەی وڵات پەیوەندییان بە بەشداریکردن لە پاڵەوانێتییە فرەلایەنەکان یان بەشداریکردن لە یاری دۆستانە لەگەڵ تیپە بیانییەکان ھەبوو. لە نێو ئەم پاڵەوانێتییە ناوچەییانەدا جامی میڵزی ھیندستان بوو کە تیپی تاج لە نێوان ساڵانی ١٩٦٩ بۆ ١٩٧١ سێ جار سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=افتخارات تیم فوتبال باشگاه استقلال|ناونیشان=http://www.fcesteghlal.ir/fa/esteghlalsportteams/mensfootball/glory|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130317053510/http://www.fcesteghlal.ir/fa/esteghlalsportteams/mensfootball/glory|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۱ نوامبر ۲۰۱۲|سەردێڕ=استقلالی‌ها با جام میلز|ناونیشان=http://www.goal.com/iran/news/1825/ایران/2012/11/11/3518310/یک-عکس-یک-خاطره-استقلالی-ها-با-جام-میلز-هند}}</ref>eb === ئەنجامدانی پێشبڕکێی یانەکان لە ئاسیا === لە ناوەڕاستی شەستەکانی سەدەی ڕابردووەوە، [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا]] بیری لەوە کردەوە کە پێشبڕکێی یانەکان ھاوشێوەی پاڵەوانێتی یوفا، [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ئەنجام بدات. لە کۆبوونەوەی دەستەی بەڕێوەبەری یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا لە یەکەمی ئەیلوولی ١٩٦٢ لە [[جاکارتا]] بڕیاردرا کە ئەم پێشبڕکێیانە لەسەر مۆدێلی پێشبڕکێکانی ئەورووپا و لە نێوان تیپە پاڵەوانەکانی ئەندامەکاندا ئەنجام بدرێت.<ref dir="ltr">{{cite w|date=1997-04-09|title=The Asian Club Championship|url=http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/19970409161253/http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html|archive-date=۹ آوریل ۱۹۹۷|publisher=web.archive.org}}</ref> یەکەم پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٦٧ بەڕێوەچوو. ئێران لە قۆناغی یەکەمی پاڵەوانێتییەکەدا نوێنەری نەبوو،<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۴ ژانویه ۲۰۱۸|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1967|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup67.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180106063511/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup67.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٨ پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا ئەنجام نەدرا و لە قۆناغی دووەمەوە کە لە ساڵی ١٩٦٩ لە [[بانکۆک]] بەڕێوەچوو، دوو ساڵ دوای قۆناغی یەکەم، نوێنەرانی ئێران وەریان گرت بەشێک لەم پاڵەوانێتییە. [[کووەیت]] لە [[لوبنان]] ساڵی ١٩٧٢ بڕیار بوو پێنجەمین خولی پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا بە بەشداریی ھەریەک لە [[یانەی تۆپی پێی پێرسپۆلیس]] و ھۆنگ کۆنگ ڕێنجەرز و مەکابی ئیسرائیل و ئەلقادیسییەی کوێت بەڕێوەبچێت، پێشبڕکێکە ئەنجام نەدرا.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1972|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup72.html#cc|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210130072827/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup72.html#cc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com}}</ref> دوای ئەوە و بۆ ماوەی چواردە ساڵ بەھۆی ڕەچاوکردنی سیاسی وڵاتان و ھەروەھا فراواننەکردنی تۆپی پێی پیشەگەرانە لە ئاسیا، بەڕێوەچوونی پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا ڕاگیرا.<ref name="همشهری">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۹ اسفند ۱۳۸۹|سەردێڕ=آشنایی با تاریخچه مسابقات باشگاهی فوتبال در آسیا|ناونیشان=http://hamshahrionline.ir/details/129430|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130217021003/http://www.hamshahrionline.ir/details/129430|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠١٣}}</ref> جامی یانەکانی ئاسیا لە ساڵی ١٩٨٥ جارێکی دیکە خرایە بەرنامەی کاری [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا]] و دوای چواردە ساڵ پچڕانی ئەمساڵ خولی پێنجەمی پاڵەوانێتییەکە بەڕێوەچوو. لەو ساڵانەدا بەھۆی تێوەگلانی ئەو وڵاتە لە [[شەڕی ئێران و عێراق]] خولی تۆپی پێی نیشتمانی لە ئێران بەڕێوە نەدەچوو، ئێرانیش لە چەند وەرزی یەکەمدا نوێنەری نەنارد.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1985/86|ناونیشان=http://rsssf.com/tablesa/ascup86.html#cc|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190608062100/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup86.html#cc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=rsssf.com}}</ref><ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1987/88|ناونیشان=http://rsssf.com/tablesa/ascup88.html#cc|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190603004620/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup88.html#cc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=rsssf.com}}</ref> لە دوو قۆناغدا ئەو تیپانەی جامی یەکێتی ئینگلتەرایان بەدەستھێنا، ڕەوانەی پاڵەوانێتییەکان کران، بەڵام ھیچیان سەرکەوتوو نەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=تاریخچه جام باشگاه‌های آسیا؛ حذف پرسپولیس توسط محمدان بنگلادش|ناونیشان=https://footballi.net/news/r/234697/تاريخچه-جام-باشگاههاي-آسیا؛-حذف-پرسپوليس-توسط-محمدان-بنگلادش|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210311121417/https://footballi.net/news/r/234697/تاريخچه-جام-باشگاههاي-آسیا؛-حذف-پرسپوليس-توسط-محمدان-بنگلادش|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=فوتبالی|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=تاریخچه جام باشگاه‌های آسیا (بخش هفتم)؛ حذف شاهین اهواز توسط نماینده عراق|ناونیشان=https://footballi.net/news/r/234993/تاريخچه-جام-باشگاههاي-آسیا-بخش-هفتم-؛-حذف-شاهين-اهواز-توسط-نماینده-عراق|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210214224230/https://footballi.net/news/r/234993/تاريخچه-جام-باشگاههاي-آسیا-بخش-هفتم-؛-حذف-شاهين-اهواز-توسط-نماینده-عراق|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=فوتبالی|زمان=fa}}</ref> لە وەرزی ٢٠٠٢–٢٠٠٣، جامی یانەکانی ئاسیا لەژێر ناوی چامپیۆنزلیگی ئاسیا بەڕێوەچوو. ڕێکخەرانی یارییەکان ھەردوو پاڵەوانێتی جامی یانەکانی ئاسیا و جامی براوەکانی جامی ئاسیایان تێکەڵ کرد و بە شێوەیەکی نوێ پێشبڕکێکەیان بەڕێوەبرد. لە ساڵانی یەکەمدا تەنھا تیپە پاڵەوانەکانی خولی نەتەوەیی و جامی ژاپۆنی ھەر وڵاتێک ڕێگەیان پێدەدرا بەشداری لە پاڵەوانێتییەکەدا بکەن، بەڵام لەو وەرزەکانی دواترەوە ئەو وڵاتانەی خاوەنی تۆپی پێی ئاسیا بوون توانیان تیپی دووەم و سێیەمی خولەکەیان بنێرن بۆ پاڵەوانێتییەکە جگە لە پاڵەوانانی خولەکە و جامی کۆتایی.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=History of the Asian Champions League|ناونیشان=https://www.sportskeeda.com/football/history-of-the-asian-champions-league|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151109152836/http://www.sportskeeda.com/football/history-of-the-asian-champions-league|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=www.sportskeeda.com|زمان=en}}</ref> لە وەرزی ١٩٩٠–٩١ [[یەکێتیی تۆپی پێی ئاسیا|, یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا]] جامی کیشوەری بە ناوی جامی براوەی جامی ئاسیا بۆ ئەو تیپانەی کە جامی ئاسیایان بردەوە ئەنجامدا.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Football: Asian Cup Winners' Cup, Summary and Data|ناونیشان=https://www.infofootballonline.com/top_tournaments/asian_cup_winners_cup.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210203165806/https://www.infofootballonline.com/top_tournaments/asian_cup_winners_cup.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=www.infofootballonline.com}}</ref> ئەم جامە بۆ ماوەی دوازدە وەرز بەڕێوەچوو و دوایین ماوەی لە وەرزی ٢٠٠١–٢٠٠١ بەڕێوەچوو، دوای ئەوە بەستنی ئەم پێشبڕکێیانە لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا وەلا نرا و پاڵەوانانی جامی کۆتایی وڵاتانی ئاسیا لە پاڵەوانانی ئاسیا دەرکەوتن خولەکە.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Cup Winners' Cup|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/as2.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171027111446/http://www.rsssf.com/tablesa/as2.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com}}</ref> == پشتێنە == === پاڵەوانێتی لە ھەنگاوی یەکەمدا: ١٩٧٠–١٩٧١ === یەکەم دەرکەوتنی تاج لە پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا لە سێیەم وەرزیدا بوو کە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٧٠ لەلایەن ئێرانەوە میوانداری کرا و لە یاریگای ئەمجەدییە لە تاران بەڕێوەچوو. لەو کاتەدا عەلی دانایفارد، سەرۆکی دێرینی ڕاھێنەری یانەکە، جێگەی خۆی لەسەر کورسی یەدەگ بەخشیبوو بە زدراکۆ ڕیکۆڤ کە بەم دوایییە تیپە نیشتمانییەکانی تۆپی پێی لاوان و گەورەساڵانی ئێرانی بەجێھێشتبوو. بە دوو سەرکەوتنی ٣–٠ بەرامبەر نوێنەرانی لوبنان (ھۆمێنتمان بەیروت) و مالیزیا (سێلانگۆر)، تیپی تاج [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]] بە ئاسانی لە کۆمەڵەکەیان پێشکەوت. لەو کاتەدا ھەڵبژاردەکانی ئیسرائیل لە کیشوەری ئاسیا یارییان دەکرد و ھەڵبژاردەی ئیسرائیلیش وەک تاکە نوێنەری ئاسیا و زەریای ھێمن سەرکەوتنی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٧٠|جامی جیھانی ١٩٧٠ لە مەکسیک]] بەدەستھێنا.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۳ نوامبر ۲۰۰۶|سەردێڕ=World Cup 1970 Qualifying|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tables/70q.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181013001207/http://www.rsssf.com/tables/70q.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> لە ١٠ی نیسانی ساڵی ١٩٧٠ یەکەمین یاری کۆتایی ئاسیای تاج لە یاریگای لابریز لە ئەمجەدییە تارانەوە بەڕێوەچوو. لە خولەکی ٦٩ی یارییەکەدا ھاپۆیل بە گۆڵی یاریزانە نیشتمانییەکەی ئیزکیل ھازوم گۆڵی پێشکەوتنی بەدەستھێنا.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=1970 FIFA World Cup Mexico|ناونیشان=https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=32/teams/team=43984.html|بڵاوکەرەوە=FIFA|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20071015133147/http://fifa.com/worldcup/archive/edition=32/teams/team=43984.html|url-status=dead}}</ref> یارییەکە خەریک بوو بەم گۆڵە کۆتایی پێبێت؛ بەڵام غوڵام ڤافەخا لە خولەکی ٨٣ و کاتی زیادکراو یارییەکەی یەکسان کردەوە. لە خولەکی ٩٢دا مەسعوود مۆینی بەرگریکاری پێشەنگ گۆڵی بردنەوەی بۆ گۆڵی ھاپۆئێل تۆمارکرد و یارییەکەش بە ھەمان ئەنجام کۆتایی ھات. بەم شێوەیە تاج ئێران کۆتایی بە زنجیرە پاڵەوانێتی یانەکانی ئیسرائیل لە ئاسیا ھێنا و جامەکەی لە ماڵەوە ھێشتەوە. ئەم یارییە وەک یەکێک لە یارییە ناوازەکانی مێژووی یانەی ئیستێقلال تۆمارکراوە.<ref name="خسروانی">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=گفتگو با پرویز خسروانی بنیانگذار باشگاه تاج|ناونیشان=http://www.youtube.com/watch?v=PbrQLABZEXk|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130517031011/http://www.youtube.com/watch?v=PbrQLABZEXk|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٣}}</ref> لە کۆتایی یارییەکان، غوڵامحوسێن مەزلومی بە ٥ گۆڵ باشترین پیاوی یارییەکە بوو.<ref name="گل۱"/> ھەروەھا تاج نوێنەرایەتی ئێرانی کرد لە پاڵەوانێتی داھاتوو کە لە ساڵی ١٩٧١ لە [[بانکۆک]] بەڕێوەچوو. لەوێ تیمی تاج لەگەڵ سوپای کۆریای باشوور و ئەلعەرەبی کوێت و پێراک فا مالیزیا گرووپ کرابوون. دوای سەرکەوتنیان لە کۆمەڵەکەیان وەک تیپی یەکەم، یاریزانە پێست شینەکان لە یاریی پێش کۆتاییدا بەرامبەر یانەی شەرتەی عێراق بە دوو گۆڵ دۆڕان و لە پلەی سێیەمی ڕیزبەندییەکەدا بوون دوای ئەوەی جارێکی دیکە لە نوێنەری کۆریای باشوور شکستیان ھێنا.<ref name="گل۱"/> === دووبارە درەوشاوەتەوە: ١٩٩٠–٩١ === دوای کۆتایی ھاتنی شەڕی ئێران و عێراق لە ساڵی ١٩٨٨ و دوای پاڵەوانێتی ئیستقلال لە یەکەمین خولی تۆپی پێی نیشتمانی ئێران لە ساڵانی دوای شۆڕش (قودس لیگ)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۸ مهر ۱۳۹۰|سەردێڕ=استقلال قهرمان شایسته لیگ قدس|ناونیشان=http://sharghnewspaper.ir/News/90/07/28/14619.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120715032623/http://sharghnewspaper.ir/News/90/07/28/14619.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ھەنگاوی یەکەمدا، لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٩٠، ئیستقلال بە گۆڵەکانی سەمەد مەرفاوی لە دوو یاری گەڕی (١–١ لە دۆحە و ١–٠ لە تاران) لە تیپی ئەلسەدی قەتەر کە پاڵەوانی دوو وەرزی پێشوو بوو، بردەوە. گەڕی دووەمی یارییەکان بەھۆی [[شەڕی کەنداو|ھێرشی عێراق بۆ سەر کوەیت]] و سەرھەڵدانی شەڕی یەکەمی کەنداوی فارس چەندین جار لە لایەن ڕێکخەرانی یارییەکانەوە دواخرا و دواجار لە ھاوینی ١٩٩١ لە [[داکا]]ی پایتەختی [[بەنگلادێش]] بەڕێوەچوو. ئیستقلال بە دوو سەرکەوتنی لە ٢٥ی نیسانی کۆریای باکوور بە ئەنجامی ٢–١ و بانکۆک بانکی [[تایلەند]] بە ئەنجامی ٢–٠ و یەکسانبوونی ھەڵبژاردەی محەممەدی لە وڵاتی میواندار بە ئەنجامی ١–١ وەک یەکەمی کۆمەڵەکە دەرکەوت). لە قۆناغی پێش کۆتاییدا پۆلیتاجایای ئەندەنوسیا بە دوو گۆڵی عەباس سۆرخاب و شاھرۆخ بەیانی لە ئیستێگلالی بردەوە. لە ٢٩ی تەممووزی ١٩٩١، ئیستێقلال ڕووبەڕووی لیاونینگی چینی بووەوە کە پاڵەوانی بەرگریکارە و بە گۆڵەکانی ڕەزا حەسەنزادە و سەمەد مورفاوی بە ئەنجامی ٢–١ سەرکەوتنی بەدەستھێنا. بەم شێوەیە دوای ٢١ ساڵ لە یەکەم پاڵەوانێتی، دووەم جامی پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیا بۆ مۆزەخانەی جام و نیشانەکانی یانەکە زیادکرا. لە کۆتایی ئەم پێشبڕکێیەدا سەمەد مرفاوی بە ٦ گۆڵ نازناوی کاک گۆڵی یارییەکانی بەدەستھێنا، ھەروەھا مەجید نامجۆ موتڵەق وەک تەکنیکیترین یاریزانی جامی جامەکە ناسێندرا.<ref name="گل۱">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۱ اسفند ۱۳۸۷|سەردێڕ=استقلال در عرصه آسیایی؛ موفق‌ترین تیم تاریخ ایران در آسیا|ناونیشان=http://www.goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=7237|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140104121052/http://www.goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=7237|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جگە لەم نازناوانە، مەنسوور پورھەیدەری کە لە ساڵی ١٩٧٠ وەک یاریزانێک جامی یانەکانی ئاسیای بەدەستھێنا، توانی وەک سەرۆکی ڕاھێنەر ئەم شەرەفە دووبارە بکاتەوە.<ref name="گل۲">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۵ اسفند ۱۳۸۸|سەردێڕ=پورحیدری و استقلال همچنان پرافتخارترین‌ها|ناونیشان=http://www.goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=17857|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140812213751/http://goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=17857|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئیستقلال لە قۆناغی داھاتووی پێشبڕکێکەدا لەگەڵ مەنسوور پورھەیدەری چووە یاری کۆتایی. لە یاری کۆتایی خولی ١١ی جامی یانەکانی ئاسیا کە لە قەتەر بەڕێوەچوو، ئیستقلال لە خولەکی ٥٨ی یارییەکەدا بە گۆڵەکەی ئەمیر ھاشمی موغەدەم لە یانەی ھیلال پێشکەوتنی بەدەستھێنا، بەڵام لە خولەکی ٧٣ی یارییەکەدا بە یەکسانبوون کۆتاییھات. چارەنووسی ئەم یاری کۆتایییە بە [[لێدانی سزا (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]] دیاریکرا. سادق ورمزیار و مێھدی فانۆنیزادە گۆڵەکانیان تۆمارکرد، بەڵام ڕەزا حەسەنزادە، عەباس سۆرخاب و سەمەد مورفاوی لە لێدانی سزادا شکستیان ھێنا و ئیستقلال لە دوا ھەنگاودا جامی پاڵەوانێتی یانەکانی ئاسیای دۆڕاند.<ref name="گل۱"/> === جامی براوەی جامی ئاسیا: ١٩٩٦–٩٧ === [[پەڕگە:Nasser_Hejazi.jpg|وێنۆک| ناسر حیجازی، دوا ڕاھێنەر کە توانی ئیستقلال بباتە یاری کۆتایی جامی یانەکانی ئاسیا.]] ئیستقلال بۆ یەکەمجار لەم یارییانەدا بەشداری کرد دوای شەش وەرز دوای دەستپێکردنی جامی براوەی جامی ئاسیا لە وەرزی حەوتەمی وەرزی ١٩٩٦–١٩٩٧. ئیستقلال، کە دوای پشوویەکی ٤ ساڵ جارێکی دیکە لە ڕکابەرییەکانی ئاسیا دەرکەوتەوە، توانی سەرکەوێت بۆ چوار تیپی کۆتایی، بەڵام لە یاریی پێش کۆتاییدا، بە لێدانی سزا لەلایەن تیپی ئەلھیلاڵی سعودیەوە شکستی ھێنا، و ڕیزبەندییەکە ھەروەھا یارییەکە ڕادەستی ئۆلسان ھیۆندای کۆریای باشوور کرا بۆ ئەوەی پێگەیەکی باشتر بەدەستبھێنێت لەوەی پلەی چوارەم بەدەست نەھێنن.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1996/97|ناونیشان=http://rsssf.com/tablesa/ascup97.html#cwc|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181217231002/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup97.html#cwc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|زمان=en}}</ref> ئەمە یەکەمجار بوو کە ئیستێقلال لە پێشبڕکێی ئاسیادا دەرکەوت، لە کۆتاییدا، لە ڕیزی ٣ تیپی سەرەکیدا نەبوو. ئەم بێ ئەنجامە لە قۆناغی کۆتاییدا کاتێک ھاتەدی کە مەنسوور پورھەیدەری سەرۆکی ڕاھێنەری یانەی ئیستقلال تەنھا چەند ڕۆژێک پێش دەستپێکردنی یارییەکان ناسر حیجازی جێگەی گرتەوە و نەیتوانی بە باشی سەرکردایەتی تیپەکە بکات بۆ بەشداریکردن لە قۆناغی کۆتاییدا لە ماوەی کورتدا ڕاھێنەری یانەی ئێستێقلال بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱ آذر ۱۳۷۵|سەردێڕ=استقلال بدون هفت بازیکن اصلی امروز عازم عربستان می‌شود|ناونیشان=http://images.hamshahrionline.ir/hamnews/1996/750901/VARZE49.HTM|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181216210851/http://images.hamshahrionline.ir/hamnews/1996/750901/VARZE49.HTM|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=روزنامه همشهری}}</ref> === میوانداری: ١٩٩٩–٢٠٠٢ === لە وەرزی ١٩٩٨–٩٩ کە دوای ٧ وەرز لە دوورکەوتنەوە لە جامی یانەکانی ئاسیا بەشداری کردبوو، ئیستێگلال میوانداری قۆناغی کۆتایی خۆیشی کرد و توانی دوای ھەشت ساڵ بە ڕێنمایی ناسر حیجازی سەرکەوێت بۆ یاری کۆتایی ئاسیا. لەم وەرزەدا لە قۆناغی دووەمی پاڵاوتنەکانی دوو یاری گەڕەکیدا بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە ھێزی ئاسمانی عێراقیان بردەوە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲ آبان ۱۳۷۷|سەردێڕ=استقلال نیروی هوایی عراق ڕا در هم کوبید|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1998/770802/vrzsh.htm#vrzsh1}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1998/770802/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> قۆناغی چارەکی کۆتایی پێشبڕکێکە بە کۆمەڵ و لە ئیمارات بەڕێوەچوو. ئیستقلال ئەرکێکی قورسی نەبوو بەرامبەر بە ئەلحیلاڵی سعودی و ئەلعەین لە ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی، بەڵام بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکان یارییەکەیان بە تیپی نەناسراوی تورکمان کۆپتداق دۆڕاند. ئیستقلال لە یەکەم یاری بەرامبەر یانەی ھیلال بە دوو گۆڵی فەرھاد مەجیدی و سیروس دینمحەممەدی لە گێمی یەکەمدا پێشکەوتنی بەدەستھێنا و سەرەڕای دوورخستنەوەی ڕەزا حەسەنزادە لە خولەکی ٤٥، بەڵام توانی بە دە یاریزان لە ئەلھیلال بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۸ اسفند ۱۳۷۷|سەردێڕ=استقلال با ۱۰ بازیکن الهلال ڕا شکست داد|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1998/771208/vrzsh.htm#vrzsh4}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1998/771208/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> یاری دووەم بەرامبەر ئەلعەین بە یەک گۆڵی ئەلیرەزا ئەکبەرپوور کۆتایی ھات کە لە لێدانی [[لێدانی گۆشە (تۆپی پێ)|گۆشەیەکەوە]] تۆمارکرا، لە بەرژەوەندی ئیستقلال بوو، بۆ ئەوەی ئیستقلال بتوانێت پێش کۆتا یاری سەرکەوتنی خۆی پشتڕاست بکاتەوە. ناسر حیجازی لە یاری مەراسیمی بەرامبەر کۆپتداق پشوو بە شەش یاریزانەکەی دا. ئەم کۆبوونەوەیە بە یەک ئامانج لە بەرژەوەندی نوێنەری تورکمانستان کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۱ اسفند ۱۳۷۷|سەردێڕ=استقلال صدرنشینی ڕا به آسانی از دست داد|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1998/771211/vrzsh.htm#vrzsh2|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304205248/http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1998/771211/vrzsh.htm#vrzsh2|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1998/771211/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> قۆناخی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە لە مانگی نیسانی ساڵی ١٩٩٩ لە تاران بەڕێوەچوو و بە میوانداری ئیستقلال بوو. لە ٢٨ی نیساندا، ئیستگلال لە قۆناغی پێش کۆتاییدا لەگەڵ دالیانی چینی ڕووبەڕووی بووەوە. لەم یارییەدا ئیستقلال سەرەتا بە دوو گۆڵ لە خولەکەکانی ٤٤ و ٥٦ لەلایەن مەحموود فکری و عەلی موسەوییەوە پێشکەوتنی بەدەستھێنا، بەڵام دالیان بە تۆمارکردنی سێ گۆڵ لە خولەکی ٦٠ تا ٧٥ گەڕایەوە بۆ یارییەکە. دوای ئەوە ناسر حیجازی گۆڕانکاری کرد و عەلیرەزا ئەکبەرپووری ناردە یاریگا. ھەمان یاریزان لە خولەکی ٨٧دا ئیستێگلالی لە شکست ڕزگار کرد و یارییەکەش بۆ [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زیادکراو]] ڕۆیشت. لە کۆتاییدا بە گۆڵە زێڕینەکە لە خولەکی ١٠٧دا عەلی موسەوی، ناوبژیوان فیشەکەی لێدا بۆ ئەوەی کۆتایی یارییەکە بکات و ئیستقلال چووە قۆناغی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۹ اردیبهشت ۱۳۷۸|سەردێڕ=استقلال با گل طلایی به فینال رفت|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1999/780209/vrzsh.htm}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1999/780209/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> دوای دوو ڕۆژ، ئیستقلال یاری کۆتایی خۆی لەبەردەم ١٢١ ھەزار ھاندەر ئەنجامدا: ھەینی ٣٠ی نیسانی ١٩٩٩، چوارەم یاری کۆتایی ئاسیا بوو لە مێژووی یانەکەدا. پێش ئەم یارییە ھەندێک جیاوازی لە کەمپی تیپەکەدا ھەبوو، بەھۆی ئەمەوە ناسر حیجازی لە شوێنی محەممەد عەلی یەحیڤی بە پەرویز برومەند لە گۆڵی تیپەکەدا گۆڕی. لەم یارییەدا، جوبیلۆ ئیواتا لە ناوەڕاستی بێباوەڕیدا بە دوو گۆڵی ھاوشێوە لە خولەکەکانی ٣٤ و ٤٥ بە دوو پاسی درێژ و دوو لێدانی سەر بە ئەنجامی ٢–٠ پێشکەوت. لە خولەکی ٦٥دا ئیستێگلال بە لێدانێکی سیروس دینموحەمەدی وەڵامی یەکێک لە گۆڵەکانی دایەوە، بەڵام درەوشاوەیی تاماکی ئۆگامی گۆڵپارێزی یۆبیلۆ ئیواتا ڕێگری لە تۆمارکردنی گۆڵەکە کرد و یارییەکە بە ئەنجامی ٢:١ ئینچ کۆتایی ھات لە بەرژەوەندی ژاپۆنییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۱ اردیبهشت ۱۳۷۸|سەردێڕ=صد هزار تماشاگر فوتبال به آرزوی خود نرسیدند|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1999/780211/vrzsh.htm#vrzsh2}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1999/780211/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> لە ڕۆژانی دواتر ڕۆژنامەکان باسیان لەو پەراوێزانە کرد کە لە سەروبەندی یاری کۆتاییدا دروستبوون و جگە لەوەش بەرنامەی گواستنەوەی یانەکەیان بە کاریگەر زانی لەم شکستەدا. پێش ئەم یارییانە یاریزانانی وەک عەلیرەزا مەنسووریان و مێھدی پاشازادە و سێرژیک تیموریان و داریوش یەزدانی و ھتد ئیستقلالیان بەجێھێشتبوو. ئەم گواستنەوەیانە لە ڕووی دارایییەوە سوودی بۆ یانەکە ھەبوو بەڵام ھێزی تیپەکەی کەمکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۲ اردیبهشت ۱۳۷۸|سەردێڕ=برداشت‌های ذهنی غلط استقلال ڕا به بی‌راهه برد|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1999/780212/vrzsh.htm#vrzsh1}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/1999/780212/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> وەرزی دواتر، لە ساڵی ١٩٩٩، ئیستقلال وەک نوێنەری ئێران لە جامی براوەی جامی ئاسیای ٢٠٠٠–١٩٩٩ بەشداری کرد، و لەو دەرکەوتنەدا کە کورتترین دەرکەوتنی ئیستقلال بوو لە ئاسیا، لە قۆناغی دووەم، قۆناغی ١٨، لە دوو گەڕیدا یارییەکان، بە کۆی گشتی ٢ ئەنجام. ئەم ئەنجامە لە کاتێکدا بوو کە ئیستقلال لە یاری گەڕانەوەدا بە ئەنجامی ١–٠ دۆڕابوو و مەحموود فکری لە یاری گەڕانەوەدا بە گۆڵێک لە خولەکی ٧٥ پێشکەوت. وەرزی دواتر، ئیستێقلال بەشداری لە جامی براوەی جامی ئاسیای ٢٠٠٠–٠١ کرد. ئەمە سێیەم و کۆتا یاری ئیستقلال بوو لەم جامەدا، ئیستێقلالیش توانی خۆی بگەیەنێتە ٤ تیپی کۆتایی، بەڵام ھەردوو یاری پێش کۆتایی و ڕیزبەندی دۆڕاند، و ھێشتا بە پلەی چوارەم ڕازی بوو. لە ڕێگای قۆناغی پێش کۆتاییدا، ئیستقلال بە ڕیز بەسەر ئەلوەھدای ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی و ئەلسەد لە قەتەر و قەیراتی کازاخستانی بردەوە. لە قۆناغی پێش کۆتاییدا، ئیستقلال بە ئەنجامی ٣–٢ لە یانەی ئیتیحادی سعودی شکستی ھێنا، ھەروەھا لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا بە ئەنجامی ٣–١ بە شیمیزو سپاڵس کە نوێنەرایەتی ژاپۆن دەکات، دۆڕا و گەیشتە پلەی چوارەمی یاریزانە ئاسیایییەکان جامی براوەی جامە بۆ دووەم جار لە مێژووی خۆیدا.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 2000/01|ناونیشان=http://rsssf.com/tablesa/ascup01.html#cwc|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181217232728/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup01.html#cwc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|زمان=en}}</ref> لە وەرزی ٢٠٠١–٢٠٠٢ ئیستێقلال جارێکی تر لە بردنەوەی جامی یانەکانی ئاسیا نزیک بووەوە. لەم وەرزەدا یاریزانە شینپۆشەکان بۆ یەکەمجار لە دوایین خولەکەکانی یاری گەڕانەوە لە تاران بە گۆڵی عەلیرەزا وەحیدی نیکبەخت لە کێبڕکێیەکی ھەناسەبڕکێدا لە [[یانەی ئیتیحاد (جەدە)|سعودیەیان]] دەرکرد و گەیشتنە قۆناغی کۆمەڵەکانی ڕۆژاوای ئاسیا. ئەم قۆناغە لە ئیمارات بەڕێوەچوو و ئیستقلال بە دوو سەرکەوتنی گەورە بەرامبەر یانەی وەھدە (٥–٣) و کوێت (٣–٠) و یەکسانبوون بەرامبەر بە نەساف قوڕەشی ئۆزبەکستان (١–١) چووە قۆناغی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە. .<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۰ بهمن ۱۳۸۰|سەردێڕ=استقلال برای پیروزی به میدان نرفت|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/2001/801120/vrzsh.htm}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/2001/801120/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۳ بهمن ۱۳۸۰|سەردێڕ=استقلال تیم اول منطقه غرب آسیا|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/2001/801123/vrzsh.htm}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/2001/801123/vrzsh.htm |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> لە مانگی پووشپەڕی ساڵی ٢٠١٨ی ھەتاوی، قۆناغی کۆتایی پاڵەوانێتییەکە لەلایەن ئیستقلالەوە لە تاران بەڕێوەچوو. بەڵام ئەوەی ئەم میواندارییەی بێ ئەنجام کرد، ئەو بارانە بە ڕێژەیە بوو کە دوای چەند ڕۆژێک لە بارانبارین لە ٣ی نیسان، کاتێک یارییە کانی قۆناغی پێش کۆتایی بەڕێوە چوو [[یاریگای ئازادی]] ژێرئاو گرت. ئیستقلال و ئەنیانگ لە دووەم یاری ئەم ڕۆژەدا لە تاڵاوی یاریگای ئازادی و لە دۆخێکدا کە تۆپەکە بەزەحمەت لە یاریگادا دەجووڵایەوە، بەرامبەر یەکتر یارییان کرد. گۆڵی یەکەمی ئەم یارییە لە خولەکی ٥٥ لەلایەن مارکۆ مارتینێزەوە بۆ ئەنیانگ تۆمارکرا، کە لە خولەکی ٦٢دا گۆڵەکەی یادوڵا ئەکبەری وەڵامی دایەوە. لە خولەکی ٧٢دا ئانیانگ گۆڵی دووەمی لەلایەن ئەندرێ لویس دۆس سانتۆسەوە تۆمارکرد و تا کۆتایی یارییەکە پێشەنگی ئەنیانگی ھێشتەوە. ئیستێقلال لە گێمی یەکەمی ئەم یارییەدا لێدانی سزای لەدەستدا لەلایەن یاریزانە متمانەپێکراوەکەیەوە، محەممەد نەوازی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۵ فروردین ۱۳۸۱|سەردێڕ=استقلال از فینال بازماند|ناونیشان=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/2002/810115/vrzsh.htm#vrzsh1}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.hamshahrionline.ir/hamnews/2002/810115/vrzsh.htm |date=کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}</ref> لافاوی گۆڕەپانی ئازادی ڕەخنەی زۆری لە ژێرخانی تۆپی پێی ئێران ھێنا. ئەم ڕەخنانە بووە ھۆی ئەوەی کە ئەم یاریگایە بۆ ماوەی ساڵێک دوای کۆتایی ھاتنی خولەکە لە حوزەیرانی ٢٠١٨ی ھەتاوی لە خولی بەڕێوەچوونی [[تۆپی پێ لە ئێران|یارییەکانی تۆپی پێ لە ئێران]] دوور بخرێتەوە و نۆژەن بکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=تورنمنت نوپای آسیا|ناونیشان=http://vista.ir/article/279948|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160808204821/http://vista.ir/article/279948|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئابی ٢٠١٦}}</ref> === خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا: ئێستا-٢٠٠٢ === لە یەکەم یاریدا لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا لە وەرزی ٢٠٠٢–٢٠٠٣، ئیستگلال نەیتوانی لە کۆمەڵەکەی سەرکەوێت. ئیستقلال کە لەو وەرزەدا ئاستێکی خراپی ھەبوو، لەم پاڵەوانێتییەشدا لاواز دەرکەوت و سەرەڕای بردنەوەی یەکەم یاری خۆی بەرامبەر تیپی ئەلسەد، دوو یاری داھاتووی بەرامبەر تیپی ئەلحیلال و ئەلعەین دۆڕا، بۆیە بە بەدەستھێنانی پلەی سێیەم نەیتوانی سەرکەوێت بۆ قۆناغەکانی داھاتوو.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۶ اکتبر ۲۰۱۴|سەردێڕ=Champions' League 2002/03|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup03.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wPxtA2EZ?url=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup03.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 ژانویه 2018}}</ref> پاشان دوای پشوویەکی ٣ ساڵ، ئیستێگلال مافی بەشداریکردنی لە چامپیۆنزلیگ لە ساڵی ٢٠٠٧ بەدەستھێنا، بەڵام بەھۆی دواکەوتنی ناردنی ناوی یاریزانەکان بۆ یەکێتی تۆپی پێی ئاسیا، لەلایەن لیژنەی ئامادەکاری<ref dir="ltr" name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ مارس ۲۰۱۶|سەردێڕ=Champions' League 2007|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup07.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222152134/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup07.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> بۆ یەکێک لە گەورەترین ھەڵەکانی ئیدارە لە مێژووی ئەم یانەیەدا ئەنجام بدەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١١|سەردێڕ=استقلال 66 ساله شد!|ناونیشان=http://www.goal.com/iran/news/1825/ایران/2011/09/26/2682719/استقلال-66-ساله-شد|بڵاوکەرەوە=goal.com}}</ref> دوای دوو ساڵ و لە چامپیۆنزلیگی ٢٠٠٩، ئیستگلال نەیتوانی جارێکی تر لە قۆناغی کۆمەڵەکانەوە سەرکەوێت و لە یارییەکەدا کە پێدەچێت لاوازترین ئاستی ئیستێگلال بێت لە ئاسیادا، بەبێ یەک سەرکەوتن و بە جیاوازی گۆڵی نەرێنی پلەی چوارەمی بەدەستھێنا.<ref dir="ltr" name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ مارس ۲۰۱۶|سەردێڕ=Asian Champions League 2009|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup09.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150910192509/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup09.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref> یەکەم سەرکەوتنی ئیستقلال لە گرووپەکەی لە چامپیۆنزلیگی ٢٠١٠ بوو، کە لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا وەک تیپی دووەم سەرکەوتنی بۆ قۆناغی ١٦ بەدەستھێنا و ڕووبەڕووی یانەی شەبابی سعودی بووەوە.<ref dir="ltr" name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ مارس ۲۰۱۶|سەردێڕ=Asian Champions League 2010|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2010.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130321080755/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2010.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> لە یاری ئەم قۆناغەدا، لە کاتێکدا یارییەکە تا خولەکی ٨٩ بە ئەنجامی ٢–٢ بوو، دوای لێدانی گۆڵێکی درەنگ، دواجار بە ئەنجامی ٢–٣ دۆڕان و لە ڕکابەرییەکان کشانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۰۱۰|سەردێڕ=استقلال ۲ ـ الشباب ۳؛ حذف تلخ پسران آبی|ناونیشان=http://www.goal.com/iran/news/2675/لیگ-قهرمانان/2010/05/12/1920246/استقلال2-ـ-الشباب3-بدشانسي-محض-براي-پسران-آبي|بڵاوکەرەوە=گل}}</ref> وەرزی داھاتوو و لە چامپیۆنزلیگی ٢٠١١، ئیستقلال لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا جارێکی دیکە لە یاریگاکان دوورخرایەوە، ئەمەش لە کاتێکدا ڕوویدا کە خاڵەکانی ئیستقلال یەکسان بوون لەگەڵ تیپی دووەمی کۆمەڵەکە، [[یانەی تۆپی پێی نەسر]]، لە یاریی ڕووبەڕوودا، و تەنھا بەھۆی جیاوازی گۆڵەکانەوە، کەمتر بوو لە پلەی بەرزکردنەوە. وەرزی دواتر و لە چوارەمین یاری لەسەریەکدا ئیستقلال لە چامپیۆنزلیگ و لە چامپیۆنزلیگی ٢٠١٢ ئەم تیپە توانی سەرکەوێت بۆ قۆناغی ١٨، بەڵام لەم قۆناغەدا و لە یارییەکەی بەرامبەر تیپێکی تری ئێرانی، [[یانەی تۆپی پێی سپاھان]] بوو بە دوو گۆڵ دۆڕان، بەجۆرێک نەیانتوانی سەرکەون بۆ قۆناغی یەکەم، یاری کۆتایی چوارەم ماوە.<ref dir="ltr" name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۰ مارس ۲۰۱۶|سەردێڕ=Asian Champions League 2012|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2012.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140306060926/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2012.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> ئیستقلال، دوای چەند وەرزێک لە شکست و لە پێنجەمین یاری لەسەریەک لە چامپیۆنزلیگ، لە چامپیۆنزلیگی ٢٠١٣, بە ڕاھێنەرایەتی ئەمیر قەلانووی، لە گرووپەکەی وەک پێشەنگ سەرکەوت. پاشان بە سەرکەوتوویی قۆناغی ١٦ و قۆناغی چارەکی کۆتایی تێپەڕاند بە شکستپێھێنانی یانەی شەبابی ئیماراتی یەکگرتووی عەرەبی و بوریرام یەکگرتووی تایلەند، بەجۆرێک دوای ١٢ ساڵ جارێکی دیکە لە ڕیزی ٤ تیپی سەرەکی ئاسیا بوو، و ئەوە تەنھا بوو لەم قۆناغەدا کە بە گشتی، سیئۆل بە ڕکابەرە کۆرییەکەی دۆڕا، سیئۆل، بە ئەنجامی ٢–٤ لە دوو یاری گەڕانەوە و گەڕانەوە، بەجۆرێک نەیانتوانی بۆ پێنجەمجار بگەنە یاری کۆتایی.<ref dir="ltr" name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ مارس ۲۰۱۶|سەردێڕ=Asian Champions League 2013|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2013.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171222152154/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2013.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> ئیستقلال بۆ وەرزی شەشەم لەسەریەک لە چامپیۆنزلیگی ٢٠١٤ بەشداری کرد، بەڵام لە ھەمان قۆناغی کۆمەڵەکاندا بە ئاستێکی خراپەوە لە یاریگاکان دوورخرایەوە، ئەمیر قەلانۆییش نەیتوانی سەرکەوتنەکانی وەرزی پێشوو دووبارە بکاتەوە.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 2014|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2014.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200811013801/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2014.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com}}</ref> لەم وەرزەدا ئیستێگلال توانی ڕێژەی ١٠٠ یاری لە ڕکابەرییە کیشوەرییەکان ببڕێت، یاریی گەڕانەوەی قۆناغی چارەکی کۆتاییش بەرامبەر بوریرام یونایتد ١٠٠ھەمین یاریی کیشوەری بوو لە مێژووی یانەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۹ شهریور ۱۳۹۲|سەردێڕ=۱۰۰تا بازی تو آسیا؛ ڕکورد استقلالی‌ها!|ناونیشان=http://khabaronline.ir/detail/313800}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۷ مهر ۱۳۹۲|سەردێڕ=رکورد جدید: مسابقات آسیایی استقلال سه ڕقمی شد!|ناونیشان=http://www.fcesteghlal.ir/fa/news/43204|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131115072225/http://www.fcesteghlal.ir/fa/news/43204|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Esteghlal_2018.jpg|وێنۆک| ھەڵبژاردەی ئیستقلال لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا ٢٠١٨]] لە چامپیۆنزلیگی ٢٠١٧ و دوای دوو وەرز دوورکەوتنەوە، ئیستگلال ھاتە چامپیۆنزلیگ. سەرەتا ئیستقلال لە قۆناغی پاڵاوتنەکاندا بە لێدانی سزا لە قەتەری بردەوە، لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا ئیستقلال لەگەڵ تیپی پێشەنگی ئەھلی ئیمارات یەکسان بوو، بەڵام بەھۆی شکستی دوو یاری بەرامبەر ئەلئەھلی، گەیشتە ئاستی پلەی دووەم لە گرووپەکەدا. لە قۆناغی داھاتوودا ئیستێگلال لە دوو یاری قۆناغی دووەمدا بە ئەنجامی ٢–٦ دۆڕانێکی قورس لە پاڵەوانێتییەکە کشایەوە کە تیپەکەی تری ئیماراتی بوو. لە چامپیۆنزلیگی ٢٠١٨ ئیستگلال توانی لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بەشداری بکات. لە ھەمان کاتدا ئیستقلال بەبێ شکست بووە پێشەنگی کۆمەڵەکە و لە قۆناغی ١٦ دا زۆب ئەھان بە درەوشاوەیی ئەستێرە سەنیگالییەکەی مامێ تیام بەسەر تیپەکەی دیکەی ئێرانیدا زاڵ بوو. یاری چارەکی کۆتایی لە کاتێکدا بەھۆی جیاوازی ساڵنامەی تۆپی پێی ئێران و خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا، ئەم یارییە لە وەرزی داھاتووی تۆپی پێی ئێران ئەنجامدرا، ھەروەھا ئیستقلال کە نزیکەی ھەموو ئەستێرەکانی لە وەرزی پێشوو لەدەستدابوو، کۆی گشتی ٢ یاری لەگەڵ تیپێکی ئامادەنەکراو ئەنجامدا؛ و گەڕانەوەکە لەلایەن ئەلسەعدی قەتەرەوە بە ئەنجامی ٥–٣ دۆڕا و نەیتوانی بەشداری قۆناغی پێش کۆتایی بکات.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 2018|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2018.html#cl|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181201231505/http://rsssf.com/tablesa/ascup2018.html#cl|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation|زمان=en}}</ref> یاری داھاتووی ئیستقلال لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیای ٢٠١٩ بوو، کاتێک ئیستقلال لەگەڵ تیپەکانی ئەلحیلال و ئەلعەین و دوھەیل لە قەتەرەوە کۆکرایەوە، و بلوزەکانی تاران نەیانتوانی لە کۆمەڵەکەیان پێشبکەون، و سەرەڕای… ئەنجامە تاڕادەیەک قبوڵکراوەکان بەرامبەر ھیلال و ئەلعەین، بەرامبەر دوھەیل، بە یەک یەکسانبوون یەکسان بوون و شکستێک بە پلەی سێیەمی کۆمەڵەکەیان ڕازی کرد و لە قۆناغی کۆمەڵەکانی چامپیۆنزلیگی ئاسیا بۆ... پێنجەم جارە لە مێژووی خۆیاندا.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 2019|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup2019.html#cl|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com}}</ref> دوایین دەرکەوتنی ئیستێگلال لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئاسیا لە وەرزی ٢٠٢٠ ی ئەم پاڵەوانێتییەدا بوو، ئیستگلال توانی لەو یارییانەی کە بە دواکەوتنێکی زۆرەوە بەھۆی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|بڵاوبوونەوەی ڤایرۆسی کۆرۆنا]] لە مانگی تشرینی یەکەمدا بەڕێوەچوو، سەرکەوێت بۆ قۆناغی ١٦ وەرزی دواتر، بەڵام دوای قبوڵکردنی شکستێکیان بەرامبەر پەختاکۆر، لە سەرکەوتنەکان دوورخرانەوە، ھەشت تیپی کۆتایی مانەوە. ئەم ئەنجامە لە دۆخێکدا بەدەست ھات کە ئیستقلال نەیتوانی لە ھیچ یارییەکی خۆیدا لە یاریگای خۆی و لە یاریگای ئازادی یاری بکات.<ref>{{cite wev|date=2020-09-06|title=نامجو مطلق سرمربی موقت استقلال در لیگ قهرمانان آسیا شد|url=https://www.irna.ir/news/84029301/نامجو-مطلق-سرمربی-موقت-استقلال-در-لیگ-قهرمانان-آسیا-شد|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129005246/https://www.irna.ir/news/84029301/نامجو-مطلق-سرمربی-موقت-استقلال-در-لیگ-قهرمانان-آسیا-شد|archive-date=29 ژانویه 2021|publisher=ایرنا|language=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=استقلال از سه پنجره نقل و انتقالات محروم شد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/1410537/استقلال-از-سه-پنجره-نقل-و-انتقالات-محروم-شد|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210128162635/https://www.khabaronline.ir/news/1410537/استقلال-از-سه-پنجره-نقل-و-انتقالات-محروم-شد|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=خبرآنلاین|زمان=fa}}</ref> === جام و نیشانە === ئیستقلال لە کۆی ٢١ یاری لە پێشبڕکێکانی ئاسیا دوو پاڵەوانێتی بەدەستھێناوە. بەم شێوەیە ئیستقلال یەکەم و تا ئێستا تاکە ھەڵبژاردەی ئێرانە کە زیاتر لە نازناوی ئاسیای بەدەستھێنابێت. ھەروەھا ئیستقلال دووەم ھەڵبژاردەیە لە دوای مەکابی تەلئەبیب کە نازناوەکەی دووبارە بکاتەوە.<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=AFC Champions League - Champions|ناونیشان=https://www.worldfootball.net/winner/afc-champions-league/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210311122320/https://www.worldfootball.net/winner/afc-champions-league/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=worldfootball.net|زمان=en}}</ref> ئیستقلال سەرکەوتووترین نوێنەری ئێرانە لە مێژووی پێشبڕکێکانی یانەکانی کیشوەری ئاسیادا بە دوو نازناوی پاڵەوانێتی، دوو نازناوی دووەم و سێ نازناوی سێیەم لە بەرزترین ئاستی کێبڕکێکانی یانەکانی ئاسیا. ھەروەھا تارانی بلوز حەوت جار لە قۆناغی پێش کۆتایی جامی یانەکانی ئاسیادا ھەیە، لە نێو تیپە ئێرانییەکان، خاوەنی ژمارەی پێوانەیی دەرکەوتنی لە چوار تیپی کۆتایی ئەم کێبڕکێیە<ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Champions' Cup|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/as1.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328215357/http://www.rsssf.com/tablesa/as1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 1996/97|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup97.html#cwc|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6wPxroNli?url=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup97.html#cwc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=12 ژانویه 2018|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Asian Club Competitions 2000/01|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/ascup01.html#cwc|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171230090345/http://www.rsssf.com/tablesa/ascup01.html#cwc|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=www.rsssf.com|زمان=en}}</ref><ref dir="ltr">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۴ فوریه ۲۰۲۰|سەردێڕ=Asian Champions' Cup − Finals|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesa/as1.html|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190328215357/http://www.rsssf.com/tablesa/as1.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئازاری ٢٠١٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۲۷ شهریور ۱۳۹۲|سەردێڕ=استقلال ڕکورددار حضور در نیمه‌نهایی رقابت‌های آسیایی|ناونیشان=http://www.goal.com/iran/news/1825/ایران/2013/09/18/4271308/استقلال-رکوردار-حضور-در-نیمه-نهائی-رقابت-های-آسیائی}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|تۆپی پێ|وەرزش|مێژوو}} [[پۆل:یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران]] gqfrix3zckzs421gki3h09y2kbokyu5 1 246432 1673525 1623634 2026-09-23T13:24:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673525 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1180031 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180111091640/http://f-f.ir/%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4/ بۆ http://f-f.ir/%D9%82%D9%87%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D8%B3%DB%8C%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%AC-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D9%88%D8%B1%D8%AF%DB%8C%D9%86-%D8%B4/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٢٦، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1185508 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/19970409161253/http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html بۆ http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/19970409161253/http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html بۆ http://www.asian-football.com/leagues/clubhist.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٥:٣٢، ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1312948 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200507211303/https://radis.org/%d9%be%d9%86%d8%ac%d8%a7%d9%87-%d8%b3%d8%a7%d9%84-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%d8%ae%d8%b3%d8%aa%db%8c%d9%86-%d9%88-%d8%a2%d8%ae%d8%b1%db%8c%d9%86-%d9%85%d8%b3%d8%a7%d8%a8%d9%82%d9%87-%d9%88%d8%b1%d8%b2%d8%b4/ بۆ https://radis.org/%D9%BE%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D8%AE%D8%B3%D8%AA%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٤٩، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1379854 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200810113609/https://www.asianews.ir/fa/newsagency/1679/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C بۆ https://www.asianews.ir/fa/newsagency/1679/%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82%D9%87-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84%DB%8C زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٣:٢٧، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1578844 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231219190520/https://rasekhoon.net/article/show/904397/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%85 بۆ https://rasekhoon.net/article/show/904397/%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B7%D9%87-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%88%D8%B1%D8%B2%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%87%D9%84%D9%88%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%85 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:١٩، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1623633 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200812221043/http://ultrashapoel.com/index1024.php بۆ https://www.ultrashapoel.com/index1024.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٣:٤١، ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی پاڵەوانێتیی یانەکانی ئاسیا ١٩٧٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673524 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200706015329/https://www.uefa.com/insideuefa/member-associations/ISR/news/025b-0ee53ea30154-349ead5783ad-1000--israel-make-their-mark/ بۆ https://www.uefa.com/insideuefa/member-associations/ISR/news/025b-0ee53ea30154-349ead5783ad-1000--israel-make-their-mark/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 979px1rstkpbbuedwkccnrq2svbrzbc 1 246433 1673565 1469431 2026-09-23T13:38:46Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673565 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران لە پێشبڕکێکانی ئاسیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1180033 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120715032623/http://sharghnewspaper.ir/News/90/07/28/14619.html بۆ http://sharghnewspaper.ir/News/90/07/28/14619.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٣١، ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران لە پێشبڕکێکانی ئاسیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1218829 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140104121052/http://www.goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=7237 بۆ http://www.goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=7237 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140812213751/http://goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=17857 بۆ http://www.goaldaily.ir/template1/News.aspx?NID=17857 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٤:٠١، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران لە پێشبڕکێکانی ئاسیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1469430 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130317053510/http://www.fcesteghlal.ir/fa/esteghlalsportteams/mensfootball/glory بۆ http://www.fcesteghlal.ir/fa/esteghlalsportteams/mensfootball/glory زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131115072225/http://www.fcesteghlal.ir/fa/news/43204 بۆ http://www.fcesteghlal.ir/fa/news/43204 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٥:٣٦، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یانەی تۆپی پێی ئیستقلالی تاران لە پێشبڕکێکانی ئاسیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673564 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071015133147/http://fifa.com/worldcup/archive/edition=32/teams/team=43984.html بۆ https://www.fifa.com/worldcup/archive/edition=32/teams/team=43984.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٣٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 8zaiafeae6wm6zv7hp28uf7hrlsw5dt 0 246506 1673472 1581951 2026-09-23T13:02:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٤٧ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673472 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:DFBWomen.svg.png|وێنۆک|150px]] {{داتابۆکس}} '''ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا''' ({{بە ئینگلیزی |Germany women's national football team}}) نوێنەرایەتی [[ژن|ژنانی]] [[ئەڵمانیا]] دەکات لەسەر ئاستی نیشتمانی. ئەم تیپە لەژێر چاودێری فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەڵمانیا دایە (کە پێشتر بە ''ئەڵمانیای ڕۆژاوا'' ناسرابوو). ئەم تیپە یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ساڵی ١٩٨٢ ئەنجامدا. دوای یەکگرتنەوەی ھەردوو ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠، ئەندامانی ئەم تیمە وەک «تیمی نیشتمانی کۆماری فیدراڵی ئەڵمانیا» مانەوە. تیپی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا بە یەکێک لە سەرکەوتووترین تیپەکانی تۆپی پێی ژنان دادەنرێت. ئەم تیپە دوو پاڵەوانێتی جیھانی ھەیە لە ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠٠٧. ئەڵمانیا تاکە وڵاتە کە پاڵەوانی جیھانی لە ھەردوو بەشی پیاوان و ژنان بەدەستھێناوە. ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە کۆی یازدە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا ھەشت بردنەوەی بەدەستھێناوە، لەنێویاندا شەش پاڵەوانێتیی کۆتایی لەسەریەک. ھەروەھا ئەڵمانیا تاکە وڵاتە کە لە ھەردوو بەشی پیاوان و ژنان لە [[جامی نەتەوەکانی ئەورووپا]] گەیشتووەتە پلەی پاڵەوانێتی. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا خاوەنی سێ میدالیای برۆنزی و یەک میدالیای زێڕە لە ئۆڵۆمپیاد، کە بە ڕێککەوت لە ساڵانی ٢٠٠٠، ٢٠٠٤، ٢٠٠٨ و ٢٠١٦ بەدەست ھێنراوە. بیرگیت پرینتس خاوەنی ژمارەی پێوانەیی زۆرترین یاری و زۆرترین گۆڵی لەم تیپەدایە. ھەروەھا سێ جار خەڵاتی [[خەڵاتی باشترین یاریزانی ساڵ|باشترین یاریزانی تۆپی پێی جیھانی]] بەدەستھێناوە و دووەم باشترین گۆڵکاری مۆندیالی ژنانی جیھانە. تۆپی پێی ژنان لە [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] پەیوەست بووە بە گومانێکی زۆرەوە و پێشبڕکێ نێودەوڵەتییە فەرمییەکان لەلایەن فیدراسیۆنی ئەم وڵاتە تا ساڵی ١٩٧٠ قەدەغە کران. لە [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] ھەڵبژاردەی نیشتمانی ژنان بە کردەوە بوونی نەبووە و لە ساڵی ١٩٩٠ تەنھا یەک یاری ئەنجامداوە. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا دوای بردنەوەی پاڵەوانێتییەکە لە ساڵی ٢٠٠٣ زۆر بەناوبانگ بوو. ئەم تیپە وەک باشترین تیپی وەرزشی ساڵ لە ئەڵمانیا ناسێندرا. زیلڤیا ناید لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە بووە. دوای ناید و لە مانگی ئابی ٢٠١٦ ستیفی جۆنز ئەم پۆستەی وەرگرت. تا مانگی ئازاری ٢٠٢٢، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە پلەی چوارەمی ڕیزبەندی جیھانی فیفادایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=FIFA.com|سەردێڕ=The FIFA Women's World Ranking - Ranking Table - FIFA.com|ناونیشان=https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/women|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150115034643/https://www.fifa.com/fifa-world-ranking/ranking-table/women/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|وێبگە=www.fifa.com|زمان=en-GB}}</ref> == مێژوو == === ڕێکەوتی زوو === لە ساڵی ١٩٥٥ دی ئێف بی تۆپی پێی ژنانی لە ھەموو یانەکانی ئەڵمانیای ڕۆژاوا قەدەغە کرد. ئەم فیدراسیۆنە لە ڕوونکردنەوەکەیدا ڕای گەیاندووە کە «ئەم وەرزشە جەنگییە لە بنەڕەتدا نامۆیە بە سروشتی ژنان» و «ڕۆح و جەستەی ژنان بە ناچاری ئازار دەچێژێت». جگە لەوەش «نمایشکردنی جەستە پێشێلکردنی ڕەوشتە».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Women's World Cup kicks off in Germany|ناونیشان=http://www.csmonitor.com/World/Europe/2011/0626/Women-s-World-Cup-kicks-off-in-Germany|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Women's World Cup likely to boost female football|ناونیشان=http://www.bbc.com/news/business-13908339|زمان=en}}</ref> سەرەڕای ئەم قەدەغەکردنە، زیاتر لە ١٥٠ یاری نێودەوڵەتی نافەرمی لە نێوان ساڵانی ١٩٥٠ بۆ ١٩٦٠ ئەنجامدراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Week in Germany|ناونیشان=http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161028083703/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ لە کۆبوونەوەی ساڵانەی DFF قەدەغەکردنی تۆپی پێی ژنان ھەڵگیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Once banned for 15 years, women's game alive, kicking in Germany|ناونیشان=http://usatoday30.usatoday.com/SPORTS/usaedition/2011-06-24-Soccer-notebook_ST_U.htm|زمان=en}}</ref> فیدراسیۆنەکانی تۆپی پێی وڵاتانی تر پێش ئەڵمانیا تیپی فەرمی ژنانیان پێکھێنابوو و فیدراسیۆنی ئەڵمانیا بۆ چەندین ساڵ لە بەشی تۆپی پێی ژنان ئامادەنەبوو. لە ساڵی ١٩٨١، لە ھۆرست ئاڕ شمیت بەرپرسی دی ئێف بی بانگھێشت کرا بۆ ناردنی تیمێک بۆ پاڵەوانێتی بانگھێشتنامەی جیھانی ژنان. شمیت داواکارییەکەی قبوڵ کرد، بەڵام ئەو ڕاستییەی شاردەوە کە [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] لەو کاتەدا تیپێکی فەرمی نەبوو. بۆ ئەوەی ئەنجامە زەلیلکەرەکان نەمێنێت، یانەی (DFB SV Bergisch Gladbach 09) پاڵەوانی یانەکانی ئەڵمانیای ڕۆژاوای نارد بۆ ئەوەی نازناوەکە بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Frauenfußball in Deutschland|ناونیشان=http://www.bpb.de/gesellschaft/sport/fussball-wm-2006/73598/frauenfussball-in-deutschland?p=2|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٠٦|سەردێڕ=Geschichte des Frauenfußballs|ناونیشان=http://duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130903224446/http://www.duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەھۆی پێویستی ھەبوونی تیپی ژنان، فیدراسیۆنی تۆپی پێی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٨٢ ھەڵبژاردەی نیشتمانی ژنانی ئەڵمانیای ڕۆژاوای دامەزراند. ھێرمان نۆبێرگەر سەرۆکی فیدراسیۆنی ئەڵمانیا جیرۆ بیزانتس مامۆستای کۆلێژی وەرزشی [[کۆلن|کۆڵن]] بۆ دەستپێکردنی تیمەکە دەستنیشانکرد.<ref name="welt">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Aus einer Peinlichkeit wurden Weltmeisterinnen|ناونیشان=https://www.welt.de/sport/article1125689/Aus-einer-Peinlichkeit-wurden-Weltmeisterinnen.html|زمان=de}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Gero Bisanz ist tot|ناونیشان=http://www.taz.de/Erster-Trainer-der-Frauen-Nationalelf/!5030699/|زمان=de}}</ref> === ١٩٨٢–١٩٩٤: سەرەتای سەخت و یەکەم نازناوی ئەورووپا === لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨٢ بیزەنتس دوو خولی ڕاھێنانی ڕێکخست و ئەندامانی تیمە ١٦ کەسییەکەیان لەوان ھەڵبژارد. تیمەکە یەکەم یاری نێودەوڵەتی خۆی لە ١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٨٢ لە شاری کۆبلێنز ئەنجامدا. بەپێی نەریتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پیاوانی ئەڵمانیا]]، سویسرا وەک یەکەم ڕکابەری ئەم تیپە ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Prehistoric Women’s Soccer In Photos|ناونیشان=http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161029120623/http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٥ خولەکی یەکەمی یارییەکەدا دۆریس کرێس ئایمان گۆڵی یەکەمی ئەم تیپەی تۆمارکرد. لە گێمی دووەمدا زیلڤیا ناید تەمەن ١٨ ساڵ لە کۆی پێنج گۆڵ دوو گۆڵی تۆمارکرد و بە ئەنجامی ٥–١ سەرکەوتنی بەدەستھێنا. ناید لە ساڵی ١٩٩٦ بووە یاریدەدەری ڕاھێنەری ئەم تیپە و لە ساڵی ٢٠٠٥ پۆستی سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپەی وەرگرتووە.<ref name="welt"/> ئەڵمانیای ڕۆژاوا بە پێنج یەکسانبوون و یەک دۆڕان نەیتوانی سەرکەوێت بۆ یەکەم پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا و پلەی سێیەمی کۆمەڵەکەی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠١٣|سەردێڕ=1982-84 UEFA Women's EURO|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1984/teams/team=500047/matches/index.html|زمان=en}}</ref> ئامانجی سەرەتایی بیزەنتین کەمکردنەوەی جیاوازی بوو لە نێوان ئەم تیپە و وڵاتانی [[سکاندیناڤیا]] و ئیتاڵیا، و ئامانجی درێژخایەنی بیزەنتین بوو بە بەھێزترین تیپی ئەورووپا. جەختی لەسەر کارامەیی سەرەتایی و پێویستی بەرنامەیەکی کاریگەر بوو بۆ گەنجان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tore, Titel, Träume|ناونیشان=http://www.dfb.de/uploads/media/25_Frauen_Lsp_Heft_Teil1_01.pdf|زمان=de}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٥ەوە یانەی بیزەنتین زیاتر یاریزانە گەنجەکانی بانگھێشت دەکرد، بەڵام سەرەتا سەرکەوتنێکی کەمی بەدەستھێنا لە گەیشتن بەم ئامانجانە، ئەڵمانیای ڕۆژاوا جارێکی دیکە نەیتوانی سەرکەوێت بۆ یاری کۆتایی پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٨٧.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=1984-87 UEFA Women's EURO|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1987/matches/all/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20151119104227/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1987/matches/all/index.html|url-status=dead}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا بۆ یەکەمجار بەبێ شکست و بەبێ لێدانی گۆڵ سەرکەوت بۆ پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی 1989.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1987-89 UEFA Women's EURO|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/matches/round=690/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150929032610/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/matches/round=690/index.html|url-status=dead}}</ref> ئەم یارییانە لە نێوخۆ و لەسەر خاکی ئەڵمانیای ڕۆژاوا ئەنجام دەدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣|سەردێڕ=Women's Football Competition and Player Development: A comparison of South Africa and Germany|ناونیشان=http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161104012759/http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یاری پێش کۆتایی بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئیتاڵیا یەکەم یاری نێودەوڵەتی تۆپی پێی ژنان بوو کە ڕاستەوخۆ لە تەلەڤیزیۆنی ئەڵمانیا پەخشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Tore, Titel, Träume|ناونیشان=http://www.dfb.de/fileadmin/user_upload/2007-08/25_Frauen_Lsp_Heft_Teil2.pdf|زمان=de}}</ref> ئەنجامی ئەم یارییە بە [[لێدانەکانی یەکلاکەرەوە (تۆپی پێ)|لێدانی سزا]] دیاریکرا. گۆڵپارێزەکە ماریون ئیسبێرت سێ لێدانی سزای ڕزگارکرد و لە لێدانی سزا گۆڵی بردنەوەی تۆمارکرد. لە ٢ی تەممووزی ١٩٨٩ ئەڵمانیای ڕۆژاوا لە یاری کۆتایی لە [[ئۆسنابرووک]] ڕووبەڕووی نەرویج بووەوە و لەبەردەم ٢٢ ھەزار بینەردا بە ئەنجامی ٤–١ لە تیپی نەرویجی بردەوە، بە گۆڵەکانی ئۆزۆلا لۆن و ھایدی مۆر و ئەنجێلیکا فێرمان. ئەم سەرکەوتنە یەکەم نازناوی نێودەوڵەتیی تیپەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ١٩٨٩|سەردێڕ=1989: Germany arrive in style|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/overview/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161008045121/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/overview/index.html|url-status=dead}}</ref> دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠، یەکێتی تۆپی پێی [[ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات]] پەیوەندی بە دی ئێف بی (کۆمەڵەی ئەڵمانیای ڕۆژاوا)ەوە کرد. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات تەنھا یەک یاری فەرمی نێودەوڵەتی ئەنجامدا، لە یارییەکی دۆستانەدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی چیکۆسلۆڤاکیا لە ٩ی ئایاری ١٩٩٠ لەبەردەم ٨٠٠ بینەر لە شاری [[پۆتسدام]]، یارییەکەی بە ئەنجامی ٣–٠ بردەوە تیپی یەکگرتووی ھەردوو ئەڵمانیا لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٩١ بەرگری لە نازناوەکەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Germany's Silvia Neid looks to sign off with gold|ناونیشان=http://www.uefa.com/womensworldcup/news/newsid=2396727.html|زمان=en}}</ref> دوای بردنەوەی سەرجەم یارییەکانی کۆمەڵەکان لە قۆناغی پاڵاوتنەکاندا، ئەڵمانیا جارێکی دیکە لە قۆناغی پێش کۆتاییدا ڕووبەڕووی ئیتاڵیا بووەوە و ئەمجارەیان بە ئەنجامی ٣–٠ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=UEFA Women's EURO – Semi-finals|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=693/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی نیسانی ٢٠١٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20140414070116/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=693/index.html|url-status=dead}}</ref> لە ١٤ی تەممووزی ساڵی ١٩٩١ ھەڵبژاردەی ئەڵمانی جارێکی دیکە لە یاری کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی نەرویجی بووەوە. یارییەکە بۆ کاتی زیادکراو ڕۆیشت کاتێک ھایدی مۆر و زیلڤیا ناید گۆڵەکانی ھەڵبژاردەی ئەڵمانییان تۆمارکرد و جارێکی دیکەش تیپەکە بە ئەنجامی ٣–١ سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1989-91 UEFA Women's EURO – Final|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=695/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی نیسانی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180424161145/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=695/index.html|url-status=dead}}</ref> لە مانگی تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٩١ ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا بەشداری لە یەکەمین جامی جیھانی ژنان کرد کە لە [[چین]] بەڕێوەچوو. ئەم تیپە بە بردنەوەی سێ یاری بەرامبەر نەیجیریا و تایوان و ئیتاڵیا بەبێ ئەوەی یەک گۆڵی لێبکات گەیشتە قۆناغی چارەکی کۆتایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Germany–Nigeria|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1930/match=21985/index.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Chinese Taipei–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1930/match=21969/index.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Italy–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1930/match=21972/index.html|زمان=en}}</ref> زیلڤیا ناید یەکەم گۆڵی ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە جامی جیھانی لە ١٧ی تشرینی دووەمی ١٩٩١ بەرامبەر ھەڵبژاردەی نەیجیریا تۆمارکرد. ئەڵمانیا دوای کاتی زیادکراو توانی بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە دانیمارک بباتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Denmark–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1934/match=9986/index.html|زمان=en}}</ref> بەڵام لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٥–٢ بە ئەمریکا دۆڕا. دواجار ھەڵبژاردەی ئەمریکی توانی پاڵەوانێتییەکە بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Germany–USA|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1935/match=9989/index.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991: Norway–USA|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=1937/match=9991/index.html|زمان=en}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانی دوای ئەوەی لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا بە ئەنجامی ٤–٠ لە سوید دۆڕا، پلەی چوارەمی بەدەستھێنا.<ref name="wc1991">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115005651/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html|url-status=dead}}</ref> ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا لە پاڵەوانێتی ئەورووپای ژنانی ساڵی ١٩٩٣ نەیتوانی بەرگری لە نازناوەکەی بکات، دوای ئەوەی بە لێدانی سزا بە ئیتاڵیا دۆڕا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1991-93 UEFA Women's EURO – Semi-finals|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=699/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20151023055156/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=699/index.html|url-status=dead}}</ref> پلەی چوارەمی بەدەستھێنا و لە یاری پاڵاوتنەکاندا بە ئەنجامی ٣–١ بە دانیمارک دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1991-93 UEFA Women's EURO – Third place|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=700/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20151022183015/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=700/index.html|url-status=dead}}</ref> سەرەڕای ئەنجامە نائومێدکەرەکان، بەھرەمەندە نوێیەکانی وەک ستیفی جۆنز و مارێن ماینارت و زیلکە ڕۆتنبێرگ یەکەم جار لەم پاڵەوانێتیانەدا بەشدارییان کرد و دواتر بوونە یاریزانی سەرەکی ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا. === ١٩٩٥–٢٠٠٢: شکستھێنان لە پاڵەوانێتی ئۆڵۆمپیاد و جامی جیھانی === لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٩٥، دوای بردنەوەی سەرجەم یارییەکانی پاڵاوتن و تۆمارکردنی ٥٥ گۆڵ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1993-95 UEFA Women's EURO – Qualifying group stage|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=707/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی ئابی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170802075442/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=707/index.html|url-status=dead}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–٦ لە ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای بردەوە (بەرامبەر ئەنجامی گەشتی گەڕانەوە)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=1993-95 UEFA Women's EURO – Semi-finals|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=705/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180427120308/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=705/index.html|url-status=dead}}</ref> و بیرگیت پرینز بۆ یەکەمجار، توانی لە ساڵی ١٩٩٥ لە پاڵەوانێتییەکی بەناوبانگدا گۆڵ تۆمار بکات. ھەر لەو ساڵەدا ئەڵمانیا سێیەم پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپای بەدەستھێنا. ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە یاری کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی سویدی بووەوە. ئەم یارییە لە یاریگای فریتز واڵتەر لە شاری کایزەرسلاوتەرن لە ئەڵمانیا لە ٢٦ی ئازاری ١٩٩٥ ئەنجامدرا. ھەڵبژاردەی سویدی لە خولەکی یەکەمی یارییەکەدا توانی گۆڵ تۆمار بکات؛ بەڵام ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانی بە گۆڵەکانی مێرن ماینارت و بیرگیت پرینز و بێتینا ڤیگمان بگەڕێتەوە یارییەکە و یارییەکەی بە ئەنجامی ٣–٢ کۆتایی پێھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ١٩٩٥|سەردێڕ=1995: Germany establish upper hand|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/overview/index.html#1995+germany+establish+upper+hand|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تەممووزی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170706222758/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/overview/index.html#1995+germany+establish+upper+hand|url-status=dead}}</ref> لە جامی جیھانی ژنان لە ساڵی ١٩٩٥ لە [[سوێد|سوید]]، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە میوانداری سکاندیناڤیای دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4655/match=21904/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917205535/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4655/match=21904/index.html|url-status=dead}}</ref> بەڵام لە گرووپەکەیدا سەرکەوتوو بوو بە بردنەوەی ژاپۆن و بەرازیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Women's World Cup 1995 (Sweden)|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tablesw/wwc95f.html|زمان=en}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٣–٠ لە ئینگلتەرا بردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4659/match=21920/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202013919/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4659/match=21920/index.html|url-status=dead}}</ref> و لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە گۆڵێکی درەنگ لەلایەن بێتینا ڤیگمانەوە بە ئەنجامی ١–٠ لە چین بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4660/match=21924/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٧|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202013844/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4660/match=21924/index.html|url-status=dead}}</ref> لە ١٨ی حوزەیرانی ١٩٩٥ لە [[ستۆکھۆڵم]]، ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا بۆ یەکەمجار لە یاری کۆتایی مۆندیالدا دەرکەوت و لەم یارییەدا بە ئەنجامی ٢–٠ بە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی نەرویج دۆڕا و گەیشتە ڕاکەر -up position، کە باشترین ئەنجامی مۆندیالە. ئەوان تا ئەو کاتە…<ref name="wc1995">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115011018/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html|url-status=dead}}</ref> تۆپی پێی ژنان بۆ یەکەمجار لە ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ساڵی ١٩٩٦ لە ئەتلەنتا وەک یەکێک لە وەرزشە ئۆڵۆمپییەکان ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USA's Olympic History in Women's Football|ناونیشان=https://www.olympic.org/videos/usa-s-olympic-history-in-women-s-football|زمان=en}}</ref> بێتینا ڤیگمان یەکەم گۆڵی ئۆڵۆمپیادی ئەڵمانیای لە یەکەم یاری بەرامبەر ژاپۆن تۆمارکرد، کە ئەڵمانیا بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە دوو گۆڵ سەرکەوتنی بەدەستھێنا. دوای ئەوەی لە یاری دووەمی کۆمەڵەدا بە ئەنجامی ٢–٣ لە نەرویج دۆڕا و بە ئەنجامی ١–١ بەرامبەر ھەڵبژاردەی نیشتمانی تۆپی پێی ژنانی بەرازیل یەکسان بوو، ئەڵمانیا تەنھا بە ٤ خاڵ لە ڕکابەرییەکان دوورخرایەوە و پلەی سێیەمی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئایاری ٢٠٠٤|سەردێڕ=Games of the XXVI. Olympiad – Women Football Tournament|ناونیشان=http://www.rsssf.com/tableso/ol1996f-women.html|زمان=en}}</ref><ref name="olymp1996">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Women's Olympic Football Tournament Atlanta 1996|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115001525/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html|url-status=dead}}</ref> سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە، جیرۆ بیزانتێس، دوای کۆتایی ھاتنی ئەم پێشبڕکێیە دەستی لەکارکێشایەوە، یاریدەدەرەکەی، تینا توین، وەک سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە دەستبەکاربوو. زیلڤیا ناید کە لە کۆتایی کاری نواندندا بوو، وەک یاریدەدەری نوێی ئەم تیپە دەستنیشانکرا.<ref name="ToolAutoGenRef4">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Ära Theune-Meyer geht mit EM zu Ende|ناونیشان=http://www.fussball24.de/fussball/115/132/189/10147-Ära-Theune-geht-mit-em-zu-ende|زمان=de}}</ref> پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ١٩٩٧ کە لەلایەن [[نەرویژ]] و [[سوێد|سویدەوە]] میوانداری کرابوو، یەکەم تاقیکردنەوە بوو بۆ تینا توین ڕاھێنەری نوێ. ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە ئەنجامی ٣–٠ لە ھەڵبژاردەی فینلەندی بردەوە و دواتر بە ئەنجامی ٢–٠ بەربەستی سلۆڤاکیا تێپەڕاند. دوای ئەوەش بە دۆڕانی ٣–١ بە ھەڵبژاردەی نەرویجی، کارەکانی ئەم تیپە بەرەو قۆناغی پلەی ئۆف ڕاکێشا، ئەڵمانیاش توانی وەک ھەڵبژاردەی دووەم لە کۆمەڵەکەی پێشبکەوێت بە بردنەوەی ئایسلەندا بە ئەنجامی ٣–٠ لە یاری پلەی ئۆفدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=European Women Championship 1995-97|ناونیشان=http://rsssf.com/tablese/eur-women97.html|زمان=en}}</ref> لە پێشبڕکێکانی ئەورووپای ئەم قۆناغەدا، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانی دوای یەکسانبوون بەرامبەر ھەڵبژاردەکانی ئیتاڵیا و نەرویج و سەرکەوتنێک بەرامبەر دانیمارک لە دوایین یاری کۆمەڵەکەیدا سەرکەوتن بۆ قۆناغی کۆتایی ئەم پاڵەوانێتییە بەدەستبھێنێت. لە ١٢ی تەممووزی ١٩٩٧ لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ١–٠ لە سویدیان بردەوە و چوارەم نازناوی خۆیان بەدەستھێنا بە بردنەوەی لە ئیتاڵیا بە ئەنجامی ٢–٠ بە گۆڵەکانی بیرگیت پرینز و ساندرا ماینەر.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=European Women Championship 1993-95|ناونیشان=http://rsssf.com/tablese/eur-women95.html|زمان=en}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانی نەیتوانی ڕاستەوخۆ سەرکەوێت بۆ جامی جیھانی ژنان لە ساڵی ١٩٩٩ لە ئەمریکا؛ بەڵام لە قۆناغی کۆتایی (پلەی ئۆف) بە بردنەوەی ئوکراینا، سەرکەوتنیان بۆ مۆندیال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|سەردێڕ=European Qualifying for Women's World Cup 1999|ناونیشان=http://rsssf.com/tablese/eur-women-qual99.html|زمان=en}}</ref> ئەڵمانیا بە یەکسانبوون بەرامبەر ئیتاڵیا و بە ئەنجامی ٦–٠ لە مەکسیک دەستی بە مۆندیال کرد. لە دوایین یاری کۆمەڵەکانی بەرامبەر بەڕازیل، ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا بە ئەنجامی ٣–٣ یارییەکەی کۆتایی پێھێنا دوای ئەوەی لە کۆتا خولەکەکانی یارییەکەدا یەکسانبوونیان بەدەستھێنا و نەیانتوانی وەک تیپی یەکەم پێشبکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 1999: USA–Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4650/match=22178/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819133925/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4650/match=22178/index.html|url-status=dead}}</ref><ref name="wc1999">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 1999: USA–China PR|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115005625/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Lilly's Legendary Moments|ناونیشان=http://www.ussoccer.com/stories/2014/03/17/12/40/lilly-legendary-moments|زمان=en}}</ref> تیپی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا بەشداری لە ئۆڵۆمپیادی سیدنی ساڵی ٢٠٠٠ کرد و ھەر سێ یارییەکەی بەرامبەر ئوسترالیا و بەرازیل و سوید سەرکەوتنی بەدەستھێنا.<ref>{{cite wev|date=9 May 2004|title=Games of the XXVIII. Olympiad|url=http://www.rsssf.com/tableso/ol2000f-women.html|language=en}}</ref> لە یاریی قۆناغی پێش کۆتاییدا ئەڵمانیا بەرامبەر نەرویج بەھێز دەرکەوت، بەڵام لە خولەکی ٨٠دا تینا ڤۆندێرلیچ گۆڵی خۆی تۆمارکرد و بە ئەنجامی ٠–١ دەستبەرداری ئەنجامەکە بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٠|سەردێڕ=Eigentor verhindert Traum-Finale gegen USA|ناونیشان=http://www.spiegel.de/sport/sonst/frauen-fussball-eigentor-verhindert-traum-finale-gegen-usa-a-95108.html|زمان=de}}</ref> لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا بە گۆڵەکانی ڕێنات لینگۆر و بیرگیت پرینز بە دوو گۆڵی بێوەڵام لە بەڕازیلیان بردەوە و میدالیای برۆنزی بەدەستھێنا.<ref name="olymp2000">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Norwegian Gold|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115015439/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html|url-status=dead}}</ref> ئەمە یەکەم میدالیای ئۆڵۆمپی بوو بۆ تۆپی پێی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٨٨ ەوە، کاتێک ھەڵبژاردەی پیاوان میدالیای برۆنزی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Seoul, 1988|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/mensolympic/seoul1988/index.html|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠١ ئەڵمانیا میوانداری پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپای کرد.<ref name="uefa2001">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠٠١|سەردێڕ=2001: Müller magic seals success|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2001/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161116045849/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2001/index.html|url-status=dead}}</ref> تیمەکە بە سەرکەوتن بەسەر سوید و ڕووسیا و ئینگلتەرا لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا سەرکەوتنی بەدەستھێنا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Germany sweep through to last four|ناونیشان=http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&News=10233|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تەممووزی ٢٠٠١|archive-url=https://web.archive.org/web/20010721073118/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?News=10233&Page=2|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Germany continue their supremacy over old rivals England|ناونیشان=http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&News=10246|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠٠١|archive-url=https://web.archive.org/web/20010714054415/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&News=10246|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠١|سەردێڕ=Germany come from behind to win curtain-raiser|ناونیشان=http://www.uefa.com/WOCO/news/index.asp?Page=3&News=10171|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٠١|archive-url=https://web.archive.org/web/20010718021712/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=3&News=10171|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە لێدانی سەری زاندرا سمیزێک بە ئەنجامی ١–٠ لە نەرویجیان بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠١|سەردێڕ=Smisek heads Germany into the final|ناونیشان=http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=1&News=10279|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٠١|archive-url=https://web.archive.org/web/20010717175501/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?News=10279&Page=1|url-status=dead}}</ref> لە ٧ی تەممووزی ٢٠٠١ ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە [[ئولم|شاری ئولم]] ڕووبەڕووی سوید بووەوە و ئەم یارییە دوای ٩٠ خولەک لە کەشوھەوای باراناویدا بەبێ گۆڵ کۆتایی ھات و یارییەکەش درێژکرایەوە بۆ کاتی زیادکراو. کلاودیا مۆلەر گۆڵی زێڕینی ئەم یارییە بۆ ئەڵمانیا تۆمارکرد و ئەم تیپە پێنجەمین نازناوی پاڵەوانێتی بەدەستھێنا.<ref name="uefa2001"/> === ٢٠٠٣ تا ئێستا: دوو پاڵەوانێتی لەسەریەک لە جامی جیھانی و یەکەم پاڵەوانێتی ئۆڵۆمپیاد === [[پەڕگە:FIFA_Women's_World_Cup_2003_-_Germany_vs_Sweden.jpg|وێنۆک| ھەڵبژاردەی ئەڵمانی کە لەگەڵ ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی سوید لە یاری کۆتایی مۆندیالی ٢٠٠٣ی ژنان یاری دەکات .]] ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا لە مۆندیالی ژنان لە ساڵی ٢٠٠٣ لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] لەگەڵ کەنەدا و ژاپۆن و ئەرجەنتین گرووپ کرا و دوای بردنەوەی ھەر سێ یاریی کۆمەڵەکەیان<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Canada|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/3/mr.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Japan|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/11/mr.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Argentina - Germany|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/20/mr.html|زمان=en}}</ref> توانیان لە یاریزانە ڕووسییەکە ببەنەوە تیمەکە لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا لەگەڵ ھی بە ئەنجامی ٧–١ دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Russia|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/27/mr.html|زمان=en}}</ref> ئەڵمانیا جارێکی تر ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی ئەمریکا بووەوە. دوای ١٥ خولەک کیرستن گێرفریکس گۆڵی تۆمارکرد و زیلکێ ڕۆتنبێرگ گۆڵپارێزی ئەڵمانی چەندین ھەلی گۆڵکردنی لە یانەی بەرامبەر وەرگرت. لە کاتی وەستانی یارییەکەدا مێرن ماینارت و بیرگیت پرینز گۆڵی دووەمیان بۆ ئەڵمانیا تۆمارکرد و بە سێ گۆڵی بێ وەڵام یارییەکەیان بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=United States - Germany|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/29/mr.html|زمان=en}}</ref> ئەڵمانیا لە یاری کۆتایی مۆندیال لە ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٣ لە [[لۆس ئانجلەس]] ڕووبەڕووی سوید بووەوە. سویدییەکان لە سەرەتای یارییەکەدا لە پێش ڕکابەرەکەیانەوە بوون؛ بەڵام دوای ماوەیەکی کورت لە سەرەتای گێمی دووەمەوە، مێرن ماینارت ئەنجامەکەی یەکسانکردەوە و یارییەکە درێژکرایەوە بۆ [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زیادکراو]]. لە کۆتاییدا نیا کانزەر لە خولەکی ٩٨ بە لێدانی سەر گۆڵی زێڕینی بردنەوەی ئەڵمانیای تۆمارکرد و بۆ یەکەمجار تیپی ژنانی ئەڵمانیا گەیاندە پاڵەوانێتی جیھانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany - Sweden|ناونیشان=http://fifaworldcup.yahoo.com/03/en/t/match/32/mr.html|زمان=en}}</ref><ref name="ToolAutoGenRef7">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 2003|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115001604/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/index.html|url-status=dead}}</ref> بیرگیت پرینتێز وەک باشترین یاریزان و باشترین گۆڵکاری ئەم پێشبڕکێیانە ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 2003 – Awards|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/awards/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161029093744/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/awards/index.html|url-status=dead}}</ref> لە ئۆڵۆمپیادی ئەسینای ساڵی ٢٠٠٤، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی کارەکانی لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا وەک پێشەنگ بە سەرکەوتنەکانی بەرامبەر چین و مەکسیک تەواو کرد. لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٢–١ لە نەیجیریایان بردەوە، بەڵام لە قۆناغی پێش کۆتاییدا لە کاتی زیادکراودا بە ئەنجامی ٢–١ بە ئەمریکا دۆڕا. لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا، ئەڵمانیا توانی بە گۆڵەکەی ڕێنات لینگۆر دووەم میدالیای برۆنزی ئۆڵۆمپیاد بەدەستبھێنێت و ژیانی وەرزشی خۆی وەک تیپی سێیەم کۆتایی پێبھێنێت.<ref name="ToolAutoGenRef1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US vets hold youth at bay one last time|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/athens2004/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115013114/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/athens2004/index.html|url-status=dead}}</ref> لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠٠٥ کە لە [[ئینگلتەرا]] بەڕێوەچوو، ئەڵمانیا توانی سەرکەوێت بۆ قۆناغی پێش کۆتایی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Pohlers gets Germany going|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=1929/match=80078/index.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Prinz leads Germany procession|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=1929/match=80080/index.html|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=German goals end French dreams|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=1929/match=80082/index.html|زمان=en}}</ref> بە بردنەوە لە تیپەکانی نەرویج و ئیتاڵیا و فەرەنسا لە قۆناغی یەکەمدا، و لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٤–١ لە فینلاندیان بردەوە و شکستیان ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Grings sparks German joy|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=2196/match=81139/index.html|زمان=en}}</ref> لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ ئەڵمانیا بۆ سێیەمجار لە یاری کۆتایی پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا ڕووبەڕووی نەرویج بووەوە و توانی بە گۆڵەکانی ئینکا گرینگس و ڕێنات لینگەر و بیرگیت پرینز بە ئەنجامی ٣–١ یارییەکە بباتەوە و شەشەم نازناوی ئەورووپی بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Germany's Women Crowned Euro Champs|ناونیشان=http://www.dw.com/en/germanys-women-crowned-euro-champs/a-1621088|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٥|سەردێڕ=Germany continue to reign supreme|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2005/matches/round=2197/match=81146/index.html|زمان=en}}</ref> دوای ئەم پاڵەوانێتییە، تینا توین، سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە، ڕۆیشت، و یاریدەدەرەکەی زیلڤیا ناید وەک سەرۆکی ڕاھێنەری ئەم تیپە دەستبەکاربوو.<ref name="ToolAutoGenRef4"/> [[پەڕگە:Nadine_Angerer_01.jpg|وێنۆک| نادین ئونگەرێر لە یاری کۆتایی جامی جیھانی ژنانی ٢٠٠٧ دا لێدانی سزای ڕزگارکرد. (وێنەکە پەیوەندی بە بلۆککردنی لێدانی سزاوە ھەیە)]] بە دەستھێنانی نازناوی جیھانی، ئەڵمانیا یاریی یەکەمی جامی جیھانی ژنانی ساڵی ٢٠٠٧ی [[چین]]ی بەرامبەر ئەرجەنتین ئەنجامدا، کە ئەڵمانیا بە ئەنجامی ١١–٠ کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Soccer: Germany 11, Argentina 0, at women's World Cup|ناونیشان=http://www.nytimes.com/2007/09/10/sports/10iht-10socw.7450825.html|زمان=en}}</ref> دوای یەکسانبوون بە بێ گۆڵ بەرامبەر ئینگلتەرا و بردنەوەی دوو گۆڵ بەرامبەر بە ژاپۆن، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە ئەنجامی ٣–٠ لە کۆریای باکووری بردەوە و لە یاری پێش کۆتاییدا بەرامبەر نەرویج بە ھەمان ئەنجام بردەوە. مارتینا مۆلەر و گۆڵێکی تایبەت گۆڵەکەی لەلایەن یاریزانە نەرویجییەکانەوە تۆمارکراوە. لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧ لە [[شانگھای|شاری شەنگەھای]] لە ئەڵمانیا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی بەڕازیلی بووەوە. لە خولەکی یەکەمی گێمی دووەمدا بیرگیت پرینز ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە پێش ڕکابەرەکەیانەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|سەردێڕ=Star bio: Germany's Birgit Prinz|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/soccer/star-bio-germany-s-birgit-prinz-1.992368|زمان=en}}</ref> و نادین ئونگەرێری گۆڵپارێزیش ڕێگری لە لێدانی سزای [[مارتا]] کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Nadine Angerer: The pressure was on Marta|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/videos/y=2015/m=6/video=nadine-angerer-the-pressure-was-on-marta-2620529.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161006163335/http://www.fifa.com/womensworldcup/videos/y=2015/m=6/video=nadine-angerer-the-pressure-was-on-marta-2620529.html|url-status=dead}}</ref> لە خولەکی ٨٦دا سیمۆن لاودەر گۆڵێکی بۆ ئەڵمانیا تۆمارکرد و ئەڵمانیای بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک بردەوە. ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا یەکەم ھەڵبژاردە بوو لە مێژووی [[جامی جیھانیی فیفا|مۆندیالدا]] لە ھەردوو بەشی ژنان و پیاوان کە بەبێ لێدانی ھیچ گۆڵێک نازناوی مۆندیال بەدەستبھێنێت، ھاوکات یەکەم ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانیش بوو کە بەرگری لە نازناوەکەی کرد. کۆمپانیای بیرگیت پرینتس بە تۆمارکردنی ١٤ گۆڵ وەک گۆڵکاری ئەم پاڵەوانێتییە ناسێندرا.<ref name="ToolAutoGenRef6">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup|ناونیشان=http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/wcwwc/ip-202_02e_wwc_24474.pdf|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305000654/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/wcwwc/ip-202_02e_wwc_24474.pdf|url-status=dead}}</ref> لە یاریی یەکەمی ئۆڵۆمپیادی پەکین ساڵی ٢٠٠٨، ھاوشێوەی یاریی کۆتایی جامی جیھانی ٢٠٠٧، ئەڵمانیا ڕووبەڕووی بەڕازیل بووەوە و بە ئەنجامی ٠–٠ یەکسان بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Germany 0:0 Brazil|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051827/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807040820/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051827/index.html|url-status=dead}}</ref> پاشان ئەڵمانیا لە نەیجیریا و کۆریای باکووری بردەوە و سەرکەوت بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Korea DPR 0:1 (0:0) Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051823/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807062743/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051823/index.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Nigeria 0:1 (0:0) Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051825/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807031307/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051825/index.html|url-status=dead}}</ref> کە لە کاتی زیادکراودا بە ئەنجامی ٢–٠ لە سویدیان بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Beijing 2008 - Women – Nigeria 0:2 a.e.t. Germany|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051835/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160807062845/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051835/index.html|url-status=dead}}</ref> لە قۆناغی پێش کۆتاییدا جارێکی تر ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا ڕووبەڕووی بەڕازیل بووەوە. لە خولەکی ١٠ی ئەم یارییەدا بیرگیت پرینز توانی گۆڵ تۆمار بکات، بەڵام ھەڵبژاردەی ئەڵمانی ئەم یارییەی دۆڕاند، دوای سێ ھێرشی پێچەوانە لەلایەن بەڕازیلەوە لە گێمی دووەمدا بە ئەنجامی ١–٤. لە یاریی ڕیزبەندییەکەدا ئەڵمانیا بە دوو گۆڵی بێ وەڵام لە ژاپۆنی بردەوە و میدالیای برۆنزی بەدەستھێنا. ھەردوو گۆڵی ئەم یارییە [[فاتمیر عەلوشی|لەلایەن فاتمیر بایرامای]] تۆمارکران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Bajramaj double as Germany edges Japan 2-0 to win Olympic women's soccer bronze|ناونیشان=http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/21/content_9583231.htm|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20080907004500/http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/21/content_9583231.htm|url-status=dead}}</ref> سێیەم دۆڕانی لەسەریەک کە ئەڵمانیا لە قۆناغی پێش کۆتاییدا لە ڕوانگەی یاریزانە ئەڵمانییەکان و میدیاکانەوە نائومێدکەر بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Deutsche Fußballerinnen: "Bei uns war der Knoten drin"|ناونیشان=http://www.spiegel.de/sport/sonst/deutsche-fussballerinnen-bei-uns-war-der-knoten-drin-a-573543.html|زمان=de}}</ref> و ئاستی تیپەکە و سەرۆکی ڕاھێنەرەکەی زیلڤیا نید لە میدیاکانەوە ڕەخنەی زۆری لێگیرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Neid? Bundestrainerin schlechte Verliererin|ناونیشان=http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html|زمان=de|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090914160221/http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا بۆ پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئەورووپای ژنان لە ساڵی ٢٠٠٩ لە [[فینلاند|فینلەندا]] ھەڵبژێردرا و سەرجەم یارییەکانی بە سەرکەوتنێک کۆتایی پێھێنا و ٣٨ گۆڵی تۆمارکرد. لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا لە تیپەکانی نەرویج و فەرەنسا و ئایسلەندایان بردەوە و سەرکەوتنیان بۆ قۆناغی چارەکی کۆتایی بەدەستھێنا. لە یاری قۆناغی چارەکی کۆتاییدا بە دوو گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە ئیتاڵیایان بردەوە و لە یاریی پێش کۆتاییشدا بە سێ گۆڵ بەرامبەر بە گۆڵێک لە نەرویجیان بردەوە. لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٩، ئەڵمانیا بە ئەنجامی ٦–٢ لە ئینگلتەرا بردەوە و حەوتەمین پاڵەوانێتی ئەورووپای بەدەستھێنا. ھەریەکە لە بیرگیت پرینز و ئینکا گرینگس دوو گۆڵیان تۆمارکرد و میلانیا بیرینگەر و کیم کولیگ ھەریەکەیان گۆڵێکیان تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|سەردێڕ=Six-goal Germany reign supreme|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2009/matches/round=15050/match=2001423/index.html|زمان=en}}</ref> گرینگس توانی لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە نازناوی گۆڵکاری گۆڵکار بپارێزێت و دووبارەی بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=2009: Inka Grings|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2009/golden-player/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161227024502/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2009/golden-player/index.html|url-status=dead}}</ref> ئەمەش لەکاتێکدا بوو کە ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە ساڵی ١٩٩٧ەوە ڕیزبەندی سەرکەوتنەکانی لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا بۆ ١٩ یاری بەرزکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UEFA Women's EURO 2017 finals: Netherlands|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2017/finals/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161026011351/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2017/finals/index.html|url-status=dead}}</ref> [[پەڕگە:FIFA_Women's_World_Cup_Canada_2015_-_Edmonton_(18821505113).jpg|ڕاست|وێنۆک| فەرەح ویلیامز بە ھێمنی لێدانی سزای لە نادین ئونگەرێر دوورخستەوە و یەکەم دۆڕانی ئەڵمانیای بە ئینگلتەرا لە مۆندیالی ژنانی ٢٠١٥ بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup: England takes bronze over Germany|ناونیشان=http://www.cbc.ca/sports/soccer/fifa-women-s-world-cup-england-takes-bronze-over-germany-1.3138501|زمان=en}}</ref>]] لە ساڵی ٢٠١١ ئەڵمانیا میوانداری جامی جیھانی کرد. ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا لە ٣ یاری خۆی لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەرامبەر تیپەکانی کەنەدا و فەرەنسا و نەیجیریا سەرکەوتنی بەدەستھێنا. لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا، ژاپۆن بە گۆڵەکەی کاری نا مارویاما لە ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بردەوە و بەم شێوەیەش کۆتایی بە ١٦ یاری لەسەریەک ھێنا بەبێ ئەوەی لە مۆندیالدا دۆڕان.<ref name="ToolAutoGenRef10">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Germany stunned by tenacious Japan|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144431/summary.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305032152/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144431/summary.html|url-status=dead}}</ref> لە ئەنجامدا ئەڵمانیا لە دوو ھەڵبژاردەی سەرەکی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی ئەورووپا]] نەبوو و نەیتوانی سەرکەوتن بۆ ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ بەدەستبھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=German women's football squad eliminated from London 2012 Games after shock defeat|ناونیشان=http://www.insidethegames.biz/articles/13566/german-womens-football-squad-eliminated-from-london-2012-games-after-shock-defeat|زمان=en}}</ref> لە پاڵەوانێتی تۆپی پێی ژنانی ئەورووپا لە ساڵی ٢٠١٣ لە [[سوێد|سوید]]، ئەڵمانیا شەشەم نازناوی کیشوەری لەسەریەک لە ساڵی ١٩٩٣ەوە بەدەستھێنا و بە ئەنجامی ١–٠ لە نەرویج بردەوە. نادین ئەنگەرێری گۆڵپارێز، کە توانی دوو لێدانی سزا لە یاری کۆتاییدا ڕزگار بکات، وەک باشترین یاریزانی ئەم پاڵەوانێتییە ناسێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٣|سەردێڕ=Germany win sixth-straight women's European Championship|ناونیشان=http://www.dw.com/en/germany-win-sixth-straight-womens-european-championship/a-16980996?maca=en-rss-en-top-1022-rdf|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠١٣|سەردێڕ=2013: Nadine Angerer|ناونیشان=http://www.uefa.com/womenseuro/season=2013/golden-player/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161214090402/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2013/golden-player/index.html|url-status=dead}}</ref> لە مۆندیالی ژنانی ٢٠١٥ لە [[کەنەدا]]، ئەڵمانیا دیسانەوە لەنێو چوار ھەڵبژاردەی سەرەکیدا بوو. لە ساڵی ٢٠١٥ ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە ھەمان کۆمەڵەی نەرویج و [[تایلەند]] و [[کۆتدیڤوار|کەناری عاج]] لە قۆناغی کۆمەڵەکانی جامی جیھانی ژنان بوو. یەکەم یاری ئەم تیپە لە ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٥ بەرامبەر تیپی کەناری عاج بوو، ژنانی ئەڵمانی بە ئەنجامی ١٠–٠ یارییەکەیان بردەوە. دووەم یارییان لە ١١ی حوزەیران بوو، کاتێک ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی نەرویج بووەوە. یارییەکە بە یەکسانبوون بە گۆڵێک کۆتایی ھات. سێیەم یاری ئەم تیپە لە ١٥ی حوزەیران بوو، کاتێک توانیان بە ئەنجامی ٤–٠ لە تیپی تایلەند ببەنەوە. لە کۆتایی یارییەکانی کۆمەڵەکاندا ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە سێ بردنەوە و ٧ خاڵ و جیاوازی گۆڵ +١٤ وەک تیپی پێشەنگ سەرکەوت بۆ قۆناغی کۆتایی پێشبڕکێکە. لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی فەرەنسا بوونەتەوە، لە خولەکی ٦٤ی یارییەکەدا لویزا نەسیب گۆڵی یەکەمی یارییەکەی بۆ فەرەنسا تۆمارکرد. دوای ئەوە زیلیا سێسیچ لە خولەکی ٨٤ی تیپی فەرەنسادا گۆڵی یەکسانبوونەوەی تۆمارکرد، بەجۆرێک یارییەکە بۆ کاتی زیادکراو درێژکرایەوە. لەکۆتایی کاتی زیادکراودا ھەردوو یانە بە ئەنجامی ١–١ یارییەکەیان یەکسان کردەوە، بەجۆرێک لێدانی سزا ئەنجامی یارییەکە یەکلایی بکاتەوە. لە لێدانی سزادا ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانی بەربەستی فەرەنسی تێپەڕێنێت بە ئەنجامی 5-4.<ref name="FIFA.com 2015">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Canada 2015™|بڵاوکەرەوە=FIFA.com|زمان=en}}</ref> لە قۆناغی پێش کۆتاییدا ڕووبەڕووی ئەمریکا بووەوە و زیلیا سێسیچ کە باشترین یاریزانی پاڵەوانێتییەکە بوو، لێدانی سزای لەدەستدا. پاشان [[کارلی لۆید]] و کێلی ئۆھارا گۆڵیان تۆمارکرد و ئەمریکا یارییەکەیان بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The USA will play in their fourth Women's World Cup final after beating two-time winners Germany at the Olympic Stadium in Montreal.|ناونیشان=http://www.bbc.com/sport/football/33085942|زمان=en}}</ref> لە یاری ڕیزبەندی ئەڵمانییەکان دوای ٢١ یاری بۆ یەکەمجار بە ھەڵبژاردەی ئینگلتەرا دۆڕا. فەرەح ویلیامز لە کاتی زیادکراودا بە لێدانی سزا گۆڵی بردنەوەی ئینگلتەرای تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Fara Williams's extra-time penalty ensured England beat Germany for the first time in 31 years to finish third at the Women's World Cup.|ناونیشان=http://www.bbc.com/sport/football/33085963|زمان=en}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لەم پاڵەوانێتییەدا کۆتایی بە ژیانی وەرزشی خۆی ھێنا بە جێگیرکردنی پلەی چوارەم. ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا لە ئۆڵۆمپیادی ڕیۆ ٢٠١٦ لە یەکەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکاندا ڕووبەڕووی زیمبابۆی بووەوە، کە توانیان بە ئەنجامی ٦–١ سەرکەوتن بەدەستبھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=ZIM - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927215103/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە دووەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکاندا بەرامبەر ھەڵبژاردەی ژنانی ئوسترالیا یارییان کرد، کە بە ئەنجامی ٢–٢ یەکسانبوون کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=GER - AUS|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160921223350/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یاری داھاتوویان بەرامبەر تیپی کەنەدی بوو، کە بە ئەنجامی 1-2<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=GER - CAN|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220070446/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەم تیپە دۆڕا بەجۆرێک تیپی ئەڵمانی بە کۆی گشتی چوار خاڵ و جیاوازی +٤ گۆڵ وەک دووەم چووە قۆناغی داھاتوو تیمێک لە گرووپەکەیان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Women - Standings|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160927214958/https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ١٢ی ئابی ٢٠١٦، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی لە قۆناغی ١–٨ بوو و لە یاری چارەکی کۆتاییدا بەرامبەر چین، و توانی بە یەک گۆڵی میلانیا بێھرینگەر لە خولەکی ٧٦ی یارییەکەدا بە ئەنجامی ١–٢٠١٦ ئەم تیپە بباتەوە. ٠، و بەم شێوەیە چووە قۆناغی پێش کۆتایی ئەم پاڵەوانێتییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=CHN - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220072421/https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Rio_2016,_Women's_Football_Final,_Sweden_vs._Germany_(28).jpg|وێنۆک| یاریزانانی ئەڵمانی لە یاری کۆتایی ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦ بە ئاڵای ئەڵمانیا.]] لە یاریی قۆناغی پێش کۆتاییدا، ئەڵمانیا جارێکی دیکە ڕووبەڕووی ھەڵبژاردەی کەنەدی بووەوە و توانی بە گۆڵەکانی میلانیا بیرینگەر لە خولەکی ٢١ و سارا دیبریتز لە خولەکی ٦٠ بە ئەنجامی ٢–٠ لە ئەم تیپە بباتەوە و بگاتە قۆناغی کۆتایی لەم پێشبڕکێیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Women's Semifinal: CAN - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161220064926/https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە یاری کۆتایی ١٩ی ئابی ٢٠١٦، ھەڵبژاردەی ژنانی ئەڵمانیا بەرامبەر سوید یاریی کرد. سەرەتا ئەڵمانیا توانی لە خولەکی ٤٨ گۆڵی یەکەمی یارییەکە لەلایەن جێنیفر مەرۆشسان تۆمار بکات. دوای ئەوە گۆڵی دووەمی ئەڵمانیا لە خولەکی ٦٢ لەلایەن یاریزانی سوید لیندا سێمبرانتەوە تۆمارکرا. ستینا بلاکستینیۆس تاکە گۆڵی ھەڵبژاردەی سویدی لە خولەکی ٦٧ی گۆڵەکەی ئەڵمانی تۆمارکرد، بەجۆرێک ھەڵبژاردەی ئەڵمانی بە ئەنجامی ٢–١ کۆتایی بە یارییەکە ھێنا و بووە پاڵەوانی ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Women's Gold Medal Match: SWE - GER|ناونیشان=https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160922184223/https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەمە یەکەم پاڵەوانێتی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا بوو لە پێشبڕکێکانی ئۆڵۆمپیاد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Germany holds on, defeats Sweden for first Olympics women's soccer gold medal|ناونیشان=http://www.si.com/olympics/2016/08/19/sweden-germany-womens-soccer-olympics-gold-medal-game|زمان=en}}</ref> لە جامی جیھانی ژنانی ٢٠١٩، ئەڵمانیا لە کۆمەڵەکەدا بەرامبەر چین و ئەفریقای باشوور و ئیسپانیا یەکسان بوو. بە بردنەوەی ھەر سێ یاریی کۆمەڵەکان، وەک پێشەنگ چوونە قۆناغی کۆتایی جامی پاڵەوانێتییەکە و لە قۆناغی ١٦دا لە نەیجیریایان بردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/live/2019/jun/17/china-v-spain-south-africa-v-germany-womens-world-cup-clockwatch-live|سەردێڕ=South Africa 0–4 Germany, China 0–0 Spain: Women's World Cup clockwatch – live!|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190617181828/https://www.theguardian.com/football/live/2019/jun/17/china-v-spain-south-africa-v-germany-womens-world-cup-clockwatch-live|دوایین=McVeigh|یەکەم=Niall}}</ref> لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا لەلایەن سویدەوە کرایە دەرەوە، کە یەکەم شکستی بوو بەرامبەر سوید لە ماوەی ٢٤ ساڵدا، تاکە گۆڵی خۆی لە پاڵەوانێتییەکەدا لێدا. بە دوورکەوتنەوە لەم قۆناغەدا، ڕێگری لە سەرکەوتنی ئەڵمانیا بۆ پاڵەوانێتی تۆپی پێی ئۆڵۆمپیادی تۆکیۆ ٢٠٢٠ کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Edwards|یەکەم=Luke|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sweden come from behind to knock out Germany and reach World Cup semi-final|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2019/06/29/germany-vs-sweden-womens-world-cup-2019-live-score-latest-updates/|ئیش=The Telegraph|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190709022605/https://www.telegraph.co.uk/world-cup/2019/06/29/germany-vs-sweden-womens-world-cup-2019-live-score-latest-updates/}}</ref> == مێژووی پێشبڕکێکان و ڕیزبەندی جیھانی == === جامی جیھانی === ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا یەکێکە لە ھەڵبژاردە سەرکەوتووەکانی مۆندیالی تۆپی پێی ژنان، کە دووجار نازناوی پاڵەوانێتی ئەم پێشبڕکێیەی بەدەستھێناوە و جارێکیش پلەی دووەمی ئەم پێشبڕکێیە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Tournaments – Awards|ناونیشان=http://www.fifa.com/fifa-tournaments/awards/index.html#tslider_103|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161119195929/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/awards/index.html#tslider_103|url-status=dead}}</ref> ھەڵبژاردەی ئەڵمانیا لە ساڵانی ٢٠٠٣ و ٢٠٠٧ پاڵەوانێتی خۆی بەدەستھێنا.<ref name="ToolAutoGenRef7"/><ref name="ToolAutoGenRef3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China 2007|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/china2007/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115014554/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/china2007/index.html|url-status=dead}}</ref> لە یەکەم دەرکەوتنی لە جامی جیھانی ١٩٩١ ئەم تیپە پلەی چوارەمی ئەم پاڵەوانێتییە بەدەست ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup China PR 1991|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115005651/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html|url-status=dead}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥ گەیشتە یاری کۆتایی مۆندیال، بەڵام بە نەرویج دۆڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup Sweden 1995|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115011018/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html|url-status=dead}}</ref> خراپترین ئەنجامەکانیان لە مۆندیالدا لە ساڵی ١٩٩٩ بەرامبەر تیمی ئەمریکا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=FIFA Women's World Cup USA 1999|ناونیشان=http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115005625/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html|url-status=dead}}</ref> و ساڵی ٢٠١١ بەرامبەر ژاپۆن<ref name="ToolAutoGenRef10"/> بوو، ھەردووکیان ئەڵمانیایان لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا دۆڕاند. بەگشتی ھەڵبژاردەی ئەڵمانی توانیویەتی سێ جار لە یاری کۆتاییدا بەشداری بکات و پێنج جاریش لە قۆناغی پێش کۆتایی مۆندیالی ژنان بەشداری بکات. لە سەرجەم جامی جیھانی ژنان بەشدارییان کردووە و ژمارەی پێوانەیی ٢٦-٥-٨ (بردنەوە-یەکسانبوون-دۆڕان)یان ھەیە.<ref name="ToolAutoGenRef6"/> === یارییەکەنی ئۆڵۆمپیاد === [[پەڕگە:German_football_team_2016_Olympics_women.jpg|وێنۆک| ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا پێش یارییەکەی بەرامبەر زیمبابۆی لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٦.]] پاڵەوانێتی ئۆڵۆمپیاد تاکە نازناوی نێودەوڵەتی بوو کە ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا تا ساڵی ٢٠١٦ نەیتوانی بەدەستی بھێنێت. تۆپی پێی ژنان لە ساڵی ١٩٩٦ یەکەم جار لە یارییەکانی ئۆڵۆمپیاددا دەرکەوت و بێتینا ڤیگمان یەکەم گۆڵی ئۆڵۆمپی تیپی ژنانی ئەڵمانیا لە یەکەم یاری پاڵەوانێتییەکەدا بەرامبەر ھەڵبژاردەی ژاپۆنی لە خولەکی ٥ی یارییەکەدا تۆمارکرد؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Olympic Football Tournaments Atlanta 1996 - Women – Germany 3:2 (2:2) Japan|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/matches/round=4716/match=22085/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305044529/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/matches/round=4716/match=22085/index.html|url-status=dead}}</ref> سەرەڕای ئەمەش ھەڵبژاردەی ئەڵمانی نەیتوانی سەرکەوێت بۆ قۆناغی دەرچوون و لە قۆناغی کۆمەڵەکاندا لە ڕکابەرییەکان کشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Women's Olympic Football Tournament Atlanta 1996|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115001525/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html|url-status=dead}}</ref> دوای چوار ساڵ، ھەڵبژاردەی ئەڵمانی میدالیای برۆنزی تۆپی پێ لە یارییەکانی [[ئۆڵۆمپیادی ھاوینەی ٢٠٠٠|ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٠]] دا بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Norwegian Gold|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20161115015439/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html|url-status=dead}}</ref> لە ئۆڵۆمپیادی ٢٠٠٤ و ٢٠٠٨ ئەم نازناوەیان دووبارە کردەوە.<ref name="ToolAutoGenRef1"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=US golden girls do it again|ناونیشان=http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٦|archive-url=https://web.archive.org/web/20160826094920/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/|url-status=dead}}</ref> تا ساڵی ٢٠٠٨ تیپی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا توانیبووی بەشداری لە ھەموو قۆناغەکانی ئۆڵۆمپیاددا بکات؛ بەڵام نەیانتوانی بەشداری ئۆڵۆمپیادی ٢٠١٢ بکەن بەھۆی کەڵک وەرگرتن لە ئەنجامی مۆندیالی ٢٠١١ لەلایەن یەکێتی تۆپی پێی ئەورووپا بۆ پێشکەوتن، ھەروەھا بەھۆی ئەوەی ئەڵمانیا پلەی نزمتری لە ھەڵبژاردەکانی فەرەنسا و سوید لەو پێشبڕکێیانە دابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١١|سەردێڕ=Women's World Cup semifinal losers get consolation prizes|ناونیشان=http://articles.latimes.com/2011/jul/14/sports/la-sp-jones-world-cup-20110715|زمان=en}}</ref> ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا لە یاری کۆتایی ئۆڵۆمپیادی ڕیۆی ٢٠١٦ لە سوید بردەوە و یەکەم میدالیای زێڕی ئۆڵۆمپیادی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠١٦|سەردێڕ=Germany beat Sweden in Olympic final to win their first women's football gold|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2016/aug/19/germany-sweden-olympics-football-final-rio-2016|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == * {{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|فیفا|وەرزش|ژن|مێژوو|تۆپی پێ}} {{پۆلی کۆمنز|Germany women's national association football team}} [[پۆل:تۆپی پێ لە ئەڵمانیا]] 3cflvqtib6pe7r70lps3n0xc08wuefy 1 246692 1673473 1581708 2026-09-23T13:02:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673473 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٨ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1182316 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090914160221/http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html بۆ http://www.bild.de/BILD/sport/olympia2008/2008/08/19/siliva-neid/frauen-fussball-bundestrainerin-nach-dem-brasilien-spiel-schlechte-verliererin.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160927215103/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-2 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160921223350/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-4 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220070446/https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-first-round-group-f-fb-6 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160927214958/https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women بۆ https://www.rio2016.com/en/football-standings-fb-women زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220072421/https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-quarterfinal-fb-5 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161220064926/https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-semifinal-fb-3 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160922184223/https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2 بۆ https://www.rio2016.com/en/football-womens-gold-medal-match-fb-2 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٩:٥١، ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1342819 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161028083703/http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094 بۆ http://www.germany.info/Vertretung/usa/en/newsletter/The__Week__in__Germany/TWIG-150625.html?archive=2055094 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٠١، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1377207 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161104012759/http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf بۆ http://www.cies.ch/fileadmin/documents/Education/University_Network/_WINNER__NMMU_womens_football_a_comparison_of_south_africa_and_germany.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:١٦، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1560260 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161029120623/http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/ بۆ http://pitchinvasion.net/prehistoric-womens-soccer-in-photos/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٤٤، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1581707 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130903224446/http://www.duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf بۆ http://duisburg.de/vv/ob_3/medien/11_Geschichte_des_Frauenfussballs.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٥٧، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤٧ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ژنانی ئەڵمانیا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673472 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151119104227/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1987/matches/all/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1987/matches/all/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150929032610/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/matches/round=690/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/matches/round=690/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161008045121/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/overview/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1989/overview/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140414070116/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=693/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=693/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180424161145/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=695/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1991/matches/round=695/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115005651/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151023055156/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=699/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=699/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20151022183015/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=700/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1993/matches/round=700/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170802075442/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=707/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=707/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180427120308/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=705/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/matches/round=705/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170706222758/http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/overview/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=1995/overview/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160917205535/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4655/match=21904/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4655/match=21904/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170202013919/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4659/match=21920/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4659/match=21920/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170202013844/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4660/match=21924/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4660/match=21924/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115011018/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115001525/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160819133925/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4650/match=22178/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=4650/match=22178/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115005625/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115015439/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161116045849/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2001/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=2001/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20010721073118/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?News=10233&Page=2 بۆ http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&News=10233 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20010714054415/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&News=10246 بۆ http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=2&News=10246 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20010718021712/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=3&News=10171 بۆ http://www.uefa.com/WOCO/news/index.asp?Page=3&News=10171 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20010717175501/http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?News=10279&Page=1 بۆ http://www.uefa.com/woco/news/index.asp?Page=1&News=10279 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115001604/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161029093744/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/awards/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa2003/awards/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115013114/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/athens2004/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/athens2004/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161006163335/http://www.fifa.com/womensworldcup/videos/y=2015/m=6/video=nadine-angerer-the-pressure-was-on-marta-2620529.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/videos/y=2015/m=6/video=nadine-angerer-the-pressure-was-on-marta-2620529.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305000654/http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/wcwwc/ip-202_02e_wwc_24474.pdf بۆ http://www.fifa.com/mm/document/fifafacts/wcwwc/ip-202_02e_wwc_24474.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160807040820/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051827/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051827/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160807062743/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051823/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051823/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160807031307/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051825/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250027/match=300051825/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160807062845/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051835/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/matches/round=250032/match=300051835/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080907004500/http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/21/content_9583231.htm بۆ http://news.xinhuanet.com/english/2008-08/21/content_9583231.htm زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161227024502/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2009/golden-player/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=2009/golden-player/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161026011351/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2017/finals/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=2017/finals/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305032152/http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144431/summary.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/matches/round=255995/match=300144431/summary.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161214090402/http://www.uefa.com/womenseuro/season=2013/golden-player/index.html بۆ http://www.uefa.com/womenseuro/season=2013/golden-player/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161119195929/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/awards/index.html بۆ http://www.fifa.com/fifa-tournaments/awards/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115014554/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/china2007/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/china2007/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115005651/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/chinapr1991/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115011018/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/sweden1995/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115005625/http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html بۆ http://www.fifa.com/womensworldcup/archive/usa1999/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160305044529/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/matches/round=4716/match=22085/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/matches/round=4716/match=22085/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115001525/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/atlanta1996/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20161115015439/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/sydney2000/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160826094920/http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/ بۆ http://www.fifa.com/tournaments/archive/womensolympic/beijing2008/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) bg5hs8h0vnlnql4e5ngimhumaovedt0 0 246734 1673704 1402967 2026-09-23T19:34:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1673704 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Umayyads_-_fals_of_Damascus.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| فلسێک لە دیمەشق لە نێوان ساڵانی ٦٩٦ بۆ ٧٥٠ دروست کراوە]] [[پەڕگە:Abbasid_copper_coin_from_Jerusalem,_AH_219.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| فلسی [[مەئموون]]، ٢١٩ی کۆچی (٨٣٤/٥ زایینی)، [[ئورشەلیم]].]] [[پەڕگە:MansurISamanidCoinHistoryofIran.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| فلسی مەنسووری کوڕی نوح، لە [[بوخارا]]، لە ٣٥٣ی کۆچی (٩٦٤ی زایینی) دروست کراوە]] '''فلس''' ({{بە عەرەبی|فلس|fals}}) [[سککە|دراوێکی]] مسی سەدەکانی ناوەڕاست بوو کە بۆ یەکەمجار لەلایەن [[دەوڵەتی ئەمەوی|خەلافەتی ئومەوییەوە]] (٦٦١–٧٥٠) بەرھەم ھێنرا و لە کۆتایی سەدەی حەوتەمەوە دەست کرا بە دروستکردنی. ناوی دراوەکە لە ''فۆلیس'' وەرگیراوە کە دراوێکی مسی ڕۆمانی و دواتر بێزەنتینی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Urban network evolutions: towards a high-definition archaeology|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Aarhus University Press|ژپنک=٩٧٨٨٧٧١٨٤٦٣٨٦|شوێن=Aarhus|پەڕە=١١٨}}</ref> بەزۆری فلسەکان لە ھەردوو لادا ڕازاندنەوەی ڕێنووسی عەرەبییان تێدابووە. تا سەدەی نۆزدەھەم جۆرەھا فلسی مسین بەرھەم دەھێنران. جۆر و کێشیان جیاواز بووە، لە ١ گرامەوە بۆ ١٠ گرام یان زیاتر دەردەچوو. ھێشتا ئەم زاراوەیە لە زمانی عەرەبی مۆدێرن بۆ پارە بەکار دەھێنرێت،<ref>Stephen Album, ''Checklist of Islamic Coins'', Santa Rosa, CA, 2011, third edition, p. 7</ref> ھەروەھا وشەی فولوسیش (''fulus)'' لە [[زمانی مالایی]]دا دەگرێتەوە == ئەمانەش ببینە == * [[دینار]] * [[درھەم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Felus}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|ئابووری}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:ئابووری ئیسلامی]] [[پۆل:دراو]] [[پۆل:دراوەکانی ئاسیا]] [[پۆل:دراوەکانی ئەورووپا]] 3471enlsfaih1x4ab31inbthqd7ug4z 0 246883 1673611 1402948 2026-09-23T16:33:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673611 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = فریدریش جۆرج ویلهێلم ڤۆن سترۆڤ | وێنە =PGRS 2 081 Struve - crop.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | ناوی کاتی لەدایکبوون =فریدریش جۆرج ویلهێلم ڤۆن سترۆڤ | شوێنی لەدایکبوون = [[ھامبورگ]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون =١٥ی نیسانی ١٧٩٣ | ڕێکەوتی مردن = ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٨٦٤ (تەمەن ٧١ ساڵ) | شوێنی مردن = [[سەنت پیتەرزبورگ]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[مامۆستای زانکۆ]]، [[فەلەکی]]. | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان =* مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٨٢٦) * زەمالەی کۆمەڵەی شاهانە * ڕێبازی سانت ستانیسلاوس، پلە یەک * مەدالیای شایستەیی بۆ هونەر و زانستەکان * زەمالەی ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی |واژوو = | ماڵپەڕ = * [https://www.britannica.com/biography/Friedrich-Georg-Wilhelm-von-Struve فریدریش جۆرج ویلهێلم ڤۆن سترۆڤ لە ماڵپەری Encyclopædia Britannica Online ] | پەراوێزەکان =}} '''فریدریش جۆرج ویلهێلم ڤۆن سترۆڤ''' (بە [[ئەڵمانی]]: Friedrich Georg Wilhelm Struve) (١٥ی نیسانی ١٧٩٣ - ٢٣ی تشرینی دووەمی ١٨٦٤)، فەلەکناسی ئەڵمانییە کە سەر بە خێزانی ستروڤە. ساڵی [[١٨٠٨]] چووە زانکۆی تارتو، سەرەتا فیلۆلۆژی خوێندووە بەڵام زۆری نەخایاند حەزەکەی ڕووی لە [[ئەستێرەناسی|فەلەکناسی]] کردووە. ناوی[[ھەسارەی بچووک]]کەی کە [[٧٦٨ سترۆفینا]] بوو بۆ ڕێزلێنان لێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=kXSjxkg0rRgC&pg=PA9&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false/|سەردێڕ=ئەی.هـ.باتن (١٩٨٨). کارەکتەرە ئیرادەدار و ئیمتیازەکان: ژیانی ویلهێلم و ئۆتۆ سترۆڤ.}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=KWrB1jPCa8AC&pg=PA73&redir_esc=y|سەردێڕ=لوتز دی.شمادێل (٢٠٠٣). فەرهەنگی ناوی هەسارە بچووکەکان.}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://www.britannica.com/biography/Friedrich-Georg-Wilhelm-von-Struve فریدریش جۆرج ویلهێلم ڤۆن سترۆڤ لە ماڵپەری Encyclopædia Britannica Online ] * [https://www.nndb.com/people/202/000097908/ فریدریش جۆرج ویلهێلم ڤۆن سترۆڤ لە ماڵپەری NNDB people ] ئینگلیزی {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|گەردوون|ئەڵمانیا|ڕووسیا|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Georg Wilhelm Struve}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٣]] [[پۆل:مردووانی ١٨٦٤]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] 311pigkfcuckwe1sno5dxza8nbnmx0l 0 246892 1673493 1541241 2026-09-23T13:19:53Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673493 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٢''' کۆتا یاریی [[جامی ئەورووپای ١٩٨١-١٩٨٢|وەرزی ١٩٨١-١٩٨٢ جامی ئەورووپا]] بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە،کە بیست و حەوتەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ڕێکخرابوو.لەڕۆژی [[٢٦ی ئایار|٢٦ی ئایاری]] [[١٩٨٢]] لەیاریگای دی کویپی شاری ڕۆتێردامی [[ھۆڵەندا]]، لەنێوان یانەی ئاستۆن ڤیڵا و [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن]] ئەنجامدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Club|یەکەم=Aston Villa Football|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=40 years on: Villa conquer Bayern Munich to win the European Cup|ناونیشان=https://www.avfc.co.uk/news/2022/may/26/40-years-on--villa-topple-bayern-munich-to-win-the-european-cup/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Aston Villa Football Club}}</ref>لە ئەنجامدا ئاستۆن ڤیڵا توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر بایەرن میونشنی ڕکابەری سەربکەوێت بۆ یەکەمجار لە مێژووی خۆیدا نازناوەکەی بەدەستهێنا و تا ئێستاش تاکە نازناوی یانەکەیە لە پاڵەوانێتیەکەدا.هەروەها بۆ شەشەم وەرز لەسەر یەک یانەیەکی ئینگلیزی بووە پاڵەوان و نازناوەکەیان بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Club|یەکەم=Aston Villa Football|سەردێڕ=1982 European Cup|ناونیشان=https://www.avfc.co.uk/history/rotterdam-1982-european-cup|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Aston Villa Football Club}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Aston Villa's 1982 European Cup success at last given the TV treatment it deserves|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/football/2022/05/16/aston-villas-1982-european-cup-success-spotlight-latest-bt-sport/|newspaper=The Telegraph|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0307-1235|زمان=en-GB|یەکەم=Alan|دوایین=Tyers}}</ref>دوای ١٠ خولەک جیمی ڕیمەر گۆڵپارێزی یانەی ئەستۆن ڤیلا دووبارە توشی پێکانی لە شانیدا بووەوە. دواتر نایجێڵ سپینک کە جێگرەوەی بوو،هاتە شوێنی و دووەم یاری خۆی بۆ یانەکە ئەنجامدا. بەهۆی ئاستە بەرزەکەی لە ڕێگری کردن لە یاریزانی بایەرن بۆ گۆڵ تۆمارکردن بە درێژایی یارییەکە زۆر ستایش کرا، ودواتر دەبێتە گۆڵپارێزی یانەی ئەستۆن ڤێلا بۆ ١٠ وەرزی دواتر.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Aston Villa 1-0 Bayern Munich - 1982 CL Final - Nigel Spink Rocks!|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=EiNvWIciMSU|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=How Aston Villa won the European Cup (and were then relegated five years later)|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/that-1980s-sports-blog/2016/may/26/aston-villa-european-cup-relegated-1982|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Steven|دوایین=Pye}}</ref>ڤیلا وەک پاڵەوانی ئەوروپا بۆ وەرزی دواتر بانگهێشتی [[جامی سووپەری ئەورووپا|جامی سوپەری ئەوروپا]] و [[جامی ئینتەرکۆنتیننتال]] کرا. جامی سووپەری ئەرووپییان بەدەستهێنا دوای بردنەوەیان لە [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا|یانەی بەرسێلۆنا]] بە ئەنجامی ٣-١ بەڵام لە [[جامی ئینتەرکۆنتیننتال]] یارییەکەیان بەرامبەر یانەی پێنارۆلی دۆڕاند ئۆرۆگوایی کە لە [[تۆکیۆ|تۆکیۆی]] ژاپۆن ئەنجامدرا. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1981/index.html وەرزی ١٩٨١-١٩٨٢ لە ماڵپەڕی یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110924091808/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1981/index.html |date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١ }} {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|European Cup Final 1982}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ozgt0g9dq5lb43h00dszlku7f25g8ss 0 246895 1673491 1561333 2026-09-23T13:19:47Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673491 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}{{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٩''' کۆتا یاریی [[جامی ئەورووپای ١٩٧٨-١٩٧٩|وەرزی ١٩٧٨-١٩٧٩ جامی ئەورووپا]] بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە،کە بیست و چوارەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ڕێکخرابوو.لەڕۆژی ٣٠ی ئایاری ١٩٧٩ لەیاریگای ئۆڵۆمپیی شاری [[میونشن|میونشنی]] [[ئەڵمانیا]]، لەنێوان یانەی تۆتنگھام فۆرستی [[ئینگلتەرا]] و [[یانەی ماڵمۆ|یانەی ماڵمۆی]] [[سوێد|سویدی]] ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Cup & Champions League History 1955-2022|ناونیشان=http://www.europeancuphistory.com/euro79.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.europeancuphistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140225120619/http://www.europeancuphistory.com/euro79.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Speakers|یەکەم=Superstar|ڕێکەوت=٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Nottingham Forest European Cup Winners 40th Anniversary Reunion|ناونیشان=https://www.superstarspeakers.co.uk/post/nottingham-forest-european-cup-winners-40th-anniversary-reunion|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Superstar Speakers|زمان=en}}</ref> لە ئەنجامدا تۆتنگھام فۆرست توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر ماڵمۆی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Frozen in time|ناونیشان=https://www.theguardian.com/sport/2009/may/03/forest-malmo-may-1979|newspaper=The Guardian|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0261-3077|زمان=en-GB|یەکەم=Tom|دوایین=Lamont}}</ref> بۆ یەکەمجار لە مێژووی یانەکەدا بووە پاڵەوانی ئەورووپا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nottingham Forest's European Cup-winning sides to celebrate documentary|ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/11727/10231335/nottingham-forests-european-cup-winning-sides-to-celebrate-documentary|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Sky Sports|زمان=en}}</ref>ئەم بردنەوەیە سێیەم سەرکەوتنی لەسەریەک بوو بۆ یانەیەکی ئینگلیزی لە جامی ئەورووپا، دوای سەرکەوتنەکانی [[یانەی تۆپی پێی لیڤەرپوول|لیڤەرپوول]] لە ساڵانی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٧|١٩٧٧]] و [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٨|١٩٧٨]] .بەهۆی ئەوەی هیچ کام لەک دوو یانەیە یەکێک نەبوون لە یانە گەورەکانی ئەوروپا، یاریگای ئۆڵۆمپیادیۆنی میونشن هەندەرێکی زۆری تێدا کۆنەبووەوە ، یارییەکەش یەکێک نەبوو لە یارییە لوتکەکانی نێوان یانە گەورەکانی ئەورووپا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=BBC|سەردێڕ=Forest's unforgettable fairytale|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/nottingham/content/articles/2008/03/06/local_history_nottingham_forest_feature.shtml|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.bbc.co.uk|زمان=en-gb}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Macfarlane|یەکەم=Andy|ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Nottingham Forest European Cup Winners: 1979 And 1980|ناونیشان=https://historyofsoccer.info/nottingham-forest-european-cup-winners|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=History Of Soccer|زمان=en-us|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231227214740/https://historyofsoccer.info/nottingham-forest-european-cup-winners|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1978/index.html وەرزی ١٩٧٨-١٩٧٩] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501064428/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1978/index.html |date= ١ی ئایاری ٢٠١٣ }} لە UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|تۆپی پێ}} [[پۆل:پێشبڕکێیە وەرزشییەکان لە میونشن]] [[پۆل:میونشن لە دەیەی ١٩٧٠]] e6rq0omt9gamu6ye4i44hh1ojroogw0 0 246899 1673489 1541234 2026-09-23T13:19:31Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673489 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٥''' کۆتا یاریی [[جامی ئەورووپای ١٩٧٤-١٩٧٥|وەرزی ١٩٧٤-١٩٧٥ جامی ئەورووپا]] بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە،کە بیستەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ڕێکخرابوو. لەڕۆژی ٢٨ی ئایاری ١٩٧٥ لەیاریگای پارک دی پرێنسی شاری [[پاریس|پاریسی]] [[فەڕەنسا]]، لەنێوان [[یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشن|یانەی تۆپی پێی بایەرن میونشنی]] [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا|ئەڵمانیای ڕۆژئاوا]] و لیدز یوناتید ئەنجامدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About: 1975 European Cup Final|ناونیشان=https://dbpedia.org/page/1975_European_Cup_Final|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=dbpedia.org}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩|سەردێڕ=Clear Proof That Leeds Were Robbed in the 1975 European Cup Final Against Bayern – by Rob Atkinson|ناونیشان=https://roblufc.org/2019/02/25/clear-proof-that-leeds-were-robbed-in-the-1975-european-cup-final-against-bayern-by-rob-atkinson/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Life, Leeds United, the Universe & Everything|زمان=en}}</ref> بایرن میونشن لە دووەم یاری کۆتاییدا دەرکەوت؛ لە وەرزی پێشوودا سەرکەوتنیان بەدەستهێنابوو، لە یاری دووبارەدا دوای ئەوەی یاریی یەکەم بە ئەنجامی 1-1 کۆتایی هات [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٤|، بە ئەنجامی 4-0]] لە [[ئەتلەتیکۆ مەدرید|ئەتلەتیکۆ مەدریدی]] ئیسپانییان بردەوە. لە کاتێکدا ئەمە یەکەمجار بوو یانەی لیدز بگاتە قۆناغی کۆتایی جامەکە. لە خولەکی ٧١دا فرانز ڕۆس گۆڵێکی بۆ بایرن تۆمارکرد و دوای دە خولەک [[گێرد مۆلەر]] پێشکەوتنەکەی درێژکردەوە، لە ئەنجامدا بایەرن میونخ توانی بە ئەنجامی ٢–٠ بەسەر لیدز یوناتیدی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.ئەمە دووەم سەرکەوتنی لەسەریەک بوو کە بایرن لەم پاڵەوانێتییەدا بەدەستی هێنا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Cup & Champions League History 1955-2022|ناونیشان=http://www.europeancuphistory.com/euro75.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.europeancuphistory.com}}</ref>، هەرچەندە نەیتوانی نازناوی [[بۆندسلیگا]] بپارێزێت و لە پلەی دەیەمی یارییەکەدا کۆتایی هات . ئاژاوەگێڕییەکانی هاندەرانی لیدز لە کاتی یارییەکەدا بووە هۆی ئەوەی [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا|یەکێتی تۆپی پێی ئەوروپا]] یانەکەی بۆ ماوەی چوار ساڵ لە ڕکابەرییەکانی ئەوروپا قەدەغە بکات، هەرچەندە بە تانەدان ئەمە بۆ دوو ساڵ کەمکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=A gift beyond the grave - Shevchenko's vow and victory|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/football/67659564|newspaper=BBC Sport|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref><ref name="ech">''[http://www.europeancuphistory.com/euro75.html Season 1974-75]'', European Cup History.com</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.theguardian.com/football/2000/jun/19/euro2000.sport3|سەردێڕ=England told: more rioting and you're out|ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٠٠|ئیش=The Guardian|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1999/05/99/uniteds_euro_showdown/347144.stm|سەردێڕ=Uniteds Euro Showdown &#124; Unlucky Paris match for Leeds|بڵاوکەرەوە=BBC News|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> ئەم قەدەغەکردنە هەرگیز جێبەجێ نەکرا بەهۆی دابەزینی ئاستی یانەکە لە کۆتاییەکانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا کە ڕێگری لە پاڵاوتنەکانی ئەوروپا کرد تا ساڵانی ١٩٧٩-١٩٨٠. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == {{پۆلی کۆمنز|European Cup Final 1975|یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٥}} * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1974/index.html وەرز لە ماڵپەڕی یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130604051356/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1974/index.html |date= ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣ }} * [https://www.rsssf.org/ec/ecomp.html ئەنجامی جامی ئەوروپا لە یاری Rec.] [https://www.rsssf.org/ec/ecomp.html وەرزش.] [https://www.rsssf.org/ec/ecomp.html دامەزراوەی ئاماری تۆپی پێ] * [http://www.europeancuphistory.com/euro75.html مێژووی جامی ئەوروپا ساڵی ١٩٧٥] {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|پاریس|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} grgwjmornsch7j1gxz1nbs8i3cjs581 0 246904 1673487 1653820 2026-09-23T13:19:21Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673487 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Coppa_dei_campioni_1969.JPG|وێنۆک| پۆستەری ڕیکلام بۆ یارییەکە]] '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٩''' کۆتا یاریی [[جامی ئەورووپای ١٩٦٨-١٩٦٩|وەرزی ١٩٦٨-١٩٦٩ جامی ئەورووپا]] بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە،کە چواردەهەین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ڕێکخرابوو.لەڕۆژی ٢٨ی ئایاری ١٩٦٩ لەیاریگای [[یاریگای سانتیاگۆ بەرنابیۆ|سانتیاگۆ بێرنابیۆی]] شاری [[مەدرید|مەدریدی]] [[ئیسپانیا]]، لەنێوان یانەی [[ئەی سی میلان]] و [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردامی]] [[ھۆڵەندا|هۆڵەندی]] ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Milan AC - FC Avenir Beggen, Sep 10, 1969 - European Champion Clubs' Cup - Match sheet|ناونیشان=https://www.transfermarkt.com/milan-ac_fc-avenir-beggen/index/spielbericht/1169167|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.transfermarkt.com|زمان=en}}</ref>ئەیاکس بووە یەکەم یانەی هۆڵەندی کە گەیشتە یاریی کۆتاییی بەڵام لە ئەنجامدا ئەی سی میلان توانی بە ئەنجامی ٤-١ بەسەر ئەیاکس ئەمستەردامی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.gazzetta.it/Dream_Cup/Primo_Piano/2007/07_Luglio/Milan_69.shtml|سەردێڕ=Il mondo ai piedi del Milan di Rocco|ئیش=La Gazzetta dello Sport|زمان=it|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Coppa Campioni 1968/69: MILAN|ناونیشان=https://storiedicalcio.altervista.org/blog/coppa_campioni_68_69.html|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=storiedicalcio.altervista.org|زمان=it|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180607055938/https://storiedicalcio.altervista.org/blog/coppa_campioni_68_69.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پیێرینۆ پراتی]] میلان تا ئێستاش دوایین یاریزانە کە هاتریکی لە یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپا یان خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا تۆمار کردبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=History: Milan-Ajax: UEFA Champions League 1968/69 Final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/62526--milan-vs-ajax/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Thompson|یەکەم=Peter|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=On This Day: Prati hat-trick seals European Cup for Milan, tearful Totti bows out|ناونیشان=https://sportstar.thehindu.com/other-sports/on-this-day-mat-28-francesco-totti-roma-retirement-champions-league-ac-milan-real-madrid-borussia-dortmund-klay-thompson-nba-record/article64893363.ece|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Sportstar|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Benson|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Biggest Champions League Final Wins|ناونیشان=https://theanalyst.com/2023/06/the-biggest-champions-league-final-wins/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Analyst|زمان=en}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[جامی ئەورووپای ١٩٦٨-١٩٦٩]] * [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٥]] – لەلایەن هەمان تیپەکانەوە کێبڕکێی لەسەر کرا == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1968/index.html وەرزی ١٩٦٨-١٩٦٩] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117123114/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1968/index.html |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ }} لە UEFA.com * [https://www.rsssf.org/ec/ecomp.html ئەرشیفی جامی ئەورووپا] لە Rec. وەرزش. دامەزراوەی ئاماری تۆپی پێ * [http://www.europeancuphistory.com/euro69.html وەرزی ١٩٦٨-١٩٦٩] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513053541/http://www.europeancuphistory.com/euro69.html |date=١٣ی ئایاری ٢٠١٣ }} لە مێژووی جامی ئەوروپا * {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|European Cup Final 1969}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} mos605ix8mzobb23on63tps3399s9dh 0 246912 1673483 1541221 2026-09-23T13:19:06Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673483 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاری کۆتایی جامی ئەوروپا لە ساڵی 1960''' کۆتا یاریی جامی ئەورووپا بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] دەناسرێت.یارییەکە لەڕۆژی ١٨ی ئایاری ١٩٦٠ لە[[یاریگای ھامپدین پارک|یاریگای ھامپدین پارکی]] شاری [[گلاسگۆ|گلاسگۆی]] [[سکۆتلاند|سکۆتلاندا]]، لەنێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]] و [[ئینتراخت فرانکفرۆت]] ئەنجامدرا لەبەردەم زیاتر لە ١٢٧ هەزار کەسیدا کە تا ئێستاش زۆرترین ئامادەبووانی یاریی کۆتایی جامی ئەورووپایە. بە مەزەندەکردن ٧٠ملیۆن کەس بینەری تەلەفزیۆن بوون لە سەرانسەری ئەورووپا.وەک یەکێک لە گەورەترین یارییەکانی تۆپی پێ دادەنرێت کە تا ئێستا ئەنجامدراوە، <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.telegraph.co.uk/sport/2317064/The-greatest-matches-of-all-time.html|ئیش=[[The Daily Telegraph]]|سەردێڕ=The greatest matches of all time|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٣|شوێن=London}}</ref>. لە ئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بە ئەنجامی ٧-٣ بەسەر ئینتراخت فرانکفرۆتی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2002/may/15/championsleague.sport|سەردێڕ=Hampden dazzled by white magic|ئیش=The Guardian|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٢|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠٢٠|یەکەم=Frank|دوایین=Keating}}</ref>وەک زۆرترین گۆڵی کۆتایی لە مێژووی پێشبڕکێکەدا تۆمارکرابێت ماوەتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=On this day in 1960, our fifth European Cup was won|ناونیشان=https://www.realmadrid.com/en/news/2018/05/on-this-day-in-1960-our-fifth-european-cup-was-won|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Real Madrid CF}}</ref>فرانکفۆرت لە ڕێگەی لە ڕێگەی گەیشتن بە یاریی کۆتاییی بە ئەنجامیێکی گەورە 12-4 لە [[ڕێنجەرز|یانەی ڕێنجەرزی]] پاڵەوانی سکۆتلەندا بردەوە، لەکاتێکدا مەدرید لە دوو یاریدا بە ئەنجامی 6-2 لە ڕکابەرەکەی [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] بردەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1959/60: Dazzling Madrid crush Frankfurt|ناونیشان=http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠١٣|وێبگە=UEFA.com|بڵاوکەرەوە=Union of European Football Associations|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئایاری ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20130501061530/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html|url-status=dead}}</ref>یارییەکە گومانی لەسەر بوو ئەنجام بدرێت چونکە یەکێتی تۆپی پێی ئەڵمانیا یانەکانی ئاگادارکردبووە کە قەدەغەیە یاری لەگەڵ ئەو یانەیە بکەن کە یاریزان [[پوشکاش|فێرێنک پوسکاسی]] تێدابێت، دوای ئەوەی یاریزانە هەنگارییەکە بانگەشەی ئەوەی کردبوو کە [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەڵمانیا|هەڵبژاردەی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا]] لە [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٥٤|ساڵی 1954]] مادەی هۆشبەری بەکارهێناوە. پوسکاس پێش ئەوەی یارییەکە ئەنجام بدرێت، ناچار بوو بە نووسراو داوای لێبوردنێکی فەرمی بکات. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hesse-Lichtenburger|یەکەم=Ulrich|سەردێڕ=Tor! The Story of German Football|ناونیشان=https://archive.org/details/torstoryofgerman0000hess|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٩٥٤٠١٣٤-٥-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/torstoryofgerman٠٠٠٠hess/page/n١٤٢ ١٤١]}}</ref>پوسکاس و دی ستیفانۆ دوو یاریزان بوون لە کۆی تەنها سێ یاریزان کە هاتریکیان لە یاری کۆتایی جامی ئەوروپا تۆمارکرد، [[پوشکاش]] تاکە یاریزانە کە تا ئێستا چوار گۆڵی تۆمارکردبێت. یەکێکی تریان پیێرینۆ پراتی بوو بۆ [[ئەی سی میلان|میلان]] لە بردنەوەی 4-1 لە [[یانەی تۆپی پێی ئایاکس ئامستردام|ئەیاکس]] لە ساڵی 1969 . == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html جامی ئەوروپا 1959/60 لە یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501061530/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html |date= ١ی ئایاری ٢٠١٣ }} * [https://www.rsssf.org/ec/ec195960.html جامی ئەوروپا 1959/60 لە RSSSF] * {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|شانشینی یەکگرتوو|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} iprqo3ztm15ta49czgc4rvvo9ircs7y 0 246913 1673485 1541222 2026-09-23T13:19:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673485 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦١''' کۆتا یاریی جامی ئەورووپا بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] دەناسرێت.یارییەکە لەڕۆژی ٣١ی ئایاری ١٩٦١ لەیاریگای وانکدۆرفی شاری [[بێرن|بێرنی]] [[سویسرا]]، لەنێوان یانەی [[بەنفیکا]] و [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا بێنفیکا توانی بە ئەنجامی ٣-٢ بەسەر بەرشەلۆنەی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە. ئەمە یەکەم یاری کۆتایی بوو کە [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیاڵ مەدریدی]] تێدا نەبوو کە پێنج یاری کۆتایی پێشووی بردبووەوە لە قۆناغی یەکەمدا لەلایەن [[یانەی تۆپی پێی بارسێلۆنا]] کرایە دەرەوە. بەنفیکا بۆ یەکەمجار جامەکەی بەرزکردەوە لە خولەکی هەشتەمی یارییەکەدا ماریۆ کۆلۆنای یاریزانی یانەی بێنفیکا لوتی شکا <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Simpson|یەکەم=Paul|دوایین٢=Hesse-Lichtenberger|یەکەم٢=Uli|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|editor-last=Sleight|editor-first=Hugh|سەردێڕ=50 Things You Never Knew About... The European Cup|journal=[[FourFourTwo]]|شوێن=Teddington|بڵاوکەرەوە=Haymarket Consumer|issue=134|پەڕە=١٠١|issn=1355-0276}}</ref> [[بەنفیکا]] لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە بردنەوەی بە ئەنجامی ٤-١ لە پاڵەوانی نەمسایی ڕاپید وین گەیشتە یاری کۆتایی پاڵەوانێتییەکە. ئەمەش یەکەمجار بوو کە تیپێکی پورتوگال تا ئێستا بەم ئاستە بەرەو پێشبڕکێکە پێشبکەوێت.دوای ئەوەی بەرشەلۆنە لە قۆناغی چارەکی کۆتاییدا لە هرادێک کرالۆڤی پاڵەوانی چیکۆسلۆڤاکیا بردەوە، سەرەتا بە ئەنجامی 2-2 یەکسان بوو لەگەڵ [[یانەی وەرزشیی ھامبۆرگا]] پاڵەوانی ئەڵمانیای ڕۆژئاوا لە قۆناغی پێش کۆتاییدا. بەو پێیەی ئەمە پێش ئەوەی پێشبڕکێکانی یوفا دەست بکەن بە بەکارهێنانی یاسای گۆڵەکانی دەرەوەی یاریگا ، بۆ ئەوەی بزانرێت کێ سەردەکەوێت بۆ یاری کۆتایی، بڕیار بوو لە ٣ی ئایاردا دووبارە یارییەک لە شوێنێکی بێلایەن ئەنجام بدرێت. ''بارسا'' بە بردنەوەی یارییە دووبارەکان بە ئەنجامی 1-0 لە یاریگای کینگ باودۆین لە [[بروکسێل|برۆکسل]] سەردەکەوێت گەیشتە یاری کۆتایی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Barcelona-Hamburg 1960 History &#124; UEFA Champions League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/68423--barcelona-vs-hamburg/}}</ref>لەلایەکی دیکەوە، بەنفیکا بە کۆی گشتی لە قۆناغی پێش کۆتاییدا بە ئەنجامی ٤-١ بردنەوەی پاڵەوانی نەمسایی ڕاپید وین گەیشتە یاری کۆتایی پاڵەوانێتییەکە. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1960/overview/index.html وەرزی ١٩٦٠-١٩٦١ لە ماڵپەڕی یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120207032439/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1960/overview/index.html |date= ٧ی شوباتی ٢٠١٢ }} {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|سویس|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 2uh7gf9f5xi96asqwnqjxstc5697ih1 0 246917 1673479 1541219 2026-09-23T13:18:59Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673479 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}{{Infobox football match|title=یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨|image=Ecf1958.jpg|caption=Match programme cover|event=[[جامی ئەورووپای ١٩٥٧-١٩٥٨]]|team1=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید ]]|team1association={{flagicon|ESP|1945|size=30px}}|team1score=3|team2=[[ئەی سی میلان]]|team2association={{flagicon|ITA|size=30px}}|team2score=2|details=After [[Overtime (sports)#Association football|extra time]]|date=28 May 1958|stadium=شا باودوین|city=[[بروکسێل]] بەلجیکا|man_of_the_match1a=|referee=|attendance=67,000|weather=|previous=[[ یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩|١٩٥٩]]|next=[[ یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٧|١٩٥٧]]}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨''' کۆتا یاریی جامی ئەورووپا بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] دەناسرێت.یارییەکە لەڕۆژی ٢٨ی ئایاری ١٩٥٨ لەیاریگای شا باودوینی شاری [[بروکسێل|بروکسێلی]] [[بەلجیکا]]، لەنێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید]] و [[ئەی سی میلان]] ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ١٩٥٨|سەردێڕ=#ReyesDeEuropa, the history Real Madrid’s 14 European Cups.|ناونیشان=http://www.realmadrid.com/landings/european-cups-won/third-european-cup.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.realmadrid.com}}</ref> لە ئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بە ئەنجامی ٣-٢ لە [[کاتی زۆرکراو (تۆپی پێ)|کاتی زۆرکراو]] بەسەر ئەی سی میلانی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە و سێیەم [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەورووپای]] لەسەریەک بەدەستهێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Simpson|یەکەم=Paul|دوایین٢=Hesse-Lichtenberger|یەکەم٢=Uli|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|editor-last=Sleight|editor-first=Hugh|سەردێڕ=50 Things You Never Knew About... The European Cup|journal=[[FourFourTwo]]|شوێن=Teddington|بڵاوکەرەوە=Haymarket Consumer|issue=134|پەڕە=١٠١|issn=1355-0276}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=European Cup & Champions League History 1955-2022|ناونیشان=http://www.europeancuphistory.com/euro58.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.europeancuphistory.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170930145736/http://www.europeancuphistory.com/euro58.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>دوای یارییەکە، یاریزانانی ڕیال مەدرید مەدالیای براوەکانیان لەلایەن شا ئەلبێرت دووەمی بەلجیکی تەمەن ٢٣ ساڵەوە پێشکەشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Simpson|یەکەم١=Paul|دوایین٢=Hesse-Lichtenberger|یەکەم٢=Uli|ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠٠٥|editor1-last=Sleight|editor1-first=Hugh|سەردێڕ=50 Things You Never Knew About... The European Cup|journal=[[FourFourTwo]]|شوێن=Teddington|بڵاوکەرەوە=Haymarket Consumer|issue=134|پەڕە=١٠١|issn=1355-0276}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1957/index.html جامی ئەورووپا 1957/58 لە یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100218150606/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1957/index.html |date=١٨ی شوباتی ٢٠١٠ }} * [https://www.rsssf.org/ec/ec195758.html جامی ئەورووپا 1957/58 لە RSSSF] {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|بروکسێل|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} h4v9ukwjcs4lr4wnnmm6exjhjukcukc 0 246920 1673481 1574506 2026-09-23T13:19:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673481 wikitext text/x-wiki {{Infobox football match|title=یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩|image=1959 European Cup Final match programme.jpg|caption=Match programme cover|event=[[جامی ئەورووپای ١٩٥٨-١٩٥٩]]|team1=[[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|ڕیال مەدرید]]|team1association={{fbaicon|ESP|1945|size=30px}}|team1score=2|team2=[[ستێد ڕێمز|ڕێمز]]|team2association={{fbaicon|FRA|1794|size=30px}}|team2score=0|details=|date=٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩|stadium=یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینا|city=[[شتووتگارت ]] ئەڵمانیا|man_of_the_match1a=|man_of_the_match1atitle=|man_of_the_match1b=|man_of_the_match1btitle=|referee=|attendance=72,000|weather=|previous=[[ یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٠|١٩٦٠]]|next=[[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨|١٩٥٨]]}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩''' چوارەم یاری کۆتایی پێشبڕکێی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەورووپا]] بوو، کە ئێستا بە خولی پاڵەوانەکانی ئەوروپا ناسراوە. لەڕۆژی ٣ی حوزەیرانی ١٩٥٩ لە یاریگای مەرسیدس بێنز ئەرینای شاری شتووتگارتی [[ئەڵمانیا]]، لەنێوان یانەی [[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|یانەی ڕیاڵ مەدریدی]] [[ئیسپانیا|ئیسپانی]] و ستێد ڕێمز [[فەڕەنسا|فەرەنسی]] لەبەردەم ٨٠ هەزار کەسدا ئەنجامدرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=1959 European Cup Final, Real Madrid captain Jose Maria Zarraga|ناونیشان=https://beyondthelastman.com/2014/05/20/real-madrid-european-final-vintage/1959-european-cup-final-real-madrid-captain-jose-maria-zarraga/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Beyond The Last Man|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Football, 8th June 1959, Stuttgart, Germany, European Cup Final, Real...|ناونیشان=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Getty Images|زمان=en-us}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.gettyimages.com/detail/news-photo/football-8th-june-1959-stuttgart-germany-european-cup-final-news-photo/79665586 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }}</ref>لە ئەنجامدا ڕیال مەدرید توانی بە ئەنجامی ٢-٠ بەسەر ستێد ڕێمزی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە و چوارەم جامی ئەورووپای لەسەریەک بەدەستهێنا و بۆ دووەمجار لە ماوەی چوار ساڵدا لە یاری کۆتاییدا لە ڕیمزی بردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Frankfurt's 'beautiful' 7-3 defeat by Madrid recalled {{!}} UEFA Champions League|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/0211-0e88858dcdf0-9c6f275ebbea-1000--frankfurt-s-beautiful-7-3-defeat-by-madrid-recalled/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref> دوای [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٦]] . ڕیاڵ مەدرید زاڵ بوو بەسەر یارییەکەدا، گۆڵەکانیش لەلایەن ئینریکی ماتیۆس و [[ئالفرێدۆ دی ستیفانۆ|ئەلفرێدۆ دی ستیفانۆ]] تۆمارکران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1958/index.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە یوفا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130501044830/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1958/index.html |date= ١ی ئایاری ٢٠١٣ }} * [https://www.rsssf.org/ec/ec195859.html جامی ئەورووپا 1958/59 لە RSSSF] * {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} 3jow2o1k2gbamcfjgx8v0kqjgf7m61h 0 246978 1673764 1673168 2026-09-23T20:20:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:بنبەست|بنبەست]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673764 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بنبەست|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Ujjayanta Palace Agartala Tripura Side.jpg|وێنۆک|کۆشکی ئوجایانتا]] '''کۆشکی ئوجایانتا''' ( بەنگالی: [uɟɟɔʲont̪o praʃad̪] )، ناسراو بە نویونگما، کۆشکی شاهانەی پێشووی شانشینی تریپورایە کە لەلایەن مەهاراجا ڕادا کیشۆر مانیکیا لە ساڵی ١٩٠١ دروستکراوە؛ و ناوەکە لەلایەن ڕابیندرانات تاگۆرەوە دراوە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Tripura Government Museum|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tripura_Government_Museum&oldid=1147426351|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>. تا ساڵی ٢٠١١ ئەنجومەنی یاسادانانی ویلایەتی تێدابوو، لە ئێستادا مۆزەخانەی ویلایەتی تریپورایە کە دەکەوێتە پایتەختی ئاگارتالا.کۆشکەکە لە نێوان ساڵانی ١٨٩٩ بۆ ١٩٠١ لەلایەن مەهاراجا ڕادا کیشۆر مانیکیا دێبارما دروستکراوە و لە کەناری دوو دەریاچە وەستاوە کە بە باخچە دەورە دراوە کە لە شێوازی ئەوروپی ئیلهامیان وەرگرتووە. تا ئەو کاتەی تریپورا لەگەڵ هیندستان لە ئۆکتۆبەری ساڵی ١٩٤٩دا ماڵی شانشینی دەسەڵاتدار بوو. 2.5 ملیۆن دۆلار، و پێشتر تا مانگی تەمموزی 2011 ئەنجومەنی یاسادانانی ویلایەتی تێدابوو. ئێستا کۆشکی ئوجایانتا مۆزەخانەی ویلایەتە و بە پلەی یەکەم شێوازی ژیان، هونەر، کولتوور، نەریت و پیشە دەستییە سوودبەخشەکانی کۆمەڵگاکانی نیشتەجێی باکووری ڕۆژهەڵاتی هیندستان پیشان دەدات، لەگەڵ بەردێکی زۆر پەیکەر و دراوی شانشینی مانیکیا و هەندێک شوێنەواری <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Tripura Government Museum|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tripura_Government_Museum&oldid=1147426351|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>تر. == مێژوو == تریپورا بانگەشەی ئەوە دەکات کە یەکێکە لە کۆنترین ویلایەتە شازادییەکانی هیندستانی کۆن. هێڵی شاهانەی تریپورا لە سەردەمی مەهاراجا مەها مانیکیا دەستی پێکرد کە لە ساڵی ١٤٠٠ی زایینی تاجی سەری دانرا و یەکەم فەرمانڕەوا بوو لە ژێر نازناوی شاهانەی مانیکیا. کۆشکی ئوجایانتا لە ساڵی ١٨٦٢ دروستکراوە، ١٠ کم (٦ میل) لە ئاگارتالا دوورە، لەلایەن پاشا ئیشان چاندرە مانیکیا (١٨٤٩-١٨٦٢). بەهۆی بوومەلەرزەی ئاسام لە ١٢ی حوزەیرانی ١٨٩٧ وێران بوو، کۆشکەکە لە دڵی شاری ئاگارتالا لەلایەن مەهاراجا ڕادا کیشۆر مانیکیا لە ساڵانی ١٨٩٩-١٩٠١ ئاوەدانکرایەوە، کە ئەوکاتە تێچووی زۆری ١٠ لاک (١ ملیۆن) ڕوپیە بوو. لەلایەن کۆمپانیای مارتن و بێرن دروستکراوە.وەک بینای ئەنجومەنی ویلایەتلەگەڵ یەکگرتنی شانشینی تریپورا لەگەڵ هیندستان لە ساڵی ١٩٤٩، موڵک و ماڵی شاهانە بە نیشتمانی کرا. بینای سەرەکی لەگەڵ ناوچەی دەوروبەری کۆشکەکە لەلایەن حکومەتی تریپورا لە ساڵانی ١٩٧٢-١٩٧٣ لە بنەماڵەی شاهانە کڕدرا. تا مانگی تەمموزی ٢٠١١ ئەنجومەنی یاسادانانی تریپورای تێدابوو کاتێک ئەنجومەنەکە گواسترایەوە بۆ شوێنێکی نوێ کە ٦ کم (٣.٧ میل) لە باکووری ئاگارتالا دوورە<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Tripura Government Museum|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tripura_Government_Museum&oldid=1147426351|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>. == وەک مۆزەخانەی دەوڵەت == مۆزەخانەکە ڕێکخستنی بومەلەرزەیی پێدرا بۆ ڕێگریکردن لە ئەگەری زیانەکانی بوومەلەرزە و مۆزەخانەکە لەلایەن جێگری سەرۆکی هیندستان محەمەد حەمید ئەنساری لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٣ کرایەوە.لە سەرەتای مێژووی مۆزەخانەکەدا، مشتومڕ لەسەر هەنگاوە پێشنیار کراوەکەی حکومەتی ویلایەتەکە بۆ گۆڕینی ناوی کۆشکی ئوجایانتا بۆ مۆزەخانەی ویلایەتی تریپورا سەریهەڵدا. پارتی ناسیۆنالیستی ڕەسەنی تویپرا لە نامەیەکدا بۆ جێگری سەرۆکی تورکیا، حەمید ئەنساری، ناڕەزایەتی دەربڕیوە کە ناوی مۆزەخانەکە دەبێت ڕەنگدانەوەی مێژوو و میراتی ناوچەکە بێت. پرادیۆت بیکرام کیشۆر دێبارما، پاشای نازناوی تریپورا دەڵێت "کۆشکەکە شوێنێکی مێژووییە. تەنها هی ئەندامانی بنەماڵەی شاهانەی پێشوو نییە، هەروەها تەنها هی حکومەت نییە. هی تریپورا و کەسێکە". لە حکومەتدا ناتوانێت لەناکاو بڕیارێک بۆ گۆڕینی ناوەکەی بسەپێنێت". حکومەت بڕیاریدا ناوی ڕەسەنی کۆشکی ئوجایانتا بهێڵێتەوە و پەیکەری مەهاراج ڕادا کیشۆر مانیکیا لە شوێنی مۆزەخانەکەدا دروست بکات<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Tripura Government Museum|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tripura_Government_Museum&oldid=1147426351|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>. == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} kab68duuyrda0j5sj29uxxn3w3i7s30 0 246993 1673610 1402947 2026-09-23T16:33:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1673610 wikitext text/x-wiki {{کەسایەتی | ناو = فریدریش بێسێل | وێنە =Friedrich Wilhelm Bessel.jpeg | قەبارەی وێنە = 250px | ناوی کاتی لەدایکبوون =فریدریش بێسێل | شوێنی لەدایکبوون = [[میندێن]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون =٢٢ی تەمموزی ١٧٨٤ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://mathshistory.st-andrews.ac.uk/Biographies/Bessel/|سەردێڕ=ئەرشیفی مێژووی بیرکاری مەکتۆتۆر،}}</ref> | ڕێکەوتی مردن = ١٧ی ئازاری ١٨٤٦ (تەمەن ٦١ ساڵ) | شوێنی مردن = | ھۆکاری مردن = [[نەخۆشی ئۆرمۆن]] | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = فەلەکناس و بیرکار و مامۆستای زانکۆ و ڕووپێوی زەوی و [[فیزیک]] | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان =* بۆ مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی شاهانەی فەلەکناسی (١٨٤١) * ئەندامێتی بێگانە لە کۆمەڵەی شاهانە (١٨٢٥) * زەمالەی ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی * مەدالیای شایستەیی بۆ هونەر و زانستەکان |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''فریدریش ویلهێلم بێسێل''' (بە [[ئەڵمانی]]: Friedrich Wilhelm Bessel) [[بیرکار]] و [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەڵمانییە. لە ٢٢ی تەمموزی ١٧٨٤ لەدایک بووە و لە ١٧ی ئازاری ١٨٤٦ کۆچی دوایی کردووە، ئەرکی ناسراو بە [[کارکردی بێسێل]] دەگەڕێتەوە بۆ ئەو. هەرچەندە لە تەمەنی چواردە ساڵیدا قوتابخانەی بەجێهێشت، بەڵام لە مانگی یەکی ساڵی ١٨١٠ وەک بەڕێوەبەری ناوەندێکی چاودێری فەلەکناسی کە دەکەوێتە شاری کۆنیگسبێرگ دەستنیشانکرا. هاوچەرخی [[کارڵ فریدریش گاوس]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.biodiversitylibrary.org/item/46628#page/273/mode/1up|سەردێڕ=ڕاپۆرتی کۆمەڵەی بەریتانی بۆ پێشخستنی زانست.}}</ref> ==ژیان و کارەکانی== بیسێل لە شاری میندێن لەدایکبووە. سەیری [[کلکداری ھاڵی]] بکەن، لە فرێدریک ویلهێلمی سێیەمی پرۆسیا، لە [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست]]، لە دۆزینەوەی هەسارەی نەپتون. ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|گەردوون|فیزیک|ژیاننامە|ئەڵمانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ماتماتیک}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Wilhelm Bessel}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:فیزیک]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٨٤]] [[پۆل:مردووانی ١٨٤٦]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی لالاند]] io2oe5kswx7s3dlyq027llonkripzhw 0 247020 1673763 1673169 2026-09-23T20:20:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673763 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Istana Nurul Iman.jpg|وێنۆک|'''ئیستانا نورول ئیمان''' ]] '''ئیستانا نورول ئیمان''' (بە جاوی: ايستان نور الإيمان؛ ئینگلیزی: کۆشکی چرای ئیمان) شوێنی نیشتەجێبوونی فەرمی سوڵتانی برونێی، حەسەنال بۆلکیایە و شوێنی نیشتەجێبوونی حکومەتی برونێیە. کۆشکەکە دەکەوێتە سەر گردێکی گەڵادار و کەناری ڕووبارەکان لە کەناری ڕووباری برۆنێی، چەند کیلۆمەترێک لە باشووری ڕۆژئاوای بەندەر سێری بێگاوان، پایتەختی برۆنێی. زۆرجار کۆشکەکە لە ناوەندی بۆنە دەوڵەتییەکان و میوانداری شاهانەدایە. == دیزاین و بیناسازی == ناوی "ئیستانە نورول ئیمان" لە ئیستانەى مالای و نورئول ئیمانى عەرەبى وەرگیراوە و بە واتای کۆشکى نورى ئیمان دێت. دیزاینەکەی لەلایەن تەلارسازێکی فلیپینی ڤیزایانی لیاندرۆ ڤی لۆکسین دیزاین کراوە، کە مۆتیڤی تەلارسازی قوبە زێڕین و سەقفە چەقۆدارەکانی بەکارهێناوە بۆ دەنگدانەوەی کاریگەرییە ئیسلامی و مەلایەکانی برۆنێی. دیزاینی ناوەوەی کۆشکەکە لەلایەن خوان چیو، بەڕێوەبەری دیزاینی کۆمپانیای KCA International کراوە کە کارەکانی دیکەی بریتین لە بورج ئەلعەرەب لە دوبەی. بیناسازی لەلایەن کۆمپانیای ئایالا ئابۆت و باتەرز کە کۆمپانیایەکی بیناسازی بەریتانیایە بەڕێوەدەبرا و لە ساڵی ١٩٨٤ تەواو بوو بە تێچووی کۆی گشتی نزیکەی یەک ملیار و ٤٠٠ ملیۆن دۆلاری ئەمریکی<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Istana Nurul Iman|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Istana_Nurul_Iman&oldid=1174600861|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>. == گەورەترین کۆشکی جیهان == دڵنیابوون لە ناونیشانی "گەورەترین کۆشکی جیهان" ئەستەمە، و مشتومڕی لەسەرە، چونکە وڵاتە جیاوازەکان ستانداردی تایبەتی خۆیان بەکاردەهێنن بۆ ئەوەی بانگەشەی ئەوە بکەن کە کۆشکەکەیان گەورەترینە. بە کەڵک وەرگرتن لە پێناسەی جۆراوجۆر، <ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Istana Nurul Iman|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Istana_Nurul_Iman&oldid=1174600861|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref>کۆمەڵێک کۆشک بانگەشەی گەورەترین کۆشکی جیهان دەکرێت: ئیستانا نورول ئیمان، کۆشکی باکینگهام، کۆشکی کویرینال، کۆشکی شاهانەی مەدرید، کۆشکی ستۆکهۆڵم، شاری قەدەغەکراو، کۆشکی ڤێرسای، کۆشکی شاهانەی کاسێرتا، زە... کۆشکی زستانە، کۆشکی لۆڤەر، قەڵای پراگ، کۆشکی گەورە و کۆشکی پەرلەمان.بۆ ئەوەی کۆشکەکە بۆ ژمارەی پێوانەیی جیهانی گینس لەبەرچاو بگیرێت، دەبێت مەبەست لێی بەکارهێنان بووبێت وەک شوێنی نیشتەجێبوونی شاهانە و تەنها ڕووبەری یەکگرتووی نهۆمەکانی ناوەوەی کۆشکەکە (پێوانەیەک کە بە شێوەیەکی گشتی بە شوێنی نهۆمەکان ناسراوە) لەبەرچاو دەگیرێت. بەپێی ئەم ستانداردانە پێوانە دەکرێت، لە ئێستادا گینس ڕیکۆردی جیهانی ئیستانا نورول ئیمان بە هەڵگری نازناوی "گەورەترین کۆشکی نیشتەجێبوونی جیهان" دەزانێت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Istana Nurul Iman|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Istana_Nurul_Iman&oldid=1174600861|ئیش=Wikipedia|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لەگەڵ تەواوبوونی ئیستانا نورول ئیمان بووە گەورەترین کۆشکی نیشتەجێبوون لە جیهاندا و گەورەترین شوێنی نیشتەجێبوونی تاک خێزانیی تا ئێستا دروستکراوە. کۆشکەکە هەزار و ٧٨٨ ژووری تێدایە، کە ٢٥٧ حەمام لەخۆدەگرێت، هۆڵێکی ئاهەنگگێڕان کە دەتوانرێت فراوانتر بکرێت بۆ ئەوەی پێنج هەزار میوان لەخۆبگرێت، مزگەوتێک کە ١٥٠٠ کەسی تێدایە. هەروەها کۆشکەکە گەراجێکی 110 ئۆتۆمبێلی تێدایە و ئەستێرەخانەیەکی تەندروستی بۆ ٢٠٠ پۆنی پۆلۆی سوڵتان و پێنج مەلەوانگەی تێدایە. بەگشتی ئیستانا نورول ئیمان ٢،١٥٢،٧٨٢ پێی چوارگۆشە (٢٠٠ هەزار م٢) ڕووبەری زەوی لەخۆدەگرێت. ئیستانا نورول ئیمان خاوەنی ٥٦٤ شاندەری و ٥١ هەزار گڵۆپ و ٤٤ پلیکانە و ١٨ بەرزکەرەوەیە. == ئەرکەکان == سوڵتان ئامادەبووانی فەرمی خۆی لە کۆشک دەبات. هەروەها کۆشکەکە بۆ هەموو ئەرکە دەوڵەتییەکانی حکومەتی برونێی بەکاردەهێنرێت. جگە لەوەش، کۆشکەکە نووسینگەی سەرۆکوەزیرانی تێدایە، و وەک کورسی حکومەتی برۆنێی کاردەکات.جگە لە ژوورەکانی بینەر و دەوڵەت، ژوورێکی تەختیش هەیە کە بۆ بۆنە فەرمییە جیاوازەکانی وەک ڕاگەیاندنی شازادەی جێنشین و ئینڤستیتۆری ساڵانەی لەدایکبوون بەکاردەهێنرێت.بەڵام بە ڕەچاوکردنی بەکارهێنانی سەرەتایی وەک شوێنی نیشتەجێبوونی کەسی سوڵتان، کۆشکەکە شوێنی ٧ هەزار ئۆتۆمبێلی سوڵتانە لە ١١٠ گەراجی جیاوازدا. بەهای ئۆتۆمبێلەکان نزیکەی پێنج ملیار دۆلارە.کۆشکەکە کراوە نییە بەڕووی خەڵکدا جگە لە ئاهەنگی ساڵانەی ئیسلامی جەژنی قوربان (فێستیڤاڵی کۆتایی مانگی [[ڕۆژوو]]ی موسڵمانان) کە کۆشکەکە نزیکەی ١١٠ هەزار سەردانکەر لە ماوەی سێ ڕۆژدا پێشوازی لێدەکات کە میوانەکان دیاری وەردەگرن خۆراک و هەروەها پاکەتی سەوز کە پارەی تێدایە بۆ منداڵانی بچووک. هەروەها کۆشکەکە لە ماوەی ١٠ ڕۆژی مانگی ڕەمەزاندا کراوە دەبێت بۆ موسڵمانان بۆ کۆبوونەوەی نوێژی تەداروس و تەراویح. == سەرچاوەکان == <references /> {{پۆلی کۆمنز|Istana Nurul Iman}} {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 3y58b4hnx8wiglvxxolp8avmtr9jeq3 0 247168 1673992 1403018 2026-09-24T07:35:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە) 1673992 wikitext text/x-wiki '''فۆنۆلۆجیی ئاخاوتنی کوردی''' یان '''زانستی دەنگەکان لە ئاخاوتنی کوردی''' سیستەمی دەنگی ئاخاوتنی [[زمانی کوردی|زارە کوردییەکانە]]. ئەم بابەتە فۆنۆلۆجیای سێ زاراوە سەرەکییەکەی زمانی کوردی لە پێناسە ستانداردەکانیدا دەگرێتەوە. تایبەتمەندییە فۆنۆلۆجییەکانی بریتین لە جیاوازی نێوان وەستانی بێدەنگ و بێ ھەناسەدان، و یەکەی بچووکی ئاخاوتنیی داھێنراو.{{Sfnp|Khan|Lescot|1970}}<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Anonby|یەکەم=Erik|سەردێڕ=Phonological Variation in Kurdish|ڕێکەوت=2022|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-030-78837-7_3|ئیش=Structural and Typological Variation in the Dialects of Kurdish|پەڕەکان=٦٥–١١٠|editor-last=Matras|editor-first=Yaron|شوێن=Cham|بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing|زمان=en|doi=10.1007/978-3-030-78837-7_3|ژپنک=٩٧٨-٣-٠٣٠-٧٨٨٣٧-٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|editor2-last=Haig|editor2-first=Geoffrey|editor3-last=Öpengin|editor3-first=Ergin}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Islam|یەکەم=Nafal Salih|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=کاریگەرییا دەنگسازییا زمانێ کوردی ل سەر فێربوونا زمانێ ئینگلیزی (شێکرنەکا|ناونیشان=https://journals.nawroz.edu.krd/index.php/ajnu/article/view/1521|journal=Academic Journal of Nawroz University|زمان=ar|بەرگ=١١|issue=4|پەڕەکان=٤٩٨–٥٢٣|doi=10.25007/ajnu.v11n4a1521|issn=2520-789X|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231229140256/https://journals.nawroz.edu.krd/index.php/ajnu/article/view/1521|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == زاراوەکان == [[پەڕگە:Kurdish_languages_map.svg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|دابەشبوونی جوگرافیای زاراوە کوردییەکان<ref>The map shown is based on a map published by ''[[Le Monde Diplomatique]]'' in 2007.</ref>]] '''کرمانجی''' {{وتاری سەرەکی|کوردیی باکووری}} * تایبەندمەندی ھەیە لە نێوان وەستانی بێ دەنگی نادیار و بێ ھەناسەدان، کە دەتوانرێت لە ھەموو دۆخەکاندا بە نادیاریی بمێنێتەوە. * ھەرچەندە [ɥ] بە ئەلفبای {{IPA|/w/}} دادەنرێت، بەڵام وا دادەنرێت کە پێویستە بە فۆنیم (یەکەی ئاخاوتنی بچووک) ھەژمار بکرێت. '''سۆرانی''' {{وتاری سەرەکی|کوردیی ناوەندی}} * جیاوازی دەکات لە نێوان {{IPA|/s/}} سادە و {{IPA|/z/}} و {{IPA|/sˠ/}}ی ڤێلارێز کراو (دەنگی نێوان پشتی زمان و مەڵاشوو)؛ ئەمە {{IPA|/zˠ/}} دەگرێتەوە.{{Sfnp|Fattah|2000}} '''خوارین''' {{وتاری سەرەکی|کوردیی خوارین}} * دەنگی [ɲ] بریتییە لە فۆنیکێک (جۆرێکی دەنگ) لە {{IPA|/n/}} کە لە نزیکەی ١١ بۆ ١٩ وشەدا بەکاردھێنانی ھەیە و گرووپی ھاوسەنگیان ھەیە. بۆ نموونە وشەی "یانزە" {{Lang|ku|"yanze"}} بە [jɑːɲzˠɛ] دەنووسرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Phonological Adjustments in Kurdish {{!}} Kurdish Academy Of Languages|ناونیشان=https://kurdishacademy.org/wp/phonological-adjustments-in-kurdish/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Asadpour|یەکەم=Hiwa|سەردێڕ=The Comparative Study of English and Kurdish Phonology|ناونیشان=https://www.academia.edu/10667133/The_Comparative_Study_of_English_and_Kurdish_Phonology}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زمانی کوردی|زمان}} {{زمان-کۆلکە}} [[پۆل:زمانی کوردی]] [[پۆل:زمان]] [[پۆل:زمانەوانی]] b6gdb4quofe6r0i0yx5v25rh7ygglc8 0 247220 1673614 1510903 2026-09-23T16:33:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، گەردوون-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673614 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = فریدریش ویلهێلم ئارگێلاندەر | وێنە =Argelander.jpg | قەبارەی وێنە = 250px | ناوی کاتی لەدایکبوون = فریدریش ویلهێلم ئارگێلاندەر | شوێنی لەدایکبوون = [[کلایپێدا]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون =٢٢ی ئازاری ١٧٩٩ | ڕێکەوتی مردن = ٦ی ئەیلوولی ١٨٤٧ (تەمەن ٨٠ ساڵ) | شوێنی مردن =[[بۆن، ئەڵمانیا]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | دایەن = | پیشە = [[فەلەکی]] و مامۆستای زانکۆ | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | ناسراو بە ھۆی = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بەرانبەرەکان = | ئایین = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | پەیوەندیەکان = | خەڵاتەکان = * مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکی شاهانە (١٨٦٣) * ئەندامێتی بێگانە لە کۆمەڵەی شاهانە (١٨٤٦) * خەڵاتی دێمیدۆڤ (١٨٣٧) * فەرمانی شایستەیی پرۆس * مەدالیای شایستەیی بۆ هونەر و زانستەکان * [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] * ڕێبازی سانت ستانیسلاوس، پلەی سێیەم |واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان =}} '''فریدریش ویلهێلم ئۆگست ئارگێلاندەر''' (بە زمانی [[ئەڵمانی]]: Friedrich Wilhelm August Argelander) [[ئەستێرەناس|فەلەکناسی]] ئەڵمانییە، لە ڕۆژى ٢٢/١٧٩٩ لە شاری مێمێل (ئێستا کلایپێدا) لە دایکبووە و لە ڕۆژى ١٧\٢\١٨٧٥ لە شارى بۆن کۆچى دوایى کردووە، لە ساڵى ١٨٢٣ەوە چاودێر بووە لە تۆکۆ و هێلسنکی و [[فینلاند]] و پاشان لە ساڵی ١٨٣٧ەوە بووەتە پرۆفیسۆر، لە شاری بۆن و وەک بەڕێوەبەری ڕوانگەی لەوێ کاری کردووە، ئارگلاندەر لە سەرەتای کاری فەلەکناسیدا لە بواری جووڵەی ناوەکی ئەستێرەکان و جوڵەی نائاسایی خۆر کاری دەکرد، لە ساڵی ١٨٤٣ ئەتڵەسی ئەستێرەی “ئورانۆمێتریانۆڤا”ی بڵاوکردەوە، هەروەها لە ماوەی [[١٨٥٩]] تا [[١٨٦٢]] کتێبی کاری بۆنەری بڵاوکردەوە، کە تا ئەمڕۆش وەک ئاماژەیەکی ستاندارد بەکاری دەهێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/about-us/fellowship/Fellows1660-2007.pdf|سەردێڕ=لیستی هاوڕێکانی کۆمەڵگەی شاهانە 1660-2007 (PDF)، کۆمەڵەی شاهانە، لاپەرە ١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120114063626/http://royalsociety.org/uploadedFiles/Royal_Society_Content/about-us/fellowship/Fellows1660-2007.pdf|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> ==سەرچاوە== {{سەرچاوەکان}} ==بەستەری دەرەکی== * [https://en.wikisource.org/wiki/Author:Friedrich_Wilhelm_August_Argelander لۆگۆی ویکیسۆرس کارەکانی لەلایەن یان دەربارەی فریدریش ویلهێلم ئارگێلاندەر لە ویکیسۆرسپ] * [http://www.atlascoelestis.com/18.htm یۆرانۆمێتریا نۆڤا، بەرلین ١٨٤٣] {{تووڵی دەروازە|گەردوون|ژیاننامە|ئەڵمانیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|زانست}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Wilhelm August Argelander}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{گەردوون-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:گەردوون]] [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٩٩]] [[پۆل:مردووانی ١٨٧٥]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای زانستەکانی سەینت پیترسبورگ]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:بیانییە پەیوەندیدارەکان بە ئەکادیمیایی نەتەوەیی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامەکانی ئەکادمیای زانستی شاھانەی سوێد]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] runkrsjjlig1l6hjqxmnsm0q0bcczv9 0 247331 1673495 1477739 2026-09-23T13:19:57Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673495 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٣''' کۆتا یاریی [[جامی ئەورووپای ١٩٨٢-١٩٨٣|وەرزی ١٩٨٢-١٩٨٣ جامی ئەورووپا]] بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە،کە بیست و هەشتەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ڕێکخرابوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corrigan|یەکەم=M. J.|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=In celebration of Peter Weir and Aberdeen's aces of 1983|ناونیشان=https://thesefootballtimes.co/2015/08/16/peter-weir-aberdeen-1983/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=These Football Times|زمان=en-GB}}</ref>لەڕۆژی ٢٥ی ئایاری ١٩٨٣ لەیاریگای ئۆڵۆمپیی شاری ئەتینای [[یۆنان]]، لەنێوان یانەی [[یانەی وەرزشیی ھامبۆرگا]] و [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس]] ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ھامبورگ توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر یوڤێنتوسی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=History: Hamburg-Juventus: UEFA Champions League 1982/83 Final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/63867--hamburg-vs-juventus/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Limited|یەکەم=Alamy|سەردێڕ=Soccer - 1983 European Cup Final - Hamburger SV v Juventus - Olympic Stadium, Athens Stock Photo - Alamy|ناونیشان=https://www.alamy.com/stock-photo-soccer-1983-european-cup-final-hamburger-sv-v-juventus-olympic-stadium-106259664.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alamy.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Hamburg became kings of Europe – DW – 04/05/2020|ناونیشان=https://www.dw.com/en/how-hamburg-became-kings-of-europe/a-53021459|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=dw.com|زمان=en}}</ref>هامبۆرگ یەکەم نازناوی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەوروپا]] بەدەستبهێنێت. ئەوە شەشەم یاری کۆتایی جامی ئەوروپا بوو لەسەریەک کە بە ئەنجامی 1-0 کۆتایی هات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stokkermans|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=European Champions' Cup|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablese/ec1.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation}}</ref>تاکە گۆڵی یارییەکە لەلایەن [[فێلیکس ماگات]] لە خوولەکی هەشت تۆمارکرا. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1982/index.html وەرزی ١٩٨٢-١٩٨٣] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130519012121/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1982/index.html |date=١٩ی ئایاری ٢٠١٣ }} لە UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|تۆپی پێ}} 0arqui5vo2vgkmmmi5o70010wqh6osd 1673749 1673495 2026-09-23T20:15:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673749 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٣''' کۆتا یاریی [[جامی ئەورووپای ١٩٨٢-١٩٨٣|وەرزی ١٩٨٢-١٩٨٣ جامی ئەورووپا]] بوو کە ئێستا بە [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا]] ناسراوە،کە بیست و هەشتەمین وەرزی پاڵەوانێتی تۆپی پێی پاڵەوانەکانی ئەوروپا بوو کە لەلایەن [[یەکێتیی تۆپی پێی ئەورووپا]] ڕێکخرابوو. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Corrigan|یەکەم=M. J.|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=In celebration of Peter Weir and Aberdeen's aces of 1983|ناونیشان=https://thesefootballtimes.co/2015/08/16/peter-weir-aberdeen-1983/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=These Football Times|زمان=en-GB}}</ref>لەڕۆژی ٢٥ی ئایاری ١٩٨٣ لەیاریگای ئۆڵۆمپیی شاری ئەتینای [[یۆنان]]، لەنێوان یانەی [[یانەی وەرزشیی ھامبۆرگا]] و [[یانەی تۆپی پێی یوڤێنتوس]] ئەنجامدرا. لە ئەنجامدا ھامبورگ توانی بە ئەنجامی ١-٠ بەسەر یوڤێنتوسی ڕکابەری سەربکەوێت و ببێتە ھەڵگری نازناوی ئەم وەرزە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=UEFA.com|سەردێڕ=History: Hamburg-Juventus: UEFA Champions League 1982/83 Final|ناونیشان=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/match/63867--hamburg-vs-juventus/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=UEFA.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Limited|یەکەم=Alamy|سەردێڕ=Soccer - 1983 European Cup Final - Hamburger SV v Juventus - Olympic Stadium, Athens Stock Photo - Alamy|ناونیشان=https://www.alamy.com/stock-photo-soccer-1983-european-cup-final-hamburger-sv-v-juventus-olympic-stadium-106259664.html|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alamy.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=How Hamburg became kings of Europe – DW – 04/05/2020|ناونیشان=https://www.dw.com/en/how-hamburg-became-kings-of-europe/a-53021459|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=dw.com|زمان=en}}</ref>هامبۆرگ یەکەم نازناوی [[خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپا|جامی ئەوروپا]] بەدەستبهێنێت. ئەوە شەشەم یاری کۆتایی جامی ئەوروپا بوو لەسەریەک کە بە ئەنجامی 1-0 کۆتایی هات. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stokkermans|یەکەم=Karel|ڕێکەوت=٢ی نیسانی ٢٠٢٠|سەردێڕ=European Champions' Cup|ناونیشان=https://www.rsssf.org/tablese/ec1.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٠|وێبگە=Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation}}</ref>تاکە گۆڵی یارییەکە لەلایەن [[فێلیکس ماگات]] لە خوولەکی هەشت تۆمارکرا. == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1982/index.html وەرزی ١٩٨٢-١٩٨٣] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130519012121/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1982/index.html |date=١٩ی ئایاری ٢٠١٣ }} لە UEFA.com {{وەرزەکانی خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئەورووپا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} s0pomdu1xlkhhp33x1qrszepo4w8tpr 0 247396 1673459 1477824 2026-09-23T12:35:29Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673459 wikitext text/x-wiki '''Henry Norris Russell''' [[ھاوپۆلەکانی کۆمەڵگایی شاھانە]] HFRSE FRAS (٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٧ - ١٨ی شوباتی ١٩٥٧) فەلەکناسێکی ئەمریکی بوو کە لەگەڵ ئێجنار هێرتزسپرونگ دیاگرامی هێرتزسپرۆنگ-ڕاسێل (١٩١٠) پەرەپێدا. لە ساڵی ١٩٢٣، بە کارکردن لەگەڵ فرێدریک ساوندەرز ، پەرەی بە کۆپڵینگی ڕوسیل-سۆندەرز دا، کە بە کۆپڵینگی LS ناسراوە. <ref>David H. DeVorkin, [https://books.google.com/books?id=hAE_6QX28qUC&pg=PA184 Henry Norris Russell] - google books</ref> <ref>George Kean Sweetnam, [https://books.google.com/books?id=_8rFFRaTvK4C&pg=PA182 The Command of Light] - google books</ref> <ref name="mnrasObit">[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0118//0000311.000.html Obituary MNRAS '''118''' (1958) 311]</ref> <ref name="ObsObit">[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0077//0000067.000.html Obituary Obs '''77''' (1957) 67]</ref> <ref name="pasObit">[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0069//0000223.000.html Obituary PASP '''69''' (1957) 223]</ref> <ref name="biography">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=DeVorkin|یەکەم=David H|سەردێڕ=Henry Norris Russell: Dean of American Astronomers|ناونیشان=https://archive.org/details/henrynorrisrusse0000devo|ڕێکەوت=٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]]|ژپنک=٠-٦٩١-٠٤٩١٨-١|پەڕەکان=٥٢٨ pages}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Bibliography in Bruce Medalist page for Russell maintained by Joseph Tenn at Sonoma State University|ناونیشان=http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/russell/RussellRefs.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121108140035/http://phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/Russell/RussellRefs.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> == ژیان == ڕوسیل لە ٢٥ی تشرینی یەکەمی ١٨٧٧ لە شاری ئۆیستەر بەی لە ویلایەتی نیویۆرک لەدایکبووە، کوڕی پەرستیار ئەلێکساندەر گێزەرەر ڕوسیل (١٨٤٥-١٩١١) و هاوسەرەکەی ئەلیزا هۆکسی نۆریس بووە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf|سەردێڕ=Biographical Index of Former Fellows of the Royal Society of Edinburgh 1783–2002|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=The Royal Society of Edinburgh|ژپنک=٠-٩٠٢-١٩٨-٨٤-X|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304074135/https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای تەواوکردنی خوێندنی لە قوتابخانەی جۆرج لە ساڵی ١٨٩٥، لە [[زانکۆی پرینستۆن]] زانستی فەلەکناسی خوێندووە، بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە ساڵی ١٨٩٧ و دکتۆرای لە ساڵی ١٨٩٩ بەدەستهێناوە، لە ژێر دەستی چارڵز ئۆگستۆس یۆنگ خوێندوویەتی. لە ساڵی ١٩٠٣ تا ١٩٠٥ لە ڕوانگەی کامبریج لەگەڵ ئارسەر ڕۆبەرت هینکس وەک یاریدەدەری توێژینەوەی دامەزراوەی کارنێگی کاریان کردووە و کەوتۆتە ژێر کاریگەری بەهێزی [[جۆرج داروین]] . گەڕایەوە بۆ پرینستۆن بۆ ئەوەی ببێتە ڕاهێنەری فەلەکناسی (١٩٠٥-١٩٠٨)، یاریدەدەری پرۆفیسۆر (١٩٠٨-١٩١١)، پرۆفیسۆر (١٩١١-١٩٢٧) و مامۆستای توێژینەوە (١٩٢٧-١٩٤٧). هەروەها بەڕێوەبەری ڕوانگەی زانکۆی پرینستۆن بووە لە ساڵی ١٩١٢ تا ١٩٤٧ کە شارلۆت مۆر سیتەرلی یارمەتی داوە بۆ پێوانەکردن و حیسابکردنی تایبەتمەندی ئەستێرەکان. لە ١٨ی شوباتی ١٩٥٧ لە تەمەنی ٧٩ ساڵیدا لە شاری پرینستۆن لە ویلایەتی نیوجرسی کۆچی دوایی کردووە، لە گۆڕستانی پرینستۆن بە خاک سپێردراوە. [[پەڕگە:Delegates_to_the_Fourth_Conference_International_Union_for_Cooperation_in_Solar_Research_at_Mount_Wilson_Observatory.jpg|ناوەڕاست|وێنۆک|350x350پیکسڵ| ڕوسیل لە کۆنفرانسی چوارەمی یەکێتی نێودەوڵەتی بۆ هاوکاری لە توێژینەوەی خۆر لە [[ڕوانگەی چیای ویڵسۆن|ڕوانگەی ماونت ویلسۆن]] ، ١٩١٠]] == خێزان == لە تشرینی دووەمی ساڵی ١٩٠٨ ڕوسیل لەگەڵ لوسی مەی کۆل (١٨٨١-١٩٦٨) هاوسەرگیری کرد. چوار منداڵیان بوو. کچە بچووکەکەیان بە ناوی مارگرێت ڕوسیل (١٩١٤-١٩٩٩) لە ساڵانی ١٩٣٠ لەگەڵ فەلەکناسی فرانک ک. == بەرهەمی بڵاوکراوە == ڕوسیل لە ساڵی ١٩٢٧ لەگەڵ ڕیمۆند سمیس دوگان و جۆن کوینسی ستیوارت کتێبێکی دەرسی کاریگەریان نووسی: فەلەکناسی: پێداچوونەوەیەک بە دەستنووسی فەلەکناسی یۆنگ (گین و کۆمپانیا، بۆستن، ١٩٢٦-٢٧، ١٩٣٨، ١٩٤٥). ئەمەش بۆ ماوەی نزیکەی دوو دەیە بوو بە کتێبی ستانداردی فەلەکناسی. دوو بەرگی هەبوو: یەکەمیان کۆمەڵەی خۆر و دووەمیان فیزیای ئەستێرەیی و ئەستێرەناسی بوو. کتێبی خوێندن ئەو بیرۆکەیەی بەناوبانگ کرد کە تایبەتمەندییەکانی ئەستێرەیەک (تیژڕەوی، پلەی گەرمی ڕووی زەوی، ڕووناکی و هتد) تا ڕادەیەکی زۆر بە بارستەی ئەستێرەکە و پێکهاتەی کیمیایی دیاری دەکرێت، کە بە تیۆرمی ڤۆگت-ڕاسێل ناسرا (لەوانەش هاینریچ ڤۆگت کە سەربەخۆ ئەنجامەکەی دۆزیەوە) . بەو پێیەی پێکهاتەی کیمیایی ئەستێرەیەک وردە وردە لەگەڵ تەمەندا دەگۆڕێت (بەزۆری بە شێوەیەکی نایەکسان)، پەرەسەندنی ئەستێرەیی لە ئەنجامدا دروست دەبێت. ڕوسیل لە تێزەکەیدا سیسیلیا پاین گاپۆشکینی لە وەرگرتنی ئەو ئەنجامە ڕەتکردەوە کە پێکهاتەی خۆر جیاوازە لە زەوی، چونکە پێچەوانەی حیکمەتە قبوڵکراوەکەی ئەو کاتە بوو. دوای چوار ساڵ زانی کە ئەو کچە ڕاست دەکات دوای ئەوەی بە ڕێگەی جیاواز هەمان ئەنجامەکەی بەدەستهێنا. ڕوسیل لە وتارەکەیدا شانازیی بە پێین کردووە کە بۆی دەرکەوتووە کە خۆر پێکهاتەیەکی کیمیایی جیاوازی هەیە لە زەوی. == خەڵات و ڕێزلێنان == * ئەندامی کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی (١٩١٣) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APS Member History|ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Henry+N.+Russell&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=search.amphilsoc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231117145846/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Henry+N.+Russell&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * ئەندامی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩١٨) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry Russell|ناونیشان=https://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000771.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.nasonline.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20231117145845/https://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000771.html|url-status=dead}}</ref> * هاوڕێی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]] (١٩٢١) <ref name="AAAS">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book of Members, 1780-2010: Chapter R|ناونیشان=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterR.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20060618090045/http://amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterR.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[American Academy of Arts and Sciences]]}}</ref> * مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە (١٩٢١) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society|ناونیشان=http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110525064844/http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Royal Astronomical Society]]}}</ref> * [[خەڵاتی لالاندێ]] (١٩٢٢) * مەدالیای هێنری دراپەر لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکانەوە (١٩٢٢) <ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry Draper Medal|ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[National Academy of Sciences]]}}</ref> * مەدالیای بروس (١٩٢٥) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Past Winners of the Catherine Wolfe Bruce Gold Medal|ناونیشان=http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721092933/http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Astronomical Society of the Pacific]]}}</ref> * خەڵاتی ڕامفۆرد (١٩٢٥) <ref name="Rumford">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Past Recipients of the Rumford Prize|ناونیشان=http://www.amacad.org/about/rumford.aspx|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=American Academy of Arts and Sciences|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120927075008/http://www.amacad.org/about/rumford.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * مەدالیای فرانکلین (١٩٣٤) * مەدالیای یانسن لە [[ئەکادیمیای فەرەنسی بۆ زانست|ئەکادیمیای زانستی فەرەنسی]] (١٩٣٦) * ئەندامی بیانی [[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] (١٩٣٧) <ref name="frs">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Stratton|یەکەم=F. J. M.|ساڵ=١٩٥٧|سەردێڕ=Henry Norris Russell 1877-1957|journal=[[Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society]]|بەرگ=٣|پەڕەکان=١٧٣–١٩١|doi=10.1098/rsbm.1957.0012|jstor=769359}}</ref> * هاوڕێی فەخری کۆمەڵەی شاهانەی ئەدینبۆرگ (١٩٣٨) * هێنری نۆریس ڕوسیل وانەوتنەوە (١٩٤٦) <ref name="AAS">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Grants, Prizes and Awards|ناونیشان=http://aas.org/grants/awards.php|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101222143439/http://www.aas.org/grants/awards.php#russell|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[American Astronomical Society]]}}</ref> * [[گەڕەستێرۆچکە|ئەستێرەیەکی بچووک]] ١٧٦٢ ڕوسیل == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * {{Commons category-inline}} * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/4589 Oral history interview transcript with Margaret Russell Edmondson on 21 April 1977, American Institute of Physics, Niels Bohr Library & Archives] - Margaret Russell Edmondson was Russell's youngest daughter {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|گەردوون|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆلگەردوون]] {{پۆلی کۆمنز|Henry Norris Russell}} [[پۆل:ژیاننامە]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای فەڕەنسی بۆ زانست]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی پرینستۆن]] [[پۆل:ئەستێرەناسانی ئەمریکی]] [[پۆل:مردووانی ١٩٥٧]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٧٧]] am9cgqoh4sae4y1xopevb020daedhw6 0 247449 1673434 1539390 2026-09-23T12:08:42Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673434 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''هۆراس بەخێرهاتن بابکۆک''' (بە ئینگلیزی : Horace Welcome Babcock ) (لە دایک بووی ١٣ی ئەیلوولی ١٩١٢ &#x2013; ٢٩ی ئابی ٢٠٠٣ کۆچی دوایی) فەلەکناسی ئەمریکییە. کوڕی هارۆڵد دی بابکۆک بووە . == پیشە == هۆراس بابکۆک کۆمەڵێک ئامێری فەلەکی داهێنا و دروستی کرد و لە ساڵی ١٩٥٣ یەکەم کەس بوو کە بیرۆکەی بینایی گونجاوی پێشنیار کرد و بڵاوی کردەوە. <ref>Babcock, H.W. (1953) “The possibility of compensating astronomical seeing,” ''Publications of the Astronomical Society of the Pacific'', '''65''' (386) : 229–236. Available at: [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1953PASP...65..229B&data_type=PDF_HIGH&whole_paper=YES&type=PRINTER&filetype=.pdf Astrophysics Data System]</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ='Adaptive optics' come into focus|ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/news/science-environment-12500626|ئیش=[[BBC]]|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> پسپۆڕی لە بواری سپێکترۆسکۆپی و لێکۆڵینەوە لە [[بواری موگناتیسی|کێڵگە موگناتیسیەکانی]] ئەستێرەکان هەیە، ئەو مۆدێلی بابکۆکی پێشنیار کرد کە تیۆرێکە بۆ موگناتیسی [[پەڵەی خۆری|پەڵە خۆرەکانە]]. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانی دووەمدا]] خەریکی کاری تیشکدانەوە بووە لە هەریەک لە [[ئەنستیتۆی تەکنۆلۆژیی ماساچووسیتس|کۆمپانیای MIT]] و Caltech . پاشی شەڕ دەستی بە هاوکارییەکی بەرهەمدار کرد لەگەڵ باوکی. خوێندنی بەکالۆریۆسی لە زانکۆی کالتێک تەواو کردوە و دکتۆرای لە [[زانکۆی کالیفۆرنیا (بێرکلی)|زانکۆی کالیفۆرنیا لە بێرکلی]] تەواو کردووە. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hockey|یەکەم=Thomas|ناونیشان=http://www.springerreference.com/docs/html/chapterdbid/58093.html|سەردێڕ=The Biographical Encyclopedia of Astronomers|ڕێکەوت=٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[Springer Publishing]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٨٧-٣١٠٢٢-٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200616231507/https://meteor.springer.com/springerreference.jsf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تێزی دکتۆرای بابکۆک یەکێک لە سەرەتاییترین ئاماژەکانی ماددە تاریکەکانی تێدابوو. ئەو پێوانەکانی کێوی خولانەوەی بۆ ئەندرۆمێدا ڕاپۆرت کرد کە پێشنیاری کرد کە ڕێژەی بارستە بۆ ڕووناکی بە شێوەیەکی تیشکی زیاد دەکات. <ref>Babcock, H, 1939, “[http://ads.nao.ac.jp/cgi-bin/nph-iarticle_query?1939LicOB..19...41B&data_type=PDF_HIGH&whole_paper=YES&type=PRINTER&filetype=.pdf The rotation of the Andromeda Nebula]”, Lick Observatory bulletin ; no. 498</ref> بەڵام ئەو هۆکارەکەی گەڕاندەوە بۆ یان هەڵمژینی ڕووناکی لەناو گەلەئەستێرەکەدا یان داینامیکی دەستکاریکراو لە بەشەکانی دەرەوەی خولگەییەکەدا و نەک بۆ هیچ جۆرە ماددەیەکی ونبوو. لە ساڵی ١٩٦٤ تا ١٩٧٨ بەڕێوەبەری [[ڕوانگەی پالۆمار]] بووە بۆ کۆمپانیای کالتێک . == ڕێزلێنان == '''خەڵاتەکان''' * مەدالیای هێنری دراپەر لە ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان (١٩٥٧) <ref name="Draper">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Henry Draper Medal|ناونیشان=http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[National Academy of Sciences]]}}</ref> * مەدالیای ئێدینگتۆن (١٩٥٨) * هاوڕێی [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]] (١٩٥٩) <ref name="AAAS">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Book of Members, 1780-2010: Chapter B|ناونیشان=http://www.amacad.org/publications/BookofMembers/ChapterB.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[American Academy of Arts and Sciences]]}}</ref> * مەدالیای بروس (١٩٦٩) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Past Winners of the Catherine Wolfe Bruce Gold Medal|ناونیشان=http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110721092933/http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢١ی تەممووزی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Astronomical Society of the Pacific]]}}</ref> * مەدالیای زێڕی کۆمەڵەی فەلەکناسی شاهانە (١٩٧٠) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Winners of the Gold Medal of the Royal Astronomical Society|ناونیشان=http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110525064844/http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی شوباتی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=[[Royal Astronomical Society]]}}</ref> * خەڵاتی جۆرج ئێلێری هێڵ لە بەشی فیزیای خۆر لە کۆمەڵەی فەلەکناسی ئەمریکی (١٩٩٢) '''ناوی لێنراوە''' * [[گەڕەستێرۆچکە|ئەستێرەی بچووک]] ٣١٦٧ بابکۆک (بە هاوبەشی لەگەڵ باوکی) * کانیاوی بابکۆک لەسەر [[مانگ]] تەنها بە ناوی باوکیەوە ناونراوە '''ڕێزلێنان''' * هەڵبژێردرا بۆ ئەکادیمیای نیشتمانی زانستی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (١٩٥٤) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Horace W. Babcock|ناونیشان=http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/58092.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=www.nasonline.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|archive-url=https://web.archive.org/web/20220929151734/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/58092.html|url-status=dead}}</ref> * هەڵبژێردرا بۆ [[پەیمانگای ئەمریکیی ھونەر و زانست|ئەکادیمیای هونەر و زانستی ئەمریکی]] (١٩٥٩) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Horace Welcome Babcock|ناونیشان=https://www.amacad.org/person/horace-welcome-babcock|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=American Academy of Arts & Sciences|زمان=en}}</ref> * هەڵبژێردرا بۆ کۆمەڵەی فەلسەفی ئەمریکی (١٩٦٦) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=APS Member History|ناونیشان=https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Horace+Babcock&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|وێبگە=search.amphilsoc.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220929151736/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Horace+Babcock&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەری دەرەکی == * [http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/BabcockHW/ لاپەڕەی مەدالیای بروس] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200920153943/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/BabcockHW/ |date=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ }} * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0081//0000179.000.html خەڵاتکردنی مەدالیای بروس] * [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/QJRAS/0011//0000085.000.html خەڵاتکردنی میدالیای زێڕی RAS] * ئێچ دبلیو بابکۆک، "ئەگەری قەرەبووکردنەوەی بینینی فەلەکی"، [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0065//0000229.000.html PASP '''65''' (1953) 229] * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/32305 نووسراوی چاوپێکەوتنی مێژووی زارەکی لەگەڵ هۆراس بابکۆک لە ٩ی حوزەیرانی ١٩٧٥، پەیمانگای فیزیای ئەمریکی، کتێبخانە و ئەرشیفی نیڵز بۆر.] چاوپێکەوتنێک کە لەلایەن سپێنسەر وێرتەوە ئەنجامدراوە . * [https://www.aip.org/history-programs/niels-bohr-library/oral-histories/1038 نووسراوی چاوپێکەوتنی مێژووی زارەکی لەگەڵ هۆراس بابکۆک لە ٢٥ی تەمموزی ١٩٧٧، پەیمانگای فیزیای ئەمریکی، کتێبخانە و ئەرشیفی نیڵز بۆر.] چاوپێکەوتنێک کە لەلایەن سپێنسەر وێرتەوە ئەنجامدراوە . * [http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/babcock-horace-w.pdf بیرەوەری ژیاننامەی ئەکادیمیای نیشتمانی زانستەکان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190112044308/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/babcock-horace-w.pdf |date=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ }} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|گەردوون|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:وەرگرانی مەدالیای زێری بۆ کۆمەڵگەی ئەستێرەناسی]] [[پۆل:پەیمانگای کایفۆرنیا بۆ لێھاتوویی تەکنۆلۆژیا]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩١٢]] tgojgmay0o4d6phrfh161wynm0p195n 0 247571 1673453 1578800 2026-09-23T12:34:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673453 wikitext text/x-wiki {{Infobox war faction |name = ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین |native_name = '''{{big|{{rtl-lang|ar|قوات تحرير عفرين}}}}'''{{ھن}}'''{{lang|ku|Hêzên Rizgariya Efrînê, HRE}}''' |war = [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]] |image = [[پەڕگە:Hêzên Rizgariya Efrînê, HRE.png|200px|]] |caption = نیشانەی ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین |active = ئازاری ۲۰۱۸ ھەتا ئێستاکە |ideology = |leaders = |area = [[پارێزگای حەلەب]] |headquarters = |strength = |previous = |next = |allies = {{flagicon image|Flag of Syrian Democratic Forces.svg}} [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] |opponents = {{flagicon|Turkey}} [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag_of_the_Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant2.svg}}[[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of the Syrian revolution.svg}} [[سوپای ئازادی سووریا]]{{ھن}} {{flagicon image|Hayat Tahrir al-Sham flag.jpg}} [[ھەییەی تەحریر شام]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of Ahrar ash-Sham.svg}} [[ئەحراری شام]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front.svg}} [[ئەنساری شەریعە (سووریا)|ئەنساری شەریعە]] |battles = [[شەڕی ناوخۆیی سووریا]]{{ھن}}[[یاخیبوونی ھێزەکانی سووریای دیموکرات لە باکووری حەلەب]] | website = https://hre-official.com }} '''ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین''' یدن بە کورتی '''ھەرەعە''' (بە کرمانجی: Hêzên Rizgariya Efrînê, HRE، بە عەرەبی: قوات تحریر عفرین) ھێزێکی بەرخۆدانی میلیشیایە کە دوای [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین|داگیرکردنی شارەکە و ناوچەی کوردنشینی عەفرین]] لەلایەن [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|سوپای تورکیا]] و ھێزە نزیکەکانییەوە لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ دامەزرا. ئەو ھێزە بە پاڵپشتیی [[ھێزەکانی سووریای دیموکرات]] لە خەڵکی ڕەسەنی ناوچەی [[عەفرین]] کە دوای داگیرکردنی عەفرین ئاوارە بوون پێکھێنرا. ھێزەکانی ڕزگاری عەفرین لەو کاتەوە ئۆپەراسیۆنی سەربازییان لەدژی سوپای تورکیا و ھاوپەیمانەکانی ئەنجامداوە و بەرەنگاربوونەوەی ئەو ھێزە چەکدارانەی کە تورکیا و سوپای تورکیا پشتیوانیان لێدەکەن ھەتا ڕزگارکردنی عەفرین، گەڕانەوەی خەڵکی ڕەسەن بۆ ناوچەکە، و دووبارە دامەزراندنەوەی خۆبەڕێوەبەریی دیموکراتی لەو ناوچەیەدا وەکوو ئامانجی خۆیان ڕاگەیاندووە.<ref name="پێشھاتەکانی جیھانی ئیسلامی ۱">[https://iswnews.com/?p=17151 پێشھاتەکانی جیھانی ئیسلامی: ''زیانی زۆری چەکدارەکان لە ھێرشە گەریلاییەکانی کوردەکان لە دەڤەری عەفرین + ڤیدیۆ'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩؛]{{بەستەری مردوو|url=https://iswnews.com/?p=17151 |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢١، یوسف حەموود، وتەبێژی گروپی ناسراو بە [[سوپای نیشتیمانیی سووریا]]، کە لە ھێزەکانی سەر بە تورکیا پێکھاتووە، دانی بەوەدانا کە ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین بە بەکارھێنانی تاکتیکی شەڕی گەریلایی بوونەتە "کێشەیەکی گەورە" بۆ تورکیا و ھێزە پشتێوانیلێ کراوەکانی بۆ حکوومەتکردن لەسەر عەفرین.<ref name="عنەب بەلەدی ۱">[https://www.enabbaladi.net/513667/ عنەب بەلەدی: ''شەڕی گەریلا و کەرەستەی مۆدێرن: تاکتیکی «ھەسەدە» لە شەڕی خۆیدا دژی «سوپای نیشتمانی»'' (بە عەرەبی)، نووسینی عەلی دەرویش، نووسراو لە ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="عنەب بەلەدی ٢">[https://english.enabbaladi.net/archives/2021/09/sdfs-war-tactics-against-syrian-national-army/ عنەب بەلەدی: ''تاکتیکی «ھەسەدە» لە شەڕی خۆیدا دژی «سوپای نیشتمانی»'' (بە ئینگلیزی)، نووسینی عەلی دەرویش، نووسراو لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١؛] سەردان لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> <ref name="کوردپرێس ۱">[https://kurdpress.com/fa/17710/ کوردپرێس: ''شەڕی گەریلاییی ھێزە کوردییەکانی سووریا لە دژی یاخیبووانی سەر بە تورکیا'' (بە فارسی)، نووسراو لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١؛]{{بەستەری مردوو|url=https://kurdpress.com/fa/17710/ |date=نیسانی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ھێرشی سەربازیی تورکیا بۆ سەر عەفرین]] * [[یاخیبوونی ھێزەکانی سووریای دیموکرات لە باکووری حەلەب]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەری دەرەکی == * [https://hre-official.com ماڵپەڕی فەرمیی ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240102102212/https://hre-official.com/ |date= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ }} * [https://twitter.com/hre_official?lang=en توییتری فەرمیی ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین] * [https://www.facebook.com/HezenRizgariyaEfrine/ ھەژماری فەرمیی ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین] {{ڕۆژاوای کوردستان}} {{شەڕی ناوخۆییی سووریا}} [[پۆل:فراکسیۆنە دژە حکوومەتەکان لە شەڕی ناوخۆیی سوریا]] [[پۆل:ناکۆکیی تورکیا و کوردەکان (١٩٧٨-ئێستاکە)]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییە سوورییەکان]] [[پۆل:عەفرین]] [[پۆل:ڕۆژاوای کوردستان]] [[پۆل:یەکەکانی پاراستنی گەل]] [[پۆل:یەکە سەربازییەکان و پێکھاتەکانی دامەزراوی ٢٠١٨]] [[پۆل:سەربازی]] 0xeuh1cdat1pqn4sxb6140y2xx3c7ba 1 247636 1673435 1476585 2026-09-23T12:08:43Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673435 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[هۆراس دبلیو بابکۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1185386 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200920153943/http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/BabcockHW/ بۆ http://www.phys-astro.sonoma.edu/BruceMedalists/BabcockHW/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٣، ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھۆراس دبلیو بابکۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331615 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html بۆ http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131006010258/http://www.astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html بۆ http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110525064844/http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268 بۆ http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٢٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھۆراس دبلیو بابکۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1466071 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20200616231507/https://meteor.springer.com/springerreference.jsf بۆ http://www.springerreference.com/docs/html/chapterdbid/58093.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٦:٢٢، ١٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھۆراس دبلیو بابکۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1476584 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220929151736/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Horace+Babcock&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced بۆ https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Horace+Babcock&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٤٥، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھۆراس دبلیو بابکۆک]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673434 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220929151734/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/58092.html بۆ http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/58092.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190112044308/http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/babcock-horace-w.pdf بۆ http://www.nasonline.org/publications/biographical-memoirs/memoir-pdfs/babcock-horace-w.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٠٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ml47a6jk72riuvnzjm97vid7ulh8css 1 247637 1673460 1460639 2026-09-23T12:35:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673460 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٤ بەستەری دەرەکیی [[هێنری نۆریس ڕوسیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1185388 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121108140035/http://phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/Russell/RussellRefs.html بۆ http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/russell/RussellRefs.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160304074135/https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf بۆ https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120927075008/http://www.amacad.org/about/rumford.aspx بۆ http://www.amacad.org/about/rumford.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20091002213047/http://aas.org/grants/awards.php بۆ http://aas.org/grants/awards.php زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٥٤، ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[ھێنری نۆریس ڕوسیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1331756 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.phys-astro.sonoma.edu/brucemedalists/russell/RussellRefs.html *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ https://www.royalsoced.org.uk/cms/files/fellows/biographical_index/fells_indexp2.pdf *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110525064844/http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268 بۆ http://www.ras.org.uk/awards-and-grants/awards/268 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130126003930/http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html بۆ http://www.nasonline.org/about-nas/awards/henry-draper-medal.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131006010258/http://www.astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html بۆ http://astrosociety.org/membership/awards/pastbruce.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120927075008/http://www.amacad.org/about/rumford.aspx بۆ http://www.amacad.org/about/rumford.aspx زیاد کرا *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://aas.org/grants/awards.php تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٤، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێنری نۆریس ڕوسیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1460638 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231117145846/https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Henry+N.+Russell&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced بۆ https://search.amphilsoc.org/memhist/search?creator=Henry+N.+Russell&title=&subject=&subdiv=&mem=&year=&year-max=&dead=&keyword=&smode=advanced زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٢١، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێنری نۆریس ڕوسیل]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673459 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231117145845/https://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000771.html بۆ https://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20000771.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٥، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) muqifo8vhnbt04wlr3s8rqo61o49tvy 0 248607 1673733 1585452 2026-09-23T19:39:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئێران-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673733 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی کەسایەتی | پێشگری ڕێزلێنان = | ناو = فوئاد بابان | پاشگری ڕێزلێنان = | ناوی خۆماڵی = | زمانی ناوی خۆماڵی = | وێنە = | قەبارەی وێنە = | جێگری وێنە = | لێدوانی وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١٩٥٣ | شوێنی لەدایکبوون =[[تاران]] | ڕێکەوتی ونبوون = | شوێنی ونبوون = | ڕەوشی ونبوون = | ڕێکەوتی مەرگ = | شوێنی مەرگ = | ھۆکاری مەرگ = | شوێنی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | پۆتانەکانی گۆڕ = | مۆنیومێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە =[[کورد]] | ناوەکانی تر = | شارومەندێتی = | پەروەردە = <!-- ئاستی پەروردە، نم. بەکەلۆریۆس، دکتۆرا، ھتد. لەگەڵ بواری خوێندنەکەی --> | خوێندنگە = <!-- ئەو زانکۆ، قوتابخانە، یان پەیمانگایەی لێی خوێندووە --> | پیشە = | ساڵانی چالاکی = | خاوەنکار = | ڕێکخراو = | وەکیل = | ناوبانگ = | کارە دیارەکان = | شێواز = | دارایی = | باڵا = | تەلەڤیزیۆن = | ئۆفیس = | وادە = | پێش = | پاش = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین =[[ئیسلام]]، [[سوننە]] | تۆمەت = | سزا = | دۆخی دادوەری = | ھاوسەر = | یار = | مناڵەکان = | باوان = | دایک = | باوک =[[شوکروڵڵا بابان]] | خزمەکان = | خێزان = | خەڵاتەکان = | ڕێزلێنان = | واژوو = | جێگری واژوو = | قەبارەی واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فوئاد بابان''' لە ٩ی ئابی ساڵی ١٩٥٣ لە [[تاران]] لە دایکبووە، یەکێکە لە بێژەرە کۆنەکانی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]]. دایک و باوکی خەڵکی سنە بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=ادمین|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=بیوگرافی فواد بابان گوینده خبر و همسر و فرزندانش + خانواده و عکس ها و اینستاگرام|ناونیشان=https://harfetaze.com/219523/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%DA%A9%D8%B3/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=جدید 1402 🖤 حرف تازه|زمان=fa|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240129163017/https://harfetaze.com/219523/%D8%A8%DB%8C%D9%88%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C-%D9%81%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D8%B9%DA%A9%D8%B3/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بیوگرافی فواد بابان گوینده خبر کیست و الان کجاست + عکس و سوابق|ناونیشان=https://shaboneh.com/%d8%a8%db%8c%d9%88%da%af%d8%b1%d8%a7%d9%81%db%8c-%d9%81%d9%88%d8%a7%d8%af-%d8%a8%d8%a7%d8%a8%d8%a7%d9%86/|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=شبونه|زمان=fa-IR}}</ref> لە چلەکانەوە لە بەشە جیاوازەکانی [[ڕادیۆ]] و [[تەلەڤیزیۆن]] لە پۆستەکانی وەک بەرنامەسازی، بێژەر، بەڕێوەبردن و نووسیندا چالاک بووە. بابان حەزی لە وێژە [[زمانی فارسی|فارسی]] و [[وێژەی کوردی|کوردییە]] و هەواداری شیعری [[حافز]] و [[سەعدی]] و [[شاعیر|شاعیرانی]] [[کورد|کوردە]]. دوای ٣٥ ساڵ لە خوێندنەوەی هەواڵەکە، بە فەرمی ماڵاوایی لەم بەرهەمە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=از فواد بابان چه خبر؟/ پدر ما را کتاب‌خوان کرد|ناونیشان=https://www.khabaronline.ir/news/60126/%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D8%AE%D8%A8%D8%B1-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D8%A7-%D8%B1%D8%A7-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%B1%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=www.khabaronline.ir|زمان=fa}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=https://jamejamonline.ir|ڕێکەوت=۰۸ی ۰۸ی ۱۳۸۹|سەردێڕ=رفتم تا جوان‌ها بیایند|ناونیشان=https://jamejamonline.ir/fa/news/363924/%D8%B1%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=fa|زمان=fa}}</ref>[[شوکروڵڵا بابان]]، باوکی فوئاد بابان، یەکێک بوو لە ڕووخساری ڕادیۆ و تەلەڤیزیۆنی ئێران و یەکێک بوو لە بێژەری دێرینەکانی [[ڕێکخراوەی دەنگ و ڕەنگی کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=شکرالله بابان گوینده پیشکسوت درگذشت|ناونیشان=https://www.mehrnews.com/news/1747022/%D8%B4%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%A8%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF%D9%87-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D9%88%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D8%B0%D8%B4%D8%AA|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|وێبگە=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency|زمان=fa}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|کوردستان}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:کوردەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی تاران]] [[پۆل:خەڵکی سنە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٣]] r9h6gev28aakzcvq4ee7vh2mfx20umb 0 249045 1673633 1510973 2026-09-23T16:36:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە، سیاسەت-کۆلکە) 1673633 wikitext text/x-wiki {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرێدریک درو گریگۆری''' (لەدایکبووی ٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤١) فڕۆکەوانی پێشووی ھێزی ئاسمانی ئەمریکا و ئەندازیاری سەربازی و فڕۆکەوانی تاقیکردنەوە و ئاسمانی ناسا و ھەروەھا جێگری پێشووی بەڕێوەبەری ناسا بوو. ھەروەھا لە سەرەتای ساڵی ٢٠٠٥دا بۆ ماوەیەکی کورت وەک بەڕێوەبەری بە وەکالەتی ناسا کاری کردووە، کە ماوەی نێوان ڕۆیشتنی شۆن ئۆکیف و سوێندخواردنی مایکل دی گریفین دەگرێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٤ی شوباتی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|زانست|فیزیک|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فڕینی بۆشایی }} {{پۆلی کۆمنز|Frederick D. Gregory}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{سیاسەت-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤١]] [[پۆل:خەڵکە ئەمریکییە بە ڕەچەڵەک ماداگاسکارییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] k4j206ltc57ifp6it5hzxcwkdtf81i2 0 249470 1673971 1613088 2026-09-24T05:57:05Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673971 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:کەریم سەعید زانستی.jpg|وێنۆک|'''کەریم سەعید زانستی''']] '''کەریم سەعید زانستی :'''(١٩٠٧-١٩٩٦) [[نووسەر]] ، [[شاعیر]] ، [[سیاسەت|چالاكی سیاسی]] ، [[بێژەر]] ، [[وەڕگێر]] ، سکرتێری [[جەمعییەتی زانستی کوردان]] بوو ، لە [[نەتەوە|نەتەوەی]] [[کورد|كورد]] بووە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == کەریم بەگ کوڕی سەعید بەگ کوڕی سڵێمان بەگی غەوواس ([[قەوواس]]) و لە بنەماڵەی ناسراوی [[خەندان|خەندانە]]، ١٩٠٧ لە [[گەڕەکی کانێسکان|گەڕەکی (کانێسکان)]]<nowiki/>ی شاری [[سلێمانی]] چاوی بە ژیاندا ھەڵھێناوە. منداڵ بووە کە دایک و باوکی مردوون، بۆ باپیری لە دایکەوە بەخێوی کردووە. یەکەم جار لە [[حوجرەی مەلا شەلە]] دەستی بە خوێندن کردووە. ١٩١٤ خراوەتە [[قوتابخانەی تەشویقییە|قوتابخانەی (تەشویقییە)]] و قۆناغی سەرەتاییی بڕیوە. ١٩٢٢ لەتەک مستەفا و [[ئەنوەر سائیب]] و [[عەبدولواحید نووری]] و [[فوئاد ڕەشید بەکر]]، چووەتە [[کەرکووک]] و ناوەندیی (عیلمییە)ی بە دوو ساڵ خوێندووە. پاشان لە قوتابخانەی ئەندازە لە [[بەغدا]] وەرگیراوە، لەبەر [[سیاسەت|چالاکیی سیاسیی]] بۆی تەواونەکراوە.<ref name=":0">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەکەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ئامادەکردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .ل8163-8164</ref><ref name=":1">سدیق ساڵح، کەریم بەگی سەعید بەگ "زانستی" و دوو وێنەی مێژوویی، گۆڤاری "سلێمانی"، ژمارە ٣٣، نیسانی ٢٠٠٢، ل١٩-٢٠.</ref> == جەمعییەتی زانستی کوردان == لەو سەردەمەدا ئەندامی ([[کۆمەڵی لاوانی کورد]]) بووە لە [[بەغدا]]. لەوەبەدوا وەک مامۆستا و ئەندامی دیار خۆی بۆ ([[جەمعییەتی زانستی کوردان]]) تەرخان کردووە، بۆیە ناسناوی (زانستی)ی بەسەردا بڕاوە. پێ بەپێ قیرائەتخانەیەکی بە فێرکردنی خوێندنەوە و [[نووسین]] کردووەتەوە. مایس یا حوزەیرانی ١٩٢٨ بووە بە سکرتێری جەمعییەتەکە. ٢٣/٥/١٩٣٠ بە ئەندامی ھەیئەتی ئیدارەی جەمعییەتی زانستی ھەڵبژێرداوە و کراوە بە سکرتێر.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == ژیانی هاوسەرگیریی == کەریم بەگ، ١٩٣٠ خاتوو "[[بەھێی محەمەد شاتری]]"ی ھێناوە، سێ کچی (گێلاس، سزا و سروە) ناوانی لێ بووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == زیندانی كردنی == یەکێکی گیراوەکانی دوای [[شەڕی بەردەرکی سەرای سلێمانی]] بووە و براوەتە [[کەرکووک]]. پاش چەند مانگێک بە ھەوڵی [[ئەحمەد بەگی تۆفیق بەگ|ئەحمەد بەگی تۆفیق بەگی]] موتەسەڕیف بەردراوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == وەزیفەکانی == ٢٧/٣/١٩٣٢ کراوە بە [[ئەندازیاری شارەوانی]]. ١٧/٩/١٩٣٥ دەستی لێ کێشاوەتەوە. ٢٨/٥/١٩٤٢ موعاوینی مولاحزی ئەشغال بووە. ١٣/١/١٩٥٣ کراوە بە [[بێژەر]] و [[وەرگێڕان|وەرگێڕ]] لە بەشی کوردیی [[ڕادیۆی بەغدا]]. ئەو ماوەیە دەرسی [[زمانی کوردی|کوردیی]] لە ([[خانەی مامۆستایان]])یش وتووەتەوە. ١٩٦٣ [[خانەنشینی|خانەنشین]] بووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == کۆچی دوایی == ڕۆژی ٤/١/١٩٩٦ لە [[سلێمانی]] کۆچی دواییی کردووە و لە ([[گردی سەیوان]]) نێژراوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == چالاکی سیاسی == کەریم بەگ، ئەندامێکی بەرز و چالاکی ([[جەمعییەتی ھیوا]])یش بووە کە دەوروبەری ١٩٢٨ بە نھێنی لە [[سلێمانی]] دامەزراوە. پێشتر ئەندامی ([[جەمعییەتی زەردەشتی]]) بووە. ئەندامی ([[حیزبی برایەتی]])ش بووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ١٩٥٦ سەرپەرشتیی بەشی کوردیی [[گۆڤاری ھنا بغداد|گۆڤاری (ھنا بغداد)ی]] کردووە. لە ھەڵبژاردنی ڕۆژی ٣/١/١٩٥٨ی ([[یانەی سەرکەوتنی کوردان]])دا بە سکرتێری یانە ھەڵبژێردراوە. ڕۆژی ٣٠/٩/١٩٦٠یش دیسان بە سکرتێری دەستەی بەڕێوەبردنی یانە ھەڵبژێردراوەتەوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == شیعر و ئەدەب == [[شیعر|شیعری]] نووسیوە و لێی بڵاوکردووەتەوە و ھەندێکی لەچاپ نەدراویشی ھەیە. ماوەیەکیش ([[گۆشەی شیعر]])ی لە [[ڕادیۆی کوردیی بەغدا|ڕادیۆی کوردی]] ھەبووە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> == نووسینەکانی == نووسینی لە "[[ژیانەوە]]" و "[[گەلاوێژ (کۆوار)|گەلاوێژ]]"دا بڵاوبووەتەوە.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> '''دوو نامیلکەی لەچاپدراویشی ھەیە:<ref name=":0" /><ref name=":1" />''' # [[ڕەوشت و خوو]]، [[چاپخانەی نجاح]]- [[بەغدا]]، ١٩٢٧ # [[گۆرانیی کوردی]]، [[سلێمانی]]، ١٩٢٨ == ئەلبوومی وێنەکانی == <gallery> پەڕگە:کەریم بەگی سەعید بەگ (زانستی) 1.jpg|١. کەریم‌بەگی سەعیدبەگ (زانستی)، ٢. عەبدوڵڵا گۆران پەڕگە:قوتابخانەی (ئەهلیی) زانستی 1.jpg|قوتابخانەی ئەهلیی زانستی کوردان، سلێمانی. مستەفا صائیب و کەریم سەعید زانستی (موعتەمەدی کۆمەڵی زانستی) لە ناوەڕاست‌دا دانیشتوون پەڕگە:تۆفیق قەفتان 1.jpg|ڕاوەستاو: ١، کەریم سەعید زانستی، ٢. ڕەفیق حیلمی، ٤. تۆفیق قەفتان، پەڕگە:لاوانی كورد له به غداد 1.jpg|ئەمانە ناسراونەوە: عەبدولواحید نووری (یەکەمی ڕیزی یەکەم)، کەریم سەعید زانستی (١١هەمی ڕیزی دووەم)، پەڕگە:لاوانی كورد له به غداد 2.jpg|ئەمانە ناسراونەوە: کەریم سەعید زانستی (دووەمی ڕیزی دووەم)، حامید فەرەج (چوارەمی ڕیزی یەکەم).، </gallery> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} azig1l18t98sj5vpgz7a3e94xsg778d 0 249482 1673972 1611697 2026-09-24T05:57:15Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673972 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:کەریم محەمەد.jpg|وێنۆک|'''کەریم محەمەد''']] '''کەریم محەمەد :'''(١٩٢٤) [[نووسەر]] ، [[سیاسەت|چالاكی سیاسی]] ، سکرتێر و کارگێڕی ([[یەکێتیی نووسەرانی کورد]]) و سکرتێر و ئەندامی ([[یەکێتیی مامۆستایان]])یش بووە ، لە [[نەتەوە|نەتەوەی]] [[کورد|كورد]] بووە. == سەرەتای ژیان و خوێندنی == کەریم کوڕی محەمەدساڵح کوڕی حاجی سەلیم کوڕی ئەمین ئاغای چنگنییە و بە "کەریم زەند" ناسراوە و لە ([[چنگیان]])ی [[قەزای شارباژێڕ|شارباژێڕەوە]] ھاتوون. ١٩٢٤ لە [[گەڕەکی مەڵکەندیی]] شاری [[سلێمانی]] ھاتووەتە دنیاوە. خوێندنی دینیی حوجرە و سەرەتایی و ناوەندیی لە [[سلێمانی]] بووە. پاشان چووەتە خانەی مامۆستایان لە ([[ئەعزەمییە]])ی [[بەغدا]] و ١٩٤٤ تەواوی کردووە. ساڵێک بووەتە مامۆستا لە [[قوتابخانەی فەیسەڵییەی سلێمانی]]. دیسان چووەتەوە بۆ [[بەغدا]] و بەشی [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزیی]] خانەی بەرزی مامۆستایانی خوێندووە. دەورانی [[حکوومەتی میللیی کوردستان]] لە [[مەھاباد]]، چووەتە [[مەھاباد]] و لەوێ بووەتە مامۆستای [[قوتابخانەی گەلاوێژ]]. پاش شکستی حکوومەتەکە، ڕووی کردووەتە [[ڕووسیا]].<ref name=":0">گۆڤاری گەلاوێژ (بەرگی یازدەهەم / بەشی یەکەم ) ژیاننامە و پێڕست ، ئامادەکردنی ( سدیق ساڵح ، ڕەفیق ساڵح ، عبدوڵڵا زەنگەنە ) لە بڵاوکراوەکانی بنکەی ژین بۆ بووژاندنەوەی کەلەپووری و بەڵگەنامەیی و ڕۆژنامەوانیی كوردی .ل8164-8166</ref> == چالاکی سیاسی == کە ھاتووەتەوە، گیراوە و دوو ساڵ لە [[زیندانی ئەبووغرێب|بەندیخانەی (ئەبووغرێب)]] [[بەندیخانە|زیندانی]] کراوە. پاشتر شەش ساڵێکی بە دوورخراوەیی و دەست بەسەری لە لیوای ([[ناسریە|ناسرییە]]) و تێکڕا سیازدە ساڵێکیشی بە ئاوارەیی گوزەراندووە. ١٩٥٨ گەڕاوەتەوە. کەریم زەند، ئەندامی [[کۆمەڵی برایەتی|کۆمەڵی (برایەتی)]] و [[حیزبی ھیوا|حیزبی (ھیوا)]] بووە و نەخشی لە [[(ژ. ک)]]، [[کاژیک|(کاژیک)]] و ([[پارتی دیموکراتی کوردستان]])دا ھەبووە. پازدە ساڵ مامۆستا و کارگێڕی ڕاھێنانی مامۆستایان و سەرپەرشتی ھەڵمەتی نەھێشتنی نەخوێندەواری بووە.<ref name=":0" /> == یەکێتیی نووسەرانی کورد == ئەندام و سکرتێر و کارگێڕی ([[یەکێتیی نووسەرانی کورد]]) و سکرتێر و ئەندامی ([[یەکێتیی مامۆستایان]])یش بووە. ئەندامی دەستەی [[نووسین|نووسینی]] گۆڤاری "[[ڕۆژی نوێ]]" و پازدە ساڵیش جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی شارەوانیی سلێمانی]] بووە.<ref name=":0" /> == بەرهەمەکانی == ژمارەیەکی زۆر [[وتار|وتاری]] لە (ژین، [[ڕۆژی نوێ]]، [[دەنگی مامۆستا]]، [[کاروان]])دا نووسیوە.<ref name=":0" /> '''ئەم بڵاوکراوانەیشی ھەن:<ref name=":0" />''' # [[حركة كردستان وأذربيجان التحررية]]، [[بەغدا|بغداد]]، ١٩٥٩ # [[سەرنجێک لە ئابووری ڕامیاری]]، [[چاپخانەی کامەرانی]]- [[سلێمانی]]، ١٩٥٩ # [[مێژووی نەژاد و پەیوەستەگی کورد]]، ١٩٦٩ (بە ھاوبەشی لەگەڵ [[قانع]]) # [[جوگرافیای کوردستان بە کورتی]]، [[چاپخانەی کامەرانی]]- [[سلێمانی]]، ١٩٥٩ # [[میللەتی کورد]]، [[چاپخانەی کامەرانی]]- [[سلێمانی]]، ١٩٧٠ # [[ئایین و باوەڕ لە کوردستانا]]، [[چاپخانەی کامەرانی]]- [[سلێمانی]]، ١٩٧٠ # [[ئینجیل- مزگێنی- پەیمانی نوێ]]، [[چاپخانەی ڕاپەڕین]]- [[سلێمانی]]، ١٩٧٢ (لەگەڵ [[قەشە یووسف پەری]]) # [[زمانی کوردی و ھونەری وەرگێڕان]]، [[چاپخانەی کامەرانی]]- [[سلێمانی]]، ١٩٧٧ # [[کورتەجوگرافیای کوردستان]]، [[سلێمانی]]، ٢٠٠٠ # [[جوگرافیای کوردستان]]، [[چاپخانەی خاک]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠١؛ ض٢، [[چاپخانەی شڤان]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٥ # [[تۆماری تەمەن (١)|تۆماری تەمەن (١): گەشت]]، [[چاپخانەی ڕوون]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٤ # [[تۆماری تەمەن (٢)|تۆماری تەمەن (٢): کوردستانی پەرتکراو- الكوردستان المجزأة]]، [[چاپخانە و ئۆفسێتی پرژە]]- [[سلێمانی]]، ١٩٩٢ # [[تۆماری تەمەن- ئەرشیف (٣)|تۆماری تەمەن- ئەرشیف (٣): خەرمان- شارا]]، [[چاپەمەنیی ئەزمڕ]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٣ # [[تۆماری تەمەن (٤)|تۆماری تەمەن (٤): سووڕی ژیان]]، [[چاپەمەنیی ژیر]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٣ # [[تۆماری تەمەن (٥)]]، [[چاپەمەنیی ڕوون]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٥ # [[تۆماری تەمەن (٦)|تۆماری تەمەن (٦): پەیک]]، [[چاپەمەنیی ئەزمڕ]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٦ # [[تۆماری تەمەن (٧)|تۆماری تەمەن (٧): ئاینستان]]، [[چاپەمەنیی ئەزمڕ]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٦ # [[تۆماری تەمەن (٨)]]، [[چاپەمەنیی ئەزمڕ]]- [[سلێمانی]]، ٢٠٠٨ == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 6jqshev7o062e1apffq8ybm1dhjd5sk 0 249834 1673665 1673308 2026-09-23T17:13:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:کۆمپانیا|کۆمپانیا]] 1673665 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کێن لڤین''' (بە [[ئینگلیزی]]: Kenneth M. Levine، لەدایکبووی ١ی ئەیلوولی ١٩٦٦)، گەشەپێدەرێکی یارییەکانی ئەمریکایە. زیاتر بە دەرھێنەری کایە چیرۆکییە ترسناکەکان ناسراوە.<ref>Fahey, Mike. [http://kotaku.com/#!335453/x+play-awards-bioshock-game-of-the-year "X-Play Awards BioShock Game Of The Year"], "Kotaku," December 18, 2007. Accessed April 6, 2011.</ref><ref>Jenkins, David. [http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=16553 "BioShock Wins SpikeTV Game of the Year"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210227020351/http://www.gamasutra.com/php-bin/news_index.php?story=16553 |date=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١ }}, "Gamasutra," December 10, 2007. Referenced April 6, 2011.</ref><ref>GameSpot UK Staff. [http://www.gamespot.com/news/6181514.html "BioShock, Wii Sports top BAFTAs"], "GameSpot UK," October 23, 2007. Referenced April 6, 2011.</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٢ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|خەیاڵی زانستی|کۆمپانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Ken Levine}} [[پۆل:جولەکەکانی سەدەی بیست و یەکی ئەمریکی]] [[پۆل:ڕەخنەگرانی ئایینەکان]] [[پۆل:نووسەرانی خەیاڵی زانستیی ئەمریکی]] [[پۆل:ئیراشناڵ گەیمز]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:نووسەرانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٦]] 47q7skf3ocvs7yi71fyhpm6lzyqyqfg 0 250083 1673543 1510858 2026-09-23T13:35:38Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1673543 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانکی ئاڤەلۆن''' ({{بە ئینگلیزی| Frankie Avallone}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Frankie Avalon}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٠]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەمریکییە کوڕە گۆرانیبێژە پۆپەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی شاری فیلادلفیا]] 381nzeffi34gxv4l3ojhc8yjd6r85iy 0 250135 1673805 1553721 2026-09-23T22:35:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1673805 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕانک جەی ئەلڤارێز''' ({{بە ئینگلیزی| Frankie J. Alvarez}}) ئەکتەرێکی ئەمریکییە، و بەشداری لەچەندین [[ھۆڵیوود|فیلمی ئەمریکیدا]] کردووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|تەلەڤیزیۆن}} {{پۆلی کۆمنز|Frankie J. Alvarez}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئاھەنگگێڕانی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کوبا]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] etnv8y32qv7c21t0a2vbztb7t2gwjny 0 250699 1673797 1560764 2026-09-23T22:34:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (خۆراک-کۆلکە) 1673797 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فوودستەفس''' کۆمپانیایەکی خواردنی نیووزلەندییە کە خاوەندارێتی کۆمپانیاکانی ھاوبەشی فرۆشیارانی تاکەکەسی فۆدستافس نۆرس ئایلەند لیمیتەد و فۆدستافس ساوس ئایلەند لیمیتەد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Who We Are|ناونیشان=https://www.foodstuffs.co.nz/about-foodstuffs/who-we-are/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=foodstuff.co.nz|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181119132545/https://www.foodstuffs.co.nz/about-foodstuffs/who-we-are/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەردوو تەعاونەکە پێکەوە بەکۆمەڵ کۆنتڕۆڵی ٥٣٪ی بازاڕی خواردنی نیووزلەندا دەکەن.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Market study into the retail grocery sector|ناونیشان=https://comcom.govt.nz/__data/assets/pdf_file/0033/229857/Market-study-into-the-retail-grocery-sector-Preliminary-issues-paper-10-December-2020.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=comcom.govt.nz|بڵاوکەرەوە=[[Commerce Commission (New Zealand)|Commerce Commission]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خۆراک|خواردنەوە|کۆمەڵگا|نیوزیلاند}} {{پۆلی کۆمنز|Foodstuffs (company)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{خۆراک-کۆلکە}} skq2hdrjr2aybfjqiqec0gv0lnx337o 0 250776 1673944 1553720 2026-09-24T04:37:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە) 1673944 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی یانەی تۆپی پێ | ناوی یانە = فۆرتونا سیتارد<!-- یان: ناونیشان --> | وێنە = | ناونیشانی وێنە = | ناوی تەواو = | نازناو = فۆرت نا ، فۆرتونزین | ناوی کورتکراوە = | دامەزراندن = ١ی تەممووزی ١٩٦٨ | ھەڵوەشاندن = | زەوی = یاریگای فۆرتونا سیتارد <!-- یان: یاریگە --> | پانتایی = ١٢٫٥٠٠ | پۆتانەکان = | ناوی پیشەیی خاوەن یانە = | خاوەن یانە = | ناوی پیشەیی سەرۆک یانە = | سەرۆک = | بەرپرسی جێبەجێکەر = | ناوی پیشەیی بەڕێوەبەر = | بەڕێوەبەر = | خول = [[خولی نایابی هۆڵەندا]] | وەرز = | ڕیزبەند = | یەکەم یاری = | گەورەترین بردنەوە = | گەورەترین دۆڕاندن = | زۆرترین ئامادەبوون = <!-- ئەو یاریزانەی زۆرترین یاریی کردووە --> | گۆڵکار = | کۆمەڵەی ھاندەران = | نازناوەکان = | ئەمریکی = | ڕاھێنەر = دانی بویس | ماڵپەڕی فەرمی =https://fortunasittard.nl/ |وەرزی ئەمساڵ = |pattern_la1=_fortunasittard2021h |pattern_b1=_fortunasittard2021h |pattern_ra1=_fortunasittard2021h |pattern_sh1= |pattern_so1= |leftarm1=FFFF00 |body1=FFFF00 |rightarm1=FFFF00 |shorts1=00684B |socks1=FFFF00 |pattern_la2=_fortunasittard2021a |pattern_b2=_fortunasittard2021a |pattern_ra2=_fortunasittard2021a |pattern_sh2= |pattern_so2= |leftarm2=182E63 |body2=182E63 |rightarm2=182E63 |shorts2=F37029 |socks2=F37029 |pattern_la3= |pattern_b3= |pattern_ra3= |pattern_sh3= |pattern_so3= |leftarm3= |body3= |rightarm3= |shorts3= |socks3= }} '''فۆرتزنا سیتارد''' یانەیەکی تۆپیپێ پیشەگەری هۆڵەندییە لەشاری [[سیتارد]] لە ئێستادا یانەکە لە [[خولی نایابی هۆڵەندا]] ڕگابەری دەکات ==سەرچاوەکان== https://fortunasittard.nl/ {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ}} {{پۆلی کۆمنز|Fortuna Sittard}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یانەکانی تۆپی پێی ھۆڵەندا]] a553alzr2w7urd5vrzdz8fjgwadw99w 0 251151 1673644 1547354 2026-09-23T16:38:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1673644 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرەڤیتامین''' ({{بە ئینگلیزی|Multivitamin}}) ئامادەکارییەکە کە مەبەست لێی وەک [[تەواوکەری خۆراکی]]یە بە [[ڤیتامین]] و [[کانزا (ماددەی خۆراکی)|کانزاکانی خۆراک]] و توخمە خۆراکییەکانی تر. ئەم جۆرە ئامادەکاریانە لە شێوەی حەب، کەپسول، پاستیل، پاودەر، شلە، یان فۆرمولاسیۆنی دەرزی بەردەستن. جگە لە فۆرمولاسیۆنی دەرزی، کە تەنھا لەژێر چاودێری پزیشکیدا بەردەستە و بەڕێوەدەبرێت، ڤیتامینە فرە ڤیتامینەکان لەلایەن کۆمیسیۆنی کۆدێکس ئەلیمێنتاریۆس (دەسەڵاتی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بۆ ستانداردەکانی خۆراک) وەک پۆلێک لە [[خۆراک]] دانپێدانراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Guidelines for Vitamin and Mineral Food Supplements |ڕێکەوت=٢٠٠٥|ناونیشان=http://www.fao.org/input/download/standards/10206/cxg_055e.pdf |id=CAC/GL 55 - 2005 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120425084829/http://www.codexalimentarius.net/download/standards/10206/cxg_055e.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فرەڤیتامینەکان وەک تەواوکەری خۆراک لە منداڵان، ژنانی دووگیان، کەسانی بەدخۆراکی یان نیشانەی کەمی ھەندێک ڤیتامین و کانزا بەکاردێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Multivitamins}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|پزیشکی}} {{کیمیا-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:ڤیتامین]] 9fhbh9su7kzqpdkznn7reft1hmkvufk 0 251761 1673626 1510916 2026-09-23T16:35:43Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673626 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox film|name=فریشتە شینەکە|image=|caption=پۆستەری فیلم|native_name={{Infobox name module|de|Der blaue Engel}}|director=[[جۆزف ڤۆن ستێرنبێرگ]]|producer=[[ئێریک پۆمەر]]|writer={{plainlist| * [[کاڕل زەکمەیەر]] * [[کاڕڵ ڤۆلمۆڵەر]] * ڕۆبێرت لیبمان * جۆزف ڤۆن ستێرنبێرگ}}|based_on={{وەرگیراوە لە|''[[پڕۆفیسۆری پیس]]''|[[ھێنریش مان]]}}|starring={{plainlist| * [[مارلێنە دیتریش]] * [[ئێمیل جانینگز]] * [[کەرت گێرەن]] }}|music={{plainlist| * [[فرێدریش ھۆلەندەر]] * ڕۆبێرت لیبمان (شیعر) * [[فرانز واکسمان]] (ئۆرکێسترا) }}|cinematography=[[گەنتەر ڕیتەو]]|editing={{plainlist| * واڵتەر کلی * سام وینستن }}|distributor=[[Universum Film A.G.]]|released={{Film date|df=y|١٩٣٠|٠٤|٠١|ئەڵمانیا|ref1=<ref name="imdb"/>}}|runtime=١٠٨ خوولەک|country=[[کۆماری ڤایمەر|ئەڵمانیا]]|language={{plainlist| * ئەڵمانی * ئینگلیزی }}|gross=$٧٧٬٩٨٢ (دووبارە بڵاوکردنەوەی لە ٢٠٠١)<ref name="imdb">{{IMDb title|0020697|The Blue Angel ''(1930)}}</ref>|budget=}} '''''فریشتە شینەکە''''' فیلمێکی ١٩٣٠ی ئەڵمانییە لە چەشنی مۆسیقی و [[کۆمیدیای دراما]]. جۆزف ڤۆن ستێرنبێرگ کاری دەرھێنانی بۆ کردووە. [[مارلێنە دیتریش]]، [[ئێمیل جانینگز]]، و کەرت گێرەن تێیدا ڕۆڵ دەگێڕن. فیلمەکە لەلایەن کاڕل زاکمەیەر، کاڕڵ ڤۆلمۆڵەر، ڕۆبێرت لیبمان و جۆزف ڤۆن ستێرنبێرگ نووسراوە. فیلمەکە لە [[ڕۆمان|ڕۆمانێکی]] ھێنریش مانەوە وەرگیراوە بە ناوی ''پڕۆفیسۆری پیس'' (١٩٠٥). فیلمەکە دەکەوێتە شارێکی باکووری ئەڵمانیا.<ref>Reimer 2005, p. &nbsp;34</ref> ناوەڕۆکی فیلمەکە باس لە پڕۆفیسۆرێک دەکات کە دەبێتە گاڵتەجاری [[کابەرێی]]ەک و بەرەو شێتی دەڕوات. ئەمە یەکەم فیلمی ئەڵمانییە کە دەنگی تێدا تۆماربکرێت و ھاوکات لاپەڕێیەکی نوێ بوو بۆ دیتریش و بەھۆیەوە ناوبانگی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bordwell|یەکەم١=David|سەردێڕ=Film History: An Introduction|دوایین٢=Thompson|یەکەم٢=Kristin|بڵاوکەرەوە=McGraw-Hill|ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-٠-٠٧-١١٥١٤١-٢|edition=2nd|شوێن=New York City|پەڕە=٢٠٤|chapter=The Introduction of Sound|بەستەری نووسەر=David Bordwell|orig-year=1994}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|تەلەڤیزیۆن|ئەڵمانیا|فیلم}} {{پۆلی کۆمنز|Der blaue Engel (1930 film)}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەڵمانییەکانی دەیەی ١٩٣٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ستۆدیۆی بابێلسبێرگ]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆماری وایمار]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە ئەڵمانیا دانراون]] [[پۆل:فیلمەکان، ھەڵکەوتنی دەیەی ١٩٢٠]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:فیلمە فرە زمانە ئەڵمانییەکان]] 7ie5i0iiet5vz9tpj1vferer3rrxd63 0 251792 1673528 1510754 2026-09-23T13:33:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، کتێب-کۆلکە، مێژوو-کۆلکە) 1673528 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فرانسین ساندرا ڕیڤەرز''' ({{بە ئینگلیزی|Francine Sandra Rivers}}) [[نووسەر]] و [[ڕۆماننووس]]ێکی ئەمریکییە و لە [[ئەمریکا]] لەدایک بووە. فرانسین ڕیڤەرز کچی ئەفسەرێکی پۆلیس و پەرستارێکە. ڕیڤەرز ھەر لە منداڵییەوە دەیویست ببێتە نووسەر. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ڕۆمانەکان|ژیاننامە|مێژوو|کتێب|ژن|نووسین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{کتێب-کۆلکە}} {{مێژوو-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٧]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە ئەمریکییە نووسەرەکانی سەدەی ٢١ەکەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ژنی ئەمریکی]] [[پۆل:گۆڕین بۆ مەسیحییەت]] [[پۆل:زیندووان]] e1uq0cc61wno0gyex0uvqe20qqp5ivc 0 251879 1673941 1511264 2026-09-24T04:37:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وزە-کۆلکە، فیزیک-کۆلکە) 1673941 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''فۆتۆنی تاریک''' ({{بە ئینگلیزی |Dark Photon}}) تەنۆلکەیەکی بنەڕەتی گریمانەیییە کە ڕۆڵی ھەڵگری ھێزی [[کارۆموگناتیسی]] بۆ [[ماددەی تاریک|ماددە تاریکەکان]] دەگێڕێت. لە ڕووی تیۆرییەوە دەتوانرێت فۆتۆنە تاریکەکان بدۆزرێتەوە بە تێکەڵبوون لەگەڵ فۆتۆنە ئاسایییەکان و کاریگەرییەکانیان لەسەر کارلێکە ناسراوەکانی تەنۆلکەکان. ئەم تەنۆلکەیە لە ساڵی ٢٠٠٨ لەلایەن شۆن کارۆل و مارک کامینکۆڤسکی و لۆتی ئاکەرمان و ماتی ئاڕ باکلی دۆزرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی نیسانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|وزە|فیزیک|زانست}} {{وزە-کۆلکە}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:ماددەی تاریک]] [[پۆل:بۆزۆنەکان]] fo0d9spfxqrto5jrj58px1wqilghk9n 0 252202 1673988 1662159 2026-09-24T07:34:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چین-کۆلکە) 1673988 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Niulang_and_Zhinv_(Long_Corridor).JPG|وێنۆک| کارێکی ھونەری لە کۆشکی ھاوینە لە [[پەکین]] .]] '''فۆلکلۆری چینی''' [[فۆلکلۆر]]ی [[چین]] دەگرێتەوە، و گۆرانی، شیعر، سەما، بووکەڵە و چیرۆک لەخۆدەگرێت. زۆرجار چیرۆکی سروشتی مرۆڤ دەگێڕێتەوە، ڕووداوە مێژوویییەکان یان ئەفسانەیییەکان، خۆشەویستی، و سەروو سروشتی. زۆرجار چیرۆکەکان دیاردە سروشتییەکان و ھێما جیاوازەکان ڕوون دەکەنەوە.<ref>Giskin, Howard. ''Chinese Folktales.'' (NTC Publishing Group, Chicago, 1997). {{ISBN|0-8442-5927-6}}.</ref> ھاوشانی ئەفسانەی چینی توخمێکی گرنگ لە ئایینی فۆلکلۆری چینیدا پێکدەھێنێت . == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چاند|چین|ھونەرەکان|کۆمەڵگا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Folklore of China}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] mfvoqurqg2at7qsp7tu6k4gzipli2lt 0 252277 1674061 1661236 2026-09-24T10:36:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674061 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فیفت سیزن''' کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی ئەمریکییە بۆ بەرھەمھێنان و دابەشکردنی فیلم و زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|کۆمپانیا|فیلم}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:لکێنراوەکان بە گروپی سی جەی]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیانەی دەکەونە بێڤێرلی ھیلس، لە کالیفۆرنیا]] [[پۆل:تۆھۆ]] [[پۆل:لقی کۆمپانیا ئەمریکییەکان لە کۆمپانیا بیانییەکان]] 7i9943oj5gefnrz4r6u8407eeo1owpr 0 252622 1674012 1511358 2026-09-24T07:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674012 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} لە ئەمریکا فیدراڵیزم بریتییە لە دابەشکردنی دەستووری دەسەڵات لە نێوان حکوومەتەکانی [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتی ئەمریکا]] و [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکومەتی فیدراڵی ئەمریکا]]. لە دامەزراندنی وڵاتەوە و بە تایبەتی لەگەڵ کۆتایی ھاتنی [[شەڕی نێوخۆییی ئەمریکا|شەڕی ناوخۆی ئەمریکا]]، دەسەڵات لە ویلایەتەکان دوورکەوتەوە و بەرەو حکوومەتی نیشتمانی گۆڕا. پێشکەوتنی فیدراڵیزم فیدراڵی دووانە و ھاوکاری و نوێ لەخۆدەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٦ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت}} {{پۆلی کۆمنز|Federalism in the United States}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} mrwha1sgeg2zz26zf5wuvtoq57wg6fr 0 252951 1673672 1673221 2026-09-23T17:15:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:تەلەڤیزیۆن|تەلەڤیزیۆن]]، [[دەروازە:ڕۆمانەکان|ڕۆمانەکان]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]]، [[دەروازە:ھونەرەکان|ھونەرەکان]]، [[دەروازە:کتێب|کتێب]] و [[دەروازە:کۆمەڵگا|کۆمەڵگا]] 1673672 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Professor_McGonagall,_Harry_Potter,_Severus_Snape_(5134038581).jpg|وێنۆک| چەند ھەوادارێکی ''[[ھاری پۆتەر|ھاری پووەتەر]]'' جل و بەرگی مینێرڤا مەکگۆناگال و [[ھاری پۆتەر (کەسایەتیی خەیاڵی)|ھاری پووەتەر]] و سیڤێرس سنەیبیان لەبەردا کردووە .]] {{لایەنەکانی خەیاڵی بیرکردنەوەیی}} '''فاندۆمی فانتازیا''' ({{بە ئینگلیزی|Fantasy Fandom}}) فاندۆم و ھاوبەشی لەو کارانە دەکات کە ھەوادارانی چەشنی [[فەنتازیا|فانتازیا]] دەیکەن<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=How Long Will Our Fascination With the Fantasy Genre Last?|ناونیشان=http://www.highbrowmagazine.com/3471-how-long-will-our-fascination-fantasy-genre-last|وێبگە=Kaitlyn Fajilan|بڵاوکەرەوە=Highbrow Magazine}}</ref> لە دەوری [[زنجیرەفیلمی بازرگانی|فرەنچایزە میدیایییە]] بەناوبانگەکانی سەر بە چەشنی فانتازیا<ref name="Cramer2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Michael A. Cramer|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=o7cVAMCjp8MC|سەردێڕ=Medieval Fantasy as Performance: The Society for Creative Anachronism and the Current Middle Ages|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٨١٠٨-٦٩٩٥-٠}}</ref> دەسوڕێتەوە و دەتوانێت کارە بەکۆمەڵەکانی ھەوادارانی ئەم فرەنچایزە فانتازیایانە و ئەو ڕووداوانەی ڕوودەدەن (وەک ئاھەنگ گێڕان) بۆ فرەنچایزەکانی چەشنەکە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fandom and Creativity|ناونیشان=http://fantasy-faction.com/2014/fandom-and-creativity}}</ref> و ھەروەھا کارەکتەرەکانی سەر بەو چەشنە لەخۆبگرێت.<ref name="Lewis2002">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Lisa A. Lewis|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=HdXGBQAAQBAJ|سەردێڕ=The Adoring Audience: Fan Culture and Popular Media|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨٩٩١٨-٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|خەیاڵی زانستی|وێژە|تەلەڤیزیۆن|ڕۆمانەکان|فیلم|ھونەرەکان|کتێب|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Fantasy fandom}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:کلتووری گەمژە]] 9oz7ac041uydyvp3ri447k6zau9dgro 0 253006 1674011 1613280 2026-09-24T07:38:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1674011 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox organization|name=فیدراسیۆنی نێونەتەوەیی ڕەخنەگرانی فیلم|native_name=فیدراسیۆنی نێونەتەوەیی ڕەخنەگرانی فیلم|native_name_lang=فەڕەنسی|named_after=|image=|image_size=|alt=<!-- see [[WP:ALT]] -->|caption=|map=<!-- map image -->|map_size=<!-- defaults to 250px -->|map_alt=|map_caption=|map2=<!-- second map image, if required -->|map2_size=|map2_alt=|map2_caption=|abbreviation=FIPRESCI|motto=|predecessor=|merged=<!-- Any other organizations with which the organization was merged -->|successor=|formation=٦ی حوزەیرانی ١٩٣٠|founder=<!-- or: | founders = -->|founding_location=[[ئەکادێمی پالاس]]، [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]]|extinction=<!-- or: | dissolved = --> <!--e.g. use {{end date and age|YYYY|MM|DD}}-->|merger=<!-- Other organizations (if any) merged to constitute the organization -->|type=ڕێکخراوی ڕەخنەگرانی فیلم|status=<!-- Organization's legal status and/or description (company, charity, foundation, etc) -->|purpose=<!-- or: | focus = --> <!--(humanitarian, activism, peacekeeping, etc)-->|professional_title=<!-- for professional associations -->|headquarters=[[میونشن]]، [[ئەڵمانیا]]|location=|coords=<!-- location's {{coord}}s -->|region=<!-- or: | region_served = --> <!--Any particular region or regions associated with or served by the organization-->|services=|membership=<!-- Usually the number of members -->|membership_year=<!-- Year to which membership number/data apply -->|language=ئینگلیزی، فەڕەنسی|sec_gen=<!-- Name of the organization's Secretary General (if post exists) -->|leader_title=سەرۆک|leader_name=ئەحمەد شەوقی|leader_title2=جێگرانی سەرۆک|leader_name2=پاولۆ کاسێلا، ئیلینا روباشێڤسکا|leader_title3=سکرتێری گشتی|leader_name3=کلاوس ئێدێر|leader_title4=جێگری سکرتێری گشتی|leader_name4=ئالین تاسکیان|board_of_directors=|key_people=|main_organ=<!-- or: | publication = --> <!--Organization's principal body (assembly, committee, board, etc) or publication-->|parent_organization=<!-- or: | parent_organisation = -->|subsidiaries=|secessions=|affiliations=|budget=|budget_year=|staff=<!-- Numbers and/or types of staff -->|staff_year=<!-- Year to which staff numbers/data apply -->|volunteers=<!-- Numbers and/or types of volunteers -->|volunteers_year=<!-- Year to which volunteer numbers/data apply -->|slogan=<!-- in quotemarks / inverted commas -->|website={{official URL}}|remarks=|formerly=<!-- Any former names by which the organization known -->|footnotes=}} '''فیدراسیۆنی نێونەتەوەیی ڕەخنەگرانی فیلم''' (کورتکراوە: '''''FIPRESCI''''') کۆمەڵێک ڕێکخراوی نەتەوەیین کە لە ڕەخنەگران و ڕۆژنامەوانی فیلمی پیشەگەر پێکهاتوون. ڕێکخراوەکان بۆ مەبەستی بانگەشەکردن و پەرەپێدانی کلتووری فیلمن. فیدراسیۆنەکە لە مانگی حوزەیرانی ١٩٣٠ لە [[بروکسێل]]، [[بەلجیکا]] دامەزراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Historical background 1925–1945|ناونیشان=http://www.fipresci.org/about/history.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101029105607/http://fipresci.org/about/history.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠١٠|وێبگە=fipresci.org|بڵاوکەرەوە=International Federation of Film Critics|df=dmy-all}}</ref> و ئەندامی لە زیاتر لە ٥٠ وڵاتدا هەیە. == مێژوو == لەگەڵ [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]]، ڕێکخراوەکان بڕیاری ئەوەیان دا کە هیچی دیکە بەشداری لەو فیستیڤاڵ و بۆنانە نەکەن کە لەلایەن حکومەتی ڕووسیا ڕێکخراون. لە پاڵ ئەوەدا بەشداری کۆنفرانسێکیان نەکرد لە [[سەنت پیتەرزبورگ]]، کە بۆ ئامانجی ئاشناکردنیان بوو بە فیلمە ڕووسییەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ukrainian Letters|ناونیشان=https://fipresci.org/news/ukrainian-letters/}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|فەڕەنسا}} {{فیلم-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو ڕێکخراوانەی لە ١٩٣٠ دامەزراون]] [[پۆل:ڕێکخراوەکانی فیلم لە بەلجیکا]] 2bibuqptbo19gdsm4mh227ndsr0fwcy 0 253328 1674000 1662147 2026-09-24T07:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674000 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:The Fall Guy (2024) poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم ]] '''''فۆڵ گای''''' ({{بە ئینگلیزی|Fall Guy}}) [[کۆمیدیای ئەکشن|فیلمێکی کۆمیدی ئەکشنی]] ئەمریکییە لە ساڵی ٢٠٢٤ لە دەرھێنانی دەیڤید لیچ و نووسینی درو پیرسە و بە شێوەیەکی کەم لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ساڵانی ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووە بە ھەمان ناو. لە کاستی فیلمەکەدا [[ھانا وادینگھام]] و [[تێرێسا پاڵمەر|تێرێزا پاڵمەر]] و ستیفانی ھسو و وینستن دوک بەشدارن. ''فیلمی فۆڵ گای'' بۆ یەکەمجار لە کەناڵی ئێس ئێکس ئێس دەبلیوو لە ١٢ی ئازاری ٢٠٢٤ نمایشکرا، و لە ٣ی ئایار لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] نمایشکرا، لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز|کۆمپانیای یەونیڤەرساڵ پیکچەرزەوە]]. ئەم فیلمە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و داھاتی ١٢٩ ملیۆن دۆلاری لە سەرانسەری جیھاندا بەدەستھێنا. ھەروەھا [[ئینسایکڵۆپیدیای گینس|''ژمارەی پێوانەیی جیھانی گینسی'']] تۆمارکرد لە زۆرترین ڕۆڵی تۆپھاوێژتن کە لە ئۆتۆمبێلێکدا ئەنجامدرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|شەڕ|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆمیدیا}} {{پۆلی کۆمنز|The Fall Guy (2024 film)}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمەکانی فۆڕ دی ئێکس]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری سیدنی وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە سیدنی داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە لە ستۆدیۆکاندا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان لەسەر بنەمای زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ئەکتەران]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ھەستبزوێنە ئەکشنەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنەکانی ٢٠٢٤]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] 73gytr02zqjyaj34qaa0g91ml9ul6r5 0 253367 1673561 1661161 2026-09-23T13:38:19Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1673561 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Emergency movie poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فەرمیی فیلم]] '''''فریاکەوتن''''' ({{بە ئینگلیزی|Emergency}}) فیلمێکی درامای سیاسی [[فیلمی ژیاننامەیی|ژیاننامەیی]] ھیندییە کە لە چەشنی داھاتوویدایە و کاری دەرھێنان و بەرھەمھێنانی لەلایەن [[کانگانا ڕاناوت|کانگانا ڕاناوتەوە]] بۆ کراوە، لەسەر بنەمای سیناریۆی ڕیتێش شا و چیرۆکێک کە لەلایەن ڕاناوت خۆی نووسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Kangana Ranaut's first look from her upcoming film 'Emergency' is out|ناونیشان=https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2022/jul/14/kangana-ranauts-first-look-from-her-upcoming-film-emergency-out-42335.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220825162919/https://www.indulgexpress.com/entertainment/cinema/2022/jul/14/kangana-ranauts-first-look-from-her-upcoming-film-emergency-out-42335.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=The Indian Express}}</ref> فیلمەکە لەسەر بنەمای باری نائاسایی ھیندستانە و ڕانۆت ڕۆڵی سەرۆکوەزیرانی پێشووی ھیندستان دەگێڕێت کە [[ئیندریا گاندی|ئیندیرا گاندییە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Kangana Ranaut to direct Indira Gandhi film Emergency|ناونیشان=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kangana-ranaut-to-helm-indira-gandhi-movie-emergency-no-one-can-direct-it-better-than-me-7373258/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220825151407/https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/kangana-ranaut-to-helm-indira-gandhi-movie-emergency-no-one-can-direct-it-better-than-me-7373258/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Emergency First Look|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/videos/movie-promos/emergency-first-look-shooting-begins-kangana-ranaut-manikarnika-films/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220723090105/https://www.bollywoodhungama.com/videos/movie-promos/emergency-first-look-shooting-begins-kangana-ranaut-manikarnika-films/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> ھەروەھا لە فیلمەکەدا ئەنوپام خێر و شریاس تالپادە و ماھیما چاودری و میلیند سۆمان و ساتیش کاوشیک ڕۆڵی سەرەکییان تێدا دەبینرێت. [[وێنەگرییی سەرەکی|وێنەگرتنی سەرەکی]] لە تەممووزی ٢٠٢٢ دەستی پێکرد و لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٣ کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Emergency Movie by Kanagna Ranaut|ناونیشان=https://www.bollywoodhungama.com/movie/emergency/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220826151214/https://www.bollywoodhungama.com/movie/emergency/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Bollywood Hungama]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ھیندستان|دەیەی ٢٠٢٠|بۆڵیوود}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە داھاتووەکان بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ھیندی]] [[پۆل:فیلمەکانی داھاتوو]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٥]] 2qkox8chyw7rh29ejyauf3lt0yhujfh 0 253692 1673995 1511319 2026-09-24T07:36:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەکتەر-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1673995 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆڕێست ئەلێکساندەر گامپ''' (لەدایکبووی [[٦ی حوزەیران]]ی [[١٩٤٤]] لە [[فۆرێست گەمپ (فیلم)|شاری گرینبۆی ویلایەتی ئەلاباما]]) [[پاڵەوانی چیرۆک|پاڵەوانی]] سەرەکی ڕۆمانی وینستن زاوایە لە ساڵی ١٩٨٦ و فیلمەکەی [[ڕۆبێرت زێمێکس|ڕۆبێرت زێمێکیس]] لە ساڵی ١٩٩٤ [[فۆرێست گەمپ (فیلم)|بە ھەمان ناو]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تۆم ھەنکس}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|ئەکتەران }} {{پۆلی کۆمنز|Forrest Gump (character)}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:کەسایەتییە نێرینەکانی نێو فیلم]] [[پۆل:زۆرانبازە پیشەگەرە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:مۆسیقاژەنە خەیاڵییەکان]] if3rbw344vzl6x17pa89t19v3uhsf4h 0 253841 1673954 1511288 2026-09-24T04:39:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673954 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Forky Asks A Question titlecard.jpg|وێنۆک|پۆستەری زنجیرەکە]] '''''فۆرکی پرسیارێک دەکات''''' ({{بە ئینگلیزی |Forky Asks a question}}) زنجیرەیەکی تەلەڤیزیۆنی ئەنیمەیشنی ئەمریکییە کە لە کورتەفیلم پێکھاتووە و لەلایەن [[پیکسار|ستۆدیۆی ئەنیمەیشنی پیکسارەوە]] بەرھەم ھێنراوە و لەسەر بنەمای زنجیرەی فیلمی چیرۆکی کایەکلێ دروست کراوە و دوای ڕووداوەکانی فیلمی [[چیرۆکی کایەکلێ ٤]] دانراوە. سێیەم کورتە زنجیرەی [[پیکسار|پیکسارە]]، دوای ''کارس توونز'' و ''[[تۆی ستۆری توونز]]''. زنجیرەکە تیشک دەخاتە سەر کارەکتەری فۆرکی (ڕۆڵی دەنگی تۆنی ھێڵ) لەکاتێکدا پرسیاری جیاواز لە ھاوڕێکانی دەکات سەبارەت بە ژیان. زنجیرەکە لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٩ لە کاتی ڕۆژی وەبەرھێنەرانی دیزنی+ ٢٠١٩ ڕاگەیەندرا، پێش بڵاوبوونەوەی فیلمی ''چیرۆکی کایەکلێ ٤''. بۆب پیتەرسن زنجیرەکەی دروست کردووە و نووسیویەتی و دەرھێنەری بووە و کاری گێڕانەوەی کردووە و لەلایەن مارک نیلسنەوە بەرھەم ھێنراوە. جەیک مۆناکۆ نمرەی ھەر دە ئەڵقەکەی بۆ دابین کردووە. ''فۆرکی پرسیارێک دەکات'' لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، تا ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، لە [[دیزنی+|دیزنی پڵەس]] پەخشکرا. زنجیرەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت کە ستایشی نوکتە و ئەنیمەیشن و سیناریۆکەیان کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{چیرۆکی کایەکلێ}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠١٠|دەیەی ٢٠٢٠|دیزنی}} {{فیلم-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان کە وەسفی دەنگییان تێدایە]] [[پۆل:ئەو بەرنامانەی خەڵاتی ئێمییان وەرگرتووە]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی دیزنی+]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە کۆمیدییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠١٩]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەنیمەیشنییەکانی دیزنی]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی پیکسار]] [[پۆل:چیرۆکی کایەکلێ]] 6fa5825bdoupsqpxps4ryt5d61g10q4 0 254371 1673956 1661613 2026-09-24T04:39:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1673956 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فۆشان''' ({{بە ئینگلیزی|Foshan}}) شارێکە دەکەوێتە پارێزگای [[گوانگدۆنگ]] لە [[چین]]. بە مێژووی دوور و درێژ و کولتوور و ئابووری ناسراوە. ھەروەھا فۆشان بە خواردنە نەریتییەکان و ھونەری جەنگی و بەرھەمھێنانی سیرامیک بەناوبانگە. شارەکە ناوەندێکی بەرھەمھێنانە، بەتایبەتی لە پیشەسازییەکانی وەک مۆبیلیات و قوماش و ئەلیکترۆنیات. فۆشان ناوچەی چەندین شوێنی مێژوویی و شوێنەوارە، لەوانە پەرستگای باوباپیرانی فۆشان کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ [[ئیمپراتۆریەتیی مینگ]] و تایبەتە بە خوداوەندی پارێزەری شارەکە، گوان یوو. ھەروەھا شارەکە بەناوبانگە بە مامۆستاکانی ھونەری جەنگی و قوتابخانەکانی، فۆشان شوێنی لەدایکبوونی مامۆستای ئەفسانەیی [[کۆنگ فو]]، [[ئیپ مان]]. لە ساڵانی ڕابردوودا فۆشان گەشەسەندن و مۆدێرنیزاسیۆنی خێرای شارەکانی بەخۆیەوە بینیووە، بە دروستکردنی مۆڵی بازرگانی و پەیوەندی شەمەندەفەری خێرا. ھەروەھا شارەکە بە ژیانی شەوانی پڕ و بازاڕە قەرەباڵغەکانی و شوێنە کولتوورییەکانی ناسراوە.<ref name=poetry>{{بیرخستنەوە|دوایین=Vogel |یەکەم=Ezra F. |سەردێڕ=One Step Ahead in China: Guangdong under Reform |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٠|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NU2NLLjO1fUC |پەڕە=[https://books.google.com/books?id=NU٢NLLjO١fUC&pg=PA١٨٢ ١٨٢]|بڵاوکەرەوە=Harvard University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٣٩١١-٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161030141657/https://books.google.com/books?id=NU2NLLjO1fUC |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}.</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چین|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Foshan}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} qzf7npbmcz2kvluq2i3ti8zfzkiuziy 0 254435 1673643 1547356 2026-09-23T16:38:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (زمان-کۆلکە) 1673643 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Constitutional_Court_South_Africa.jpg|وێنۆک|بەرەی دادگای دەستووری ئەفریقای باشوور، لەگەڵ دەقێک کە بە یازدە زمانی فەرمی ئەفریقای باشوور نووسراوە]] [[پەڕگە:Novi_Sad_mayor_office.jpg|وێنۆک| تابلۆیەکی فرە زمانی لە دەرەوەی نووسینگەی سەرۆکی شارەوانی لە شاری نۆڤی ساد لە سربیا، کە بە چوار زمانی فەرمی شارەکە نووسراوە: [[زمانی سربی|سربی]]، [[زمانی مەجاری|ھەنگاری]]، [[زمانی سلۆڤاکی|سلۆڤاکی]]، و پانۆنی ڕوسین]] [[پەڕگە:Quadrilingual_danger_sign_-_Singapore_(gabbe).jpg|وێنۆک| تابلۆیەکی مەترسی لە [[سینگاپوور|سەنگافورە]] کە بە زمانەکانی ئینگلیزی و [[زمانی چینی|چینی]] و [[زمانی تامیلی|تامیل]] و [[زمانی مالایی|مالای]] (چوار زمانی فەرمی سەنگافورە) نووسراوە]] '''فرەزمانی''' ({{بە ئینگلیزی|Multilingualism}}) بریتییە لە بەکارھێنانی زیاتر لە [[زمان|زمانێک]]، یان لەلایەن تاک قسەکەرێکەوە یان لەلایەن کۆمەڵێک قسەکەرەوە. پێدەچێت ژمارەی قسەکەرانی فرەزمان لە ژمارەی قسەکەرانی تاک زمان زیاتربێت لە [[دانیشتووانی جیھان|دانیشتوانی جیھاندا]].<ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Tucker|یەکەم=G. Richard|سەردێڕ=A Global Perspective on Bilingualism and Bilingual Education|ڕێکەوت=١٩٩٩|ناونیشان=http://www.cal.org/content/download/1803/19986/file/AGlobalPerspectiveonBilingualism.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191215235020/http://www.cal.org/content/download/1803/19986/file/AGlobalPerspectiveonBilingualism.pdf|بڵاوکەرەوە=Carnegie Mellon University|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="LSA">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Valdés|یەکەم=Guadalupe|ساڵ=٢٠١٢|سەردێڕ=Multilingualism|ناونیشان=http://www.linguisticsociety.org/resource/multilingualism|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230326025619/http://www.linguisticsociety.org/resource/multilingualism|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٦|وێبگە=Linguistic Society of America}}</ref> زیاتر لە نیوەی ھەموو ئەورووپییەکان بانگەشەی ئەوە دەکەن کە لانیکەم بە زمانێک قسە دەکەن جگە لە [[زمانی دایکی]] خۆیان؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Europeans and their languages, a survey co-ordinated by the European Commission|ناونیشان=http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160205094116/http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_386_en.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=European Commission}}</ref> بەڵام زۆرێک بە یەک زمان دەخوێننەوە و دەنووسن. فرە زمان بوون بۆ ئەو کەسانەی کە دەیانەوێت بەشداری لە بازرگانی و جیھانگیری و کراوەیی کولتووریدا بکەن، سوودی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The importance of multilingualism|ناونیشان=http://multilingualism.org/multilingualism/the-importance-of-multilingualism|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100828122216/http://multilingualism.org/multilingualism/the-importance-of-multilingualism|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=multilingualism.org}}</ref> بەھۆی ئاسانیی دەستڕاگەیشتن بە زانیارییەکان کە لەلایەن ئینتەرنێتەوە ئاسانکاری بۆ دەکرێت، بەرکەوتنی تاکەکان بە چەندین زمان زیاتر بووەتە ئەگەری. ھەروەھا ئەو کەسانەی کە بە چەند زمانێک قسە دەکەن پێیان دەوترێت ''فرە زمان''. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|زمان|وڵاتەکان|کۆمەڵگا}} {{پۆلی کۆمنز|Multilingualism}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زمان-کۆلکە}} 4ar5ztrjq2ovs5cydyeac456byd46w1 0 254501 1673984 1662162 2026-09-24T07:34:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەکنۆلۆژیا-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673984 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فۆلکسڤاگن بیتل''' ({{بە ئینگلیزی|Volkswagen Beetle}}) ئۆتۆمبێلێکی بچووکە کە لەلایەن کۆمپانیای [[فۆلکسڤاگن]]ی ئەڵمانی لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٢٠٠٣ بەرھەم ھێنراوە. یەکێکە لە ئۆتۆمبێلە ئایکۆنییەکان لە مێژوو دا، و بەھۆی شێوە جیاوازەکەیەوە ناسراوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمۆبیل|ئەڵمانیا|تەکنۆلۆژیا|دەیەی ١٩٣٠|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} {{پۆلی کۆمنز|Volkswagen Type 1}} {{تەکنۆلۆژیا-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٥٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٧٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلەکانی دەیەی ٢٠٠٠]] [[پۆل:داھێنانە مەجارییەکان]] [[پۆل:ئۆتۆمۆبیلی سیدان]] 3yvzntsj45negfkk20stldihgy1ck0s 0 254575 1673703 1511034 2026-09-23T19:34:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1673703 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کۆمپانیای ئاسمانی|airline=Fly Baghdad <br/> فلای بەغدا|image=|IATA=IF<ref name="chavprofile">{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.flybaghdad.net/img/share-facebook.jpg | سەردێڕ=Fly Baghdad |ئیش=ch-aviation | ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>|ICAO=FBA<ref name="chavprofile" />|callsign=FLY BAGHDAD<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=http://www.faa.gov/documentLibrary/media/Order/7340_2F_Bsc_w_Chgs_1-3_Contractions.pdf | سەردێڕ=7340.2F with Change 1 and Change 2 and Change 3 |ئیش=[[Federal Aviation Administration]] | ڕێکەوت=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥| ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦| پەڕە=٣-١-٤٣}}</ref>|aoc=ICAA 007|hubs=[[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا]]|focus_cities=|frequent_flyer=|alliance=|fleet_size=١١|destinations=٢٤|parent=|num_employees=٦٠٠|logo=Fly Baghdad Logo.jpg|logo_size=75px|founded=١٥ گەلاوێژ ٢٠١٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.flybaghdad.net/english/introduction/93 |سەردێڕ=Introduction to Fly Baghdad Airline - Company Introduction |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161017180835/http://www.flybaghdad.net/english/introduction/93 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|commenced=١٤ ڕەشەمێ ٢٠١٧|headquarters=[[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا]], عێراق بەرامبەر تێرمیناڵی کەربەلا|key_people=CEO بەشیر ئەل شەببانی|website={{URL|http://www.flybaghdad.net/}}}} '''فلای بەغدا''' هێڵێکی ئاسمانی تایبەتی [[عێراق|عێراقییە]] ، بارەگاکەی لە [[بەغدا|بەغدایە]] ، <ref>"[http://www.flybaghdad.net/en/faq.html FAQs]." Fly Baghdad. </ref> گەشتەکانی لە [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا|فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی بەغدایە]] . هێڵی ئاسمانی لە ١٤ی ڕەشەمێی ٢٠١٧ دەستی بە کارەکانی کردەوە <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ch-aviation.com/portal/news/51852-iraqs-fly-baghdad-suspends-operations|سەردێڕ=Iraq's Fly Baghdad suspends operations|ئیش=ch-aviation|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> فلای بەغدا خاوەنی فڕۆکەی جۆری [[بۆینگ]] B737-700 B737-900ER، CRJ-200 و CRJ-900 کە تێکڕای تەمەنی فڕۆکەکە نزیکەی پانزە ساڵە. دوای هەڵوەشاندنەوەی بۆردە کۆنەکە، بەڕێوەبەرایەتی نوێ جارێکی دیکە کۆمپانیاکەیان ئاوەدانکردەوە. دروشمی کۆمپانیاکە بریتییە لە ''نرخی کەمتر...'' ''گەشتی زیاتر.'' لە مانگی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ گەشتە ئاسمانییەکان بۆ [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] قەدەغە کران، ئەمەش بەهۆی نیگەرانی سەلامەتی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=European Commission updates EU Air Safety List and bans Fly Baghdad from flying in the European Union|ناونیشان=https://www.aviation24.be/airlines/european-commission-updates-eu-air-safety-list-and-bans-fly-baghdad-from-flying-in-the-european-union/|وێبگە=Aviation24.be}}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|عێراق|فڕین|کۆمپانیا|دەیەی ٢٠١٠}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fly Baghdad}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:هێڵی ئاسمانی]] [[پۆل:عێراق]] [[پۆل:بەغدا]] 2awfkuk8id1o3tgs7z11t9skvtclj0z 0 254771 1673966 1536613 2026-09-24T05:56:15Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673966 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''ئەلکەریم''' یەکێکە لە [[ناوەکانی خودا لە ئیسلامدا|ناوەکانی خودا لەئیسلامدا]]، واتا بەڕێزی نیعمەت بەخش بە بەنداکانی و بێ ھەڵەو ناتەواوی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=أسماء اللە الحسنی کما وردت فی القرآن الکریم والسنة|ناونیشان=https://www.islamweb.net/ar/fatwa/12383/أسماء-اللھ-الحسنی-کما-وردت-فی-القرآن-الکریم-والسنة|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.islamweb.net|زمان=ar}}</ref> == لەقورئاندا == {{قورئان|سوورەت=٨٢|ئایەت=٦|کوردی=ئەی مرۆڤ چی تۆی لە خشتە بردووە بە پەروەردگاری بەڕێزت.}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|قورئان}} [[پۆل:ناوە پیرۆزەکانی خوا لە ئیسلامدا]] irah9n5z2qtpkeqanyad013kpfmndry 0 254890 1673537 1474931 2026-09-23T13:34:39Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673537 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فرانکفۆرت''' ({{بە ئینگلیزی |Frankfort}}) پایتەختی [[کنتاکی|ویلایەتی کنتاکیی]] [[ئەمریکا]]یە و [[ناوەندی شارستان|ناوەندی شارستانی]] [[فرانکڵین کاونتی، کنتاکی|فرانکڵین کاونتی]]یە.<ref name="GR62">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Find a County |ناونیشان=http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110531210815/http://www.naco.org/Counties/Pages/FindACounty.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئایاری ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=National Association of Counties}}</ref> وەک شارێکی چینی حوکمڕانی نێوخۆیی پۆڵێن کراوە. لە [[سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠ (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|سەرژمێریی ساڵی ٢٠٢٠ی ئەمریکادا]]، ژمارەی دانیشتووانی ٢٨ ھەزار و ٦٠٢ کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.klc.org/UserFiles/files/ClassificationReformFACT(3).pdf |سەردێڕ=Summary and Reference Guide to House Bill 331 City Classification Reform |بڵاوکەرەوە=Kentucky League of Cities |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141111185236/http://www.klc.org/UserFiles/files/ClassificationReformFACT(3).pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> فرانکفۆرت دەکەوێتە سەر [[ڕووباری کنتاکی]]، شارێکی سەرەکییە لە [[کنتاکی|ویلایەتی کنتاکیی]]، و کە پارێزگاکانی فرانکڵین و [[ئاندەرسن کاونتی، کنتاکی|ئاندەرسن]] لەخۆدەگرێت. لە پلەی چوارەمی بچووکترین پایتەختی ویلایەتەکانە بەپێی ژمارەی دانیشتووانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و ١٣ھەمین شاری پڕ دانیشتووانە لە [[کنتاکی|ویلایەتی کنتاکیی]].<ref name="ky.gov2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=City History |ناونیشان=http://www.frankfort.ky.gov/About/About-Frankfort/City-History/city-history.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160718152323/http://www.frankfort.ky.gov/About/About-Frankfort/City-History/city-history.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٦|ئیش=Official website |بڵاوکەرەوە=City of Frankfort, Kentucky}}</ref> == پێشانگا == <gallery class="center"> File:KY Governors Mansion.png|کۆشکی پارێزگاری کنتاکی Image:Floral Clock Frankfort KY.png|کاتژمێری گوڵاو، نزیک بینای کەپیتاڵ File:Downtown frankfort ky.JPG|ناوەندی فرانکفۆرت Image:Downtown_Frankfort_KY_at_night.JPG|ناوەندی فرانکفۆرت لە شەودا Image:Frankfort_Cemetery.JPG|شوێنی گۆڕی پێشەنگ دانیاڵ بوون و ھاوسەرەکەی لە گۆڕستانی فرانکفۆرت File:Singing Bridge Frankfort KY 1.jpg|پردی ستریت File:Jackson Hall, Kentucky State University.JPG|جاکسن ھۆڵ لە زانکۆی ویلایەتی کنتاکی File:Whitaker Bank Frankfort Kentucky.jpg|باڵەخانەی بانکی وایتەیکەر File:Gooch House — Frankfort, Kentucky.jpg|گۆچ ھاوس File:Buffalo trace distillery.jpg|کارگەی بۆفاڵۆ </gallery> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frankfort, Kentucky}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا|شارەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی کێنتاکی]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی ١٧٨٦]] dv5lrw1wl8f0mtwhvdg0ef4ir829wer 0 255038 1673919 1511231 2026-09-24T04:33:32Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673919 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''فڕۆکەخانەی کەپیتاڵ ستی''' [[فڕۆکەخانە|فڕۆکەخانەیەکی]] بەکارھێنانی گشتییە و دەکەوێتە (١٫٨٥ [[کیلۆمەتر|کم]]) لە باشووری ڕۆژاوای ناوچەی بازرگانی ناوەندی [[فرانکفۆرت، کنتاکی|فرانکفۆرت]]، شارێک لە ناوچەی فرانکلین لە [[کنتاکی|ویلایەتی کنتاکیی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. ئەم فڕۆکەخانەیە لەلایەن کۆمۆنوێڵتی کێنتاکییەوە خاوەندارێتی دەکرێت. زیاتر بۆ فڕۆکەوانی گشتی و تا ڕادەیەکی سنووردار بۆ فڕۆکەوانی سەربازی بەکاردێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Capital City Airport (Kentucky)}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} ob6h9kws2gh83l381jgmmjnligvutch 0 255043 1673541 1510856 2026-09-23T13:35:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673541 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرانکڵین کاونتی''' پارێزگایەکە دەکەوێتە ویلایەتی [[کنتاکی]] ئەمریکا. بەپێی سەرژمێری ساڵی ٢٠٢٠ ژمارەی دانیشتووانی ٥١٥٤١ کەس بووە، بەمەش دەبێتە دووەم ناوچەی پایتەختی ئەمریکا لە دوای ھیوز کاونتی لە [[داکۆتای باشوور]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا }} {{پۆلی کۆمنز|Franklin County, Kentucky}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} hjflph38ypl4w1bmv822pdp4u9lc5tv 0 255401 1673585 1553218 2026-09-23T15:13:20Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673585 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەندروو بەرناپ''' ({{بە ئینگلیزی|Andrew Burnap}}؛ لەدایکبووی ٣ی ئازاری ١٩٩١ لە [[ساوس کینگستاون، ڕۆد ئایلەند]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠١٤ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|8084427}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Andrew Burnap}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩١]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی تۆنی]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] arzh3ap9y78zp9rxx6ufdiiogo6h473 0 255426 1673586 1621321 2026-09-23T15:14:16Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673586 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ئەندروو ستانتن''' ({{بە ئینگلیزی|Andrew Stanton}}؛ لەدایکبووی ٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٦٥ لە [[ڕۆکپۆرت، ماساچووسیتس]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٨١ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0004056}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن|دیزنی|ئەنیمەیشن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Andrew Stanton}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٥]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەنیمەیشن]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی ئانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکیی بە ڕەچەڵەک سکۆتلەندی-ئیرلەندی]] [[پۆل:خەڵکی ستۆدیۆکانی واڵت دیزنی ئەنیمەیشن]] 7hm56w2l8r42291flgmobhney2jd4ik 0 255527 1673582 1489005 2026-09-23T15:02:52Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673582 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەنتۆنیۆ سیپریانۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Antonio Cipriano}}؛ لەدایکبووی ١٣ی ئایاری ٢٠٠٠ لە [[گڕۆس پوینت وودز، میشیگان]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠١٧ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ئێستا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|9654591}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] i8p94d8ssjxaogp9hpwuy1482eba8wg 1673596 1673582 2026-09-23T16:01:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Antonio Cipriano}} 1673596 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەنتۆنیۆ سیپریانۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Antonio Cipriano}}؛ لەدایکبووی ١٣ی ئایاری ٢٠٠٠ لە [[گڕۆس پوینت وودز، میشیگان]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠١٧ دەستی بە چالاکی کردووە و تا ئێستا بەردەوامە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|9654591}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Antonio Cipriano}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠٠]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] 7cob4abqq4pv91mswsevl4emeb7atw3 0 255528 1673584 1621291 2026-09-23T15:03:02Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673584 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''ئەنتۆنیۆ فارگاس''' ({{بە ئینگلیزی|Antonio Fargas}}؛ لەدایکبووی ١٤ی ئابی ١٩٤٦ لە [[نیویۆرک]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ١٩٦٣ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0267279}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Antonio Fargas}} [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرانی نێر لە ویلایەتی نیویۆرک]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] lk2zekg1knxedsf0pmm7brsloxm0dg8 0 256432 1673600 1489691 2026-09-23T16:12:15Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673600 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''بادی ھاندلسۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Buddy Handleson}}؛ لەدایکبووی ١ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩ لە [[دانڤیل، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٩ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|3456967}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Buddy Handleson}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:کەسایەتییە ئێڵ جی بی تییە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:مناڵە کوڕە ئەکتەرە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:خەڵکە ئێڵ جی بی تییەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] [[پۆل:خەڵکی نیکلۆدیۆن]] 8m2iccpnq6hrs74xlbdyhscz3bqjtlb 0 261160 1673968 1536615 2026-09-24T05:56:35Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673968 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەریم ئەلکەرێم''' ({{بە ئینگلیزی|Karim El-Kerem}}؛ لەدایکبووی ٢ی تشرینی دووەمی ١٩٨٧ لە [[بڕۆکلین]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە. لە ٢٠٠٧ دەستی بە چالاکی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|2863319}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Karim El-Kerem}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٧]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] 463tg8gk1in38l2smoveni182hewhjb 0 261161 1673973 1536627 2026-09-24T05:57:25Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673973 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''کەریم پرینس''' ({{بە ئینگلیزی|Karim Prince}}؛ لەدایکبووی ٥ی ئابی ١٩٧٤ لە [[ئۆکلاند، کالیفۆرنیا]]) [[ئەکتەر]]ێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0697679}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرەی تەلەفزیۆنی خەیاڵی زانستی ئەمریکی لە دەیەی ١٩٩٠]] pl61808oxuvp57csbwqybyf04df9bca 0 266332 1674065 1451457 2026-09-24T10:37:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کتێب-کۆلکە) 1674065 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیقھی سیرە''' یەکێکە لەکتێبەکانی [[محەممەد غەزالی]] دەربارەی ژیاننامەی [[محەممەد|پێغەمبەر محەممەد]]، جیاواز لەکتێبەکانی تری [[ژیننامەی پێغەمبەر|سیرە]] لەسەر شێوازێکی ئەدەبی نوسراوە نەک شێوازی مێژوویی، لە ساڵی ٢٠٠٠ لە [[قاھیرە]] چاپکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کتاب فقە السیرة للغزالی - المکتبة الشاملة|ناونیشان=https://shamela.ws/book/23659|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=shamela.ws}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فقە السیرة - دفتر الصوت - محمد الغزالی - ISBN 9789179230180 - قصة الإمارات العربیة المتحدة|ناونیشان=https://www.storytel.com/ae/books/فقه-السيرة-1194677|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=www.storytel.com|زمان=ar}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{محەممەد٢}} {{تد|محەممەد|کتێب}} {{کتێب-کۆلکە}} [[پۆل:کتێبەکانی ژیاننامەی محەممەد]] psylwinus9m75l322ej5gupy0c7sb6w 0 266631 1673560 1510893 2026-09-23T13:38:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، پزیشکی-کۆلکە) 1673560 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''باری نائاسایی''' یان '''فریاکەوتن''' دۆخێکە کە مەترسی لەسەر [[تەندروستی]]، [[ژین|ژیان]]، [[مڵک|موڵک]] یان ژینگە خەریکە ڕوودەدات. زۆربەی حاڵەتە فریاکەوتنەکان پێویستیان بە گرنگیدانی خێرا ھەیە بۆ ئەوەی خراپتر نەبێت. ھەرچەندە ھەندێک حاڵەتی فریاکەوتن ئاسانە بۆ بینین، وەک [[کارەساتی سروشتی|کارەساتێکی سروشتی]]، زۆرێک لە ڕووداوە بچووکەکان پێویستیان بە بۆچوونی کەسێک ھەیە کە چاودێری دەکات بۆ ئەوەی بڕیار بدات کە ئایا بەڕاستی حاڵەتێکی لەناکاوە یان نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UK Government Advice on Definition of an Emergency|ناونیشان=http://www.ukresilience.info/upload/assets/www.ukresilience.info/15mayshortguide.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070606230917/http://www.ukresilience.info/upload/assets/www.ukresilience.info/15mayshortguide.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|سیاسەت|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Emergencies}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:قەیران]] pncydu19upie9cudpe8skqt3cgseesd 1673747 1673560 2026-09-23T20:15:05Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673747 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''باری نائاسایی''' یان '''فریاکەوتن''' دۆخێکە کە مەترسی لەسەر [[تەندروستی]]، [[ژین|ژیان]]، [[مڵک|موڵک]] یان ژینگە خەریکە ڕوودەدات. زۆربەی حاڵەتە فریاکەوتنەکان پێویستیان بە گرنگیدانی خێرا ھەیە بۆ ئەوەی خراپتر نەبێت. ھەرچەندە ھەندێک حاڵەتی فریاکەوتن ئاسانە بۆ بینین، وەک [[کارەساتی سروشتی|کارەساتێکی سروشتی]]، زۆرێک لە ڕووداوە بچووکەکان پێویستیان بە بۆچوونی کەسێک ھەیە کە چاودێری دەکات بۆ ئەوەی بڕیار بدات کە ئایا بەڕاستی حاڵەتێکی لەناکاوە یان نا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=UK Government Advice on Definition of an Emergency|ناونیشان=http://www.ukresilience.info/upload/assets/www.ukresilience.info/15mayshortguide.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070606230917/http://www.ukresilience.info/upload/assets/www.ukresilience.info/15mayshortguide.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٧}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا|سیاسەت|پزیشکی}} {{پۆلی کۆمنز|Emergencies}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:قەیران]] em3j898a1owr9zb5brqvbiinhbdcu4x 0 266697 1673639 1511002 2026-09-23T16:37:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673639 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فرێزنۆ''' گەورەترین [[شار]]ی ناوخۆیییە لە ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا|کالیفۆرنیای]] [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]. ژمارەی دانیشتووانی ٥٤٢ ھەزار و ١٠٧ کەسە (تا ساڵی ٢٠٢٠).<ref name="2020QF">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=QuickFacts: Fresno city, California|ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fresnocitycalifornia|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[U.S. Census Bureau]]}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کالیفۆڕنیا|جوگرافیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Fresno, California}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:شار و شارۆچکەکانی کالیفۆرنیا]] nam0xnzsrujaobm2s3f5cnuj9mymw1d 0 266817 1674018 1511367 2026-09-24T07:39:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆریای باشوور-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1674018 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military unit|unit_name=فیرقەی زەیتون{{هن}} 자이툰 부대|native_name=لەشکری زەیتون|image=Southkoreansoldiersiraq.jpg|start_date=ئەیلولی ٢٠٠٤|end_date=کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|caption=|country={{ئاڵا|کۆریای باشوور}}|countries=[[کۆریای باشوور]]|type=یەکەی سەربازی|garrison=[[هەولێر]]،[[هەرێمی کوردستان]]|garrison_label=شوێن|role=ئاسایش و ئاوەدانکردنەوە لە [[هەولێر]]،[[هەرێمی کوردستان]]|image_size=230|branch={{flagicon image|Flag of the Republic of Korea Army.svg}}[[سوپای کۆماری کۆریای باشوور | سوپای کۆریای باشوور]]|colors=[[File:Photo-green-23 10 2023.png|Green|15px]]سەوز}}{{پۆلی کۆمنز|Zaytun Division}} '''فیرقەی زەیتوون''' یان '''لەشکری زەیتوون''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]؛ 자이툰부대)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zaytun Division celebrates achievements as Iraq mission ends|ناونیشان=https://www.dvidshub.net/news/27056/zaytun-division-celebrates-achievements-iraq-mission-ends|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=DVIDS|زمان=en}}</ref> بە تیمی زەیتوون ناودەبرێت، [[ھێزی سەربازی|یەکەیەکی سەربازی]] بوو لەلایەن [[سوپای کۆماری کۆریای باشوور]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=سوپای کۆریای باشوور|ناونیشان=https://www.army.mil.kr/english/index..do|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە لە [[ئەیلوول|ئەیلوولی]] ساڵی ٢٠٠٤ بۆ [[کانوونی یەکەم|کانونی یەکەمی]] ساڵی ٢٠٠٨ لە [[عێراق|عێڕاق]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]] چالاک بوون، ئەرکی ئەم یەکە [[سەرباز|سەربازییە]] بریتی بوو لە پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری و [[تەندروستی]] و پارێزگاری کردن لە [[هاوڵاتی|هاوڵاتییان]] و ئاوەدانکردنەوە لە [[عێراق|عێڕاق]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]] وەک بەشداری و یارمەتیدانی [[کۆریای باشوور|کۆماری کۆریای باشوور]] لە [[شەڕی عێراق|جەنگی عێڕاق]]. == پێشانگا == <gallery> پەڕگە:2004.10.8 이라크 자이툰부대-어린이들과 함께 (7445557294) (2).jpg|alt= پەڕگە:2004.9.18 이라크 자이툰부대-지뢰탐지 (7445557522) (2).jpg پەڕگە:자이툰부대.jpg پەڕگە:Senior military officers from the Republic of Korea and the United States of America cut the cake after the change of command ceremony for Multi-National Division - North East (MND-NE) at Camp Zaytun, Iraq 070429-M-KF728-037.jpg پەڕگە:이상희 국방부 장관 (7438353702).jpg پەڕگە:Korean Culture Festival at Zaytun Library in Parki Sami Abdulrahman, in Erbil the capital of the Kurdistan Region of Iraq 08.jpg پەڕگە:Korean Culture Festival at Zaytun Library in Parki Sami Abdulrahman, in Erbil the capital of the Kurdistan Region of Iraq 07.jpg پەڕگە:Zaytun Division.jpg پەڕگە:Fallen Peshmerga warriors honored during memorial service DVIDS301213.jpg </gallery> == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|شەڕ|کۆریای باشوور|کوردستان|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠|پارێزگای ھەولێر}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:ھێزە تایبەتەکان]] [[پۆل:کۆریای باشوور]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:عێراق لە دوای سەددام حوسێن]] [[پۆل:عێراق]] [[پۆل:عێراق لە دەیەی ٢٠٠٠]] 3regafledbkc6hyii36jk78q1wa9a6c 0 269041 1673531 1541379 2026-09-23T13:33:39Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٠ سەرچاوە و تاگکردنی ١ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673531 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی کەسایەتی|name=یاسین عارف|birth_date={{birth date and age|1970|01|7}}|birth_place=ھەرێمی کوردستان، عێراق|occupation=نوسەر، شاعیر|notable_works=ژیانی پەناھەندەیەک، پازدە ساڵ لە زیندانەکانی ئەمریکادا، ڕاپێچیان کەن، چوارینەکانی مامەپیرە|ئایین=ئیسلام|وێنە=..-.-yassin-aref.jpg|ڕێکەوتی لەدایکبوون=١٩٧٠|شوێنی لەدایکبوون=گوندی هەشەزینی|ناو=یاسین محێدین عارف|ناوی تر=}} '''یاسین عارف''' شاعیر و نووسەر و زانایەکی ئایینی [[کوردستان|کوردە]] و کەسایەتیی ناوەندی ئۆپەراسیۆنی چەقۆی مشتومڕاوی بووە کە بووە ھۆی ساڵانێک زیندانیکردن لە زیندانەکانی ئەمریکا. دانیشتووی [[ئالبانی، نیویۆرک|شاری ئەلبانی]] لە [[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]]، عارف لە مانگی ئابی ٢٠٠٤ لەلایەن دەسەڵاتدارانی فیدراڵییەوە دەستگیرکرا وەک بەشێک لە ئۆپەراسیۆنی چەقۆ، لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ بە تۆمەتی پیلانگێڕی و سپیکردنەوەی پارە سزا درا و لە مانگی ئازاری ٢٠٠٧دا سزای ١٥ ساڵ زیندانیکردنی بەسەردادرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wilson|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Jury Convicts 2 Albany Men in Missile Sting|زمان=en-US|ئیش=The New York Times|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/10/11/nyregion/11plot.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|issn=0362-4331}}</ref> ئۆپەراسیۆنی چەقۆ لە دەوری زانیاریدەری FBI شاھید حسێن دەسوڕایەوە، کە دواتر بەناوبانگ بوو بەھۆی بەشداریکردنی لە [https://apnews.com/article/terror-trial-911-b28804aef0f249663f6b951ac4a764ec حاڵەتە مشتومڕاوییەکانی دیکەی گرتن] و ھەروەھا [https://nymag.com/intelligencer/article/limo-crash-ny-fbi-informant.html پێکدادانی لیمۆزینەکەی شۆری].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Howe|یەکەم=Ben Ryder|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=The Infamous FBI Informant Behind a 20-Fatality Limo Crash|ناونیشان=https://nymag.com/intelligencer/article/limo-crash-ny-fbi-informant.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Intelligencer|زمان=en}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٣ دادوەرێکی فیدراڵی فەرمانی ئازادکردنی ٣ تۆمەتباری دیکەی دەرکرد کە ئەوانیش لە دۆسیەیەکی جیادا لەلایەن شاھید حوسێنەوە تێوەگلابوون، دادوەر وتی کە FBI «خراپەکارێکی» وەک زانیاریدەر بەکارھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=A judge called an FBI operative a 'villain.' Ruling comes too late for 2 convicted in terror sting|ناونیشان=https://apnews.com/article/terror-trial-911-b28804aef0f249663f6b951ac4a764ec|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=AP News|زمان=en}}</ref> دۆسیەی عارف ڕەخنەی لەلایەن گرووپەکانی مافی مرۆڤی وەک ACLU و NYCLU ەوە لێکەوتەوە [https://www.nyclu.org/en/cases/united-states-v-aref-et-al-upholding-publics-right-access-secret-documents-used-criminal .] لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٨ دادگای تێھەڵچوونەوە سزاکانی پشتڕاستکردەوە و ھەموو قسەکانی بەرگریکاری ڕەتکردەوە. بڕیارەکە توڕەیی کۆمەڵگەی ناوچەکەی لێکەوتەوە، چونکە لایەنگرانی بڕوایان وابوو کە دەچەوسێندرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Supporters question arrest of mosque leaders|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/wbna5611215|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|وێبگە=NBC News|زمان=en}}</ref> عارف لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٨ سزای ١٥ ساڵ زیندانیکردنی تەواو کرد و لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٩ دیپۆرتی [[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]] کرایەوە. == پاشخان == ھێزەکانی ئەمریکا ناو و ناونیشان و ژمارەی تەلەفۆنی عارفیان لەناو دەفتەرێکدا دۆزییەوە لە کەمپێکی بۆردومانکراوی عێراقدا لە ساڵی ٢٠٠٣.<ref name="TimesUnion1">[http://www.timesunion.com/AspStories/story.asp?storyID=436432&category=REGION&newsdate=1/5/2006 Suspects raise domestic spy issue: 2 Albany Muslim men accused in FBI sting seek information], ''[[Times Union (Albany)|Times Union]]'', January 5, 2006</ref> زانیارییەکان کران بەنھێنی و بەرگریکاران سەرەڕای ئەوەی پارێزەر مۆڵەتی ئەمنی وەرگرتبوو، بەڵام نزیکەی ھیچ زانیارییەکیان سەبارەت بە دەفتەرەکە پێنەدرا. لە بنەڕەتدا حکوومەت بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە لە نووسینی دەفتەرەکەدا لە تەنیشت ناوی عارفەوە نووسراوە «فەرماندە»؛ بەڵام کاتێک دادوەر داوای لە حکوومەت کرد لاپەڕەی دەفتەرەکە دابین بکات، حکوومەت دانی بەوەدانا کە «وەرگێڕانێکی ھەڵە» ھەبووە و وشەی پرسیارکراو «کاک» بووە، کە بە واتای «برا» دێت، نەک «فەرماندە» و شتێکی باو و باو و ئاسایییە زاراوەی [[کورد|کوردییە]] بۆ ڕێزگرتن.<ref name="CBS1">[http://www.cbsnews.com/stories/2004/08/05/terror/main634129.shtml Error In Albany 'Terror' Case Terror Camp Document Said Defendant Was 'Brother,' Not 'Commander'], ''[[CBS News]]'', August 18, 2004</ref> عارف خەڵکی ([[باشووری کوردستان|کوردستانی عێراق]])ە، باپیریشی [[پێشنوێژ|ئیمامێکی]] بەناوبانگ بووە، عارف پێشتر لە ناوچەکەدا ناسراو بوو و ڕێزی لێدەگیرا. ھیچ ڕێگەیەک نەبوو بزانین چ گرووپێک لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە لە کەمپەکەدا بۆردومان کراوە؛ لە ھەندێک کاتدا گرووپەکانی وەک کۆمەڵی دادگەری کە لەلایەن [[عەلی باپیر|عەلی باپیرەوە]] بەڕێوەدەبرا، لەلایەن ئەمریکاوە بۆردومان دەکران، ھەرچەندە دژایەتی ھێزەکانی ئەمریکایان نەدەکرد.<ref name="Guardian1">[https://www.theguardian.com/Iraq/Story/0,2763,1493643,00.html Kurd chief who taught mercy to Saddam's men], ''Guardian Unlimited'', May 27, 2005</ref> [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] (FBI) ئیدیعای کردووە کە عارف پەیوەستە بە [[مەلا کرێکار]] دامەزرێنەری [[ئەنسارولئیسلام|ئەنسارولئیسلامەوە]].<ref name="TimesUnion3">[https://web.archive.org/web/20070311000947/https://www.timesunion.com/AspStories/story.asp?storyID=428450&category=REGIONOTHER&BCCode=LOCAL&newsdate=12/10/2005 Terror suspect wants own trial: Albany pizza shop owner says case against imam hurts his chance with jurors], ''Times Union'', December 10, 2005</ref> کاتێک عارف لە ساڵی ١٩٩٤ وەک پەنابەرێک عێراقی بەجێھێشت، بۆ ماوەی ٥ ساڵ لە سووریا ژیاوە. لەو ماوەیەدا لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە وەک پەنابەر پەسەند کرا بۆ ئەوەی بنێردرێتە وڵاتی سێیەم، کە لە کۆتاییدا ئەمریکا بوو. لەوکاتەی لە سووریا بوو، عارف سەرەتا وەک باخەوانێک بۆ بازرگانێکی دەوڵەمەند کاری کرد، پاشان بۆ ئۆفیسی دیمەشقی [[بزووتنەوەی ئیسلامی لە کوردستان]] کاری کردووە، گرووپێکی کوردی ئیسلامی کە لەگەڵ ئەمریکا کاریان کردبوو بۆ دژایەتی [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]]، و کە ھاوکاری کوردیان دەکرد پەنابەران لە سووریا. بزووتنەوەی ئیسلامی ھەرگیز بانگەشەی ئەوە نەکراوە کە ڕێکخراوێکی تیرۆریستییە. مەلا کرێکار بەرپرسێکی بزووتنەوەی ئیسلامی بوو کە لە کۆتایی ساڵی ٢٠٠١، دوو ساڵ دوای جێھێشتنی عارف لە سووریا و کاری بزووتنەوەی ئیسلامی، لە بزووتنەوەی ئیسلامی جیابووەوە و ئەنسارولئیسلامی پێکھێنا کە ڕێکخراوێکی تیرۆریستی دیاریکراوە. لەکاتێکدا عارف یەک دوو جار لە ڕێگەی کارەکەی بزووتنەوەی ئیسلامی بۆ ماوەیەکی کورت چاوی بە کرێکار کەوتبوو، بەڵام بەڕاستی نەیدەناسی، و دژی سیاسەتە توندڕەوەکەی بوو. عارف لە ساڵی ١٩٩٩ وەک پەنابەرێکی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لەگەڵ ھاوسەرەکەی و سێ منداڵە بچووکەکەی ھاتووەتە ئەمریکا. سەرەتا کارێکی وەک دەرگاوان لە نەخۆشخانەیەکی ناوچەکە و وەک شۆفێری ئەمبولانس دۆزییەوە.[٣] دوای ساڵێک وەک [[پێشنوێژ|ئیمامی]] مزگەوتی مزگەوتی سەلام دامەزرا.<ref name="TimesUnion3"/> == ئۆپەڕاسیۆنی چەقۆ == [[پەڕگە:-،-yassin-aref.jpg|وێنۆک]] لەسەر بنەمای دۆزینەوەی ئەو دەفتەرە لە عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣، FBI ئۆپەراسیۆنی چەقۆی دەستپێکرد و عارفی کردە ئامانج. بریکارەکانی FBI زانیاریدەرێکی پاکستانییان ڕازی کرد (کە بەھۆی ساختەکارییەوە تووشی سزای زیندانیکردنی درێژخایەن و دیپۆرتکردنەوە بوو) کە پەیوەندی بە ھاوڕێیەکی عارفەوە بکات، محەممەد موشەڕەف حوسێن، وەک ئامرازێک بۆ گەیشتن بە عارف.<ref name="TimesUnion4">[http://timesunion.com/AspStories/story.asp?storyID=273922 Mosque welcomed in informant] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507214915/http://www.timesunion.com/AspStories/story.asp?storyID=273922 |date= ٧ی ئایاری ٢٠١٠ }}, ''[[Times Union (Albany)|Times Union]]'' August 8, 2004</ref> پلانی FBI ئەوە بوو کە زانیاریدەرەکە بەناوی شاھید حوسێن پێشنیاری قەرزکردنی ٥٠ ھەزار دۆلاری کاش بە حوسێن بکات، و ٤٥ ھەزار دۆلار وەک چێک لە کارەکەی حوسێن (پیتزافرۆشێک) وەربگرێتەوە، پێی بڵێت کە پارەکە لە کڕینی موشەکێک، کە بڕیار بوو دابین بکرێت بۆ گرووپێک بە ناوی JEM (جەیشی محەممەد)، کە بڕیار بوو بەکاری بھێنن بۆ ھێرشکردنە سەر باڵیۆزی پاکستان لە شاری نیویۆرک؛ بەڵام ھیچ کام لەوانە ڕاست نەبوون. پاش ئەوەی بە پێویستی بە شایەتحاڵێک لەسەر قەرزەکە، وەک ئەوەی بۆ موسڵمانان واجبە، پیاوەکان عارفیان ھێنایە ناو ڕێکخستنەکە، تەنھا وەک شایەتحاڵێک بۆ مامەڵەکانی قەرزەکە. لە کۆتاییدا حکوومەت ھەردوو پیاوەکەی دەستگیرکرد و ئیدیعای کرد کە عارف بە شایەتحاڵی قەرزەکە پشتگیری لە [[پارە سپیکردنەوە|سپیکردنەوەی پارەی]] کردووە. بەرگریکاران ئاماژەی بەوەدا کە عارف کە لەو کاتەدا زۆر خراپ بە ئینگلیزی قسەی دەکرد، لەوە تێنەگەیشتووە کە ئەمە جگە لە قەرزێکی شەرعی ھیچی ترە. پارێزەرانی بەرگری ئیدیعایان کرد کە ھەردوو عارف و حوسێن بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە سزا دراون- کە حوسێن داوی بۆداندراوە، و عارف درکی بەوە نەکردووە کە ھیچ یاسایەک دەشکێنرێت. [[پاکستان]] ناڕەزایەتی دەربڕی بەرامبەر بەو لێکۆڵینەوەیە کە لەسەر بنەمای پیلانێکی خەیاڵی بۆ [[تیرۆرکردن]]ی باڵیۆزی پاکستان لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بووە.<ref name="AsiaTimes">[https://web.archive.org/web/20040814143021/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/FH11Df04.html From one blunder to the next], ''[[Asia Times]]'', August 11, 2004</ref> == شاھید حسێن == زانیاریدەرەکە بەناوی شاھید حسێن، لانیکەم لە دوو حاڵەتی دیکەدا خەڵکی کردە ئامانج (و بەبێ ئەوەی بزانێت لە دوو فیلمی دیکۆمێنتارییدا دەرکەوت)، زیاتر لە [https://www.theguardian.com/world/2011/dec/12/newburgh-four-fbi-entrapment-terror 100 ھەزار دۆلاری] لەلایەن FBI ەوە پێدرا، پاشان دەستی بە کارێکی لیمۆزین کرد کە [https://www.nytimes.com/2018/10/10/nyregion/nauman-hussain-arrested-limo-crash.html ڕێساکانی سەلامەتی پشتگوێ خست] و ڕووداوێکی لێکەوتەوە کە بووە ھۆی کوژرانی ٢٠ کەس لە ساڵی ٢٠١٨. حوسێن لە دۆسیەی نیوبۆرگ ٤ جەیمس کرۆمیتی کردە ئامانج، لەوێ بەڵێنی [https://www.theguardian.com/world/2011/dec/12/newburgh-four-fbi-entrapment-terror 250 ھەزار دۆلاری] بە کرۆمیتی دا کاتێک بێ ئارەزووی پیلانەکە بوو. ئەم دۆسیەیە بابەتی فیلمێکی دیکۆمێنتاریی کەناڵی HBO بوو لە ساڵی ٢٠١٤ بە ناوی [https://www.nytimes.com/2014/07/21/arts/television/the-newburgh-sting-on-hbo-about-bronx-bomb-plot.html ''The Newburgh Sting.''] داواکاری گشتی دانی بەوەدانا کە حوسێن لە کاتی دادگاییکردنەکەدا [http://westchester.news12.com/story/34888601/feds-star-witness-may-have-lied-in-newburgh-4-trial درۆی لەسەر ستاندەکە کردووە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904015948/http://westchester.news12.com/story/34888601/feds-star-witness-may-have-lied-in-newburgh-4-trial |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩ }}، دواتر دادوەر [http://www.projectsalam.org/documents/7-13_Aref_Petition.pdf نووسیویەتی بۆ داواکاری گشتی] (بڕوانە لاپەڕەی ٧ی بەستەرەکە) و پێشنیاری کردووە لێکۆڵینەوە بکەن، بەڵام ئەوە ھەرگیز ڕووی نەداوە. لە ساڵی ٢٠١٢ حوسێن ھێنرایە ناو ئۆپەراسیۆنێکی چەقۆی FBI لە پیتسبورگ و [https://www.theguardian.com/world/2012/mar/26/taliban-sympathiser-arrest-fbi-informant-tactics خەلیفە عەکیلی کردە ئامانج]. وەک لە فیلمە دیکۆمێنتارییە خەڵاتکراوەکەدا بەڵگەدار کراوە (لە نێتفلێکس بەردەستە) عەکیلی [https://www.motherjones.com/crime-justice/2012/03/shahed-hussain-khalifah-al-akili/ درکی بەوە کرد کە حوسێن زانیاریدەرێکی FBI یە] و [https://www.theguardian.com/world/2012/mar/26/taliban-sympathiser-arrest-fbi-informant-tactics فیکەی لەسەر چەقۆکە لێدا]. عەکیلی ھێشتا سزای ھەشت ساڵی بەسەردا سەپێنراوە بە تۆمەتێکی دەمانچە کە پەیوەندی بەوەوە نییە، و لە ساڵی ٢٠١٥دا لە زینداندا لەلایەن دیموکراسی ناوەوە [https://www.democracynow.org/2015/4/20/listen_extended_interview_with_khalifa_al چاوپێکەوتنی لەگەڵدا] کراوە، پێش ئەوەی لە ساڵی ٢٠١٨ ئازاد بکرێت. لە مانگی تشرینی یەکەمی ساڵی ٢٠١٨دا، سووکانەکانی یەکێک لە لیمۆزینەکانی حوسێن [https://www.busandmotorcoachnews.com/multiple-and-catastrophic-brake-failures-identified-in-fatal-limo-crash/ بە تەواوی لەکارکەوت] و لە خراپترین کارەساتی گواستنەوەی ئەمریکا لە ساڵی ٢٠٠٩ەوە ٢٠ کەس گیانیان لەدەستدا. حوسێن ماوەیەکی کەم پێشتر [https://www.timesunion.com/7dayarchive/article/Lawyer-for-limo-crash-victims-was-told-Shahed-13593688.php وڵاتی بەجێھێشتبوو]، کوڕەکەی بەناوی نەومانی بەجێھێشتبوو بۆ ئەوەی لە غیابی خۆیدا بەڕێوەی ببات. تا مانگی ئەیلوولی ٢٠١٩، نەومان حسێن ڕووبەڕووی [https://www.democratandchronicle.com/story/news/politics/albany/2019/04/05/limo-company-operator-indicted-crash-killed-20-upstate-new-york/3381540002/ 20 تۆمەتی کوشتن] بووەتەوە لەکاتێکدا باوکی بەناوی شاھید حوسێن نەگەڕاوەتەوە ئەمریکا. == دادگایکردن == دادگاییکردنەکە لە مانگەکانی ئەیلوول و تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ ڕوویدا. حوسێن بە ھەموو ئەو تۆمەتانە سزا درا، عارفیش بە ١٠ تۆمەت لە کۆی ٣٠ تۆمەتەکە، بە پیلانگێڕی بۆ ھاوکاریکردنی گرووپێکی تیرۆریستی و دابینکردنی پشتیوانی بۆ چەکی کۆمەڵکوژ، ھەروەھا سپیکردنەوەی پارە و پاڵپشتیکردنی ڕێکخراوێکی تیرۆریستی بیانی بە ناوی جەیشئ محەممەد سزادرا، گرووپێکە لە پاکستان کە زانیاریدەرەکە بەو پیاوانەی وتووە کە پشتگیریان دەکات. ھەردوو پیاوەکە تانەیان تۆمار کرد. پارێزەرانی بەرگری عارف لە تانەدانەکەدا ئاماژەیان بەوە کرد کە بەڵگەی بەس نییە، و ئەمەش بەو ڕاستییە دەرکەوت کە عارف لە ھەموو تۆمەتەکان بێتاوان دەرچووە بە پشتبەستن بە گرنگترین گفتوگۆ تۆمارکراوەکان لەگەڵ زانیاریدەرەکە- ئەو دوو گفتوگۆیەی کە بنەمای ئەو تۆمەتانە بوون کە لەسەری ئەو سزا درا بە مەرجێک ھیچ زانیارییەکی نوێی پێ نەدرا. لە ٨ی ئازاری ٢٠٠٧، ھەردوو عارف و حوسێن سزای ١٥ ساڵ زیندانییان بەسەردا سەپێندرا- نیوەی ئەو سزایەی کە بەپێی ڕێنمایییەکانی سزادانی فیدراڵی داوای کراوە. پارێزەری بەرگریکاری عارف یاداشتێکی درێژخایەنی سزادانی تۆمارکرد کە باسی لە پێشینەی عارف و ئەو پشتگیرییەی کردبوو کە لە کۆمەڵگادا بۆی نیشاندرا.<ref name="Court1">[http://www.nepajac.org/sent%20memo%20-%20no%20pics.pdf United States of America v. Yassin Aref], ''Sentencing Memorandum'', January 29, 2007</ref> عارف پێش سزادانی دانی بە بێتاوانی خۆیدا ناوە، ھەروەھا ڕەخنەی لە مامەڵەی حکوومەت لەگەڵ موسڵمانان گرت.<ref name="Aref1">[http://www.nepajac.org/ArefStatement.pdf United States of America v. Yassin Aref], ''Court Transcript'', March 8, 2007</ref> دوای سزادان، عارف بردیانە یەکەی بەڕێوەبردنی پەیوەندییەکان (CMU) لە زیندانی فیدراڵی لە شاری تێرێ ھۆت لە ویلایەتی ئیندیانا. ئەو ژمارەی BOP# 12778–052ی پێدرا. ''ڕۆژنامەی تایمز یونیون'' ([http://www.timesunion.com]) و ''دەیلی گازێت'' ([http://www.dailygazette.com])، دوو ڕۆژنامەی سەرەکی ڕۆژانەی ئەلبانی، ھەردووکیان لە کاتی سزادانەکەدا سەردێڕیان بڵاوکردەوە و داوای نەرمییەکی زۆریان دەکرد، ''تایمز یونیون'' لە ٨ و ٩ی ئازار و ''ڕۆژنامەی گازێت'' لەسەر ٩ی ئازار. جگە لەوەش، فرێد لیبرون، ستوونی ''تایمز یونیون''، کە لە نزیکەوە بەدواداچوون بۆ دادگاییکردنەکە کردبوو، پێش سزادانەکەی نووسیبووی،<blockquote>ڕۆژێک دێت بە ھەمان ئەو شەرمەزارییە نەتەوەیییەی کە ئەمریکییەکان ھەستی پێدەکەن بۆ ڕاوکردنی جادووگەرە کۆمۆنیستەکانی سیناتۆر جۆ مەکارتی لە ساڵانی ١٩٥٠ و مامەڵەی ترسناکمان لەگەڵ ژاپۆنی-ئەمریکییەکان لە کاتی جەنگی جیھانیدا، ئاوڕێک لە پارانۆیای نیشتمانی ئێستا دەدەینەوە لەسەر تیرۆر و ئەو زیادەڕەویانەی کە بەناوی ئەوەوە ئەنجامدراون II. ڕۆژێک دێت؛ بەڵام بەم زووانە نا، و بە دڵنیایییەوە پێش ئەوەی یاسین م. عارەف، ئیمامی پێشووی مزگەوتێکی ئەلبانی و محەممەد م. حوسێن، خاوەن دوکانی پیتزا، سزا بدرێن … لە شوێنێکەوە لە کورسییەکی گەرمەوە سەری بەرز کردەوە، سیناتۆر جۆ دەبێ بە زەردەخەنەیەکی ئاگادارانە سەیری ھەموو ئەمانە بکات.<ref name="LeBrun1">[http://www.nepajac.org/FredLeBrun.htm History will remember Albany terrorism sting as a witch hunt], ''Times Union'', January 12, 2007</ref></blockquote>کارل ستڕۆک، ستوونی ''گۆڤاری گازێت''، زۆر ستوونی نووسیوە کە ھێرشی کردووەتە سەر پرۆسەکە و بە شێوەیەکی زۆر نادادپەروەرانە دەزانێت.<ref name="Strock1">[http://www.nepajac.org/Strock.htm The View from Here], ''Daily Gazette'', February 4, 2007</ref> FBI وەڵامی دایەوە و پەیوەندی بە دەستەی سەرنووسەری ''ڕۆژنامەی تایمز یونیون'' و ''گازێتەوە'' کرد و پارچەیەکی ئۆپ-ئێد لە ''ڕۆژنامەی گازێتدا'' بڵاوکردەوە کە ئۆپەراسیۆنی چەقۆان وەک یاسایی پشتڕاستکردەوە. == لیژنەی پاڵپشتی موسڵمانان == دوای سزادانەکان، لیژنەی پاڵپشتی موسڵمانان (MSC)<ref name="MSC1">[http://www.nepajac.org/Aref&Hossain.htm Muslim Solidarity Committee]</ref> پێکھێنرا بۆ پشتیوانیکردن لە عارف و حوسێن و خێزانەکانیان. زیاتر لە ٥٠ نامەی دروست کرد، و نزیکەی ١٠٠٠ واژووی لەسەر داواکارییەک، بۆ دادوەر بۆ پشتگیریکردن لە نەرمی،<ref name="MSC2">[http://www.nepajac.org/SUMMARY%20OF%20ALL%20LETTERS.pdf Summary of Letters in Support of Yassin Aref]</ref> و زیاتر لە ٣٠ ھەزار دۆلاری کۆکردەوە بۆ پشتگیریکردنی ئەو دوو خێزانە. دامەزرێنەرانی خەڵاتێکیان لە NYCLU<ref name="NYCLU1">[http://nyclu-crc.org/wp/?page_id=3 NYCLU Annual Awards Ceremony] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071024173455/http://nyclu-crc.org/wp/?page_id=3 |date=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ }}, November 8, 2007</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ بەدەستھێنا. لە ساڵی ٢٠٠٨ لایەنگرانی گرووپێکی دیکەیان پێکھێنا بە ناوی [http://www.projectsalam.org/ پرۆژەی سەلام] کە دەستیان کرد بە لێکۆڵینەوە لە سزاکانی تری موسڵمانانی «تیرۆر» و داکۆکییان لە کەسانی دیکە کرد کە پێیانوابوو مامەڵەی نادادپەروەرانەیان لەگەڵ کراوە. لە ساڵی ٢٠١٠ پرۆژەی سەلام لەگەڵ گرووپەکانی تردا یەکگرت بۆ پێکھێنانی [http://www.civilfreedoms.org/ ھاوپەیمانی نیشتمانی بۆ پاراستنی ئازادییە مەدەنییەکان] (NCPCF) (دواتر کورتکرایەوە بۆ ھاوپەیمانی بۆ ئازادییە مەدەنییەکان [CCF]) کە لە بنەڕەتدا ھەمان کار دەکات، لەسەر ئاستێکی گەورەتر. لە ساڵی ٢٠١٨ ئەندامانی پرۆژەی سەلام پۆدکاستێکیان تۆمار کرد، [http://terrortalk.pointinspace.com/ ''قسەی تیرۆر''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210119044900/http://terrortalk.pointinspace.com/ |date=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ }} کە تێیدا باسیان لە کەیسی عارف/حوسێن و کۆنتێکستی گەورەتر کرد لە ماوەی چەند ئەڵقەیەکدا. == تێھەڵچوونەوە == تانەکەی عارف لەگەڵ تانەکەی حوسێن لە ٢ی تەممووزی ٢٠٠٨ لەلایەن دادگای تێھەڵچوونەوەی بازنەی دووەمەوە ڕەتکرایەوە. داواکارییەک بۆ دادگای باڵای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە ٩ی ئازاری ٢٠٠٩دا ڕەتکرایەوە. وەک لە لاپەڕەی یەکەمی ''[[نیویۆرک تایمز|ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز]]'' لە ٢٦ی ئابی ٢٠٠٧دا بڵاوکراوەتەوە، تانەکەی عارف دەکرا دۆسیەیەکی تاقیکردنەوەی گرنگ بێت بۆ بەرنامەی گوێگرتن لە تەلەفۆنی بێ فەرمانی NSA، چونکە پێدەچوو تاکە کەیسی تاوانکاری بێت کە بەڵگەی بەھێز ھەبووە کە… بەرنامەکە بەکارھات بۆ بە ئامانجگرتنی تۆمەتبارێک<ref name="NewYorkTimes3">[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C01E3D81138F935A1575BC0A9619C8B63&sec=&spon=&pagewanted=1 Spying Program May Be Tested By Terror Case], August 26, 2007</ref> ھەردوو ACLU و NYCLU [https://www.nyclu.org/en/cases/united-states-v-aref-et-al-upholding-publics-right-access-secret-documents-used-criminal بەشدارییان لە کەیسەکەدا کرد]. بەڵام بە بۆچوونی خۆی، دادگای دووەم [https://www.courtlistener.com/opinion/1234577/united-states-v-aref/ پێیوابوو] کە عارف مافی ئەوەی نییە لەم بارەیەوە بزانێت، چونکە پۆلێن کراوە. لە [http://www.ca2.uscourts.gov/decisions/isysquery/79854b49-ba35-4357-9d46-5556ed3c8226/1/doc/07-0981_so.pdf#xml=http://www.ca2.uscourts.gov/decisions/isysquery/79854b49-ba35-4357-9d46-5556ed3c8226/1/hilite/ فەرمانێکی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.ca2.uscourts.gov/decisions/isysquery/79854b49-ba35-4357-9d46-5556ed3c8226/1/doc/07-0981_so.pdf |date=ئابی ٢٠٢٤ }} پوختەی ھاوپێچدا، دادگا ھەروەھا لایەنگری پرسەکەی کرد بە ئیدیعای ئەوەی کە عارف «بنەمای ڕەنگاوڕەنگی» نیشان نەداوە بۆ ئەوەی جەختی لەوە کردەوە کە گوێی لە تەلەفۆن گیراوە بەپێی بەرنامەی NSA. لە مانگی تەممووزی ساڵی ٢٠٠٩، پشکنەری گشتی بۆ وەزارەتی داد [https://oig.justice.gov/special/s0907.pdf ڕاپۆرتێکی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190826102735/https://oig.justice.gov/special/s0907.pdf |date=٢٦ی ئابی ٢٠١٩ }} بڵاوکردەوە وتی کە DOJ پێویستە دووبارە بەدواداچوون بۆ دۆسیە تاوانکارییەکان بکاتەوە بۆ ئەوەی بزانێت ئایا بەڵگەی بێبەریکردن بە شێوەیەکی نادادپەروەرانە لە بەرگری ھێڵدراونەتەوە بەھۆی ئەوەی بەڵگەکان پۆلێنکراون. ھیچ کاتێک لەوە نەھاتە ئاراوە. لە ٥ی نیسانی ٢٠١٠، ئەنجومەنی باوی ئەلبانی، نیویۆرک [http://www.projectsalam.org/rally.html بڕیارێکی] دەرکرد کە داوای لە DOJ کرد کار لەسەر ڕاپۆرتی پشکنەری گشتی بکات و دووبارە بەدواداچوون بۆ کەیسی عارف و ھەروەھا کەیسی دیکە بکات. ئەوە ھەرگیز ڕووی نەدا. == پاشخانی پرسی گوێگرتن لە تەلەفۆن لە کەیسەکەدا == لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٥ ''ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز'' ئاشکرای کرد کە سەرۆک بوش ئەو ھەنگاوە مشتومڕاوییەی ناوە کە بە نھێنی دەسەڵاتی بە ڕێکخراوی NSA داوە بۆ فراوانکردنی چاودێرییەکانی بۆ ناو ئەمریکا.<ref name="NewYorkTimes10">[https://www.nytimes.com/2005/12/16/politics/16program.html?pagewanted=1 Bush Lets U.S. Spy on Callers Without Courts], December 16, 2005</ref> دوای مانگێک بابەتێکی دیکەی NYT لە زاری بەرپرسانی حکوومەتەوە نووسیویەتی کە بەرنامەی NSA ئەوانی بەرەو عارف بردووە.<ref name="NewYorkTimes4">[https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE7D6143FF934A25752C0A9609C8B63 DOMESTIC SURVEILLANCE: THE PROGRAM; SPY AGENCY DATA AFTER SEPT. 11 LED F.B.I. TO DEAD ENDS], January 17, 2006</ref> لە ٢٠ی ژانویەی ٢٠٠٦، پارێزەرانی عارف پێشنیارێکیان تۆمار کرد کە دۆسیەی عەرەفیان بە نایاساییبوونی بەرنامەی NSA پیس کردووە- لە پێشنیازەدا ھاتووە،<blockquote>حکوومەت سەرقاڵی چاودێری ئەلیکترۆنی نایاسایی ھەزاران کەسی ئەمریکی بوو، لەنێویاندا یاسین عارف، دواتر ئۆپەراسیۆنی چەقۆی دەستپێکرد بۆ ھەوڵدان بۆ تەڵەی بەڕێز عارف بۆ پشتگیریکردنی پیلانێکی تیرۆریستیی نەبوو، دواتر بوێری ئەوەی کرد بانگەشەی ئەوە بکات کە ئۆپەراسیۆنی نایاسایی NSA ڕەوایە چونکە… تاکە ڕێگا بوو بۆ گرتنی کاک عارف!<ref name="TenThousand1">[http://thetenthousandthings.blogspot.com/2006/01/motion-to-dismiss-courts-previously.html Motion to Dismiss: Courts previously, abundantly, ruled against Warrantless electronic surveillance], ''The 10,000 Things'', January 28, 2006</ref></blockquote>لە ١٠ی ئازاری ٢٠٠٦، حکوومەت وەڵامێکی بۆ پێشنیاری بەرگری تۆمارکرد کە بە تەواوی پۆلێنکرابوو، شتێک کە پارێزەرانی بەرگری و NYLCU دەیانگوت بە کردەوە نەبیستراوە و پێشێلکردنی مافی ماددەی شەشەمی دەستوور بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بەڵگە. نزیکەی دوو کاتژمێر دواتر دادوەر مەکئاڤۆی بە «فەرمانی پۆلێنکراو» پێشنیاری بەرگرییەکەی ڕەتکردەوە، شتێک کە لەوەش نەبیستراوە.<ref name="DailyKos1">[http://www.dailykos.com/storyonly/2006/3/11/122456/811 Secret Prosecution; Secret Judicial Decisions; Illegal Surveillance], ''Daily Kos'', March 11, 2006</ref> پاشان لە ٢٢ی ئازاری ٢٠٠٦، بەرگریکاران داواکارییەکی بۆ ماندامۆس لە دادگای تێھەڵچوونەوەی بازنەیی دووەم تۆمار کرد، بڕیارەکەی دادوەر مەکئاڤۆی بردەوە و ئاماژەی بەوەدا کە پرۆسەکە مافە دەستوورییەکانی عارفی پێشێل کردووە- ھەروەھا NYCLU کورتەیەک پێشکەش کرد کە پشتگیری لە مافی دەستڕاگەیشتن بە گشتی بۆ... بڕیارەکانی دادگا.<ref name="NYCLU3">[http://www.nyclu.org/node/1051. United States of America v. Aref et al. Case Description] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231202081618/https://www.nyclu.org/node/1051. |date= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ }}, ''NYCLU'', March, 2006</ref> لە مانگی تەممووزی ٢٠٠٨دا، دادگای دووەم ئەو داواکارییەی ڕەتکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Fastcase – Beyond Research|ناونیشان=http://www.loislaw.com/ogpc/login.htp?WSRet=12&dockey=21602178@F2CASE&OLDURL=/gpc/index.htp&OLDREFURL=http%3A//news.google.com/archivesearch%3Fq%3DYassin%2BAref%2Bcircuit%26hl%3Den%26ned%3Dus%26um%3D1%26scoring%3Da|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180908092737/http://www.loislaw.com/ogpc/login.htp?WSRet=12&dockey=21602178@F2CASE&OLDURL=/gpc/index.htp&OLDREFURL=http%3A//news.google.com/archivesearch%3Fq%3DYassin%2BAref%2Bcircuit%26hl%3Den%26ned%3Dus%26um%3D1%26scoring%3Da|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دادگای تێھەڵچوونەوەی فیدراڵی ئەو سزایەی پشتڕاستکردەوە. «بەڵگەکان بەس بوون بۆ ئەوەی دەستەی سوێندخواردن بەو ئەنجامە بگات کە عارف [و حوسێن] بەنیازن یارمەتیدەر بن لە ئامادەکردنی ھێرشێکی مووشەکی بۆ سەر خاکی ئەمریکا.»<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/idUSN0239355420080702|سەردێڕ=U.S. Conviction upheld in FBI sting of NY Muslims|ئیش=Reuters|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> == بەرنامەی PBS == لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٠٧، دۆسیەی عارف/حوسێن لە دۆکیۆمێنتاریی [[پی بی ئێس|کەناڵی PBS]] «ئاسایش بەرامبەر ئازادی: جەنگەکەی تر» دا بڵاوکرایەوە، کە چاوپێکەوتنی لەگەڵ پارێزەر و سەرۆکی مزگەوت و نوێنەرانی FBI و نووسینگەی داواکاری گشتی ئەمریکای لەخۆگرتبوو.<ref name="PBS1">[https://www.pbs.org/weta/crossroads/about/show_security_vs_liberty.html Security versus Liberty: The Other War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221209191638/https://www.pbs.org/weta/crossroads/about/show_security_vs_liberty.html |date= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ }}, ''[[Public Broadcasting Service|PBS]]'', April 20, 2007</ref> == کوڕی شاخ == [[پەڕگە:،--yassin-aref-book.jpg|وێنۆک]] کاتێک لە زیندانی ڕێنسێلەر کاونتی بوو و چاوەڕێی سزابوو، عارف بیرەوەرییەکی نووسی. ستیڤن داونز یارمەتی دا چیرۆکەکە بخاتە سەر زمانی ئینگلیزی ستاندارد و سەرنوسەر جین فینلی مۆنتاژێکی زیاتری کرد. کتێبەکە لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٨دا بڵاوکراوەتەوە. ''کوڕی شاخ'' چیرۆکی ناخەیاڵی ژیانی عارفە، کوردێکی عێراقییە و لەژێر دەسەڵاتی سەدام حوسێندا گەورە بووە و دواتر ژیانی خۆی خستووەتە مەترسییەوە و دژایەتی حکومەتی کردووە. عارف سەردەمی منداڵی خۆی لە کوردستانی عێراق لە سەردەمی سەدامدا تێدەپەڕێت؛ وردەکاری بڕیاری جێھێشتنی کوردستان بۆ سووریا دەخاتە ڕوو، کە خۆی و ھاوسەر و منداڵەکانی، ھەرچەندە ھەژارن، ژیانێکی نوێ دروست دەکەن، پاشان وەک پەنابەرانی نەتەوە یەکگرتووەکان دێنە ئەمریکا؛ باس لە مانەوەی کورتی خۆی لە ئەمریکا دەکات وەک کۆچبەر و ئیمامێک لە مزگەوتێکی بچووک پێش دەستگیرکردن و دادگاییکردن و سزادانی لە «کەیسی تیرۆر» دا؛ و ئەزموونەکانی لە ماوەی ١٨ مانگدا لە زیندانی ڕێنسێلەر کاونتی تۆمار دەکات. == کتێبەکان == * پازدە ساڵ لەزیندانەکانی ئەمریکادا * ڕاپێچیان کەن * ئاهی دڵ (دیوانی شیعر) * چوارینەکانی مامەپیرە * نەفرەت * قوربانی سیستمی نوێ * وانەکان * son of mountaim (بەزمانی ئینگلیزی) == گەڕانەوە بۆ کوردستان == عارف لە ١١ی حوزەیرانی 2019<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Yassin Aref – Free at Last!|ناونیشان=https://www.civilfreedoms.org/?p=26240|وێبگە=Civil Freedoms}}</ref> دوای تەواوکردنی سزای ١٥ ساڵەی لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨ گەڕایەوە کوردستانی عێراق.<ref>https://wnyt.com/news/yassin-aref-albany-man-convicted-on-terrorism-charges-released-from-prison/5095215/ [https://web.archive.org/web/20190903015941/https://wnyt.com/news/yassin-aref-albany-man-convicted-on-terrorism-charges-released-from-prison/5095215/ Archived], 14 March 2021</ref> کاتێک یاسین لە زیندان ئازادکرا، نەیویست شەڕی دیپۆرتکردنەوە بکات - بردرایە زیندانی یۆرک کاونتی (ناوەندێکی دەستبەسەرکردنی ICE) بۆ ئەوەی چاوەڕێی گەشتێکی دواجار بکات بۆ ماڵەوە بۆ باکووری عێراق، کە ھاوسەرەکەی و کچەکانی چاوەڕێی بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Foss|یەکەم=Sarah|ڕێکەوت=٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Foss: Aref ready to begin new chapter {{!}} The Daily Gazette|ناونیشان=https://dailygazette.com/article/2018/10/31/foss-aref-ready-to-begin-new-chapter|وێبگە=dailygazette.com}} {{بەستەری مردوو|url=https://dailygazette.com/article/2018/10/31/foss-aref-ready-to-begin-new-chapter |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref> دوای ئەوەی پارێزەرەکەی داواکارییەکی ئیقامەی تۆمارکرد، و دانیشتنێک لە سکرانتۆن، پی ئەی لە ٧ی حوزەیران بەڕێوەچوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Issue No. 636|ناونیشان=https://www.civilfreedoms.org/?p=26132|وێبگە=Civil Freedoms}}</ref> عارف لە ٩ی حوزەیران تەلەفۆنی بۆ کوڕەکەی کرد، سەڵاح،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Fortified by his father's, others' love|ناونیشان=https://www.timesunion.com/local/article/Fortified-by-his-father-s-others-love-13148243.php|وێبگە=Times Union}}</ref> بۆ ئەوەی بڵێت دەبرێتە فڕۆکەخانە. عارف لە ١١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ بە سەلامەتی گەیشتە ماڵەوە. دوای چەند ڕۆژێک دوو کوڕەکەی فڕین بۆ ئەوێ و بۆ یەکەمجار خێزانەکە لە دوای ساڵی ٢٠٠٥ەوە بە ئازادی یەکتریان بینییەوە، پێش ئەوەی کچە بچووکەکە لەدایک بێت. لە ٤ی ئابی ٢٠١٩ لایەنگرانی عارف لە شاری ئەلبانی لە ویلایەتی نیویۆرک یادی ساڵانەی خۆیان بۆ دەستگیرکردنی ئەو و محەممەد حوسێن لە ٤ی ئابی ٢٠٠٤ سازکرد و عارف لە ڕێگەی لینکی ڤیدیۆیییەوە لە کوردستانەوە قسەی بۆ کۆبوونەوەکە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Liberatore|یەکەم=Wendy|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=Supporters celebrate release of Muslim imam|ناونیشان=https://www.timesunion.com/news/article/Supporters-mark-15th-anniversary-of-Albany-sting-14279822.php#photo-18028070|وێبگە=Times Union}}</ref> پاشان سەڵاح لە ناوەڕاستی مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٩ گەڕایەوە ئەمریکا بۆ دەستپێکردنی خوێندنی یاسا لە ھارڤارد. لە ٣٠ی ئابدا چاوپێکەوتنێکی درێژخایەنی تەلەڤیزیۆنی کوردی لەگەڵ عارف پەخشکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تد|ژیاننامە|کوردستان|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} [[پۆل:چەوساندنەوە]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 7xl3vhve5guz0pwo46qpc9yqm0shpgm 0 269179 1673779 1673085 2026-09-23T20:25:47Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673779 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Stansuffixmap.png|وێنۆک|229x229پیکسڵ|{{Leftlegend|#363|ئەو وڵاتانەی ناویان لە زمانی ئینگلیزیدا پاشگری ''-ستان''ی ھەیە.}}{{Leftlegend|#5C4|ئەو وڵاتانەی تر کە دابەشکردنی ئاستی یەکەمی ناوەکانیان بە زمانی ئینگلیزی پاشگری ''-ستان''یان ھەیە.}}{{Leftlegend|#0048BA|ئەو وڵاتانەی کە ناوەکانیان بە زمانی زگماکی خۆیان پاشگری ''-ستان''ی ھەیە.}}]] '''ستان''' بە واتای «شوێنێک کە زۆرە» یان «شوێنێک کە شتێک نییە زۆر نەبێت» دێت، وەک [[پاشگر]]. بە شێوەیەکی بەربڵاو لە [[زمانە ئێرانییەکان]] و زمانە تورکییە باوەکان (جگە لە زمانی سیبریی تورکی) و زمانەکانی تر بەکاردێت. ئەم وشەیە لە ناوەکانی زۆرێک لە ناوچەکانی [[ڕۆژاوای ئاسیا|ڕۆژاوا]]، [[ئاسیای ناوەندی|ناوەند]] و [[باشووری ئاسیا]] و بەشەکانی [[قەوقاز]] و [[ڕووسیا]] دەردەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ford|یەکەم=Matt|سەردێڕ=Kazakhstan's President Is Tired of His Country's Name Ending in 'Stan'|ناونیشان=https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/02/kazakhstans-president-is-tired-of-his-countrys-name-ending-in-stan/283676/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ئیش=The Atlantic|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٤|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221025082333/https://www.theatlantic.com/international/archive/2014/02/kazakhstans-president-is-tired-of-his-countrys-name-ending-in-stan/283676/}}</ref> == وڵاتان == ئەو وڵاتانەی کە پاشگری -ستان لە ھەردوو زمانی ئینگلیزی و زگماکی ئەو وڵاتانە دەردەکەوێت بریتین لە: * {{ئاڵا|ئەفغانستان}} - افغانستان (Afghānistān) * {{ئاڵا|کازاخستان}} - Қазақстан (Qazaqstan) * {{ئاڵا|قرغیزستان}} - Кыргызстан (Kyrgyzstan) * {{ئاڵا|پاکستان}} - پاکستان (Pākistān) * {{ئاڵا|تاجیکستان}} - Тоҷикистон (Tojikiston) * {{ئاڵا|تورکمانستان}} - Türkmenistan * {{ئاڵا|ئۆزبەکستان}} - Ўзбекистон (Oʻzbekiston) == دابەشکاری کارگێڕی == ئەم خشتەی خوارەوە پێڕستی لایەنە لاوەکییەکانی وڵاتە جیاوازەکان دەخاتە ڕوو کە بە پاشگری ''-ستان'' کۆتایی دێت. {| class="wikitable sortable" !وڵات و [[:پۆل:دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ئاستی یەکەمی وڵاتان|ئاستی یەکەمی دابەشکاری]] ! ناوی دابەشکاری لاوەکی وڵات |- | [[پارێزگاکانی ئەفغانستان]] | [[پارێزگای نوورستان|نوورستان]] |- | قەزاکانی ئازەربایجان | گۆبوستان |- | [[ویلایەتەکان و دەڤەرە یەکگرتووەکانی ھیندستان|ویلایەتەکانی ھیندستان]] | [[ڕاجستان]] |- | [[پارێزگاکانی ئێران]] | [[پارێزگای گوڵستان|گوڵستان]]، [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]]، [[پارێزگای کوردستان|کوردستان]]، [[پارێزگای لوڕستان|لوڕستان]]، [[پارێزگای سیستان و بەلۆچستان|سیستان، بەلۆچستان]] |- | [[پارێزگاکانی عێراق]] | [[ھەرێمی کوردستان]] (وەک ھەرێمی ئۆتۆنۆمی نەک پارێزگا) |- | ناوچەکانی کازاخستان | تورکستان |- | پارێزگاکانی پاکستان | [[پارێزگای بەلۆچستان|بەلۆچستان]]، گیلگیت-بالتیستان |- | کۆمارەکانی ڕووسیا | [[باشکریا]]، [[داغستان]]، [[تاتارستان]] |- | ناوچەکانی ئۆزبەکستان | قەرەکاڵپاکستان |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Wiktionary-inline|-ستان}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|-stan}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:وشە و دەستەوشە فارسییەکان]] [[پۆل:پاشگرەکان]] bblx07e6berlgzsmlx0tmchef5f564d 0 269805 1673963 1536609 2026-09-24T05:55:45Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1673963 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرکەوەند | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|کرکوند}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری کەرکەوەند | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری کەرکەوەند''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی کەرکەوەند لە [[ئێران]]دا##جێگەی کەرکەوەند لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|32|20|42|N|51|26|49|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ئەسفەھان|ئەسفەھان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی موبارەکە|موبارەکە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = ١٦٨٥ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٣٣٥ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرکەوەند''' ({{بە فارسی|کرکوند}}) شارێکە لە [[پارێزگای ئەسفەھان]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای ئەسفەھان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای ئەسفەھان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای ئەسفەھان]] f89shzdkxkyadb8u3nh5fq6k8y4xxm8 0 269806 1673976 1536638 2026-09-24T05:57:55Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1673976 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرەسف | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|کرسف}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری کەرەسف | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری کەرەسف''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی کەرەسف لە [[ئێران]]دا##جێگەی کەرەسف لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|36|02|41|N|48|30|18|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای زەنگان|زەنگان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی خودابەندە|خودابەندە]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرەسف''' ({{بە فارسی|کرسف}}) شارێکە لە [[پارێزگای زەنگان]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای زەنگان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای زەنگان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای زەنگان]] b8uttp8tjn644l4vcf77b06aoub8v3w 0 269807 1673977 1536639 2026-09-24T05:58:05Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673977 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = کەرەشتە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = {{lang|fa|کرشته}} | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[پێڕستی شارەکانی ئێران|شار]] <!------ وێنەکان، ناسناو، دروشم ------> | وێنە = | قەبارەی_وێنە = 300px | شرۆڤەی_وێنە = دیمەنی شاری کەرەشتە | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!--- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ---> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=10 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری کەرەشتە''' | دەرزیی_نەخشە = Iran#Asia | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی کەرەشتە لە [[ئێران]]دا##جێگەی کەرەشتە لە [[ئاسیا]]دا | پۆتانەکان = {{coord|35|59|56|N|51|06|05|E|region:IR|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!--------------- شوێن --------------> | جۆری_دابەشکراو = [[پێڕستی دەوڵەتانی جیھان|وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگاکانی ئێران|پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای تاران|تاران]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستانەکانی ئێران|شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[شارستانی شەھریار|شەھریار]] | جۆری_دابەشکراو٣ = | ناوی_دابەشکراو٣ = | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!---------- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = دامەزران | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!----- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ----> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = [[دەسەڵاتی شارەوان–ئەنجومەن|شارەوان–ئەنجومەن]] | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = <!----------- ڕووبەر ---------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-------------- بەرزایی -----------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-------- ژمارەی_دانیشتووان -------> | ژمارەی_دانیشتووان = {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} | دانیشتووان_لە = {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}} | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!----------- کاتناوچە -------------> | کاتناوچە١ = [[یوو تی سی +٣:٣٠|+٣:٣٠]] ([[کاتی فەرمیی ئێران|کاتی ئێران]]) | جیاوازی١_لە_utc = | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!------ کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ----> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = <!-- وێبگە، پەراوێزەکان ------------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''کەرەشتە''' ({{بە فارسی|کرشته}}) شارێکە لە [[پارێزگای تاران]]، [[ئێران]].{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|normal+|P1082}}|{{ئەگەر||{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| بەپێی ئاماری {{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}،}} ژمارەی دانیشتووانی {{#invoke:wd|property|normal+|P1082}} کەسە{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|references|P1540}}| {{#invoke:wd|property|references|P1540}} نێر و {{#invoke:wd|property|references|P1539}} مێن}}.{{#invoke:wd|references|P1082|10026773}}}}{{ئەگەر||{{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}{{#invoke:wd|qualifier|normal+|single|P1082|P585}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}} و چڕیی دانیشتووانی {{چڕیی دانیشتووان لە ویکیدراوە ٢}} کەسە لە ھەر کیلۆمەتری چوارگۆشەدا.|{{ئەگەر|| {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}| ڕووبەری شارەکە {{#invoke:wd|property|qualifier|normal+|P2046}}یە.}}}}<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی فارسی | سەردان = ٢٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی شارەکانی ئێران]] * [[پێڕستی شارەکانی پارێزگای تاران]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای تاران}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|شارەکان|ئێران}} {{ئێران-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی پارێزگای تاران]] aaq5ygx74l2u1xwjor51pww4hub13d7 0 270103 1673791 1570278 2026-09-23T22:33:08Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە) 1673791 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فورسان مەحموود عەبدوڵڵا خەلیفە'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=مبعدو صفقة تبادل حرکة حماس وإسرائیل (صفقة شالیط) 1/10/2011|ناونیشان=https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210217075857/https://info.wafa.ps/ar_page.aspx?id=9155|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی شوباتی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=info.wasa.ps}}</ref> ({{بە عەرەبی|فرسان محمود عبد اللە خلیفة}}; ٨ی نیسانی ١٩٨٣ – ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣) فەرماندەیەکی باڵای سەربازی فەلەستینی بووە لە [[حەماس]] و [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی قاسام]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=تصفیة مسؤول عسکری فلسطینی ڕفیع فی القطاع|ناونیشان=https://aakherkhabar.net/article/3738922|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125192912/https://aakherkhabar.net/article/3738922|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Aakher Khabar}}</ref> لە شاری تولکەرم لە دایکبووە، سەرکردەیەکی باڵای دیاری بزووتنەوەی حەماس و فەرماندەیەکی سەربازییە.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=מתברר: בכיר חמאס פורסאן ח'ליפה חוסל בתקיפת צה"ל לפני מספר ימים|ناونیشان=https://www.jdn.co.il/news/2085217/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|زمان=he-IL}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Palestinian reports: Senior Hamas official assassinated in Gaza a few days ago|ناونیشان=https://allisrael.com/palestinian-reports-senior-hamas-official-assassinated-in-gaza-a-few-days-ago|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=All Israel News|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣ تا ساڵی ٢٠١١ لە ژێر دەستی حکومەتی ئیسرائیلدا دەستبەسەر بوو، کاتێک وەک بەشێک لە ئاڵوگۆڕی دیلەکانی [[گیلعاد شەلیت]] ئازادکرا، و دیپۆرتکرایەوە بۆ [[کەرتی غەززە]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١|سەردێڕ=أسماء المفرج عنھم فی صفقة شالیط حسب مصلحة السجون الإسرائیلیة|ناونیشان=https://www.alwatanvoice.com/arabic/news/2011/10/16/203636.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=دنیا الوطن|زمان=ar}}</ref> دواتر لە کاتی [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|ئۆپەراسیۆنی شمشێری ئاسن]] لەلایەن [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ھێزەکانی ئیسرائیلەوە]] تیرۆرکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The death of the deported Fursan Khalifa in a previous bombardment of Gaza|ناونیشان=https://khbrpress.ps/post/394450/%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%B4%DA%BE%D8%A7%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B9%D8%AF-%D9%81%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A9-%D9%81%DB%8C-%D9%82%D8%B5%D9%81-%D8%B3%D8%A7%D8%A8%D9%82-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%BA%D8%B2%D8%A9|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125231513/https://khbrpress.ps/post/394450/استشھاد-المبعد-فرسان-خلیفة-فی-قصف-سابق-علی-غزة|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Khbr Press}}</ref> == ژیانی سەرەتایی و پیشە == خەلیفە لە ٨ی نیسانی ١٩٨٣ لە کەمپی پەنابەرانی نور شەمس لە شاری تولکەرم لەدایکبووە. لە کاتی [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین|ڕاپەڕینی دووەمدا]] بووە ئەندامێکی دیار لە [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی قەسام]] و لە ٧ی نیسانی ٢٠٠٣ لەلایەن ئیسرائیلەوە بە تۆمەتی پیلانگێڕی بۆ ئەنجامدانی ھێرشی تیرۆریستی دژی ئیسرائیل دەستگیرکرا.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=ترجمة الحدث{{!}} من ھو الشخص الذی جند مجموعة الشھید جرار وأعطاھم أوامر بتنفیذ العملیة ؟|ناونیشان=https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F-|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.alhadath.ps|زمان=ar|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250805163246/https://www.alhadath.ps/article/73491/%D8%AA%D8%B1%D8%AC%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%AD%D8%AF%D8%AB-%D9%85%D9%86-%DA%BE%D9%88-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%AE%D8%B5-%D8%A7%D9%84%D8%B0%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%AF-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B4%DA%BE%DB%8C%D8%AF-%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D9%88%D8%A3%D8%B9%D8%B7%D8%A7%DA%BE%D9%85-%D8%A3%D9%88%D8%A7%D9%85%D8%B1-%D8%A8%D8%AA%D9%86%D9%81%DB%8C%D8%B0-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A9-%D8%9F-|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠١١ لەلایەن دەسەڵاتدارانی ئیسرائیلەوە ئازادکرا وەک یەکێک لە زیاتر لە ھەزار زیندانی فەلەستینی کە گۆڕدرایەوە لەگەڵ سەربازە دیلەکەی ئیسرائیل [[گیلعاد شەلیت|گیلاد شالیت]].<ref name=":0"/> دوای ئازادکردنی لە ساڵی ٢٠١١، خەلیفە بووە یەکێک لە دیارترین ئەندامانی فیرقەی [[کەناری ڕۆژاوا|کەرتی ڕۆژاوای]] لیواکانی قەسام.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=الإخباریة|یەکەم=سما|سەردێڕ="إسرائیل" تزعم مقر قیادة الضفة فی غزة ھو المسؤول عن عملیة غوش عتصیون|ناونیشان=https://samanews.ps/ar/post/384487|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=سما الإخباریة|زمان=ar}}</ref> یەکەم بەرپرس بوو کە وەک فەرماندە بۆ باکووری کەناری ڕۆژاوا دەستنیشانکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=המנגנון של חמאס לפיגועים בגדה|ناونیشان=https://www.news1.co.il/Archive/0026-D-135713-00.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[News1]]|زمان=he}}</ref> ئیسرائیل ئیدعای ئەوە دەکات کە لە دوای ئازادکردنییەوە سەرپەرشتی چەندین ھێرشی تیرۆریستی دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل کردووە،<ref name=":1"/> و کاری کردووە بۆ بەھێزکردنی ژێرخانی سەربازیی حەماس لە کەناری ڕۆژاوا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کیف یدیر جناح حماس العسکری العملیات فی الضفة الغربیة؟|ناونیشان=https://www.wattan.net/ar/news/234227.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231125225628/https://www.wattan.net/ar/news/234227.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=وکالة وطن للأنباء|زمان=ar}}</ref> == ژیانی تایبەتی == خەلیفە [[بەکالۆریۆس|بڕوانامەی بەکالۆریۆسی]] لە «گەشەپێدانی کۆمەڵایەتی و خێزان» لە زانکۆی کراوەی قودس بەدەستھێناوە، و لە ساڵی ٢٠٢١، بڕوانامەی ماستەر لە پەیمانگای گەشەپێدانی بەردەوام بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Khalifa|یەکەم=Fursan|ڕێکەوت=٢٠٢١|سەردێڕ=تأثیخ التخظیط االستخاتیجی عمی التظؾیخ اإلداری فی القظاع الحکؾمی الفمدظیشی|ناونیشان=https://dspace.alquds.edu/server/api/core/bitstreams/44b035b3-4b95-4c86-bd64-c562ae8db009/content|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=alquds.edu}}</ref> == تیرۆرکردن == خەلیفە لە چوارچێوەی وەڵامدانەوەی ئیسرائیل بۆ [[ھێرشی ٢٠٢٣ی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل|لەشکرکێشییە لەناکاوەکەی]] حەماس بۆ سەر ئیسرائیل ساڵی ٢٠٢٣ لە کاتی بۆردومانی ئیسرائیل بۆ سەر کەرتی غەززە کوژرا.<ref name=":2"/> تەرمی ناوبراو لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ لەژێر داروپەردوودا دۆزرایەوە دوای چوونە ژوورەوەی ھێزەکانی فەلەستین بۆ ناو بینایەک لەکاتی ئاگربەستی کاتی، و لە زێدی خۆی لە تولکەرم پرسەی بۆ سازکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=فلسطین بوست {{!}} من منزل الأسیر المحرر فرسان خلیفة فی طولکرم عقب الإعلان عن استشھادە فی قطاع غزة|ناونیشان=https://nabd.com/s/128713114-1d759d/من-منزل-الأسیر-المحرر-فرسان-خلیفة-فی-طولکرم-عقب-الإعلان-عن-استشھادھ-فی-قطاع-غزة|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=موقع نبض}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:ئەندامانی قەسام]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] aynk7vecsgq8jt9fedx3vyxbj6hpryo 0 270619 1673774 1673150 2026-09-23T20:24:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673774 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''کۆزمۆپۆلیتان پرۆدەکشنز''' یەکێکە لە کۆمپانیاکانی بواری بەرھەمھێنانی [[فیلم]] لە [[ئەمریکا]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Cosmopolitan Productions}} [[پۆل:کۆمپانیاکانی بەرھەمھێنانی فیلم لە ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 5hn4nijdw52n5r9bpk3y5o9yipwqsw6 0 270899 1674085 1672554 2026-09-24T10:40:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674085 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فیلمی برایانی سوپەر ماریۆ''' ({{بە ئینگلیزی|The Super Mario Bros. Movie}}) فیلمێکی [[فیلمی ئەنیمەیشن|ئەنیمەیشن]]ی ئەمریکی-یابانییە لە ساڵی ٢٠٢٣. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ١٠٠ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] زیاتر لە ١٫٣٥ ملیار دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٥ی نیسانی ٢٠٢٣) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ٩٢ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == کورتەی چیرۆک == ماریۆ و لویجی، دوو برای بۆڕیکار لە نیویۆرک، لەناکاو دەکەونە ناو جیھانێکی سەیر و سەمەرەوە. ماریۆ دەبێت سەفەرێکی پڕ لە کێشە بکات بۆ دۆزینەوەی براکەی و ڕزگارکردنی شانشینی قارچک لە دەستی پاشا باوسەر. لەم ڕێگایەدا، ئەو یارمەتی لە شاژن پیچ و تۆد وەردەگرێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|The Super Mario Bros. Movie}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کارتۆن|کۆمیدیا|خەیاڵی زانستی}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا ئەنیمەیشنە منداڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە فانتازیا-کۆمیدییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی دەربارەی مەیموونەکان]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن برایەن تایلەر تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکانی ئایماکس]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)]] [[پۆل:فەنتازیای دەروازە]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکانی یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ڕێکخراوەکانی شاری نیویۆرک]] [[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]] diubdwj0yfddu5qf8dcz5r491s2noa7 0 271475 1673761 1673214 2026-09-23T20:19:47Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673761 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فامیتسو''' گۆڤارێکی بەناوبانگی [[ژاپۆن]]ییە و باس لە یارییە ڤیدیۆیییەکان دەکات. پێداچوونەوە بە یارییەکان دەکات و ھەواڵەکان ھاوبەش دەکات و زانیاری دەدات لەسەر یارییە نوێیەکان کە دێنە دەرەوە. فامیتسو بە پێداچوونەوە و نمرەکانی یارییەکان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ژاپۆن}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:دامەزراوەکانی ١٩٨٦ لە ژاپۆن]] oz6sttr4xmaag7eftzy27pdsocovfne 0 271552 1673766 1673164 2026-09-23T20:21:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673766 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:'In slaap gesust' Rijksmuseum SK-A-2378.jpeg|وێنۆک|تابلۆیەکی ھۆڵەندی لە کۆتایی سەدەی ١٨دا کە منداڵێکی ساوا لە کۆشی دایکیدا دەخەوێت]] '''کۆش''' بریتییە لە ڕووبەرێکی ئاسۆیی کە لە نێوان [[ئەژنۆ]] و [[جمگە|جومگەی]] [[پشتێنەی حەوز|حەوزە]]دا لە کاتی دانیشتن یان پاڵکەوتندا دروست دەبیێت. لەلایەکی ترەوە چەمکی کۆش، لە جەستەی مرۆڤدا ئەو ناوچەیەی لەسەر [[ڕان]] و مەودای نێوان ئەژنۆ و جومگەی حەوز پێی دەوترێت کۆش. کۆشی دایک و باوک یان ناسیاوە ئازیزەکان وەک شوێنێکی ئارام لە ڕووی جەستەیی و دەروونییەوە بۆ دانیشتنی منداڵ سەیر دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The teacher's lap – a site of emotional well-being for the younger children in day-care groups|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/274098663_The_teacher's_lap_-_a_site_of_emotional_well-being_for_the_younger_children_in_day-care_groups|وێبگە=www.researchgate.net|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Laps}} [[پۆل:توێکاریی مرۆڤ]] [[پۆل:توێکاریی پەلی خوارەوە]] {{کۆلکە}} kl6zyr6ifighswf3wqqwvtvjflvsyeg 0 272892 1673589 1621335 2026-09-23T15:19:37Z SakuraBot 51806 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673589 wikitext text/x-wiki {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''ئەندی سێرکیس''' ({{بە ئینگلیزی|Andy Serkis}}) ئەکتەر و دەرھێنەری بەریتانییە کە ڕۆڵی کینگ کۆنگی لە فیلمی ٢٠٠٥دا بینیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Andy Serkis}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|شانشینی یەکگرتوو|ژیاننامە|پاریس|لەندەن|شانۆ}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦٤]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئینگلیزی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی شانۆی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئینگلیز]] [[پۆل:کاسۆلیکە ڕۆمانیەکانی پێشوو]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:ڕێبازەکانی ئەکتەران]] [[پۆل:ئەکتەرەکان لە بەغدا]] [[پۆل:ئەکتەرە دەنگییە پیاوە ئینگلیزەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی سەندیکای ئەکتەرانی شاشە بۆ نمایشی نایابی کاستێک لە فیلمێکی سینەماییدا]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی لەندەن]] 0uwdpm6h7d848gz2bbxl3blzv43phdb 0 273468 1673975 1542884 2026-09-24T05:57:45Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673975 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''کەرێ''' ({{بە ئینگلیزی|Butter}}) فیلمێکی درامای ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٨. لە ڕێکەوتی (١٩ی شوباتی ١٩٩٨) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٥ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|دەیەی ١٩٩٠|تەلەڤیزیۆن}} {{کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٨]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییە-ئەفریقییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە ھەستبزوێنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان دەربارەی تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە وروژێنەرە ئاکشنە ئینگلیزی-زمانەکان]] gdly8prqm19fqha6a8dam92q7ys475e 0 274924 1673467 1659232 2026-09-23T13:00:52Z Andre Engels 467 ڕەوانە کرا بۆ [[شۆڕشی مەکسیکی]] 1673467 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[شۆڕشی مەکسیکی]] 06lqlp1fm4b15uwt2iychqapuf29zw2 0 275606 1674083 1672514 2026-09-24T10:40:19Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674083 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''تێکشکێنەر''' ({{بە ئینگلیزی|The Terminator}}) فیلمێکی زانستی خەیاڵی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٨٤. داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٧٨٫٣ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی "٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤" لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠٧ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{جەیمز کامێرۆن}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|The Terminator}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|کات|خەیاڵی زانستی}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٨٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٨٠ بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٤]] [[پۆل:ڕاونانی فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە خەمناوییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنییە زانستییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درۆنەکان]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی جەیمز کامیرۆن]] [[پۆل:فیلمەکان لە بەرھەمھێنانی گەیڵ ئان ھێرد]] [[پۆل:فیلمەکان لە لۆس ئەنجلۆس دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە لۆس ئەنجلۆس وێنەگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە سیناریۆی جەیمس کامیرۆن]] [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:فیلمە ئەکشنە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە زانستییە خەیاڵییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٨٩]] 55w3kytajo1drf8ka4opat00z04sas9 0 275880 1673998 1511328 2026-09-24T07:36:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە) 1673998 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فۆکسکۆن''' ({{بە ئینگلیزی|Foxconn}}) کۆمپانیایەکی تایوانیی دروستکەری ئەلیکترۆنییاتە لە جیھاندا. ناوی فەرمی کۆمپانیاکە ھۆن ھای پرێزیشن ئیندسترییە. فۆکسکۆن بەرھەمی ئەلیکترۆنی بۆ کۆمپانیا بەناوبانگەکانی وەک [[ئەپڵ]]، [[مایکرۆسۆفت]]، [[سۆنی]] و [[ئەمازۆن (کۆمپانیا)|ئەمازۆن]] دروست دەکات. کۆمپانیاکە بە تایبەتی بەناوبانگە بە دروستکردنی [[ئایفۆن]] بۆ ئەپڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Foxconn}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} [[پۆل:کارگەکانی موبایل]] qhkdd1mk26h5ang9g881k3otvxfyqdb 1 275975 1673577 1343063 2026-09-23T14:02:38Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673577 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یەکەکانی دژەتیرۆر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1343062 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190325165852/https://www.ypgrojava.org/Anti-Terror-Units-Carried-Out-A-Special-Operation بۆ https://www.ypgrojava.org/Anti-Terror-Units-Carried-Out-A-Special-Operation زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٧:٣٣، ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یەکەکانی دژەتیرۆر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673576 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171025074807/http://kurdishdailynews.org/2015/03/28/kurds-establish-anti-terror-units-in-rojava/ بۆ http://kurdishdailynews.org/2015/03/28/kurds-establish-anti-terror-units-in-rojava/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:٠٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) duvoavjn2v6w48r4y8x3oqe3kzzh41c 0 276031 1673449 1408678 2026-09-23T12:28:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673449 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ھێزی ئەرکی ھاوبەشی تێکەڵ – ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی''' ('''CJTF–OIR''') پێکھاتەیەکی سەربازی فرەنەتەوەیییە کە لەلایەن [[شەڕی دژ بە داعش|ھاوپەیمانی نێودەوڵەتی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا]] دژی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] دامەزراوە، بە ئامانجی ڕاگەیەندراوی «تێکدان و لەناوبردنی» ڕێکخراوەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Pomerleau|یەکەم=Mark|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Can the US really destroy terrorist groups like ISIS?|ئیش=The Hill|ناونیشان=https://thehill.com/blogs/pundits-blog/defense/251112-can-the-us-really-destroy-terrorist-groups-like-isis/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150815005909/http://thehill.com/blogs/pundits-blog/defense/251112-can-the-us-really-destroy-terrorist-groups-like-isis|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٥}}</ref> بە سەرۆکایەتی ناوەندی سوپای ئەمریکا (ARCENT) لە ھێزی سەربازی و کارمەندانی زیاتر لە ٣٠ وڵات پێکھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.inherentresolve.mil/Portals/14/Documents/Mission/HISTORY_17OCT2014-JUL2017.pdf?ver=2017-07-22-095806-793 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220525201316/https://www.inherentresolve.mil/Portals/14/Documents/Mission/HISTORY_17OCT2014-JUL2017.pdf?ver=2017-07-22-095806-793 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=Operation Inherent Resolve}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ لەلایەن فەرماندەی ناوەندیی ئەمریکاوە پێکھێنرا، CJTF-OIR مەبەست لێی جێگرتنەوەی ئەو ''ڕێکخستنە تایبەتانە'' بوو کە بۆ ھەماھەنگی ئۆپەراسیۆنەکانی دژی داعش دامەزرابوو، دوای دەستکەوتە خێراکانی لە عێراق لە مانگی حوزەیران.<ref name="Ripley">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.janes.com/article/46877/us-sets-up-new-headquarters-for-operation-inherent-resolve|سەردێڕ=US sets up new headquarters for Operation 'Inherent Resolve'|دوایین=Ripley|یەکەم=Tim|ڕێکەوت=٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=IHS Jane's Defence Weekly|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150601230929/http://www.janes.com/article/46877/us-sets-up-new-headquarters-for-operation-inherent-resolve|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی حوزەیرانی ٢٠١٥}}</ref> ناوەندیی [[ئۆپەراسیۆنی سەربازی|چالاکییە سەربازییە]]کانی ئۆپەراسیۆنی چارەسەریی ڕیشەیی لە ھەڵمەتەکانی لە عێراق، سووریا و لیبیا پێکھاتووە. فەرماندەی ئێستای ھاوپەیمانییەکە ژەنەڕاڵی سەرەکی ماتیۆ دەبلیو مەکفارلینییە، لە سوپای ئەمریکا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20160510093142/http://www.inherentresolve.mil/ ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی] – ماڵپەڕی فەرمی * [http://www.defense.gov/News/Special-Reports/0814_Inherent-Resolve ڕاپۆرتی تایبەتی Defense.gov: ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160930183012/http://www.defense.gov/News/Special-Reports/0814_Inherent-Resolve |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١٦ }} * [http://theglobalcoalition.org/ ھاوپەیمانی جیھانی] – ماڵپەڕی فەرمی {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فەڕەنسا|شانشینی یەکگرتوو|ڕۆژھەڵاتی ناوین|ئاسیا|شەڕ|عێراق|سووریا}} {{پۆلی کۆمنز|Combined Joint Task Force-Operation Inherent Resolve}} [[پۆل:ویلایەتە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:ھاوپەیمانییە سەربازییەکان]] thqxj9liado8xgik38eva1scevl91cu 0 276049 1673699 1511024 2026-09-23T19:33:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کیمیا-کۆلکە) 1673699 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''فسفۆری سپی''' [[چەک|چەکێکە]] کە بە تێکەڵکردنی [[فۆسفۆر|فسفۆری]] ناوی لەگەڵ [[ئۆکسجین]] کاردەکات. '''فسفۆری سپی''' ماددەیەکی شەفاف و [[سپی|سپی]] و [[زەرد|زەردی]] مۆمی ھەیە و لە [[فۆسفات]] دروستکراوە زۆر بە خێرایی کارلێک لەگەڵ ئۆکسجین دەکات و [[ئاگر]] و دووکەڵی [[سپی]] چڕ بەرھەم دەھێنێت ئەگەر ناوچەیەک بەر پیسبوون بوو بە فسفۆری سپی لە [[خۆڵ|خاکدا]] یان بنی [[ڕووبار]] و [[دەریا|دەریاکان]] یان تەنانەت لەسەر جەستەی ماسی دەنیشێتەوە کاتێک جەستەی مرۆڤ بەر فسفۆری سپی دەکەوێت، [[پێست]] و گۆشتەکەی دەسوتێت و تەنھا [[ئێسک|ئێسکەکانی]] دەمێنێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کیمیا|جەنگ|جەنگی جیھانیی دووەم|شەڕ}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|White phosphorus}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کیمیا-کۆلکە}} f1ab2wf6yiztby9jdo5a4ndygwddavh 0 276076 1674009 1511355 2026-09-24T07:38:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شەتڕەنج-کۆلکە، فەڕەنسا-کۆلکە) 1674009 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیدراسیۆنی نێودەوڵەتی شەترەنج''' یان '''فیدراسیۆنی جیھانی شەترەنج'''،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://handbook.fide.com/files/handbook/FIDECharter2020.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200427145151/https://handbook.fide.com/files/handbook/FIDECharter2020.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٠|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|سەردێڕ=FIDE Charter, Art. 1 FIDE – Name, legal status and seat|ئیش=FIDE|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Official Laws of Chess|ساڵ=١٩٨٩|دوایین=FIDE|ژپنک=٠-٠٢-٠٢٨٥٤٠-X|پەڕە=٧|بڵاوکەرەوە=Collier Books}}</ref> کە بە گشتی بە کورتکراوە فەرەنسییەکەی '''ئێف ئای دی ئی (فیدێ)''' ناسراوە، ڕێکخراوێکی نێودەوڵەتییە لە سویسرا دامەزراوە کە فیدراسیۆنە نیشتمانییەکانی [[شەتڕەنج]] پێکەوە دەبەستێتەوە و وەک دەستەی بەڕێوەبەری پێشبڕکێی نێودەوڵەتی شەترەنج کار دەکات. فیدێ لە ٢٠ی تەممووزی ١٩٢٤ لە پاریس، فەرەنسا دامەزرا.<ref name="fide.com">[http://www.fide.com/fide.html World Chess Federation]. FIDE (April 8, 2009). Retrieved on 2013-07-28.</ref> دروشمەکەی "Gens una sumus"ە، کە بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]] واتای "ئێمە یەک خێزانین" دەگەیەنێت. لە ساڵی ١٩٩٩دا، ئێف ئای دی ئی لەلایەن [[لیژنەی ئۆڵۆمپیادی نێودەوڵەتی]] (IOC) بە فەرمی ناسرا. تا ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣، ٢٠١ فیدراسیۆنی ئەندام لە ئێف ئای دی ئی ھەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ=Member Federations | ناونیشان=https://fide.com/directory/member-federations | ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chess}} {{تووڵی دەروازە|شەتڕەنج|فەڕەنسا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{شەتڕەنج-کۆلکە}} {{فەڕەنسا-کۆلکە}} 9stm5fpbiyhopn4za62mjzf00vplv5w 0 276381 1673804 1511126 2026-09-23T22:34:58Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (بەلجیکا-کۆلکە) 1673804 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''فڕانکی بەلجیکی''' ({{بە ھۆلەندی|Belgische frank}}) ({{بە فەڕەنسی|Franc belge}}) ({{بە ئەڵمانی|Belgischer Franken}}) [[دراو|دراوی]] [[بەلجیکا]] بووە لە [[١٨٣٢|ساڵی ١٨٣٢]] تا [[٢٠٠٢|ساڵی ٢٠٠٢]] کاتێک [[یۆرۆ]] بووە دراوی فەرمیی. دراوی کاغەز و دراوی ئاسنین بۆ ماوەیەکی ئینتقالی تا [[١ی ئازار|یەکەمی ئازاری]] [[٢٠٠٢]] لە دەستاودەست کردن بەردەوام بوون. فڕانک دابەشکراوە بەسەر ١٠٠ سانتیمدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|بەلجیکا|ئابووری|دراوەکان|ئەورووپا}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی | سەردان = ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}} {{پۆلی کۆمنز|Money of Belgium}} {{بەلجیکا-کۆلکە}} flcxu6lgien5owfyedt0fkphlykg028 0 276944 1673683 1627763 2026-09-23T17:46:15Z ~2026-51262-41 79299 /* */ 1673683 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}} '''بازاڕ''' بریتییە لە کۆبوونەوەی دیدگاکانی نێوان فرۆشیار و کڕیار و بازاڕیش دابەش دەبێت بەسەر سێ جۆر بازاڕی گەورەدا: بازاڕی [[دانوستان (ئابوورناسی)|بازرگانی]]، بازاڕی مەجازی و بازاڕەکانی جیھانی [[ئابوور|ئابووری،]] کە خۆیان لە خۆیاندا لقیان ھەیە لە ڕووی شوێنی مەبەست و چەمکی ئابوورییەوە [[شتومەک|،]] بازاڕ بە واتای ھەر کۆبوونەوەیەکی کۆمەڵێک کەسە کە پەیوەندییەکیان ھەیە. لە چەمکی ئابووریدا باس لەوە دەکرێت کە بازاڕ: «خاڵی دەستپێکی سروشتییە بۆ ھەر چالاکییەکی ئابووری، و بازاڕ لەوانەیە ئەو شوێن یان کاتە دەرببڕێت کە فرۆشیار لەگەڵ کڕیاردا کۆدەبێتەوە.»<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Market (economics)}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|کۆمەڵگا|خۆراک}} {{خۆراک-کۆلکە}} [[پۆل:زاراوەکانی ئابوورناسی]] [[پۆل:مرۆڤناسی]] gl0sji75kt3aqxmcp1gsxhizrb462bv 0 277028 1674047 1589500 2026-09-24T10:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە) 1674047 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''فیزیکالیزم''' بەو ڕوانگە [[فەلسەفە|فەلسەفییە]] دەوترێ کە لێیەوە ھەموو شت «فیزیکی» سەیر دەکرێ و، ھیچ شتێ لە سەرووی «بابەتی فیزیکی»یەوە نابینرێ، یان لە بنج و بناوانی ھەموو شتەکاندا بابەتی فیزیکی بەدی دەکرێ. دژی ئەمە دەبێتە [[ئیدیالیزم]]، کە سەرچاوە و بنج و بناوانی جیھان بە [[زەین]] و [[ئیدیا|ئیدیاکانی ناو زەین]] دادەنێ. فیزیکاڵیزم جۆرێک [[مۆنیزم|مۆنیزمە]]، واتە ڕوانگەیەکە کە دەڵێ [[واقیع]] لە کۆتاییدا دەچێتەوە سەر یەک [[جەوھەر]]. ھەم پێناسەی بابەتی فیزیکی و ھەمیش مانای فیزیکالیزم زۆر بووە بە جێی باس و دەمەقڕەی جۆربەجۆر. فیزیکالیزم زۆر نزیکە لە [[ماتریالیزم]]. پێشکەوتنگەلێک کە [[زانستە فیزیکییەکان]] بۆ [[ڕوونکردنەوە|ڕوونکردنەوەی]] [[دیاردە|دیاردەکان]] بە دەستیان ھێنا، بوو بە ھۆی کرانەوەی وردەوردەی گڵۆڵەی ماتریالیزم و، دەرھاتنی فیزیکالیزم لێی. زاراوەکانی «فیزیکالیزم» و «ماتریالیزم» ئەغڵەب وەک ھاومانا لە جێی یەکتر بە کار دەبرێن، بەڵام بەو پێیە کە فیزیک بەربڵاوترە لە [[ماددە]] (ماتریاڵ)، دەکرێ ئەم دووانە لێک جیا ببنەوە. فیزیکالیزم ماددە دەگرێتەوە، بەڵام ھەروەھا [[وزە]] و [[یاسای فیزیکی|یاسا فیزیکییەکان]] و [[بۆشایی]] و [[کات]] و [[ھێز (فیزیک)|ھێز]] و پرۆسە فیزیکییەکان و، بەکورتی ھەر شتێ کە لە فیزیک و زانستەکانی ترا ڕاڤە دەکرێ. لە دەرەوەی فەلسەفە، فیزیکالیزم دەتوانێ بڕواتەوە سەر ئەو بۆچوونە کە پێی وایە دەبێ [[فیزیک|زانستی فیزیک]] بە باشترین و تەنیا ڕێگە دابنرێ بۆ دەرخستنی ڕاستییەکانی جیھان و واقیع. == سەرچاوەکان == [https://en.m.wikipedia.org/wiki/Physicalism Physicalism] (enwiki) {{تووڵی دەروازە|فیزیک|فەلسەفە}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} [[پۆل:ھەبوونناسی]] [[پۆل:فەلسەفەی فیزیک]] [[پۆل:فەلسەفەی زانست]] deufjzqz56a9pv3zstf568jrt7hch3b 0 277111 1674008 1591393 2026-09-24T07:38:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (سیاسەت-کۆلکە، فەلەستین-کۆلکە، میسر-کۆلکە) 1674008 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە=FatehMilitia.jpg}}[[پەڕگە:FatehMilitia.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|فیداییە فەلەستینییەکان لە [[شەڕی ناوخۆی لوبنان|شەڕی ناوخۆیی لوبنان]]]] '''فیدایییەکانی فەلەستین''' گرووپێکی [[ھێزی سەربازی|سەربازی]] [[فەلەستین|فەلەستینن]] کە داگیرکارییەکانی زایۆنیستەکان بۆ سەر [[فەلەستین]] ڕەتدەکەنەوە و فەلەستینییەکان بە شەڕکەری ئازادی دایان دەنێن، جووڵانەوەکەیان لە [[شەڕی چریکی]] وەرگرتووە لە [[جەزائیر]] و [[ڤیێتنام]] و [[چین]] و [[ئەمریکای لاتینی]]. ئەم بزووتنەوەیە لە نێو ئەو پەنابەرە فەلەستینیانەدا سەریھەڵدا کە لە ئەنجامی شەڕی ساڵی [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)| ١٩٤٨]]ی نێوان [[کێشەی عەرەب–ئیسرائیل|عەرەب و ئیسرائیل]] لە گوندەکانیان دەرکرابوون یان ھەڵھاتن و لە ناوەڕاستی [[١٩٥٠|ساڵانی ١٩٥٠]] دا فیداییەکان دەستیان کرد بە ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆنی سنووربەزێن بۆ ناوەوەی ئیسرائیل لە [[سووریا]]، [[میسر| میسر]] و [[ئوردن|ئوردن]]. لە [[کەرتی غەززە|کەرتی غەززەوە]] کە بە تاکە خاکی حکوومەتی فەلەستین دادەنرا، دەوڵەتی سەربەخۆی فەلەستین لە تشرینی یەکەمی [[١٩٤٨]] ڕاگەیەندرا و بووە خاڵی سەرەکی لە چالاکییەکانی فیداییەکانی فەلەستین. ھێرشە فیداییەکان ئاراستەی سنوورەکانی غەززە و سینا لەگەڵ ئیسرائیل کرا و لە بەرامبەردا ئیسرائیل ڕێوشوێنی تۆڵەسەندنەوەی گرتەبەر و فیداییەکانی کردە ئامانج، ئەمەش لە بەرامبەردا ھێرشی زیاتری لێکەوتەوە. گرووپە فیدییەکانی لەژێر چەتری [[ڕێکخراوەی ڕزگاریخوازی فەلەستین|ڕێکخراوی ڕزگاریخوازی فەلەستین]] دوای شەڕی ساڵی [[جەنگی ١٩٦٧| ١٩٦٧]] یەکگرت و سەرەڕای ئەم یەکێتییە، ھەر گرووپێک سەرکردە و ھێزی چەکداری سەربەخۆی پاراست. شکستی وڵاتانی عەرەبی لە بەرامبەر دەستدرێژیی ئیسرائیل لە حوزەیرانی ١٩٦٧دا دەرئەنجامی ڕاستەوخۆی لەسەر ئاستی فەلەستین ھەبوو، کە بە ڕزگارکردنی خەباتی نەتەوەیی فەلەستین لە سنووردارکردنی سەرپەرشتی فەرمی عەرەبی و لەدەستدانی تەواوەتی گرەو لەسەر ڕۆڵی سوپای ئاسایی عەرەبی، بەتایبەتی دوای ئەوەی میسر و ئوردن لەسەر [[بڕیارنامەی ٢٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش|بڕیارنامەی ژمارە ٢٤٢ی ئەنجومەنی ئاسایش]] ڕێککەوتن. یەکێک لە دەرئەنجامەکانی ئەو شکستە بەھێزبوونی ئەو ڕەوتە بوو کە [[بزووتنەوەی فەتح]] بانگەشەی بۆ دەکرد، لە نیوەی یەکەمی شەستەکاندا، کە ئەوە بوو کە گەلی فەلەستین دەبێت بە پلەی یەکەم پشت بە خۆی ببەستێت لە شەڕی ئازادکردنی نیشتمانەکەیدا، بە پەنابردن بۆ خەباتی چەکداری، وەک تاکە ڕێگە بۆ ئەنجامدانی. بەم شێوەیە ڕێکخراو و بزووتنەوە نوێیەکانی فەلەستینی، [[چەپگەرایی|چەپ]] و [[ناسیۆنالیزم|ناسیۆنالیستی]]، دەستیان کرد بە سەرھەڵدان و دیاردەی خەباتی چەکداری فەلەستین گۆڕا بۆ بزووتنەوەیەکی خۆڕاگری، ئیتر فەلەستینی پەنابەر و ئاوارە نەبوو، بەڵکو بووە فیداییەک کە چەکی ھەڵگرتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Maen.Albayari |ناونیشان=https://www.alaraby.co.uk/%D8%AD%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-1967-%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D9%91%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9|سەردێڕ=حزيران 1967 وتطوّر حركة المقاومة الفلسطينية |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200812071541/https://www.alaraby.co.uk/%D8%AD%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-1967-%D9%88%D8%AA%D8%B7%D9%88%D9%91%D8%B1-%D8%AD%D8%B1%D9%83%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%81%D9%84%D8%B3%D8%B7%D9%8A%D9%86%D9%8A%D8%A9 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٣|وێبگە=https://www.alaraby.co.uk/ |زمان=ar}}</ref> ئیسرائیل ھێرشەکانی فیدیاییەکانی ھێنایە ئاراوە بۆ پاساوھێنانەوە بۆ دەستدرێژییە دووبارەبووەکانی لە ساڵانی ١٩٥٦ و [[جەنگی ١٩٦٧|١٩٦٧]] و [[ململانێی باشووری لوبنان ١٩٧٨|١٩٧٨]] و [[شەڕی لوبنان ١٩٨٢|١٩٨٢]]. == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|فەلەستین|میسر}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Palestinian Fedayeen}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{سیاسەت-کۆلکە}} {{فەلەستین-کۆلکە}} {{میسر-کۆلکە}} 93hebk2r263m0es46mrsu8dqixam5ef 0 277195 1673636 1661195 2026-09-23T16:37:23Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە، کەنەدا-کۆلکە) 1673636 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{ژکزی یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فریدریک چارڵز فریمان''' (لە ١٢ی ئەیلوولی ١٩٨٩ لەدایک بووە) بەیسبۆڵوانێکی پیشەیی کەنەدی و ئەمریکییە و یاریزانی یەکەمی بنکەیە لە تیپی لۆس ئەنجلۆس دۆجەرز لە خولی گەورەی بەیسبۆڵ. فریمان لە ساڵی ٢٠١٠دا لەگەڵ ئەتلانتا برەیڤز دەستی بە یاریکردن کرد لە خولی گەورەی بەیسبۆڵ و بۆ ماوەی ١٢ وەرز لەگەڵیان مایەوە. دوای ئەوەی برەیڤز لە جامی جیھانی ٢٠٢١دا بەسەر ھیوستن ئاسترۆسدا سەرکەوت، فریمان بوو بە یاریزانێکی ئازاد و گرێبەستێکی شەش ساڵەی بە بڕی ١٦٢ ملیۆن دۆلار لەگەڵ دۆجەرز واژوو کرد. براوەی ھەشت خولی ئۆڵستاری خولی گەورەی بەیسبۆڵ و دوو جار براوەی جامی جیھانی، فریمان لە ٢٠١٨دا دەستکێشی زێڕینی بردەوە؛ لە ساڵەکانی ٢٠١٩، ٢٠٢٠، و ٢٠٢١ خەڵاتی لێدەری زیوی بردەوە؛ و لە ٢٠٢٠دا خەڵاتی باشترین یاریزانی خولی نیشتمانی بردەوە. لە ٢٠٢٤دا، بوو بە باشترین یاریزانی جامی جیھانی دوای تۆمارکردنی ژمارەی پێوانەیی لە یارییەکانی بەدوای یەکی جامی جیھان بە لێدانی ھۆمڕەن، لەوانە یەکەم گراند سلامی کۆتایی لە مێژووی جامی جیھاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Castrovince |یەکەم١=Anthony |سەردێڕ=Freeman named World Series MVP after record-setting homer spree |ناونیشان=https://www.mlb.com/news/freddie-freeman-2024-world-series-most-valuable-player |وێبگە=MLB |بڵاوکەرەوە=Major League Baseball |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤}}</ref> لە کێبڕکێ نێودەوڵەتییەکاندا، فریمان لەگەڵ تیپی نیشتمانی کەنەدا یاری دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Freddie Freeman}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کەنەدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} {{کەنەدا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٩]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:خەڵکی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک کەنەدی]] c8d037pt8g3l8xbfqre1vaq8c8sswki 0 277621 1674091 1499202 2026-09-24T11:47:44Z مامۆستا 39489 1674091 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''جێداری یەکەم''' [[پلەی سەربازی]]ی ئەفسەری ڕاسپێردراوە لە زۆرێک لە [[ھێزی سەربازی|ھێزە چەکدارەکاندا]]؛ لە ھەندێک ھێزدا، [[wiktionary:appointment|دامەزراندنی]] فەرمی دەوێت. پلەی [[جێدار]] لە پێکھاتە سەربازییە جیاوازەکاندا مانای جیاوازی ھەیە، بەڵام لە زۆربەی ھێزەکاندا دابەشکراوە بەسەر پلەی باڵا (جێداری یەکەم) و پلەی بچووک (جێداری دووەم). لە ھێزی دەریایی، لەکاتێکدا ڕەنگە ھەندێک نیشانەی پلە ناوی جێداریان لەسەر بێت، بەڵام دەتوانرێت ئەم زاراوەیە بۆ پەیوەندیکردن بە پۆستێک یان ئەرکێکی دیاریکراوەوە بەکاربھێنرێت، نەک پلەیەک.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تد|شەڕ|وڵاتەکان|سویس}} [[پۆل:سەربازی]] [[پۆل:زانستی سەربازی]] 9rq81srzboh00pq6i5l8e77znyjzwkv 0 277987 1673613 1661166 2026-09-23T16:33:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فەلسەفە-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673613 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Nb pinacoteca stieler friedrich wilhelm joseph von schelling.jpg|وێنۆک|شێلینگ]] '''فریدریش ڤیلھێلم یۆزێف شێلینگ''' (Friedrich Wilhelm Joseph Schelling؛ ١٨٥٤-١٧٧٥) [[فەیلەسووف|فەیلەسووفێکی]] [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] بوو. دەقەکانی مێژووی فەلسەفە لە چەقی ڕێگای [[ئیدیالیزمی ئەڵمانی]] و لە نێوان [[فیشتە]] و [[ھێگڵ|ھێگڵدا]] جێی بۆ دیاری دەکەن. لە دەسپێکا، فیشتە یارمەتیی کردووە و ڕێگەی پێی نیشان داوە. لەگەڵ ھێگڵیشدا ھاوماڵ و ھاوڕێ بووە لە زانستگا، بەڵام دواتر دەبنە ڕەقیبی یەکتر. فەلسەفەکەی، لەبەر خاتری ئەوە کە وردەوردە و نەختەنەختە بارەوبار دەبێ، بە فەلسەفەیەکی «دژوار» دادەنرێ. == سەرچاوەکان == * [[:en:Friedrich_Wilhelm_Joseph_Schelling|Friedrich Wilhelm Joseph Schelling (enwiki)]] {{پۆلی کۆمنز|Friedrich Wilhelm Schelling}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|فەلسەفە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فەلسەفە-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٧٧٥]] [[پۆل:مردووانی ١٨٥٤]] [[پۆل:نووسەرە ناخەیاڵییەکانی ئەڵمانیا]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سروشتی]] [[پۆل:وەرگێڕەکانی دانتێ ئەلیگیێری]] 399awjn4eexswstcre5adev85j3k2kx 0 279368 1673547 1650805 2026-09-23T13:36:18Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، عێراق-کۆلکە، کوردستان-کۆلکە) 1673547 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = فرقان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord= {{Coord| 35.31542| 44.56358}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی فرقان''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[باشووری کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.31542| 44.56358 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا| کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی لەیلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٨٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''فرقان''' (''{{lang-ar| فرقان}})، ({{lang-en| Frqan }}'') یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی لەیلان]]، [[قەزای کەرکووک]]، [[پارێزگای کەرکووک]]، [[باشووری کوردستان]]، لە [[عێراق]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غفور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250124052556/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = کوردستان دابەشی کارگێری و ترێتۆری 1927-1997 | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082807/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014033100400797421&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ماددەی ١٤٠ | ناونیشان = http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240509082804/http://www.com140.com/pdf/karkok%20morahalin.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دەکەوێتە باکووری شارەدێی [[لەیلان]] بە دووری (٧)کم.<ref>https://www.geonames.org/99237/republic-of-iraq.html</ref> == ناو == == جوگرافیا == گوندی '''فرقان''' ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[قەیسەری، لەیلان|قەیسەری]]. * لە باشوورەوە گوندی [[تەپەلوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[ھەرمین]]. * لە ڕۆژئاواوە شارەدێی [[لەیلان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = فرقان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/node/9370202211#map=14/35.31835/44.56604 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * لە پاش [[شاڵاوی ئەنفال]] ئەم گوندە خاپوورکرا، لەدوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]دا ئەم گوندە ئاوەدان کرایەوە. == دانیشتوان == دانیشتوانی ئەم گوندە سەرجەمیان [[کورد]]ن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٩ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240809161721/https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٥٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٤٣٨) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٥٧، | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * لە سەرژمێری دانیشتوانی ساڵی ١٩٧٧ی عێراقدا ژمارەی دانیشتوانی ئەم گوندە (٦٧١) کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = گوندەکانی باشووری کوردستان لە سەرژمێری دانیشتوانی عێڕاقدا - ١٩٧٧ | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | ڕێکەوتی سەردان = ١ی ئایاری ٢٠٢٤ | نووسەر = دکتۆر عبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20250922210517/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ناحیەی لەیلان]] * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[پێڕستی گوندەکانی پارێزگای کەرکووک]] == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق|کوردستان}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{سەرچاوەکان}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]] s20nm0zxyum1frdsx8gmkuf361p2q2e 0 279650 1673952 1511285 2026-09-24T04:39:02Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کۆمپانیا-کۆلکە، کۆریای باشوور-کۆلکە، ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673952 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{داتابۆکس}} '''فۆرچن گڵۆبڵ ٥٠٠'''، کە بە '''گڵۆبڵ ٥٠٠یش''' ناسراوە، ڕیزبەندییەکی ساڵانەیە بۆ ٥٠٠ کۆمپانیای سەرەکی جیھان بەپێی داھاتیان. پێرستەکەی ساڵانە لەلایەن گۆڤاری فۆرچنەوە کۆدەکرێتەوە و بڵاو دەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|ئابووری|چین|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژاپۆن|سویس|کۆمپانیا|فەڕەنسا|کەنەدا|کۆریای باشوور}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{کۆریای باشوور-کۆلکە}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} fd9myzyp5lauuodxx3doqoxjrv27cfn 0 279916 1673809 1672557 2026-09-23T22:35:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673809 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:From title card.jpg|وێنۆک]] '''فڕۆم''' (FROM) زنجیرە تەلەڤیزیۆنێکی ئەمریکی چەشنی خەیاڵی زانستی و ترسناکە کە لەلایەن جۆن گریفینەوە دروست کراوە. وەرزی یەکەمی لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢ لە کەناڵی ئیپیکس نمایشکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|دەیەی ٢٠٢٠|خەیاڵی زانستی}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ئەمریکییەکان، دەستپێکردنی ٢٠٢٢]] [[پۆل:دووبارە دەرکەوتنەوە لە تەلەڤیزیۆن]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییە ترسناکە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:زنجیرە تەلەڤیزیۆنییەکانی ئێم جی ئێم تەلەڤیژن]] j7odgtpn1cab3py5cfexfw5bkzn1z23 0 280660 1674003 1511334 2026-09-24T07:37:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1674003 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''فیتزرۆڤیا''' ناوچەیەکە لە ناوەندی لەندەن، ئینگلتەرا، لە وێست ئێند.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٦ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Fitzrovia}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|لەندەن}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ناوچەکانی لەندەن]] evgchjk4k9ckko5jza8dwbp7fc3xcim 0 281387 1673566 1510897 2026-09-23T13:38:49Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە، وێژە-کۆلکە) 1673566 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = فریتز لانگ | ناوی_خۆماڵی = Fritz Lang | زمانی_ناوی_خۆماڵی = ئینگلیزی | وێنە = Fritz Lang (1969).jpg | قەبارەی وێنە = | جێگری_وێنە = | سەردێری وێنە = | ناوی کاتی لەدایکبوون = | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٥ی کانوونی یەکەم ١٨٩٠ | شوێنی لەدایکبوون = [[ڤیێنا]]، [[نەمسا]] | ڕێکەوتی_ونبوون = | شوێنی_ونبوون = | ڕەوشی_ونبوون = | ڕێکەوتی مردن = ٢ی ئاب ١٩٧٦ | شوێنی مردن = [[لۆس ئانجلەس]]، [[ئەمریکا]] | ھۆکاری مردن = | شوێنی دۆزینەوەی تەرم = | شوێنی گۆڕ = | مۆنۆمێنتەکان = | نیشتەجێ = | نەتەوە = | ناوەکانی تر = | نەژاد = | شارومەندێتی = | ڕادەی خوێندەواری = | پیشە = دەرھێنەر، فیلمنامەنوون، بەرھەمھێنەر، ئێدیتۆر | ساڵانی چالاکی = ١٩١٠–١٩٧٦ | خاوەنکار = میترۆپۆلس | ڕێکخراو = | ناسراو_بە_ھۆی = | کارە_دیارەکان = | شێواز = | کاریگەر_بووە = | کاریگەری_بووە = | شار = | مووچە = | دارایی = | باڵا = | کێش = | تەلەڤیزیۆن = | سەرناو = | وادە = | پێشوو = | جێگر = | حیزب = | بزاڤ = | بەرامبەرەکان = | ئایین = | سزای_تاوانباری = | ڕەوشی_تاوانباری = | ھاوسەر = | یار = | منداڵەکان = | دایک و باوک = | خزمەکان = | خەڵاتەکان = | واژوو = | جێگری_واژوو = | قەبارەی_واژوو = | ماڵپەڕ = | پەراوێزەکان = }} '''فریتز لانگ''' (١٨٩٠–١٩٧٦) دەرھێنەر، فیلمنامەنووسی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] و [[ئەمریکی]] بە ڕەگەز [[نەمسا]]ییە. لانگ بە یەکێک لە کاریگەرترین و بەناوبانگترین دەرھێنەرانی سینەمای ئەڵمانی و ئەمریکی سەدەی بیستەم پێناسە دەکرێت. لە ژیانی ھونەریدا، لانگ کاری دەرھێنانی زیاتر لە چل و پێنجی فیلمی کردووە و ھەندێکیان وەکوو «میترۆپۆلس»، «دکتۆر مەبووسە» و «ئێم» و «تاوە گەرمەکە» بە شاکاری سینەمای جیھان پێناسە دەکرێن. لە سینەمای لانگدا گرنگی دراوە بە ژانرای تاوان و نوار، ڕێژەیەکی زۆری فیلمەکانی لە دەوری گرفتی کۆمەڵگەیی و تاواندا دروست کراوە لە کۆمەڵگەی ئەڵمانیای دەیەی بیستەکاندا بێت یاخود ئەمریکای دەیەی چل و پەنجاکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=[[سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر|سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر، بەرگی جوارەم: فریتز لانگ]]|یەکەم=کارزان|دوایین=کاردۆزی|ساڵ=٢٠٢٠}}</ref> == بیبلیۆگرافی لانگ == * [[کارزان کاردۆزی]]. سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر، [[سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر|بەرگی چوارەم: فریتز لانگ]] (٢٠٢٠/غەزەلنووس/١٤١٠ لاپەڕە) * Eisenschitz, Bernard (2011). Fritz Lang au travail. Éditions Cahiers du cinéma * Schnauber, Cornelius (1986). Fritz Lang in Hollywood; Wien: Europaverlag == ئەمانەش ببینە == * [[سینەمای جیھان]] * [[سەد ساڵ سینەما، سەد دەرھێنەر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|nm0000485}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|ھونەرەکان|نووسین|ھۆڵیوود|وێژە|ئەڵمانیا}} {{پۆلی کۆمنز|Fritz Lang}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} {{وێژە-کۆلکە}} [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی]] [[پۆل:سیناریۆنووسە کوڕە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی ئاڵمانی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی زانستی خەیاڵی]] [[پۆل:نووسەرانی ئاڵمانی]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمە ئەڵمانییەکان]] [[پۆل:بەرھەمھێنەرانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:گەلی ئەمریکی بە ڕەچەڵەک نەمسا-جولەکە]] [[پۆل:نووسەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٠]] [[پۆل:مردووانی ١٩٧٦]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئەمریکی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:بێخوایانی ئەمریکی]] [[پۆل:دوور لە وڵاتان لە فەڕەنسا]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم لە لۆس ئانجلەس]] [[پۆل:ھاووڵاتییە سروشتییەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 7wzejyyhedzj9nnviriaw8eht5sr6uf 0 282630 1674070 1511420 2026-09-24T10:38:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تۆپی پێ-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674070 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} یانەی '''فیلادلفیا ئیگلز''' تیپێکی پیشەگەری [[تۆپی پێی ئەمریکی|تۆپی پێی ئەمریکییە]] و بنکەکەی لە [[فیلادێلفیا|شاری فیلادلفیایە]]. ئیگڵز وەک ئەندامێکی خولی ڕۆژھەڵاتی کۆنفرانسی نیشتمانی تۆپی پێ (NFC) لە [[خولی ڕەگبیی ئەمریکی|خولی تۆپی پێی نیشتمانی]] (NFL) بەشداری دەکەن. تیمەکە یارییەکانی لە یاریگای خۆی لە یاریگای لینکۆڵن فاینانشیاڵ لە کۆمەڵگەی وەرزشی باشووری فیلادلفیا ئەنجام دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lincolnfinancialfield.com/|سەردێڕ=Lincoln Financial Field - The Home of the Philadelphia Eagles |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=lincolnfinancialfield.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Philadelphia Eagles}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} 1bwcp40bf15e3cy8eq3blecl4o244v7 0 283369 1674004 1477818 2026-09-24T07:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسلام-کۆلکە) 1674004 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}}'''فیتنەی کوژرانی عوسمان'''، '''فیتنەی گەورە''' کە بە '''فیتنەی یەکەم''' ناسراوە، کۆمەڵێک نائارامی و پشێوی و ململانێیە کە بووە ھۆی کوشتنی خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] لە ساڵی ٣٥ی کۆچی، و دواتر بووە ھۆی ناکۆکی و شەڕ لە سەرانسەری خەلافەتی [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی کوڕی ئەبوو تالیب]]، و یەکەم شەری ناوخۆی موسڵمانانە. ئەو فیتنەیە کاریگەرییەکی زۆری ھەبوو لەسەر گۆڕینی ڕەوتی [[مێژووی ئیسلام]]ی، بۆ یەکەم جار موسڵمانان سەرقاڵ بوون بەخۆیانەوە و وازیان لەجیھاد ھێنا، و ھەروەھا بووە ھۆی ململانێی تائیفی لەنێوان موسڵمانان و دەرکەوتنی [[خەواریج]] کە داوای چاکسازی و گۆڕینی دەسەڵاتداریان دەکرد، لەگەڵ دەرکەوتنی سەبەئییەکان کە زیادەڕەویان دەکرد لە خۆشویستن و پیاھەڵدانی [[ئەھلولبەیت|ئالوبەیت]]. کاریگەرییەکانی ئەو ململانێیە بریتی بوون لە کوشتنی ژمارەیەکی زۆر لە ھاوەڵان، دیارترینیان [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمانی کوڕی عەفان]] [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|و عەلی کوڕی ئەبوو تالیب بوون]]. لە دیارترین گۆڕانکارییەکانی ئەو سەردەمە کۆتایی سەردەمی [[خەلافەتی ڕاشیدون|خەلافەتی ڕەشیدون]] و خەلافەتی شورا و دامەزراندنی [[دەوڵەتی ئەمەوی|دەوڵەتی ئومەوی]] و سەرھەڵدانی خەلافەتی بۆماوەیی بوون. == ھەروەھا سەیری بکە == * [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان بن عەفان]]. * [[عەلی کوڕی ئەبووتاڵیب|عەلی بن دەبی تالیب]]. * [[شەڕی جەمەل]]. * [[شەڕی سەفین|شەڕی سەفیم]]. * مەزھەبی یاخیبوو * غیلان زەبی * حەمران بن ئەبان == ئاماژە دەرەکییەکان == * [http://islamstory.com/ar/قصة-الفتنة چیرۆکی فیتنە - ماڵپەڕی چیرۆکی ئیسلام - د.] [http://islamstory.com/ar/قصة-الفتنة ڕاغب ئەلسەرجانی.] * ئینسایکلۆپیدیای سادەکراوی مێژووی ئیسلامی - د. ڕاغب ئەلسەرجانی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} ==کتێبنامە== * {{Cite encyclopedia|url=https://archive.org/details/princetonencyclo0000unse/mode/2up|title=Ali b. Abi Talib (ca. 599–661)|encyclopedia=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|publisher=Princeton University Press|year=2013|isbn=978-0691134840|editor-last=Bowering|editor-first=Gerhard|editor-last2=Crone|editor-first2=Patricia|editor-last3=Kadi|editor-first3=Wadad|editor-last4=Mirza|editor-first4=Mahan|editor-last5=Stewart|editor-first5=Devin J.|editor-last6=Zaman|editor-first6=Muhammad Qasim}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Donner|یەکەم١=Fred M.|بەستەری نووسەر=Fred Donner|سەردێڕ=Muhammad and the Believers, at the Origins of Islam|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[Harvard University Press]]|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٧٤-٠٥٠٩٧-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=YM8RBAAAQBAJ}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|author-last=Gibbon |author-first=Edward |سەردێڕ=The History of the Decline and Fall of the Roman Empire |شوێن=New York |بڵاوکەرەوە=Fred de Fau and Co. Publishers |ساڵ=١٩٠٦}} * {{Cite encyclopedia |year=2003 |title=The New Encyclopedia of Islam |publisher=[[AltaMira Press]] |url=https://archive.org/details/newencyclopediao0000glas |editor-last=Glassé |editor-first=Cyril |series=Revised Edition of the Concise Encyclopedia of Islam |isbn=978-0-7591-0190-6 |url-access=registration}} * {{cite encyclopedia |title=Ali ibn Abi Talib |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam, Three |publisher=Brill Online |url=http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/ali-b-abi-talib-COM_26324 |access-date=29 March 2013 |last=Gleave |first=Robert M. |date=2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130402034949/http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/ali-b-abi-talib-COM_26324 |archive-date=2 April 2013 |url-status=live}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Holt |یەکەم= P. M. |نووسەر٢= Bernard Lewis |بەستەری نووسەر٢= Bernard Lewis |سەردێڕ= Cambridge History of Islam, Vol. 1 |ساڵ= ١٩٧٧|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ژپنک= ٠-٥٢١-٢٩١٣٦-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Lapidus|یەکەم= Ira |سەردێڕ= A History of Islamic Societies |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ساڵ= ٢٠٠٢| edition = 2nd |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٩٣٣-٣}} * {{EI2|last=Levi Della Vida|first=G.|author-link=Giorgio Levi Della Vida|title=Khāridjites|pages=1074–1077|volume=4|url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_COM_0497}} * {{The Prophet and the Age of the Caliphates |edition = 3rd}} * {{cite encyclopedia |author-last=Lecker |author-first=M. |title=Ṣiffīn |encyclopedia=Encyclopaedia of Islam |edition=2nd |editor1-first=P. |editor1-last=Bearman |editor2-first=Th. |editor2-last=Bianquis |editor3-first=C.E. |editor3-last=Bosworth |editor4-first=E. |editor4-last=van Donzel |editor5-first=W.P. |editor5-last=Heinrichs |url=http://dx.doi.org/10.1163/1573-3912_islam_SIM_7018 |year=2012 |doi=10.1163/1573-3912_islam_SIM_7018 |isbn=978-9004161214}} * {{Cite encyclopedia|year=2021|title=Siffin|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Reference Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/siffin-SIM_7018?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.q=%E1%B9%A2iff%C4%ABn|last=Lecker|first=M.|edition=2nd}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Lewis |یەکەم= Bernard |بەستەری نووسەر= Bernard Lewis |سەردێڕ= Arabs in History |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=FPJv_0EfVhIC |ساڵ= ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە= [[Oxford University Press]] |شوێن= Oxford |ژپنک= ٩٧٨-٠١٩١٦٤٧١٦١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Madelung |یەکەم= Wilferd |بەستەری نووسەر= Wilferd Madelung |سەردێڕ= The Succession to Muhammad: A Study of the Early Caliphate |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ساڵ= ١٩٩٧|ژپنک= ٠-٥٢١-٦٤٦٩٦-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mavani|یەکەم=Hamid|ناونیشان=https://archive.org/details/religiousauthori0000mava/mode/|سەردێڕ=Religious Authority and Political Thought in Twelver Shi'ism: From Ali to Post-Khomeini|بڵاوکەرەوە=Routledge|ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-٠٤١٥٦٢٤٤٠٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tabatabai|یەکەم=Muhammad Husayn|سەردێڕ=Shi'ite Islam|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press|ساڵ=١٩٧٧|ژپنک=٩٧٨-٠٨٧٣٩٥٢٧٢٩|پەڕەکان=٥٢, ٥٣|translator-last=Nasr|translator-first=Hossein}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wellhausen |یەکەم=Julius |ساڵ=١٩٠١|سەردێڕ=Die religiös-politischen Oppositionsparteien im alten Islam |زمان=de |ناونیشان=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.358135 |بڵاوکەرەوە=Weidmannsche Buchhandlung |شوێن=Berlin |oclc=٤٥٣٢٠٦٢٤٠}} * {{The Arab Kingdom and its Fall}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abbas|یەکەم=Hassan|سەردێڕ=The Prophet's Heir: The Life of Ali ibn Abi Talib|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=٢٠٢١|ژپنک=٩٧٨-٠٣٠٠٢٥٢٠٥٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hazleton|یەکەم=Lesley|ناونیشان=https://archive.org/details/aftertheprophettheepicstoryoftheshiasunnisplitinislampdfdrive.com/mode/2up|سەردێڕ=After the Prophet: The Epic Story of the Shia-Sunni Split in Islam|بڵاوکەرەوە=Knopf Doubleday Publishing Group|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠٣٨٥٥٣٢٠٩٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rogerson|یەکەم=Barnaby|ناونیشان=https://archive.org/details/heirsofprophetmu0000roge/mode/2up|سەردێڕ=The Heirs of the Prophet Muhammad: And the Roots of the Sunni-Shia Schism|بڵاوکەرەوە=Abacus|ساڵ=٢٠٠٦|ژپنک=٩٧٨-٠٣٤٩١١٧٥٧٧}} * {{Cite encyclopedia|year=2013|title=Ali b. Abi Talib|encyclopedia=The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought|publisher=Princeton University Press|url=https://archive.org/details/princetonencyclo0000unse/|editor-last=Bowering|editor-first=Gerhard|isbn=978-0691134840}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Jafri|یەکەم=S.H.M|ناونیشان=https://archive.org/details/OriginsAndEarlyDevelopmentOfShiaIslamBySyedHusainMohammadJafri/mode/2up|سەردێڕ=Origins and Early Development of Shia Islam|بڵاوکەرەوە=Longman|ساڵ=١٩٧٩|شوێن=London}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Glassé|یەکەم=Cyril|ناونیشان=https://archive.org/details/newencyclopediao0000glas/mode/2up|سەردێڕ=The new encyclopedia of Islam|بڵاوکەرەوە=AltaMira Press|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠٧٥٩١٠١٨٩٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Aslan|یەکەم=Reza|ناونیشان=https://archive.org/details/nogodbutgodorigi0000asla_n9k1/mode/2up|سەردێڕ=No god but God: The origins, evolution, and future of Islam|بڵاوکەرەوە=Random House|ساڵ=٢٠١١|ژپنک=٩٧٨-٠٨١٢٩٨٢٤٤٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Momen|یەکەم=Moojan|سەردێڕ=An introduction to Shi'i Islam|بڵاوکەرەوە=Yale University Press|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٩٧٨-٠٨٥٣٩٨٢٠٠٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Avi-Yonah|یەکەم=Michael|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=AhasMr2F3i8C&q=muawiyah+jerusalem&pg=PA210|سەردێڕ=History of Israel and the Holy Land|بڵاوکەرەوە=A&C Black|ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-٠٨٢٦٤١٥٢٦٤}} * {{Cite encyclopedia|year=2021|title=Ali|encyclopedia=Encyclopedia Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Ali-Muslim-caliph|last1=Nasr|first1=Seyyed Hossein|last2=Afsaruddin|first2=Asma}} * {{Cite encyclopedia|year=1982|title=Ali b. Abi Taleb I. Life|encyclopedia=Encyclopaedia Iranica|url=http://www.iranicaonline.org/articles/ali-b-abi-taleb#pt1|last=Poonawala|first=I.K.|edition=Online}} * {{Cite encyclopedia|year=2021|title=Ali b. Abi Talib|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Reference Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/ali-b-abi-talib-COM_0046?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.q=%CA%BFAl%C4%AB+b.+Ab%C4%AB+%E1%B9%AC%C4%81lib|last=Veccia Vaglieri|first=L.|edition=2nd}} * {{Cite encyclopedia|year=2021|title=Ali b. Abi Talib|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Reference Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/ali-b-abi-talib-COM_26324|last=Gleave|first=Robert M.|edition=3rd}} * {{Cite encyclopedia|year=2021b|title=Al-Djamal|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Reference Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-djamal-SIM_1962?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.cluster.Encyclopaedia+of+Islam&s.q=al-D%CC%B2j%CC%B2amal|last=Veccia Vaglieri|first=L.|edition=2nd}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bodley|یەکەم=R.V.C.|ناونیشان=https://archive.org/details/messengerlifeofm00bodl/mode/2up|سەردێڕ=The Messenger; the Life of Mohammed|بڵاوکەرەوە=Doubleday & Company, Inc.|ساڵ=١٩٤٦}} * {{Cite encyclopedia|year=2021|title=Al-Nahrawan|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Reference Online|last=Morony|first=M.|edition=2nd}} * {{Cite encyclopedia|year=2021c|title=Al-Ashari, Abu Musa|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Reference Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/al-ashari-abu-musa-SIM_0781?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.cluster.Encyclopaedia+of+Islam&s.q=al-As%CC%B2h%CC%B2%CA%BFar%C4%AB%2C+Ab%C5%AB+M%C5%ABs%C4%81|last=Veccia Vaglieri|first=L.|edition=2nd}} * {{Cite encyclopedia|year=2021|title=Muawiya I|encyclopedia=Encyclopaedia of Islam|publisher=Brill Reference Online|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/muawiya-i-SIM_5279?s.num=0&s.f.s2_parent=s.f.book.encyclopaedia-of-islam-2&s.q=muawiya|last=Hinds|first=M.|edition=2nd}} == خوێندنەوەی زیاتر == * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Djaït |یەکەم=Hichem |سەردێڕ=La Grande Discorde: Religion et politique dans l'Islam des origines |بڵاوکەرەوە=Editions Gallimard |ڕێکەوت=٢٠٠٨|ژپنک=٩٧٨-٢-٠٧-٠٣٥٨٦٦-٣}} Arabic translation by Khalil Ahmad Khalil, Beirut, 2000, Dar al-Tali'a. * {{cite encyclopedia | encyclopedia = [[Encyclopædia Iranica]] | publisher = Center for Iranian Studies, Columbia University| isbn = 1-56859-050-4| title = Encyclopedia Iranica| date = 1997}} {{مێژووی ئیسلام}} {{پۆلی کۆمنز|First Fitna}} {{تووڵی دەروازە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|شەڕ|محەممەد}} {{ئیسلام-کۆلکە}} [[پۆل:عەلی کوڕی ئەبووتالیب]] [[پۆل:مێژووی ئیسلام]] [[پۆل:شیعە]] [[پۆل:٦٥٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیتنەی یەکەم]] obbhmsbzff7ula98zxs8pqsr9tfd809 0 284138 1673883 1574520 2026-09-24T01:35:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (میسر-کۆلکە) 1673883 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q461793}} '''فڕۆکەخانەی نێودەوڵەتی قاھیرە''' ({{Langx|ar|مطار القاھرة الدولی}}) ; فڕۆکەخانەی سەرەکی نێودەوڵەتی [[قاھیرە]] و گەورەترین و ''قەرەباڵغترین'' فڕۆکەخانەی میسرییە. وەک ناوەندی سەرەکی بۆ کۆمپانیای ئێڕ میسر و نیل ئێر و ھەروەھا چەندین ھێڵی ئاسمانی دیکە کاردەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.faresmatch.com/|سەردێڕ=Cheap Flights, Airline Tickets & Car Rentals |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Things To Know |زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://wildernessexplorersafrica.com/african-safari-destinations/egypt-safari-tours-holidays/|سەردێڕ=Egypt Safari Tours & Holidays |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Wilderness Explorers Africa |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|سەردێڕ=Cairo International Airport: Major Connecting Point in Egypt|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|وێبگە=Myholidays Blog: Your One-Stop Destination to Travel Tips, Tricks & Experiences|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210731090341/https://www.myholidays.com/blog/airport-in-cairo-egypt/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە گەڕەکی میسری نوێ, لە باکووری ڕۆژھەڵاتی قاھیرە نزیکەی {{Convert|15|km|nmi}} لە ناوچەی بازرگانی شارەکەوە دوورە و ڕووبەرەکەی نزیکەی {{Convert|37|km2|sqmi}}. قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەفریقایە و یەکێکە لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست لە ڕووی کۆی سەرنشینەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|سەردێڕ=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic - TRT Afrika|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Africa's 10 busiest airports based on passenger traffic|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240317234909/https://www.trtafrika.com/africa/africas-10-busiest-airports-based-on-passenger-traffic-16501008|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|30em}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{Commons category-inline}} * {{وێبگەی فەرمی|http://www.cairo-airport.com/}} * [https://www.cairo-airport.info/ Cairo airport information] * [http://flightaware.com/live/airport/HECA Live flight tracking] at FlightAware * Aeronautical chart and airport information for HECA at SkyVector * Accident history for CAI at Aviation Safety Network {{پۆلی کۆمنز|Cairo International Airport}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|میسر}} {{میسر-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Infobox mapframe without OSM relation ID on Wikidata]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} k5jy0qq4tgab108ed439z5tewtlmym8 0 284186 1674019 1511368 2026-09-24T07:40:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1674019 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''فیرقەی سێیەم''' یەکێکە لە پێکھاتەکانی [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای عێراق]]. ساڵی ١٩٤١ چالاک بوو، لە ساڵی ٢٠٠٣ لەگەڵ باقی سوپای عێراق ھەڵوەشایەوە، بەڵام تا ساڵی ٢٠٠٥ چالاککرایەوە. == مێژوو == پێش ھەڵوەشاندنەوەی لە ساڵی ٢٠٠٣، فیرقەی سێی پێشوو یەکێک بوو لە چوار فیرقە ڕەسەنەکەی [[سوپای عێراق|سووپای عێراق]]، کە لە ساڵی ١٩٤١ لە کاتی شەڕی ئینگیزی‒عێراقیدا چالاک بوو. دیارترین چالاکیی ئەو فیرقەیە لە شەڕەکەدا لە ٢٢ی ئایاردا بوو کاتێک لیوای ٦ی پیادەی فیرقەکە ھێرشی پێچەوانەیان کردە سەر ھێزەکانی بەریتانیا لە [[فەلووجە|فەللووجە]] و بەرپەرچدرایەوە. لە تەممووزی ساڵی ١٩٥٨ توخمەکانی ئەو فیرقەیە حکوومەتی عێراقیان لە کودەتاکەی ساڵی ١٩٥٨ی عێراق ڕووخاند، [[عەبدولکەریم قاسم]] فەرماندەیی لیوای ٢٠ی پیادەی (یان لیوای زرێپۆش)ی کرد کە لە نزیک [[بەعقوبە]] جێگیر بوون. بەڵام ڕووخانی ڕاستەقینەی حکوومەت لەلایەن فەرماندەیەکی فەوجی بە ناوی [[عەبدولسەلام عارف]]، لە لیوای ١٩ی پیادە سەرپەرشتی دەکرا.<ref>Darwish & Alexander 1991</ref><ref>Pollack 2002</ref> ھەروەھا ئەم فیرقەیە لە [[شەڕی کەنداو]]، ئۆپەراسیۆنەکانی ساڵانی نەوەدەکان، و [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|لەشکرکێشی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣دا]] ماوەیەکی کەم پێش [[جەنگی عێراق]]، بەشێک بووە لە فەیلەقی دووەم، لەسەر سنووری ئێران. پێکھاتبوو لە لیوای زرێپۆشی شەشەم و لیوای زرێپۆشی ١٢ و لیوای میکانیزەکراوی ھەشتەم. کاتێک ھەڵوەشایەوە کە ھێزە چەکدارەکانی عێراق بەفەرمی بە فەرمانی [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانی]] ژمارە ٢.<ref>Cordesman 2002</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:شەڕی یۆم کیپور]] mbfhaqek4wmzn7kqszdcvx69glb353r 0 284208 1673758 1673331 2026-09-23T20:18:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673758 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}'''ناھید حەسەن جەواد عەتتار''' ناسراو بە ناوی خوازراو '''فایز ئەلعێراقی''' (١٩٥٢ — ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣)، [[شاعیر|شاعیرێکی]] عێراقی بوو. لە [[کازمیە|شاری کازمیە]] لە [[بەغدا]] لەدایکبووە، لەوێ خوێندوویەتی و دواتر لە زانکۆکەی درێژە بە خوێندنی باڵا دەدات، [[بەکالۆریۆس|بەکالۆریۆسی]] لە ھونەر، بەشی [[زمانی عەرەبی]] تەواو کردووە. بەرھەمە شیعرییەکانی بریتین لە: ئەلیەنابیع ١٩٨٤، ''سروودی ئەبەدی'' (١٩٨٦)، و ''کریفۆنی غیابی'' (١٩٨٩). لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردووەوە لە [[سووریا]] ژیاوە و لە [[حەلەب]] کۆچی دوایی کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=إميل يعقوب|سەردێڕ=معجم الشعراء منذ بدء عصر النهضة|بڵاوکەرەوە=دار صادر|ساڵ=٢٠٠٩|edition=الأولى|بەرگ=المجلد الثالث ل - ي|شوێن=بيروت|پەڕە=١٣٢٠|بەستەری نووسەر=إميل يعقوب}}</ref> == سەرچاوەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سووریا|ژیاننامە|عێراق|شیعر|بەغدا}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{سووریا-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} teaqzur7mxsry0jyn0nsmrixx2w05g2 0 284219 1674082 1511430 2026-09-24T10:40:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە، ھیندستان-کۆلکە) 1674082 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{بنبەست|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} فیلمی ستار کەناڵێکی تەلەفزیۆنی بە پارەی هیندییە و خاوەنەکەی ستار تیڤییە. {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|تەلەڤیزیۆن}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکانی دیزنی]] [[پۆل:کەناڵەکانی فیلم]] [[پۆل:کەنالە تەلەڤیزیۆنییەکان و وێستگانەی کە لە ١٩٩٤ دامەزراون]] 91ebpyywyfpyx3bk0ir95vy37ba9pep 0 286203 1674089 1452174 2026-09-24T11:45:47Z مامۆستا 39489 1674089 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Iraqi_rank_insignia_chart.gif|وێنۆک]] {{Databox}}'''سەردار''' یان '''فەریق''' ({{بە ئینگلیزی|Lieutenant General}}) [[پلە سەربازییەکان|پلەیەکی باڵای سەربازییە]] لە لقی سەربازی [[سوپا|سوپای]] مۆدێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://d-nb.info/gnd/4398979-2|سەردێڕ=DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190512024330/https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D4398979-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/lieutenant-general|سەردێڕ=Lieutenant general {{!}} military rank {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200322140536/https://www.britannica.com/topic/lieutenant-general |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0213808.xml|سەردێڕ=tinent general {{!}} enciclopedia.cat |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190820065454/https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0213808.xml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> لەلایەن فەرماندەکانی فەیلەق و فیرقە و ئۆرگانەکانەوە بەڕێوەدەبرێت و ڕەنگە یەکێک بێت لە پلە بەرزەکان لە چەند وڵاتێکی وەک [[سعوودیە]] و [[میسر]] و [[جەزائیر]] و ئەوانی تر. ماوەی مانەوە لە پلەدا (بە فەرمانی شاھانە، شازادەیی یان سەرۆکایەتی). خاوەنی ئەو پلە لە ھێزە دەریاییەکان ناوی «سەرداری دەریایی»ە ({{بە ئینگلیزی|Vice Admiral}}) و لە ھێزی ئاسمانی «سەرداری فڕۆکەوان» ({{بە ئینگلیزی|Air Marshal}}). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Lieutenant generals}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ھیندستان}} [[پۆل:پلەکانی سەربازی]] l2sx5wqgb1zedgw48ln7ok5awgi3yqb 1674090 1674089 2026-09-24T11:46:05Z مامۆستا 39489 1674090 wikitext text/x-wiki {{Databox}}[[پەڕگە:Iraqi_rank_insignia_chart.gif|وێنۆک]] '''سەردار''' یان '''فەریق''' ({{بە ئینگلیزی|Lieutenant General}}) [[پلە سەربازییەکان|پلەیەکی باڵای سەربازییە]] لە لقی سەربازی [[سوپا|سوپای]] مۆدێرن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://d-nb.info/gnd/4398979-2|سەردێڕ=DNB, Katalog der Deutschen Nationalbibliothek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190512024330/https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D4398979-2 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/lieutenant-general|سەردێڕ=Lieutenant general {{!}} military rank {{!}} Britannica |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200322140536/https://www.britannica.com/topic/lieutenant-general |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٠}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0213808.xml|سەردێڕ=tinent general {{!}} enciclopedia.cat |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190820065454/https://www.enciclopedia.cat/EC-GEC-0213808.xml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> لەلایەن فەرماندەکانی فەیلەق و فیرقە و ئۆرگانەکانەوە بەڕێوەدەبرێت و ڕەنگە یەکێک بێت لە پلە بەرزەکان لە چەند وڵاتێکی وەک [[سعوودیە]] و [[میسر]] و [[جەزائیر]] و ئەوانی تر. ماوەی مانەوە لە پلەدا (بە فەرمانی شاھانە، شازادەیی یان سەرۆکایەتی). خاوەنی ئەو پلە لە ھێزە دەریاییەکان ناوی «سەرداری دەریایی»ە ({{بە ئینگلیزی|Vice Admiral}}) و لە ھێزی ئاسمانی «سەرداری فڕۆکەوان» ({{بە ئینگلیزی|Air Marshal}}). == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Lieutenant generals}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|ھیندستان}} [[پۆل:پلەکانی سەربازی]] trr32has68hh0c2f5habyl8r4z8try6 0 286764 1673945 1511281 2026-09-24T04:37:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ئێران-کۆلکە) 1673945 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''فۆردۆ''' (بە [[فارسی]]: فردو) گوندێکە لە [[پارێزگای قوم]] ، [[ئێران]]. دەکەوێتە ٤٧ کم لە باشووری شاری [[قوم]]. کۆئۆردینیاتی جوگرافییەکەی ٥٠ پلە و ٥٤ خولەک لە ڕۆژھەڵات و ٣٤ پلە و ١٦ خولەک لە باکوورە. پێدەچێت گوندی فۆردۆ زۆرترین ڕێژەی کوژراوانی [[شەڕی ئێران و عێراق]]ی ھەشت ساڵەی تێدابێت کە لە مانگی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨٠ تا مانگی ئابی ١٩٨٨ ڕوویداوە. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Fordo}} {{شریتی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ئێران-کۆلکە}} 0iflirrtlw5d6b1uqphi3ymbau91mmf 0 286801 1673681 1659280 2026-09-23T17:45:44Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673681 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{زانیاریدانی کەسایەتی |ناو = خۆسێ ئانتۆنیۆ ڕێیەس |وێنە = Sevillia-Zenit (2).jpg |لێدوانی وێنە = جۆزێ ئەنتۆنیۆ ڕیێس یاری بۆ یانەی سێڤیلیا کرد لە خولی ئەوروپای ٢٠١٤-٢٠١٥ لە قۆناغی چارەک کۆتایی دژی یانەی زێنیت (Zenit). ئەو وەرزە سێڤیلیا گەیشتە قۆناغی پێش کۆتایی و دواتر نازناوەکەی بەدەستھێنا. |ناوی کاتی لەدایکبوون = خۆسێ ئانتۆنیۆ ڕێیەس کالدیرۆن |ڕێکەوتی لەدایکبوون = ١ی ئەیلوولی ١٩٨٣ |شوێنی لەدایکبوون = ئوترێرا، [[ئیسپانیا]] |ڕێکەوتی مەرگ = ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩ (تەمەن ٣٥ ساڵ) |شوێنی مەرگ = ئالکالا دێ گوادایرا، [[ئیسپانیا]] |ھۆکاری مەرگ = ڕووداوی ئۆتۆمبێل |نەتەوە = ئیسپانی |پیشە = یاریزانی تۆپی پێ |ساڵانی چالاکی = ١٩٩٩–٢٠١٩ |ناوبانگ = ئەندامی تیپی "زێڕینی" [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|ئارسناڵ]] (The Invincibles) بردنەوەی ٥ نازناوی [[خولی ئەورووپا]] (ڕیکۆرد) بردنەوەی نازناوی خول لە ئینگلتەرا و ئیسپانیا |باڵا = ٥ پێ و ٩ ئینچ (١.٧٥ م) }} '''خۆسێ ئانتۆنیۆ ڕێیەس کالدیرۆن''' (بە ئینگلیزی: José Antonio Reyes؛ ١٩٨٣-٢٠١٩) یاریزانێکی تۆپی پێی پیشەگەری ئیسپانی بوو کە بە شێوەیەکی سەرەکی لە باڵی چەپدا یاریی دەکرد، بەڵام توانای یاریکردنی وەک ھێرشبەریشی ھەبوو. ئەو بە لێھاتوویی، خێرایی و توانای گۆڵ تۆمارکردنی ناسرابوو. ڕێیەس یەکێکە لەو یاریزانە دەگمەنانەی کە توانیویەتی نازناوی خولی ئینگلیزی و ئیسپانی بەدەست بھێنێت و خاوەنی ژمارەیەکی پێوانەیی مێژووییە لە بردنەوەی نازناوی [[خولی ئەورووپا]]دا. == کاروانی وەرزشی == === سیڤیلیا و دەرکەوتنی وەک ئەستێرە === ڕێیەس لە ئەکادیمیای یانەی [[سیڤیلیا]] پێگەیشت و لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا یەکەم یاریی خۆی بۆ تیپی یەکەمی یانەکە ئەنجام دا، کە بووە گەنجترین یاریزان لە مێژووی یانەکەدا. ئەو بە خێرایی بووە یەکێک لە گرنگترین یاریزانەکانی تیپەکە و لە دوو وەرزدا ٢٢ گۆڵی لە خولی ئیسپانیدا تۆمار کرد. === ئارسناڵ و بوون بە "Invincible" === لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٤، بە بڕی ١٠.٥ ملیۆن پاوەند، کە دەیتوانی بە زیادبوونی ئاستی بگاتە ١٧ ملیۆن، پەیوەندیی بە یانەی [[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|یانەی ئارسناڵەوە]] کرد. ڕێیەس لەو وەرزەدا بووە بەشێک لەو تیپە مێژووییەی کە بە "The Invincibles" (نەبەزەکان) ناسراوە و بێ ھیچ دۆڕانێک نازناوی پرێمیەرلیگی بردەوە. لە وەرزی دواتردا، یارمەتیی ئارسناڵی دا بۆ بردنەوەی [[جامی ئێف ئەی]]ی ٢٠٠٥. === ڕیال مەدرید و بردنەوەی نازناوی لالیگا === لە ساڵی ٢٠٠٦دا، بە شێوەی خواستن پەیوەندیی بە [[ڕیال مەدرید]]ەوە کرد. لە دوا یاریی وەرزدا، کە یارییەکی چارەنووسساز بوو بۆ بردنەوەی نازناوی لالیگا، ڕێیەس وەک یاریزانی یەدەگ ھاتە ناو یاریگا و دوو گۆڵی زۆر گرنگی تۆمار کرد و یارمەتیی ڕیال مەدریدی دا بۆ بردنەوەی نازناوەکە. === ئەتلەتیکۆ مەدرید و بەردەوامی لە سەرکەوتن === لە ساڵی ٢٠٠٧، ڕێیەس پەیوەندیی بە ڕکابەری ڕیاڵ مەدرید، [[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]ەوە کرد. لەگەڵ ئەتلەتیکۆ، دوو جار نازناوی [[خولی ئەورووپا]]ی بەدەستھێنا (٢٠١٠ و ٢٠١٢). === گەڕانەوەی شکۆمەندانە بۆ سیڤیلیا === لە ساڵی ٢٠١٢، ڕێیەس گەڕایەوە بۆ یانەی دایکی، سیڤیلیا، و لەوێ سەرکەوتووترین قۆناغی ژیانی بەڕێ کرد. وەک کاپتنی تیپەکە، سێ جار لەسەریەک نازناوی [[خولی ئەورووپا]]ی بەدەستھێنا (٢٠١٤، ٢٠١٥، ٢٠١٦)، کە بەمەش بووە یەکەم یاریزان لە مێژوودا کە پێنج جار ئەم نازناوەی بردبێتەوە. === ساڵانی کۆتایی کاروانی وەرزشی === دوای جێھێشتنی سیڤیلیا، بۆ ماوەیەک بۆ یانەکانی ئیسپانیۆل، کۆردۆبا و ئێسترێمادورا لە ئیسپانیا و ھەروەھا بۆ یانەیەکی چینی یاریی کرد. == کاروانی نێودەوڵەتی == ڕێیەس ٢١ یاریی بۆ ھەڵبژاردەی ئیسپانیا ئەنجام دا و ٤ گۆڵی تۆمار کرد. یەکەم یاریی نێودەوڵەتیی لە ساڵی ٢٠٠٣ بوو و بەشێک بوو لە پێکھاتەی ھەڵبژاردەی ئیسپانیا لە [[جامی جیھانیی فیفا ٢٠٠٦]]. == کۆچی دوایی و میرات == لە ١ی حوزەیرانی ٢٠١٩، ڕێیەس لە ڕووداوێکی دڵتەزێنی ئۆتۆمبێلدا لەسەر ڕێگای نێوان سیڤیلیا و ئوترێرا، لە تەمەنی ٣٥ ساڵیدا، گیانی لەدەستدا. مردنی ئەو بووە ھۆی شۆکێکی گەورە لە جیھانی تۆپی پێدا و زۆربەی یانە و یاریزانە گەورەکانی جیھان پرسە و سەرەخۆشیی خۆیان دەربڕی. ڕێیەس وەک یەکێک لە بەھرەمەندترین یاریزانەکانی نەوەی خۆی و سیمبولی سەرکەوتنی ئەورووپی بۆ یانەی سیڤیلیا لە یادەوەرییەکاندا دەمێنێتەوە. == دەستکەوتەکان == === یانەکان === '''[[یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ|یانەی ئارسناڵ]]''' [[پرێمیەرلیگ]]: ٢٠٠٣-٢٠٠٤ [[جامی ئێف ئەی]]: ٢٠٠٤-٢٠٠٥ [[قەڵغانی کۆمەڵایەتی]]: ٢٠٠٤ '''[[ڕیال مەدرید]]''' [[لالیگا]]: ٢٠٠٦-٢٠٠٧ '''[[ئەتلەتیکۆ مەدرید]]''' [[خولی ئەورووپا]]: ٢٠٠٩-٢٠١٠، ٢٠١١-٢٠١٢ [[جامی سووپەری ئەورووپا]]: ٢٠١٠ '''[[سیڤیلیا]]''' [[خولی ئەورووپا]]: ٢٠١٣-٢٠١٤، ٢٠١٤-٢٠١٥، ٢٠١٥-٢٠١٦ '''[[بەنفیکا|بێنفیکا]]''' جامی خولی پورتوگال: ٢٠٠٨-٢٠٠٩ === نێودەوڵەتی === '''ھەڵبژاردەی ئیسپانیا (ژێر ١٩ ساڵان)''' جامی نەتەوەکانی ئەورووپای ژێر ١٩ ساڵان: ٢٠٠٢ == سەرچاوەکان == لە ویکیپیدیای ئینگلیزییەوە وەرگیراوە بەڵام بە داڕشتنێکی جیاواز نەک وشە بە وشە. [https://en.m.wikipedia.org/wiki/José_Antonio_Reyes] {{تووڵی دەروازە|وەرزش|تۆپی پێ|ئیسپانیا|ژیاننامە}} {{پۆلی کۆمنز|José Antonio Reyes}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{وەرزش-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} [[پۆل:یاریزانانی یانەی ئارسناڵ]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ڕیال مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی ئەتلەتیکۆ مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی سیڤیلیا]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی ئیسپانیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٣]] [[پۆل:مردنەکانی ٢٠١٩]] [[پۆل:قوربانیانی ڕووداوەکانی ھاتوچۆ]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٠٦]] [[پۆل:مردووانی ٢٠١٩]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی ئەتلەتیکۆ مەدرید]] [[پۆل:یاریزانانی لا لیگا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن بی]] [[پۆل:یاریزانانی سێگوندا دیڤیسیۆن]] [[پۆل:یاریزانانی ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئیسپانیا]] [[پۆل:یاریزانانی براوەی خولی ئەورووپا]] [[پۆل:یاریزانانی تێرسێرا دیڤیسیۆن]] 6njq9btjbemg966eaqi2qx5kmrv4n3j 1 287543 1673480 1461492 2026-09-23T13:19:00Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673480 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1461491 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170930145736/http://www.europeancuphistory.com/euro58.html بۆ http://www.europeancuphistory.com/euro58.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٣:٥٢، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٨]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673479 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100218150606/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1957/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1957/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) kik3mgn1earvmxmzilj8rgs2usztemn 1 287573 1673488 1653054 2026-09-23T13:19:22Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673488 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1461674 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130513053541/http://www.europeancuphistory.com/euro69.html بۆ http://www.europeancuphistory.com/euro69.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1653053 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180607055938/https://storiedicalcio.altervista.org/blog/coppa_campioni_68_69.html بۆ https://storiedicalcio.altervista.org/blog/coppa_campioni_68_69.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٤:١٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673487 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171117123114/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1968/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1968/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) o1uht4g2ufcgsw01zrlw9kmpf85yvm0 1 287575 1673492 1561257 2026-09-23T13:19:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673492 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1461680 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140225120619/http://www.europeancuphistory.com/euro79.html بۆ http://www.europeancuphistory.com/euro79.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:١٥، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1561256 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20231227214740/https://historyofsoccer.info/nottingham-forest-european-cup-winners بۆ https://historyofsoccer.info/nottingham-forest-european-cup-winners زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٥٩، ٥ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673491 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130501064428/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1978/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1978/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 319ycs8zeourxfs2c7v79qla68aa8k0 0 287601 1673446 1621129 2026-09-23T12:19:40Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٣ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673446 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)|شەڕ لە عێراق]]|image=Mosul offensive (2015) map.png|caption=|date=٢١ی کانوونی دووەم - ١٠ی شوباتی ٢٠١٥ (٢ ھەفتە و ٦ ڕۆژ)|place=[[مووسڵ]]، [[عێراق]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=|result=[[پەڕگە:Coat of arms of Kurdistan Regional Government.svg|Coat of Arms of Kurdistan|25px]] پێشمەرگە سەرکەوت * پێشمەرگە ڕێگاکانی گەیشتنی کۆمەک و دابینکردنی داعشیان لە مووسڵ بڕی و ھەندێک گوندی نزیکیان دەستبەسەرداگرتەوە و سێ بەرە و میحوەریان کردەوە بۆ باکووری ڕۆژاوای مووسڵ، لەنزیک بەنداوی بادووش * ھاوپەیمانان بەسەرکردایەتیی ئەمریکا ھێرشە ئاسمانەوانییەکانیان لەنزیک مووسڵ چڕتر کردەوە، بۆ پشتیوانی کردن لە ھەڵمەتی گرتنەوەی شارەکە * ھێزەکانی پێشمەرگە ھەر بەردەوام بوون لە گرتنەدەستی ئەو ناوچە و ڕێگاوبانانەی کە دەستیان بەسەردا گرتبوو و ڕزگاریان کردبوو، لەگەڵ ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان کە ڕێگرییان لە ئۆپەڕاسیۆنی داعش گرت لە ناوچەکەدا|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} * {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[پێشمەرگە]] [[پەڕگە:Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve.svg|Seal of Combined Joint Task Force – Operation Inherent Resolve|25px]] [[ھێزی ئەرکی ھاوبەشی تێکەڵ – ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی|CJTF-OIR]]{{ھن}} {{Collapsible list |title = پێڕست |frame_style = <!-- (دڵخوازانە) --> |title_style = <!-- (دڵخوازانە) --> |list_style = <!-- (دڵخوازانە) --> |1 = {{flag|United States}}<ref name="ejected"/>{{ھن}}{{flagicon|United Kingdom}} [[شانشینی یەکگرتوو|بەڕیتانیا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/latest-iraq-air-strikes|سەردێڕ=Update: air strikes in Iraq|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref>{{ھن}}{{flag|Canada}}<ref name="Canada targets ISIL forces near Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact-airstrikes.page|سەردێڕ=Operation IMPACT – Air Task Force-Iraq airstrikes|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202155303/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact-airstrikes.page|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>{{ھن}}{{flag|Jordan}}<ref name="Jordan begins airstrikes in Iraq">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Jordan carries out air strikes in Iraq, killing 55 IS militants|ناونیشان=http://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/60008-150204-king-abdullah-lands-in-jordan-following-murder-of-pilot|ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥|ئیش=i24 News|agency=i24 News|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150206072946/http://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/60008-150204-king-abdullah-lands-in-jordan-following-murder-of-pilot|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref>{{ھن}}{{flag|Morocco}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://moroccantimes.com/2014/12/morocco-sends-f16s-syria-iraq-fight-isis/|سەردێڕ=Morocco Sends its F16s to Syria and Iraq to Fight ISIS|ئیش=The Moroccan Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150128055724/http://moroccantimes.com/2014/12/morocco-sends-f16s-syria-iraq-fight-isis/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> }}|combatant2={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]]|combatant3=|commander1={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[مەسعوود بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[مەنسوور بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of the United States.svg}} [[باراک ئۆباما]]|commander2={{flagicon image|Islamic State flag.svg}} [[ئەبووبەکر بەغدادی]]{{ھن}}{{flagicon image|Islamic State flag.svg}} شازادەی نەینەوا{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Islamic State flag.svg}} دەبوو مالیک{{Executed}}|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1={{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[ھەرێمی کوردستان]] * ٥٬٠٠٠ پێشمەرگە<ref name="ejected"/>|strength2=١٢٬٠٠٠+ شەڕکەر|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=٢٥٦+ چەکدار کوژران<ref name="ejected"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/60008-150204-king-abdullah-lands-in-jordan-following-murder-of-pilot|سەردێڕ=Jordan carries out air strikes in Iraq, killing 55 IS militants|ئیش=i24news|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150206072946/http://www.i24news.tv/en/news/international/middle-east/60008-150204-king-abdullah-lands-in-jordan-following-murder-of-pilot|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref><ref name="chem engineer killed"/>|casualties3=|notes=٣ سڤیل کوژران<ref name="Peshmerga rockets hit civilians"/>|campaignbox= }} '''ھێرشی مووسڵ (٢٠١٥)''' ھێرشێک بوو کە لەلایەن ھێزەکانی [[پێشمەرگە]]ی کوردستان لە ٢١ی ١ی ٢٠١٥ دەستیپێکرد، بە ئامانجی پچڕاندنی ڕێگا سەرەکییەکانی دابینکردنی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] بۆ [[مووسڵ]]، عێراق، و کۆنترۆڵکردنەوەی ناوچە دراوسێکانی دەوروبەری مووسڵ.<ref name="ejected">{{بیرخستنەوە|دوایین=Morris |یەکەم=Loveday |سەردێڕ=Kurds say they have ejected Islamic State militants from large area in Northern Iraq |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=The Washington Post |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/kurds-say-they-have-ejected-islamic-state-from-a-big-area-in-northern-iraq/2015/01/21/ac459372-a1c6-11e4-b146-577832eafcb4_story.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> ھەوڵەکە لەلایەن ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا پشتگیریی کرا. بە شێوەیەکی بەرفراوان چاوەڕوان دەکرا [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|سوپای عێراق]] ئۆپەراسیۆنی پلان بۆ داڕێژراو بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شاری ڕاستەقینەی مووسڵ لە بەھاری ٢٠١٥ دەستپێبکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Barnes|یەکەم=Julian|سەردێڕ=U.S. , Iraq Prepare Offensive to Retake Mosul From Islamic State|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/us-and-iraq-prepare-offensive-to-retake-mosul-1421949677|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=The Wall Street Journal|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> بەڵام ھێرشەکە [[ڕەزمی مووسڵ (٢٠١٦–٢٠١٧)|دواخرا بۆ تشرینی یەکەمی ٢٠١٦]]، دوای ئەوەی [[شەڕی ڕەمادی (٢٠١٤-٢٠١٥)|ڕەمادی لە مانگی ئایاری ٢٠١٥ کەوتە دەست داعش]].<ref name="sights on Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Jethro Mullen and Nima Elbagir, CNN |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.cnn.com/2015/12/30/middleeast/iraq-ramadi-isis/index.html|سەردێڕ=After retaking most of Ramadi from ISIS, Iraq sets sights on Mosul |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=CNN}}</ref><ref name="cnn1016">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Blau|یەکەم=Max|دوایین٢=Park|یەکەم٢=Madison|دوایین٣=McLaughlin|یەکەم٣=Eliott C.|سەردێڕ=Battle for Mosul: Iraqi forces close in|ناونیشان=http://www.cnn.com/2016/10/17/middleeast/mosul-isis-operation-begins-iraq/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref> == پێشینە == لەوەتەی شاری مووسڵ لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ کەوتە دەست ھێزەکانی داعش، ئەمریکا و حکوومەتی عێراق پلانیان دانابوو شارەکە کۆنترۆڵ بکەنەوە. سەرەتا لە پلانە سەرەتایییەکە پلان دانرابوو لە مانگی تەممووز یان ئابی ٢٠١٥ ھێرش بکرێتە سەر مووسڵ، ھەرچەندە ھەندێک لە بەرپرسانی ئەمریکا بانگەشەی ئەوەیان دەکرد کە ھێرشکردن لەو کاتەدا «زۆر درەنگ دەبێت». لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤، دوای ئەوەی حەسەن سەعید ئەلجبووری، پارێزگاری داعش لە مووسڵ بەھۆی ھێرشێکی ئاسمانیی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتیی ئەمریکا لە مووسڵ کوژرا، ئاشکرا بوو کە ئەمریکا بەنیازە لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠١٥ شاری مووسڵ کۆنترۆڵ بکاتەوە<ref name="ISIL governor of Mosul is killed2">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Per Liljas|سەردێڕ=Iraqi Police: Coalition Airstrikes Kill ISIS Governor of Mosul|ناونیشان=https://time.com/3647361/iraq-isis-governor-mosul/|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|magazine=Time|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180925111938/http://time.com/3647361/iraq-isis-governor-mosul/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کۆتاییی مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥ ھێزەکانی سوپای عێراق دەستیان کرد بە ئامادەکاری بۆ ھێرشەکەی سەر مووسڵ.<ref name="Iraqi Army begins preparing for assault on Mosul">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iraqi army readies for assault on Mosul|ناونیشان=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2015/01/iraqi-army-readies-assault-mosul-2015110164639347982.html|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|agency=Al Jazeera|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥}}</ref> == ھێرشەکە == لە ٢١ی ١ی ٢٠١٥، پێنج ھەزار پێشمەرگەی کورد چەندین گوندی دراوسێی مووسڵیان ڕزگارکرد، ئەوەش لەکاتێکدا باس لەوە دەکرێت کە سوپای عێراق خۆی بۆ ھێرشکردنە سەر مووسڵ ئامادە دەکات.<ref name="ejected"/> ھەروەھا ھێزەکانی پێشمەرگە ڕێگا سەرەکییەکانی دابینکردنی داعشیان لە نێوان مووسڵ و [[تەلەعفەر]] و [[سووریا]] تێکدا و زیاتر لە ٥٠٠ کیلۆمەتر زەوییان لە ناوچەکە گرتەوە.<ref name="ejected"/> بەڵام بەرپرسانی کورد باس لەوە دەکەن کە پلانیان نییە لە ناوچەکانی بە پلەی یەکەم-کوردی تێپەڕن و دەستبەسەرداگرتنی شاری مووسڵ خۆی لە ئەستۆی سوپای عێراق بووە.<ref name="ejected"/> بە مەزەندەکردن ٢٠٠ چەکداری داعش کوژراون. لە نێو ئەو چەکدارانەی داعش کە کوژراون پارێزگاری نوێی داعش لە [[پارێزگای نەینەوا]] ھەبووە.<ref name="ejected"/> ھەروەھا ھێزی پێشمەرگە لە سێ میحوەری باکووری ڕۆژاوای مووسڵ لە نزیک [[بەنداوی بادووش]] خۆیان جێگیر کرد. ھێزە کوردییەکان ھەواڵی تەقاندنەوەی ٢٠ مووشەکی گرادیان بۆ ناو شاری مووسڵ بڵاوکردەوە، لەگەڵ پێگەیشتنی زانیاری ھەواڵگری کە چەکدارانی داعش کۆدەبنەوە بۆ ئەوەی لە نزیک گەڕەکی زوھوور لە شارەکە کۆببنەوە. کاپتن شڤان ئەحمەد لە نزیکەی ١٢ میل لە باکووری مووسڵەوە ڕای گەیاند، مووشەکەکان ئامانجەکانیان داوە. داعش ئیدیعای کردووە کە مووشەکەکان بەر خەڵکی سڤیل کەوتوون.<ref name="Peshmerga rockets hit civilians">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Kurdish forces fire into Isis controlled Mosul |ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ئیش=Al Arabiya |ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/01/24/Kurdish-forces-fire-into-ISIS-controlled-Mosul.html}}.</ref> لە ٢٢ی ١ی ٢٠١٥، ئەمریکا ژمارەی ھێرشە ئاسمانییەکانی لەنزیک مووسڵ زیادکرد بۆ ژمارەیەکی پێوانەیی بۆ ١٦، ھێرشە ئاسمانییەکان لە دوو یەکەی گەورەی داعش و دوو یەکەی تاکتیکیی داعش و باڵەخانەیەکی داعش و تیمێکی ھاوەنیی داعشیان دا و شەش توونێلی داعش، دوو پردی داعش، سێ باڵەخانەی داعش، سیستەمێکی تۆپخانەی داعش، ١١ ئۆتۆمۆبێلی داعش، پێگەیەکی شەڕکەریی داعش، شەش پێگەی سەکۆی داعش، دوو چەکی قورسی داعش، یەک ئۆتۆمبێلی [[ئۆتۆمبێلی بۆمبڕێژکراو|بۆمبڕێژکراو]]<nowiki/>ی داعش، و چوار زرێپۆشی داعشیان لەناوبرد و تێکشکاند.<ref name="OIR airstrike updates">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/|سەردێڕ=Operation Inherent Resolve Strike Updates|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of Defense]]|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|archive-date= ٨ی ئازاری ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308204003/https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/|url-status=dead}}</ref> ھەروەھا ھێزی ئاسمانیی شاھانەی کەنەدا چەندین ئامانجی داعشی لە دەوروبەری مووسڵ لەناوبردووە بۆ پشتیوانی لە ھێزە زەمینییەکان. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، ھەڵمەتی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا بەردەوام بوو و ٨ ھێرشی ئاسمانی لە مووسڵ و نزیک لە مووسڵ ئەنجامدران. ھێرشە ئاسمانییەکان سێ یەکەی تاکتیکیی داعش و یەکەیەکی گەورەی داعشیان داوە، ھەروەھا حەوت ئۆتۆمبێلی داعش و دوو ئۆتۆمبێلی جۆری بۆمبڕێژکراوی داعش و بوڵدۆزەرێکی داعش و چوار باڵەخانەی داعش و سیستەمێکی تۆپخانەی داعش و سیستەمێکی چەکی قوڕسی داعش و دوو زرێپۆشی داعش و کۆنتێنەرێکی کەشتیوانیی داعش و پەناگەیەکی داعش تێکشکێنران.<ref name="OIR airstrike updates"/> لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥، داعش ھێرشێکی لەناکاوی بۆ سەر شاری دەوڵەمەند بە نەوتی [[کەرکووک]] دەستپێکرد، لە ھەوڵێکدا بۆ دوورخستنەوەی چەکدارانی پێشمەرگەی کورد لە مووسڵ.<ref name="Is the US winning the War against ISIS?">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Peter Bergen and Emily Schneider |ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2015/02/01/opinion/bergen-state-of-isis/index.html?iid=ob_article_organicsidebar_expansion&iref=obnetwork|سەردێڕ=Is U.S. coalition winning war vs. ISIS? |ڕێکەوتی سەردان=٤ی شوباتی ٢٠١٥}}</ref> بەڵام ھێزەکانی پێشمەرگە توانیان ھێرشەکە بەرپەرچ بدەنەوە و تێکی بشکێنن و بەشێک لە خاکە لەدەستچووەکان لە ناوچەکەدا بەدەستبھێننەوە، ئەمریکا لە ١ی شوباتی ٢٠١٥ ھێرشە ئاسمانییەکانی لە نزیک کەرکووک بۆ ١٩ ھێرش بەرزکردەوە، ئەمەش لە وەڵامی پێشڕەوییەکانی داعش.<ref name="US airstrike updates">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/|سەردێڕ=Operation Inherent Resolve Strike Updates|بڵاوکەرەوە=[[United States Department of Defense]]|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٥|archive-date= ٨ی ئازاری ٢٠٢٤|archive-url=https://web.archive.org/web/20240308204003/https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/|url-status=dead}}</ref> لە ٤ی شوباتی ٢٠١٥ [[ئوردن]] دەستیکرد بە ھێرشی ئاسمانیی بۆ سەر پێگەکانی داعش لە عێراق، ئەمەش وەک تۆڵەسەندنەوەیەک لە داعش لەسەر کوشتنی دڕندانەی فڕۆکەوانی ئوردنی [[موعاز کەساسەبە]]. لە ھێرشە ئاسمانییەکاندا ٥٥ چەکداری داعش لە مووسڵ کوژران، لەنێویاندا فەرماندەیەکی باڵای داعش کە بە «شازادەی نەینەوا» ناسراوە. لە ٦ی شوباتی ٢٠١٥، جۆری RAF Tornado GR4 لە نزیکەوە لەگەڵ پلاتفۆرمی چاودێریی ھاوپەیمانان کاریان کرد بۆ پێشکەشکردنی پاڵپشتیی ئاسمانی بۆ ھێزەکانی پێشمەرگە، کە سەرقاڵی شەڕی نزیک بوون لەگەڵ تیرۆریستانی داعش لە نزیک مووسڵ. کاتێک پێگەیەکی ھاوەنیی داعش تەقەیان لە پێشمەرگە کرد، تۆرنادۆس بە مووشەکی بریمستۆن وەڵامی دایەوە و لێدانێکی ڕاستەوخۆی تۆمارکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/latest-iraq-air-strikes|سەردێڕ=Update: air strikes in Iraq}}</ref> لە ٩ی شوباتی ٢٠١٥، جۆن ئاڵێن، ڕێکخەری ئەمریکی بۆ [[ھێزی ئەرکی ھاوبەشی تێکەڵ – ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی|ھاوپەیمانی نێودەوڵەتیی دژی داعش]]، ڕای گەیاند کە [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای عێراق]] بە پشتیوانیی ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان، ھێرشێکی زەمینی «لە ھەفتەکانی داھاتوودا» دەستپێدەکات بۆ وەرگرتنەوەی ئەو خاکەی کە لەلایەن [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعشەوە]] لەدەستی چووە، لەنێویاندا شاری [[مووسڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/02/09/Iraqi-ground-offensive-against-ISIS-within-weeks-U-S-point-man.html|سەردێڕ=Iraq to launch ground offensive against ISIS |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=Al Arabiya}}</ref> ھەمان ڕۆژ سەرچاوەکانی ھاوپەیمانان ڕایان گەیاند کە [[پێشمەرگە]]ی کوردستان خاکی زیادەی لە نزیک مووسڵ کۆنتڕۆڵ کردووەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schwartz |یەکەم=Felicia |ڕێکەوت=٩ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.wsj.com/articles/kurdish-forces-backed-by-coalition-airstrikes-move-toward-mosul-1423509334|سەردێڕ=Kurdish Forces, Backed by Coalition Airstrikes, Move Toward Mosul |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠١٥|وێبگە=The Wall Street Journal}}</ref> لە ١٠ی شوباتدا، دەرکەوت کە ھێزەکانی پێشمەرگە تەنھا ٦ بۆ ٩ میل لە ناوەندی شاری مووسڵەوە دوورن، لە پەراوێزی باکووری ڕۆژاوای مووسڵ، و توانیویانە ناوچەی [[دەشتی نەینەوا|دەشتەکانی نەینەوا]] (بە تایبەتیتر زۆرینەی [[قەزای تلکێف]]) لە باکووری ڕۆژاوای مووسڵ کۆنترۆڵ بکەنەوە.<ref name="Kurds are close to retaking Mosul">{{بیرخستنەوە |سەردێڕ=Kurds are close to retaking Mosul |ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠١٥ |ئیش=The Fiscal Times |ناونیشان=http://www.thefiscaltimes.com/2015/02/10/Kurds-Are-Close-Retaking-Mosul-ISIS |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191005170630/http://www.thefiscaltimes.com/2015/02/10/Kurds-Are-Close-Retaking-Mosul-ISIS |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}.</ref> بەڵام کورد ڕای گەیاند کە چاوەڕێی فەرمانی زیاترن بۆ چوونە ناو جەرگەی شاری مووسڵ.<ref name="Kurds are close to retaking Mosul"/> == ھێرشە ئاسمانییەکان == لە نێوان ١٢ی شوبات و ٢١ی حوزەیران، لانیکەم ٩١ ھێرشی ئاسمانیی ھاوپەیمانان لە نزیک مووسڵ ئەنجامدراون، لە ٢٣ یەکەی تاکتیکیی داعشیان داوە و لەناوبردنی ٣١ پێگەی شەڕینیی داعش، ١٣ ئۆتۆمبێل، ١٢ ڕێژنگی قورس (دۆشکە)، ١٢ حەفارە، ١١ باڵەخانەی داعش، حەوت زرێپۆش، ٩ ناوچەی ستەیجینگ، پێنج مووشەک و چوار شوێنی تەقاندنی ھاوەن، دوو بوڵدۆزەر، دوو کارگەی بۆمبی چێندراو، خاڵێکی پشکنین و سیستەمێکی خەندەق.<ref name="OIR airstrike updates"/><ref name="gov.uk">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/latest-iraq-air-strikes|سەردێڕ=Update: air strikes in Iraq}}</ref><ref name="UpdateAirStrikes">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/update-air-strikes-in-iraq|سەردێڕ=Update: air strikes in Iraq and Syria - News stories - GOV.UK |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150619115130/https://www.gov.uk/government/news/update-air-strikes-in-iraq |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> دەرچوونەکان بریتی بوون لە RAF Tornado GR4 ی بەڕیتانیا کە بە بۆمبی ڕێنماییکراوی لەیزەری Paveway IV و مووشەکی بریمستۆن ھێرشیان کردە سەر بەرگرییەکانی داعش لە دەوروبەری مووسڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.gov.uk/government/news/latest-iraq-air-strikes|سەردێڕ=Update: air strikes in Iraq}}</ref> لە ھێرشە ئاسمانییەکاندا دەیان چەکداری داعش کوژراون یان برینداربوون.<ref name="Dozens of ISIL militants killed in western Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amre Sarhan |ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/coalition-strike-kills-dozens-isis-militants-western-mosul/|سەردێڕ=Coalition strike kills dozens of ISIS militants in western Mosul |وێبگە=Iraq news, the latest Iraq news}}</ref> لە یەک خول لە ھێرشەکانی ھاوپەیمانان لە ٥ی نیسان، بە گشتی ١٨ چەکداری داعش لە ڕۆژاوای مووسڵ کوژران،<ref name="18 killed in Western Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amre Sarhan |ڕێکەوت=٥ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/coalition-strike-kills-18-isis-militants-western-mosul/|سەردێڕ=Coalition strike kills 18 ISIS militants in western Mosul |وێبگە=Iraq news, the latest Iraq news}}</ref> لەکاتێکدا لە ٢٥ تا ٢٦ی ئازار، ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا، زیاتر لە ١٥٠ چەکداری داعش لە مووسڵ کوژران. == بەردەوامیی پێکدادان و پلاندانان و دواکەوتنەکانی داعش-کورد == لە ١٧ی شوباتدا، عەقیدی عێراقی مەسعوود ساڵحی ڕای گەیاند، ڕەنگە شەڕی ڕزگارکردنی مووسڵ ٣٠ ھەزار سەرباز و لانیکەم ١٠ مانگیش بخایەنێت. ھەروەھا ڕای گەیاند کە عێراق خەمڵاندوویەتی بەلایەنی کەمەوە ١٢ ھەزار چەکداری داعشی لە شارەکەدایە، و دەنگۆی ئامادەبوونی ٣٠ ھەزار چەکداری داعشی بە «پڕوپاگەندەی داعش» ڕەتکردەوە. لە کۆتاییی مانگی شوباتی ٢٠١٥دا ئاشکرا بوو کە نزیکەی ٢٥ ھەزار سەربازی زەمینیی عێراقی کە بە باشی ڕاھێنرابوون،<ref name="Iraq prepares to retake Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Greg Botelho and Barbara Starr, CNN |ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.cnn.com/2015/02/20/middleeast/iraq-isis/|سەردێڕ=U.S. official: Plans in place for 25,000-strong Iraqi spring push to retake Mosul |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=[[CNN]]}}</ref> کە لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە مەشقیان پێکراوە، بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شاری مووسڵ جێگیر دەکرێن.<ref name="Over 20,000 Iraqi soldiers to be deployed in Mosul offensive">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشان=https://news.yahoo.com/video/pentagon-laying-plans-battle-terror-113649291.html|سەردێڕ=Pentagon Laying Out New Plans to Battle Terror Groups In Iraq |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=Yahoo News}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، ئاشکرا بوو کە سوپای عێراق پێویستە تا مانگی نیسان یان سەرەتای مانگی ئایاری ٢٠١٥ بەشداری ھەوڵەکانی ڕزگاری بکات، بە مەبەستی دوورکەوتنەوە لە ناچاربوون لە شەڕکردن لە گەرمای ھاوینی عێراق لە دەوروبەری [[ڕەمەزان]]. ھەروەھا لەلایەن ژەنەڕاڵ [[لۆید ئۆستن]]ی ئەمریکاوە ڕاپۆرت کرا کە ژمارەیەکی کەم لە سەربازانی ئەمریکا دەتوانن بەشداری شەڕەکە بکەن، ئەگەر پێویستیان پێی بێت.<ref name="Iraq prepares to retake Mosul"/> لە ٦ی ئازاردا بڵاوکرایەوە کە شاکر ئەلحەمدانی سێیەم پارێزگاری مووسڵی داعش لە ھێرشێکی ئاسمانیی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا کوژرا. لە سەرەتای مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٥دا بڵاوکرایەوە کە تورکیا بەنیازە ھێزی زەمینی بۆ بەشداریکردن لە ڕزگارکردنی مووسڵ ڕەوانە بکات، ھەرچەندە بەرپرسێکی باڵای تورکیا ڕای گەیاند کە ڕەنگە تورکیا بەشدارییەکانی لە بواری لۆجستیدا سنووردار بکات.<ref name="Turkey may join battle for Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://aranews.net/2015/03/turkey-may-participate-in-ground-operations-against-isis-in-mosul/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160319014003/http://aranews.net/2015/03/turkey-may-participate-in-ground-operations-against-isis-in-mosul/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=ARA News}}</ref> لە ٤ی ئازاردا وەزیری بەرگریی عێراق ڕای گەیاند کە عێراق دەتوانێت مووسڵ بگرێتەوە بەبێ ھاوکاریی ھێزە زەمینییە بیانییەکان.<ref name="Iraq says they don't need foreign help">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.syriatruths.com/dm-iraq-to-liberate-isil-seized-mosul-without-foreign-help/|سەردێڕ=DM: Iraq to Liberate ISIL-Seized Mosul without Foreign Help {{!}} Syria Truths - Syria Truth - The Syrian Truth - The Truth about Syria |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> لە ١ی ئازاردا، داعش لە بڵندگۆکان ھەڕەشەی سەربڕینی ھەر ھاووڵاتییەکی مەدەنیی کرد کە ھەوڵی جێھێشتنی مووسڵ بدات. ئەم ڕاگەیاندنە ڕۆژێک دوای ئەوە ھات کە فڕۆکە ئەمریکییەکان نامیلکەی کاغەزییان خستە ناو شارەکەوە و ھۆشدارییان دا لە ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی نزیک و ئامۆژگاریی ھەموو ھاووڵاتیانی سڤیلیان کرد کە شارەکە چۆڵ بکەن.<ref name="ISIL forbids leaving Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://aranews.net/2015/03/isis-threatens-any-civilian-leaves-mosul-to-be-beheaded/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150314020406/http://aranews.net/2015/03/isis-threatens-any-civilian-leaves-mosul-to-be-beheaded/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٥|وێبگە=ARA News}}</ref> ھەروەھا لە ھەمان ڕۆژدا ھاوپەیمانێتی بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا پێنج ھێرشی ئاسمانی لە ناو مووسڵ و دەوروبەری ئەنجامدا، کە یەکەیەکی تاکتیکیی داعشی، بنکەیەکی داعش و زرێپۆشێکی داعشی تێکشکاند.<ref name="OIR airstrike updates"/> لە ١٦ی ئازاردا پێشمەرگە لە چیای بەعشیقەوە مۆڵگەکانی داعشی لە ناوچەی دارستانی ناوەڕاستی مووسڵ بۆردوومان و بۆمباباران کرد و بەھۆیەوە دەیان چەکداری داعش کوژران و بریندار بوون.<ref name="Peshmerga bombs ISIL strongholds in Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abdelhak Mamoun |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/urgent-peshmerga-bombs-isis-strongholds-mosul/|سەردێڕ=URGENT: Peshmerga bombs ISIS strongholds in Mosul |وێبگە=Iraq news, the latest Iraq news}}</ref> دوای ھەشت ڕۆژ ھێزەکانی پێشمەرگە لە ڕۆژھەڵاتی مووسڵ لەگەڵ ھێزەکانی داعش پێکیاندادا و تێکھەڵچوون و ١٣ چەکداری داعش کوژران.<ref name="13 ISIL militants killed in eastern Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amre Sarhan |ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/peshmerga-forces-kill-13-isis-elements-eastern-mosul/|سەردێڕ=Peshmerga forces kill 13 ISIS elements eastern Mosul |وێبگە=Iraq news, the latest Iraq news}}</ref> لە ٣ی ئایاری ٢٠١٥، ڕۆژنامەی گاڕدیەنی بەڕیتانی بڵاوی کردەوە، [[ئەبووبەکر بەغدادی]] سەرکردەی داعش تووشی چەندین برینی سەخت بووە کە لە ئەنجامی ھێرشێکی ئاسمانیی ١٨ی ئازاری ٢٠١٥ەوە بووە، لە بەشێکی مووسڵ، چاک دەکرێتەوە. لەم نێوەندەدا دەبوو عەلی ئەلئەنباری کۆنتڕۆڵی داعشی گرتە دەست وەک جێگری سەرکردەی داعش. ھەروەھا ڕاگەیەندرا کە برینداربوونی بڕبڕەی پشتی ئەلبەغدادی، توانای کارکردنی نەھێشت، ئەوەش واتای ئەوەیە کە لەوانەیە ھەرگیز نەتوانێت بە تەواوی فەرماندەییی ڕاستەوخۆی داعش دەستپێبکاتەوە.<ref name="al-Baghdadi incapacitated">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abdelhak Mamoun |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/isis-leader-al-baghdadi-incapacitated-says-guardian/|سەردێڕ=ISIS leader al-Baghdadi is incapacitated, says the Guardian |وێبگە=Iraq news, the latest Iraq news}}</ref> لە ١١ی حوزەیران، ژەنەڕاڵ نەجیم جبووری، فەرماندەی ئۆپەڕاسیۆنی پلان بۆ داڕێژراوی کۆنترۆڵکردنەوەی مووسڵ، ڕای گەیاند کە ھێزە تایبەتەکانی عێراق لە باکووری [[بەغدا]] و [[بایجی]] کۆدەبنەوە، ئەمەش وەک ئامادەکارییەک بۆ شەڕی داھاتوو. دەوترێت یەکینەکانی فیرقەی ١٥ و ١٦ی سوپای عێراق و پۆلیسی فیدراڵی و لیوای زێڕین ڕەوانە کراون. ھەروەھا ژەنەڕاڵ ئەلجبووری ڕای گەیاند کە ئەو ھێزە عێراقییانەی بڵاوەیان پێکراوە مەشق و ڕاھێنانیان پێکراوە، و کاتێک ھێرشەکە دەست پێدەکات، چەکی پێشکەوتوویان پێدەدرێت. وتیشی ئۆپەڕاسیۆنەکە لەگەڵ ھەڵمەتێکی ئاسمانیی ھاوپەیمانان دەبێت دژی پێگەکانی داعش لە مووسڵ. لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥، سەرۆکی فەرماندەییی ئۆپەڕاسیۆنەکانی نەینەوا ژەنەڕاڵ نەجیم جبووری ڕای گەیاند کە ھێرشە پلان بۆ داڕێژراوەکان بۆ مووسڵ دەستیپێکردووە، ھێزە عێراقییەکان لەگەڵ چەکدارانی حەشدی شەعبیی شیعە، لە شاری [[بێجی|بایجی]] جێگیرکراون، لەسەر ڕێگای [[مووسڵ]]. ھەروەھا باس لەوە کرا کە فڕۆکە جەنگییەکانی ھاوپەیمانان بە سەرۆکایەتیی ئەمریکا پێگەکانی داعش لە مووسڵ دەدەن؛ بەڵام ئاماژە بەوە کرا کە تاکە کەسێک کە توانی بە فەرمی دەستپێکردنی شەڕەکە ڕابگەیەنێت، حەیدەر عەبادی سەرۆک وەزیرانی عێراق بوو، کە ئەویش نەیکرد.<ref name="Mosul offensive begins">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2015/06/12/Operation-to-liberate-Mosul-from-ISIS-begins-military-officer-.html|سەردێڕ=Operation to liberate Mosul from ISIS begins: military officer |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref><ref name="Iraqi forces head towards Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.uk/iraq-operation-retake-mosul-isis-begins-1505842|سەردێڕ=Iraq: Operation to retake Mosul from Isis begins |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|وێبگە=International Business Times UK}}</ref> جگە لەوەش، دوو ڕۆژ پێشتر، ڕۆژنامەی دەیلی بیست چاوپێکەوتنی لەگەڵ ئەو ژەنەراڵە ئەنجامدا کە وتی وادەی دەستپێکردنی ئۆپەراسیۆنەکە «ڕەنگە زۆر نزیک بێت بەڵام ناتوانم پێت بڵێم کەی بە تەواوی». کاتێک فشاریان خستە سەر وتی کە لە کەمتر لە ساڵێکدا ڕوودەدات و زیاتر لە ٣٠ ھەزار سەرباز بەشداری دەکەن، کە ھەندێک لە شرۆڤەکاران بە سەختی باوەڕیان پێکردووە لەبەرئەوەی سوپای عێراق ھێشتا لەناوچووە و لە بنیاتنانەوەدایە دوای [[ھێرشەکانی باکووری عێراق (حوزەیرانی ٢٠١٤)|ھێرشە سەرکەوتووەکەی داعش لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٤]] ئاژانسەکە پلانی ژەنەراڵەکەی بۆ وەرگرتنەوەی شارەکەی بە «فانتازیا» (خەیاڵ) وەسف کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/06/14/an-iraqi-general-s-plan-to-retake-mosul-is-a-fantasy.html|سەردێڕ=An Iraqi General's 'Plan' To Retake Mosul Is A Fantasy|ئیش=The Daily Beast|ڕێکەوت=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥|دوایین=Siegel|یەکەم=Jacob}}</ref> فاکتەرێکی دیکەی یارمەتیدەر بۆ دواکەوتنی ھێرشەکە [[شەڕی ڕەمادی (٢٠١٤-٢٠١٥)|گرتنی ڕەمادی]] بوو لەلایەن داعشەوە، کە پایتەختی پارێزگای ئەنبار بوو لە ئایاری ٢٠١٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=http://europe.newsweek.com/washington-puts-mosul-offensive-hold-isis-strategy-shifts-ramadi-328534 |ئیش=Newsweek |سەردێڕ=Washington puts Mosul offensive on hold as Isis strategy shifts to Ramadi |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> لە کۆتاییی مانگی حوزەیراندا، ژەنەڕاڵی عێراقی ئەلجبووری وتی ھێزەکان ھێشتا بۆ ھێرشکردنە سەر مووسڵ کۆدەکرێنەوە، لەکاتێکدا دانیشتووانی شارەکە زیاتر نائوومێد دەبوون لەبەر دواکەوتنی بەردەوامیی ھێرشەکە.<ref name="wait for freedom2">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Ammar Al Shamary and Gilgamesh Nabeel, Special for USA TODAY |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.usatoday.com/story/news/world/2015/06/21/iraq-mosul-islamic-state/28976459/ |ئیش=USA TODAY |سەردێڕ=Year after Mosul's fall to ISIL, Iraqis continue to wait for freedom |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> لە ١٥ی حوزەیران ھێرشە ئاسمانییەکانی ئەمریکا بۆ سەر مووسڵ، عەلی عەونی ئەلحەرزی کوشت، کە ئۆپەراتۆرێکی [[توونسی]]ی داعش و کەسێکی داواکراوی سی ئای ئەی بوو و گومانی پەیوەندی بە ھێرشەکەی ٢٠١٢ی بەنغازییەوە ھەبوو. ھەروەھا دەوترێت کە لە نزیکەوە لەگەڵ چەکدارانی داعش لە باکووری ئەفریقیا و لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست چاڵاکیی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Benghazi suspect killed in Mosul, Pentagon says|یەکەم=Thomas|دوایین=Joscelyn|ناونیشان=http://www.longwarjournal.org/archives/2015/06/benghazi-suspect-killed-in-mosul-pentagon-says.php|ئیش=The Long War Journal|ڕێکەوت=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> ئەو برای [[تاریق حەرزی]] بوو کە ڕۆژی دواتر لە سووریا کوژرا.<ref name="Martinez">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top ISIS leader killed by US drone strike in Syria|یەکەم=Luis|دوایین=Martinez|ناونیشان=https://abcnews.go.com/Politics/top-isis-leader-killed-us-drone-strike-syria/story?id=32192099|ئیش=ABC News|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> لە ٢٣ی حوزەیران، زەعلان ئەلعەفەری وەزیری داراییی داعش لەگەڵ چوار چەکداری دیکەی داعش لە کاتی گەڕانەوەیان لە شارۆچکەی گەیارە بۆ مووسڵ بەھۆی تەڵەوە لەسەر ڕێگاکەیاندا کوژران. لە ١٣ی ئەیلوولدا، جۆن ئاڵێن، نێردەی ئەمریکا ڕای گەیاند، ئەو شەڕەی ھاوپەیمانی دژی داعش سەرکردایەتیی دەکات، شەڕێکی درێژخایەنە، بەڵام مووسڵ «لە ماوەی چەند مانگێکدا» دەگیرێت. ھەروەھا ھێزە عێراقییەکان ڕایان گەیاند کە ئێستا ڕاھێنانیان بە ٢٠ ھەزار سەرباز کردووە بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی مووسڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Amre Sarhan |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/liberation-mosul-will-within-months-says-john-allen/|سەردێڕ=Liberation of Mosul will be within months, says U.S. envoy John Allen |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Iraq news, the latest Iraq news by Iraqi News}}</ref><ref name="ibtimes.co.in">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.ibtimes.co.in/isis-mercifully-kills-15-its-own-bedridden-fighters-mosul-646556|سەردێڕ=Isis 'Mercifully Kills' 15 of its Own Bedridden Fighters in Mosul |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=International Business Times, India Edition}}</ref> بەپێی زانیارییەکان، لە ١٤ی ئەیلوولدا، داعش ١٥ چەکداری کەمئەندامی خۆی لەسەر جێگادا کوشتووە. شەڕکەرەکان لەکاتی شەڕ بەرامبەر بە ھێزەکانی عێراق و پێشمەرگەدا لە کەمەریانەوە بۆ خوارەوە ئەندامەکانیان لەدەستدابوو و دەوترێت داعش بەھۆی «نەتوانینی» چاودێریی پێویست بۆیان کوشتوویانی.<ref name="ibtimes.co.in"/> ڕۆژی ٢١ی ئەیلوول، ٩٠ سەربازی ئەمریکا گەیشتنە بنکەی مەخموور لە باشووری ڕۆژاوای ھەولێری پایتەختی ھەرێمی کوردستان، بەمەبەستی ڕاھێنان و ڕاوێژکاری و ھاوکاریکردنی نوێنەرایەتییەکانی ئامادەکاری بۆ ھەڵمەتی سەر مووسڵ. جگە لەوەش پێشبینی ئەوە کرا کە لەوانەیە ڕۆڵێکی چالاک لە خودی ھێرشەکەدا بگێڕن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=News Desk |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.almasdarnews.com/article/us-troops-arrive-in-iraq-for-mosul-operation/|سەردێڕ=US Troops Arrive in Iraq for Mosul Operation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021212806/https://www.almasdarnews.com/article/us-troops-arrive-in-iraq-for-mosul-operation/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Al-Masdar News}}</ref> لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] [[ھێرشی دەشتەکانی نەینەوا|ھێرشێکی گەورەی]] کردە سەر پێگەکانی کورد بەڵام لەلایەن [[پێشمەرگە|پێشمەرگەوە]] بەرپەرچدرانەوە و بەرکەوتنی نێوان ھێزە زەمینییە تایبەتەکانی کەنەدا و داعشیشی لەخۆگرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.cbc.ca/news/politics/canada-iraq-isis-offensive-1.3370820 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦، تەنانەت دوای ھێرشە ئاسمانییەکانی ھاوپەیمانان و زیانەکانی بەرەکانی جەنگ لە ھێرشەکانی پێشووتردا، مەزەندە دەکرا کە داعش تا ١٠ ھەزار چەکداریان بەرگری لە مووسڵ دەکەن، ئەمەش پێویستی بە ٢٤٬٠٠٠+ سەربازی عێراقی مەشقپێکراوی بەرز دەبێت بۆ دەرکردنیان لە شارەکە.<ref name="more troops needed">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://wwlp.com/2016/01/21/pentagon-more-troops-needed-to-train-iraqis/|سەردێڕ=Pentagon: More troops needed to train Iraqis|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=WWLP.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010104622/http://wwlp.com/2016/01/21/pentagon-more-troops-needed-to-train-iraqis/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦، ڕاگەیەندرا کە ٤٠٠+ چەکداری داعش لە تێکھەڵچوون و پێکدادان لەگەڵ پێشمەرگە و ھێزە ناوخۆیییەکانی دیکە، لە ماوەی چەند ڕۆژی ڕابردوودا کوژراون.<ref name="400 killed near Mosul">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Abdelhak Mamoun |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.iraqinews.com/iraq-war/400-isis-elements-killed-recently-on-outskirts-of-mosul-says-the-kdp/|سەردێڕ=400 ISIS fighters killed recently in outskirts of Mosul, says KDP |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=Iraq news, the latest Iraq news by Iraqi News}}</ref> لە ٤ی شوباتدا بڵاوکرایەوە کە ھێشتا ٧٠٠ ھەزار ھاووڵاتیی مەدەنی لەژێر دەسەڵاتی داعش لە مووسڵ دەژین.<ref name="long road">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠١٦|ناونیشان=http://warontherocks.com/2016/02/the-long-road-to-mosul/|سەردێڕ=The Long Road to Mosul |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٦|وێبگە=War on the Rocks}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[دەستێوەردان بە سەرکردایەتیی ئەمریکا لە عێراق (٢٠١٤–ئێستا)]] * [[ھێرشی دەشتەکانی نەینەوا]] * [[ڕەزمی مووسڵ (٢٠١٦–٢٠١٧)|شەڕی مووسڵ (٢٠١٦)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی نوێکارییەکانی ھێرشی ئاسمانی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240308204003/https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ |date= ٨ی ئازاری ٢٠٢٤ }} {{شریتی دەروازە|شەڕ|عێراق|کوردستان|شەڕی نێوخۆیی|دەیەی ٢٠١٠}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:مووسڵ]] [[پۆل:دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی پێشمەرگە]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی دەوڵەتی ئیسلامیی عێراق و شام]] b3pv72b4bkd18vqs6tqvudfk30ek8qx 0 287617 1673562 1510896 2026-09-23T13:38:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1673562 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}}[[پەڕگە:Fritz_Sauckel.jpg|وێنۆک|فریتز زۆکێل لەکاتی دادگایی نورنبێرگ]] [[پەڕگە:HausSauckel3.jpg|وێنۆک|ڤێلا زۆکێل لە وایمار]] [[پەڕگە:SauckelAufruf.jpg|وێنۆک|بانگھێشتنامە بۆ فەرماندە زۆکێل بۆ سڵاوکردن لە ھیتلەر وەک نیشانەی سوپاسگوزاری (نزیکەی ساڵی ١٩٣٤)]] '''ئێرنست فرێدریش کریستۆف فریتز زۆکێل''' ({{بە ئەڵمانی|Ernst Friedrich Christoph "Fritz" Sauckel}}) (٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٨٩٤ لە ھاسفورت، فرانکۆنیای خوارەوە – ١٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٦ لە [[نۆریمبێرگ|نورنبێرگ]])، [[سیاسەتوان|سیاسەتمەدارێکی]] [[نازیزم|نازی]] [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] بووە، گۆلیتەری [[تویرینگن]] و کۆمیساری گشتی کاری زۆرەملێ بووە لە ئازاری ١٩٤٢ تا کۆتایی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەم]]. زۆکێل یەکێک بوو لە ٢٤ تۆمەتبار لە [[دادگاییەکانی نورنبێرگ|دادگایی نۆرنبێرگ تاوانبارانی سەرەکی جەنگ]] لەبەردەم دادگای سەربازی نێونەتەوەیی و لە ١ی تشرینی یەکەمی ١٩٤٦ بە دوو تۆمەت لە چوار تۆمەت سزا درا و بە ھەڵواسینی سزای لەسێدارەدانی بەسەردا سەپێندرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بیرخستنەوەی ویکیی عەرەبی|سەردان=٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٥\٨ی خەرمانانی ٢٧٢٥}} {{پۆلی کۆمنز|Fritz Sauckel}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|سیاسەت}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٩٤]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٦]] [[پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا]] ns8siudj86u3jk73gzn0toxrh7rxgmm 1 287672 1673447 1620846 2026-09-23T12:19:41Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673447 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[ھێرشی مووسڵ (٢٠١٥)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1462305 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190202155303/http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact-airstrikes.page بۆ http://www.forces.gc.ca/en/operations-abroad-current/op-impact-airstrikes.page زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191005170630/http://www.thefiscaltimes.com/2015/02/10/Kurds-Are-Close-Retaking-Mosul-ISIS بۆ http://www.thefiscaltimes.com/2015/02/10/Kurds-Are-Close-Retaking-Mosul-ISIS زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:١٦، ٢ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێرشی مووسڵ (٢٠١٥)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1476596 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180925111938/http://time.com/3647361/iraq-isis-governor-mosul/ بۆ https://time.com/3647361/iraq-isis-governor-mosul/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٤٢، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێرشی مووسڵ (٢٠١٥)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1620845 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171010104622/http://wwlp.com/2016/01/21/pentagon-more-troops-needed-to-train-iraqis/ بۆ http://wwlp.com/2016/01/21/pentagon-more-troops-needed-to-train-iraqis/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٠٠، ٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[ھێرشی مووسڵ (٢٠١٥)]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673446 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240308204003/https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ بۆ https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240308204003/https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ بۆ https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240308204003/https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ بۆ https://www.defense.gov/Home/features/2014/0814_iraq/Airstrikes6/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 6zvlqy20wesjuyxaz3zwhm2j2amya6j 0 287931 1674013 1587951 2026-09-24T07:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1674013 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دەستووری عێراقی ساڵی ٢٠٠٥''' تێدا بۆ یەکەمجار [[عێراق]] وەک [[کۆماری فیدڕاڵ|دەوڵەتێکی فیدراڵی]] پێناسە کراوە.<ref>"The Republic of Iraq is a single federal, independent and fully sovereign state in which the system of government is republican, representative, parliamentary, and democratic, and this Constitution is a guarantor of the unity of Iraq." ({{Harvard citation no brackets|Constitution|2005}}, Art. 1)</ref> == مێژوو == دوای شکستی [[دەوڵەتی عوسمانی]] لە ساڵی ١٩١٩، [[عێراق]] کەوتە ژێر ژێرفەرمانی [[بەریتانیا]]. [[شێخ مەحموودی حەفید]] شۆڕشێکی دژی بەریتانییەکان بەرپاکرد و لە ساڵی ١٩٢٢ ھەوڵیدا [[شانشینی کوردستان]] دابمەزرێنێت. لە ساڵی ١٩٢٤ بەریتانییەکان شێخ مەحموودیان تێک شکاند و [[ویلایەتی مووسڵ]] خرایە سەر [[شانشینی عێراق]]. دوای داگیرکاریی بەریتانیا، سەرکردە کوردەکان بەردەوام بوون لە فشارکردن بۆ بەدەستھێنانی [[ئۆتۆنۆمی]] لەناو عێراقدا. لە ساڵی ١٩٧٠ حکوومەتی عێراق ڕەزامەندی دەربڕی لەسەر دامەزراندنی ھەرێمێکی کوردی کە سێ پارێزگای لەخۆدەگرت. دوای کۆتاییھاتنی [[جەنگی کەنداو]] لە ساڵی ١٩٩١، [[کورد]] دژی [[سەددام حوسێن]] ڕاپەڕی و لە ژێر پاراستنی [[ناوچەکانی دژەفڕینی عێراق|ناوچە دژەفڕینەکانی عێراق]]دا سەربەخۆییەکی [[دی فاکتۆ]]ی بەدەستھێنا. دوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]]، یاسای بەڕێوەبردنی دەوڵەت بۆ قۆناغی گواستنەوە دانینا بە [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ی دانپێدانراو و بۆ یەکەمجار عێراقی وەک دەوڵەتێکی [[فیدرالیزم|فیدراڵی]] پێناسە کرد. == ماددەی ١١٨ == ماددەی ١١٨ی [[دەستووری عێراق]] دەڵێت کە نابێت ھیچ ھەرێمێکی نوێ دابمەزرێت تاوەکو [[پەرلەمانی عێراق]] یاسایەک دەرنەکات کە ڕێکارەکانی پێکھێنانی ھەرێمەکە دیاری دەکات. ئەم یاسایە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ دوای ڕێککەوتن لەگەڵ بەرەی تەوافوقی عێراقی بۆ پێکھێنانی لیژنەیەکی پێداچوونەوەی دەستووری و دواخستنی جێبەجێکردنی یاساکە بۆ ماوەی ١٨ مانگ، پەسەند کرا. نوێنەرانی [[بەرەی تەوافوقی عێراقی]] و ڕەوتی نیشتمانیی شیعە و [[حیزبی فەزیلەتی ئیسلامیی|حیزبی فەزیلەی ئیسلامیی]] عێراقی دژی پرۆژەیاساکە بوون.<ref>https://web.archive.org/web/20161128152712/http://www.iraqinationality.gov.iq/attach/iraqi_constitution.pdf</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:حکوومەتی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتی عێراق]] qyh03cymskncz014b1gk6dbc6qg5snw 0 288113 1673735 1511096 2026-09-23T19:39:33Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1673735 wikitext text/x-wiki {{Databox|وێنە=فوئاد_عارف_1.jpg }}'''فوئاد عارف بەرزنجی''' (١٩١٣–٢٠١٠) [[سیاسەتوان]] و ئەفسەرێکی سەربازیی [[کورد]] بووە کە لە سەردەمی [[شانشینی عێراق|پاشایەتی]] و کۆماریدا پۆستی جۆراوجۆری لە عێراقدا ھەبووە، لەوانە یاریدەدەری [[غازی یەکەم|مەلیک غازی]]، سەرۆکی ئەرکانی سوپای کەربەلا، پارێزگاری کەربەلا، وەزیری ئیرشادی، وەزیری ئەوقاف و دواجاریش جێگری سەرۆکوەزیرانی عێراق. == ژیان == سەید فوئاد کوڕی سەید عارف کوڕی سەید مەحموود سەید شێخ ئیسماعیل کوڕی شێخ مستەفا قەرەداغی کوڕی شێخ حەسەن کوڕی بابا ڕەسووڵ عەلی سەرۆکی بنەماڵەی بەرزنجییە،<ref name="altaakhipress" /> لە شاری [[عەمارە]] لە ساڵی ١٩١٣ لەدایکبووە و لە ساڵی ٢٠١٠ کۆچی دوایی کردووە.<ref name="FA" /> خاڵی وەزیر و پەرلەمانتار و کارگێڕی سەردەمی پاشایەتی ماجد مستەفایە، دوای کۆچی دوایی باوکی لە ساڵی ١٩١٤ لەژێر چاودێری ئەودا گەورە بووە.<ref name="FA">مذكرات فؤاد عارف، الطبعة الثانية</ref> لە ساڵی ١٩١٩ و ھەروەھا لە ساڵی ١٩٢٤ لە کاتی شۆڕشەکانی [[شێخ مەحموودی حەفید]]دا، شاھیدی بۆردوومانی شاری [[سلێمانی]] بووە لەلایەن ھێزەکانی بەریتانیاوە.<ref name="FA" /> == خزمەتە سەربازییەکان == فوئاد عارف لە ساڵی ١٩٢٨ وەک یەکێک لە کوڕە سەرۆک ھۆزە وەرگیراوەکان چووەتە کۆلێژی سەربازی عێراق، دیارترین ھاوپۆلەکانی [[عەبدولکەریم قاسم]] و ئەحمەد ساڵح ئەلعوبدی و ئەمیر غازی بوون،<ref name="INP">[http://www.iraqiwriters.com/INP/view.asp?ID=2687 مذكرات فؤاد عارف : حزمة من الضوء على تاريخ العراق المعاصر] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215064206/http://www.iraqiwriters.com/INP/view.asp?ID=2687 |date=15 ديسمبر 2019}}</ref> وەک [[جێداری دووەم|ملازمی دووەم]] دەرچووە و وەک یاوەری شا غازی لە کۆلێژ کاری کردووە، پاشان دوای دەرچوونی لە ساڵی ١٩٣٦ وەک یاوەری ئەو دەستنیشانکراوە، لە پلە سەربازییەکاندا پلەی بەرزکراوەتەوە و ھەندێک پۆستی ھەستیاری پێسپێردراوە وەک فەرماندەی دیسپلینی سەربازی لە [[بەغدا]].<ref name="altaakhipress">[http://www.altaakhipress.com/printart.php?art=350 وزراء ومسؤولون كرد اختارهم الزعيم عبد الكريم قاسم ليشاركوا في حكومته] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191215064209/http://www.altaakhipress.com/printart.php?art=350 |date=15 ديسمبر 2019}}</ref><ref name="FA" /> ھەروەھا دوای بزووتنەوەی ١٨ی تشرینی دووەمی ١٩٦٣ پۆستی سەرۆک ئەرکانی سوپای وەرگرتووە. == پۆستە سیاسییەکان == دوای شۆڕشی ١٤ی تەمموزی ١٩٥٨ وەک پارێزگاری [[کەربەلا]] دەستنیشانکرا، پاشان لە ھەموارکردنی دووەمی وەزارەتی [[عەبدولکەریم قاسم]] لە ساڵی ١٩٥٩ پۆستی [[وەزیری دەوڵەت]] و [[وەزیری کشتوکاڵ]]ی بە وەکالەت و وەزیری ڕێنمایی وەرگرت. دوای ساڵی ١٩٦٣ لە یەکەم وەزارەتی ئەحمەد حەسەن بەکر پۆستی [[وەزارەتی ئەوقاف]]ی وەرگرت.<ref name="altaakhipress" /><ref name="FA" /><ref name="INP" /> لە ساڵی ١٩٦٨ لە وەزارەتی عەبدولڕەحمان عارف بووە جێگری سەرۆک وەزیران، پاشان خانەنشین بوو.<ref name="altaakhipress" /><ref name="FA" /><ref name="INP" /> == یاداشتەکان == بەشی یەکەمی یاداشتەکانی بە ناوی «حزمة من الضوء على تاريخ العراق المعاصر» نووسیوە و لە ساڵی ١٩٩٩ چاپ کراوە، پاشان بەشی دووەمی یاداشتەکانی لە ساڵی ٢٠١١ بە لێکۆڵینەوە و وردبینیی [[کەمال مەزھەر]] ئەحمەد دەرچووە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|ژیاننامە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} dpvw5bm8uqfnmvqap5yzdiag9zh5ggj 0 288148 1674069 1466695 2026-09-24T10:38:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، فیلم-کۆلکە) 1674069 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیلیپ ڕۆمان''' [[ئەنیمەیشن ساز]]ێکی ئەمریکییە و دەرھێنەری فیلمە تایبەتە ئەنیمەیشنەکانی ''فستق'' و ''گارفیڵد''ە. ئەو دامەزرێنەری ستۆدیۆکانی ئەنیمەیشنی فیلم ڕۆمان و فیل ڕۆمان ئینتەرتەینمەنتە. == ژیانی سەرەتایی == فیلیپ ڕۆمان لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٠ لە [[فرێزنۆ، کالیفۆڕنیا|شاری فرێزنۆ لە ویلایەتی کالیفۆرنیا]] لەدایک بووە. دایک و باوکی کرێکاری کێڵگەیی و کۆچبەری مەکسیکی بوون. تاکوو چوونە باخچەی ساوایان، تەنیا بە زمانی ئیسپانی قسەی دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشان=https://indexarticles.com/reference/latino-leaders-the-national-magazine-of-the-successful-american-latino/the-animated-life-of-phil-roman/|سەردێڕ=The animated life of Phil Roman}}</ref><ref name="el-paso">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Renteria|یەکەم=Ramon|سەردێڕ=Art creates a life-come-true|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨|ئیش=[[El Paso Times]]|پەڕە=١D}}</ref> دوای تەواوکردنی خوێندن لە ئامادەیی سان خواکین میمۆریال، ڕووی لە [[ھۆڵیوود (کالیفۆڕنیا)|ھۆڵیوود لە ویلایەتی کالیفۆرنیا]] کرد و سکۆلەرشیپێکی لە قوتابخانەی سەنتەری ھونەری ھۆلیوود بەدەست ھێنا. == پیشە == ڕۆمان لە ساڵی ١٩٥٥ وەک یاریدەدەری ئەنیمەیتەر بۆ فیلمی کلاسیکیی ئەنیمەیشنی دیزنی، ''[[جوانکیلەی خەوتوو (فیلمی ١٩٥٩)|جوانیی خەوتوو]]''، دەستی بە کار کرد.<ref name="el-paso">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Renteria|یەکەم=Ramon|سەردێڕ=Art creates a life-come-true|ڕێکەوت=٢٩ی کانوونی دووەمی ١٩٩٨|ئیش=[[El Paso Times]]|پەڕە=١D}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRenteria1998">Renteria, Ramon (January 29, 1998). "Art creates a life-come-true". ''[[El Paso Times]]''. p. 1D.</cite></ref> لە سەرەتای ژیانی پیشەییدا، ڕۆمان وەک ئەنیمەیتەرێک بۆ ستۆدیۆ سەربەخۆکانی [[چاک جۆنز]]، سیب تاوەر ١٢ پرۆداکشنز و دواتر چاک جۆنز پرۆداکشنز کاری کردووە. ئەو ئەنیمەیتەرێکی سەرەکی بوو بۆ فیلمی ''ھاو زە گرینچ ستۆڵ کریسمەس!''، و دواتر شرۆڤەیەکی دەنگیی لەگەڵ جوون فۆرەی لەسەر وەشانی دیڤیدیی فیلمەکە پێشکەش کرد. لە ساڵانی حەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا، ڕۆمان دەرھێنەری چەندین فیلمی تایبەتی ئەنیمەیشنی فستق بوو کە لە ستۆدیۆی [[بیڵ مێلێندێز]] بەرھەم ھێنران. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ژیاننامە|فیلم}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:دەرھێنەرانی ئەنیمەیشنی ئەمریکی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] pb30d1gulo72r5wv5yll8b4264oon9g 0 288415 1673996 1468127 2026-09-24T07:36:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1673996 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فۆکس نیوز چانڵ''' ('''FNC''') ({{بە ئینگلیزی|Fox News Channel}})، کە بە شێوەیەکی باو بە '''فۆکس نیووز''' ناسراوە، کەناڵێکی تەلەڤیزیۆنیی ھەواڵ و لێکدانەوەی سیاسیی [[شۆپپارێزی لە ئەمریکا|کۆنەپارێزی]] فرەنەتەوەیی ئەمریکی و [[وێبگە]]یەکە کە بنکەکەی لە [[نیوویۆرک|شاری نیویۆرک]]، ویلایەتە یەکگرتووەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Nie |یەکەم=Norman H. |دوایین٢=Miller |یەکەم٢=Darwin W. III |دوایین٣=Golde |یەکەم٣=Saar |دوایین٤=Butler |یەکەم٤=Daniel M. |بەستەری نووسەر٤=Daniel M. Butler |دوایین٥=Winneg |یەکەم٥=Kenneth |ساڵ=٢٠٠١|سەردێڕ=The World Wide Web and the U.S. Political News Market |journal=American Journal of Political Science |بەرگ=٥٤|issue=2 |پەڕەکان=٤٢٨–٤٣٩|doi=10.1111/j.1540-5907.2010.00439.x |issn=1540-5907}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Meyers |یەکەم=Christopher |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Partisan News, the Myth of Objectivity, and the Standards of Responsible Journalism |journal=Journal of Media Ethics |بەرگ=٣٥|issue=3 |پەڕەکان=١٨٠–١٩٤|doi=10.1080/23736992.2020.1780131 |issn=2373-6992 |s2cid=221538960}}</ref> خاوەندارێتییەکەی لەلایەن '''فۆکس نیوز میدیا'''و دەکرێت، کە خۆی لەلایەن فۆکس کۆرپۆرەیشنەوە خاوەندارێتی دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://press.foxnews.com/|سەردێڕ=Media Relations {{!}} Fox News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201229143727/http://press.foxnews.com/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> پڕبینەرترین تۆڕی ھەواڵی کەیبڵە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Joyella |یەکەم=Mark |ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/markjoyella/2023/02/01/fox-news-hits-23rd-consecutive-month-as-most-watched-in-cable-news-as-cnn-sees-gains-in-january/|سەردێڕ=Fox News Hits 23rd Consecutive Month As Most-Watched In Cable News As CNN Sees Gains In January |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230311022323/https://www.forbes.com/sites/markjoyella/2023/02/01/fox-news-hits-23rd-consecutive-month-as-most-watched-in-cable-news-as-cnn-sees-gains-in-january/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Forbes |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.foxnews.com/media/fox-news-channel-largest-cable-tv-audience-7th-straight-year-2022|سەردێڕ=Fox News Channel had largest cable TV audience for 7th-straight year in 2022 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230311022320/https://www.foxnews.com/media/fox-news-channel-largest-cable-tv-audience-7th-straight-year-2022.amp |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٣|وێبگە=Fox News}}</ref> و تا ساڵی ٢٠٢٣ نزیکەی ٧٠٪ی قازانجی پێش-باجی کۆمپانیا دایکەکەی بەرھەم دەھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Ellison|یەکەم=Sarah|دوایین٢=Barr|یەکەم٢=Jeremy|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=For the Murdochs, Tucker Carlson became more trouble than he was worth|زمان=en-US|ئیش=The Washington Post|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/media/2023/04/26/tucker-carlson-rupert-murdoch-fired/|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|issn=0190-8286|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230502203327/https://www.washingtonpost.com/media/2023/04/26/tucker-carlson-rupert-murdoch-fired/}}</ref> کەناڵەکە بە شێوەیەکی سەرەکی لە ستۆدیۆکانی ١٢١١ ئەڤینۆ ئۆف زە ئەمریکاس لە میدتاون مانھاتن پەخش دەکات. فۆکس نیووز خزمەتگوزاری پێشکەش بە ٨٦ وڵات و ناوچە دەکات،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠١١|سەردێڕ=Where in the World is FOX?|بڵاوکەرەوە=Fox News|ناونیشان=https://www.foxnews.com/story/where-in-the-world-is-fox|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190206204007/https://www.foxnews.com/story/where-in-the-world-is-fox}}</ref> کە پەخشە نێودەوڵەتییەکانی بەشەکانی فۆکس ئێسترایان تێدایە لە کاتی پشووی ڕیکلامەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.fiercevideo.com/video/fox-plans-to-swap-sponsored-stories-during-ad-breaks-fall|سەردێڕ=Fox plans to run sponsored stories during ad breaks this fall {{!}} StreamTV Insider |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201021001848/https://www.fiercevideo.com/video/fox-plans-to-swap-sponsored-stories-during-ad-breaks-fall |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=FierceVideo}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Fox News Channel}} {{شریتی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|کۆمپانیا|دەیەی ١٩٩٠}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:تۆڕە تەلەڤیزیۆنییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ئەو کۆمپانیایانەی سەر بە کۆمپانیای فۆکس کۆرپۆرەیشنن]] ou4vz1dxmrms0cgogym5mzkxaf5uxbm 0 288728 1674017 1511366 2026-09-24T07:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1674017 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox}}'''فیرقەی دووەم''' پێکھاتەی [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای عێراق]] بوو. لە ڕووی [[تیۆری]]یەوە بنکەکەی لە [[مووسڵ]] بوو، بەڵام لەلایەن داعشەوە دەرکرا. لە مانگی حوزەیران و تەممووزی ٢٠١٤ەوە تا ئێستا ھیچ ڕاپۆرتێکی باوەڕپێکراو لەبارەی بەردەوامبوونی بوونی نەبووە. پێشتر فیرقەی دوو یەکێک بوو لە پێکھاتە بەئەزموونەکانی ناو سوپای عێراق. فیرقەی ٢ی پێشوو یەکێک بوو لە چوار فیرقە ڕەسەنەکەی سوپای عێراق، و لە ساڵی ١٩٤١ چالاک بوو. ئەو فیرقەیە لە ساڵی ١٩٤١ لە [[کەرکووک|کەرکوک]] جێگیر بوو، کاتێک [[شەڕی ئینگلیز و عێراق]] سەریھەڵدا، لەوێ بوو. لە سەردەمی [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن]]، لە ساڵی ١٩٦١ تا ١٩٧٠ شەڕی کوردی کرد، لە پاییزی ساڵی ١٩٦١دا توانی زۆربەی دەستکەوتەکانی کورد لە ھێرشی سەرەتاییدا پێچەوانە بکاتەوە؛ بەڵام پاشان تووشی کێشە و ھەڵھاتن بوو. ساڵی ١٩٦٣ لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان چڕبووەتەوە و ڕەنگە لە ھێرشەکانی دواتردا بەشداری کردبێت. شەڕی یەکەمی کورد بە پێدانی ئۆتۆنۆمی بە کورد کۆتایی ھات. لە ساڵی ١٩٧٧ تا ١٩٧٨ لە باکوور بوو، بنکەکەی لە [[کەرکووک|کەرکوک]] بوو وەک بەشێک لە فەیلەقی یەکەم، لەنێویاندا پێنج لیوا (دوو یەدەگ) بەپێی ڕاپۆرتە سەربازییەکانی بەریتانیا ئێستا دەستدەکەوێت لە ئەرشیفی نیشتمانی، کیو. دواتر ئەو فیرقەیە لە کاتی [[شەڕی کەنداو|ئۆپەراسیۆنی زریانی بیابان]] لە [[کووەیت]] جێگیر بوو. سەرەتا لە ناوەڕاستی مانگی یەکی ساڵی ١٩٩١ لە فەیلەقی دووەم لە ناوچەی کۆشکی سوبیە دامەزرا،<ref>[[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|United States Army]], ''Certain Victory: The U.S. Army in the Gulf War'', Brassey's, London/Washington, 1997, {{ISBN|1-57488-136-1}}, map of Iraqi dispositions, Mid January 1991, p.161</ref> ٢٤ی شوباتی ١٩٩١دا تەنھا لە باکووری جەھرا گواسترایەوە. ھێشتا لە باکوور بوو وەک بەشێک لە فەیلەقی یەکەم لە ساڵی ٢٠٠٢، پێکھاتبوو لە لیواکانی ٢ و ٤ و ٣٦ی پیادە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.rjlee.org/iraq2002-1.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241127124246/http://www.rjlee.org/iraq2002-1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.rjlee.org |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سوپای عێراق دوای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|لەشکرکێشی عێراق]] لە ناوەڕاستی ساڵی ٢٠٠٣ ھەڵوەشایەوە. ئەو فیرقەیە دوای دروستکردنی [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای نوێی عێراق]] لەلایەن [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانییەوە]] پێکھێنرایەوە. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦دا بەرپرسیارێتی ئۆپەراسیۆنی لە ئۆپەراسیۆنەکانی [[دژە سەرھەڵدان|بەرەنگاربوونەوەی یاخیبوون]] لە شاری [[مووسڵ]] وەرگرت و لە ئەستۆی گرت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ناونیشان=http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=8357&Itemid=21|سەردێڕ=Multi-National Force - Iraq - 2nd IA assumes control of security operations in Mosul |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090911185728/http://www.mnf-iraq.com/index.php?option=com_content&task=view&id=8357&Itemid=21 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤}}</ref> کەتیبەکانی فیرقەی ٢ یەکەکانی پێشووی پاسەوانی نیشتمانی عێراق بوون، و زۆربەیان لە ھێزە کوردییەکان پێکھاتبوون، کە بەشێکی زۆریان یەکەکانی میلیشیای [[پێشمەرگە]]ی پێشوو بوون. سێ کەتیبەی ئەوکاتەی کە بە لیوای چوارەمی سوپای عێراق ناسرابوو، لە مەراسیمێکی «پەیوەندیکردن» دا لە بنکەی مەشقی سەربازیی کاسیک لە ڕۆژاوای مووسڵ، لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤، لە مەشقی سەرەتایی دەرچوون.<ref>Globalsecurity.org; The Al Kasik Military Base appears to be located near Kisik Kupri -- PPL 36°28'31"N 042°40'01"E [variants: Kisik, Kisik Køpr, Kisick Keupri, or Kasik Kubri]. Al-Kasik is {{Convert|50|km|mi}} north and west of downtown [[مووسڵ|Mosul]].</ref> ڕاپۆرتەکانی ساڵی ٢٠٠٥ ئاماژەیان بەوە دەکرد کە لیوای ٤ی ئەوکات پێکھاتەیەکی پێش پێشمەرگە بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.commondreams.org/headlines05/1228-03.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130617132913/http://www.commondreams.org/headlines05/1228-03.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.commondreams.org |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لیوای ٢، فیرقەی ٢، پێشتر بە لیوای ٧ ناسرابوو، پێش ڕێکخستنەوەی سوپای عێراق. لیوای ٢ی فیرقەی ٢ لە فەوجی یەکەم و ٢ و ٣ پێکدێت. فیرقەی دووەم لە مانگی ئازاری ٢٠٠٨ەوە بارەگاکەی لە بنکەی ئاسمانی ئەلکیندی بوو، و فەرماندەیی فەریق موتاویع ئەلخەزرەجی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی ئازاری ٢٠٠٨|ناونیشان=https://www.military-quotes.com/forums/threads/in-mosul-new-test-of-rebuilt-iraqi-army.57124/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241203060205/https://www.military-quotes.com/forums/threads/in-mosul-new-test-of-rebuilt-iraqi-army.57124/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=International Military Forum - IMF |زمان=en-US |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەو فیرقەیە بووە بەشێک لە فەرماندەیی نوێ دوای دروستکردنی فەرماندەیی ئۆپەراسیۆنەکانی نەینەوا لە ساڵی ٢٠٠٨. ئەو دابەشبوونە دوای ٦–٧ی حوزەیرانی ٢٠١٤ داڕما، کاتێک ڕێکخراوی داعش دەستی بەسەر ناوچەیەکی بەرفراوان لە ناوچەکانی باکووری عێراقدا گرت، لەنێویاندا مووسڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Inside the Collapse of the Iraqi Army's 2nd Division - War on the Rocks|زمان=en-US|ئیش=War on the Rocks|ناونیشان=https://warontherocks.com/2014/07/inside-the-collapse-of-the-iraqi-armys-2nd-division/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250708183608/https://warontherocks.com/2014/07/inside-the-collapse-of-the-iraqi-armys-2nd-division/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] maaa83ta1cs3sccifqds3ea64d993ef 0 288961 1673536 1582696 2026-09-23T13:34:29Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تەلەڤیزیۆن-کۆلکە) 1673536 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فرانک کاپریۆ''' ({{بە ئینگلیزی|Frank Caprio}}؛ ٢٤ی تشرینی دووەمی ١٩٣٦ – ٢٠ی ئابی ٢٠٢٥)<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |دوایین=DaSilva |یەکەم=Melanie |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=Judge Frank Caprio, known for 'Caught in Providence,' dies at 88 |ناونیشان=https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |بڵاوکەرەوە=WPRI-TV |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250820200157/https://www.wpri.com/news/local-news/providence/judge-frank-caprio-known-for-caught-in-providence-dies-at-88/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> دادوەر و سیاسەتوانێکی ئەمریکی بوو کە وەک سەرۆکی دادوەرانی دادگای شارەوانیی [[پڕۆڤیدێنس|پڕۆڤیدێنس، ڕۆد ئایلەند]]، و سەرۆکی دەستەی بەڕێوەبەرانی ڕۆد ئایلەند بۆ خوێندنی باڵا کاری کردووە. ئەو کاری دادوەرییەکەی لە بەرنامەی ''کۆت ئین پڕۆڤیدێنس'' لە تەلەڤیزیۆن پەخش دەکرا. ھەروەھا لە زنجیرەی ''پارکینگ وۆرز''دا دەرکەوتنی ھەبووە، و دادوەریی چەندین دۆسیەی سەرپێچیی ھاتوچۆی کردووە. کەناڵی [[یووتیووب]]ی کۆت ئین پڕۆڤیدێنس ٢٫٩٢ ملیۆن بەشداربووی ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٧دا، ڤیدیۆکانی لە ھۆڵی دادگادا بوونە [[ڤیدیۆی ڤایرۆسی]]، و زیاتر لە ١٥ ملیۆن بینەریان ھەبوو. تا ساڵی ٢٠٢٢، بینینەکانی ''کۆت ئین پڕۆڤیدێنس'' نزیک بووەوە لە ٥٠٠ ملیۆن. ئەو بە ھاوسۆزی و نوکتەی سووکی لە دادگادا ناسرا. کاپریۆ کە [[پارتی دیموکرات (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دیموکرات]] بوو، لە دەیەی ١٩٦٠دا لە ئەنجومەنی شاری پڕۆڤیدێنسدا کاری کردووە، و بە شێوەیەکی سەرنەکەوتوو خۆی بۆ ھەردوو پۆستی جێگری پارێزگار و داواکاری گشتی کاندید کرد. == ژیانی سەرەتایی و خوێندن == کاپریۆ لە گەڕەکی ئیتاڵی-ئەمریکیی فێدڕاڵ ھیڵ لە پڕۆڤیدێنس لەدایک بووە، دووەم کوڕی سێ کوڕی ئەنتۆنیۆ کاپریۆ بوو، کە کۆچبەرێک بوو لە تیانۆ، ئیتاڵیا، و فیلۆمینا کاپریۆ، کە خەڵکی ڕەسەنی [[پڕۆڤیدێنس]] بوو و خێزانەکەی لە [[ناپۆلی]]، ئیتاڵیاوە کۆچیان کردبوو.<ref name="RIM2019">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.rimonthly.com/judge-frank-caprio/|سەردێڕ=Judge Frank Caprio Wants Justice for All |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123200/https://www.rimonthly.com/judge-frank-caprio/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> باوکی کاپریۆ، ئەنتۆنیۆ «توپ» کاپریۆ، کە میوەفرۆش و شیرفرۆش بوو،<ref name="RIM2019"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=http://www.independentri.com/independents/ind/south_kingstown/article_323b88b3-6c27-565c-a513-fe72f66e47aa.html|سەردێڕ=Caprio: Leave the ladder down, so others may follow |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123157/http://www.independentri.com/independents/ind/south_kingstown/article_323b88b3-6c27-565c-a513-fe72f66e47aa.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> کاریگەرییەکی گەورەی لەسەر ژیانی ھەبوو، و بە توندی منداڵەکانی فێر دەکرد کە بخوێنن و لەگەڵ ھەژاراندا بەسۆز بن، و لە کاتی کاری کوڕەکەیدا وەک دادوەر، بەردەوام بوو لە بوون بە «ئامادەییەکی بەھێز».<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.catholicnewsagency.com/news/266069/frank-caprio-famed-judge-known-for-showing-mercy-dies-at-88|سەردێڕ=Frank Caprio, famed judge known for showing mercy, dies at 88 |وێبگە=Catholic News Agency}}</ref> لە ساڵانی دواتریدا، توپ کاپریۆ وەک [[دەروونناس|دەروونناسێک]] کاری دەکرد، و نووسەرێکی بڵاوکراوە بوو لە بواری دەروونناسیی کۆمەڵایەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Byle |یەکەم=Hal |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ١٩٦٨|ناونیشان=https://www.newspapers.com/image/57022849|سەردێڕ=Sep 20, 1968, page 12 - Newport Daily News at Newspapers.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|پەڕە=١٢|زمان=en |via=Newspapers.com}}</ref> کاپریۆ لە قوتابخانە گشتییەکانی پڕۆڤیدێنسدا خوێندوویەتی و لە ھەمان کاتدا وەک قاپشۆر و بۆیاخچیی پێڵاو کاری کردووە. لە قوتابخانەی ئامادەیی سێنترال دەرچووە، کە لە ساڵی ١٩٥٣دا نازناوی پاڵەوانێتیی ویلایەتی لە زۆرانبازیدا بەدەستھێناوە.<ref name="prov">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشان=https://news.providence.edu/providence-is-home-court-for-tv-judge-frank-caprio-58-08hon|سەردێڕ=Providence is home court for TV Judge Frank Caprio '58, '08Hon. {{!}} News {{!}} Providence College |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190806123206/https://news.providence.edu/providence-is-home-court-for-tv-judge-frank-caprio-58-08hon |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}</ref> لە ساڵی ١٩٥٨ بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە کۆلێژی پڕۆڤیدێنس بەدەستھێناوە، کە زانکۆیەکی کاسۆلیکییە و لەلایەن فەرمانی دۆمینیکانەوە دامەزراوە. دوای دەرچوونی، دەستی بە وانەوتنەوەی حکوومەتی ئەمریکی کردووە لە قوتابخانەی ئامادەیی ھۆپ لە پڕۆڤیدێنس. لە کاتی وانەوتنەوە لە ھۆپ، کاپریۆ لە قوتابخانەی شەوانەی قوتابخانەی یاسای زانکۆی سަفۆک لە بۆستن خوێندوویەتی، و لە ساڵی ١٩٦٥ بڕوانامەی یاسای بەدەستھێناوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=8fy719Nr3V8|سەردێڕ=- YouTube |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191217032520/https://www.youtube.com/watch?v=8fy719Nr3V8 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=You tube (Caught in Providence Channel)}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.suffolk.edu/news-features/news/2025/08/21/13/45/judge-frank-caprio|سەردێڕ=Using the Law to Lift Up Lives - Suffolk University |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=www.suffolk.edu |زمان=en}}</ref> کاپریۆ ھەروەھا لە ساڵی ١٩٥٤ تا ١٩٦٢ لە [[پاسەوانی نەتەوەییی سوپا|پاسەوانی نیشتمانیی سوپای]] ڕۆد ئایلەند لە کەتیبەی ئەندازیاریی شەڕکەری ٨٧٦دا خزمەتی کردووە. لە ماوەی خزمەتکردنیدا لە پاسەوانی نیشتمانیی سوپادا، کاپریۆ لە کامپی ڤارنەم لە ناراگانسێت، [[ڕۆد ئایلەند]] و فۆرت ئیندیانتاون گاپ لە شارۆچکەی ڕۆژھەڵاتی ھانۆڤەر، [[پێنسیلڤانیا]] جێگیر کرابوو.<ref name="RIM2019"/><ref name="prov"/> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Frank Caprio (Judge)}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|مافەکانی مرۆڤ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تەلەڤیزیۆن-کۆلکە}} [[پۆل:ئەمریکییەکانی بە ڕەگەز ئیتالی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٦]] 9c794ejjv8rhzwq41wmktxhb35lci3d 0 289561 1673961 1536607 2026-09-24T05:55:25Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673961 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''کەروێشکی کێوی''' و '''جاکرەبیت''' [[گوانداران|گواندارێکن]] کە سەر بە [[جنس (ژینناسی)|ڕەگەزی]] '''''Lepis'''''ن. ئەوان [[گیاخۆر|گیاخۆرن]] و بە تەنیا یان بە جووت دەژین. لەناو چاڵایییەکی کەمدا کە پێی دەوترێت فۆرم ھێلانە دەکەن، و بێچووەکانیان ماوەیەکی کورت دوای لەدایکبوون دەتوانن پشت بە خۆیان ببەستن. ئەم ڕەگەزە گەورەترین لاگۆمۆرفەکان لەخۆدەگرێت. زۆربەیان ڕاکەری خێران و قاچی دواوەی درێژ و بەھێزیان ھەیە، و گوێی گەورەیان ھەیە کە گەرمیی لەش بڵاودەکاتەوە.<ref name="britannica">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Smith |یەکەم=Andrew |ناونیشان=https://www.britannica.com/animal/hare-mammal|سەردێڕ=Hare {{!}} Mammal Adaptations, Habitat & Diet {{!}} Britannica |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Britannica}}</ref> جۆرەکانی کەروێشکی کێوی ڕەسەنی ئەفریقا، یوراسیا و ئەمریکای باکوورن. بە کەروێشکێکی کێوی کە تەمەنی کەمتر لە یەک ساڵ بێت دەوترێت «لیڤێرێت». ئەندامانی ڕەگەزی ''Lepis'' بە کەروێشکی کێویی ڕاستەقینە دادەنرێن، کە لە [[کەروێشک|کەروێشکەکان]] جیایان دەکاتەوە کە باقیی خێزانی لێپۆریدا پێکدەھێنن؛ بەڵام، پێنج جۆری لێپۆراید ھەن کە وشەی «کەروێشکی کێوی» لە ناوە باوەکانیاندا ھەیە و بە کەروێشکی کێویی ڕاستەقینە دانانرێن: کەروێشکی کێویی ھیسپید (''Caprolagus hispidus'')، و چوار جۆر کە بە کەروێشکی کێویی بەردی سوور ناسراون (''Pronolagus''). بە پێچەوانەوە، چەندین جۆری ''Lepis'' پێیان دەوترێت «جاکرەبیت»، بەڵام وەک کەروێشکی کێوی پۆلێن کراون نەک کەروێشک. ئەو ئاژەڵە ماڵییەی کە بە کەروێشکی کێویی بەلجیکی ناسراوە، [[کەروێشکی ماڵی|کەروێشکێکی ئەورووپیی ماڵییە]] کە بە شێوەی ھەڵبژاردەیی بۆ ئەوە بەخێو کراوە کە لە کەروێشکی کێوی بچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.petplanet.co.uk/small_breed_profile.asp?sbid=12/|سەردێڕ=The UK's #1 Pet Shop|وێبگە=PetPlanet}}{{بەستەری مردوو|url=http://www.petplanet.co.uk/small_breed_profile.asp?sbid=12/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٥ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Lepus}} {{شریتی دەروازە|گیانلەبەران}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 6c7egmv3k5u6r9fzifha5mozrs3m7zc 0 292718 1673622 1650804 2026-09-23T16:35:03Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1673622 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = فریز | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| فریز}}<br>{{lang-en| Friz}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.31718| 44.50112}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی فریز''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.31718| 44.50112 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ھیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٩٦٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٩٧ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''فریز''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ھیران]] لە [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای شەقڵاوە}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] oivv5y7rq239mbp1eo4lgc8jscggrhe 0 293008 1674020 1565774 2026-09-24T07:40:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (عێراق-کۆلکە) 1674020 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Emblem_of_the_1st_Division_(Iraq).svg|وێنۆک]] '''فیرقەی یەکەم''' (IFF) فیرقەیەکی پیادەی میکانیکییە لە [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|ھێزەکانی زەمینی عێراق]] کە بارەگاکەی لە [[کەمپی فەلووجە]]یە. ئەم فیرقەیە لەگەڵ بەشێکی زۆری ھێزەکانی زەمینی عێراق، چەک و کەرەستە و ئۆتۆمبێلی دابینکراوی [[ئەمریکا]] دابین کراوە. لە شەڕی دژی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|دەوڵەتی ئیسلامی]] لە [[شەڕ لە عێراق (٢٠١٣–٢٠١٧)|شەڕی ٢٠١٣–٢٠١٧دا]] فیرقەکە زیانێکی زۆری گیانی پێگەیشت بەڵام لە چەند ساڵی ڕابردوودا ھێزی خۆی وەرگرتەوە. == مێژوو == لە بنەڕەتدا فیرقەی یەکەم یەکێک بوو لە چوار فیرقەی سەرەتایی [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|ھێزی زەمینی عێراق]]، چالاک بوو تا ساڵی ١٩٤١. دواتر بوو بە فیرقەی یەکەمی میکانیزەکراو، و لە ساڵی ١٩٧٨دا، بەپێی ڕاپۆرتەکانی ھاوپەیمانی سەربازیی [[بەریتانیا]] لە [[بەغدا]]، بەشێک لە فەیلەقی ٣ی پێکھێنا، و بارەگا سەرەکییەکەی لە دیوانیە بوو، لەگەڵ فیرقەی یەکەم ([[دیوانییە]])، ٣٤ ([[ناسریە]]) و لیوای ٢٧ ([[کووت]]). لە [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران-عێراقدا]] شەڕی کردووە، لەنێویاندا [[ئۆپەراسیۆنی فەتحولموبین]] کە تێدا فیرقەکە زیانێکی زۆری بەرکەوتووە و لە [[شەڕی دووەمی فاو]]دا. لەکاتی [[شەڕی کەنداو]] لە ساڵی ١٩٩١ لە کووەیت بووە، لە شەڕی خەفجیدا بەشداری کردووە، لە ساڵانی نەوەدەکاندا چالاک بووە. لە سەرەتای [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣]] بەشێک بوو لە فەیلەقی ٥ لە ناوچەی [[مووسڵ]]، {{Sfn|Fontenot|Degen|Tohn|2004}} کە لە لیوای ١ و ٢٧ی میکانیزە و لیوای ٣٤ی زرێپۆش پێکھاتبوو. لەگەڵ باقی ھێزە زەمینییەکانی عێراق لە مانگی ئایاری ٢٠٠٣ بە فەرمانی ٢ی دەسەڵاتی کاتی ھاوپەیمانان ھەڵوەشایەوە. دابەشبوونەکە چاکسازی کرا لە ٢٠٠٥–٢٠٠٧ لەگەڵ باقی ھێزە زەمینیەکانی عێراق. فیرقەی یەکەم لە بنەڕەتدا لە کەتیبەکانی ھێزی دەستێوەردانی عێراقی (IIF) پێکھاتبوو.<blockquote>[[ئەیاد عەلاوی]]، سەرۆکوەزیرانی [[حکوومەتی کاتیی عێراق]]، لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ لە [[بەغدا]]، گۆڕانکاریی ڕێکخراوەیی بۆ ھێزە ئەمنییەکانی وڵاتەکەی ڕاگەیاند، لەگەڵ پلانێک بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی دووژمنانی عێراق. عەللاوی پێشبینی دەکات ھێزەکانی دەستێوەردانی خێرای عێراق توخمە تێکدەرەکان پووچەڵ بکەنەوە، «بەتایبەت ئەوانەی کە خۆیان لە پشت عێراقییە بێتاوانەکانەوە لە شار و گوندەکانماندا ھەڵبژاردووە».<ref name="June">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/iif.htm|سەردێڕ=1st Division, Iraqi Army |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٠|وێبگە=www.globalsecurity.org}}</ref></blockquote>وەک فەرمانی یەکەمی وەزارەتی بەرگری نوێی عێراق، ھێزەکانی دەستێوەردانی سەرتاسەری عێراق لە ٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٤ دەستیان کرد بە دەوریەی شەقامەکانی بەغدا.<ref name="June">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/iif.htm|سەردێڕ=1st Division, Iraqi Army |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠١٠|وێبگە=www.globalsecurity.org}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/iif.htm "1st Division, Iraqi Army"]. ''www.globalsecurity.org''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 February</span> 2010</span>.</cite></ref> دوو کەتیبەی فیرقەی یەکەم لە نێوان ئەیلوول و کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤ ئۆپەراسیۆنەکانیان لە [[نەجەف]] ئەنجامدا. ھەمان ئەو دوو کەتیبە لەگەڵ کەتیبەیەکی دیکەی فیرقەی یەکەم، لەگەڵ یەکەکانی دیکەی عێراق، لە کاتی [[شەڕی دووەمی فەلووجە]]دا ھەر زوو دوای ئەوە ئامادە بوون. بەرچاوی ھێزی سەربازی بۆ فیرقەی یەکەم لە ساڵی ٢٠٠٥ دەرچووی ٦٧٠ سەرباز بوو لە بنکەی ''مەشقی'' [[کەمپی تاجی|سەربازی تاجی]] لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٥. تا مانگی یەکی ساڵی ٢٠٠٥، فیرقەی یەکەم دوازدە لە کۆی ٢٧ کەتیبەی سوپای پێکھاتبوو و وەک فیرقەی یەکەم یەکخرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|دەیەی ٢٠٠٠|عێراق}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] jwpbfun9xjnrrlgk0vao9thpr9e5iu4 0 293161 1673540 1672562 2026-09-23T13:35:09Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە) 1673540 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} '''''فرانکشتاین''''' فیلمێکی [[فیلمی وەرزشی|خەیاڵی زانستیی]] [[دراما (تەلەڤیزیۆن و فیلم)|درامای]] گۆتیکی ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٥ە کە لەلایەن گیلێرمۆ دێل تۆرۆوە نووسراوە، بەرھەم ھێنراوە و دەرھێنراوە، لەسەر بنەمای ڕۆمانی ساڵی ١٨١٨ی [[ماری شیللی|ماری شێڵی]] دروست کراوە. فیلمەکە [[ئۆسکار ئایزک]] وەک ڤیکتۆر فرانکشتاین و جەیکوب ئێلۆردی وەک مەخلوقەکە ڕۆڵی تێدا دەگێڕن، لەگەڵ میا گۆت و [[کریستۆف ڤاڵتز]] لە ڕۆڵە پاڵپشتەکاندا. چیرۆکەکە باس لە ژیانی فرانکشتاین دەکات، زانایەکی خۆپەرست کە تاقیکردنەوەی دروستکردنی ژیانێکی نوێ دەبێتە ھۆی لێکەوتەی مەترسیدار. دێل تۆرۆ ماوەیەکی زۆر بوو وێنای فیلمێکی دڵسۆزانەی ''فرانکشتاین''ی وەک «پڕۆژەیەکی خەون» دەکرد. ئەمە لە سەرەتادا لە قۆناغی پەرەپێداندان بوو بۆ [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]]، کە دێل تۆرۆ ھاوکارە ھەمیشەیییەکەی خۆی [[دۆگ جۆنز]]ی وەک مەخلوقەکە دیاری کردبوو، و [[بێرنی رایتسن|بێرنی ڕایتسن]]یش بۆ دیزاینی دێوەکە لەبەرچاو گیرابوو؛ بەڵام، یوونیڤەرساڵ پڕۆژەکەی ڕاگرت بەھۆی پەیوەندی بە زنجیرە فیلمی پلانداڕێژراوی «گەردوونی تاریک» (Dark Universe). [[نێتفلیکس]] پڕۆژەکەی لە ساڵی ٢٠٢٣دا زیندوو کردەوە، و ئێلۆردی لە جیاتی ئەو ڕۆڵی مەخلوقەکەی گێڕا. وێنەگرتن لە شوبات تا ئەیلوولی ٢٠٢٤ ئەنجامدرا. ھەرچەندە ڕایتسن لە ساڵی ٢٠١٧ کۆچی دوایی کرد، بەڵام کۆمەڵە وێنەکێشراوەکەی بە ناوی «فرانکشتاینی بێرنی ڕایتسن» ئیلھامبەخشێکی سەرەکی بوو بۆ شێوەی فیلمەکە. ''فرانکشتاین'' بۆ یەکەمجار لە ٨٢ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی ڤینیسیا لە ٣٠ی ئابی ٢٠٢٥ نمایشکرا. فیلمەکە لە ١٧ی تشرینی یەکەمەوە نمایشێکی سینەمایی سنوورداری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھەبوو و لە ٧ی تشرینی دووەمدا بە شێوەیەکی جیھانی لەسەر [[نێتفلیکس]] بڵاوکرایەوە. فیلمەکە بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت. ھەردوو دەستەی نیشتمانیی پێداچوونەوە و [[پەیمانگای فیلمی ئەمریکی]] وەک یەکێک لە دە باشترین فیلمەکانی ساڵی ٢٠٢٥ ناویان برد.<ref name="NBR">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Lewis |یەکەم=Hilary |ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/one-battle-after-another-best-film-national-board-review-1236441439/|سەردێڕ=National Board of Review Names ‘One Battle After Another’ as Best Film of 2025 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251206042202/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/one-battle-after-another-best-film-national-board-review-1236441439/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref><ref name="AFI">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Hammond |یەکەم=Pete |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/afi-awards-2025-top-movies-list-1236636128/|سەردێڕ=AFI Awards Movie Top 10: ‘Sinners’, ‘Avatar: Fire And Ash’, ‘Jay Kelly’ Among Honorees |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251204212103/https://deadline.com/2025/12/afi-awards-2025-top-movies-list-1236636128/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[Deadline Hollywood]]}}</ref> پێنج کاندیدکردنی لە ٨٣ەمین خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب بەدەستھێنا، لەوانە باشترین فیلم – دراما، و نۆ کاندیدکردنی لە [[٩٨ەمین خەڵاتەکانی ئۆسکار]]، لەوانە [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین فیلم|باشترین فیلم]]، [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو|باشترین سیناریۆی وەرگێڕدراو]] و باشترین ئەکتەری پاڵپشت (ئێلۆردی)، و خەڵاتی باشترین دیزاینی جلوبەرگ، باشترین ماکیاژ و جوانکاری قژ، و [[خەڵاتی ئۆسکار بۆ باشترین دیزاینی بەرھەمھێنان|باشترین دیزاینی بەرھەمھێنان]]ی بردەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Frankenstein (2025 film)}} {{شریتی دەروازە|ھۆڵیوود|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|خەیاڵی زانستی}} {{فیلم-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە دەرھێنەری ھونەرییان خەڵاتی ئۆسکاری باشترین دەرھێنانی ھونەری بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین دیزاینی جلوبەرگ بەدەستھێناوە]] [[پۆل:فیلمەکان دەربارەی ھاوڕێیەتی باوک و کوڕ]] [[پۆل:فیلمە ڕاستەقینەکانی نێتفلیکس]] [[پۆل:فیلمەکانی فرانکشتاین]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری تۆرنتۆ وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە شاری ئیدینبەرا وێنەیان گیراوە]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ترسناکە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:فیلمە درامایییە خەیاڵییە زانستییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:فیلمە درامایییە خەیاڵییە زانستییە ئینگلیزییەکان]] b1n4ycvl2r92ebne3udp67mmx86uxr6 0 293202 1673718 1650800 2026-09-23T19:36:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە، عێراق-کۆلکە) 1673718 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = فلۆن | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| فلون}}<br>{{lang-en| Flon}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Maps of Pirmam, Shaqlawa & Harir districts.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەریر|ھەریر]]، [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]]، [[قەزای پیرمام|پیرمام]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان) | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.60931| 44.28301}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی فلۆن''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.60931| 44.28301 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/kagb/|سەردێڕ= دەستەی گشتی ناوچە کوردستانییەکانی دەرەوەی ھەرێم|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ھەریر|ھەریر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٥٤٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٧٢ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''فلۆن''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] لە [[قەزای ھەریر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]].<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/393</ref><ref>‎{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 | نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = کوردی | ڕێکەوتی سەردان = ١٦ی نیسانی ٢٠٢١ | ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20210613052421/https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2010122702075619922&lng=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>زانیارینامەی سەرھێڵی [http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1&q=20151016205816127552 کورد پیدیا] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131207090912/http://www.kurdipedia.org/default.aspx?lng=1 |date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref>. ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای ھەریر}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} {{کوردستان-کۆلکە}} {{عێراق-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] gmd0im4v81um1avrgd7we0ck4srlxr0 0 293306 1673929 1566845 2026-09-24T04:35:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673929 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەھەڵگری پۆلی ''جێراڵد ئاڕ. فۆرد''''' [[فڕۆکەھەڵگر|فڕۆکەھەڵگرێکی]] پۆلی فڕۆکەھەڵگرە بە وزەی ناوەکی کاردەکات کە بۆ [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دروست کراوە بۆ جێگرتنەوەی بەشێک لە کەشتیگەلە کۆنەکانی فڕۆکەھەڵگری پۆلی نیمیتز. بە ناوی سەرۆکی پێشووی ویلایەتە یەکگرتووەکان [[گێرالد فۆرد|جێراڵد ئاڕ. فۆرد]] ناونراوە، ئەم پۆلە دیزاین کراوە بۆ دابینکردنی سیستمە چەکە بەرزکراوەکان، باشترکردنی کاراییی وزە، کەمکردنەوەی تێچووی کارپێکردن، و کەمکردنەوەی پێداویستییەکانی ستاف. گۆڕانکارییە سەرەکییەکان سیستمی ھاویشتنی فڕۆکەی کارۆموگناتیسی (ئی ئێم ئەی ئێڵ ئێس)، گێڕی گرتنەوەی پێشکەوتوو (ئەی ئەی جی)، و شوێنی فڕینی دیزاینکراوەوە لەخۆدەگرن.<ref name="CVN_21">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|ناونیشان=http://www.naval-technology.com/projects/cvn-21/|سەردێڕ=Gerald R. Ford-class Nuclear-Powered Aircraft Carriers, US |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220095616/http://www.naval-technology.com/projects/cvn-21 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠١٠}}</ref> کەشتیی پێشەنگ، '''یوو ئێس ئێس جێراڵد ئاڕ. فۆرد (سی ڤی ئێن-٧٨)'''، لە ساڵی ٢٠١٧دا کەوتە کار، کە پێشبینی دەکرێت دووەم کەشتیی ئەم پۆلە، جۆن ئێف. کێنەدی (سی ڤی ئێن-٧٩)، لە ساڵی ٢٠٢٧دا ڕادەست بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Fletcher |یەکەم=Zita |ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.defensenews.com/naval/2025/07/09/new-aircraft-carriers-face-years-of-delivery-delays/|سەردێڕ=New aircraft carriers face years of delivery delays |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Defense News |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Gerald R. Ford class aircraft carriers}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٦}} nbtww3yx0yrumm10x6fq03wrpeh0ybn 0 294248 1673617 1573229 2026-09-23T16:34:13Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە) 1673617 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} {{Databox}}'''فریدریشی سێیەم''' (فریدریش ڤیلھێلم نیکۆلاوس کارل؛ ١٨ی تشرینی یەکەمی ١٨٣١{{Spaced ndash}} ١٥ی حوزەیرانی ١٨٨٨) ئیمپراتۆری ئەڵمانیا و پاشای پرووسیا بوو بۆ ماوەی ٩٩ ڕۆژ لە ٩ی ئازاری ١٨٨٨ تا مردنی لە مانگی حوزەیرانی ئەو ساڵەدا. بە شێوەیەکی نافەرمی بە «فریتز» دەناسرا، تاقە کوڕی ئیمپراتۆر [[ڤیلھێلمی یەکەم]] بوو و لە نەریتی بنەماڵەکەیدا بۆ خزمەتی سەربازی پەروەردە کرا. دوای [[یەکگرتنی ئەڵمانیا]] لە ساڵی ١٨٧١، باوکی کە ئەو کاتە پاشای [[پرووسیا|پڕووسیا]] بوو، بوو بە ئیمپراتۆری ئەڵمانیا. لەگەڵ مردنی ڤیلھێلم لە تەمەنی نەوەد ساڵیدا لە ٩ی ئاداری ١٨٨٨، تەختەکان بۆ فرێدریک مانەوە، کە بۆ ماوەی حەڤدە ساڵ شازادەی جێنشینی ئەڵمانیا و بیست و حەوت ساڵ شازادەی جێنشینی پڕووسیا بوو. فرێدریک تووشی [[شێرپەنجەی گەروو]] ببوو کاتێک لە تەمەنی ٥٦ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد، دوای چارەسەرە پزیشکییە سەرنەکەوتووەکان بۆ بارودۆخەکەی. فرێدریک ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ڤیکتۆریا، شازادەی شاھانە]] کرد، گەورەترین منداڵی شاژنە ڤیکتۆریای شانشینی یەکگرتوو. ھاوسەرەکان زۆر گونجاو بوون؛ ئایدیۆلۆژیای [[لیبرالیزم لە ئەڵمانیا|لیبرالی]] ھاوبەشیان وای لێکردن پشتگیری لە چاکسازی پێشکەوتنخواز و [[دیموکراتی]] بکەن. سەرەڕای پاشخانی [[کۆنەپارێزی لە ئەڵمانیا|کۆنەپارێز]] و سەربازییانەی بنەماڵەکەی، فرێدریک بەھۆی پەیوەندییەکانی لەگەڵ بەریتانیا و خوێندنەکەی لە [[زانکۆی بۆن]] مەیلی لیبرالیی تێدا دروست ببوو. وەک [[شازادەی جێنشین]]، زۆربەی کات دژی ڕاوێژکاری کۆنەپارێز [[ئۆتۆ ڤۆن بیسمارک]] دەوەستایەوە، بەتایبەتی لە قسەکردن دژی سیاسەتی بیسمارک بۆ یەکخستنی ئەڵمانیا لە ڕێگەی ھێزەوە، و لە داواکردنی ئەوەی کە دەسەڵاتی جێبەجێکردن بۆ بەرژەوەندی [[ڕایخستاگ (ئیمپراتۆریەتی ئەڵمانیا)|ڕایخستاگ]] سنووردار بکرێت. لیبرالەکان چ لە ئەڵمانیا و چ لە بەریتانیای مەزن ھیوایان دەخواست کە فرێدریک وەک ئیمپراتۆر، دەست بکات بە دامەزراندنی چاکسازییە دیموکراتییەکان لە [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانیا]]. فرێدریک و ڤیکتۆریا سەرسامێکی گەورەی [[ئەلبێرت، شازادەی کۆنسۆرت|شازادە ئەلبێرت]] بوون، کە مێردی شاژنە ڤیکتۆریا بوو. پلانیان ھەبوو وەک [[حوکمڕانی ھاوبەش|پاشای ھاوبەش]] حوکم بکەن و چاکسازی لەوەدا بکەن کە وەک کەموکوڕی لە حکوومەتدا دەیانبینی. فرێدریک پلانی دانابوو [[حکوومەتی بەرپرسیار]] دابمەزرێنێت، ئیمپراتۆریەتەکە بگۆڕێت بۆ [[پاشایەتیی دەستووری]] لیبرالی کە لە [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] وەرگیرابوو، کە تێیدا وەزیرەکان پابەندی ڕێنمایییەکانی [[ڕایخستاگ (ئیمپراتۆریەتی ئەڵمانیا)|ڕایخستاگ]] بن، نەک ئیمپراتۆر. بەڵام نەخۆشییەکەی فرێدریک ڕێگری لێکرد بە شێوەیەکی کاریگەر سیاسەت و ڕێکارەکان بۆ بەدیھێنانی ئەمە دابنێت، و ئەو ھەنگاوانەی کە توانیبووی ئەنجامی بدات دواتر لەلایەن کوڕ و جێنشینەکەی، [[ڤیلھێلمی دووەم]]، وازیان لێ ھێندرا. کاتی مردنی فرێدریک و کورتیی ماوەی حوکمڕانییەکەی بابەتگەلێکی گرینگن لە نێوان مێژوونووساندا. کۆچی دوایی پێشوەختەی بە خاڵێکی وەرچەرخانی ئەگەری لە مێژووی ئەڵمانیادا دادەنرێت؛ ئایا ئەگەر زۆرتر بژیا تەواوی ئیمپراتۆریەتەکەی لیبرالتر دەکرد یان نا، ھێشتا باسێکی باوە لە نێوان مێژوونووساندا.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی|سەردان= ٦ی نیسانی ٢٠٢٦\ ١٧ی خاکەلێوەی ٢٧٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|ئەڵمانیا|شەڕ|سیاسەت}} {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Friedrich III of Germany}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} [[پۆل:مردووانی ١٨٨٨]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٣١]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ئەو وتارانەی بەئاشکرا دەقی ئینگلیزییان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] 6hidmrdzp8lah0rom31boh7ccfuv9pq 0 295816 1674010 1585275 2026-09-24T07:38:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (وەرزش-کۆلکە) 1674010 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فیدراسیۆنی نێونەتەوەییی ئۆتۆمۆبیل''' ('''ئێف ئای ئەی'''؛ بە [[ئینگلیزی]]: International Automobile Federation) ڕێکخراوێکی نێونەتەوەیییە کە خاوەنی دوو ئەرکی سەرەکییە لە دەوروبەری بەکارھێنانی [[ئۆتۆمۆبیل|ئۆتۆمبێلدا]]. بەشی جووڵەی ئەو داکۆکی لە بەرژەوەندییەکانی ڕێکخراوەکانی لێخوڕین، پیشەسازیی ئۆتۆمبێل و بەکارھێنەرانی ئۆتۆمبێل دەکات لە بوارەکانی سەلامەتیی ڕێگاوبان و ھاتوچۆدا. بەشی وەرزش دەستەیەکی بەڕێوەبەرە بۆ چەندین پاڵەوانێتی و بوارەکانی [[ماتۆڕسواری|وەرزشی ماتۆڕی]] نێونەتەوەیی، لەوانەش [[فۆرمولا یەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|پاریس|وەرزش|ئۆتۆمۆبیل|فەڕەنسا}} {{پۆلی کۆمنز|Fédération Internationale de l'Automobile}} {{وەرزش-کۆلکە}} [[پۆل:فۆرمولا یەک]] gph8lt1khcq5honiyr68fam9epgzkh3 0 296190 1673947 1587797 2026-09-24T04:38:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673947 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فۆرزا مۆتۆرسپۆرت''' کایەیەکی ڤیدیۆییی پێشبڕکێی ھاوشێوەکارە لە ساڵی ٢٠٢٣ کە لەلایەن [[تێرن ١٠ ستۆدیۆز]] پەرەی پێدراوە و لەلایەن [[ئێکس بۆکس گەیم ستۆدیۆز]] بڵاوکراوەتەوە. کایەکە لە ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ بۆ [[مایکرۆسۆفت ویندۆز|ویندۆز]] و [[ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] بڵاوکرایەوە، و سێزدەھەمین بەشی سەرەکییە لە زنجیرەی [[فۆرزا (زنجیرە)|فۆرزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.engadget.com/forza-motorsport-arrives-later-this-year-on-xbox-series-xs-pc-and-xbox-game-pass-210849958.html|سەردێڕ='Forza Motorsport' arrives later this year on Xbox Series X/S, PC and Game Pass |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525200819/https://www.engadget.com/forza-motorsport-arrives-later-this-year-on-xbox-series-xs-pc-and-xbox-game-pass-210849958.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Engadget |زمان=en-US}}</ref> ئەمە ھەشتەمین ناونیشانی زنجیرەی [[فۆرزا (زنجیرە)|فۆرزا مۆتۆرسپۆرتە]] و لە دوای فۆرزا مۆتۆرسپۆرت ٧ دێت، و [[ڕیبووت (وێژە)|ڕیبووتێکی]] ئەم ژێر-زنجیرەیەیە کە تێیدا ژمارە ڕیزبەندییەکانی ناونیشانەکانی ڕابردوو لادراون. کایەکە لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا پێداچوونەوەی ئەرێنی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە وەرگرت، بەڵام لەلایەن کۆمەڵگەی یاریزانانەوە پێشوازییەکی گشتی نەرێنی لێکرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کایەی ڤیدیۆیی|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ٢٠٢٠}} {{پۆلی کۆمنز|Forza Motorsport (2023 video game)}} {{کایەی ڤیدیۆیی-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی کایەکان]] [[پۆل:یارییەکانی ئێکس بۆکس سیریز ئێکس و سیریز ئێس]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان کە لە ڤیرجینیا داندراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی کە لە بەلجیکا دانراون]] [[پۆل:ئەو یارییە ڤیدیۆیانەی لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا پەرەپێدراون]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزان و فرەیاریزانەکان]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆییەکانی ٢٠٢٣]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] 9j5n1m12r24entmw2s7frsii1ow5c2h 0 296248 1673962 1588882 2026-09-24T05:55:35Z SakuraBot 51806 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673962 wikitext text/x-wiki {{Infobox political party|name=کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە|native_name={{native name|ku|کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە}} / {{native name|ar|تحالف كركوڬ قوتنا وإرادتنا}}|logo=|logo_size=|country=عێراق|leader=[[ڕێبوار تەھا]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Rebwar Taha: I Will be Governor of All Kirkuk Communities Without Bias |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/EN/Details/76805 |وێبگە=pukmedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref>|chairman=[[ئاسۆ مامەند]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Candidates of "Kirkuk is Our Strength & Will Coalition" Introduced in a Carnival in Kirkuk |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/EN/Details/76136 |وێبگە=pukmedia.com|ڕێکەوتی سەردان= ٩ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref>|founder=|founded=|spokesperson=|seats1_title=کورسی لە [[ئەنجومەنی پارێزگای کەرکووک|ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک]]|seats1={{Infobox political party/seats|5|16|hex=#3cb371}}|colorcode=|ideology=|position=|slogan=|logo_alt=|affiliation1_title=پارتە ئەندامەکان|affiliation1={{ubl| |[[File:PUK Logo.svg|PUK_Logo|25px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|ی.ن.ک]] |[[File:Kurdistan Communist Party Logo.svg|Kurdistan_Communist_Party_Logo|25px]] [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق|حشکع]]}}}}'''کەرکووک ھێز و ئیرادەمانە''' ھاوپەیمانییەک بوو کە لە نێوان [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و [[حیزبی شیوعیی کوردستان-عێراق|حیزبی شیووعیی کوردستان]] بۆ ھەڵبژاردنی پارێزگاکانی ٢٠٢٣ لە [[پارێزگای کەرکووک]] پێکھاتبوو. == ئەنجامی هەڵبژاردنەکان == ھاوپەیمانییەکە زۆرترین دەنگی بەدەستھێناوە لە ھەڵبژاردنەکاندا بە ١٥٧ ھەزار و ٦٤٩ دەنگ (١٥٧،٦٤٩) و ٢٨،٢٠١%ی کۆی دەنگەکانی بەدەستھێناوە. و بردنەوەی ٥ کورسی لە کۆی ١٦ کورسیی ئەنجوومەنی پارێزگای کەرکووک. ''سەرچاوە:'' [https://ihec.iq/wp-content/uploads/2024/01/القوائم.pdf ماڵپەڕی فەرمی IHEC لاپەڕە 13] == زۆربەی کاندیدە تاکەکەسییە سەرکەوتووەکان == جگەلەوەی کە ھاوپەیمانییەکە زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا لە پارێزگاکەدا، دوو کاندید توانییان لە ٣ کاندیدی سەرەکی زۆرترین دەنگدراوی تاکەکەسیدا بن. نەشئەت شاھوێز کە کاندیدی ژمارە ٣ بوو بۆ ھاوپەیمانییەکە زۆرترین دەنگی تاکەکەسیی بەدەستھێنا کە بریتی بوو لە ٤٢ ھەزار و ١٦٦ دەنگ. وە سەرۆکی لیستەکە [[ڕێبوار تەھا]] دووەم کاندیدی زۆرترین دەنگی لە پارتەکەدا و سێیەمین کاندیدی تاکەکەسی بوو کە زۆرترین دەنگی بەدەستھێنا لە سەرتاسەری پارێزگاکەدا بە ٢٩ ھەزار و ٨٦١ دەنگ. دواتر وەک پارێزگاری پارێزگای کەرکووک ھەڵبژێردرا. ''سەرچاوە:'' [https://ihec.iq/wp-content/uploads/2024/01/%D9%83%D8%B1%D9%83%D9%88%D9%83.pdf ماڵپەڕی فەرمی IHEC لاپەڕە 1] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی کوردی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:پارێزگای کەرکوک]] [[پۆل:کەرکووک]] [[پۆل:پارتە سیاسییەکان لە ھەرێمی کوردستان]] o7q9dq9tmo4bv6ph4j7n3fgsl0w2h8q 0 296515 1673982 1661614 2026-09-24T07:34:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژیاننامە-کۆلکە، تۆپی پێ-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673982 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''فۆلارین جێری بالۆگان''' (لەدایکبووی ٢٠٠١)بالۆگون نوێنەرایەتی ھەردوو وڵاتی ئەمریکا و ئینگلتەرای کرد لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لاوان. لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا یاری بۆ ھەڵبژاردەی باڵای ئەمریکا بکات. یەکەم یاری خۆی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ئەنجامدا و لە خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی ٢٠٢٣ی بردەوە و یەکەم گۆڵی لە یاری کۆتاییدا تۆمارکرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/articles/c72r90y5dvgo|سەردێڕ=Arsenal: Folarin Balogun future will be 'subject of intense debate' |وێبگە=BBC Sport}}</ref> == پیشەی نێودەوڵەتی == [[پەڕگە:Folarin_Balogun_USMNT_v_Belgium_Mar_28_2026-109.jpg|وێنۆک|بالۆگان لە ساڵی ٢٠٢٦]] بالۆگان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە دایک و باوکی نێجیری لەدایکبووە، و لە بەریتانیا گەورە بووە، پێش ئەوەی یاری بۆ ھەڵبژاردەی ئەمرکیا بکات، مافی ئەوەی ھەبووە نوێنەرایەتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نێجیریا]] بکات لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wynalda |یەکەم=Eric |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2023/may/25/folarin-balogun-chose-the-us-over-england-he-may-have-created-a-2026-contender|سەردێڕ=Folarin Balogun chose the US over England. He may have created a 2026 contender |via=The Guardian}}</ref> === یاریکردن بۆ ھەڵبژاردەی باڵا === لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٣، [[فیفا]] داواکارییەکەی بالۆگونی پەسەند کرد بۆ گۆڕینی نوێنەرایەتیکردنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھەڵبژاردەی ئەمریکا]]. لە ڕێگەی چەندین کۆبوونەوەوە لەلایەن ئەمریکاوە وەرگیرابوو، کە بریتی بوون لە سەیرکردنی یارییەکانی ئۆرلاندۆ ماجیک و نیویۆرک نیکس لە فلۆریدا. بالۆگون یەکەم بانگێشت نامەی بۆ پێکھاتەی سەرەکی ئەمریکا لە یەکی حوزەیران پێگەیشت، کە لە پێکھاتەی کۆتایی خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی ٢٠٢٣ دا بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ussoccer.com/stories/2023/06/callaghan-selects-24-player-biosteel-usmnt-training-camp-roster-ahead-of-concacaf-nations-league|سەردێڕ=Callaghan Selects 24-Player BioSteel USMNT Training Camp Roster Ahead Of Concacaf Nations League Title Defense {{!}} U.S. Soccer Official Website |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=ussoccer.com}}</ref> لە ١٨ی حوزەیران، بالۆگون یەکەم گۆڵی خۆی بۆ ئەمریکا تۆمارکرد لە یاریی کۆتاییی خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]].<ref name=":1"/> بالۆگون لە یارییەکانی [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢٤]] ھەڵبژێردرا. لە یاری یەکەمدا، بالۆگون گۆڵی دووەمی ئەمریکای تۆمارکرد لە بردنەوەیەکی ٢–٠ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بۆلیڤیا|بۆلیڤیا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40417439/copa-america-2024-usa-christian-pulisic-leader-bolivia |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ESPN}}</ref> و لە دووەم یاریشدا گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە دۆڕاندنەکەی ٢–١ لەسەر دەستی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما|پەنەما]] کاتێک ئەمریکا بە ١٠ یاریزان یاریدەکرد دوای کارتێکی سوور کە لە خولەکی ١٨دا بە تیمۆسی ویا درا. سەرەڕای دۆڕاندنەکە، بالۆگان خەڵاتی باشترین پیاوی یارییەکەی پێبەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40445847/player-ratings-tim-weah-red-sets-usmnt-back-folarin-balogun-effort |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ESPN.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c844jrxewv8t|سەردێڕ=Copa America: USA 1-2 Panama - Timothy Weah suffers racist abuse after red card |وێبگە=BBC Sport}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cbssports.com/soccer/news/usa-soccer-condemns-racism-after-folarin-balogun-shared-abuse-he-received-on-social-media-following-usmnt-loss/|سەردێڕ=USA soccer condemns racism after Folarin Balogun shared abuse he received on social media following USMNT loss |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=CBSSports.com |زمان=en}}</ref> لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦، بالۆگون لە پێکھاتەی ٢٦ یاریزانی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] ھەڵبژێردرا. لە ١٢ی حوزەیران لە یەکەم یاری جامی جیھانیی و یەکەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکانی تیپەکە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پاراگوای|پاراگوای]]، بالۆگان دوو گۆڵی تۆمارکرد و وەک باشترین یاریزانی یارییەکە دەستنیشانکرا. ئەم یارییە یەکەمجار بوو کە ئەمریکییەک لە ماوەی ٩٦ ساڵدا زیاتر لە گۆڵێک تۆمار بکات، لە دوای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠]] لە ئۆرۆگوای، کاتێک بێرت پاتینۆید یەکەم ھاتریکی لە مێژووی مۆندیالدا تۆمارکرد، بەڕێکەوتیش بەرامبەر پاراگوای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rindl |یەکەم=Live ReportingJoe |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78y1jyknv1t|سەردێڕ=USA 4-1 Paraguay LIVE: Hosts open their World Cup campaign in impressive style |وێبگە=BBC Sport}}</ref> == ئاماژەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.asmonaco.com/en/joueurs/folarin-balogun/ پڕۆفایلی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20260521133056/https://www.asmonaco.com/en/joueurs/folarin-balogun |date=٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ }} لە ماڵپەڕی ئەی ئێس مۆناکۆ ئێف سی {{پۆلی کۆمنز|Folarin Balogun}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{تۆپی پێ-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە فەرەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] d5ooiahwo5ate5n3bbja75xueinwh60 0 296759 1673892 1606228 2026-09-24T01:36:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673892 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دێنڤەر''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە لە [[ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکان|ڕۆژاوای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]]، کە بە پلەی یەکەم خزمەت بە ناوچەی [[دێنڤەر]]، [[کۆلۆرادۆ]] و ھەروەھا ڕێڕەوی شاریی فرۆنت ڕەینج دەکات. شاڕێڕەوی ١٦ئاڕ/٣٤ئێڵ، بە درێژاییی ١٦٠٠٠ پێ (٤٨٧٧ مەتر)، درێژترین شاڕێڕەوی بەکارھێنانی گشتییە لە ئەمریکای باکوور و پێنجەمین درێژترینە لە جیھاندا. فڕۆکەخانەکە {{Convert|25|mi|km}} بە ئاراستەی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شاری دێنڤەر دوورە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mapquest.com/directions/main.adp?do=nw&go=1&r=f&aoh=&aot=&aof=&1a=&1c=&1s=&1z=&1y=US&1l=&1g=&1pl=&1v=COUNTRY&1ffi=&1n=&1qn=denver%20international%20airport&2a=&2c=Denver&2s=CO&2z=&2y=US&2l=36cA6vHcgcp2r%2b1shHeSWQ%3d%3d&2g=6uCrHfAwVdiZOF%2bMfwHG9A%3d%3d&2pn=&2pl=&2v=CITY&2ffi=&2n=Denver%20County&2qn=&2qc=&q=denver%20international%20airport&1pn=denver%20international%20airport&1sb=Denver%20International%20Airport%20(DEN)%7c8500%20Pena%20Blvd%7cDenver%7cCO%7c80249%7c39836959%7c-104671890%7c303-342-2000%7cUS&1qc=Airports|سەردێڕ=Official MapQuest - Maps, Driving Directions, Live Traffic |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئەیلوولی ٢٠١١}}</ref> کە {{Convert|19|mi|km}} دوورترە لە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پێشووی ستەیپڵتن کە دی ئی ئێن شوێنی گرتەوە؛ فڕۆکەخانەکە لە ڕاستیدا لە ناوەندی دێنڤەرەوە لە [[ئۆرۆرا|شاری ئۆرۆرا]] نزیکترە، و زۆرێک لە خزمەتگوزارییەکانی پەیوەست بە فڕۆکەخانە، وەک ھۆتێلەکان، لە ئۆرۆرا ھەڵکەوتوون. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Denver International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|دەیەی ١٩٩٠}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 5k0p4dibpsae988qirbyr0vx6vjsin4 0 296760 1673829 1592463 2026-09-23T22:39:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673829 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی مانچێستەر''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە لە ڕینگوەی، مانچێستەر، ئینگلتەرا. لە دووریی {{Convert|7|miles}} لە باشووری ڕۆژاوای ناوەندی شاری مانچێستەر ھەڵکەوتووە.<ref name="Nats-uk.ead-it.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nats-uk.ead-it.com/public/index.php%3Foption%3Dcom_content%26task%3Dblogcategory%26id%3D99%26Itemid%3D148.html|سەردێڕ=NATS {{!}} AIS - Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100201011102/http://www.nats-uk.ead-it.com/public/index.php%3Foption%3Dcom_content%26task%3Dblogcategory%26id%3D99%26Itemid%3D148.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی شوباتی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی نیسانی ٢٠١٠|وێبگە=Nats-uk.ead-it.com}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی شانشینی یەکگرتوو بوو لە ڕووی سەرنشینانەوە (قەرەباڵغترین لە دەرەوەی لەندەن)، و ٢٠ەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ئەورووپا بوو لە ساڵی ٢٠٢٤دا، کە خزمەت بە ٣٢٫١ ملیۆن سەرنشین کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://mediacentre.magairports.com/strong-december-performance-for-uks-largest-airports-group-sees-mag-serve-60m-passengers-in-2023/|سەردێڕ=Strong December performance for UK’s largest airports group sees MAG serve 60m passengers in 2023 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240112000820/https://mediacentre.magairports.com/strong-december-performance-for-uks-largest-airports-group-sees-mag-serve-60m-passengers-in-2023/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Manchester Airport}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|نژیاروانی}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} o9j03vgnf1671e13kapkx8kaqtic6b7 0 296761 1673826 1592719 2026-09-23T22:38:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پورتوگال-کۆلکە) 1673826 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ئومبێرتۆ دێلگادۆ''' بە شێوەیەکی نافەرمی '''فڕۆکەخانەی لیسبۆن''' و پێشتر '''فڕۆکەخانەی پۆرتێلا''' — فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە لە {{Convert|7|km|nmi|0}}ی باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی مێژوویی شاری [[لیسبۆن]]، پایتەختی [[پورتوگال]] ھەڵکەوتووە. بە زیاتر لە ٣٦ ملیۆن سەرنشین لە ساڵێکدا، ١٣ەمین گەورەترین فڕۆکەخانەی ئەورووپایە لە ڕووی قەبارەی سەرنشینەوە.<ref name="ine.pt">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=695013937&DESTAQUESmodo=2&xlang=en|سەردێڕ=Statistics Portugal - Web Portal |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=INE - National Institute of Statistics}}</ref> ھەروەھا ساڵانە نزیکەی ٢٠٠٬٠٠٠ تۆن بار دەگوازێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.efe.com/efe/portugal/portugal/movimento-de-passageiros-em-portugal-sobe-39-2021-mas-fica-ainda-longe-do-pre-pandemia/50000441-4743297|سەردێڕ=Inicio - España |زمان=Portuguese}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Humberto Delgado Airport}} {{تووڵی دەروازە|پورتوگال|فڕین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{پورتوگال-کۆلکە}} c6bz5wjiie652as2fnxhrcf63mhlsf7 0 297101 1673706 1594996 2026-09-23T19:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە) 1673706 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} [[پەڕگە:Dental fluorosis (mild).png|وێنۆک|ددانێکی تووشبوو بە فلوورۆزیسی ددانیی سووک کە تێیدا پەڵەی سپی نائاسایی لەسەر مینای ددانەکە دەرکەوتووە]] '''فلوورۆزیسی ددانی''' (بە ئینگلیزی: Dental fluorosis) تێکچوونێکی ددانە، کە تایبەتمەندە بە کەمبوونی [[کەلسیۆم|کالسیۆم]] لە مینای [[ددان|دداندا]] (Hypocalcification of tooth enamel). == ھۆکار == ئەم بارودۆخە بەھۆی قووتدان یان وەرگرتنی ڕێژەیەکی لەڕاددبەدەر و زۆری [[فلۆراید|فلۆرایدەوە]] لە جەستەدا دروست دەبێت، بەتایبەت لەو ماوەیەی کە مینای ددانەکان لە قۆناغی گەشەکردن و دروستبووندان. ئەمەش دەبێتە ھۆی گۆڕانی ڕەنگ و دەرکەوتنی پەڵەی نائاسایی لەسەر ڕووی ددانەکان. == سەرچاوەکان == * Neville BW, Chi AC, Damm DD, Allen CM (١٣ ئایار ٢٠١٥). ''Oral and Maxillofacial Pathology'' (4th ed.). Elsevier Health Sciences. pp. 52–54. ISBN 978ی کانوونی دووەمی ٤٥٥٧-٧٠٥٢-٦. * U.S. Department of Health and Human Services Federal Panel on Community Water Fluoridation (١ تەممووز ٢٠١٥). "U.S. Public Health Service Recommendation for Fluoride Concentration in Drinking Water for the Prevention of Dental Caries". ''Public Health Reports''. 130 (4): 318–331. doi:10.1177/003335491513000408. ISSN 0033-3549. PMC 4547570. PMID 26346489. {{پۆلی کۆمنز|Dental fluorosis}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} [[پۆل:نیشانەکانی پزیشکی]] [[پۆل:پزیشکیی ددان]] [[پۆل:فلۆر]] e1zbd7cw6geq27r3wp8agdf6c1dhu41 4 297166 1673911 1595269 2026-09-24T01:46:20Z Dexbot 6403 بۆت: ئەرشیڤکردنی 1 بابەت لە [[ویکیپیدیا:دیوەخان (سیاسەت)]] 1673911 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤی وتووێژ}} == ناوی یانەکانی تۆپی پێ == سڵاو ناوی یانەکانی تۆپی پێ ھەریەکەو بەجۆرێکە، ([[یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید|'''یانەی تۆپی پێی ڕیال مەدرید''']]) ([[یانەی وەرزشیی ئەھلی|'''یانەی وەرزشیی ئەھلی''']]) ([[ئینتەر میلان|'''ئینتەر میلان''']])،چەندان نموونەی تریش. جا من پێم باشە سەرجەم ناوەکان بکەینە یەک ناو. پێشنیار دەکەم بیکەینە ('''یانەی ڕیال مەدرید ، یانەی ئەھلی، یانەی ئینتەر میلان...ھتد''')، چەند کورتر بێت باشترە لە کاتی گەڕانیش زووتر دەدۆزرێتەوە و سوودی لیدەینرێت. وە سەبارەت بەوەی یانەی باسکە یا ھەر جۆرە وەرزشێکی تریان ھەیە ئەوا لەو وتارانە ناوی وەرزشەکە دەنووسین. وەکو ('''یانەی تۆپی باسکەی ڕیال مەدرید'''). ھیواخوازم رای خۆتان بدەن لەسەری. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ٠٩:٠٣، ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) === بانگھێشتنامە === : @[[بەکارھێنەر:Ahrir|Ahrir]], @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]], @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]], @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]], @[[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]], @[[بەکارھێنەر:Amine yousefi|Amine yousefi]], @[[بەکارھێنەر:Danial2703kurdistan|Danial2703kurdistan]], @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]], @[[بەکارھێنەر:Ayoub Majeed|Ayoub Majeed]], @[[بەکارھێنەر:ArkanEN123|ArkanEN123]], @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]], @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]], @[[بەکارھێنەر:Halbast420|Halbast420]], @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]], @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]], @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]. @[[بەکارھێنەر:ساکاتا گینتۆکی|ساکاتا گینتۆکی]], @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]], @[[بەکارھێنەر:Abdurhman Ahmad|Abdurhman Ahmad]], @[[بەکارھێنەر:فەرهاد|فەرھاد]], @[[بەکارھێنەر:هیوا|ھیوا]]@ ،[[بەکارھێنەر:کاردۆ جاف|کاردۆ جاف]]، @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] '''و سەرجەم بەکارھێنەرانی تریش''' === {{لەگەڵ}} === === {{دژایەتی}} === === {{لێدوان}} === @[[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]]: سڵاو لە تۆش بۆ پێشنیارەکەو منیش لەگەڵتم، پێم باشە وای لێ بکرێ. لەوانەیە ھۆکاری ئەو ناوانە کە جیاوازن ھەر یەکەیان لە ویکییەکەوە وەرگێڕدرابن و ناوی وتارەکەیان لەو ویکییەوە وەرگرت بێ. ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]} ١٨:٤١، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == مافی [[ویکیپیدیا:بینەری ئایپی ھەژمارە کاتییەکان]] == {{سەری ئەرشیڤ|حاڵەت=|ئەنجام='''ئەنجام؛'''بەوپێیەی کە لە ڕاپرسییەکە پێنج دەنگی لەگەڵ هەیە و هیچ دژایەتییەکیش نییە ئەوا دەکرێ ئەو مافە لە ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی چالاک بکرێت''' [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١٥:٥٧، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} [[پەڕگە:TAIV_Wikipedia.svg|وێنۆک|150x150پیکسڵ]] سڵاو بەڕێزان ئەم مافە لە ویکیپیدیای کوردی سۆرانی چالاک دەکەم کە تا ڕادەیەک مافێکی ھەستیار و جێگای سەرەنجە و بەسوودە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ خراپکاری و ئەوانەی بە ھەژماری کاتی جۆراوجۆر دێنە پڕۆژەکە و خراپکاری دەکەن و بەکارھێنەران پێیان نازانن، لە ئێستادا تەنھا بەرێوەبەران خاوەنی مافەکەن پێم باش بوو بەکارھێنەرانی تریش مافەکە بگرنە دەست. و خەریکم داواکردنی مافەکە چالاک دەکەم بەڵام '''پێویستم بە یەکدەنگی کۆمەڵگایە'''. '''بەشداربە: ئایا پێت باشە مافەکە چالاک بکەین لە ویکیپیدیای سۆرانی؟ و پەڕەی مافەکە ببێتە سیاسەت؟''' ==={{پشتگیری}}=== * {{لەگەڵ}} ھەرچەن لە ئێستادا ئەمە زۆر گرنگ نییە، بەس ھەبوونی زەرەری چییە؟ با ھەبێت، دڵنیام لە داھاتوو پێویستمان دەبێ. سپاس. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٣:٤٦، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٨:٤٣، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} زیادکردنی ئەم مافە وادەکات، وردەکارێتی و لێکۆڵینەوە بەرەوباشتر بڕوات.[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aro Salar|لێدوان]]) ٠٨:٥٣، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} مافێکی بەسوودە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٣٧، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) * {{لەگەڵ}} ویکییەکەمان بچووک نەماوە و ئەم مافە بە گرنگ ئەزانم بەکارھێنەرانیش ھەیانبێ. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ١٧:٣٥، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ==={{دژایەتی}}=== ==={{لێدوان}}=== {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٥٢، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :بانگکردنی بەکارھێنەران بۆ گفتوگۆ: @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]], @[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]], @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]], @[[بەکارھێنەر:-Haryad|-Haryad]], @[[بەکارھێنەر:Aro Salar|Aro Salar]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] @[[بەکارھێنەر:1silent scientist|1silent scientist]] {{rtl|[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٥٩، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC)}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٧:٥٩، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{لێدوان}} سپاس بۆ بانگکردنەکەت. چون ویکییەکەمان بچووکە و کێشەی خراپکاری و چەندهەژماریمان نیە، بڕوا ناکەم پێویست بێ. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٩:٠٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::: سپاس بۆ تێبینییەکەت، بەڵام سەیری [[special:ئامارەکان|ئامارەکان]] بکە، ویکییەکەمان چیتر بچووک و نییە و ویکییەکی ناوەندە : ) [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:١٤، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::نازانم بەتەواوی، بەڵام ڕام وایە لەئێستا هێندە پێویستمان بەوە نەبێت، گەر زانیمان بەڕێوەبەرانی ئێرە چالاکیان زیاد کەمبۆتەوە، ئەوکات ڕێکارەکانی مافپێدان بۆ ئەم مافە دەکەین. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢٣:١٥، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::: ئەم ماقە چ پەیوەندی بە بەرێوەبەرانەوە ھەیە؟ @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٤٠، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] واتا چۆن چ پەیوەندی هەیە؟ '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٠٩، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] پرسیم مافەکە پەیوەندی چییە بە بەرێوەبەران؟ چونکە وتت {{گێڕانەوەی لێدوان|گەر زانیمان بەڕێوەبەرانی ئێرە چالاکیان زیاد کەمبۆتەوە، ئەوکات ڕێکارەکانی مافپێدان بۆ ئەم مافە دەکەین}} بۆیە پرسیم مافەکە چ پەیوەندییەکی ھەیە بەبەڕێوەبەران تا لەگەڵ نەمانی چالاکیان ببەخشرێت؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:١٥، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: قسەکەم ڕوونە بەڵام بەهەرحاڵ، مەبەستم ئەوەیە؛ لەئێستادا ئێمە لە ویکیپیدیا چالاکین و پێویست ناکات مافێکی وەها بدرێت بە بەکارهێنەران، گەر ئێمە ڕۆژانێک هات و چالاکیمان نەمینێت ئەوکات بیرێک لەوە دەکەینەوە مافەکە ئاڕاستەی بەکارهێنەرانی تر بکەین. هۆکاری ئەم قسەیەم ئەوەیە کە ئەم مافە وەک ئەوانی تر نییە و تایبەتە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٢٥، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ھێشتا وەڵامم وەرنەگرتووە و بەجدیش دەپرسم چونکە تێناگەم لەوانەیە تۆ شتێکی زیاتر لەمن بزانی؟ ئەم مافە پەیوەندی چییە بە بەڕێوەبەران تا لەگەڵ نەمانی چالاکی بەرێوەبەران ئینجا مافەکە بدرێت بە ئەوان؟ لە ھیچ پڕۆژەیەک نەمزانیوە شتی وا ھەبێت جار وا ھەیە ستیواردێک بەبێ پرسی کەس مافەکە دەداتە بەکارھێنەران گەر بزانرێت پێویستی ھەیە بۆ بەکارھێنانی، شتێکی جدی و ھەستیارە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: من پەیوەندیم چییە بە ستیواردەوە خۆ لە ویکیمیدیا کار ناکەم! گەر پێت باشترە مافەکە بدرێت بە بەکارهێنەرانیش، ئەوا من '''دژ''' نیم، بەڵام بزانە کۆمەڵگەش چی دەڵێت، گەر دژ نەبوو ئەوا دەتوانیت چالاکی بکەیت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٤١، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] مەبەستت چییە تێناگەم؟ مافەکە ھەستیارە و ئاوا کاردەکات، چۆن پەیوەندیمان چییە بە ستیوارد، دامەزراوەش تەداخوولی مافەکە دەکەن نەک ستیوارد مافێکی زۆر ھەستیارە کە زیاد دەکرێت ھیوادارم پەڕەی [[ویکیپیدیا:بینەری ئایپی ھەژمارە کاتییەکان]] خوێندبێتەوە ئینجا لێدوانت دابێت. ::::و ھەر بۆ ڕوونکردنەوەش مافەکە ھیچ پەیوەندییەکی نییە بەبەڕێوەبەران بەڵام بەرێوەبەران لەبەر متمانە ئەم مافەیان خۆگەرانە پێدراوە، بەکاردێت بۆ چەندین بابەتی ڵێکۆڵینەوەیی و دژە خراپکاری و سوودێکی یەکجار زۆری ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٨:٤٥، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: تۆ وا قسە دەکەیت من نازانم مافەکە چییە. وە هیچ پەیوەندییەکم بە ستیواردەوە نییە کە مافەکە دەدەن بە کێ. ئێرە ویکیی کوردییە و ڕای ئێمە زیاتر لەسەرە ئەوەیە مافەکە لای بەڕێوەبەران بمێننێتەوە بەتەنیا، نەک بەکارهێنەران بتوانن ئەم مافە بەکاربێنن. بەڕاستی قسەکانم زۆر ڕوونن نازانم چی وای کردووە نەگات پێت؟ (ھەر بۆ ڕوونکردنەوەش مافەکە ھیچ پەیوەندییەکی نییە بەبەڕێوەبەران بەڵام بەرێوەبەران لەبەر متمانە ئەم مافەیان خۆگەرانە پێدراوە) ئەم قسەیەشت سەیرە! چونکە من خۆم لەسەرەوە بەڕوونی مەبەستم گەیاندووە کە بۆ بەڕێوەبەران بەسە و پێویست ناکات بدرێتە کەسی تر. دووبارە دەیڵێمەوە هەر بەڕاستی من دژ نییم گەر پێت باشترە مافەکە بدرێت کەسانی تریش، ئەمە تەنیا ڕای من بوو، گەر پێت باشترە بھێنرێت، ئەوا ڕای کەسانی تریش وەربگرە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٨:٥١، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ھەر ڕۆژێک کە بەڕێز ساکوورا دیار نییە لە ویکیپیدیادا، ئەوە سبەینێکەی بە پرۆژەیەکی گەورەتر دەگەڕێتەوە :) بەگشتی من پێم باشە کە ھەر مافێک لە ویکیپیدیای ئینگلیزیدا بوونی ھەیە (بەتایبەتی ئەوانەی پێویستترن وەک ئەوەی ئێستا پێشنیار کراوە) بۆ ویکیپیدیای کوردیش زیاد بکرێت، تەناتەت ئەگەر ھیچ کەسێکیش مافەکەی پێ نەدرێ ھەر ھەبێ باشترە لەوەیکە نەبێ. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٥٥، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٦ (UTC) {{بنی ئەرشیڤ}} 2cvzjxshr6g3pmgmgrxslcomtwyzujh 0 297268 1673773 1673151 2026-09-23T20:23:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673773 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''''کۆزمیک جاکپۆت'''''، کە ھەروەھا لەژێر ناونیشانی '''''مەتەڵی گۆڵدیلۆکس: بۆچی گەردوون بۆ ژیان گونجاوە؟''''' بڵاوکراوەتەوە، کتێبێکی ناخەیاڵیی ساڵی ٢٠٠٧ی فیزیکزان و گەردوونناس پۆڵ دەیڤسە، کە وەسفی بیرۆکەی ڕێکخستنی وردی گەردوون دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} ixaakt0jtyh4r5fbd9z9zn6qpu6jfdk 0 297387 1674051 1597464 2026-09-24T10:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە) 1674051 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فیزیکی چەمکی''' ڕێبازێکی فێرکردنی [[فیزیک]]ە کە لەبری [[ماتماتیک]] جەخت لەسەر بیرۆکەکانی فیزیک دەکاتەوە. وا بڕوا دەکرێت کە بە ھەبوونی بنەمایەکی چەمکیی بەھێز لە فیزیکدا، خوێندکاران باشتر ئامادە دەبن بۆ تێگەیشتن لە ھاوکێشە و فۆرمولەکانی فیزیک، و پەیوەندی لە نێوان چەمکەکانی فیزیک و ژیانی ڕۆژانەیاندا دروست بکەن. وەشانە سەرەتایییەکان نزیکەی ھیچ ھاوکێشە یان پرسێکی تێدا نەبووە کە لەسەر بیرکاری بنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewett|یەکەم=Paul G.|سەردێڕ=Conceptual Physics|بڵاوکەرەوە=Little, Brown|ساڵ=١٩٨٥|ژپنک=٠-٣١٦-٣٥٩٧٤-٢|edition=5th}}</ref> پۆڵ جی ھیویت ئەم ڕێبازەی بە پەرتووکی خوێندنی ''فیزیکی چەمکی: پێشەکییەکی نوێ بۆ ژینگەکەت'' لە ساڵی ١٩٧١دا بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewitt|یەکەم=Paul G.|ناونیشان=https://archive.org/details/ISBN -9780316359641|سەردێڕ=Conceptual Physics: A New Introduction to your Environment|بڵاوکەرەوە=Little, Brown and Co|ساڵ=١٩٧١|دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration}}</ref> کێنس دەبلیوو فۆرد لە پێداچوونەوەکەیدا لەو کاتەدا، ئاماژەی بە جەختکردنەوە لەسەر بەڵگەی لۆژیکی کرد و وتی: «پەرتووکەکەی ھیویت دەکرێت ناوببرێت بە فیزیکی بێ ھاوکێشە، یان فیزیکی بێ ھەژمارکردن، بەڵام نەک فیزیکی بێ بیرکاری.»<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Ford |یەکەم=Kenneth W. |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٧١|سەردێڕ=Conceptual Physics: A New Introduction to Your Environment |journal=Physics Today |بەرگ=٢٤|issue=10 |پەڕەکان=٥٤–٥٥|bibcode=1971PhT....24j..54H |doi=10.1063/1.3022390 |s2cid=60300696}}</ref> پەرتووکەکەی ھیویت یەکەم پەرتووک نەبوو کە ئەم ڕێبازە بگرێتە بەر. ''فیزیکی چەمکی: ماددە لە جووڵەدا'' لەلایەن جای ئاڕ باڵیف و ویلیام ئی دیبڵ لە ساڵی ١٩٦٩دا بڵاوکرایەوە.<ref name="BallifDibble1969">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ballif|یەکەم=Jae R.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=zq7vAAAAMAAJ|سەردێڕ=Conceptual Physics: Matter in Motion|دوایین٢=William E. Dibble|بڵاوکەرەوە=Wiley|ساڵ=١٩٦٩|ژپنک=٩٧٨-٠-٤٧١-٠٤٦٤٠-٠}}</ref> بەڵام پەرتووکەکەی ھیویت بڵاوبوونەوەی زۆری بەخۆوە بینی و ھەتا ساڵی ٢٠٢٢، لە چاپدانی ١٣یەمدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewett|یەکەم=Paul G.|سەردێڕ=Conceptual Physics|بڵاوکەرەوە=Pearson|ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢١-٩٠٩١٠-٧|edition=12th}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٧دا ھیویت وەشانێکی بۆ خوێندکارانی ئامادەیی نووسی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hewitt|یەکەم=Paul G.|سەردێڕ=Conceptual Physics: The High School Physics Program|بڵاوکەرەوە=Pearson/Prentice Hall|ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-٠-١٣-٣٦٤٧٤٩-٥|edition=3rd}}</ref> بڵاوبوونەوەی ڕێبازی چەمکی بۆ فێرکردنی فیزیک مەودای ئەو خوێندکارانەی فراوانتر کرد کە لە قوتابخانەی ئامادەییدا فیزیک دەخوێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Hehn |یەکەم=Jack |دوایین٢=Michael Neuschatz |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Physics For All? A Million and Counting! |ناونیشان=http://www.aip.org/statistics/trends/reports/million.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |journal=Physics Today |بەرگ=٥٩|issue=2 |پەڕەکان=٣٧–٤٣|bibcode=2006PhT....59b..37H |doi=10.1063/1.2186280 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120715103423/http://www.aip.org/statistics/trends/reports/million.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٢}}</ref> ناونووسین لە خولەکانی فیزیکی چەمکیدا لە ئامادەیی لە ٢٥٬٠٠٠ خوێندکارەوە لە ساڵی ١٩٨٧ بۆ زیاتر لە ٤٠٠٬٠٠٠ لە ساڵی ٢٠٠٩دا زیادی کرد. لە ساڵی ٢٠٠٩دا، ٣٧٪ی خوێندکاران فیزیکی ئامادەییان خوێند، و ٣١٪ی ئەوان لە 'فیزیک لەسەرەتا'، خولەکانی فیزیکی چەمکی، یان خولە ئاسایییەکانی فیزیکدا بوون کە پەرتووکێکی خوێندنی چەمکییان بەکاردەھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=White |یەکەم=Susan |دوایین٢=Casey Langer Tesfaye |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=High School Physics Courses and Enrollments |ناونیشان=https://www.aip.org/statistics/reports/high-school-physics-courses-enrollments |journal=Focus on |بڵاوکەرەوە=American Institute of Physics Statistical Research Center}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک}} {{فیزیک-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} sojn1gasi5mdc1ewavn9gc4yur4yrrk 0 297393 1674005 1600562 2026-09-24T07:37:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە) 1674005 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فیتۆجیوگرافیا''' یان '''جوگرافیای ڕوەکی''' لقێکی [[بایۆجوگرافیا]]یە کە پەیوەندیدارە بە دابەشبوونی جوگرافیی [[جۆر (ژینناسی)|جۆرەکانی]] [[ڕوەک|ڕووەک]] و کاریگەرییان لەسەر ڕووی زەوی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Sambamurty|یەکەم=A. V. S. S.|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=FrdidPp6HuAC&pg=PA188|سەردێڕ=Taxonomy of Angiosperms|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=I. K. International Pvt Ltd|ژپنک=٩٧٨-٨١-٨٨٢٣٧-١٦-٦|پەڕەکان=١٨٨|زمان=en}}</ref> فیتۆجیوگرافیا بایەخ بە ھەموو لایەنەکانی دابەشبوونی ڕوەک دەدات، لە کۆنتڕۆڵەکانی سەر دابەشبوونی مەودای جۆرە تاکەکان (لە ھەردوو ئاستی گەورە و بچووکدا، بڕوانە دابەشبوونی جۆرەکان) تا ئەو فاکتەرانەی حوکمی پێکھاتەی تەواوی کۆمەڵگەکان و [[فلۆرا|فلۆراکان]] دەکەن. بەرامبەر بەوەش، '''جیۆبۆتانی''' جەخت لەسەر کاریگەریی فەزای جوگرافی لەسەر ڕوەکەکان دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Mishra|یەکەم=Anil|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=jcMwBQAAQBAJ&dq=Geobotany+geographic+space's+influence+on+plants.&pg=PA267|سەردێڕ=Dictionary of Botany: Dictionary of Botany by Anil Mishra: Dictionary of Botany - Understanding Plant Life|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Prabhat Prakashan|ژپنک=٩٧٨-٩٣-٥٠٤٨-٣٨٨-٦|زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Phytogeography}} {{تووڵی دەروازە|ڕوەک|جوگرافیا}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} [[پۆل:بایۆجوگرافیا]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی یۆنانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] e4t5ni4rlj6ejoii6d14q3p1mqz20vg 0 297396 1673772 1673152 2026-09-23T20:23:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673772 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''کۆزێپیسکۆلای ماتێماتیکای ئێس فیزیکای لاپۆک''' (بە واتای «گۆڤاری ماتماتیکی و فیزیکی بۆ قوتابخانە ئامادەییەکان») ('''کۆماڵ''') گۆڤارێکی ھەنگاریی [[ماتماتیک]] و [[فیزیک]]ە بۆ خوێندکارانی [[قوتابخانەی ناوەندی|ئامادەیی]]. ئەم گۆڤارە لەلایەن دانیێل ئارانی، مامۆستایەکی ئامادەیی لە شاری گیۆر لە ھەنگاریا دامەزراوە و لە ساڵی ١٨٩٤وە بە بەردەوامی بڵاو دەکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} f76lgelk87y62g1b21rz9e77ti8ng0g 0 297397 1674048 1597452 2026-09-24T10:34:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیزیک-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1674048 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فیزیکاڵ ڕیڤیو''' گۆڤارێکی زانستیی پێداچوونەوەکراوە. ئەم گۆڤارە لە ساڵی ١٨٩٣ لەلایەن ئێدوارد نیکۆڵسەوە دامەزراوە. توێژینەوەی ڕەسەن و ھەروەھا پێداچوونەوەی زانستی و ئەدەبی لەسەر ھەموو لایەنەکانی [[فیزیک]] بڵاو دەکاتەوە. لەلایەن [[کۆمەڵگای فیزیکی ئەمریکی]] (ئەی پی ئێس) بڵاو دەکرێتەوە. گۆڤارەکە لە زنجیرەی سێیەمدایە و بۆ چەندین گۆڤاری لاوەکی دابەش بووە کە ھەر دانەیەکیان بوارێکی تایبەتی فیزیک دەگرێتەوە. گۆڤارێکی ھاوشانی ھەیە بە ناوی ''[[فیزیکاڵ ڕیڤیو لێتەرز]]''، کە وتارە کورتەکان بڵاو دەکاتەوە کە بایەخێکی بەرفراوانتریان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{فیزیک-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:گۆڤارەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] op0kp4mi6whfcw7d539a7j9p6q32yqb 0 297845 1673939 1601403 2026-09-24T04:36:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پزیشکی-کۆلکە، دەروونناسی-کۆلکە) 1673939 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فۆبیای خوێن''' بریتییە لە [[فۆبیا|ترسێکی]] توند لە [[خوێن]]، کە جۆرێکە لە فۆبیای تایبەت. حاڵەتە سەختەکانی ئەم ترسە دەتوانن بببنە ھۆی کاردانەوەی جەستەیی کە لە زۆربەی ترسەکانی تردا باو نین، بەتایبەتی لەھۆشخۆچوونی ڤازۆڤاگال (بێھۆشبوون).<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Merck Manual |ناونیشان=http://www.merck.com/mmpe/sec15/ch196/ch196e.html |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئایاری ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070509143421/http://www.merck.com/mmpe/sec15/ch196/ch196e.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئایاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|دەروونناسی}} {{پزیشکی-کۆلکە}} {{دەروونناسی-کۆلکە}} [[پۆل:فۆبیاکان]] [[پۆل:خوێن]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] n7mqo0cy6lgfc5w9vn9wwcuyqmulsft 0 298139 1673942 1603412 2026-09-24T04:37:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (جوگرافیا-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673942 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فۆرت وێرت''' [[شار|شارێک]]ە لە [[ویلایەتەکانی ئەمریکا|ویلایەتی]] [[تێکساس]]ی ئەمریکا. ئەم شارە [[ناوەندی شارستان|ناوەندی کارگێڕیی]] شارستانی تارانتە، کە ڕووبەری نزیکەی {{Convert|350|sqmi|km2}} دادەپۆشێت و بەشەکانی تری درێژ دەبنەوە بۆ ناو شارستانەکانی دێنتۆن، جۆنسۆن، پارکەر، و وایز. ژمارەی دانیشتووانی فۆرت وێرت لە ساڵی ٢٠٢٥دا بە ١٬٠٢٨٬١١٧ کەس خەمڵێندراوە، ئەمەش وای کردووە ببێتە [[پێڕستی شارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بەپێی دانیشتووان|١٠یەمین قەرەباڵغترین شاری ویلایەتە یەکگرتووەکان]].<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/fortworthcitytexas/PST045219|سەردێڕ=U.S. Census Bureau QuickFacts: Fort Worth city, Texas |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210927201037/https://www.census.gov/quickfacts/fact/table/fortworthcitytexas/PST045219 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئابی ٢٠٢١|وێبگە=U.S. Census Bureau}}</ref><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Istook |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٢٢ی ئایاری ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.wfaa.com/article/news/special-reports/boomtown-dfw/fort-worth-targets-gains-amid-rapid-growth-economic-boom/287-c948d3c1-48c5-41f8-be3f-19f40628009a |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=wfaa.com |زمان=en-US}}</ref> فۆرت وێرت دووەم گەورەترین شارە لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی داڵاس–فۆرت وێرت (لە دوای [[داڵاس]]) و چوارەم قەرەباڵغترین شارە لە تێکساس.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشان=https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2018/popest-metro-county.html|سەردێڕ=New Census Bureau Population Estimates Show Dallas-Fort Worth-Arlington Has Largest Growth in the United States |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191214165135/https://www.census.gov/newsroom/press-releases/2018/popest-metro-county.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩}}</ref> ناوچەی مێترۆپۆلیتانی داڵاس–فۆرت وێرت [[ناوچەی ئاماری مێترۆپۆلیتانی|چوارەم قەرەباڵغترین ناوچەی مێترۆپۆلیتان]]ە لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا، کە خاوەنی ٨٫٥ ملیۆن دانیشتووە. شاری فۆرت وێرت لە ساڵی ١٨٤٩دا وەک بنکەیەکی سەربازی لەسەر تەپۆڵکەیەکی بەرز کە دەڕوانێت بەسەر ڕووباری ترینیتی دامەزرا.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Schmelzer |یەکەم=Janet |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=https://tshaonline.org/handbook/online/articles/hdf01|سەردێڕ=A Comprehensive History of Fort Worth, Texas |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141009100347/http://www.tshaonline.org/handbook/online/articles/hdf01 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Texas State Historical Association |زمان=en}}</ref> فۆرت وێرت لە مێژوودا ناوەندێکی بازرگانیکردن بووە بە مانگای لۆنگھۆرنی تێکساس.<ref name=":3"/> شارەکە تا ئێستاش پارێزگاری لە میراتی ڕۆژاوایی و تەلارسازی و دیزاینی نەریتیی خۆی دەکات.<ref name=":10">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.txwes.edu/internationalprograms/location.htm|سەردێڕ=location |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090129093417/http://txwes.edu/internationalprograms/location.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> کەشتیی یوو ئێس ئێس فۆرت وێرت (LCS-3)یەکەم کەشتیی [[ھێزی دەریاییی ویلایەتە یەکگرتووەکان]]ە کە بە ناوی ئەم شارەوە ناونرابێت. شاری داڵاسی دراوسێ تا ئەو شوێنەی تۆمارەکان بەردەست بن، زۆرینەی دانیشتووانی ناوچەی مێترۆپۆلیتانی بەدەستەوە بووە، لەگەڵ ئەوەشدا فۆرت وێرت بووەتە یەکێک لە شارە خێرا گەشەسەندووەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکادا. شارەکە شوێنی بەڕێوەچوونی پێشبڕکێی نێودەوڵەتیی پیانۆی ڤان کڵایبەرن و چەندین مۆزەخانەیە کە لەلایەن تەلارسازانی ھاوچەرخەوە دیزاین کراون. مۆزەخانەی ھونەریی کیمبڵ لەلایەن لویس کانەوە دیزاین کراوە، لەگەڵ بەشێکی تری ھاوپێچ کە لەلایەن [[ڕێنزۆ پیانۆ]]وە دیزاین کراوە.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fortworth.com/things-to-do/museums-and-galleries/kimbell-art-museum/|سەردێڕ=Kimbell Art Museum |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190115234329/https://www.fortworth.com/things-to-do/museums-and-galleries/kimbell-art-museum/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Visit Fort Worth}}</ref> مۆزەخانەی ھونەری مۆدێرنی فۆرت وێرت لەلایەن [[تاداوۆ ئاندۆ]]وە دیزاین کراوە. مۆزەخانەی ئامۆن کارتەر بۆ ھونەری ئەمریکی، کە لەلایەن [[فیلیپ جانسۆن]]ەوە دیزاین کراوە، ھونەری ئەمریکی لەخۆ دەگرێت. مۆزەخانەی سید ڕیچاردسۆن، کە لەلایەن دەیڤد ئێم شوارتزەوە سەرلەنوێ دیزاین کراوەتەوە، کۆمەڵێک بەرھەمی ھونەری ڕۆژاوایی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان لەخۆ دەگرێت کە سەرنج لەسەر کارەکانی فرێدریک ڕێمینگتۆن و چارڵز ڕەسڵ چڕ دەکاتەوە. مۆزەخانەی زانست و مێژووی فۆرت وێرت لەلایەن ڕیکاردۆ لێگۆرێتای مەکسیکییەوە دیزاین کراوە. سەرەڕای ئەمەش، فۆرت وێرت شوێنی چەندین زانکۆیە، لەوانەش زانکۆی تێکساس لە ئارلینگتۆن، زانکۆی مەسیحیی تێکساس، تێکساس وێسلیان، ناوەندی زانستە تەندروستییەکانی زانکۆی باکووری تێکساس، و قوتابخانەی یاسای زانکۆی تێکساس ئەی ئەند ئێم. چەندین کۆمپانیای فرەنەتەوەیی، لەوانەش بێڵ تێکسترۆن، [[ھێڵە ئاسمانییە ئەمریکییەکان]]، و ھێڵی ئاسنی بی ئێن ئێس ئێف، بارەگای سەرەکییان لە فۆرت وێرتە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == History == The Treaty of Bird's Fort between the [[کۆماری تێکساس|Republic of Texas]] and several Native American tribes was signed in 1843 at Bird's Fort in present-day [[ئارڵینگتن|Arlington, Texas]].<ref name=":14">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://atlas.thc.state.tx.us/viewform.asp?atlas_num=5439004732&site_name=Bird%27s%20Fort&class=5000|سەردێڕ=Error - Atlas: Texas Historical Commission |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160118085504/http://atlas.thc.state.tx.us/viewform.asp?atlas_num=5439004732&site_name=Bird%27s%20Fort&class=5000 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> Article XI of the treaty provided that no one may "pass the line of trading houses" (at the border of the Indians' territory) without permission of the President of Texas, and may not reside or remain in the Indians' territory. These "trading houses" were later established at the junction of the Clear Fork and West Fork of the Trinity River in present-day Fort Worth.<ref name=":15">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Garrett|یەکەم=Julia Kathryn|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=T0q_bI8_gbAC&pg=PA22|سەردێڕ=Fort Worth|ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Texas A&M University Press|ژپنک=٩٧٨٠٨٧٥٦٥٥٢٦٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230710110821/https://books.google.com/books?id=T0q_bI8_gbAC&pg=PA22|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Fort Worth, Texas}} {{جوگرافیا-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:شارەکانی تێکساس]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 64vlmtd04013iy0k5irn1xd02nugbcz 0 298522 1673902 1606171 2026-09-24T01:38:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673902 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نیوارک لیبەرتی''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی سەرەکییە لە ویلایەتی [[نیوجێرزی]]ی ئەمریکا، کە خزمەت بە ناوچەی کلانشاری نیویۆرک دەکات. فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە ھەردوو شاری [[نیوارک]] و شاری ھاوسێی [[ئێلیزابێت، نیوجێرزی|ئێلیزابێت]]، و دەکەوێتە سەر سنووری نێوان کەرتەکانی ئێسێکس و یوونیون. خاوەندارێتیی فڕۆکەخانەکە بۆ ئەم دوو شارە دەگەڕێتەوە، و بە گرێبەستی بەکرێدان دراوەتە دەست لایەنی بەڕێوەبەرەکەی کە بریتییە لە دەسەڵاتی بەندەرەکانی نیویۆرک و نیوجێرزی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=http://www.panynj.gov/about/pdf/property-owned-leased-port-authority.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160105104049/http://www.panynj.gov/about/pdf/property-owned-leased-port-authority.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> دەکەوێتە نزیکەی {{Convert|4.5|mi}} لە باشووری ناوشاری نیوارک و {{Convert|9|mi|km}} لە ڕۆژاوا-باشووری ڕۆژاوای [[مانھاتن]]، و دەروازەیەکی سەرەکییە بۆ گەشتکردن بەرەو ئەورووپا، ئەمریکای باشوور، کارائیب و ئاسیا. فڕۆکەخانەکە دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە سیستمی فڕۆکەخانەکانی نیویۆرکدا، کە لە دوای [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جۆن ئێف کێنێدی]] و لە پێش [[فڕۆکەخانەی لاگواردییا]] دێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Newark Liberty International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: ناونیشانی ڕووت]] [[پۆل:ھەڵەکانی شێوازی سەرچاوەی ١: سەردێڕی ون]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] qlw2gvx3uaxpay7ea66d22a6ldfly0r 0 298523 1673901 1606172 2026-09-24T01:38:15Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھیندستان-کۆلکە) 1673901 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نۆیدا''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە لە ناوچەی جیوار لە کەرتی گاوتام بوودا ناگار لە ویلایەتی [[ئوتەر پرادیش]]ی ھیندستان، کە خزمەت بە ناوچەی پایتەختی نیشتمانی (NCR) و ڕۆژاوای ئوتەر پرادیش دەکات.<ref name="PIBlicence20262">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236062 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Press Information Bureau}}</ref> لە قۆناغی یەکەمیدا، فڕۆکەخانەکە خاوەنی یەک ڕێڕەوی فڕین و یەک تێرمی ناڵی سەرنشینانە کە توانای پێشوازیکردنی لە ١٢ ملیۆن سەرنشین لە ساڵێکدا ھەیە.<ref name="PIBlicence20262"/> فڕۆکەخانەکە لە ساڵانی داھاتوودا ئەم توانایە بۆ ٣٠ ملیۆن سەرنشین لە ساڵێکدا زیاد دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.margastha.in/2026/03/noida-international-airport-in-jewar-uttar-pradesh-news.html|سەردێڕ=PM Modi inaugurates first phase of India's Noida International Airport in Jewar {{!}} UP News |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تەممووزی ٢٠٢٦|وێبگە=Margastha News}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە بە مەبەستی ھاوکاریکردن لەگەڵ فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیندیرا گاندی وەک بەشێک لە سیستمی دووانەی فڕۆکەخانەیی ناوچەی دەلھی-NCR دروست کراوە. قۆناغی یەکەم لە ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦دا کرایەوە، ئەمەش دوای ئەوەی لە ٦ی ئازاری ٢٠٢٦دا مۆڵەتی فڕۆکەخانەی لەلایەن دی جی سی ئەی (DGCA) پێدرا.<ref name="PMOinaug20262">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-inaugurates-phase-i-of-noida-international-airport-developed-with-an-investment-of-around-₹11200-crore/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Prime Minister of India}}</ref><ref name="PIBlicence20263">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2236062 |ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Press Information Bureau}}</ref> گەشتە بازرگانییەکان لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا دەستیان پێکرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Noida International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 7jh4qtvblzm5wykfddakg1xgbk5vp07 0 298524 1673827 1606909 2026-09-23T22:38:56Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673827 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی لەندەن ستی''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە لە [[لەندەن]]، ئینگلتەرا. ئەم فڕۆکەخانەیە لە ناوچەی ڕۆیاڵ دۆکس (Royal Docks) دەکەوێت، کە نزیکەی {{Convert|6|mi|km|0}} لە ڕۆژھەڵاتی سیتی ئۆف لەندەن و {{Convert|3|mi|km|0}} لە ڕۆژھەڵاتی کاناری وارف دوورە. ئەمانە دوو ناوەندی سەرەکیی پیشەسازیی داراییی لەندەنن، کە بەکارھێنەری سەرەکین بۆ گەشتەکانی ئەم فڕۆکەخانەیە. فڕۆکەخانەکە لەلایەن کۆمپانیای ئەندازیاریی ماولێم (Mowlem) لە نێوان ساڵانی ١٩٨٦ و ١٩٨٧دا گەشەی پێدرا. فڕۆکەخانەکە لەلایەن کۆمپانیای فڕۆکەخانەی لەندەن سیتی لیمیتد خاوەندارێتی و بەڕێوە دەبرێت. فڕۆکەخانەی لەندەن سیتی خاوەنی یەک ڕێڕەوی فڕینە بە درێژیی {{Convert|1508|m|ft|-long}}، و خاوەنی مۆڵەتی فڕۆکەخانەی بەکارھێنانی گشتیی سی ئەی ئەی (CAA) (ژمارە P728) کە ڕێگە بە گەشتە گشتییەکانی گواستنەوەی سەرنشینان دەدات؛ ئەم مۆڵەتە ھەروەھا ڕێگە بە گەشتە مەشقییەکانیش دەدات، بەڵام تەنیا بە مەبەستی ڕاھێنانی فڕۆکەوانان بۆ کارکردن لەم فڕۆکەخانە تایبەتەدا.<ref name="Nats-uk.ead-it.com-2">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nats-uk.ead-it.com/public/index.php%3Foption%3Dcom_content%26task%3Dblogcategory%26id%3D92%26Itemid%3D141.html|سەردێڕ=NATS {{!}} AIS - Home |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200527005459/http://www.nats-uk.ead-it.com/public/index.php%3Foption%3Dcom_content%26task%3Dblogcategory%26id%3D92%26Itemid%3D141.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> تەنیا فڕۆکە فرە-بزوێنەرەکان و فڕۆکە باڵ-نەگۆڕەکان تا قەبارەی ئێمبرایەر E195-E2، ئایرباس A220 و A318،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wallsworth |یەکەم=Dave |ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://captaindave.aero/2017/11/07/airbus-a318-at-london-city-airport/|سەردێڕ=Airbus A318 at London City Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190113003914/https://captaindave.aero/2017/11/07/airbus-a318-at-london-city-airport/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Captain Dave |زمان=en}}</ref> کە خاوەنی تاقمی فڕینی تایبەت و بڕوانامەی فڕۆکەیی بن بۆ نیشتنەوە بە گۆشەی ٥٫٥ پلە، لەگەڵ سنووردارکردنی توندی ژاوەژاو و ھەندێک بەربەستی تر، ڕێگەیان پێدەدرێت کارەکانیان لە فڕۆکەخانەی لەندەن سیتی ئەنجام بدەن.<ref name="Isle of Man Aircraft Registry">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.gov.im/lib/docs/ded/aircraftRegistry/rp18certificationrequirementsfor1.pdf|سەردێڕ=Request Rejected |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110914100841/http://www.gov.im/lib/docs/ded/aircraftRegistry/rp18certificationrequirementsfor1.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> {{ھەتا ڕێکەوتی|٢٠٢٠}} ڕووبەری فڕۆکەخانەکە نزیکەی {{Convert|60|hectare}} بووە. فڕۆکەخانەی لەندەن سیتی لە ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢٤دا، بەدوای یەکدا ٥٫١ و ٣٫٥٧ ملیۆن جموجۆڵی سەرنشینانی بەخۆیەوە بینیوە. ئەمە پێنجەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لەسەر ئاستی سەرنشینان و جموجۆڵی فڕۆکەکان کە خزمەت بە ناوچەی لەندەن دەکات—لە دوای [[فڕۆکەخانەی هیتڕۆ|ھیتڕۆ]]، [[فڕۆکەخانەی گاتویک|گاتویک]]، ستانستێد و لوتۆن—و لە ساڵی ٢٠١٧دا ١٤یەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی شانشینی یەکگرتوو بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|London City Airport}} {{تووڵی دەروازە|لەندەن|شانشینی یەکگرتوو|فڕین}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئینگلتەرا]] scrzejc9oosevbjivedrv3cq7pzyzbb 0 298527 1673917 1606444 2026-09-24T04:33:12Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1673917 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھۆنگ کۆنگ''' (ئای ئەی تی ئەی: HKG، ئای سی ئەی ئۆ: VHHH) فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە لەسەر دوورگەی چێک لاپ کۆک لە ڕۆژاوای [[ھۆنگ کۆنگ]] دەکەوێت. ھەندێک جار بە فڕۆکەخانەی چێک لاپ کۆک ناودەبرێت بۆ جیاکردنەوەی لە فڕۆکەخانەی پێشووی کە فڕۆکەخانەی کای تاکی بوو. فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھۆنگ کۆنگ کە لە ساڵی ١٩٩٨دا کراوەتەوە، قەرەباڵغترین دەروازەی بارھەڵگرتن لە جیھاندا و یەکێک لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی سەرنشینانە لە جیھاندا.<ref name="About Hong Kong Airport">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hongkongairport.com/eng/business/about-the-airport/welcome.html|سەردێڕ=Page Not Found |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160317102600/http://www.hongkongairport.com/eng/business/about-the-airport/welcome.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.internationalairportreview.com/article/107921/top-10-busiest-airports-world-cargo/|سەردێڕ=The top 10 busiest airports in the world by cargo handled |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=International Airport Review}}</ref> ھەروەھا ئەم فڕۆکەخانەیە یەکێک لە گەورەترین تەلاری تێرمی ناڵی سەرنشینانی جیھان لەخۆدەگرێت، کە لە کاتی کردنەوەی فڕۆکەخانەکەدا گەورەترینی جیھان بوو. فڕۆکەخانەکە لەلایەن دەسەڵاتی فڕۆکەخانەی ھۆنگ کۆنگەوە بەڕێوەدەبرێت، و خاوەنی سێ ڕێڕەوی کارای فڕینە کە درێژیی ھەر یەکێکیان {{Convert|3.8|km|mi}}ەیە. ئەم فڕۆکەخانەیە ٢٤ کاتژمێر لە ڕۆژێکدا کاردەکات و مەڵبەندی سەرەکییە بۆ ھێڵە ئاسمانییەکانی کاتای پاسیفیک، گرەیتەر بەی، ھۆنگ کۆنگ ئێرلاینز، ئەیچ کەی ئێکسپرێس و ئێر ھۆنگ کۆنگ. فڕۆکەخانەکە یەکێکە لە مەڵبەندەکانی ھاوپەیمانیی وان وۆرڵد، ھەروەھا یەکێک لە مەڵبەندەکانی بارھەڵگرتنی ناوچەی [[ئاسیا و ئۆقیانووسی ئارام]]ی سەر بە ھێڵە ئاسمانییەکانی یوو پی ئێسە.<ref name="pressroom.ups.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pressroom.ups.com/Fact+Sheets/UPS+Air+Operations+Facts|سەردێڕ=UPS Air Operations Facts - UPS Pressroom |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150512180724/http://www.pressroom.ups.com/Fact+Sheets/UPS+Air+Operations+Facts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٥}}</ref> فڕۆکەخانەکە شارێکی جێی بایەخە بۆ کۆمپانیاکانی ئێر چینا و ھێڵە ئاسمانییەکانی ڕۆژھەڵاتی چین. کۆمپانیاکانی [[ھێڵی ئاسمانیی ئیتیۆپیا]]، یونایتد ئێرلاینز و [[ھێڵی ئاسمانیی ئیماراتی]] ھۆنگ کۆنگ وەک وێستگەیەکی کاتی بۆ گەشتەکانیان بەکاردەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Bright |یەکەم=Craig |ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.businesstraveller.com/business-travel/2017/11/14/ethiopian-airlines-shaking-asia-pacific-routings/|سەردێڕ=Ethiopian Airlines is shaking up its Asia-Pacific routings}}</ref> تا مانگی ئازاری ٢٠٢٦، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھۆنگ کۆنگ پەیوەندی بە ٨٠ شوێنەوە ھەیە لە ٤٢ وڵاتی بەشداربوو لە دەستپێشخەریی پشتێنە و ڕێگا، و گەشتی ڕاستەوخۆی بۆ ٢٢٠ شوێن لە سەرانسەری جیھاندا ھەیە.<ref name="hkia">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://news.qq.com/rain/a/20260607A03EFS00|سەردێڕ=记者Vlog丨香港国际机场二号客运大楼正式启用_腾讯新闻 |ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھۆنگ کۆنگ، کە لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٤دا نزیکەی ٦٠٬٠٠٠ کەسی تێدا کار دەکرد،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Westbrook |یەکەم=Laura |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.scmp.com/news/hong-kong/hong-kong-economy/article/3250019/hong-kong-track-restore-passenger-traffic-pre-pandemic-levels-end-year-senior-airport-authority|سەردێڕ=Exclusive {{!}} Hong Kong Airport Authority ‘confident’ traffic can hit 2019 level this year |ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=South China Morning Post |وتەگێڕانەوە=The airport has 60,000 staff, 18,000 fewer than the 78,000 employed before the Covid-19 pandemic.}}</ref> بەشداربووێکی گرنگی [[ئابووری ھۆنگ کۆنگ|ئابووریی ھۆنگ کۆنگە]]. پشکی ئابووریی کەرتەکانی گەشتی ئاسمانیی ھۆنگ کۆنگ لە ساڵی ٢٠١٨دا گەیشتە ٣٣ ملیار دۆلاری ئەمریکی، کە دەکاتە ١٠٫٢٪ی [[تێکڕای بەرھەمی ناوخۆیی]]ی ھۆنگ کۆنگ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/hong-kong--value-of-aviation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240822045009/https://www.iata.org/en/iata-repository/publications/economic-reports/hong-kong--value-of-aviation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٤|وێبگە=The International Air Transport Association}}</ref> زیاتر لە ١٠٠ کۆمپانیای ھێڵی ئاسمانی گەشتەکانیان لەم فڕۆکەخانەیەوە بۆ زیاتر لە ١٨٠ شاری جیھان ئەنجام دەدەن. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، فڕۆکەخانەکە پێشوازی لە ٤٩٫٩ ملیۆن سەرنشینی نێونەتەوەیی کردووە، ئەمەش وای کردووە ببێتە نۆیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان لەسەر ئاستی جموجۆڵی سەرنشینانی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://aci.aero/2025/04/14/the-busiest-airports-in-the-world-defy-global-uncertainty-and-hold-top-rankings/|سەردێڕ=The busiest airports in the world defy global uncertainty and hold top rankings {{!}} ACI World |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا، ئەم فڕۆکەخانەیە پێش فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی مەمفیس کەوت و بووە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان لەسەر ئاستی جموجۆڵی بارھەڵگرتن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Denslow |یەکەم=Neil |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ناونیشان=http://www.businessweek.com/news/2011-01-26/cathay-pacific-hong-kong-airport-become-biggest-for-freight.html|سەردێڕ=Cathay Pacific, Hong Kong Airport Become Biggest for Freight - Businessweek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110417033044/http://www.businessweek.com/news/2011-01-26/cathay-pacific-hong-kong-airport-become-biggest-for-freight.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی نیسانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١١|وێبگە=Bloomberg BusinessWeek}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Hong Kong International Airport}} {{تووڵی دەروازە|چین|فڕین|دەیەی ١٩٩٠|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] n61cf64ztu3hy68xypmeah0ztvtxidm 0 298529 1673822 1606175 2026-09-23T22:38:06Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (تایلەند-کۆلکە، نژیاروانی-کۆلکە) 1673822 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی سووڤارنابوومی''' فڕۆکەخانەی سەرەکیی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[بانکۆک]]ی پایتەختی [[تایلەند]] دەکات. ئەمە یەکێکە لەو دوو فڕۆکەخانەیەی کە خزمەت بە بانکۆک دەکەن، فڕۆکەخانەکەی تریان فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دۆن موێنگە (دی ئێم کەی).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nationmultimedia.com/business/AirAsia-to-shift-to-Don-Mueang-by-Oct-30184904-showAds1.html|سەردێڕ=AirAsia to shift to Don Mueang by Oct - The Nation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131029183951/http://www.nationmultimedia.com/business/AirAsia-to-shift-to-Don-Mueang-by-Oct-30184904-showAds1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تەممووزی ٢٠١٣}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە کە زیاتر لە کۆمۆنی ڕاچا تێوا لە کەرتی بانگ پلی لە [[ساموت پراکان|پارێزگای ساموت پراکان]] دەکەوێت، ڕووبەرێکی نزیکەی {{Convert|3520|ha|km2 acre}} دەگرێتەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://suvarnabhumi.airportthai.co.th/about-us|سەردێڕ=About Us |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Suvarnabhumi Airport}}</ref> ئەمەش وای لێدەکات ببێتە یەکێک لە گەورەترین فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییەکان لە [[باشووری ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]]، دەیەم گەورەترین لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.click2refund.com/en/Blog/10-Largest-Airports-in-the-World-in-2025|سەردێڕ=10 Largest Airports in the World in 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Click2Refund}}</ref> و مەڵبەندێکی گواستنەوەی ئاسمانیی ناوچەیی. فڕۆکەخانەکە ھێڵی شەمەندەفەری فڕۆکەخانە و سیستمی خۆکاری گواستنەوەی سەرنشینانی ھەیە، ھەروەھا لە نزیک شاڕێی ٧ دەکەوێت. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Suvarnabhumi International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|تایلەند|فڕین|دەیەی ٢٠٠٠|نژیاروانی}} {{تایلەند-کۆلکە}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی خمێری]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی بێرمی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی سانسکریت]] [[پۆل:Pages with graphs]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی تایلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 9sqe0v1r9ggpiuvgatyq84sau3zyeic 0 298530 1673907 1606176 2026-09-24T01:39:14Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھیندستان-کۆلکە) 1673907 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کێمپێگۆودا''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[بەنگالۆر]]ی پایتەختی ویلایەتی [[کارناتاکا]] لە ھیندستان دەکات. ئەم فڕۆکەخانەیە بەسەر ڕووبەری {{Convert|16|sqkm}}دا دابەش بووە، و نزیکەی {{Convert|35|km|}} لە باکووری شارەکەوە دوورە و لە نزیک ناوچەی دێڤاناھالی دەکەوێت. خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی لەلایەن کۆمپانیای فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەنگالۆر لیمیتد (بی ئای ئەی ئێل)ەوە دەکرێت، کە کۆنسۆرتیۆمێکی ھاوبەشی کەرتی گشتی و تایبەتە. فڕۆکەخانەکە لە ئایاری ٢٠٠٨دا وەک جێگرەوەیەک بۆ فڕۆکەخانەی ئەیچ ئەی ئێل کرایەوە کە بە توندی قەرەباڵغ ببوو، کە فڕۆکەخانە بازرگانییە سەرەکییەکەی پێشووی شارەکە بوو. ناوەکەی بە ناوی کێمپێ گۆودای یەکەم، دامەزرێنەری بەنگالۆرەوە نراوە. ئەمە یەکەمین فڕۆکەخانەی کارناتاکایە کە بە تەواوی [[توانی خۆری|بە وزەی خۆر]] کار بکات، کە لەلایەن کۆمپانیای کلین ماکس سۆلارەوە پەرەی پێدراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://cleanmaxsolar.com/pdf/BIAL-case-study.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170922194708/https://cleanmaxsolar.com/pdf/BIAL-case-study.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref> فڕۆکەخانەکە سێیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ھیندستاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.reliantlogisticsinstitute.com/five-busiest-airports-in-india-in-terms-of-volume-of-freight-as-per-fy-2019-2020/|سەردێڕ=AIRPORTS IN INDIA IN TERMS OF VOLUME OF FREIGHT 2019-20 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210614080258/https://www.reliantlogisticsinstitute.com/five-busiest-airports-in-india-in-terms-of-volume-of-freight-as-per-fy-2019-2020/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=Reliant Logistics Institute}}</ref> کە لە دوای فڕۆکەخانەکانی دەلھی و مۆمبایەوە دێت. ئەم فڕۆکەخانەیە ٢٦ەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ئاسیا و ٥٤ەمین قەرەباڵغترینە لە جیھاندا تا ساڵی ٢٠٢٤.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/annual-atr/ATR_2023.pdf |وێبگە=Port Authority of New York and New Jersey |پەڕە=٣٢}}</ref> لە ساڵی داراییی ٢٠٢٥–٢٠٢٦دا، فڕۆکەخانەکە پێشوازی لە زیاتر لە ٤٤٫٤٧ ملیۆن سەرنشین کردووە و {{Convert|532012|t|ST}} باری گواستووەتەوە.<ref name="AAI3">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex3.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=aai.aero}}</ref><ref name="AAI4">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aai.aero/sites/default/files/traffic-news/Mar2k26Annex4.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=aai.aero}}</ref> فڕۆکەخانەکە گەشتی گواستنەوەی ھەیە بۆ ھەر ٦ کیشوەرە ئاوەدانەکەی جیھان، و گەشتی ڕاستەوخۆیشی بۆ ٥ کیشوەر ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kempegowda International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|فڕین}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} t0vbthtkcmrcdc2feeza2433l2prp5h 0 298531 1673828 1607290 2026-09-23T22:39:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (پورتوگال-کۆلکە) 1673828 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ''' کە ھەروەھا بە '''فڕۆکەخانەی مادێرا'''، '''فڕۆکەخانەی فۆنشاڵ'''، و پێشتر بە '''فڕۆکەخانەی سانتا کاتارینا''' ناسرابوو — فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە لە شارەدێی سانتا کروز لە کۆمەڵەدوورگە و ناوچەی خۆبەڕێوەبەریی [[مادێرا]]ی پورتوگال. فڕۆکەخانەکە لە دووریی {{Convert|13.2|km}} لە ڕۆژھەڵات-باکووری ڕۆژھەڵاتی فۆنشاڵ، پایتەختی ناوچەکە دەکەوێت، کە ھەندێک جار بە شێوەیەکی ناڕەسمی بە ناوی ئەم شارەوە ناو دەنرێت. فڕۆکەخانەکە بەھۆی گرنگیی مادێرا وەک شوێنێکی کات بەسەربردن، زیاتر گەشت بۆ شوێنە کلانشارییەکانی ئەورووپا ڕێکدەخات، و ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە جووڵەی بارھەڵگرتن بەرەو کۆمەڵەدوورگەی مادێرا و بەپێچەوانەشەوە. ئەم فڕۆکەخانەیە چوارەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە پورتوگالدا، ھەرچەندە لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ و کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا پێش فڕۆکەخانەی فارۆ کەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.ine.pt/xportal/xmain?xpid=INE&xpgid=ine_destaques&DESTAQUESdest_boui=762549717&DESTAQUESmodo=2|سەردێڕ=Portal do INE |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> فڕۆکەخانەکە بە ناوی یاریزانی تۆپی پێ و کوڕی ڕەسەنی مادێرا، [[کریستیانۆ ڕۆناڵدۆ]] ناونراوە. لە کاتی مەراسیمی ناونانەوەیدا لە ساڵی ٢٠١٧، فڕۆکەخانەکە بەھۆی پەردەلادان لەسەر پەیکەرێکی نیوەتەنیی شێواوی ڕۆناڵدۆ کە تێیدا نمایش کرا، لە میدیاکاندا دەنگدانەوە و کاردانەوەی زۆری لێ کەوتەوە، کە دواتر پەیکەرەکە گۆڕدرا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Madeira Airport}} {{تووڵی دەروازە|پورتوگال|فڕین}} {{پورتوگال-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکان، دامەزرانی ١٩٦٤]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی پۆرتووگالی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 07b243mh4x0zthekgr3boopmhwrf8wb 0 298534 1673816 1605794 2026-09-23T22:37:07Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئیسرائیل-کۆلکە) 1673816 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فڕۆکەخانە | ناو = فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بن گوریۆن | ناوی_خۆماڵی = {{nobold|{{lang|he|{{Script/Hebrew|נמל התעופה בן גוריון}}}}}} | پەڕگە = IAA-Logo-Transparent.png | پانی_پەڕگە = 250 | پەڕگە٢ = پەڕگە:Ben-gurion-airport-terminal--september-2012.jpg | پانی_پەڕگە٢ = 250 | IATA = TLV | ICAO = LLBG | جۆر = گشتی | خاوەندارێتی = [[وەزارەتی گواستنەوە و ئاسایشی ڕێگاوبان]] | کارپێکەر = [[دەسەڵاتی فڕۆکەخانەکانی ئیسرائیل]] | شوێن = [[ناوچەی ناوەندی (ئیسرائیل)|ناوچەی ناوەندی]]، [[ئیسرائیل]] | شار_خزمەتکراو = [[گووش دان]] و [[ئورشەلیمی گەورە]]<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/jerusalems-new-high-speed-train-starts-regular-trips-to-ben-gurion-airport/ |سەردێڕ=Jerusalem's new high-speed train starts regular trips to Ben Gurion Airport |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٨|newspaper=The Times of Israel |شوێن=[[ئورشەلیم|Jerusalem]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١٩}}</ref> | ناوەند = {{Plainlist| * [[ئەرکیا]] * [[ھێڵی ئاسمانیی چەڵێنج|چەڵێنج]] * [[ئێل عال]] * [[ئیسرائیر]] * [[ساندۆر]] }} | شار_جەختلێکراو = | بەرزی-پێ = ١٣٥ | coordinates = {{coord|32|00|34|N|034|52|58|E|region:IL|display=inline,title}} | جێگیرکردن_نەخشە = Israel#Middle East2 | ناو_جێگیرکردن = '''TLV''' | سەرناو_نەخشە_جێگیرکردن = Location within Israel##Location within the [[Middle East]] | ماڵپەڕ = [http://www.iaa.gov.il/en-US/airports/bengurion/Pages/default.aspx iaa.gov.il] | ڕاڕەوی-مەتری = yes | ژمارە-ڕ١ = ٠٣/٢١ | درێژی-ڕ١-مەتر = ٢٧٧٢ | زەوی-ڕ١ = [[کۆنکریتی قیرڕێژکراو]] | ژمارە-ڕ٢ = ٠٨/٢٦ | درێژی-ڕ٢-مەتر = ٤٠٦٢ | زەوی-ڕ٢ = کۆنکریتی قیرڕێژکراو | ژمارە-ڕ٣ = ١٢/٣٠ | درێژی-ڕ٣-مەتر = ٣١١٢ | زەوی-ڕ٣ = کۆنکریتی قیرڕێژکراو | ساڵ-ئامار = ٢٠٢٥ | سەردێر-ئامار١ = گشت گەشتیاران | زانیاری-ئامار١ = ١٩،١٦٠،١٦٠ {{بەرزبوونەوە}}٣٢٪ | سەردێر-ئامار٢ = گەشتیارانی نێونەتەوەیی | زانیاری-ئامار٢ = ١٨،٤٧٠،٥٣١ {{بەرزبوونەوە}}٣٣٪ | سەردێر-ئامار٣ = گەشتیارانی ناوخۆیی | زانیاری-ئامار٣ = ٦٨٩،٦٢٩ {{بەرزبوونەوە}}٦٪ | سەردێر-ئامار٤ = فڕینەکانی فڕۆکەکان | زانیاری-ئامار٤ = ١٤٠،٧٣٦ {{بەرزبوونەوە}}٣٠٪ | پراوێزەکان = سەرچاوە: [[دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی مەدەنیی ئیسرائیل]]<ref name="AIP"/><ref name=IAA_25 /> }} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بن گوریۆن''' ({{بە عیبری|נמל התעופה בן-גוריון}}، {{بە عەرەبی|مطار بن غوريون الدولي}}؛ [[کۆدی فڕۆکەخانەییی ئیاتا|ئیاتا]]: '''TLV'''، [[کۆدی فڕۆکەخانەییی ئیکائۆ|ئیکائۆ]]: '''LLBG''') فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەرەکیی [[ئیسرائیل]]ە و قەڕەباڵغترین فڕۆکەخانەی وڵاتە. ئەم فڕۆکەخانەیە دەکەوێتە پەراوێزی باکووری شاری [[لۆد]] و ڕاستەوخۆ لە باشووری شارەکانی [[ئۆر یەھوودا]] و [[یەھوود مۆنۆسۆن]]دا ھەڵکەوتووە. فڕۆکەخانەی بن گوریۆن بە مەودای ٤٥ کیلۆمەتر (٢٨ پێ) لە باکووری ڕۆژاوای [[ئورشەلیم]] و ٢٠ کیلۆمەتر (١٢ پێ) لە باشووری ڕۆژھەڵاتی [[تێل ئەڤیڤ]]دا ھەڵکەوتووە.<ref name="AIP">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.caa.gov.il/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=1359&Itemid= |سەردێڕ=AD 2.5 TEL-AVIV / BEN-GURION&nbsp;– LLBG |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131012085055/http://en.caa.gov.il/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=1359&Itemid= |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە ھەتا ساڵی ١٩٧٣، ناوی '''فڕۆکەخانەی لۆد''' بوو، بەڵام لە ھەمان ساڵدا وەک ڕێزلێنانێک لە [[داڤید بن گوریۆن]] (١٨٨٦–١٩٧٣)، یەکەمین سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل ناوەکەی گۆڕدرا. فڕۆکەخانەی بن گوریۆن وەک ناوەندی ھێڵە ئاسمانییەکانی [[ئێل عال]]، [[ئیسرائیر]]، [[ئەرکیا]] و [[ساندۆر]] دادەنرێت و لەلایەن [[دەسەڵاتی فڕۆکەخانەکانی ئیسرائیل]]ەوە بەڕێوە دەبردرێت. لە ساڵی ٢٠٢٥، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بن گوریۆن ١٩٫٢ ملیۆن گەشتیاری گواستەوە،<ref name="IAAreports24">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Annual Report Ben Gurion International Airport 2024 |ناونیشان=https://www.iaa.gov.il/media/35jf3jzt/%D7%93%D7%95%D7%97-%D7%A9%D7%A0%D7%AA%D7%99-2024-%D7%90%D7%A0%D7%92%D7%9C%D7%99%D7%AA-%D7%9E%D7%95%D7%A0%D7%92%D7%A9.pdf |وێبگە=iaa.gov.il |بڵاوکەرەوە=Israel Airports Authority |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> کە بەھۆیەوە بووە بە یەکێک لە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]]. ئەم فڕۆکەخانەیە بەھۆی ئەزموونی گەشتیاران و ئاستی بەرزی ئاسایش، وەک یەکێک لە پێنج فڕۆکەخانەی بەرزی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست دادەنرێت؛ ئەگەرچی فڕۆکەخانەکە بووەتە ئامانجی چەندین ھێرشی تیرۆریستی، بەڵام ھیچ ھەوڵێک بۆ ڕفاندنی فڕۆکەیەک کە لە فڕۆکەخانەی بن گوریۆنەوە دەڕوات سەرکەوتوو نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=S3rFr5gWKQUC&pg=PA131|سەردێڕ=Introduction to Private Security|دوایین=Dempsey|یەکەم=John S.|ڕێکەوت=٢٣ی ئازاری ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Cengage Learning|ژپنک=٩٧٨-٠٤٩٥٨٠٩٨٥٢|زمان=en}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە بۆ ئیسرائیل گرنگییەکی زۆری ھەیە بەو پێیەی کە یەکێکە لە سنووردارترین شوێنەکانی ھاتنی ئاسوودە بۆ ناو ئیسرائیل بۆ زۆربەی گەشتیاران.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=The Christian Science Monitor |ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=The importance of Ben Gurion airport to Israel |ناونیشان=https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2014/0722/The-importance-of-Ben-Gurion-airport-to-Israel |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250715121946/https://www.csmonitor.com/World/Security-Watch/Backchannels/2014/0722/The-importance-of-Ben-Gurion-airport-to-Israel |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Christian Science Monitor}}</ref> بەو پێیەی کە بن گوریۆن تاکە فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیسرائیل بوو، وەک [[خاڵی تاکی تێکشکان]] سەیر دەکرا، کە دواتر بووە ھۆی کردنەوەی [[فڕۆکەخانەی ڕامۆن]] لە ساڵی ٢٠١٩.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lewis |یەکەم=Ori |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Israel opens new international airport, named for astronaut Ramon, near Red Sea |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/israel-opens-new-international-airport-near-red-sea/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190210061136/https://www.timesofisrael.com/israel-opens-new-international-airport-near-red-sea/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=The Times of Israel}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی فڕۆکەخانەکانی ئیسرائیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Ben Gurion International Airport}} {{فڕۆکەخانەکانی ئیسرائیل}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ئیسرائیل}} {{ئیسرائیل-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ئیسرائیل|بن گوریۆن]] 24lupkm2ot2cvt1t7i7jt12bhdpys0b 0 298535 1673921 1606179 2026-09-24T04:33:52Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ژاپۆن-کۆلکە) 1673921 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی ھانێدا''' بە فەرمی '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی تۆکیۆ''' و ھەندێک جار بە کورتکراوەی «تۆکیۆ-ھانێدا» ناو دەبرێت، فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی [[ژاپۆن]]ییە. ئەم فڕۆکەخانەیە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لەو دوو فڕۆکەخانەیەی کە خزمەت بە ناوچەی تۆکیۆی مەزن دەکەن، فڕۆکەخانەکەی تریان فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ناریتایە (ئێن ئاڕ تی). ئەم فڕۆکەخانەیە وەک بنکەی سەرەکیی ناوخۆیی کار دەکات بۆ دوو گەورەترین ھێڵی ئاسمانیی ژاپۆن، کە بریتین لە [[ھێڵی ئاسمانیی ژاپۆن|ھێڵە ئاسمانییەکانی ژاپۆن]] (تێرمی ناڵی ١) و ئۆڵ نیپۆن ئێرواز (تێرمی ناڵی ٢)، ھەروەھا بۆ کۆمپانیاکانی ڕیجنڵ پڵەس وینگز (ئێر دوو و سۆلاسید ئێر)، ھێڵە ئاسمانییەکانی سکای مارک، و ستار فلایەر. فڕۆکەخانەکە لە ئۆتا لە تۆکیۆ دەکەوێت، کە دەکاتە {{Convert|15|km}} لە باشووری وێستگەی تۆکیۆوە. ڕووبەری ئەم فڕۆکەخانەیە ١٬٥٢٢ [[ھەکتار]] (٣٬٧٦١ ئەکتەر) زەوییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.dobohaku.com/tokyo/en/tokyo-infrastructure-065-haneda-airport|سەردێڕ=Tokyo infrastructure 065 Haneda Airport - DOBOHAKU {{!}} DOBOHAKU |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=dobohaku.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Tokyo International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|تۆکیۆ|فڕین}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 0ywal7w1fiydq1lv2akun3fgjii7bs5 0 298536 1673918 1606180 2026-09-24T04:33:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە) 1673918 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی کۆپنھاگن''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[کۆپنھاگن]]ی پایتەختی [[دانمارک]]، ھەروەھا ناوچەی بەرفراوانتری ئۆرسوند دەکات، کە ھەرێمی زیلاند، شاری [[مالمۆ]]، و سەرانسەری پارێزگای سکانیای باشووری [[سوێد]]ی لەخۆ دەگرێت. لە ساڵی ٢٠٢٣دا، ئەم فڕۆکەخانەیە گەورەترین فڕۆکەخانە بووە لە وڵاتانی نۆردیکدا. وەک گەورەترین فڕۆکەخانەی وڵاتانی نۆردیک، فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ٢٠٢٤دا پێشوازی لە نزیکەی ٣٠ ملیۆن سەرنشین کردووە. ئەم فڕۆکەخانەیە یەکێکە لە کۆنترین فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییەکان لە ئەورووپادا، چوارەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە [[نەخشەی جوگرافیی نەتەوە یەکگرتووەکان|باکووری ئەورووپا]]، و قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە بۆ گەشتە نێونەتەوەیییەکان لە [[سکاندیناڤیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.cph.dk/en/about-cph/investor/traffic-statistics/cph-more-than-24-million-travellers-in-2013-a-new-record/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150402194606/http://www.cph.dk/en/about-cph/investor/traffic-statistics/cph-more-than-24-million-travellers-in-2013-a-new-record/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی نیسانی ٢٠١٥|وێبگە=Copenhagen Airports}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Copenhagen Airport}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی دانمارکی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} h6j5239577jdl34d23iw24rywdsuhtm 0 298537 1673831 1606181 2026-09-23T22:39:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673831 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی میونشن''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[میونشن]] و ناوچەکانی دەوروبەری لە باڤاریای سەرۆ و باڤاریای خوارۆ دەکات. فڕۆکەخانەکە لە دووریی {{Convert|28.5|km}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی میونشن لە نزیک شارۆچکەی فرایسینگ دەکەوێت، و ناوەکەی بە ناوی فرانتس یۆزێف شتراوس، سەرۆکوەزیرانی پێشووی باڤاریا نراوە. بەپێی بڵاوکراوەی زانیاریی فڕۆکەوانیی ئەڵمانیا، ناوی فەرمیی فڕۆکەخانەکە بە زمانی ئینگلیزی بریتییە لە «فڕۆکەخانەی میونشن».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://ais.dfs.de/pilotservice/briefing/aip_online/aip_online.jsp|سەردێڕ=DFS Deutsche Flugsicherung GmbH |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=AIP Germany}}</ref> فڕۆکەخانەکە دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە [[ئەڵمانیا]]دا لە دوای [[فڕۆکەخانەی فرانکفۆرت]]، و یازدەیەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ئەورووپادا، کە پێشوازی لە ٤١٫٦ ملیۆن سەرنشین لە ساڵی ٢٠٢٤دا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.munich-airport.de/verkehrszahlen-88506|سەردێڕ=Verkehrszahlen |وێبگە=www.munich-airport.de}}</ref> لەو ساڵەدا لە پلەی ٣٩ەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەکانی جیھاندا بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.munich-airport.com/press-air-traffic-continues-to-grow-significantly-in-2023-22055468|سەردێڕ=Press: Air traffic continues to grow significantly in 2023 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> فڕۆکەخانەی میونشن مەڵبەندێکی سەرەکییە بۆ ھێڵی ئاسمانیی لوفتھانزا. فڕۆکەخانەکە خاوەنی دوو تێرمی ناڵی سەرنشینان، دوو ڕێڕەوی فڕین، و بەشێکی بەرفراوانی دامەزراوەکانی بارھەڵگرتن و چاککردنەوەیە کە توانای پێشوازیکردنیان لە فڕۆکە جەستە-پانەکانی وەک [[ئێرباس ئەی٣٨٠]] ھەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Munich Airport}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|فڕین|دەیەی ١٩٩٠}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Polish-language sources (pl)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} bb5vtjmtj0nv583nk2kycfbf0l1biep 0 298538 1673814 1615123 2026-09-23T22:36:47Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (بەلجیکا-کۆلکە) 1673814 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی بروکسێل''' فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەرەکیی [[بەلجیکا|بەلجیکایە]]. فڕۆکەخانەکە لە شارەوانیی زاڤێنتەم لە برابانت فلامیش، {{Convert|6.5|NM|0}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی [[بروکسێل]] دەکەوێت. فڕۆکەخانەی بروکسێل کە ھەروەھا بە شێوەیەکی ناڕەسمی بە '''فڕۆکەخانەی بروکسێل-نیشتمانی''' یان '''فڕۆکەخانەی بروکسێل-زاڤێنتەم''' ناسراوە، لە ساڵی ٢٠١٩دا پێشوازی لە زیاتر لە ٢٦ ملیۆن سەرنشین کردووە، ئەمەش وای کردووە ببێتە ٢٦ەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە لە [[ئەورووپا|ئەورووپادا]]. ئەم فڕۆکەخانەیە بە بنکەی نزیکەی ٢٦٠ کۆمپانیا دادەنرێت کە پێکەوە ڕاستەوخۆ کار بۆ ٢٠٬٠٠٠ کەس دابین دەکەن، ھەروەھا وەک بنکەی سەرەکی بۆ ھێڵە ئاسمانییەکانی بروکسل ئێرلاینز و تی یوو ئای فلای بەلجیکا خزمەت دەکات. ڕووبەری فڕۆکەخانەکە ١٬٢٤٥ ھێکتار (٣٬٠٧٦ ئەکتەر) دەگرێتەوە و سێ ڕێڕەوی فڕینی تێدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://brusselsairport.be/en/our-airport/facts-figures/airport-infrastructure|سەردێڕ=Airport Infrastructure {{!}} Brussels Airport|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=brusselsairport.be|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230926124448/https://www.brusselsairport.be/en/our-airport/facts-figures/airport-infrastructure|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Brussels Airport}} {{تووڵی دەروازە|بروکسێل|بەلجیکا|فڕین}} {{بەلجیکا-کۆلکە}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Dutch-language sources (nl)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی فەڕەنسی]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ھۆلەندی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} q07c87bsm8007pu9vxpjpv5btpk6any 0 298546 1673811 1606915 2026-09-23T22:36:17Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673811 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''فڕۆکەخانەی ئێدینبەرە''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە و دەکەوێتە ناوچەی [[ئینگلیستۆن]] لە [[ئێدینبەرە]] لە [[سکۆتلەندا]]. دەکەوێتە {{Convert|5|NM|mi km|0}} ڕۆژاوای ناوەندی شار، تەنھا لە دەرەوەی ڕێگاکانی M8 و M9. خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی لەلایەن کۆمپانیای فڕۆکەخانەی ئێدینبەرە لیمیتەدەوەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://assets.ctfassets.net/2hwzhse7szu0/2W2CN2zJUuXBbrbnqpbSec/1d0f084fc79eea0a1bcee70cd26f37a5/EAL_FY23_financial_results.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241125063735/https://assets.ctfassets.net/2hwzhse7szu0/2W2CN2zJUuXBbrbnqpbSec/1d0f084fc79eea0a1bcee70cd26f37a5/EAL_FY23_financial_results.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|archive-format=PDF |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Edinburgh Airport}}</ref> فڕۆکەخانەکە قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە سکۆتلەندا بە پشتبەستن بە ژمارەی سەرنشینەکان، لە ساڵی ٢٠٢٤دا ١٥.٨ ملیۆن سەرنشین لە فڕۆکەخانەکەوە گەشتیان کردووە، ژمارەی سەرنشینەکان لە ساڵی ٢٠٢٣ بە ڕێژەی ١٠٪ زیادیکردووە، بە گشتی ٣٥ ھێڵی ئاسمانی فڕۆکەخانەکە بەکاردەھێنن بۆ گەشتکردن بۆ زیاتر لە ١٥٢ شوێنی نێونەتەوەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://corporate.edinburghairport.com/about-us/facts-and-figures|سەردێڕ=Facts and figures {{!}} Edinburgh Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241224214209/https://corporate.edinburghairport.com/about-us/facts-and-figures |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=corporate.edinburghairport.com}}</ref> ھەروەھا شەشەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی [[بەریتانیا]]یە. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://corporate.edinburghairport.com/about-us|سەردێڕ=About Us {{!}} Edinburgh Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241224214209/https://corporate.edinburghairport.com/about-us |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|وێبگە=corporate.edinburghairport.com |زمان=en}}</ref> ==مێژوو== ===ساڵانی پێشوو=== لە ساڵی ١٩١٦، فڕۆکەخانەی تێرنھاووس وەک باکووریترین بنکەی بەرگریی ئاسمانیی بەریتانی لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] کرایەوە کە لەلایەن [[سوپای فڕینی شاھانە]] بەکار دەھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|زمان=en |ناونیشان=https://corporate.edinburghairport.com/about-us/edinburgh-airport-history |سەردێڕ=Edinburgh Airport history |ئیش=Edinburgh Airport |df =dmy-all |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240412185518/https://corporate.edinburghairport.com/about-us/edinburgh-airport-history |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ١٩١٨، ھێزی ئاسمانیی شاھانە پێکھات و مەیدانی ئاسمانییەکە ناوی نرا «ڕاف تێرنھاووس» و خاوەندارێتییەکەی گوازرایەوە بۆ [[وەزارەتی فڕۆکەوانی]].{{citation needed|date=July 2025}} لە ساڵی ١٩٢٥ەوە، بنکە بچووکەکە بۆ جێگیرکردنی [[سکادرۆنی ژمارە ٦٠٣ی ڕاف|سکادرۆنی ٦٠٣ (شاری ئێدینبەرە)]] بەکار ھێنرا، کە پێک ھاتبوو لە [[ئێرکۆ دی ئێچ ٩|دی ئێچ ٩ ئەی]]یەکان، [[وێستلاند واپیت]]ییەکان، [[ھاوکەر ھارت]]ەکان، و بۆمبھاوێژە سووکەکانی [[ھاوکەر ھیند]]. ھەموو فڕۆکەکان ڕێڕەوێکی ئاسمانیی گیایییان بەکار دەھێنا.{{citation needed|date=July 2025}} لە ساڵی ١٩٣٩، کاتێک [[جەنگی جیھانیی دووەم]] دەستی پێ کرد، [[فەرماندەیی شەڕکەری ڕاف]] کۆنترۆڵی مەیدانی ئاسمانییەکەی گرتە دەست و ڕێڕەوێکی فڕینی {{Convert|3900|ft|abbr=on|0}} کۆنکرێت کرا بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ [[سوپەرمارین سپیتفایەر]]. لە کاتی [[شەڕی بەریتانیا]]دا، سکادرۆنەکانی [[سکادرۆنی ژمارە ٣ی ڕاف|٣]]، [[سکادرۆنی ژمارە ٦٥ی ڕاف|٦٥]]، و [[سکادرۆنی ژمارە ١٤١ی ڕاف|١٤١]] لە بنکە ئاسمانییەکەدا ئامادە بوون.{{citation needed|date=July 2025}} ===دوای جەنگی جیھانیی دووەم=== لە دوای ساڵی ١٩٤٥، کاتێک [[جەنگی جیھانیی دووەم]] کۆتاییی ھات، مەیدانی ئاسمانییەکە لەژێر کۆنترۆڵی سەربازیدا مایەوە. بە فەرمی لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٧ بۆ ھاتوچۆی بازرگانی کرایەوە. یەکەم گەشتی بازرگانی کە فڕۆکەخانەکەی بەکار ھێنا خزمەتگوزارییەکی [[بەریتیش ئەورووپیان ئەیروەیز]] بوو لە لەندەن ([[نۆرتھۆڵت]]) بۆ [[شێتلاند]]، کە [[ئێدینبەرە]] و [[ئەبەردین]] خاڵە ناوەندییەکانی وەستان بوون. فڕۆکەکە داگلاس سی٤٧ی ١٨ کورسی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Edinburgh's Airport Opened: Direct London-Shetland Air Link |ئیش=The Scotsman |ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ١٩٤٧|شوێن=Edinburgh |پەڕە=٥}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[فڕۆکەخانەی گلاسگۆ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Edinburgh Airport}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی سکۆتلاند]] 3ukgmgcnq6spfvc53u3tjau3cxjncwl 0 298548 1673885 1606445 2026-09-24T01:35:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھیندستان-کۆلکە) 1673885 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئیندیرا گاندی''' کە تا ساڵی ١٩٨٦ بە '''فڕۆکەخانەی پاڵام''' ناسرابوو، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەرەکییە کە خزمەت بە [[نیوودێلھی]]ی پایتەختی [[ھیندستان]] و ناوچەی پایتەختی نیشتمانی (ئێن سی ئاڕ) دەکات. فڕۆکەخانەکە کە بەسەر ڕووبەری {{Convert|5106|acres}}دا دابەش بووە، لە پاڵام لە [[دەلھی]] ھەڵکەوتووە، کە دەکاتە {{Convert|15|km}} لە باشووری ڕۆژاوای وێستگەی شەمەندەفەری نیوودێلھی و {{Convert|16|km}} لە ناوەندی شارەکەوە دوورە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=eAIP India |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠١٢|ناونیشان=http://www.aai.aero/public_notices/aaisite_test/eAIP/PUB/2012-04-01/html/index-en-GB.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140331042733/http://www.aai.aero/public_notices/aaisite_test/eAIP/PUB/2012-04-01/html/index-en-GB.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی ئازاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |بڵاوکەرەوە=OF Airports Authority of India}}</ref><ref name="newdelhiairport1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.newdelhiairport.in/fact-sheet.aspx|سەردێڕ=Indira Gandhi International Airport {{!}} Fact Sheet |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Indira Gandhi International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|فڕین}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی کەم و کوڕیان ھەیە لە سەرچاوەی باوەڕپێکراودا]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 3gtduozkkpw1jipbejaw4k0pkhnspcf 0 298549 1673893 1606447 2026-09-24T01:36:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673893 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سان فرانسیسکۆ''' فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەرەکییە کە خزمەت بە [[ناوچەی کەنداوی سان فرانسیسکۆ]] لە ویلایەتی [[کالیفۆڕنیا]]ی ئەمریکا دەکات. خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی لەلایەن [[سان فرانسیسکۆ|شار و کەرتی سان فرانسیسکۆ]]وە دەکرێت؛ فڕۆکەخانەکە ناونیشانی پۆستی و کۆدی پۆستی سان فرانسیسکۆی ھەیە، ھەرچەندە دەکەوێتە [[ناوچەی تۆمارنەکراو|ناوچەیەکی تۆمارنەکراو]] لە کەرتی ھاوسێی سان ماتیۆ،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www2.census.gov/geo/maps/DC2020/DC20BLK/st06_ca/county/c06081_san_mateo/DC20BLK_C06081.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٢|پەڕەکان=٥–٦ (PDF p. ٦–٧)|وتەگێڕانەوە=San Francisco International Arprt}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.flysfo.com/about-sfo/investor-relations/buy-sfo-bonds/sfo|سەردێڕ=San Francisco International Airport {{!}} San Francisco International Airport |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Flysfo.com |زمان=en}}</ref> کە نزیکەی {{Convert|12|mi|km nmi}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی سان فرانسیسکۆوە دوورە. فڕۆکەخانەی سان فرانسیسکۆ گەورەترین فڕۆکەخانەیە لە ناوچەی کەنداوەکەدا و دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە کالیفۆڕنیا، کە لە دوای [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی لۆس ئانجلەس]] (ئێل ئەی ئێکس) دێت. لە ساڵی ٢٠٢٥دا، بەپێی جموجۆڵی سەرنشینان لە پلەی ١٣یەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و ٣٢ەمین لە جیھاندا داندرا.<ref name="passengers-2017">{{Cite report|url=http://www.panynj.gov/airports/pdf-traffic/ATR2017.pdf|title=Airports Council International – Worldwide Airport Traffic Report – Calendar Year 2017|publisher=The Port Authority of New York and New Jersey|place=[[New York City|New York]]|access-date=May 31, 2018|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180508101727/http://www.panynj.gov/airports/pdf-traffic/ATR2017.pdf|archivedate=May 8, 2018}}</ref> فڕۆکەخانەکە مەڵبەندێکی سەرەکییە بۆ ھێڵی ئاسمانیی یونایتد ئێرلاینز، کە وەک دەروازەی سەرەکیی گواستنەوەی ئاسمانی بەسەر ئۆقیانووسی ھێمندا و وەک بنکەیەکی سەرەکیی چاککردنەوەی فڕۆکەکان کار دەکات. سەرەڕای ئەوەش، فڕۆکەخانەی سان فرانسیسکۆ وەک مەڵبەندێک بۆ [[ھێڵی ئاسمانیی ئاڵاسکا]] خزمەت دەکات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|San Francisco International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} k7vznuxldqdrpqzkgef2sryvnrxqypb 0 298550 1673819 1606168 2026-09-23T22:37:37Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673819 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی بەرلین براندنبێرگ''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی بێلایەنە لە شۆنێفێڵد، کە دەکەوێتە باشووری پایتەختی [[ئەڵمانیا|ئەڵمانی]] و ویلایەتی [[بەرلین]]، لە ویلایەتی [[براندنبورگ]]. فڕۆکەخانەکە لە دووریی {{Convert|18|km|mi}} لە باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شارەکە دەکەوێت، و وەک بنکەیەک بۆ ھێڵە ئاسمانییەکانی کۆندۆر، ئیزی جێت، یوورۆوینگز، ڕایانئێر و سوندئێر خزمەت دەکات. فڕۆکەخانەکە زیاتر گەشت بۆ شوێنە کلانشاری و گەشتیارییەکانی ئەورووپا دەکات، سەرەڕای ئەوەش کۆمەڵێک گەشتی نێوان کیشوەرەکانیشی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسە {{پۆلی کۆمنز|Berlin Brandenburg Airport}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|فڕین}} [[پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە بەرلین]] [[پۆل:CS1 Polish-language sources (pl)]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] j3qp9xir4u3cmzv36l0zydhqymopx2a 0 298552 1673898 1606167 2026-09-24T01:37:45Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (چین-کۆلکە) 1673898 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شانگھای پودۆنگ''' فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەرەکییە کە خزمەت بە [[شانگھای]] لە [[چین]] دەکات. فڕۆکەخانەی پودۆنگ خزمەت بە گەشتە نێونەتەوەیییەکان و ژمارەیەکی کەمتر لە گەشتە ناوخۆیییەکان دەکات، لەکاتێکدا فڕۆکەخانە سەرەکەییەکەی تری شارەکە، شانگھای-ھۆنگکیاو، بە شێوەیەکی سەرەکی گەشتە ناوخۆیی و ناوچەیییەکان لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا ڕێک دەخات. فڕۆکەخانەی پودۆنگ کە نزیکەی {{Convert|30|km|mi}} لە ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شارەکەوە دوورە، ڕووبەرێکی {{Convert|10000|acre|km2}} لە شوێنێکی تەنیشت ھێڵی کەنار دەریا لە ڕۆژھەڵاتی ناوچەی پودۆنگ دەگرێتەوە. فڕۆکەخانەکە لەلایەن دەسەڵاتی فڕۆکەخانەی شانگھایەوە بەڕێوەدەبرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Shanghai Pudong International Airport}} {{تووڵی دەروازە|چین|فڕین|دەیەی ١٩٩٠}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Russian-language sources (ru)]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} bdq34ohwotpt8z5z9zhp55d9pwh0axa 0 298553 1673903 1606448 2026-09-24T01:38:35Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، چین-کۆلکە) 1673903 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پایتەختی پەکین''' قەرەباڵغترینی ئەو دوو فڕۆکەخانە نێونەتەوەیییەیە کە خزمەت بە [[پەکین]]ی پایتەختی [[چین]] دەکەن (ئەوی تریان فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی داکسینگی پەکینە). فڕۆکەخانەکە لە دووریی {{Convert|32|km}} لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ناوشاری پەکین، لە ناوچەیەکی دەرەکیی چائۆیانگ و دەوروبەری ئەو ناوچەیە لە کەنار شاری شونیی دەکەوێت. فڕۆکەخانەکە لەلایەن کۆمپانیای سنوورداری فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی پایتەختی پەکینەوە خاوەندارێتی و بەڕێوەدەبرێت، کە کۆمپانیایەکی ژێر کۆنترۆڵی دەوڵەتە. کۆدی ئای ئەی تی ئەیی فڕۆکەخانەکە، پی ئێی کەی، لەسەر بنەمای ناوی ڕۆمانیی پێشووی شارەکە کە پەکینگ بووە، دیاری کراوە. ڕووبەری فڕۆکەخانەکە {{Convert|3,657|acre|ha}} لە زەوییەکانی خاوەندارێتیی فڕۆکەخانەکە دەگرێتەوە. فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ١٩٥٨دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.reduper.com/industry/traffic/airport/beijing-capital-international-airport|سەردێڕ=Beijing Capital International Airport - Super Engineering Website |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231103133721/https://www.reduper.com/industry/traffic/airport/beijing-capital-international-airport/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=reduper.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Beijing Capital International Airport}} {{تووڵی دەروازە|چین|فڕین|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{چین-کۆلکە}} [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:CS1 Japanese-language sources (ja)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی چینی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 81ujbao19hh51qtnujh4n4687zvqxl8 0 298554 1673815 1606449 2026-09-23T22:36:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673815 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی بریستۆڵ''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە شاری [[بریستۆڵ]] لە ئینگلتەرا و ناوچەکانی دەوروبەری دەکات. ئەم فڕۆکەخانەیە کە لە لولسگەیت بۆتۆم لەسەر بەرزایییەکانی باکووری گردەکانی مێندیپ لە باکووری سۆمەرسێت ھەڵکەوتووە، لە دووریی {{Convert|8|mi|km}} لە باشووری ڕۆژاوای ناوەندی شاری بریستۆڵەوە دەکەوێت. فڕۆکەخانەکە لەسەر پێگەی فڕۆکەخانەیەکی سەربازیی پێشووی [[ھێزی ئاسمانیی شاھانە]] دروست کراوە، و لە ساڵی ١٩٥٧دا بە ناوی '''فڕۆکەخانەی بریستۆڵ (لولسگەیت)''' کرایەوە،<ref name="Bristol Airport-2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.bristolairport.co.uk/about-us/who-we-are/our-history|سەردێڕ=History of Bristol Airport {{!}} Explore the Timeline |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150928010504/http://www.bristolairport.co.uk/about-us/who-we-are/our-history |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥}}</ref> کە بووە جێگرەوەی فڕۆکەخانەی بریستۆڵ (ویتچێرچ) وەک فڕۆکەخانەی شارەوانیی بریستۆڵ. لە ساڵی ١٩٩٧ تا ٢٠١٠ بە '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بریستۆڵ''' ناسرابوو.<ref name="Bristol Airport-2010-2">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی ئازاری ٢٠١٠|ناونیشان=http://www.bristolairport.co.uk/media-centre/news-releases/2010/03/bristol-branch-launch-unveil.aspx|سەردێڕ=Page not found |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131104001258/http://www.bristolairport.co.uk/media-centre/news-releases/2010/03/bristol-branch-launch-unveil.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٧دا، زۆرینەی پشکەکانی فڕۆکەخانەکە بە کۆمپانیای فێرست گرووپ فرۆشران، و دواتر لە ساڵی ٢٠٠١دا فڕۆکەخانەکە بە پڕۆژەیەکی ھاوبەشی بانکی ماکواری و لایەنەکانی دیکە فرۆشرا. لە ئەیلوولی ٢٠١٤دا، دامەزراوەی پلانی خانەنشینیی مامۆستایانی ئۆنتاریۆ تەواوی پشکەکانی ماکواری کڕییەوە و بووە تاکە خاوەنی فڕۆکەخانەکە. لە تشرینی دووەمی ٢٠٢٥دا، کۆمپانیای بەڕێوەبردنی داراییی ماکواری ٥٥٪ی پشکەکانی کڕییەوە، پشکەکانی دیکەش لای کۆمپانیای گەنجینەی نیو ساوس وێڵزی ئوسترالیا (تی کۆرپ)، سندووقی خانەنشینیی ئوسترالی (ئەی ئاڕ تی) و ستێپستۆن مانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Airport |یەکەم=Bristol |ناونیشان=https://www.bristolairport.co.uk/corporate/about-us/ownership/|سەردێڕ=Bristol Airport ownership |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=www.bristolairport.co.uk}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٩دا، لە پلەی ھەشتەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی شانشینی یەکگرتوودا داندرا، کە پێشوازی لە زیاتر لە ٨٫٩ ملیۆن سەرنشین کرد، ئەمەش ٣٪ زیادبوونی بەراورد بە ساڵی ٢٠١٨ بەخۆیەوە بینی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.caa.co.uk/Data-and-analysis/UK-aviation-market/Airports/Datasets/UK-Airport-data/Airport-data-2019/|سەردێڕ=Airport data 2019 {{!}} UK Civil Aviation Authority |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200327235532/https://www.caa.co.uk/Data-and-analysis/UK-aviation-market/Airports/Datasets/UK-Airport-data/Airport-data-2019/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=caa.co.uk}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٥دا، لەگەڵ پاراستنی پێگەی خۆی لە پلەی ھەشتەمدا، پێشوازی لە ١٠٫٨٣ ملیۆن سەرنشین کرد، کە دەکاتە ٣٫٦٪ی سەرجەم سەرنشینانی فڕۆکەخانەکانی شانشینی یەکگرتوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.caa.co.uk/data-and-analysis/uk-aviation-market/airports/uk-airport-data/uk-airport-data-2025/december-2025/|سەردێڕ=UK airport data December 2025 {{!}} UK Civil Aviation Authority |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=UK Civil Aviation Authority (CAA)}}</ref> ڕاپرسییەکی سەرنشینان کە لە ساڵی ٢٠١٥دا ئەنجامدرا، دەری خست کە ٣٢٫٥٪ی ئەو گەشتانەی فڕۆکەخانەکە بەکاردەھێنن لە شاری بریستۆڵەوە دەستیان پێکردووە یان لەوێ کۆتایییان ھاتووە، ٩٫٦٪ لە گلۆستێرشایەر، ٢٤٫٥٪ لە سۆمەرسێت، ١٦٫٩٪ لە دیڤۆن و ٨٫٢٪ لە [[ویڵتشایەر]] بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.caa.co.uk/uploadedFiles/CAA/Content/Standard_Content/Data_and_analysis/Datasets/Passenger_survey/CAA%20Passenger%20survey%20report%202015.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150922101545/http://www.caa.co.uk/docs/81/2012CAAPaxSurveyReport.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠١٨}}</ref> ھێڵە ئاسمانییەکانی ناو فڕۆکەخانەکە ئیزی جێت و ڕایانئێر لەخۆدەگرن. فڕۆکەخانەکە خاوەنی مۆڵەتی فڕۆکەخانەی بەکارھێنانی گشتیی دەسەڵاتی فڕۆکەوانیی مەدەنی (سی ئەی ئەی) (ژمارە P432)یە کە ڕێگە بە گەشتەکانی گواستنەوەی گشتیی سەرنشینان و ڕاھێنانی فڕۆکەوانی دەدات. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} Airlines with operating bases {{پۆلی کۆمنز|Bristol Airport}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} riv5iav957j553f7t8k08loov1100qc 0 298558 1673882 1606451 2026-09-24T01:35:05Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673882 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نیشتمانیی ڕۆناڵد ڕەیگن واشینگتن''' فڕۆکەخانەیەکی گشتییە لە کەرتی ئارلینگتن لە ویلایەتی ڤێرجینیای ئەمریکا، کە {{Convert|5|mi|km nmi|0}} لە [[واشینگتن دی سی]]ەوە دوورە. وەک نزیکترین فڕۆکەخانە لە پایتەختی وڵاتەکە، ئەم فڕۆکەخانەیە یەکێکە لەو دوو فڕۆکەخانەیەی کە خاوەندارێتییان لەلایەن [[حکوومەتی فیدراڵی ئەمریکا|حکوومەتی فیدراڵ]]ەوە دەکرێت و لەلایەن دەسەڵاتی فڕۆکەخانەکانی مێترۆپۆلیتانی واشینگتن (ئێم دەبلیو ئەی ئەی) بەڕێوەدەبرێت کە خزمەت بە ناوچەی کلانشاری واشینگتن دەکات؛ ئەوی تریان فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دالێسە (ئای ئەی دی)، کە نزیکەی {{Convert|25|mi|km nmi}} بەرەو ڕۆژاوا لە کەرتەکانی فێرفاکس و لۆدۆن دەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://adip.faa.gov/agis/public/#/airportData/DCA|سەردێڕ=Airport Data and Information Portal |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200612012243/https://adip.faa.gov/agis/public/#/airportData/DCA |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=adip.faa.gov}}</ref> فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ١٩٤١دا {{کات لەمەوبەر|١٩٤١}} بە ناوی '''فڕۆکەخانەی نیشتمانیی واشینگتن''' کرایەوە. بەشێک لە تێرمی ناڵە سەرەتایییەکە ھێشتا وەک تێرمی ناڵی ١ بەکاردێت؛ تێرمی ناڵی ٢ کە زۆر لەوە گەورەترە لە ساڵی ١٩٩٧دا کرایەوە. لە ساڵی ١٩٩٨دا، [[کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|کۆنگرە]] یاسایەکی پەسەند کرد و سەرۆک [[بیڵ کڵینتن]] واژووی لەسەر کرد بۆ گۆڕینی ناوی فڕۆکەخانەکە بە مەبەستی ڕێزلێنان لە چلەمین سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، [[ڕۆناڵد ڕەیگن]]، کە لە ساڵی ١٩٨١ تا ١٩٨٩ لە سەرۆکایەتیدا بوو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Ronald Reagan Washington National Airport}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین|کالیفۆڕنیا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} a4cfnacajs2xmmi9zn1cq1qvsey982h 0 298559 1673905 1606161 2026-09-24T01:38:54Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھیندستان-کۆلکە) 1673905 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی چێنای''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە شاری [[چێنای]]ی پایتەختی ویلایەتی [[تامیل نادو]] لە ھیندستان دەکات. دەکەوێتە فڕۆکەخانەکە لە تیرووسولام لە کەرتی چێنگالپاتۆ لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی چێنایی مەزندا، کە نزیکەی {{Cvt|21|km}} لە باشووری ڕۆژاوای ناوەندی شارەکەوە دوورە. یەکەم گەشتی ئاسمانی لە ساڵی ١٩١٥دا ئەنجامدرا و فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ١٩٣٠دا کەوتە کار. فڕۆکەخانەکە وەک بارەگای ھەرێمیی باشووری دەسەڵاتی فڕۆکەخانەکانی ھیندستان (ئەی ئەی ئای) بۆ باشووری ھیندستان کار دەکات، کە پێکھاتووە لە ویلایەتەکانی [[ئاندرە پرەدێش]]، [[کارناتاکا]]، [[کێرالا]]، تامیل نادو و [[تەلانگانا]]، لەگەڵ ناوچە یەکگرتووە فیدراڵییەکانی [[لاکشادویپ]] و پودوچێری.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Chennai International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|فڕین|ئەندازیاری}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:Pages using multiple image with auto scaled images]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} pn3qxw53sb8qe88gblpg85dum6z1yqf 0 298560 1673909 1606452 2026-09-24T01:39:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673909 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی جەنەڕاڵ ئێدوارد لۆرنس ڵۆگن''' (کە زیاتر بە '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بۆستن ڵۆگن''' ناسراوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٢ی حوزەیرانی ١٩٤٣|ناونیشان=http://archives.lib.state.ma.us/actsResolves/1943/1943acts0528.pdf|سەردێڕ=DSpace-GLAM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141225030911/http://archives.lib.state.ma.us/actsResolves/1943/1943acts0528.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی نیسانی ١٩٥٤|ناونیشان=http://archives.lib.state.ma.us/actsResolves/1954/1954acts0361.pdf|سەردێڕ=DSpace-GLAM |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305080900/http://archives.lib.state.ma.us/actsResolves/1954/1954acts0361.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥}}</ref>) فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە زیاتر لە ڕۆژھەڵاتی بۆستن و بەشێکیشی لە وینترۆپ لە ویلایەتی ماساچووسێتسی ئەمریکا دەکەوێت. فڕۆکەخانەکە ڕووبەری {{Convert|2384|acre}} دەگرێتەوە، شەش ڕێڕەوی فڕین و چوار تێرمی ناڵی سەرنشینانی ھەیە، و بەپێی خەمڵاندنەکان ١٦٬٠٠٠ کەس تێیدا کار دەکەن. ئەم فڕۆکەخانەیە خراوەتە ناو پلانی نیشتمانیی سیستمی فڕۆکەخانە یەکگرتووەکانی [[بەڕێوەبەرایەتیی فیدراڵی فڕۆکەوانی|بەڕێوەبەرایەتیی فیدراڵیی فڕۆکەوانی]] (ئێف ئەی ئەی)، کە تێیدا وەک بنکەیەکی گەورە و دامەزراوەیەکی سەرەکیی خزمەتگوزاریی بازرگانی پۆلێن کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠١٩|ناونیشان=https://www.faa.gov/airports/planning_capacity/profiles/|سەردێڕ=Airport Capacity Profiles {{!}} Federal Aviation Administration |وێبگە=Federal Aviation Administration Airport Capacity Profiles}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Logan International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} q3zuf013nwi2qbid14ay6n0c83a0hr0 0 298561 1673890 1606453 2026-09-24T01:36:24Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673890 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی واشینگتن دالێس''' فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەرەکییە کە خزمەت بە [[واشینگتن دی سی]]ی پایتەختی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دەکات. فڕۆکەخانەکە لە دووریی {{Convert|26|mi}} لە ڕۆژاوای ناوشاری واشینگتن دی سی، لە کەرتەکانی لۆدۆن و فێرفاکس لە باکووری ڤێرجینیا دەکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.metwashairports.com/dulles/663.htm|سەردێڕ=Facts |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110623091932/http://www.metwashairports.com/dulles/663.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠١١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.metwashairports.com/dulles/208.htm|سەردێڕ=flydulles.com - About Dulles International |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101127010338/http://metwashairports.com/dulles/208.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.fairfaxcounty.gov/planning-development/sites/planning-development/files/assets/documents/maps/zoningwallmap.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409000252/https://www.fairfaxcounty.gov/planning-development/sites/planning-development/files/assets/documents/maps/zoningwallmap.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> فڕۆکەخانەکە کە لە ساڵی ١٩٦٢دا کراوەتەوە، ناونراوە بە ناوی جۆن فۆستەر دالێس، [[سکرتێری ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سکرتێری دەوڵەتی]] کاریگەر لە سەردەمی [[شەڕی سارد|شەڕی سارددا]] کە بۆ ماوەیەکی کورت نوێنەرایەتیی ویلایەتی [[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرکی]] لە [[ئەنجومەنی پیرانی ئەمریکا|ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا]] کردووە. دالێس لەلایەن دەسەڵاتی فڕۆکەخانەکانی مێترۆپۆلیتانی واشینگتنەوە بەڕێوەدەبرێت و ڕووبەری {{Convert|13000|acre|sqmi km2|1}} دەگرێتەوە؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://skyvector.com/airport/IAD/Washington-Dulles-International-Airport|سەردێڕ=IAD - Washington Dulles International Airport {{!}} SkyVector |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220903105305/https://skyvector.com/airport/IAD/Washington-Dulles-International-Airport |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=skyvector.com}}</ref> ئای ئەی دی لەسەر ئاستی ڕووبەری زەوی، لە پلەی سێیەمی فڕۆکەخانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندایە لە دوای [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دێنڤەر]] و [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی داڵاس-فۆرت وۆرت]]. تێرمی ناڵی سەرەکی کە لەلایەن ئیرۆ سارینێنەوە دیزاین کراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hanson|یەکەم=Royce|سەردێڕ=Nation's Metropolis: The Economy, Politics, and Development of the Washington Region|دوایین٢=Wolman|یەکەم٢=Harold|ڕێکەوت=٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=University of Pennsylvania Press|ژپنک=٩٧٨-١-٥١٢٨-٢٢٩٢-٢|زنجیرە=The City in the Twenty-First Century|شوێن=Philadelphia|پەڕە=[https://books.google.com/books?id=wNWIEAAAQBAJ&newbks=١&newbks_redir=٠&lpg=PP١&pg=PA٥٠#v=onepage&q&f=false ٥٠]}}</ref> دوای تەواوبوونی، پەسندکارییەکی زۆری بەھۆی تەلارسازییە داھێنەرانەکەیەوە بەدەستھێنا و لەو کاتەوە چەندین خەڵاتی بردووەتەوە.<ref name="nytimes.com">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ١٩٦٦|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1966/07/03/archives/architects-pick-awardwinning-building-designs-institute-of.html|سەردێڕ=ARCHITECTS PICK AWARD-WINNING BUILDING DESIGNS; Institute of Architects Presents Honor Awards for 12 Buildings ARCHITECTS CITED FOR 12 BUILDINGS |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251102103829/https://www.nytimes.com/1966/07/03/archives/architects-pick-awardwinning-building-designs-institute-of.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=The New York Times |issn=0362-4331}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ١٩٦٦|ناونیشان=https://www.newspapers.com/article/the-kansas-city-star-judged-best-in-amer/183173233/|سەردێڕ=Judged Best in American Architecture |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251207221152/https://www.newspapers.com/article/the-kansas-city-star-judged-best-in-amer/183173233/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=The Kansas City Star |پەڕە=٦٩|via=newspapers.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Washington Dulles International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} drdko91827winmwflsra8t6mrfor7ko 0 298563 1673818 1606455 2026-09-23T22:37:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673818 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی بێرمینگام''' کە پێشتر بە '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بێرمینگام''' ناسرابوو،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.birminghamairport.co.uk/meta/news/2010/11/rebrand-news-article.aspx|سەردێڕ=We're Saying 'Hello World' As We Relaunch Our Brand - Birmingham Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101107073528/http://www.birminghamairport.co.uk/meta/news/2010/11/rebrand-news-article.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠|وێبگە=Birmingham Airport}}</ref> فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی سۆلیھەڵ لە وێست میدلاندزی ئینگلتەرا. فڕۆکەخانەکە {{Convert|7|NM}} لە ڕۆژھەڵات-باشووری ڕۆژھەڵاتی ناوەندی شاری [[بێرمینگام]] و {{Convert|9.5|NM}} لە ڕۆژاوا-باکووری ڕۆژاوای کۆڤێنتری، کەمێک لە باکووری گوندی بیکینھێڵەوە دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.solihull.gov.uk/sites/default/files/migrated/LeisureParksEvents_Cycling_and_Walking_foldout_map.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220325114047/https://www.solihull.gov.uk/sites/default/files/migrated/LeisureParksEvents_Cycling_and_Walking_foldout_map.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٢|وێبگە=[[Metropolitan Borough of Solihull]]}}</ref> ئەم فڕۆکەخانەیە بە شێوەیەکی فەرمی بە ناوی '''فڕۆکەخانەی ئێڵمدۆن''' لە ٨ی تەممووزی ١٩٣٩دا کرایەوە، لەلایەن وەزارەتی فڕۆکەوانییەوە لە ماوەی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیھانیی دووەمدا]] دەستی بەسەردا گیرا و لەلایەن ھەردوو [[ھێزی ئاسمانیی شاھانە]] (ئاڕ ئەی ئێف) و [[ھێزی دەریاییی شاھانە|ھێزی دەریاییی شاھانەوە]] وەک '''ئاڕ ئەی ئێف ئێڵمدۆن''' بەکار ھێنرا. فڕۆکەخانەکە بە شێوەیەکی بەرفراوان بۆ مەشق و ڕاھێنانی فڕین و بەرھەمھێنانی پیشەسازی لە کاتی شەڕدا بەکار دەھێنرا. لە ٨ی تەممووزی ١٩٤٦دا، فڕۆکەخانەکە دیسان بە ڕووی گەشتە شارستانییەکاندا کرایەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Birmingham Airport}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:CS1 Polish-language sources (pl)]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 Portuguese-language sources (pt)]] [[پۆل:وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووە ھەمیشەیییەکان]] [[پۆل:ھەموو وتارەکان بە بەستەرە دەرەکییە مردووەکان]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 0wk2rxcysvacy5gieafsrdzxizf3xbc 0 298564 1673906 1658210 2026-09-24T01:39:04Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، ژاپۆن-کۆلکە) 1673906 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی کانسای''' (بە [[ژاپۆنی]]: 関西国際空港، گۆکردن: کانسای کۆکوسای کووکۆ) کە بە شێوەیەکی باو بە '''کانکوو''' (بە [[ژاپۆنی]]: 関空) ناسراوە، فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەرەکییە لە ناوچەی ئۆساکای مەزن لە ژاپۆن، و نزیکترین فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیییە لە شارەکانی [[ئۆساکا]]، [[کیۆتۆ]] و [[کۆبێ]]ەوە. ئەم فڕۆکەخانەیە لەسەر دوورگەیەکی دەستکرد بە ناوی کانکووجیما (بە ژاپۆنی: 関空島) لە ناوەڕاستی کەنداوی ئۆساکا لە تەنیشت کەناراوەکانی [[ھۆنشوو]] ھەڵکەوتووە، کە دەکاتە {{Convert|38|km}} لە باشووری ڕۆژاوای وێستگەی ئۆساکاوە؛ فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە ناو سنووری سێ شارەوانییەوە، کە بریتین لە ئیزومیسانۆ لە باکوور، سێنان لە باشوور، و تاجیری لە ناوەڕاست،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی تەممووزی ٢٠١١|script-title=ja:航空運送事業の許可について（Peach・Aviation 株式会社） |ناونیشان=http://www.mlit.go.jp/report/press/cab01_hh_000038.html|سەردێڕ=報道発表資料：航空運送事業の許可について（Peach・Aviation 株式会社） - 国土交通省 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١١|وتەگێڕانەوە="１．本社所在地 大阪府泉南郡田尻町泉州空港中１番地（関西空港内）"}}</ref> لە [[پارێزگای ئۆساکا]]. یەکەم دوورگەی فڕۆکەخانەکە ڕووبەری نزیکەی {{Convert|510|ha|4=٠}} و دووەم دوورگەی ڕووبەری نزیکەی {{Convert|545|ha|4=٠}} دەگرێتەوە، کە کۆی گشتیی ڕووبەرەکەی دەکاتە {{Convert|1055|ha|4=0}}.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kansai-airports.co.jp/en/company-profile/about-airports/kix.html|سەردێڕ=Kansai International Airport {{!}} Business|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=kansai-airports.co.jp|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240207084444/http://www.kansai-airports.co.jp/en/company-profile/about-airports/kix.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Kansai International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ژاپۆن|فڕین|دەیەی ١٩٩٠|نژیاروانی}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{ژاپۆن-کۆلکە}} [[پۆل:CS1 Spanish-language sources (es)]] [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ژاپۆنی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} fhlny3tnxc4biv87txarfx9npc4gcd5 0 298574 1673812 1623124 2026-09-23T22:36:27Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ھیندستان-کۆلکە) 1673812 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''فڕۆکەخانەی ئەحمەداباد''' کە بە فەرمی '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەردار ڤالاببای پاتەل''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە لە [[ئەحمەداباد، ھیندستان|شاری ئەحمەداباد]] لە [[گوجەرات|ویلایەتی گوجارات]] لە [[ھیندستان]]. ناوی لێنراوە بەناوی سەردار ڤالاببای پاتەل کە یەکەم جێگری سەرۆکوەزیرانی ھیندستان بووە. فڕۆکەخانەکە قەرەباڵغترین و گەورەترین فڕۆکەخانەیە لە ویلایەتی گوجارات، و حەوتەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی ھیندستانە. لە ساڵی دارایی ٢٠٢٤-٢٠٢٥دا، زیاتر لە ١٣ ملیۆن سەرنشین مامەڵەیان لەگەڵدا کردووە، ئەمەش بووەتە حەوتەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانە لە ڕووی ھاتووچۆی سەرنشینەکانەوە لە [[ھیندستان]]. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/589115/indian-airports-passenger-traffic/|سەردێڕ=India: leading airports by passengers handled 2025 |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=statista}}</ref> فڕۆکەخانەکە وەک شارێکی گرنگ بۆ ئایر ھیندستان و بنکەیەکی کارکردن بۆ ئیندیگۆ کار دەکات. لە ساڵی ٢٠١٥ حکوومەت ڕێکاری تایبەتکردنی فڕۆکەخانەکەی دەستپێکرد. == مێژوو == [[File:Praful Patel, the Minister of State (Independent Charge) for Micro, Small and Medium Enterprises, Shri Dinsha J. Patel and other dignitaries at the unveiling ceremony of the statue of Sardar Vallabh Bhai Patel.jpg|thumb|پەیکەری سەردار پاتێل، لە ساڵی ٢٠١١ لەناو فڕۆکەخانەکەدا دانراوە]] فڕۆکەخانەکە لە ساڵی ١٩٣٧ کرایەوە، لەکاتێکدا ئۆپەراسیۆنە نێونەتەوەیییەکان لە ٢٦ی کانوونی دووەمی ١٩٩١ دەستیان پێ کرد. وەک [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەیی|فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیی]] لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٠٠ پۆلێن کرا.<ref name="newterminal">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Airports International - New Terminal in Ahmedabad |ناونیشان=http://www.aai.aero/misc/newterminal.pdf |ئیش=[[Airports Authority of India]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|ساڵ=٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130722185229/http://www.aai.aero/misc/newterminal.pdf}}</ref> لە ئاداری ٢٠٠٤، ئایر ئیندیا دەستی بە خزمەتگوزاری بۆ فڕۆکەخانەی ھیسرۆی لەندەن کرد بە فڕۆکەی بۆینگ ٧٤٧. گەشتەکە خزمەتی بە کۆمەڵگەی گەورەی گوجاراتی لە شانشینی یەکگرتوو دەکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.flightglobal.com/london-non-stops-for-air-india/53660.article |سەردێڕ=London non-stops for Air India |ئیش=Airline Business |ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠٠٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/a-i-to-begin-london-ahmedabad-flights/articleshow/544042.cms |سەردێڕ=A-I to begin London-Ahmedabad flights |ئیش=Times of India |ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٠٤| agency=Press Trust of India |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ھەڵگرەکە لە تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ کۆتاییی بە خزمەتگوزارییەکە ھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://indianexpress.com/article/news-archive/ai-terminates-ahmedabad-london-flight/lite/ |سەردێڕ=AI terminates Ahmedabad-London flight |ئیش=The Indian Express |ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> لە حوزەیرانی دواتردا، ئایر ئیندیا دەستی بە ڕێڕەوێک کرد بۆ فرانکفۆرت بە بەکارھێنانی فڕۆکەی ٧٤٧.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/Now-a-direct-Air-India-flight-from-Abad-to-Frankfurt/articleshow/4601481.cms |سەردێڕ=Now, a direct Air India flight from A'bad to Frankfurt |ئیش=Times of India |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢}}</ref> ئەم پەیوەندییە تا تشرینی دووەمی ٢٠١٠ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.anna.aero/2010/09/15/air-india-cuts-frankfurt-scissor-hub-from-end-of-october/ |سەردێڕ=Air India cuts Frankfurt scissor hub from end of October |ئیش=Anna.aero |ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220125105622/https://www.anna.aero/2010/09/15/air-india-cuts-frankfurt-scissor-hub-from-end-of-october/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Flying to Europe, US: Some good news, some bad |ئیش=The Times of India |ڕێکەوت=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|نووسەر=Kumar, Manish | id={{ProQuest|747112701}}}}</ref> تێرمیناڵی ٢ی نوێ بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ گەشتیارە نێونەتەوەیییەکان لە ساڵی ٢٠١٠دا کرایەوە. پەیکەرێکی {{convert|١٨|ft|m|order=flip|adj=mid|-tall}}ی [[سەردار ڤالابای پاتێل]]یش لە فڕۆکەخانەکەدا کرایەوە.<ref name="statue">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Praful Patel inaugurates Sardar Patel's statue at Ahmedabad airport |ناونیشان=http://www.dnaindia.com/india/report-praful-patel-inaugurates-sardar-patel-s-statue-at-ahmedabad-airport-1492728 |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ئیش=[[Daily News and Analysis]] |شوێن=Ahmedabad |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref><ref name="newbuilding">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=New building to be used as international terminal: AAI |ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/New-building-to-be-used-as-international-terminal-AAI/articleshow/6476900.cms |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ئیش=[[Times of India]] |شوێن=Ahmedabad |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئازاری ٢٠١٥}}</ref> لە ئابی ٢٠١٦دا، ئایر ئیندیا خزمەتگوزاریی ڕاستەوخۆی بۆ [[فڕۆکەخانەی ھیسرۆ|لەندەن-ھیسرۆ]] بە فڕۆکەی [[بۆینگ ٧٨٧ دریملاینەر|بۆینگ ٧٨٧]] دەستپێکردەوە. لە چوار گەشتە ھەفتانەیییەکە، سێیان بۆ [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی نیوارک لیبرتی|نیوارک]] بەردەوام دەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.anna.aero/2016/08/16/air-india-resumes-ahmedabad-to-london-route/ |سەردێڕ=Air India resumes Ahmedabad to London route |ئیش=Anna.aero |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221210031353/https://www.anna.aero/2016/08/16/air-india-resumes-ahmedabad-to-london-route/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Air India launches Ahmedabad to Newark flight |ئیش=The Times of India |ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠١٦|نووسەر=Chauhan, Ashish | id={{ProQuest|1811426609}}}}</ref> لە ئاداری ٢٠١٧دا، وێستگەیەکی وزەی خۆری ٧٠٠ کیلۆواتی لەسەر سەربانی فڕۆکەخانەکە خرایە گەڕ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Airport rooftop solar array joins power grid|ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/airport-rooftop-solar-array-joins-power-grid/articleshow/57760836.cms|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٧|ئیش=The Times of India|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠٢١}}</ref> ئایر ئیندیا لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨دا کارکردنی خزمەتگوزاریی لەندەن–نیوارکی ڕاوەستاند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://indianexpress.com/article/cities/chandigarh/air-india-says-no-new-international-routes-from-chandigarh-till-disinvestment-proccedure-is-complete-6063647/ |سەردێڕ=Air India says no new international routes from Chandigarh till disinvestment procedure is over |ئیش=The Indian Express |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٨دا، حکوومەتی ناوەندی پێشنیازێکی [[دەزگای فڕۆکەخانەکانی ھیندستان]] (AAI)ی بۆ بەکرێدانی شەش لە فڕۆکەخانەکانی، لەوانەش ئەحمەداباد، پەسەند کرد. مانگی دواتر، دەزگای فڕۆکەخانەکانی ھیندستان دەستی بە پرۆسەیەکی زیادکردنی کێبڕکێی نێونەتەوەیی کرد بۆ بەخشینی گرێبەستەکانی کارپێکردن، بەڕێوەبردن و پەرەپێدان (OMD) بۆ شەش فڕۆکەخانەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=AAI seeks bids for six airports, to finalise bidders on February 28 |ناونیشان=https://economictimes.indiatimes.com/industry/transportation/airlines-/-aviation/aai-seeks-bids-for-six-airports-to-finalise-bidders-on-february-28/articleshow/67131473.cms |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش= [[The Economic Times]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> حەوت کۆمپانیا بەشدارییان لە پرۆسەی زیادکردنەکەدا کرد بۆ فڕۆکەخانەی ئەحمەداباد. ئەمانە بریتی بوون لە [[ئادانی ئینتەرپڕایزس لیمیتد]]، ئەی ئێم پی کاپیتال ئینڤێستەرز (UK) لیمیتد کە بنکەکەی لە سیدنی، ئوسترالیایە، ئۆتۆستراد، [[گرووپی جی ئێم ئاڕ|جی ئێم ئاڕ ئێرپۆرتس لیمیتد]]، ئای ئینڤێستمێنتس لیمیتد، پی ئێن سی ئینفراستڕەکچەر لیمیتد و سانا ئینتەرپڕایزس.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=AAI seeks bids for six airports, to finalise bidders on February 28 |ناونیشان=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/68029155.cms |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش= [[The Times of India]] |ڕێکەوت=١٧ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> پرۆسەی زیادکردنەکە لەلایەن [[گرووپی ئادانی]]یەوە بردراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Adani group wins bids to operate 5 airports for 50 years |ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/adani-highest-bidder-for-five-airports-including-ahmedabad-jaipur-lucknow/articleshow/68150898.cms |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش= [[The Times of India]] |ڕێکەوت=٢٥ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref> دوای ھەڵبژاردنی ئادانی ئینتەرپڕایزس لیمیتد (AEL) وەک زیادکەری ھەڵبژێردراو، ئادانی ئینتەرپڕایزس لیمیتد، کۆمپانیای ئامانجی تایبەت (SPV) – فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەحمەداباد لیمیتد (AIAL)ی دامەزراند و وەک خاوەن ئیمتیاز لەژێر یاسای کۆمپانیاکانی ٢٠١٣دا بەپێی مەرجەکانی داواکاری بۆ پێشنیار تۆماری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ=Multi Year Tariff Proposal |ناونیشان=https://www.aera.gov.in/uploads/mytp/16662539979423.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ |ئیش=AERA.Gov.in |ڕێکەوت=٤ی شوباتی ٢٠٢٢ }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.aera.gov.in/uploads/mytp/16662539979423.pdf |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەحمەداباد لیمیتد ڕێککەوتنامەی ئیمتیازی لەگەڵ فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ئەحمەداباد لیمیتد واژوو کرد بۆ مافی تایبەت بە کارپێکردن، بەڕێوەبردن و پەرەپێدانی فڕۆکەخانەی ئەحمەداباد لە ١٤ی شوباتی ٢٠٢٠دا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=AAI seeks bids for six airports, to finalise bidders on February 28 |ناونیشان=https://timesofindia.indiatimes.com/business/india-business/adani-group-signs-agreement-with-aai-for-running-ahmedabad-lucknow-mangaluru-airports-for-50-years/articleshow/74133924.cms |ڕێکەوتی سەردان= ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ئیش= [[The Times of India]] |ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{پۆلی کۆمنز|Sardar Vallabhbhai Patel International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ھیندستان|فڕین}} {{ھیندستان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] dq9h5frualgugtki9keygysefviyjss 0 298597 1673897 1606767 2026-09-24T01:37:34Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673897 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی شارلۆت دۆگلاس''' فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[شارڵۆت|شارڵۆت، کارۆلاینای باکوور]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکات، کە نزیکەی {{Convert|6|mi|km}} دەکەوێتە ڕۆژاوای ناوچەی بازرگانیی ناوەندیی شارەکە. شارلۆت دۆگلاس فڕۆکەخانەی سەرەکییە بۆ بەکارھێنانی بازرگانی و سەربازی لە ناوچەی مێترۆپۆلیتانی شارلۆت. فڕۆکەخانەکە کە لەلایەن بەشی فڕۆکەوانیی شاری شارلۆتەوە بەڕێوەدەبرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://charlottenc.gov/Aviation/Pages/default.aspx|سەردێڕ=Aviation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200727200750/https://charlottenc.gov/Aviation/Pages/default.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|وێبگە=City of Charlotte}}</ref> ڕووبەری ٥٬٥٥٨ ئەکەر (٢٬٢٤٩ ھێکتار) زەوی دادەپۆشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://skyvector.com/airport/CLT/Charlotte-Douglas-International-Airport|سەردێڕ=CLT - Charlotte/Douglas International Airport {{!}} SkyVector |وێبگە=skyvector.com}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Charlotte Douglas International Airport}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فڕین}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:ھەموو ئەو وتارانەی وتەی بێسەرچاوەیان تێدایە]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} 417w2nuccs1tutwlxohnmjtw7kpesad 0 298599 1673821 1606770 2026-09-23T22:37:57Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ئەڵمانیا-کۆلکە) 1673821 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس}} '''فڕۆکەخانەی دووسێڵدۆرف''' کە تا ئازاری ٢٠١٣ بە ''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی دووسێڵدۆرف'' دەناسرا، فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە کە خزمەت بە [[دوسلدۆرف|دووسێڵدۆرف]] دەکات، کە پایتەختی ویلایەتی [[ڕاینی باکوور-وێستفالیا]] لە [[ئەڵمانیا]] و ناوچەی ڕاین-ڕوورە کە گەورەترین ناوچەی مێترۆپۆلیتانی ئەڵمانیایە. فڕۆکەخانەکە دەکەوێتە نزیکەی {{Convert|7|km|mi nmi}} باکووری ناوەندی شاری دووسێڵدۆرف، نزیکەی {{Convert|30|km|mi nmi}} باشووری ڕۆژاوای [[ئێسن]]، و نزیکەی {{Convert|15|km|mi nmi}} باشووری [[دویسبورگ]] لە ناوچەی ڕاین-ڕوور، کە گەورەترین ناوچەی مێترۆپۆلیتانی ئەڵمانیایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Düsseldorf Airport}} {{تووڵی دەروازە|ئەڵمانیا|فڕین}} {{ئەڵمانیا-کۆلکە}} [[پۆل:سیستمەکانی گواستنەوەی خەڵک لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:CS1 Italian-language sources (it)]] [[پۆل:CS1 French-language sources (fr)]] [[پۆل:CS1 German-language sources (de)]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئەڵمانی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 4jl3hyqnzq1eao9fwpjhfgdg2kaxpbj 0 298626 1673910 1607273 2026-09-24T01:39:44Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673910 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی ھارتسفیڵد جاکسن ئەتڵانتا''' ({{بە ئینگلیزی|Hartsfield–Jackson Atlanta International Airport}}) فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەییی سەرەکییە کە خزمەت بە شاری [[ئەتڵانتا]] و ناوچە گەورەکانی دەوروبەری دەکات لە ویلایەتی [[جۆرجیا (ویلایەت)|جۆرجیا]] لە ئەمریکا. دەکەوێتە {{Convert|10|mi|km nmi}} لە باشووری ناوچەی ناوەندی شاری ئەتڵانتا، بە ناوی سەرۆکی شارەوانی پێشووی ئەتڵانتا ویلیام بی ھارتسفیڵد و ماینارد جاکسن ناو نراوە.<ref name="history">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Grimes |یەکەم=Andrea |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.atl.com/about-atl/history-of-atl/|سەردێڕ=History of ATL - The official website of Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202212611/https://www.atl.com/about-atl/history-of-atl/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢ی شوباتی ٢٠١٩}}</ref><ref name="facts">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.atl.com/about-atl/atl-factsheet/|سەردێڕ=ATL Fact Sheet - The official website of Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221221145538/https://www.atl.com/about-atl/atl-factsheet/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٨ەوە، ھارتسفیڵد جاکسن قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی جیھان بووە، جگە لە ساڵی ٢٠٢٠، کە ھاتوچۆی سەرنشینەکانی بۆ ئەو ساڵە دابەزیوە بەھۆی سنووردارکردنی گەشتەکانی لە ئەنجامی [[پەتای جیھانیی کۆڤید-١٩ لە ئەمریکا|پەتای کۆڤید-١٩]]. لە ساڵی ٢٠٢٤دا، ھارتسفیڵد جاکسن خزمەتی بە ١٠٨٫١ ملیۆن سەرنشینی کردووە، کە زۆرترینە لە ھەموو فڕۆکەخانەکانی جیھان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.atl.com/wp-content/uploads/2025/01/ATL-ATR-2412.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> ھارتسفیڵد جاکسن ناوەندی سەرەکی [[ھێڵە ئاسمانییەکانی دەلتا|ھێڵی ئاسمانی دێڵتا]]، و شوێنی بارەگای سەرەکی کۆمپانیاکانی ھێڵی ئاسمانییە. بە کەمێک زیاتر لە ھەزار گەشت لە ڕۆژێکدا بۆ ٢٢٥ شوێنی ناوخۆیی و نێودەوڵەتی، ناوەندی دێڵتا گەورەترین ناوەندی ھێڵی ئاسمانییە لە جیھاندا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.delta.com/index.php?s=18&item=100|سەردێڕ=Delta News Hub {{!}} Delta News Hub |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130706181307/http://news.delta.com/index.php?s=18&item=100 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تەممووزی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://news.delta.com/hartsfield-jackson-atlanta-international-airport|سەردێڕ=Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport {{!}} Delta News Hub |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160626181305/http://news.delta.com/hartsfield-jackson-atlanta-international-airport |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> و بە یەکەم ناوەندی گەورەی ئەمریکا دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Radka |یەکەم=Ricky |ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.airfarewatchdog.com/blog/50066526/airline-hub-guide-which-u-s-cities-are-major-hubs-and-why-it-matters/|سەردێڕ=Airline Hub Guide: Which U.S. Cities Are Major Hubs and Why It Matters |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٢|وێبگە=Airfare Watchdog}}</ref> جیا لەوەش، ھارتسفیڵد جاکسن ناوەندی سەنتەری ئۆپەراسیۆنە تەکنیکییەکانی دێڵتایە، کە قۆڵی سەرەکی ڕێکخستن و چاککردنەوەی گشتیی ھێڵە ئاسمانییەکانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://centreforaviation.com/profiles/suppliers/delta-techops|سەردێڕ=Page Not Found {{!}} CAPA |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131220024534/http://centreforaviation.com/profiles/suppliers/delta-techops |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> ھارتسفیڵد جاکسن بنکەیەکی کارکردنە بۆ کۆمپانیاکانی گواستنەوەی کەم تێچووی ھێڵی ئاسمانی فرۆنتێر، و [[ھێڵە ئاسمانییەکانی باشووری ڕۆژاوا|ھێڵی ئاسمانی ساوسوێست]]. فڕۆکەخانەکە خزمەتگوزاری نێودەوڵەتی پێشکەش بە ئەمریکای باکوور، ئەمریکای باشوور، ئەورووپا، ئەفریقا، ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و ڕۆژھەڵاتی ئاسیا دەکات.<ref name="ATLstats">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://atlanta-airport.com/Airport/ATL/operation_statistics.aspx|سەردێڕ=Operation Statistics |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110221034915/http://www.atlanta-airport.com/Airport/ATL/operation_statistics.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئازاری ٢٠١١}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|http://www.atl.com/}} {{تووڵی دەروازە|فڕین|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{پۆلی کۆمنز|Hartsfield-Jackson Atlanta International Airport}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] pnvwmzy805i7oqnq4xjnlcusdrtjwky 0 298675 1673920 1607459 2026-09-24T04:33:42Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (نژیاروانی-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە) 1673920 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فڕۆکەخانە | coordinates = {{coord|55|52|19|N|004|25|59|W|region:GB-RFW|display=inline,title}} | image2 = GlasgowAirportFromAir.jpg | IATA = GLA | ICAO = EGPF | ناو = فڕۆکەخانەی گلاسگۆ }} '''فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی گلاسگۆ''' کە بە '''فڕۆکەخانەی گلاسکۆ''' ناسراوە ({{بە ئینگلیزی|Glasgow Airport}}، IATA)، و پێشتر '''فڕۆکەخانەی ئەبۆتسینچ''' بوو؛ فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیییە و دەکەوێتە شاری پایسلی، ڕێنفریشایر، [[سکۆتلاند]]، ٦ میل لە ڕۆژاوای [[گلاسگۆ]] دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx|سەردێڕ=Airline and Airport Code Search |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130807061741/http://www.iata.org/publications/Pages/code-search.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> لە ساڵی ٢٠٢٤دا ٨٫٠٦ ملیۆنێک سەرنشین تێدا گواستراوەتەوە، کە ساڵانە بەڕێژەی ٩٫٦٪٪ زیادی کردووە، بەمەش دەبێتە دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکە لە سکۆتلاند، دوای [[فڕۆکەخانەی ئێدینبەرە]] و نۆیەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەی بەریتانیا. خاوەندارێتی و بەڕێوەبردنی لەلایەن فڕۆکەخانەکانی AGSە، کە ھەروەھا خاوەنی فڕۆکەخانەکانی ئابەردین و ساوسھامپتنە و بەڕێوەی دەبات. پێشتر لەلایەن کۆمپانیای ھیسڕۆ ئایرپۆرت ھۆڵدینگز (پێشتر بە BAA ناسرابوو) بەێوە دەبرا. مێژووی فڕۆکەخانەی ئێستای گلاسگۆ دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٩٣٢. لە ساڵی ١٩٣٣ ژمارە ٦٠٢ (شاری گلاسگۆ)یەکەی سەربازیی AAFی ھێزی پشتیوانی ئاسمانی بارەگاکەی لەم فڕۆکەخانەیە بوو. لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٣٩ تا لە تشرینی دووەمی ١٩٣٩ ئەم یەکەیە لە فڕۆکەخانەکەی چۆڵ کرد و وردە وردە بووە فڕۆکەخانەیەکی ئاسایی گواستنەوەی سەرنشین.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[فڕۆکەخانەی ئێدینبەرە]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|شانشینی یەکگرتوو|فڕین|نژیاروانی}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Glasgow International Airport}} {{نژیاروانی-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:فڕۆکەخانەکانی سکۆتلاند]] 8ocluk2a7cdnpmcxrz84ua7gg132kpt 0 298908 1673445 1668713 2026-09-23T12:18:49Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1673445 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Minions & Monsters poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''مینیۆنەکان و دڕندەکان''''' فیلمێکی ئەنیمەیشنی [[فیلمی کۆمیدی|کۆمیدیی]] ئەمریکیی ساڵی ٢٠٢٦ە کە لەلایەن پیێر کۆفینەوە دەرھێنراوە، کە لەگەڵ [[برایان لینچ]] بە ھاوبەشی فیلمنامەکەی نووسیوە. فیلمەکە لەلایەن ئیلومینەیشنەوە بەرھەم ھێنراوە، کە سێیەمین بەشە لە زنجیرە فیلمە پێشینەیییەکانی مینیۆنەکان، و حەوتەمین بەشی گشتییە لە زنجیرە فیلمەکانی کەسی نەفرەتلێکراودا. لە فیلمەکەدا کۆفین وەک ئەکتەری دەنگیی مینیۆنەکان بەشدارە، لەگەڵ [[ترێی پارکەر]]، ئالیسۆن جانی، [[کریستۆف ڤاڵتز]]، [[جێسی ئیزێنبێرگ]]، [[جێف بریجز]]، زۆی دۆیچ، بۆبی مۆینیھان، و فیل لۆمار. ڕووداوەکانی فیلمەکە پێش ڕووداوەکانی فیلمی ''[[مینیۆنەکان]]'' (٢٠١٥) ڕوودەدەن، و بەدوای کۆمەڵێک مینیۆندا دەچێت کاتێک دەیانەوێت [[فیلمی دڕندە|فیلمێکی دڕندەی]] تایبەت بە خۆیان لە ھۆلیوودی کۆندا دروست بکەن. دروستکردنی فیلمەکە لە تەممووزی ٢٠٢٤دا ڕاگەیەندرا، لە دوای بڵاوبوونەوەی فیلمی ''[[کەسی نەفرەتلێکراو ٤]]''، کە تێیدا کۆفین و لینچ گەڕانەوە بۆ دەرھێنان و نووسین، و [[کریس مێلێداندری]] لەگەڵ بیڵ ڕایان کارەکانی بەرھەمھێنانیان گرتە ئەستۆ. جۆن پاول مۆسیقای فیلمەکەی داناوە، ئەمەش سێیەمین ھاوکاریی بوو لەگەڵ کۆمپانیای ئیلومینەیشن لە دوای فیلمەکانی ''[[لۆراکس (فیلم)|لۆراکس]]'' (٢٠١٢) و ''کۆچکردن'' (٢٠٢٣)، و یەکەم بەشی زنجیرە فیلمی کەسی نەفرەتلێکراویش بوو کە مۆسیقاکەی لەلایەن ھێیتۆر پێرێراوە دانەنرابێت. فیلمی ''مینیۆنەکان و دڕندەکان'' بۆ یەکەم جار لە فیستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی ئەنیمەیشنی ئانسی لە ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ نمایشکرا، و لە ١ی تەممووزدا بە شێوەی سینەمایی لەلایەن [[یوونیڤەرساڵ پیکچەرز]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان بڵاوکرایەوە. فیلمەکە پێداچوونەوەی ئەرێنیی لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێدرا، و زۆرێک بە باشترین بەشی زنجیرەکە لە دوای [[کەسی نەفرەتلێکراو (فیلم)|فیلمی یەکەم]] دایان نا. داھاتی فیلمەکە گەیشتووەتە ٣٥٨ ملیۆن دۆلار لە سەرانسەری جیھاندا، بەمەش بووەتە دەیەمین پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ٢٠٢٦.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|کارتۆن|کۆمیدیا}} [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی یونێڤێرساڵ پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە گەورەخراپەکارەکان]] [[پۆل:فیلمی ئەنیمەیشنی ڕووناککردنەوە (کۆمپانیا)]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە فیلمسازی]] [[پۆل:فیلمە وەچەرخانەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکان کە لە لۆس ئانجلەس داندراون]] [[پۆل:فیلمە پاشکۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە پێشبڕکێیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سێ ڕەھەندییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە سێ ڕەھەندییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئینگلیزییەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە ئەھریمەنەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمی کۆمیدی منداڵان بۆ دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە منداڵانەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکان سەبارەت بە جادوو]] [[پۆل:فیلمەکان بەرھەم ھێنراون لەلایەن کریس مێلێداندری]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی سەبارەت بە تۆڵەسەندنەوە]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان بە ئەکشن و ئەنیمەیشنی ڕاستەوخۆ]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی سکرین ئێکس]] rco7rl5jr405rjbi9eri2rgoonqx6ym 0 298912 1673936 1609884 2026-09-24T04:36:22Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (فیلم-کۆلکە، شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە، ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673936 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Flushed poster.jpg|وێنۆک|پۆستەری فیلم ]] '''''فڵەشد ئەوەی''''' فیلمێکی ئەنیمەیشنی کۆمێدی و [[فیلمی سەرکێشی|سەرکێشیی]] ساڵی ٢٠٠٦ە کە لەلایەن [[دریم وۆرکس ئەنیمەیشن|دریم وۆرکس ئەنیمەیشن ئێس کەی جی]] و ئاردمن فیچەرز بەرھەم ھێنراوە. فیلمەکە لەلایەن دەیڤد باوەرز و سام فێڵەوە دەرھێنراوە، و لەلایەن دیک کلیمێنت، ئان لا فرێنیس، کریس لۆید، جۆ کینان و ویڵ دەیڤسەوە نووسراوە. ئەکتەران [[ھیوو جەکمەن]]، [[کەیت وینسلێت]]، [[ئیان ماکیلین]]، شێین ڕیچی، بیل نای، [[ئەندی سێرکیس]] و ژان ڕێنۆ وەک ئەکتەری دەنگیی سەرەکی لە فیلمەکەدا بەشدارن. لە فیلمەکەدا، مشکێکی ماڵیی شیک بە ناوی ڕۆدی سانت جەیمس لە سەرئاوەکەی شوقەکەیەوە لە ناوچەی کێنسینگتۆن بۆ خوارەوە ڕادەماڵرێت، و ھاوڕێیەتی لەگەڵ کۆکەرەوەیەکی پاشماوەکان بە ناوی ڕیتا مالۆن دەکات بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە بۆ ماڵەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ھۆڵیوود|شانشینی یەکگرتوو|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەنیمەیشن|فیلم|دەیەی ٢٠٠٠|گیانلەبەران|کارتۆن|کۆمیدیا|لەندەن}} {{پۆلی کۆمنز|Flushed Away}} {{فیلم-کۆلکە}} {{شانشینی یەکگرتوو-کۆلکە}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی پاراماونت پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمەکان کە لەلایەن ھاری گرێگسۆن-ویلیامزەوە تۆمارکراون]] [[پۆل:فیلمەکان لە دەرھێنانی سام فێڵ]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئاکشنە ئینگلیزییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییەکانی درێم وۆڕکس]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی سەبارەت بە ئاژەڵە قسەکەرەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنییە کۆمپیوتەرییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە ئەنیمەیشنەکانی منداڵانی ئەمریکی]] [[پۆل:فیلمە سەرکێشییە ئەنیمەیشنییە منداڵانە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدییە سەرکێشییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە کۆمیدیی ئەکشنی ئەمریکی]] [[پۆل:یەکەم فیلمە دەرھێنراوەکانی ساڵی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمە کۆمپیوتەرییە ئەنیمەیشنەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمەکانی منداڵانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنە ئەمریکییەکانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:فیلمە ئەنیمەیشنەکانی مناڵان لە ٢٠٠٠]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٠٦]] 3njc9copflph4c2r7lyj7l02qzc4z5w 0 300255 1673979 1673175 2026-09-24T06:50:39Z Ari Qasm 57423 جۆرەکەی دیکەی تانکی بەکارھاتوو + ھەڵەیەک لە نووسینی جۆری تانکەکەی تر 1673979 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict|conflict=ڕووداوی ٣١ی ئاب{{ھن}}آب المتوکل علی اللّٰە|width=|partof=[[شەڕی براکوژی]]|image=Erbil 1996.png|caption=تانکێکی بەعس و پاسەوانانی کۆماری لە بەرامبەر [[پەرلەمانی کوردستان|پەرلەمان]]|date=٣١ی ئابی ١٩٩٦|place=[[ھەولێر]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=[[ھەولێر]] کەوتە دەست [[پارتی دیموکراتی کوردستان]]|result=*ھێزەکانی عێراق دەستیان بەسەر ھەولێر گرت *پێشمەرگەکانی یەکێتی و ئۆپۆزیسیۆنە عێراقییەکان [[ڕووداوی ٣١ی ئاب#کۆمەڵکوژییەکە|کۆمەڵکوژکران]] *حوکمی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بۆ ھەولێر گەڕێندرایەوە *سوپای بەعس پاشەکشەی کرد *[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]] [[ھێرشە مووشەکییە کرووزەکان بۆ سەر عێراق (١٩٩٦)|ھێرشێکی مووشەکیی کرووزی]] بۆ سەر عێراق دەستپێکرد|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[عێراقی بەعس]] *{{flagicon image|Flag of the PDK in the Iraqi Kurdistan Civil War.png}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]] {{tree list/end}}|combatant2={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|ی.ن.ک]] *'''پاڵپشتیکراو لەلایەن:''' *{{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[ئێران]] {{tree list/end}}|combatant3=|commander1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[سەددام حوسێن]] *{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەی سەددام]] *{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[سوڵتان ھاشم]] *{{flagicon image|Flag of the PDK in the Iraqi Kurdistan Civil War.png}} [[مەسعوود بارزانی]] {{tree list/end}}|commander2={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[جەلال تاڵەبانی]] *{{flagicon image|Flag of PUK.png}} [[کۆسرەت ڕەسووڵ عەلی|کۆسرەت ڕەسووڵ]] {{tree list/end}}|commander3=|units1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق|ھێزە چەکدارەکان]] **[[File:Iraqi Republican Guard Symbol.svg|Iraqi Republican Guard Symbol|16px]] [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماری]] **[[File:Roundel of Iraq.svg|Roundel of Iraq|20px]] [[ھێزی ئاسمانیی عێراقی|ھێزی ئاسمانی]] *[[File:KDP logo.svg|KDP_logo|20px]] [[پێشمەرگەی پارتی دیموکراتی کوردستان|پێشمەرگەی پ.د.ک]] {{tree list/end}}|units2={{tree list}} *[[File:PUK Logo.svg|PUK_Logo|20px]] [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان|پێشمەرگەی ی.ن.ک]] *[[File:Seal of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|Seal_of_the_Army_of_the_Guardians_of_the_Islamic_Revolution|20px]] [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] {{tree list/end}}|units3=|strength1={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} ٣٠٬٠٠٠ بۆ ٤٠٬٠٠٠ سەرباز *{{flagicon image|Flag of Iraq (1991–2004).svg}} ١٥٠ بۆ ٤٠٠ تانک *{{flagicon image|Flag of the PDK in the Iraqi Kurdistan Civil War.png}} نەزانراو {{tree list/end}}|strength2={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of PUK.png}} نەزانراو {{tree list/end}}|strength3=|casualties1=*نەزانراو|casualties2=*~٢٣٠ بۆ ٤٥٠ کوژراو *~٢٠٠ بۆ ٧٠٠ بریندار|casualties3=|notes=|campaignbox=}} '''ڕووداوەکانی ٣١ی ئاب''' یان '''شەڕی ھەولێری ١٩٩٦''' یان '''ھەڵمەتی ئابی پشتیوان بە خودا''' ({{بە عەرەبی|آبُ ٱلمُتَوَکِّلِ عَلَی ٱللّٰەِ}})<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩ |سەردێڕ=قصف کلنتون للعراق عام 1996 بعد آب المتوکل علی اللە |ناونیشان=https://iraqnewspaper.net/2019/09/03/%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%83%D9%84%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%86-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/ |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=iraqnewspaper.net |زمان=ar}} {{بەستەری مردوو|url=https://iraqnewspaper.net/2019/09/03/%D9%87%D8%B0%D8%A7-%D8%A7%D9%84%D9%8A%D9%88%D9%85-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%A7%D8%B1%D9%8A%D8%AE%D9%82%D8%B5%D9%81-%D9%83%D9%84%D9%86%D8%AA%D9%88%D9%86-%D9%84%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82/ |date=ئەیلوولی ٢٠٢٦ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٣ |سەردێڕ=صدام یرسل صفوة قادة وقوات البعث لدعم البارتی فی 31 آب‌ |ناونیشان=https://pukmedia.com/AR/Details/179239 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=pukmedia.com |زمان=ar}}</ref> ئاماژەیە بۆ ئەو ھێرشە سەربازییە بەرفراوانەی سوپای [[عێراقی بەعس]] بۆ سەر شاری [[ھەولێر]] لە دژی ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بە ھەماھەنگی و لە چوارچێوەی ڕێککەوتنێک لەگەڵ [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] وەک بەشێک لە [[شەڕی براکوژی|شەڕی ناوخۆییی باشووری کوردستان]]. ھێرشەکە لە ٣١ی ئابی ساڵی ١٩٩٦ دەستی پێکرد و سوپای عێراق ھێزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی لە شاری ھەولێر وەدەرنا. لە ئەنجامدا شاری ھەولێر و [[پەرلەمانی کوردستان]] بۆ ماوەیەک کەوتە ژێر دەسەڵاتی سوپای عێراق و کۆمەڵکوژییەکی گەورەی ھێزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و لایەنە دژبەرەکانی عێراقی بە دوای خۆیدا ھێنا و دواتر بە کشانەوەی سوپای عێراق و جێگیرکردنی ھێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لە ھەولێر کۆتاییی ھات. == پێشینە == === دەستپێکی شەڕی ناوخۆ === لە ئایاری ساڵی ١٩٩٤، چەند پێکدادانێکی سەربازی لە نێوان چەند ھێزێکی بچووکی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە [[قەڵادزێ]] ڕوودەدات و چەند کوژراوێکی لێدەکەوێتەوە، و پێکدادانەکان تەشەنەیان سەند بۆ چەند شارێکی دیکە و لەو ڕووداوەوە شەڕی نێوان ھەردوو حیزبەکە ھەڵدەگیرسێت و ئەم شەڕە پەرەی سەند تاوەکوو شەڕێکی گەورەی لێکەوتەوە و تەواوی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] گرتەوە. شەڕێکی سەرتاسەری و بەرفراوان دەستی پێکرد لەنێوان ھەردوو حیزبەکەدا و پەرەی سەند بۆ ھەموو ناوچەکان. پێکدادانەکانی سەرەتا ٣٠٠ کوژراوی لێکەوتەوە،<ref name="globalsecurity.org">{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=John Pike |ناونیشان=http://www.globalsecurity.org/military/world/para/kdp.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=Kurdistan Democratic Party (KDP) |بڵاوکەرەوە=Globalsecurity.org}}</ref> لە ساڵی داھاتوودا نزیکەی ٢٠٠٠ کوژراو ھەبوو لە ھەردوولا.<ref name="slate.com">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Politi |یەکەم=Daniel |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ١٩٩٦ |سەردێڕ= The Kurds|ناونیشان=http://www.slate.com/id/1032/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |بڵاوکەرەوە=Slate.com}}</ref> تاوەکوو ساڵی ١٩٩٥ شاری [[ھەولێر|ھەولێری]] پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]] بەتەواوەتی کەوتە ژێر کۆنتڕۆڵی ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٦ |سەردێڕ=Human Rights Watch World Report 1996 - Iraqi Kurdistan |ناونیشان=https://www.refworld.org/reference/annualreport/hrw/1996/en/12257 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=UNHCR |زمان=en}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٥ ھێزەکانی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] تەنھا ١ لەسەر ٣ی خاکی ھەرێمی کوردستانیان لەژێر دەست مابووەوە و ٢ لەسەر ٣ی ئەو خاکە لەژێر دەستی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بوو کە شارە گەورەکانی وەک [[ھەولێر]] و [[سلێمانی|سلێمانیی]] دەگرتەوە، بەمەش جێھێشتنی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو تەنھا بە [[پارێزگای دھۆک]] تا سەر سنوورەکانی [[تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦ |سەردێڕ=The Destruction of Iraqi Kurdistan |ناونیشان=https://www.merip.org/1996/12/the-destruction-of-iraqi-kurdistan/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Middle East Research and Information Project |زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=٣١ی ئاب.. وانەیەک بۆ ڕاستکردنەوەی ھەڵەکان و دروستبوونى یەکێتیی نەتەوەیی |ناونیشان=https://rojnews.news/%D9%A3%D9%A1%D9%80%DB%8C-%D8%A6%D8%A7%D8%A8-%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9-%D8%A8%DB%86-%DA%95%D8%A7%D8%B3%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C-%D9%87%DB%95%DA%B5%DB%95/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=RojNews.News |زمان=ku}}</ref> لە گەرمەی شەڕە ناوخۆکەدا، لە ٢٨ بۆ ٢٩ی تەممووزی ١٩٩٦ ھێزێکی زەبەلاحی ٣٬٠٠٠ سەربازیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|پاسدارانی]] [[ئێران]] بەناو خاکەکانی ژێر دەسەڵاتی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانەوە تێپەڕی ناو خاکی ھەرێمی کوردستان بوون و بەرەو [[کۆیە]] بەڕێکەوتن لە ھەڵمەتێکدا دژی ھێزەکانی [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران]]، کە ئەمە زیاتر دۆخەکەی شلۆقکرد و [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بانگەشەکانی چڕتر کردەوە لەسەر یارمەتیی کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان.<ref name="uarkansas">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=22. Iran/Kurds (1943-present) |ناونیشان=https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/irankurds-1943-present/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230605092440/https://uca.edu/politicalscience/dadm-project/middle-eastnorth-africapersian-gulf-region/irankurds-1943-present/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=uca.edu |زمان=en-US |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ناوەڕاستی مانگی ئابی ساڵی ١٩٩٦ (١٧ بۆ ١٨ی ئاب)، لە ھێرشێکی بەرفراوانی ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] بە یارمەتیی [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]، یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان توانیی [[سەفین]] و [[شەقڵاوە]] کۆنتڕۆڵ بکات و دواتر [[پیرمام]] (سەری ڕەش) تۆپباران بکەن، کە ناوەندی سەرەکیی پارتی دیموکراتی کوردستان بوو و زۆر لە سەرکردەکانی لەوانە [[بنەماڵەی بارزانی]] لەوێ نیشتەجێ بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=INSTITUTO DE CIÊNCIAS SOCIAIS|ناونیشان=https://repositorio.ulisboa.pt/bitstreams/64311d22-ba90-413a-a1ef-efa89a0196fd/download|سەردێڕ=Political Parties and the Press In The Kurdistan Region Of Iraq|دوایین٢=UNIVERSIDADE DE LISBOA|ڕێکەوت=٢٠١٨|پەڕەکان=٦٠|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦}}</ref> پارتی دیموکراتی کوردستان بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە ھێزەکانی ئێران پاڵپشتییان لە یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان کردووە. === ڕێککەوتن لە عێراقی بەعس === دۆخی شەڕەکە بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان بەتەواوەتی دژوارتر ببوو و ھێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان لاوازتر ببوون. [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان، لە مانگی ئابی ساڵی ١٩٩٦ و بەدیاریکراوی لە ٢٢ی ئابی ١٩٩٦ پەیامێک بۆ [[سەددام حوسێن]]، سەرۆکی [[عێراقی بەعس]]، دەنێرێت و تیایدا داوای ھاوکاریی سەربازی دەکات دژی ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] و تۆمەتبارکردنیان بە ھێنانی سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران بۆ ناو خاکی عێراق، ھەر لەو کاتدا خۆیشی سەردانی سەددام حوسێنی کرد و لە بەغدا لەگەڵیدا کۆبووەوە و عێراق بە ھەموو شتێک ڕازیبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠١٢ |سەردێڕ=إحتلال صدام حسین أربیل، وھروب جلال الطالبانی إلى إیران |ناونیشان=https://www.alwathika.com/article/?t=12808 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.alwathika.com |زمان=ar}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Timeline: Iraqi Kurdistan |ناونیشان=https://www.institutkurde.org/info/timeline-iraqi-kurdistan-1172069593.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Institutkurde.org |زمان=en}}</ref> لەکاتێکدا، ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە پەیوەندیی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و حکوومەتی بەعسیی عێراق زۆر پێشتر لەمە بووە و پێشتر پەیوەندی لەنێوانیاندا بوونی ھەبووە. [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] سەبارەت بەو پەیوەندییە ڕای دەگەیەنێت «ئەم ڕێککەوتنە ڕێککەوتنێکی کتوپڕ و کاتی نەبووە»، بەڵکوو پێشتریش پارتی دیموکراتی کوردستان لە کاتی شەڕیدا لە دژی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان یارمەتیی سەربازی و چەکی لە حکوومەتی عێراقی وەرگرتووە لە کاتی ھێرشەکانی بۆ وەرگرتنەوەی ناوچە لەدەستچووەکانی، وەک [[ھەولێر]]، بەڵام لەم ھێرشەدا شکاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥ |سەردێڕ=احتلال أربیل لم یکن اتفاقاً آنیا‌ً |ناونیشان=https://www.pukmedia.com/AR/Details/185451 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.pukmedia.com |زمان=ar}}</ref> == ٣١ی ئاب == لە ٣١ی ئابی ساڵی ١٩٩٦ پاش ڕێککەوتنەکەی پارتی دیموکراتی کوردستان و عێراقی بەعس، ھێرشەکە دەستی پێکرد. سوپایەکی عێراقی بەعس کە ژمارەی ھێزەکانیان لەنێوان ٣٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=الدباغ |یەکەم=أحمد |سەردێڕ=ذکری اقتتال الأکراد.. یوم استنجد البارزانی بصدام حسین ضد قوات الطالبانی |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/politics/2020/8/31/%d8%b0%d9%83%d8%b1%d9%89-%d8%a7%d9%84%d8%ad%d8%b1%d8%a8-%d8%a7%d9%84%d8%a3%d9%87%d9%84%d9%8a%d8%a9-%d8%a8%d9%83%d8%b1%d8%af%d8%b3%d8%aa%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=الجزیرة نت |زمان=ar}}</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=لە یادى ٣١ى ئابدا پارتى لە ھەولێر دەستى بە بڵاوەپێکردنى ھێزى ئەمنى کرد |ناونیشان=https://www.erada.media/news.aspx?id=2226&mapid=1 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.erada.media}}</ref> بۆ ٤٠٬٠٠٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ١٩٩٦ |سەردێڕ=U.S Calls Alerts As Iraqis Strike A Kurd Enclave |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1996/09/01/world/us-calls-alert-as-iraqis-strike-a-kurd-enclave.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=New York Times |زمان=en-Us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ |سەردێڕ=Saddam Husayn Conquers Irbil: Causes and Implications {{!}} The Washington Institute |ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/saddam-husayn-conquers-irbil-causes-and-implications |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.washingtoninstitute.org |زمان=en}}</ref><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٩ی ئابی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=٣١ آب..کسر ھیبة أول تجربة دیمقراطیة فی إقلیم کردستان |ناونیشان=https://almasra.iq/97062/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=المسری |زمان=ar}}</ref> سەرباز بوو کە [[پاسەوانی کۆماری (عێراق)|پاسەوانی کۆماریی عێراقیشی]] دەگرتەوە، جووڵەیان پێکرا بەرەو شاری [[ھەولێر]]. کە سەرچاوەکان باس لەوە دەکەن کە ھێزەکان پاڵپشت بوون بە تانکەکانی جۆری [[تی-٦٢|T-62]] و [[شێری بابل (تانک)|T-72]]<nowiki/>ی عێراقی<ref name=":2" /><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٣ |سەردێڕ=٣١ی ئاب چۆن ڕوویدا؟ |ناونیشان=https://politicpress.com/127912/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Political Press |زمان=ku}}</ref> کە ژمارەیان لەنێوان ١٥٠<ref name=":4" /><ref name=":6" /><ref name=":1" /> بۆ ٤٠٠<ref name=":2" /><ref name=":5" /> تانک بووە لەگەڵ ھێلیکۆپتەرەکانی ھێزە ئاسمانییەکانی عێراق بە ھەمان شێوە.<ref name=":5" /> ھێزەکانی عێراق گەمارۆی شاری ھەولێریان دا لە ھەموو لایەک و توانییان لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا ھێزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان تێکبشکێنن و سوپای عێراق دەستی بەسەر شاری ھەولێر و پەرلەمانی کوردستان گرت و توانرا ھەولێر بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان بگەڕێندرێتەوە.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Iraqi Kurdish Civil War (1994 - 1997) |ناونیشان=https://www.peaceagreements.org/conflict/89/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=The University of Edinburgh |زمان=en}}</ref><ref name=":3" /> و سوپای عێراق دەستی کرد بە ھەڵمەتە کۆمەڵکوژییەکەی دژی پێشمەرگەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان و ئەو لایەنە ئۆپۆزیسیۆنانەی عێراق کە ھەولێر پەناگەیان بوو. === کۆمەڵکوژییەکە === {{زیاتر|کۆمەڵکوژیی ھەولێر (١٩٩٦)}} ھێزە عێراقییەکان دوای گرتنی شاری ھەولێر، دەستیان کرد بە ھەڵمەتی سزادانی ئۆپۆزیسیۆن و ناڕازییە سیاسییە تورکمانە عێراقییەکان کە لە دەسەڵاتی بەعس ھەڵاتبوون، و ھەڵیانکوتایە سەر زیاتر لە ٣٠ باڵەخانە کە خاوەندارێتیی [[بەرەی تورکمانی عێراق]] بوون، و ٣٨ قوتابخانەی تورکمانی و ناوەندە ڕۆشنبیرییەکان، ٣٨ کەسیان دەستگیرکرد و ٤٨ کەسیشیان کۆمەڵکوژ و بێسەروشوێن کرد.<ref>https://www.qha.com.tr/turk-dunyasi/31-agustos-1996-saddam-rejimi-erbil-de-turkmenleri-katletti-477680</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=العراق.. إحیاء الذکرى الـ22 لمجزرة أربیل بحق الترکمان |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%A5%D8%AD%D9%8A%D8%A7%D8%A1-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-%D8%A7%D9%84%D9%8022-%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%B2%D8%B1%D8%A9-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%84-%D8%A8%D8%AD%D9%82-%D8%A7%D9%84%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86/1244830 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Anadolu |زمان=tr}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=ترکمان العراق یحیون الذکری 26 لمجزرة أربیل |ناونیشان=https://www.aa.com.tr/ar/%D8%A7%D9%84%D8%AF%D9%88%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9/%D8%AA%D8%B1%D9%83%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D9%8A%D8%AD%D9%8A%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%84%D8%B0%D9%83%D8%B1%D9%89-26-%D9%84%D9%85%D8%AC%D8%B2%D8%B1%D8%A9-%D8%A3%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%84/2674683 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Anadolu |زمان=tr}}</ref> ھەر لەو ڕۆژەدا پارتی دیموکراتی کوردستان ١٣ ھێزی یەکێتیی لە ھەولێر گرتبوو و لەسێدارەیانی دا،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Editorial Staff|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://ekurd.net/barzani-saddam-tanks-august-2017-09-01|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Kurd Net – Ekurd.net Daily News|زمان=en-US|سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230127013337/https://ekurd.net/barzani-saddam-tanks-august-2017-09-01|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و سەربازانی عێراقیش زیاتر لە ٢٣٠<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٣ |سەردێڕ=الاتحاد الوطنی یقدم أکثر من ٢٣٠ شھیداً فی أربیل فقط‌ |ناونیشان=https://pukmedia.com/AR/Details/179238 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=pukmedia.com |زمان=ar}}</ref><ref name=":5" /> بۆ ٤٥٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤ |سەردێڕ=کاتێک ھەولێر لەلایەن تانکەکانی بەعسەوە داگیرکرا.. |ناونیشان=https://sorani.anf-news.com/witar/katk-hwlr-llayn-tankkany-bsw-dagyrkra-zhnamy-khbat-zr-dkhsh-bww-54105 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=ANF News |زمان=ku}}</ref> چەکداری یەکێتییان کۆمەڵکوژکرد و ٢٠٠ بۆ ٧٠٠ کەسیش برینداربوون.<ref name=":7" /> دواتر ھێزەکانی عێراق دوای گەڕاندنەوەی ھەولێر بۆ ھێزەکانی پارتی دیموکراتی کوردستان و جێگیرکردنیان لە ھەولێر، کشانەوە. پاش ھێرشەکان و گرتنی شاری ھەولێر و گەڕاندنەوەی بۆ پارتی دیموکراتی کوردستان و کۆمەڵکوژکردنی دانیشتووانەکەی، [[تارق عەزیز]]، جێگری سەرۆکوەزیرانی عێراق ڕێککەوتنەکەی نێوان پارتی دیموکراتی کوردستان و حکوومەتی عێراقیی بەعسی و ئەو داواکارییەی [[مەسعوود بارزانی|مەسعوود بارزانیی]] بۆ حکوومەتی عێراق ئاشکراکرد و ڕای گەیاند کە «''ھێرشەکەی ئەم دوایییە وەڵامی داواکاریی مەسعوود بارزانیی سەرۆکی پارتی دیموکراتی کوردستان بووە بۆ نەھێشتنی دەستێوەردانی ئێران و ئەم کردەوەیە بە شێوەیەکی کاریگەر باکووری بۆ وڵات گەڕاندەوە.''».<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ١٩٩٦ |سەردێڕ=The Endless Battle, Iraq, the Kurds and the United States |ناونیشان=https://www.nytimes.com/1996/09/04/world/the-endless-battle-iraq-the-kurds-and-the-united-states.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=New York Times |زمان=en-Us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=As-Safir |سەردێڕ=طارق عزیز أمام مؤتمر إعترابی فی بغداد: الشمال الآن جزء من العراق |ناونیشان=https://archive.assafir.com/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=archive.assafir.com |زمان=ar|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٦}}</ref> سەبارەت بە ڕێککەوتنەکەی پارتی دیموکراتی کوردستان و عێراقی بەعس، [[مەسعوود بارزانی]] لە ١٩٩٦ لە چاوپێکەوتنێکدا ڕای گەیاند:<blockquote>''بە ئەمریکامان گوت کە پیلانێکی گەورە ھەیە، ئێمە تەھدید دەکرێین و وجوودی ئێمە لە خەتەر دایە و داوامان کرد ھەڵوێستێکی ڕوون ھەبێت، بەڵام ھیچ جوابێک نەبوو. پێمان گوتن ئەگەر ئێوە حیمایەمان نەکەن و ئێوە جوابی ئێمە نەدەن، ئێمە سەربەستین لەوەی ھەر ڕێگایەک بدۆزینەوە بۆ ئەوەی بەرگری لە دژی ئەم پیلانە بکەین.''{{ھن}}—''[[مەسعوود بارزانی]]، ١٩٩٦<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٤ |سەردێڕ=مەسعوود بارزانی - شەڕی ناوخۆ ١٩٩٦ |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=0oY9RtXJNSk |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Youtube |type=Video}}</ref>''</blockquote> == پاشھات == {{زیاتر|ھێرشە مووشەکییە کرووزەکان بۆ سەر عێراق (١٩٩٦)}} لە ٣ی ئەیلوولی ١٩٩٦، [[بیڵ کڵینتن]]، [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] دوای ڕووداوەکانی ٣١ی ئاب فەرمانی بە [[ھێزە چەکدارەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] کرد بۆ ھێرشکردنە سەر عێراق بەرامبە بە ھێرشەکانی عێراق بۆ سەر ھەولێر<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wright |یەکەم=Robin |ڕێکەوت=٤ی ئەیلوولی ١٩٩٦ |سەردێڕ=U.S. Forces Hit Iraq Again in 2nd Round of Missile Strikes |ناونیشان=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1996-09-04-mn-40501-story.html |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Los Angeles Times |زمان=en-US}}</ref> و لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا ڕای گەیاند:<blockquote>''٣ ڕۆژە، وێڕای ئاگادارکردنەوە ڕوونەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا و کۆمەڵگەی نێونەتەوەیی، ھێزە عێراقییەکان ھێرشیان کردە سەر شاری ھەولێر کۆنتڕۆڵکراوی کورد لە باکووری عێراق. پاشەکشەیەکی سنووردار لەلایەن عێراقەوە بەئەنجام گەیەندراوە، بەڵام ئەو ڕاستییە ناگۆڕێت. سوپای سەددام حوسێن ئەمڕۆ حوکمی ھەولێر دەکات و یەکەکانی عێراق جێگیرن بۆ ھێرشی زیاتر. ئەم ھێرشانە قابیلی وەڵامێکی توندن، وە پێشیان گەیشتووە. من ئەمڕۆ داوام لە ھێزە ئەمریکییەکان کرد بۆ ھێرشکردنە سەر عێراق. مووشەکەکانمان پەیامەکانیان بۆ سەددام حوسێن نارد. کاتێک دەستدرێژی دەکەیتە سەر خەڵکی خۆت و ھەڕەشە لە دراوسێکانت دەکەیت، دەبێت باجەکەیشی بدەیت. وا دەردەکەوێت ھێزێکی کوردی [پارتی] کە پێشتر دژی سەددام حوسێن بوو، ئێستا بڕیاری داوە لەگەڵی ھەماھەنگی بکات. چەندین جار لە ماوەی ھەفتە و مانگەکانی ڕابردوودا کارمان کردووە بۆ دەستەبەرکردنی ئاگربەستێکی بەردەوام لە نێوان لایەنە کوردییەکان، بەڵام ھێرشی عێراق سووتەمەنی بەو ئاگرەدا دەکات و ھەڕەشەی ھەڵگیرسانی ناسەقامگیری لە سەرتاسەری ناوچەکە دەکات.''{{ھن}}—''[[بیڵ کڵینتن]]، ٣ی ئەیلوولی ١٩٩٦''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢١ی ئابی ٢٠٠٩ |سەردێڕ=WASHINGTON: PRESIDENT CLINTON'S US MISSILE ATTACK ON IRAQ SPEECH |ناونیشان=https://newsroom.ap.org/editorial-photos-videos/detail?itemid=9c6085e1d81189f1e9f799b93adfd7b5&mediatype=video&source |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=newsroom.ap.org}}</ref></blockquote> دوای دەستبەسەرداگرتنی شاری ھەولێر لەلایەن [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] و سوپای عێراق، سوپای عێراق کشایەوە و پارتی دیموکراتی کوردستان یەکێتیی نیشتمانیی کوردستانی دوورخستەوە و پێشڕەویی کرد بۆ ناو شاری سلێمانی و تا سەر [[سنووری ئێران و عێراق|سنووری ئێران]] [[سنووری ئێران و عێراق|و عێراق]].<ref name="slate.com" /> پارتی دیموکراتی کوردستان [[سلێمانی|سلێمانیی]] گرتە دەست.<ref name="UNHCR">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=United Nations High Commissioner for Refugees|ناونیشان=http://www.unhcr.org/refworld/country,,MARP,,IRQ,,469f38a6c,0.html|سەردێڕ=UNHCR Web Archive|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121017070825/http://www.unhcr.org/refworld/country%2C%2CMARP%2C%2CIRQ%2C%2C469f38a6c%2C0.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠١٦|وێبگە=Refworld}}</ref> ھێزەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەرەو سنووری ئێران کشانەوە و بەم شێوەیە پارتی دیموکراتی کوردستان بوو بە حاکمی تەواوی ھەرێمی کوردستان.<ref name=":0" /><ref name=":8" /> مەسعوود بارزانی لە چاوپێکەوتنێکدا سەبارەت یارمەتیی سوپای عێراق و دۆستایەتی لەگەڵ [[سەددام حوسێن]] و گرتنی سلێمانی ڕای گەیاند:<blockquote>''ئەوە تەنھا لە ھەولێر بوو، دوای ئەوە ئێمە داوای ھیچ ھاوکارییەکی دیکەمان نەکردووە.{{ھن}}سەددام حوسێن پێشتر دوژمنمان بوو، بەڵام ئێستا ناتوانم بڵێم دوژمنمانە، ئەگەر ئەو ئامادە بێت کێشەکانمان بۆ چارەسەر بکات.{{ھن}}وە بەدڵنیایییەوە ئێمە تا سنوورەکان دەڕۆین و لە سلێمانی ناوەستین.''{{ھن}}—''[[مەسعوود بارزانی]]، سلێمانی، ١٩٩٦''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠١٥ |سەردێڕ=مەسعوود بارزانی، ١٩٩٦ |ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=LGkz25qgzKE |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٦ |وێبگە=Youtube |type=Video}}</ref></blockquote>بەڵام حوکمی [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] بەسەر سلێمانی و ناوچەکانی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان بەردەوام نابێت، لە تشرینی یەکەمی ١٩٩٦ ھێزەکانی [[یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان]] لە ژێر ناوی «گەردەلوولی تۆڵە» خۆیان ڕەک دەخەنەوە و بە پاڵپشتیی [[ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]] دەتوانن دەست بگرنەوە بەسەر ناوچەکانی پێشوویاندا لەوانەش [[سلێمانی]] و دواتر [[شەڕی براکوژی|شەڕی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] لە پاش ئەمە کۆتاییی دێت.<ref name=":6" /><ref name=":0" /> == سەرچاوەکان == <references responsive="" />{{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق|پارێزگای ھەولێر|شەڕ|شەڕی نێوخۆیی}} [[پۆل:ململانێکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:گەمارۆدانەکانی ھەولێر]] [[پۆل:مێژووی ھەولێر]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] [[پۆل:١٩٩٦ لە باشووری کوردستان]] [[پۆل:١٩٩٦]] [[پۆل:شەڕی براکوژی]] [[پۆل:شەڕی ناوخۆی کوردستان]] 4dv1oe0fufybresohyh005jwkoaof6s 3 300330 1674023 1673247 2026-09-24T08:00:47Z SakuraBot 51806 Bot: open advanced-rights requests 1674023 wikitext text/x-wiki {{Center|''This page collects SakuraBot's notes about advanced-rights requests on Meta and Simple English Wikipedia, which used to be posted on [[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|the talk page]]. New notes are added here automatically.''}} <!--- ئەرشیڤ بۆت ---> {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = User_talk:Sakura_emad/Meta/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(20d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 2 }} {{ئەرشیڤەکان}} == Global permission requests on Meta == The following request is open at [[m:Steward requests/Global permissions|Steward requests/Global permissions]] and may be worth your comment: * [[m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NDG|Global sysop for NDG]] — <small>Requests for global sysop permissions</small> : <small>4 other requests are also open (rename / IP block exemption); stewards action those without a vote.</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٧:٥٩، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests on Meta (13 August 2026) == The following requests are open on Meta and may be worth your comment: === [[m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[m:Steward requests/Permissions#Htawmonzel@mnw.wiktionary|Htawmonzel@mnw.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-02</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia|B722N@lgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#B722N@lgwikipedia_2|B722N@lgwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-12</small> * [[m:Steward requests/Permissions#Astroneering@global|Astroneering@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-12</small> === [[m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[m:Meta:Requests for adminship/Icodense|Icodense]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٢٨، ١٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (16 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Der-Wir-Ing|Global rollback for Der-Wir-Ing]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#RAPTOR7762@bol.wikipedia|RAPTOR7762@bol.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Anthonymunthali44@tumwikipedia|Anthonymunthali44@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia|Viyowoyero-vya-Malaŵi@tumwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tumbuka Arch@tumwikipedia|Tumbuka Arch@tumwikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-15</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Gerges|Gerges]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse Filter Helper for XaxeLoled|Abuse Filter Helper for XaxeLoled]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-16</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia|DERDAKI ILIAS@ary.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#GryffindorD@itwikiquote|GryffindorD@itwikiquote]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-16</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#XXBlackburnXx@nlwiki|XXBlackburnXx@nlwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-17</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Satirdan kahraman@trwiktionary|Satirdan kahraman@trwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-17</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kinenkey@lg.wikipedia|Kinenkey@lg.wikipedia]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-08-17</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYOIncubator.wikimedia.org|787IYOIncubator.wikimedia.org]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-18</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Pac.macX@global|Pac.macX@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#苏东东坡@global|苏东东坡@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-20</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nirajan pant@newiktionary|Nirajan pant@newiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@global|Billinghurst@global]] — <small>Removal of access · filed 2024-08-19</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#The.shahab@fawiktionary|The.shahab@fawiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Billinghurst@labswiki|Billinghurst@labswiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamad100s@global|Mamad100s@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-22</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Borhan|Borhan]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Anass Sedrati@arywikipedia|Anass Sedrati@arywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-23</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#İmmortalance@trwiki|İmmortalance@trwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-23</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (25 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Danjuma Anthony@kcgwikipedia|Danjuma Anthony@kcgwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-24</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٥ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (26 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#だ＊ぜ@global|だ＊ぜ@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-24</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-25</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Sadads|Sadads]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (27 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for HouseBlaster|Abuse filter helper for HouseBlaster]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-08-26</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#TFerenczy@global|TFerenczy@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-08-26</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٧ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (28 August 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#MilicevicBot@srwiki|MilicevicBot@srwiki]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for oversight/EggRoll97|EggRoll97]] — <small>Requests for Oversight access</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (29 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Zrsv07@global|Zrsv07@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-08-28</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (30 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Aude|Aude]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣٠ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (31 August 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Lemonaka|Global rollback for Lemonaka]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-08-30</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣١ی ئابی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (1 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for PaterMcFly|Abuse filter helper for PaterMcFly]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-01</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#HERODOE@yowiki|HERODOE@yowiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-08-31</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)|787IYO@Wt/nup (https://incubator.wikimedia.org)]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-01</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ow! That Hurts!@iswiktionary|Ow! That Hurts!@iswiktionary]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-08-31</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (3 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh|Global sysop for NguoiDungKhongDinhDanh]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for bot status/NellieBly Bot|NellieBly Bot]] — <small>Requests for bot flags</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (4 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Saroj|Global sysop for Saroj]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-03</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Alan Colin Arce (WMCA)|Alan Colin Arce (WMCA)]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>10 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (5 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-04</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwiktionary|Lee@siwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lee@siwikibooks|Lee@siwikibooks]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#El-hussain14@bolwiki_2|El-hussain14@bolwiki]] — <small>Bureaucrat access · filed 2026-09-05</small> : <small>9 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ١٢:٤٧، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (6 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Shahadusadik@dagwiki|Shahadusadik@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Dnshitobu@dagwiki|Dnshitobu@dagwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-05</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (8 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-07</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Débora@pt.wikivoyage_2|Débora@pt.wikivoyage]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-07</small> === [[:simple:Wikipedia:Requests for permissions|Simple English Wikipedia]] === * [[:simple:Wikipedia:Requests_for_adminship/Wikipedian2025|Wikipedian2025]] — <small>Current requests for adminship</small> : <small>8 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (9 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Wikihez@kuwiktionary|Wikihez@kuwiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Elli@Global|Elli@Global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Floricord@global|Floricord@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-08</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (10 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Nytexcome@global|Nytexcome@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-09</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt|Alfiyah_Rizzy_Afdiquni@madwikt]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-10</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (11 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki|ᱯᱨᱚᱯᱷᱮᱥᱥᱚᱨ@satwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Bennylin|Bennylin]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (12 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia|Ibrahim abusufyan@ha.wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tvcccp@th.wikiquote|Tvcccp@th.wikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-11</small> : <small>6 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (13 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing|Global exemption to CAPTCHA and global IP block exempt for TienMinh-mun6xnChing]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-12</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (14 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWiktionary|Ballardmaize@bclWiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#YaThaWinTha@Arakan Wikipedia|YaThaWinTha@Arakan Wikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-13</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/DERDAKI ILIAS|DERDAKI ILIAS]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (15 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global rollback for Morkoz|Global rollback for Morkoz]] — <small>Requests for global rollback permissions · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy|Abuse filter helper for The Squirrel Conspiracy]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-15</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Missileboi@pntwikipedia|Missileboi@pntwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-14</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Laurbereth@lmowiktionary|Laurbereth@lmowiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-15</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Savfisk@da.wikipedia|Savfisk@da.wikipedia]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-14</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/Kurdanparez|Kurdanparez]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (17 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Abuse filter helper for Icodense|Abuse filter helper for Icodense]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-16</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for CentralNotice adminship/Lucas Werkmeister (WMDE)|Lucas Werkmeister (WMDE)]] — <small>Requests for CentralNotice adminship</small> : <small>5 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (18 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#API high limit requestor for Ikan|API high limit requestor for Ikan]] — <small>Requests for other global permissions · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary|Bharathesha Alasandemajalu@tcywiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-17</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for translation adminship/روتانا|روتانا]] — <small>Requests for translation adminship</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (19 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Santhosh Notagar99@tcywikipedia|Santhosh Notagar99@tcywikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-19</small> : <small>4 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (20 September 2026) == The following request is open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#陈少举@global|陈少举@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-19</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (21 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@bclWikiquote|Ballardmaize@bclWikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Ballardmaize@tlWikiquote|Ballardmaize@tlWikiquote]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Tmv@jawikivoyage|Tmv@jawikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Bijay Chaurasia@maiwikipedia|Bijay Chaurasia@maiwikipedia]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Àncilu@itwiktionary|Àncilu@itwiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mamouri@fa.wiktionary|Mamouri@fa.wiktionary]] — <small>Interface administrator access · filed 2026-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Fanzhou1113@global|Fanzhou1113@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-20</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#PabloStraub@global|PabloStraub@global]] — <small>Removal of access · filed 2025-09-20</small> === [[:m:Meta:Requests for adminship|Meta adminship]] === * [[:m:Meta:Requests for adminship/Neriah|Neriah]] — <small>Requests for regular adminship</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (22 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#J. Patrick Fischer@tetwiki|J. Patrick Fischer@tetwiki]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-21</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Mai Thanh Bang@vi.wikivoyage|Mai Thanh Bang@vi.wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Lynumiss@ms.wiktionary|Lynumiss@ms.wiktionary]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Kanjy@ja.wikibooks|Kanjy@ja.wikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (23 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#knutux@ltWikisource|knutux@ltWikisource]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Fwldom@fawikibooks|Fwldom@fawikibooks]] — <small>Administrator access</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Alhen@eswikibooks|Alhen@eswikibooks]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> * [[:m:Steward requests/Permissions#Peter Horn@global|Peter Horn@global]] — <small>Removal of access · filed 2026-09-22</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == Advanced-rights requests (24 September 2026) == The following requests are open and may be worth your comment: === [[:m:Steward requests/Global permissions|Global permissions]] === * [[:m:Steward requests/Global permissions#Global sysop for Sakura emad|Global sysop for Sakura emad]] — <small>Requests for global sysop permissions · filed 2026-09-23</small> === [[:m:Steward requests/Permissions|Steward requests (local rights)]] === * [[:m:Steward requests/Permissions#AFlorence@fa.Wikivoyage|AFlorence@fa.Wikivoyage]] — <small>Administrator access · filed 2026-09-23</small> : <small>3 other requests are also open in categories that are not voted on (renames, IP block exemptions and the like).</small> — [[User:Sakura emad|Sakura emad]] [[بەکارھێنەر:SakuraBot|SakuraBot]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:SakuraBot|لێدوان]]) ٠٨:٠٠، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) nuqw6j9zplrsywbp92m7w3ehsvgdt28 0 303053 1673627 1656775 2026-09-23T16:35:53Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە) 1673627 wikitext text/x-wiki {{multiple image | align = left | direction = vertical | width = 200 | header = | image1 = WWStoryRome.jpg | caption1 = پەیکەرە سەرەکییەکەی '''فریشتەی سوێ''' لە [[ڕۆما]] | image2 = Emelyn Story Tomba (Cimitero Acattolico Roma).jpg | caption2 = دیمەنی پێشەوەی پەیکەری فریشتەی سوێ لە ڕۆما | image3 = Angel of Grief at Stanford University profile view.JPG | caption3 = پەیکەری یادەوەری [[ھێنری لاتڕۆپ]] لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] }} '''فریشتەی سوێ''' ({{بە ئینگلیزی|Angel of Grief}}) یان '''فریشتەی چاوبەگریان''' ({{بە ئینگلیزی|Weeping Angle}}) پەیکەرێکی بەناوبانگی پەیکەرتاشی ئەمریکی [[ویلیام وێتمۆر ستۆری]]یە کە لە ساڵی ١٨٩٤ دروست کراوە. ئەو ئەم پەیکەرەی بۆ یادەوەری ھاوسەرەکەی، ئێمەلین ستۆری، لەسەر گۆڕەکەی لە گۆڕستانی پرۆتستانی [[ڕۆما]] دروست کردووە. ستۆری ناوی تەواوی پەیکەرەکەی ناوە: '''«فریشتەی سوێ کە بەسەر قوربانگەی وێرانبووی ژیاندا دەگریێت»'''.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://news.stanford.edu/2015/08/14/vandalism-angel-grief-081415/|سەردێڕ=Stanford police seek information on vandalism of Angel of Grief|ڕێکەوت=١٤ی ئابی ٢٠١٥|ئیش=Stanford News}}</ref> == مێژوو == ویلیام ستۆری یەکساڵ دوای کۆچی دواییی ھاوسەرەکەی، خۆی کۆچی دوایی کرد و ئەم پەیکەرە دوایین کاری گەورەی ئەو بوو. بەپێی ڕاپۆرتێک کە لە ساڵی ١٨٩٦ لە گۆڤاری Cosmopolitan بڵاو کرایەوە، مردنی ئێمەلین بە شێوەیەکی زۆر قووڵ کاریگەری لەسەر دانابوو، تا ڕادەیەک کە حەزی نەدەکرد چیتر لە کاری پەیکەرتاشیدا بەردەوام بێت؛ بەڵام منداڵەکانی پێشنیاریان کرد کە پەیکەرێک دروست بکات بۆ ئەوەی یاد و بیرەوەریی دایکیان بپارێزرێت. ستۆریش بە ھەمان مەبەست ئەم بەرھەمەی دروست کرد.<ref>''Cosmopolitan Magazine'', cited in {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.hinghamcemetery.org/pie_3f.html|بڵاوکەرەوە=Hingham Cemetery|سەردێڕ=Angel of Grief|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160818200606/http://www.hinghamcemetery.org/pie_3f.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئابی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ھونەری پەیکەرتاشیی گۆڕستانەکاندا وا باوە کە فریشتەکان بە شێوەیەکی ئارام و ئاسمانی نیشان بدرێن، بەپێچەوانەوە ئەم پەیکەرە باڵدارە دراماتیکە بە شێوەیەکی خەمبار، بەسەر گۆڕەکەدا داکەوتووە و دەگریێت؛ و بەم شێوەیە زیاتر لەوەی کە تەنھا نیشانەیەکی ئاسمانی بێت، ئازار و خەمی ئەو کەسانە دەردەبڕێت کە خۆشەویستێکیان لەدەست داوە.<ref name=guardian/> == بەکارھێنانی زاراوەکە == ئەم زاراوەیە دواتر بۆ ئاماژەکردن بە زۆرێک لە بەردە گۆڕەکان لە سەرانسەری جیھان بەکار ھات کە بە شێوازی پەیکەری «فریشتەی سوێ» دروست کراون.<ref name=turner>{{بیرخستنەوەی کتێب|پەڕە=١٥٨|ژپنک=٩٧٨١٦٠٣٤٤١٦٣٦|سەردێڕ=Houston's Silent Garden|نووسەر١=Turner, Suzanne |نووسەر٢=Wilson, Joanne |بڵاوکەرەوە=Texas A&M Press|ساڵ=٢٠١٠}}</ref>  گۆڤاری [[گاردیان]] لە وتارێکدا ئەم دیزاینەی بە «یەکێک لە زۆرترین وێنە کۆپیکراوەکانی جیھان» وەسف کردووە.<ref name=guardian>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/culture/gallery/2013/mar/02/the-10-best-famous-graves|newspaper=The Guardian|سەردێڕ=The 10 best... famous graves|نووسەر=Stanford, Peter|ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> لە ناسراوترین کۆپییەکانی پەیکەری «فریشتەی سوێ»، پەیکەری یادەوەری [[ھێنری لاتڕۆپ]]ە کە لە [[زانکۆی ستانفۆرد]] ھەڵکەوتووە. لاتڕۆپ برای [[جەین ستانفۆرد]] بوو، کە یەکێک بوو لە دامەزرێنەرانی زانکۆکە. یەکەم کۆپی پەیکەرەکە لە ساڵی ١٩٠١دا دروست کرا، بەڵام لە بوومەلەرزەی سانفرانسیسکۆ لە ساڵی ١٩٠٦دا بە شێوەیەکی زۆر خراپ زیانی پێ گەیشت؛ بۆیە لە ساڵی ١٩٠٨دا پەیکەرێکی نوێ جێگەی گرتەوە. دواتر ئەم پەیکەرەش، لە ساڵی ٢٠٠١دا بە تەواوی نوێ کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Labor of Love Leads to a Happy Ending for "Angel of Grief"|ناونیشان=http://news.stanford.edu/news/2001/april18/mausoleum-418.html|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی ئایاری ٢٠١٠|ئیش=Stanford News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Angel of Grief Restoration|ناونیشان=http://www.customstonecarving.com/stone%20restoration/Angel%20of%20Grief%20.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئازاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306133633/http://www.customstonecarving.com/stone%20restoration/Angel%20of%20Grief%20.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=A photo of the Memorial after the 1906 quake, showing the fallen canopy.|ناونیشان=http://quake06.stanford.edu/centennial/gallery/structures/palmdrive/pages/sc206_bx1_fldr9_pg10.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731101826/http://quake06.stanford.edu/centennial/gallery/structures/palmdrive/pages/sc206_bx1_fldr9_pg10.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> نموونەیەکی دیکەی ئەم پەیکەرە، فریشتەی کاساردە کە نزیکەی ساڵی ١٩٠٨ لە گۆڕستانی گرین-وود لە [[بڕۆکلین]]ی [[نیویۆرک]]دا دانراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|پەڕە=٤١|ژپنک=٩٧٨-١-٤٢٣٦-٢١٠٢-٧|سەردێڕ=Stories in Stone New York: A Field Guide to New York City Area Cemeteries and Their Residents|نووسەر=Keister, Douglas|بڵاوکەرەوە=Gibbs Smith|ساڵ=٢٠١١}}</ref> == پێشانگا == <gallery mode="packed" heights="٢٠٠"> Image:Angel of Grief - IN.jpg|<!--Holy Sepulchre Cemetery, Rochester, NY--> Image:MetCemSisterDespondentAngel.jpg|<!--Hyams Monument, Metairie Cemetery, New Orleans--> Image:DespondentAngelMetCemHead.jpg|<!--Hyams Monument, Metairie Cemetery, New Orleans, USA--> Image:Metairie 1.jpg|<!--Hyams Monument, Metairie Cemetery, New Orleans, LA--> Image:Metairie 2.jpg|<!--Hyams Monument, Metairie Cemetery, New Orleans, LA--> Image:Teasdale.jpeg|<!--Teasdale Monument, Columbus, MS. --> Image:Teasdale2.jpeg|<!--Back of Teasdale monument. --> Image:WeepingAngel.jpg|<!-- Hooper Memorial, Old Ship Burying Ground, Hingham, MA. --> Image:GlenwoodAngelofGrief.jpg|<!--Hill Monument,{{ھن}}Glenwood Cemetery, Houston, TX--> Image:Angel of Grief Lathrop.jpg|<!--Lathrop Memorial,{{ھن}}Stanford University,{{ھن}}Palo Alto, CA--> Image:Angel of Grief Lathrop 2.jpg|<!--Lathrop Memorial,{{ھن}}Stanford University,{{ھن}}Palo Alto, CA--> Image:Angel of grief lathrop post.jpg|<!--Lathrop Memorial ca. 1915, Stanford University,{{ھن}}Palo Alto, CA--> Image:Angel of Grief Pool.jpg|<!--Pool Monument,{{ھن}}Cypress Lawn Cemetery, Colma, CA--> </gallery> {{commonscat|Angel of Grief (sculpture)}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا}} {{ویلایەتە یەکگرتووەکان-کۆلکە}} [[پۆل:پەیکەری فریشتەکان]] 1b78avcxnppn4mqkbill4qi4uqbw8gf 0 303265 1673705 1655283 2026-09-23T19:34:25Z SakuraBot 51806 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی کۆلکە (وتار لە ٣٠٠٠ بایت ناوەڕۆک کەمترە) (کوردستان-کۆلکە) 1673705 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = فلفێل | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar|فلفیل}}<br>{{lang-en| Flfel}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[دێ|گوند]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.54594| 43.02446}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''گوندی فلفێل''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.54594| 43.02446|region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=[[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان|KRG]] |زمان=[[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref>{{ھن}}[[باشووری کوردستان]]{{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتنۆدیمۆگرافیای باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/docviewer.aspx?lng=1&book=2010122214410518828 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای نەینەوا]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای تلکێف|تلکێف]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف|ناحیەی ناوەند]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٨٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٠٦٣ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[دین|ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[دین|ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''فلفێل''' یەکێکە لە گوندەکانی [[ناحیەی ناوەندی قەزای تلکێف]] لە [[قەزای تلکێف]] لە [[پارێزگای نەینەوا]] لە [[باشووری کوردستان]] لە [[عێراق]]. ھەروەھا دەکەوێتە [[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(بەرگی دووەم، پارێزگای مووسڵ و دھۆک) | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 | نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20220828220741430931&lng=1q=20220828220324430930&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = سنووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 | نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] }}{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2014091223195377420&lng=1 |date=ئابی ٢٠٢٦ }}</ref> == دانیشتوان == * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٥٧)دا، (١٠٧)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٥٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221127031704/https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی (١٩٧٧)دا، (٢٧٢)کەس بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێری گوندەکانی باشووری کوردستان لە ساڵی ١٩٧٧| ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/| ڕێکەوتی سەردان = ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = د.عبدوڵا غەفوور| زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]| ڕێکەوتی ئەرشیڤ = ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20221106061125/https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> * دانیشتوانی ئەم گوندە بە پێی [[سەرژمێریی دانیشتووانی عێراق (٢٠٢٤)]]، پێکھاتووە لە (٣١٧) [[خێزان]] و (٢٠٦٣) کەس، کە (١٠٥١) [[نێر]] و (١٠١٢) [[مێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای تلکێف}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} {{کوردستان-کۆلکە}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:گوندەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] s6lwfuznzocxdoxiqb1tr6k43fxkm6y 1 303809 1673682 1673137 2026-09-23T17:45:53Z حوسێن 42516 /* ناوی وتار */ وەڵامدانەوە 1673682 wikitext text/x-wiki == ناوی وتار == @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] و @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەم ناوە گەلێک سەقەتە، چیی لێ بکەین؟ پێشگری eu لەگەڵ ''ھۆ'' ھاوڕیشەیە. eu لە بنەڕەت دا بە مانای good، well دێ و ''ھۆ''ی کوردیش بە مانای سوو، قازانج و profit دێ، سەیری ھەشتەم و نۆیەم مانای ھەنبانەبۆرینە،[https://lex.vejin.net/ck/def/henbaneborine/هۆ] و نموونەکانی فەرھەنگەکەی تۆفیق وەھبی بکەن.[https://lex.vejin.net/ck/def/wahby-edmonds/ho] ''ھوو''یش ھەیە.[https://lex.vejin.net/ck/search?t=ھوو&f=0&d=2&d=3] یانی، ئەمە بە ئاسانی دەبێ بە ''ھۆناوک'' یام ''ھووناوک''. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ٠٨:٣٦، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] بە ڕای من زۆر باشە. ھوو لە کوردیی خواریندا بووە بە خوو و، لە فارسیدا بووە بە خوب بە مانای چاک و باش. وشەی خوویا (ئاشکرا، دیار) -ش لە بنەڕەتدا خوو + پەیدا بووە (بانی باش پەیدا)، کە لە فارسیدا «ھویدا»یە. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٩:٠٩، ١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]]: لە کوێی تریش ''ھۆ'' بەم مانایە ھاتووە؟ [[بەکارھێنەر:Calak|<span style="color:blue">'''<span style="font-size:13px">چالاک</span>'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Calak|'''<span style="color:red">وتووێژ</span>''']]} ٠٥:٠٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] فەرھەنگی کوردستان، پەڕەی ٩٢٩. [[بەکارھێنەر:حوسێن|حوسێن]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:حوسێن|لێدوان]]) ١٧:٤٥، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 56sy8cthl9lyhu2bai0a6ina6pk6c5i 0 304099 1674092 1672806 2026-09-24T11:54:36Z مامۆستا 39489 تاگی سڕینەوەی خێرا 1674092 wikitext text/x-wiki {{سخ|بێبایەخ}} {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} '''جه‌واد ره‌مه‌زانی''' گۆرانیبێژێکی خه‌ڵکی [[مه‌شهه‌ده‌]]. ئه‌و سه‌ره‌تا لای مامۆستا ئه‌میر نیزام فێری ڤیۆلین بوو، پاشان له‌ ساڵی ٢٠٢٠دا رەدێفی مۆسیقای خوێندووه. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{کۆمنز}} * https://www.last.fm/music/Javad%2BRamezani * https://music.apple.com/artist/1552645913 * https://www.allmovie.com/artist/javad-ramezani-an24132213 * https://biamusic.ir/artist/javad-ramezani/ * https://www.google.com/goto?url=CAESYwHrOzAVsZ3J2NA9Zysw0hWe6GnXhC_aKwOzzoJrOej3cJyO9Y-lvpe2Fc_Zjctt9fB6knviOYxf4I6Hhb-LYz2V4D2bFcKgyxsQt1E5fgTj9FnAIwrBY5_QilSwqTKA_HAuhA * https://ahaang.com/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D8%B1%D9%85%D8%B6%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%A2%D9%87%D9%88/ {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} [[پۆل:خەڵکی مەشھەد]] apfsazidvh5kxis8nvk8um7jdvuvw8w 0 304176 1673573 1672737 2026-09-23T13:40:51Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.6 1673573 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox film|name=یانەی نانی بەیانیی کاتژمێر حەوت بۆ دڵشکاوەکان|image=|image_upright=|caption=|native_name={{Infobox Korean film name | hangul = 실연당한 사람들을 위한 일곱 시 조찬모임 }}|director=لیم سون-ئای|producer=|screenplay={{ubl|چۆنگ ئای-ئان|لیم سون-ئای}}|based_on={{Based on|''The 7'O Clock Luncheon for Heartbroken People''|[[بایک یۆنگ-ئۆک]]}}|starring=[[بای سوزی]] - لی جین وو - [یوو جی تای - کوم ساییرۆک|music=چۆی دۆنگ-ھوون|cinematography=لی جین-گون|editing=پارک سێ-یۆنگ|studio={{ubl|W/A Studio|{{ill|WYSIWYG Studios|ko|위지윅스튜디오}}|مانیجمنت سووپ}}|distributor=بایفۆرئێم ستودیۆ<ref name="koreatimes">{{cite web|url=https://www.koreatimes.co.kr/entertainment/films/20260908/romance-film-starring-bae-suzy-lee-jin-wook-to-release-in-december|title=Romance film starring Bae Suzy, Lee Jin-wook to release in December|date=September 8, 2026|accessdate=September 8, 2026|website=[[Yonhap News Agency|Yonhap]] via [[The Korea Times]]}}</ref>|released={{Film date|2025|9|17|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بووسان|2026|12|31|کۆریای باشوور|ref2=<ref name="koreatimes" />}}|runtime=١٠٨ خولەک|country=کۆریای باشوور|language=کۆری|budget=|gross=}} [[پەڕگە:Lim_Sun-ae,_Bae_Suzy_and_Lee_Jin-wook_at_the_Busan_International_Film_Festival_closing_ceremony,_26_September_2025.png|وێنۆک|دەرهێنەر و ئەکتەرەکان لە فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بووسانی ٢٠٢٥.]] '''''یانەی نانی بەیانیی کاتژمێر حەوت بۆ دڵشکاوەکان''''' (بە [[زمانی کۆری|کۆری]]: {{lang|ko|실연당한 사람들을 위한 일곱 시 조찬모임}}) فیلمێکی [[فیلمی ڕۆمانسی|درامای ڕۆمانسی]] [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠٢٥، لە دەرهێنانی لیم سون-ئای.<ref name=":0">{{Cite web |last=Shetty |first=Karishma |date=2025-07-10 |url=https://www.gqindia.com/content/suzys-upcoming-movie-the-start-up-actress-is-starring-in-a-romance-film-opposite-a-squid-game-3-actor-read-details |access-date=2025-09-27 |website=GQ India |language=en-IN |title=Suzy's upcoming movie: The Start-Up actress is starring in a romance film opposite a Squid Game 3 actor. Read details}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |last=Ki-hoon |first=Moon |date=2025-08-26 |url=https://m.koreaherald.com/article/10562354 |access-date=2025-09-27 |website=The Korea Herald |language=en |title=Busan International Film Festival unveils competitive future at Seoul press event}}</ref> فیلمەکە لە ڕۆمانێک وەرگێڕاوە بە هەمان ناو لە ساڵی ٢٠١٢ لە نووسینی بایک یۆنگ-ئۆک.<ref name=":3">{{Cite web |date=2025-01-13 |trans-title=Suzy → Lee Jin-wook, Movie 'Breakfast Meeting' Lineup Complete... First Filming on the 29th of Last Year [Official] |url=https://www.mk.co.kr/news/entertain/11216745 |access-date=2026-08-15 |website=매일경제 |language=en |title=수지→이진욱, 영화 ‘조찬모임’ 라인업 완성...지난해 29일 첫 촬영 [공식]}}</ref> یەکەم نمایشی لە بەشی کێبڕکێی [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بوسان|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بووسانی]] ٢٠٢٥ بوو.<ref name=":1" /> == چیڕۆک == فیلمەکە باس لە دوو گەنجی کۆری دەکات کە لە کۆبوونەوەیەکی نانی بەیانیدا یەکتر دەبینن کە بۆ ئەو کەسانە ڕێکخراوە کە بەم دواییانە تووشی جیابوونەوە و دڵشکان بوون.<ref name=":0" /><ref>{{Cite web |last=Dutta |first=Debashree |date=2025-06-26 |url=https://rollingstoneindia.com/bae-suzy-webtoon-based-fantasy-k-drama-men-of-harem/ |access-date=2025-09-27 |website=Rolling Stone India |language=en-US |title=Bae Suzy Might Be the Next Fantasy Queen in Upcoming K-Drama}}</ref> == ئەکتەرەکان == * '''[[بای سوزی]]''' لە ڕۆڵی یۆن سا-گۆنگ، میواندارێکی فڕۆکە * '''لی جین-ووک''' لە ڕۆڵی جی-ھوون، ڕاهێنەری ڕاوێژکار * '''یوو جی-تای''' لە ڕۆڵی چۆنگ-سو، فڕۆکەوان * '''کوم سایی-رۆک''' لە ڕۆڵی هیۆن-چۆنگ، مامۆستا * '''می رام''' لە ڕۆڵی چۆنگ می-دۆ == بەرهەمهێنان == === دەستنیشانکردنی ئەکتەرەکان === لە ٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤، ڕاگەیەندرا کە '''[[بای سوزی]]''' بۆ ڕۆڵی سەرەکیی '''یۆ سا-گۆنگ''' دەستنیشان کراون دوای ئەوەی لە سەرەتای بڵاوبوونەوەی ڕۆمانەکەوە سەرنجی ڕاکێشرابوو.<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=2024-05-23 |trans-title=[Exclusive] Suzy portrays a fatal love, the protagonist of 'Brokenhearted... Breakfast Club' |url=https://m.entertain.naver.com/home/article/437/0000393938 |access-date=2026-08-15 |website=JTBC News |language=ko |via=Naver |title=[단독] 수지, 치명적 사랑 그린다 '실연당한…조찬모임' 주인공}}</ref> '''لی جین-ووک''' بە هەمان شێوە بە شێوەیەکی ئەرێنی بیری لە پێشنیاری ڕۆڵگێڕانی '''لی جی-ھوون''' دەکردەوە، کە ئەمەش دەبێتە دووەم بەرهەمیان پێکەوە لەگەڵ '''[[بای سوزی]]''' دوای زنجیرەی '''''دوونا!''ی [[نێتفلیکس|نێتفلێکس]]''' لە ساڵی ٢٠٢٣.<ref>{{Cite web |last=Jo |first=Yeon-kyung |date=2024-05-23 |trans-title=[Exclusive] Lee Jin-wook Joins 'Brokenhearted... Breakfast Club,' Reunites with Suzy |url=https://m.entertain.naver.com/home/article/437/0000394005 |access-date=2026-08-15 |website=JTBC News |language=ko |via=Naver |title=[단독] 이진욱 '실연당한…조찬모임' 합류, 수지와 재회}}</ref> لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤دا، '''می رام''' دیاری کرابوو بۆ گێڕانی ڕۆڵی '''می-دۆ'''، وەک کارەکتەری میوانداری یانەی نانی بەیانی.<ref>{{Cite web |last=Kim |first=Myung-sik |date=2024-10-01 |trans-title=Crazy Acting, Actress Miram Shows Another Transformation in ‘What Comes After Love’ |url=https://www.polinews.co.kr/news/articleView.html?idxno=665644 |website=Polinews |title=美친 연기, 배우 미람 ‘사랑 후에 오는 것들’에서 또 다른 변신}}</ref> کاستی فیلمەکە کە پێکهاتبوون لە '''[[بای سوزی]]'''، '''یوو جی-تای'''، و '''کوم سایی-رۆک''' لە ڕۆڵە سەرەکییەکاندا، هەروەها، '''چۆن هێ-جین'''، '''پای جونگ-ۆک'''، '''لی سونگ-ووک'''، '''پارک سێ-جین'''، '''لی گا-سوب'''، و '''چۆن سۆک-چان''' لە ڕۆڵی یاریدەدەر، لە ١٣ی کانونی دووەمی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا.<ref name=":2">{{Cite web |last=Kim |first=Kyung-hee |date=2025-01-13 |trans-title=Keum Sae-rok stars in the film 'Seven O'Clock Breakfast for the Brokenhearted' alongside Suzy, Yoo Ji-tae, and Lee Jin-wook |url=https://enews.imbc.com/M/View/444010 |access-date=2026-08-15 |website=iMBC Entertainment |language=ko |title=금새록, 수지X유지태X이진욱과 함께 영화 '실연당한 사람들을 위한 일곱 시 조찬모임' 출연 {{!}} 기사상세}}</ref> === وێنەگرتن === وێنەگرتنی فیلمەکە لە ٢٩ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٤ دەستی پێکرد،<ref name=":3" /> و لە ئاداری ٢٠٢٥ کۆتایی هات.<ref>{{Cite web |last=Song |first=Mi-hee |date=2025-04-07 |trans-title=Suzy X Lee Jin-wook 'Seven O'Clock Breakfast for the Brokenhearted' Wraps Up Filming |url=https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202504070092 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250407052059/https://www.bntnews.co.kr/article/view/bnt202504070092 |archive-date= ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ |access-date=2026-08-15 |website=BNT News |language=ko |title=수지X이진욱 ‘실연당한 사람들을 위한 일곱 시 조찬모임’ 크랭크업 |url-status=live}}</ref> == بڵاوکردنەوە == فیلمی ''یانەی نانی بەیانیی کاتژمێر حەوت بۆ دڵشکاوەکان'' لە بەشی کێبڕکێی ٣٠یەمین [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بوسان|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بووسان]] لە ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ کێبڕکێی بۆ خەڵاتەکانی [[بوسان|بووسان]] کرد.<ref>{{cite web |author=Michael Rosser |date=26 August 2025 |url=https://www.screendaily.com/news/busan-film-festival-reveals-first-competition-lineup-ahead-of-2025-edition/5208202.article |access-date=28 September 2025 |website=[[Screen Daily]] |title=Busan film festival reveals first Competition lineup ahead of 2025 edition}}</ref><ref>{{cite web |author=Jang Ju-yeon |date=August 26, 2025 |trans-title=Suzy and Lee Jin-wook's "Seven O'Clock Breakfast for the Broken Hearted" Invited to BIFF Competition |url=https://m.entertain.naver.com/movie/article/241/0003462172 |access-date=28 September 2025 |work=Daily Sports |language=ko |title=수지·이진욱 ‘실연당한 사람들을 위한 일곱 시 조찬 모임’, BIFF 경쟁 부문 초청 |publisher=Naver}}</ref> بڕیارە لە ٣١ی کانونی یەکەمی ٢٠٢٦ لە [[کۆریای باشوور]] لەلایەن بایفۆرئێم ستودیۆ بڵاوبکرێتەوە،<ref name="koreatimes" /> بە هاوکاری دابەشکردنی سپێشەڵ مووڤی سیتی.<ref>{{Cite web |url=https://www.smcity.co.kr/74 |website=Special Movie City |lang=ko |title=2026 LINE UP |accessdate=June 15, 2026}}</ref> کەی‌تی ستودیۆ جینی فرۆشتنی دەرەوەی وڵاتی فیلمەکە دەگرێتە ئەستۆ.<ref>{{Cite web |url=https://sales.studiogenie.co.kr/contents/contents.php?ptype=view&prdcode=2504150001&page=1&catcode=10000000 |website=[[KT Corporation|KT Studio Genie]] |title=Seven O′Clock Breakfast Club for the Brokenhearted |accessdate=June 15, 2026}}</ref> == خەڵاتەکان و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" ! scope="col" |ڕێوڕەسمی خەڵاتکردن ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |پۆلێن ! scope="col" |پاڵێوراو / بەرهەم ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" |{{abbr|ژ.ڕ|ژێدەر}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی بوسان|فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی بووسان]] |٢٠٢٥ |خەڵاتەکانی بووسان |''یانەی نانی بەیانیی کاتژمێر حەوت بۆ دڵشکاوەکان''| {{Nom}} | style="text-align:center" |<ref>{{cite web |last=Shackleton |first=Liz |date=August 26, 2025 |url=https://deadline.com/2025/08/busan-film-festival-unveils-inaugural-competition-line-up-1236497537/ |access-date=28 September 2025 |website=[[Deadline Hollywood|Deadline]] |language=en |title=Busan Film Festival Unveils Inaugural Competition Line-Up, Including Ten World Premieres}}</ref> |} == بەستەری دەرەکی == [[imdbtitle:38518505|فیلمەکە]] لە [[بنکەدراوەی ئینتەرنێتیی فیلمەکان]] == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} 5v6x846x5cv2m16uts5io7ecya6jblr 0 304224 1673781 1672991 2026-09-23T20:26:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673781 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم دراو لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلس ==== ==== دوو فیلس ==== ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فیلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگەت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلس ==== ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] l3wcpxs7gl8tmvlomghifk0geslt7eh 1673788 1673781 2026-09-23T22:29:16Z Shaween 18477 1673788 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلس ==== ==== دوو فیلس ==== ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فیلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگەت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلس ==== ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] p2p4o0tv7ml1qpb9dz4x0p1ci3ihj3g 1673798 1673788 2026-09-23T22:34:12Z Shaween 18477 /* یەک فیلس */ 1673798 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== ==== دوو فیلس ==== ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فیلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگەت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلس ==== ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] b1peybhb3gvkuesos14o1hro696pwvf 1673830 1673798 2026-09-23T22:39:23Z Shaween 18477 /* یەک فیلسی */ 1673830 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەمفری پاگێت | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلس ==== ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فیلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگەت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلس ==== ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 8fsyvg254ubuqw0ohjyr2i876za19eo 1673833 1673830 2026-09-23T22:40:29Z Shaween 18477 /* یەک فیلسی */ 1673833 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلس ==== ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فیلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگەت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلس ==== ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 9anwfe5bniho6vaaiainy0ombp48d9n 1673834 1673833 2026-09-23T22:42:32Z Shaween 18477 /* دوو فیلس */ 1673834 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فیلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگەت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلس ==== ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 9vc72ormfp4gtvryx5d928yp5z83trj 1673835 1673834 2026-09-23T22:48:33Z Shaween 18477 /* بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) */ 1673835 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] euhvc9nozobj7nsb914a0byw1g596o9 1673836 1673835 2026-09-23T22:49:20Z Shaween 18477 /* 4 فيلسی */ 1673836 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 9ownsx17atbt49pqp4lvbm59592irb1 1673838 1673836 2026-09-23T22:54:59Z Shaween 18477 /* یەک فیلسی */ 1673838 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 79gsvccsoy1jyqr8bb47mwe7ykf46ch 1673839 1673838 2026-09-23T22:55:28Z Shaween 18477 /* دوو فیلسی */ 1673839 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] tig0mx9lj2wrbld35ny61bbyc9859zo 1673840 1673839 2026-09-23T22:55:48Z Shaween 18477 /* 4 فيلسی */ 1673840 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] dmak75bd2rhzxfn7rxhn258xpraw4w6 1673841 1673840 2026-09-23T22:56:12Z Shaween 18477 /* 10 فیلسی */ 1673841 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 76jws861mpesz3qc57jxybndx4mvtt0 1673842 1673841 2026-09-23T22:56:42Z Shaween 18477 /* 20 فیلسی */ 1673842 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] if2ixibel3oj19p2sq8fgzfcwmkxczd 1673843 1673842 2026-09-23T22:57:01Z Shaween 18477 /* 50 فيلسی */ 1673843 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] doqddtsiu9uw3f1mi1lztzko7phj91w 1673844 1673843 2026-09-23T22:57:21Z Shaween 18477 /* نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) */ 1673844 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] k28ea1f03cv7e8trlb4k04gyu9eir3p 1673845 1673844 2026-09-23T22:57:48Z Shaween 18477 /* یەک فیلس */ 1673845 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 9kq5jmdfo57obyhwke8nrngc6rnk1l9 1673846 1673845 2026-09-23T22:58:24Z Shaween 18477 /* 4 فيلس */ 1673846 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 56zq23v8tn6ce5h4ndc8oc9n97ycvu5 1673847 1673846 2026-09-23T22:59:02Z Shaween 18477 /* 10 فیلسی */ 1673847 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 5f61x5xkz1w3o8rm4gr14p9wgcje4lr 1673848 1673847 2026-09-23T22:59:31Z Shaween 18477 /* 20 فیلسی */ 1673848 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] hv5cmolobpats9u2bmvdzz23opudvup 1673849 1673848 2026-09-23T22:59:57Z Shaween 18477 /* نرخی درهەم (50 فيلسی) */ 1673849 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 0f1orp04yuj1kgd2nnrikp1lju0h98u 1673850 1673849 2026-09-23T23:00:21Z Shaween 18477 /* یەک فیلسی */ 1673850 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 9gs1xzkqpbneuz15tukkkb499updrc3 1673851 1673850 2026-09-23T23:00:49Z Shaween 18477 /* نرخی درهەم (50 فيلسی) */ 1673851 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 377wn4teldwuhca5xbv0qr3pzjugv2y 1673852 1673851 2026-09-23T23:05:11Z Shaween 18477 /* 4 فيلسی */ 1673852 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] mpybcp6hk8ickm8hdp0nh0bgxibo3t6 1673853 1673852 2026-09-23T23:05:57Z Shaween 18477 /* 4 فيلسی */ 1673853 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلس ==== ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 5k50lq8cyy3l07k3oqz1e69fd9p8fci 1673854 1673853 2026-09-23T23:09:24Z Shaween 18477 /* 10 فیلس */ 1673854 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] albfe58e8xzdm5xwzc4j3sl2y0al0ib 1673855 1673854 2026-09-23T23:11:11Z Shaween 18477 /* 10 فیلسی */ 1673855 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 1icy3dv6mikbroe2czm7w0nkdt5n94k 1673856 1673855 2026-09-23T23:14:06Z Shaween 18477 /* 20 فیلس */ 1673856 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= Iraq-20-fils-1953.jpg | وێنە2= Iraq-20-fils-1953 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ دانە }} == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] tf3mlk2snnyv32foc782yc4zf8spqfd 1673857 1673856 2026-09-23T23:14:19Z Shaween 18477 /* 20 فیلس */ 1673857 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= Iraq-20-fils-1953.jpg | وێنە2= Iraq-20-fils-1953 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ دانە }} == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 31jadospi3hs7d38dctmhg4kh14kwzm 1673858 1673857 2026-09-23T23:16:07Z Shaween 18477 /* 20 فیلس */ 1673858 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= Iraq-20-fils-1953.jpg | وێنە2= Iraq-20-fils-1953 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | وێنە2= عكس عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٥ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٥ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] e4kmwz5cwp06vbhom7yafdq32sx770b 1673859 1673858 2026-09-23T23:18:54Z Shaween 18477 /* 20 فیلس */ 1673859 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= Iraq-20-fils-1953.jpg | وێنە2= Iraq-20-fils-1953 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | وێنە2= عكس عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٥ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٥ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 51ili8p7mt7emf3lug3cdjerp6dl4d1 1673860 1673859 2026-09-23T23:19:25Z Shaween 18477 /* 4 فيلسی */ 1673860 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= Iraq-20-fils-1953.jpg | وێنە2= Iraq-20-fils-1953 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | وێنە2= عكس عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٥ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٥ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] 1s10u7340h60cu6vaz5svb5ousl5a2r 1673861 1673860 2026-09-23T23:20:10Z Shaween 18477 /* 10 فیلسی */ 1673861 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= Iraq-20-fils-1953.jpg | وێنە2= Iraq-20-fils-1953 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريك برێندلی]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | وێنە2= عكس عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٥ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٥ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] r8mqltaqjla5bxsvcqqfbavwdgvoefv 1673862 1673861 2026-09-23T23:20:36Z Shaween 18477 /* 20 فیلس */ 1673862 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} }} یەکەم '''دراوە سککەییەکانی عێراق''' لە [[شانشینی عێراق]] لە سەردەمی شا [[فەیسەڵی یەکەم]] لە [[١٩٣١|ساڵی ١٩٣١]] دەرچووە و دەرچوونیان بەردەوام بوو تا لە [[١٩٩١|ساڵی ١٩٩١]] دوای [[شەڕی کەنداو]] لەلایەن [[سەددام حوسێن|سەدام حوسێن]] سەرۆکی پێشووی عێراقەوە وەستا، و لە [[٢٠٠٤|ساڵی ٢٠٠٤]] دا دووبارە دەرکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%d8%b7%d8%b1%d8%ad-%d8%a3%d9%88%d9%84-%d8%b9%d9%85%d9%84%d8%a9-%d9%85%d8%b9%d8%af%d9%86%d9%8a%d8%a9-%d8%b9%d8%b1%d8%a7%d9%82%d9%8a%d8%a9-%d9%85%d9%86%d8%b0-1991 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231224190101/https://www.aljazeera.net/ebusiness/2005/1/4/%D8%B7%D8%B1%D8%AD-%D8%A3%D9%88%D9%84-%D8%B9%D9%85%D9%84%D8%A9-%D9%85%D8%B9%D8%AF%D9%86%D9%8A%D8%A9-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%8A%D8%A9-%D9%85%D9%86%D8%B0-1991 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2023-12-24 |ڕێکەوتی سەردان=2023-12-24 |وێبگە=الجزيرة نت |زمان=ar}}</ref> هەروەها لیستەکە پشتی بەو بەروارانە بەستووە کە بۆ دراوەکان باسکراون نەک بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانیکردن. بۆ نمونە یەکەم ژمارەی دراوی عێراقی بەرواری 1931ی لەسەر بوو، بەڵام بەرواری ڕاستەقینەی بازرگانی ساڵی 1932 بوو، هەندێک دراو چەند ساڵێک دواکەوت تا سووڕانەوەیان دەستی پێکرد. بۆ نموونە ژمارەی 100 فیلسی ساڵی 1955 هەرگیز بە هیچ شێوەیەک نەخرایە بازاڕەوە و ئەوەی لە دەستی خەڵکدا بوو لە خەزنەکانی [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دزەپێکرد، بەو پێیەی ئەم ژمارەیە لە خەزنەکاندا مابووەوە و دراوە زیوییەکانی لە دوای شۆڕشی 14ی تەمموزی 1958 گۆڕدرا بۆ ئەوەی لە دەرکردنی دراوی دیکەدا بەکاربهێنرێت. لەم لیستەدا هەندێک بابەتم لابردووە کە تیراژیان نادیارە بەڵام لە پێوەرەکانی دراودا باسکراون، وەک ژمارەی ٥ فیل و ژمارەی ١٠ فیل لە ساڵی ١٩٨٠. هەروەها دراوی تاقیکاریم لابردووە کە لە پێوەرەکانی دراویشدا باسکراون و تەنها نمونەیان لە نەعناکاندا هەیە. == دیناری عێراقی == {{سەرەکی|دينار عراقي}}دیناری عێراقی [[دراو|دراوی]] فەرمی [[عێراق|عێراقە]] و لەلایەن [[بانکی ناوەندیی عێراق|بانکی ناوەندی عێراقەوە]] دەردەچێت. دینار دابەشکراوە بەسەر هەزار فلس. == شانشینی عێراق ١٩٣١ - ١٩٥٨ == === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی یەکەم (١٩٢١ - ١٩٣٣) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٤٩ی کۆچی وەستانی، ١٩٣١ی زایینی، و بەهای دراوەکە ١ فیلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=1 iraqi coin fils (obverse, 1933).jpg | وێنە2=1 iraqi coin fils (reverse, 1933).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ساڵی ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی، و بەهای پارچە دراوەکە ١ فەلس بوو. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 1 فيلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی. | وێنە= | وێنە1=Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ غم | کانزا=بڕۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=193٦ - 193٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک بووە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ١٩٦١ بەکارهاتووە. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 2 فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-2-fils-1933 (1).jpg | وێنە2=Iraq-2-fils-1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٢ فيلس» بوو. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=بڕۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=عكس عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | وێنە2=وجه عملة 4 فلس لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، و بەهای پارچە دراوەکە «٤ فيلس» بوو. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٥ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٦ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-10-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٤ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1= 4 Fils, 1933, obverse.jpg | وێنە2=4 Fils, 1933 reverse.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= هەموار | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ٢ دانە }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1931.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1931 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٤٩ی کۆچی، ١٩٣١ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1933.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٣) - هەڵەی بەرواری کۆچی | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1933 f Wrong date.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1933 Wrong date.jpg | قەبارەی وێنە = |لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە=٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٢٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= نەزانراو – زۆر دەگمەن }} ==== 50 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1931.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥ | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٨٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٥٠ فیلس (١٩٣٣) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1933.jpg | وێنە2= Iraq-50-fils-1933 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٢ی کۆچی، ١٩٣٣ی زایینی. | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو: ٠.٥٠٠ | تيره= ٢٠.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣١ - ١٩٣٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٨ دانە }} ==== نرخی ڕیال (٢٠٠ فیلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠٠ فیلس (١٩٣١) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | وێنە2=عكس عملة ريال عراقي لعام 1932.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣١ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٢٠ گرام | کانزا=زیو: ٠،٥٠٠ | تيره= ٣٤ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} === بڵاوکراوەکانی مەلیک غازی یەکەم (١٩٣٣-١٩٣٩) === ==== یەک فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٦) | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1936.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1936 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٦ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 1 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣٦ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٣٨) - سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-1-fils-1938.jpg | وێنە2= Iraq-1-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٣ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٦ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٣ دانە }} ==== 4 فيلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٧ی کۆچی، ١٩٣٨ی زایینی. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٨ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) – سکەی هیندی | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938 (2).jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (3).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی - نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» ـە کە لە ژێر وێنەی پاشا غازیی یەکەم لەسەر سکەکە نووسراوە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٢ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= Iraq-4-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= 4 فیلس (١٩٣٩) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1939.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٩ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازيی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٤ فیلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= نیکڵ. | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٣٨ - ١٩٣٩ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێکی بچووک لە ژێر وێنەی ڕووی غازیی یەکەم لەسەر سکەکە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ١ دانە<br /> }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٧) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق، ١٣٥٦ی کۆچی، ١٩٣٧ی زایینی. | بارستایی= ٦.٧ گرام | کانزا=نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠ ٤ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی نییە<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ١٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1= Iraq-4-fils-1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 10 فلوس لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ ٨ دانە<br /> }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 10 فلس لعام 1937.jpg | وێنە2=Iraq-10-fils-1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ١٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا=مسی-نیکل | تيره= ٢٥.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= خاڵێک نییە لە ژێر وێنەی پاشا غازی.<br /> ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٦٠٠ دانە<br /> }} ==== 20 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-20-fils-1938.jpg | وێنە2=Iraq-20-fils-1938 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٣٨) - سککەی هیندی | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 20 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= ٢٠ فەلس، پاشایەتی عێراق | بارستایی= ٣.٦ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= پیتی «I» لە ژێر وێنەی پاشا غازی هەیە. ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٥٠ ١ دانە }} ==== نرخی درهەم (50 فيلسی) ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraq-50-fils-1937 (1).jpg | وێنە2=Iraq-50-fils-1937.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=Iraqi coin 50 fils 1938.jpg | وێنە2=Iraqi coin 50 fils 1938 r.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٧ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم ٥٠ فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ٧ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= درهەم - ٥٠ فیلس (١٩٣٨) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | وێنە2=عكس عملة 50 فلسا لعام 1938.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٣٨ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=غازیی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= درهەم 50 فیلس | بارستایی= ٩ گرام | کانزا=زیو | تيره= ٢٦.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ٢.١ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پێرسی مێتکالف]] | لێوارەکان= ساف | شێوازەکان=١٩٣٧ - ١٩٣٨ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٣٠٠ ٥ دانە }} === بڵاوکراوەکانی شا فەیسەڵی دووەم (١٩٣٩-١٩٥٨) === ==== یەک فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 1 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، 1 فلس. | بارستایی= ٢.٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ١٩.٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٣٢ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤١ دانە }} ==== دوو فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1=وجه عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2=عكس عملة 2 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | کۆمێنت= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی دووەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢ فلس. | بارستایی= ٥ گرام | کانزا=برۆنز | تيره= ٢٤ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری پاگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ دانە }} ==== 4 فيلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٧ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٤ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 4 فلس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٤ فیلس. | بارستایی= ٤ گرام | کانزا= مسی–نیکڵ | تيره= ٢١ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٦ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٧٥٠ ٢٠ دانە }} ==== 10 فیلسی ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس (١٩٥٣) - سکەی هیند | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1943.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٤٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٥٠٠ ١ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ١٠ فیلس | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | وێنە2= عكس عملة 10 فلوس لعام 1953.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ١٠ فیلس. | بارستایی= ٦.٧٥ گرام | کانزا= برۆنز | تيره= ٢٥ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٨ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= سکەدراو | شێوازەکان=١٩٤٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = پەڕەوانەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٤٠٠ ١١ دانە }} ==== 20 فیلس ==== {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= Iraq-20-fils-1953.jpg | وێنە2= Iraq-20-fils-1953 (1).jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٣ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[پاتريک برێندلی]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٣ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٢٥٠ دانە }} {{زانستی دراو | ناونیشان= ٢٠ فیلس (١٩٥٣) | وێنە= | وێنە1= وجه عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | وێنە2= عكس عملة 20 فلسا لعام 1955.jpg | قەبارەی وێنە = | لێدوان= دراوێک کە لە ساڵی ١٩٥٥ تا ٦ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٦١ لە بەکارهێنانی دابوو. | ڕووی پێشەوە=فەیسەڵی یەکەم، پاشای عێراق | ڕووی پشتەوە= پاشایەتی عێراق، ٢٠ فیلس. | بارستایی= ٢.٨ گرام | کانزا= زیو ٠.٥٠٠ | تيره= ١٩ میلیمەتر | ئەستووری= ١.٢ میلیمەتر | دیزاینەر= [[هەمفری باگێت]] | لێوارەکان= | شێوازەکان=١٩٥٥ |بەشی سەردێڕ= شێوە | بەشی ناوەڕۆک = بازنەیی | بەڵگەنامە= ژمارەی چاپکردن: ٠٠٠ ٠٠٠ ٤ دانە }} == هەروەها سەیری بکە == * لیستی دراوی یادگاری عێراقی == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ئابووری عێراق]] [[پۆل:دراوەکانی عێراق]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] oe5muntoq6gykbho30fovuwnp961wl1 10 304251 1673837 1672169 2026-09-23T22:54:16Z Shaween 18477 1673837 wikitext text/x-wiki == بەکارهێنان == <pre> {{زانستی دراو | ناونیشان= | وێنە= | وێنە1= | وێنە2= | قەبارەی وێنە = | لێدوان= | ڕووی پێشەوە= | ڕووی پشتەوە= | بارستایی= | کانزا= | تيره= | ئەستووری= | دیزاینەر= | لێوارەکان= | شێوازەکان= |بەشی سەردێڕ= | بەشی ناوەڕۆک = | بەڵگەنامە= }} </pre> q2hx3hd3njc3s32fch5vn5cezm6dg7p 0 304258 1673759 1673303 2026-09-23T20:19:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673759 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = دوورگەی هورمز | settlement_type = دوورگە | image_skyline = Iran's Rainbow Island.jpeg | imagesize = | caption = وێنەیەکی مانگی دەستکرد لە دوورگەی هورمز | image_flag = | flag_size = | seal_size = | image_shield = | shield_size = | city_logo = | citylogo_size = | mapframe = yes | mapframe-zoom = 9 | mapsize = | map_caption = | pushpin_map = Persian Gulf#Iran | pushpin_label_position = top | pushpin_map_caption = | pushpin_mapsize = 250 | subdivision_type = وڵات | subdivision_name = {{IRN}} | subdivision_type1 = [[پارێزگاکانی ئێرانی|پارێزگا]] | subdivision_name1 = [[پارێزگای ھورمزگان|ھورمزگان]] | subdivision_type2 = [[شارستانەکانی ئێرانی|شارستان]] | subdivision_name2 = [[بەندەر عەباس|بەندەرعەباس]] | subdivision_type3 = [[بەش (دابەشکاریی کارگێڕی)|بەش]] | subdivision_name3 = [[بەشی هورمز|هورمز]] | government_footnotes = | government_type = | leader_title = | leader_name = | leader_title1 = | leader_name1 = | leader_title2 = | leader_name2 = | leader_title3 = | leader_name3 = | leader_title4 = | leader_name4 = | established_title = | established_date = | established_title2 = | established_date2 = | established_title3 = | established_date3 = | unit_pref = | area_footnotes = | area_total_km2 = | area_land_km2 = | area_water_km2 = | area_total_sq_mi = | area_land_sq_mi = 16.2 | area_water_sq_mi = | area_water_percent = | area_urban_km2 = | area_urban_sq_mi = | area_metro_km2 = | area_metro_sq_mi = | population_as_of = | population_footnotes = | population_note = | population_total = ~٦٬٠٠٠ | population_density_km2 = | population_density_sq_mi = | population_metro = | population_density_metro_km2 = | population_density_metro_sq_mi = | population_urban = | population_density_urban_km2 = | population_density_urban_sq_mi = | population_blank1_title = | population_blank1 = | population_density_blank1_km2 = | population_density_blank1_sq_mi = | timezone = [[کاتژمێری فەرمیی ئێران|IRST]] | utc_offset = +3:30 | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|27|04|03|N|56|27|36|E|region:IR_type:isle|display=inline,title}} | elevation_footnotes = | elevation_m = 186 | elevation_ft = | postal_code_type = | postal_code = | area_code = | blank_name = | blank_info = | blank1_name = | blank1_info = | website = | footnotes = }} [[پەڕگە:Strait_of_hormuz.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی مێژوویی لە تەنگەی هورمز کە ناوەکەی بە Ormuz نووسراوە، سەرەوە لای ڕاست]] '''دوورگەی هورمز''' ({{IPAc-en|h|ɔr|ˈ|m|uː|z}}؛ {{langx|fa|جزیره هرمز}})، هەروەها بە '''ھورموز'''، '''ئۆرمۆز''' یان '''ئۆرموز''' دەنووسرێت، دوورگەیەکی ئێرانییە لە [[کەنداوی فارس]]. == جوگرافیا == دوورگەی هورمز ڕووبەرەکەی {{cvt|42|km2|sqmi|}}یە. دوورگەکە لە [[تەنگەڵانی ھورمز|تەنگەی هورمز]]، {{cvt|8|km|0}} لە ساحڵی ئێرانەوە دوورە، و بەشێکە لە بەشی هورمز، [[شارستانی بەندەر عەباس|شارستانی بەندەرعەباس]] لە [[پارێزگای ھورمزگان]]. دانیشتووانێکی کەمی هەیە، بەڵام لە کۆتاییەکانی سەدەی بیستەمەوە هەندێک گەشەپێدانی تێدا کراوە. شارۆچکەی هورمز لە باکووری دوورگەکەیە. === زەویناسی === قوڕە ''سوورە'' (ئۆخەر) لەسەر دوورگەکە و کەناراوەکانی، کە خەڵکی ناوچەکە پێی دەڵێن قوڕە ''سوورە''، بۆ مەبەستی هونەری و چێشتلێنان بەکارھێنراوە، و سەرنجی گەشتیارانیش ڕادەکێشێت. تێکچوونی ژینگە بەھۆی بەکارهێنانی زۆری قوڕە ''سوورە'' بووەتە هۆی گرتنەبەری ڕێکار لەلایەن ڕێکخراوی پاراستنی ژینگەوە بۆ پاراستنی.<ref>[https://www.tehrantimes.com/news/417572/Hormuz-the-rainbow-island-of-Iran Hormuz, the rainbow island of Iran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200328161451/https://www.tehrantimes.com/news/417572/Hormuz-the-rainbow-island-of-Iran|date=2020-03-28}}. ''Tehran Times'' (2017-10-14). Retrieved 2020-03-28.</ref> وێنە مانگە دەستکردەکان کە ڕێکخستنی هاوناوەندیی بەردەکان دەردەخەن، نیشانی دەدەن کە دوورگەی هورمز وەک گومبەزی خوێ دەردەکەوێت، کە لە نیشتەنییە کۆنەکانی خوێی دەریا پێکهاتووە، تەمەنی زەویناسیی دوورگەی هورمز ننزیکەی ٦٠٠ ملیۆن ساڵە، و تەمەنی لە دەرەوەی ئاو ننزیکەی ٥٠,٠٠٠ ساڵە.<ref>{{Cite web |url=https://hormuztour.com/hormuz-tour |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812233131/https://hormuztour.com |archive-date=August 12, 2020 |access-date=Mar 31, 2020 |website=هتل جزیره هرمز &#; Hotel in Hormuz island |title=دره مجسمه ها Statues Valley |url-status=live}}</ref> === ژینگە === کەناراوەکانی باشووری ئێران بە وشکانی و ئاوی سوێری دەریا ناسراون. ڕێڕەوە ئاوییەکانی دوورگەکە و باڵندە کێوییەکان سەرنجی گەشتیارانی زۆر ڕادەکێشن. هورمز دارستانێکی لە دارەکانی مانگرۆڤ (حەڕا) لێیە: جۆرە دارێکە کە لە ناوچەی ئاوی سوێردا دەژین. ھەندێک جار زۆربەیان لەناو ئاوی دەریادا نقوم دەبن، بەڵام بەردەوام دەبن لە ژیان. ناوچەیەکی گژوگیایی هەیە کە بەبێ پێویستی بە ئاوی شیرین گەشە دەکات. دەوترێت لە ئەفسانەیەکدا، ئەم ڕووەکە ئەفسوناوییە بەهۆی فرمێسکەکانی [[ئادەم و حەوا|ئادەمەوە]] ڕواوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.hormuztour.com/red-beach-souvenirs/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200812233131/https://www.hormuztour.com/red-beach-souvenirs/ |archive-date=August 12, 2020 |access-date=Mar 31, 2022 |website=هتل جزیره هرمز &#; Hotel in Hormuz island |title=جنگل حرا mongrove forest |url-status=live}}</ref> دوورگەکە لەلایەن بێردلایف ئینتەرناشناڵەوە وەک ناوچەی گرنگی باڵندەکان (IBA) دەستنیشان کراوە، چونکە پشتیوانی لە Saunders's tern، Great stone-curlew، و Sooty gull دەکات.<ref name="bli">{{cite web |author=<!--Not stated--> |date=2024 |url=https://datazone.birdlife.org/site/factsheet/8160 |access-date=2024-09-06 |website=BirdLife Data Zone |title=Hormoz Island |publisher=BirdLife International}}</ref> == شوێنەوارە سەرنجڕاکێشەکان == === کەناراوی سوور === کێوەکەی سەر ھێڵی کەناراوەکە، کەناراوی سوور و شەپۆلە سوورەکانی دەریا دەکاتە دیمەنێکی ناوازە. ئەو گەشتیارانەی لە درێژایی کەناراوەکەدا پیاسە دەکەن، تووشی ناوچەیەک دەبن کە لمی کەناراوەکە بەھۆی ئاوێتە تەقەنییەکانەوە دەبریسکێتەوە.<ref>{{Cite web |url=/ |archive-url=https://hormuztour.com/tours-hostel-hotel-and-food-services-in-hormuz-island/ |archive-date=August 12, 2020 |access-date=Mar 31, 2020 |website=هتل جزیره هرمز &#; Hotel in Hormuz island |title=Hormuz island red beach |url-status=live}}</ref> === مۆزەخانەی دکتۆر نادعەلیان === [[پەڕگە:The_Museum_and_Gallery_of_Dr._Ahmad_Nadalian_in_Hormoz_Island_1.jpg|وێنۆک|مۆزەخانە و پێشەنگای دکتۆر ئەحمەد نادعەلیان لە دوورگەی هورمز]] مۆزەخانەی دکتۆر نادعەلیان لە دوورگەی هورمز، کە بە مۆزەخانە و پێشەنگای ئەحمەد نادعەلیانیش لە دوورگەی هورمز ناسراوە، بەرهەمەکانی ئەحمەد نادعەلیان (لەدایکبووی ١٩٦٣<ref>{{cite web |date=31 August 2021 |url=https://nadalian.com/en/about/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214074311/https://nadalian.com/en/about/ |archive-date=14 February 2022 |access-date=14 February 2022 |website=Dr. Nadalian |title=About |url-status=live}}</ref>) نیشان دەدات، کە بەرهەمەکانی لە پێشەنگاکانی ئاستی نێودەوڵەتیدا نمایش کراون.<ref>{{cite web |date=30 September 2021 |url=https://nadalian.com/en/the-museum-of-dr-nadalian-in-hormuz-island/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214075434/https://nadalian.com/en/the-museum-of-dr-nadalian-in-hormuz-island/ |archive-date=14 February 2022 |access-date=14 February 2022 |website=Dr. Nadalian |title=The Museum and Gallery of Dr. Ahamd Nadalian in Hormuz Island |url-status=live}}</ref> پڕۆژەکانی هونەری ژینگەییی ئەو نەخشاندنی سەر بەردەکان لەخۆدەگرێت. هەروەها بەرهەمی ژنانی ناوچەکە، ئێسک و پرووسکی بووێنەرە دەریایییەکان،<ref>{{cite web |url=https://www.alaedin.travel/en/attractions/iran/hormuz/dr-nadalian-museum |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214074541/https://www.alaedin.travel/en/attractions/iran/hormuz/dr-nadalian-museum |archive-date=14 February 2022 |access-date=14 February 2022 |website=alaedin.travel |language=la |title=The Museum of Dr. Ahmad Nadalian in Hormuz |url-status=live}}</ref> و بووکەڵەی دروستکراو لە کەرەستەی بەکارهاتوو نمایش دەکات.<ref>{{cite web |last=Rasaneh |first=Sirang |date=12 June 1906 |url=https://www.itto.org/iran/attraction/ahmad-nadalian-museum-gallery-hormoz/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220214075432/https://www.itto.org/iran/attraction/ahmad-nadalian-museum-gallery-hormoz/ |archive-date=14 February 2022 |access-date=14 February 2022 |website=Iran Tourism & Touring |title=Dr. Ahmad Nadalian Museum & Gallery 2022 Tourist Attraction in Hormoz Island |url-status=live}}</ref> مۆزەخانەکە لە ئاداری ٢٠٠٩دا وەک مەرکەزی هونەریی پەردیس دامەزرا، و لە ساڵی ٢٠١٢دا ناوەکەی بۆ ناوی ئێستای گۆڕدرا. هەروەها لەم کاتەدا، دەروازەی چوونەژوورەوەی مۆزەخانەکە بە ئیلهاموەرگرتن لە ئەندازئاریی ناوچەکە سەرلەنوێ دیزاین کرایەوە.<ref>{{Cite web |url=http://www.riverart.net/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301145652/http://www.riverart.net/ |archive-date=March 1, 2020 |access-date=Mar 31, 2020 |website=www.riverart.net |title=WWW.RiverArt.Net- Environmental Works by A. Nadalian هنر رودخانه: آثار دكتر احمد نادعليان |url-status=live}}</ref> == وێنەکان == <gallery widths="180" heights="120" perrow="3"> پەڕگە:Hormuz_Island_beach.jpg|کەناراوی دوورگەی هورمز پەڕگە:Majara_Residence.jpg|اقامەتگای ماجەرا پەڕگە:Portuguese_Castle_(Hormuz).jpg|قەڵای [[پورتوگال|پورتوگالییەکان]] لە دوورگەی هورمز پەڕگە:Harahormoz.jpg|دارستانەکانی حەڕا لە دوورگەی هورمز پەڕگە:Beach_of_the_Sculpture_valley_in_Hormoz_Island.jpg|ڕوانگەکانی دەریایی ننزیک دۆڵی پەیکەرەکانی دوورگەی هورمز پەڕگە:فرش_خاکی_-_panoramio.jpg|هونەری دروستکراو لە قوڕە سورە لەسەر کەناراوەکانی دوورگەکە </gallery> == بەستەرە دەرەکییەکان == {{commons category|Hormuz Island}} * [https://www.theglobetrottingdetective.com/hormuz-island-rainbow-island-iran/ هورمز، دوورگەی خوێناوی ئێران] == سەرچاوە == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانی بەندەر عەباس]] [[پۆل:دوورگەکانی ئێران]] [[پۆل:تەنگاوی ھورمز]] 9fcvm4roatpfllyqqcszh9xc986lirv 0 304262 1673760 1673301 2026-09-23T20:19:27Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673760 wikitext text/x-wiki {{short description|دوورگەیەکی ئێرانی}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox islands|name=دوورگەی ئابەدان|image=|image_caption=|image_size=|pushpin_map=Iran|pushpin_map_size=220|coordinates={{coord|30|05|N|48|32|E|display=inline,title|region:IR_type:isle_source:GNS-enwiki}}|location=[[پارێزگای خووزستان|خوزستان]]، [[ئێران]]|population=~١٠٠،٠٠٠ بەڵام ژمارەی وردی دانیشتووانی نەزانراوە|area_km2=|country=ئێران|mapframe=yes|mapframe-zoom=7}} '''دوورگەی ئابەدان''' ({{langx|fa|جزیره آبادان}}) دوورگەیەکە لە [[دەلتا|دەلتای]] [[شەتولعەرەب]] لە [[ئێران]] و شوێنی شارۆچکەی [[ئابادان|ئابادانە]]. دوورگەکە میوانداریی پاڵاوتگەی ئابادانی کۆمپانیای نەوتی ئینگلیز-ئێرانی کردووە،<ref>{{cite web |url=https://www.britannica.com/place/Abadan#ref19148 |website=Encyclopedia Britannica |language=en |title=Ābādān - Iran |accessdate=3 June 2018}}</ref> کە بزووتنەوەی خۆماڵیکردنی نەوتی سەرۆک وەزیرانی ئێران [[محەممەد موسەددیق|محەممەد موسەدیق]] لە دەوری ئەو چڕ ببووەوە.<ref>{{cite web |url=https://www.cbsnews.com/news/bp-and-iran-the-forgotten-history/ |website=cbsnews |language=en |title=BP and Iran: The Forgotten History |accessdate=3 June 2018}}</ref> ئێران و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] ماوەیەکی درێژ داوای خاوەندارێتیی ناڕۆشنیان لەسەر دوورگەی ئابادان هەبوو، کە لە ساڵی ١٨٤٧ لەلایەن [[تورکیا|تورکیاوە]] درا بە [[ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|last=Lagassé|first=Paul|url=http://archive.org/details/columbiaencyclop00laga|title=The Columbia encyclopedia|last2=Columbia University|date=2000|publisher=New York : Columbia University Press ; [Detroit] : Sold and distributed by Gale Group|others=Internet Archive|isbn=978-0-7876-5015-5}}</ref> دانیشتووانی نزیکەی ١٠٠,٠٠٠ کەسە بەڵام ژمارەی وردی دانیشتووانی نەزانراوە. == پاشخانی مێژوویی == بەپێی گێڕانەوەیەک: ''پلینیی گەورە'' لە سەدەی یەکەمی زاینیدا، بە پاشکۆی پاشای کرخینیا (میشان) ناوی بردووە و بە نزیکەی ١١ میل لە باشووری شاری خاراکس، خڕەمشاری دادەنێت. بە بڕوای فرانتس ئاڵتھایم شوێنەکەی شاری [[بەسرە|بەسرەی]] ئەمڕۆیە لە خاکی [[عێراق|عێراقدا]]؛ بەڵام بەپێی ڕایەکی تر، بەشێک لە عەرەبەکان بەم شێوەیە ڕوونیان کردووەتەوە کە ئەگەری هەیە شوێنەکەی لە ناوچەی بەھمەنشێری ئەمڕۆ و لە نزیک [[ئابادان|شاری ئابادان]] بووبێت. ڕووباری [[فورات]] ناوەکەی لەم شارە میشانییە وەرگرتووە و لە سەردەمی [[ساسانییەکان|ساسانییەکاندا]] بەهۆی ئەنجامدانی جەژنی ڕۆژی بەھمەن، جەژنی بەھمەنگان، ناوەکەی بۆ بەھمەن ئەردەشێر (بەھمەنشێر) دەگۆڕدرێت. ئەو شارەی کە ئەمڕۆ پێی دەوترێت خڕەمشار و لەوپەڕی باشووری ڕۆژئاوای [[ئێران|وڵاتی ئێراندا]] لە شوێنی بەیەکگەیشتنی [[ڕووباری کارون|ڕووباری کاروون]] بە [[شەتەلعەرەب|شەتولعەرەب]] هەڵکەوتووە، لە ڕیزی ئەو شارە کۆنانەیە کە لە درێژایی [[مێژوو|مێژوودا]] هەڵگری چەندین ناو بووە. کۆنترین ناوێک کە لە مێژووی خڕەمشاردا لەم شارە کرابێت، ناوی «خاراکس»ە کە مێژوونووسان دروستکردنی دەدەنە پاڵ [[ئەسکەندەری مەزن]] و پاشایەتیی میشان. لە بڕگەی ئەم ناوچەیەدا، مەزارگەیەک هەیە کە لە داستان و ئەفسانە کۆنەکاندا دراوەتە پاڵ کەسایەتییەکی ئەفسانەیی بە ناوی «حەزرەتی خزر». بەم هۆیەوە، بەشێک لەم کەسانە، بە هەڵە، گۆڕی خزری پێغەمبەر لەم ناوچەیەدا دەبینن و پێشیان گوتووە «جەزیرەتولخزر». بەپێی قسەی بەشێک لە خەڵکی و بەبێ بەڵگەی زانستی، بەندەری خاراکس کە [[ھێرۆدۆت]] ناوی هێناوە، بە ئەگەری زۆرەوە لەم ناوچەیەدا بووە؛ کە ئەمە بەم شێوەیە نییە و لە مێژووی هێرۆدۆتدا، مەبەست لە بەندەری خاراکس شاری خڕەمشارە، نەک ناوچەی ناوبراو.<ref>[[مێژووی خڕەمشار]]، [[پاشایەتیی میشان]]، [[دانشنامه دانش‌گستر]]، بەرگی یەکەم، ل ۵.</ref> [[ئێران]] و [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانی]] تا پێش [[پەیماننامەکانی ئەرزڕۆم]] لە ١٨٤٧ لەسەر ئەم دوورگەیە ناکۆک بوون. == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20170516065704/http://rch.ac.ir/article/Details/12235 دانشنامەی جیھانی ئیسلام، دەروازەی «بەھمەن ئەردەشێر (یا فرات میسان)»] * [https://web.archive.org/web/20110820235044/http://www.sepandarmazd.com/ashkan_1.htm ھەفتەنامەی ئەشوزەرتەشت] [[پەڕگە:Abadanraffinerie.jpg|alt=وێنەیەکی مێژوویی لە پاڵاوتگەی ئابادان لەسەر دوورگەی ئابادان، کە دامەزراوە پیشەسازییەکان و کەشتییە نەوت هەڵگرەکان لە درێژایی کەناراوەکەدا نیشان دەدات.|ڕاست|وێنۆک|پاڵاوتگەی ئابادان لەسەر دوورگەی ئابادان، کە لەلایەن کۆمپانیای نەوتی ئینگلیز-ئێرانییەوە بەڕێوەدەبرا.]] == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئێران|جوگرافیا}} [[پۆل:دوورگەکانی ئێران]] rlsuq2olu68tzxtfsmvah22mn0w2lfs 0 304276 1673777 1673129 2026-09-23T20:25:07Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673777 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|پەیوەندییەکانی کرواتیا و هەرێمی کوردستان|Croatia|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی کرواتیا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دووقۆڵییەکانی نێوان [[کرواتیا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} کرواتیا پلانی هەیە [[کونسوڵخانە|کونسوڵخانەی]] لە [[ھەولێر|هەولێر]] بکاتەوە, لە کاتێکدا هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرایەتییەکی لە کرواتیا نییە.<ref>{{cite news|title=The Croatia Ambassador to Iraq visited Erbil Chamber|url=http://www.erbilchamber.org/en/news/item/68758-the-croatia-ambassador-to-iraq-visited-erbil-chamber.html|accessdate=15 August 2017|agency=Erbil Chamber of Commerce and Industry|date=15 November 2016|archive-date=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191230224753/http://www.erbilchamber.org/en/news/item/68758-the-croatia-ambassador-to-iraq-visited-erbil-chamber.html|url-status=dead}}</ref> لە مانگی ئابی ساڵی ٢٠١٤، دوای داواکارییەکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکا]]،دەسەڵاتدارانی کرواتیا بڕێکی ئاشکرا نەکراو چەکیان بۆ هەرێمی کوردستان نارد. چەکەکان زۆربەیان بە ڕەچەڵەک [[یووگۆسلاڤیا|یوگۆسلاڤیای]] بوون.<ref>{{cite news|title=Croatia gives weapons to Kurds in Iraq|url=http://www.b92.net/eng/news/region.php?yyyy=2014&mm=08&dd=22&nav_id=91376|accessdate=16 August 2017|agency=b92|date=22 August 2014}}</ref> دواتر ئاشکرا بوو کە یارمەتییە سەربازییەکان ٢٠ هەزار پارچەی HS Produkt VHS ی لەخۆگرتووە.<ref>{{cite news|title=Hrvatska puška slama kalifat: 'Svaki vojnik odmah se fotografira i hvali na društvenim mrežama'|url=https://www.vecernji.hr/vijesti/kljucna-bitka-za-mosul-hrvatska-puska-slama-kalifat-1152270|accessdate=17 February 2018|language=Croatian|date=26 February 2017}}</ref> == بەهێزکردنی پەیوەندییەکان == لە ساڵی ٢٠٠٩ [[Mahmood Mohammed|مەحموود محەمەد]] وەزیری ناوخۆی کورد لەگەڵ میلان بندیچ سەرۆکی شارەوانی [[زاگرێب]] کۆبووەوە.<ref>{{cite web|title=Prijam za predstavnike Iračkog Kurdistana|url=http://www.zagreb.hr/en/prijam-za-predstavnike-irackog-kurdistana/11378|accessdate=25 November 2017|language=Croatian}}</ref> ڤێسنا پوسیچ وەزیری دەرەوەی کرواتیا سەردانی هەولێری کرد و لەگەڵ [[قوباد تاڵەبانی]] جێگری سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان کۆبووەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر هاوکارییە سەربازی و مرۆییەکان و هاوکارییەکان لە مانگی ئایاری ٢٠١٥. لە مانگی تەمموزی ساڵی ٢٠١٥، ئانتێ کۆترۆمانۆڤیچ وەزیری بەرگری کرواتیا سەردانی هەولێری کرد و بڕیاردرا کە کرواتیا سەرباز بنێرێت بۆ مەشق و ڕاهێنان بە سەربازە کوردەکان، دوای کۆبوونەوەیەک لەگەڵ بەرپرسانی کورد.<ref>{{cite news|title=Croatian FM meets deputy PM of Iraqi Kurdistan, visits Ankawa camp|url=https://vlada.gov.hr/news/croatian-fm-meets-deputy-pm-of-iraqi-kurdistan-visits-ankawa-camp/16917|accessdate=15 August 2017|agency=Government of the Republic of Croatia|date=6 May 2015}}</ref> لەمیانی سەردانەکەدا کۆترۆمانۆڤیچ ڕایگەیاند: "کرواتیا شانازی بەوە دەکات کە ئەندامی [[شەڕی دژ بە داعش|هاوپەیمانی دژە داعشە]]. ئێمە هاوکاری سەربازیمان پێشکەش بە هێزەکانی [[پێشمەرگە]] کردووە و بڕیارمانداوە بەردەوام بین لە هاوکاری لەگەڵ هێزە ئەمنییەکانی کورد تا ئەو کاتەی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] تێکدەشکێت".<ref name="totalcroatia" >{{cite news|title=Croatia to Send Military Trainers to Kurdistan|url=http://www.total-croatia-news.com/politics/255-croatia-to-send-military-trainers-to-kurdistan|accessdate=15 August 2017|agency=total-croatia-news.com|date=20 July 2015|archive-date= ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209152654/https://www.total-croatia-news.com/politics/255-croatia-to-send-military-trainers-to-kurdistan|url-status=dead}}</ref> [[فەلاح مستەفا|فەلاح مستەفا بەکر]] وەزیری دەرەوەی کورد و شاندێکی بۆ ٤٩ەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتی فۆلکلۆر سەردانی زاگرێبیان کرد، کە هەفتەی ڕۆشنبیری کوردی-کرواتی بەڕێوەچوو. لە چالاکییەکەدا، بەکر ڕایگەیاند: "ئەو چالاکییە دەرفەتێکی باشی بۆ بەشداربووان ڕەخساند کە ئەزموونی کولتوور و میراتی ڕەسەنی کوردستان بکەن. ئەم جۆرە بۆنانە دەتوانن زیاتر ئاڵوگۆڕی کولتووری بەرەوپێش ببەن و لێکتێگەیشتنی یەکتر لە نێوان خەڵکی کوردستان و خەڵکی کرواتیا بەرز بکەنەوە"."<ref>{{cite news|title=Zagreb witnesses a series of cultural and political events on Kurdistan Region|url=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=040000&l=12&a=53576|accessdate=16 August 2017|agency=Kurdistan Regional Government|date=28 July 2015|archive-date=1 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201032709/http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?s=040000&l=12&a=53576|url-status=dead}}</ref> [[مەسعوود بارزانی]]، سەرۆکی هەرێمی کوردستان، لە شوباتی ٢٠١٦ لە بەرلین، لە پەراوێزی کۆنفرانسی ئاسایشی میونشن، لەگەڵ [[کۆلیندا گرابار|کۆلیندا گرابار کیتارۆڤیچ]]، سەرۆکی ئەوکاتی کۆماری کرواتیا، کۆبووەوە. کیتارۆڤیچ دوای کۆبوونەوەکە لەگەڵ ڕۆژنامەنووساندا وتی: «بە دڵنیاییەوە، کرواتیا بەردەوام دەبێت لە پاڵپشتیکردنی هێزی پێشمەرگە.»<ref>{{cite news|title=Croatia supports Peshmerga|url=http://www.kurdistan24.net/en/news/68031325-c6b2-4545-96cb-5880c1ec636e/croatia-supports-peshmerga|accessdate=16 August 2017|agency=Kurdistan24|date=14 February 2016}}</ref> == پەیوەندی بازرگانی و ئابووری == لە ساڵی 2009 کۆمپانیای بیناسازی کرواتی ئینگرە ڕێککەوتنێکی لەگەڵ هەرێمی کوردستان واژۆ کرد و گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیاکە کرد بۆ دروستکردنی نەخۆشخانە و دامەزراوەی دیکە لە هەرێمی کوردستان. لە ساڵی ٢٠١٣ کۆنفرانسێکی کرواتی لە شاری هەولێر بەڕێوەچوو بە ئامانجی بەهێزکردنی هەناردەکردنی کرواتیا بۆ هەرێمی کوردستان، بە ئامادەبوونی کۆمپانیاکانی کرواتی ئێریکسۆن نیکۆلا تێسلا, ئینتیا، کرواتیا پامپ نۆڤا، ستۆدیۆ بی ئێف و ئیسکرا ئیمپاڵس. لە مانگی ئابی ٢٠١٤دا، تانکەرێک کە نەوتی کوردی تێدابوو، گەیشتە بەندەری ئۆمسالجی کرواتیا و لەلایەن دەسەڵاتدارانی کرواتیا دابەزێندرا. تانکەرەکە ٨٠ هەزار مەتر سێجا نەوتی خاوی تێدابووە.<ref>{{cite news|title=Iraqi Kurdish oil arrives in Croatian port: Report|url=http://www.hurriyetdailynews.com/iraqi-kurdish-oil-arrives-in-croatian-port-report.aspx?pageID=238&nID=70534&NewsCatID=348|accessdate=16 August 2017|agency=Hurriyet Daily News|date=17 August 2014}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٦ ئیڤان یۆریک باڵیۆزی کرواتیا لە عێراق ڕایگەیاند کە کرواتیا یارمەتیدەر دەبێت بۆ باشترکردنی کەرتی گەشتیاری کوردستان و گەشەپێدانی ئابووری گشتی.<ref>{{cite news|title=Croatia to help Kurdistan improve tourism sector|url=http://www.kurdistan24.net/en/news/c834d39d-7667-4a3d-8db3-874217fb823f/Croatia-to-help-Kurdistan-improve-tourism-sector|accessdate=16 August 2017|agency=Kurdistan24|date=15 November 2016}}</ref> == هەروەها سەیری بکە == * پەیوەندییەکانی دەرەوەی کرواتیا * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] pyqmccs2q4b0g50xwpfya1kkiql091u 0 304279 1673679 1672627 2026-09-23T17:40:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:بەلجیکا|بەلجیکا]] 1673679 wikitext text/x-wiki {{Infobox bilateral relations|پەیوەندییەکانی بەلجیکا و هەرێمی کوردستان|Belgium|Kurdistan Region}} '''پەیوەندییەکانی بەلجیکا و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان [[بەلجیکا]] و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} بەلجیکا نوێنەرایەتی لە هەرێمی کوردستان نییە و ئەم دووەمیان نوێنەرایەتی لە بەلجیکادا نییە. نوێنەرایەتی هەرێمی کوردستان لە [[یەکێتیی ئەورووپا|یەکێتی ئەوروپا]] دەکەوێتە [[بروکسێل|برۆکسلی]] پایتەختی بەلجیکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&l=12&r=364 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160326044250/http://www.dfr.gov.krd/p/p.aspx?p=210&l=12&r=364 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 March 2016 |ڕێکەوتی سەردان=31 July 2017 |وێبگە=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government}}</ref> بەلجیکا ئامادەیی سەربازی لە هەرێمی کوردستان هەیە و نزیکەی ٣٠ سەرباز مەشق بە سەربازە کوردەکان ([[پێشمەرگە]]) دەکەن. <ref>{{cite news|title=Les militaires belges sont "au front" dans le nord de l'Irak|url=http://www.7sur7.be/7s7/fr/31902/La-menace-EI/article/detail/3143108/2017/04/26/Les-militaires-belges-sont-au-front-dans-le-nord-de-l-Irak.dhtml|accessdate=31 July 2017|agency=7sur7.be|date=26 April 2017}}</ref> لە ساڵی 2017 [[مەسعوود بارزانی|مەسعود بارزانی]] سەرۆکی کورد سەردانی بەلجیکای کرد و لەگەڵ گیرت بۆرژوازی وەزیر-سەرۆکی هەرێمی فیدراڵی فلاندەرز کۆبووەوە، کە دووەمیان ڕایگەیاندبوو کە پێویستە ڕێز لە [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)|ڕیفراندۆمی داهاتووی کورد]] لە ئەیلوولی 2017 بگیرێت<ref>{{cite news|title=UPDATES: Belgian deputy PM sees referendum as 'step up' for Kurds|url=https://www.rudaw.net/english/world/110720171|accessdate=31 July 2017|agency=Rudaw|date=11 January 2017}}</ref> و جێگری سەرۆکی حکومەتی فیدراڵی لە بەلجیکا یان جامبۆن ڕایگەیاندووە کە هەموو گەلان مافی چارەی خۆنووسینیان هەیە.<ref>{{cite news|title=Belgian Deputy PM says all nations have the right to self-determination|url=http://www.nrttv.com/en/Details.aspx?Jimare=15016|accessdate=14 June 2017|agency=NRT|date=14 June 2017|archive-date=24 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170924230924/http://www.nrttv.com/en/Details.aspx?Jimare=15016|url-status=dead}}</ref> == مێژوو == [[File:Kurdish_demonstration_at_Schuman,_Brussels,_25_October_2017.jpg|وێنۆک| خۆپیشاندانی کورد لە شومان، برۆکسل، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧]] کارێل دی گوخت وەزیری دەرەوەی بەلجیکا لە مانگی ئایاری 2009 سەردانی [[ھەولێر|هەولێری]] کرد بۆ تاوتوێکردنی پەیوەندییە ئابوورییەکان لەگەڵ [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی کورد.<ref>{{cite news|title=Belgian Deputy Prime Minister Karel de Gucht promotes commercial ties with Kurdistan Region|url=http://cabinet.gov.krd/a/d.aspx?r=223&l=12&s=02010100&a=29744&s=010000|accessdate=31 July 2017|agency=Kurdistan Regional Government|date=29 May 2009}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> لە ساڵی ٢٠١٦ حکومەتی بەلجیکا ٤١ باری هاوکاری پزیشکی گەیاندە سەربازانی کورد،<ref>{{cite news|title=Belgium to send aid to Peshmerga|url=http://waarmedia.com/english/20858-2/|accessdate=31 July 2017|work=Waarnews|date=5 February 2016|archive-date=23 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170923121348/http://waarmedia.com/english/20858-2/|url-status=dead}}</ref> و حکومەتی هەرێمی فلاندەرز بڕیاریدا هاوکاری پزیشکی بۆ پێشمەرگە بریندارەکان دابین بکات.<ref>{{cite news|title=Belgium’s Flanders to treat group of wounded Peshmerga: KRG|url=https://www.kurdistan24.net/en/news/bfdc20b7-7f41-4db9-9b80-4566471264e8/belgium%E2%80%99s-flanders-to-treat-group-of-wounded-peshmerga--krg|accessdate=31 July 2017|agency=Kurdistan24|date=25 November 2016}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤ فلاندەرن پێشتر هاوکاری هەرێمی کوردستانی کردبوو بە بڕی ٤٠٠ هەزار یۆرۆ بۆ پاکوخاوێنی و ئاو لە ڕێگەی [[بزووتنەوەی نێونەتەوەییی خاچی سوور و مانگیلەی سوور|خاچی سوورەوە]].<ref>{{cite news|title=KRG delegation in Belgium for talks on economic ties, refugees|url=https://www.rudaw.net/english/kurdistan/300820163|accessdate=31 July 2017|agency=Rudaw|date=30 August 2016}}</ref> هەر لەو ساڵەدا سیاسەتمەداری بەلجیکی جۆرج دالیماگن وتی: "هەرێمی کوردستان کاری سەرنجڕاکێشی کردووە لە داڵدەدانی ئاوارەکان و پەنابەران و پاراستن و بەرگریکردن لە خەڵکی مەدەنی و کەمینە نەتەوەیی و ئایینییەکان لە بەرامبەر کردەوە بەربەرییەکانی تیرۆریستانی دەوڵەتی ئیسلامی". <ref>{{cite news|title=Minister Mustafa receives a delegation from the Belgium Parliament|url=http://www.dfr.gov.krd/a/d.aspx?l=12&a=44027|accessdate=31 July 2017|agency=Department of Foreign Relations - Kurdistan Regional Government|date=14 September 2014}}{{Dead link|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> هەروەها بەلجیکا بڕیاریدا بڕی 13 ملیۆن و 500 هەزار یۆرۆ بۆ هەرێمی کوردستان تەرخان بکات بۆ ڕوبەڕوبونەوەی زیادبوونی ژمارەی ئاوارە ناوخۆییەکان. لە ساڵی ٢٠١٧ بەلجیکا و هەرێمی کوردستان ڕێککەوتنێکیان لەسەر دیپۆرتکردنەوەی پەنابەرە سزادراوەکانی کورد لە بەلجیکا واژۆ کرد. == هەروەها سەیری بکە == * پەیوەندییەکانی دەرەوەی بەلجیکا * [[پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان|پەیوەندییەکانی دەرەوەی هەرێمی کوردستان]] * [[پەیمانگای کوردی لە بروکسێل|پەیمانگای کوردی برۆکسل]] * کورد لە بەلجیکا == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت|بەلجیکا}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] srtucnpt2rgi9pwt606zldu5xtyomai 0 304280 1673666 1673294 2026-09-23T17:13:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئەفغانستان|ئەفغانستان]]، [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1673666 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''یەزید کوڕی عەبدولمەلیک کوڕی مەروان''' ({{Langx|ar|یَزِید ٱبْن عَبْد الْمَلِک ٱبْن مَرْوَان}} ; {{Circa|690/91}} — ٢٦ی ژانویەی ٧٢٤)، کە بە شێوەیەکی گشتی بە '''یەزیدی دووەم''' ناسراوە، نۆیەمین [[خەلافەت|خەلیفەی]] [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوی]] بووە، لە ساڵی ٧٢٠ تا مردنی لە ساڵی ٧٢٤ فەرمانڕەوایی کردووە. ھەرچەندە ئەزموونی کارگێڕی یان سەربازی نەبوو، بەڵام لە ڕەچەڵەکی خۆیەوە شکۆمەندی وەرگرتووە، نەوەی ھەردوو لقی فەرمانڕەوای شانشینی ئومەوی بووە، سوفیانییەکان کە خەلافەتی ئومەوییان دامەزراندووە لە ساڵی ٦٦١ و مەروانیەکان کە لە ساڵی ٦٨٤ شوێنیان گرتەوە. لەلایەن برایەکەیەوە، خەلیفە [[سلێمان کوڕی عەبدولمەلیک]] ({{Reign|715|717}})، وەک دووەم لە ڕیزدا بۆ جێنشینی داندراوە دوای ئامۆزاکەیان [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەر]] ({{Reign|717|720}})، وەک سازشێک لەگەڵ کوڕەکانی [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبدولمەلیک]] ({{Reign|685|705}}). سیاسەتە چاکسازیخوازەکانی عومەری پێچەوانە کردەوە، بە شێوەیەکی سەرەکی بە سەپاندنەوەی [[جزیە]] (باجی ڕاپرسی) لەسەر مەوالی (موسڵمانە غەیرە عەرەبەکان) و دەستپێکردنەوەی ھەوڵەکانی جەنگ لە سنوورەکانی خەلافەت، بە تایبەت دژی [[خەزەرەکان|خەزارەکان]] لە [[باشووری قەوقاز]] و [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینەکان]] لە [[ئاناتۆلیا|ئەنادۆڵ]]. ھەنگاوەکانی یەزید لەگەڵ خواستەکانی ئۆردوگای میلیتاریستی عەرەبی و بنەماڵەی ئومەویدا ھاوتەریب بوو بەڵام قەیرانی دارایی خەلافەتی چارەسەر نەکرد چونکە غەنیمەتەکانی جەنگ بەس نەبوون و سەپاندنەوەی جزیە بەرخۆدانی توندی دانیشتووانی گۆڕاو لە پارێزگا گەورەکانی [[خۆراسان|خوراسان]] و [[ئیفریقیە]] بەرەوڕوو بووەوە. ئەو فەرمانێکی ئایکۆنۆکلاستیکی دەرکرد کە تێیدا ئایکۆنە مەسیحییەکان لە کڵێساکانی سەرانسەری خەلافەتدا لەناو دەبرێن، ئەمەش کاریگەری لەسەر ئیمپراتۆری بیزەنتین لیۆی سێیەم ({{Reign|717|741}}) بۆ دامەزراندنی فەرمانێکی ھاوشێوە لە دۆمەینەکانیدا. یەزید سەربازانی سووریای ناساندەوە بۆ سەپاندنی دەسەڵاتی ئومەوییەکان لە عێراق، کە لە مێژە ھەژموونیان ناڕەزایی دەربڕیوە. یەکێک لە یەکەم ڕووداوەکانی سەردەمی ئەو یاخیبوونی بەرفراوانی عێراقییەکان بوو لە سەردەمی یەزیدی کوڕی موحەلەب کە سەرکوتکردنی کۆتایی ھاتنی ڕاپەڕینە جددییەکانی دژە ئومەوییەکان بوو لە پارێزگا نائارامەکەدا. ئیبن موحەلەب پاڵەوانی یەمەنییەکان بوو و دانانی لایەنگرانی قەیسی لەلایەن یەزیدەوە بۆ حوکمڕانی عێراق گرژییە کوتلەیییەکانی لەوێ پەرەپێدا، ھەرچەندە لە شوێنەکانی دیکەدا یەزید بەرژەوەندییەکانی دوو کوتلەی ڕکابەرەکەی ھاوسەنگ کرد. سەرکوتکردنی کوشندە و کوشتنی موحەلەبییەکان بوو بە ھاوارێکی گردبوونەوە بۆ تۆڵەسەندنەوە لە سەردەمی [[شۆڕشی عەباسی|شۆڕشی عەباسیدا]] کە لە ساڵی ٧٥٠دا ئومەوییەکانی ڕووخاند. == سەرەتای ژیان == یەزید لە [[دیمەشق|شاری دیمەشق]] لەدایک بووە کە پایتەختی [[خەلافەتی ئومەوی]] بووە، {{Circa|690/91}}. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} کوڕی خەلیفە [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان|عەبد الملیک]] ({{Reign|685|705}}) و ھاوسەرە کاریگەرەکەی ئاتیکا، کچی ناوی یەزیدی دووەم، خەلیفە [[یەزید کوڕی موعاویە|یەزیدی یەکەم]] ({{Reign|680|683}}). {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} سەرچاوەکان ناوبەناو بە 'ئیبن عەتیکا' ناوی دەبەن. {{Sfn|Marsham|2022}} کونیەی ئەبو وخالید بوو و نازناوی {{Transliteration|ar|al-Fata}} ({{دەقاودەق|the Youth}}). {{Sfn|Powers|1989}} نەسەبی یەزیدی دووەم لقی [[مەڕوان کوڕی حەکەم|مەروانی]] باوکی لە بنەماڵەی ئومەوی یەکخست، کە لە ساڵی ٦٨٤ەوە دەسەڵاتی بەدەستھێناوە، و لقی [[خەلافەتی ئومەوی|سوفیانی]] یەزیدی یەکەم و باوکی دووەمیان [[موعاویە کوڕی ئەبوو سوفیان]] ({{Reign|661|680}})، دامەزرێنەری خەلافەتی ئومەوی. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} یەزید پێش سەردەمی خۆی خاوەنی ئەزموونی سەربازی و ئیداری نەبووە. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} بە دەگمەن سووریای بەجێھێشت جگە لە ژمارەیەک سەردان بۆ [[حیجاز]] (ڕۆژاوای [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|عەرەبستان]]، شوێنی شارە پیرۆزەکانی ئیسلامی [[مەککە]] و [[مەدینە]])، {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لەنێویاندا جارێک بۆ زیارەتی ساڵانەی [[حەج]] لەکاتێکدا لە نێوان ساڵانی ٧١٥ بۆ 717. {{Sfn|Powers|1989}} [[پەڕگە:Qasr_al-Qastal_1.jpg|وێنۆک| بینایەک لە کۆمەڵگەی کۆشکی ئەلقەستەڵ ''(وێنەکە لە ساڵی ٢٠١٨)'' کە لەلایەن یەزیدەوە دروست کراوە]] لەوانەیە لەلایەن عەبدولمەلیکەوە کۆنترۆڵی ناوچەی دەوروبەری [[عەممان]] پێدرابێت. {{Sfn|Bacharach|1996}} کۆشکی بیابانی ئەلقەستاڵ و ئەلمواققاری دروست کرد، ھەردووکیان لە دەوروبەری گشتی عەمان بوون. کۆشکەکان بە شێوەیەکی ئاسایی مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ خەلافەتەکەی، ھەرچەندە ژمارەیەک شوێنەوارناس پێشنیاری ئەوە دەکەن کە یەزید پێش ساڵی ٧٢٠ دەستی بە دروستکردنیان {{Sfn|Bacharach|1996}} == خێزان == یەزید پەیوەندی ھاوسەرگیری لەگەڵ بنەماڵەی [[حەجاج بن یووسف سەقەفی|ئەلحەجاجی کوڕی یوسف]] (کۆچی دوایی ٧١٤) دامەزراند، کە جێگری بەھێزی پاشای عێراق بوو بۆ باوکی، خەلیفە عەبدولمەلیک و براکەی، [[وەلید کوڕی عەبدولمەلیک|ئەلوەلیدی یەکەم]] ({{Reign|705|715}}). ھاوسەرگیری لەگەڵ خوشکەزای حەجاج کردووە بە ناوی ئوم الحجاج کە کچی محەممەدی کوڕی یوسف ئەلتەقافی بووە. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} لە تەمەنی مامیدا کوڕەکانی یەزیدی لەدایک بووە: ئەلحەجاج کە بە گەنجی کۆچی دوایی کردووە و [[وەلید کوڕی یەزید|ئەلوەلیدی دووەم]] کە لە ساڵی ٧٤٣ بووەتە {{Sfn|Wellhausen|1927}} ھەروەھا یەزید ھاوسەرگیری لەگەڵ سوعدە بنت عەبداللە کوڕی عەمر کردووە کە نەوەیەکی گەورەی خەلیفە [[عوسمان کوڕی عەفان|عوسمان]] ({{Reign|644|656}})، کە دایکی کوڕ و کچەکەی عەبداللە و عائیشەی یەزید بووە. {{Sfn|Ahmed|2011}} ئامۆزای سوعدە، سەعیدی کوڕی خالید کوڕی عەمری کوڕی عوسمان، لەلایەن مێژوونووسی سەدەی نۆیەم [[یەعقوبی|ئەلیەعقوبی]] پێی وایە "زۆرترین کاریگەری لەسەر یەزید ھەبووە". {{Sfn|Gordon|Robinson|Rowson|Fishbein|2018}} {{تێبینی|Sa'id ibn Khalid ibn Amr ibn Uthman was "among the wealthiest people of his time", according to the historian Asad Ahmed, who had forged strong links with his Umayyad kinsmen from the ruling Marwanid branch of the family. He was married to Yazid II's paternal aunt, Umm Amr bint Marwan, and wed two of his daughters to Yazid's half-brother, Caliph [[Hisham]], and son, Caliph [[al-Walid II]], respectively.{{sfn|Ahmed|2011|pp=١١٩–١٢٠}}}} یەزید ھەروەھا دوو گۆرانیبێژی سەلامە ئەلقاس و حەبابەی وەک خەزوور وەرگرتبوو. {{Sfn|Roded|1994}} بە گشتی یەزید لە دوو ژنەکەی شەش منداڵی بووە و ھەشت منداڵیش لەلایەن خەزوورە کۆیلەدارەکانەوە بووە. {{Sfn|Marsham|2022}} کوڕەکانی دیکەی بریتی بوون لە ئەلنوعمان، {{Sfn|Hillenbrand|1989}} یەحیا، محەممەد، ئەلغامر، سلێمان، عەبدولجەبار، داود، ئەبو سلێمان، ئەلئەوام و ھاشم. {{Sfn|Gordon|Robinson|Rowson|Fishbein|2018}} == خەلافەت == بەھۆی ڕەچەڵەکییەوە، یەزید کاندیدێکی سروشتی بوو بۆ جێنشینی خەلافەت. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} ڕەچەڵەکی دایکی عەرەبی بەرز لەم قۆناغەدا لە مێژووی خەلافەتدا قورسایی سیاسی ھەبوو، {{Sfn|Wellhausen|1927}} و یەزید شانازی بە ڕەچەڵەکی سوفیانی دایکی خۆیەوە دەکرد، خۆی لە نیوە براکانی باوکی باڵاتر دەزانی. {{Sfn|Wellhausen|1927}} لەلایەن خەلیفە [[سلێمان کوڕی عەبدولمەلیک|سلێمان]] ({{Reign|715|717}}) وەک دووەم ڕیز لە یەک لە دوای یەکەکانی خەلافەتدا دوای ئامۆزای یەکەمیان، [[عومەر کوڕی عەبدولعەزیز|عومەر]]، کە لە ساڵی ٧١٧ تا ٧٢٠ حوکمڕانی {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} یەزید لە تەمەنی ٢٩ ساڵیدا دوای کۆچی دوایی عومەر لە ٩ی شوباتی ٧٢٠ پەیوەندی بە ڕیزەکانیەوە کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} {{Sfn|Powers|1989}} زۆربەی ماوەی دەسەڵاتی خۆی لە دیمەشق یان لە زەوی و زارەکانی لە جوند ئەلئوردون (ناوچەی سەربازی ئوردن) نیشتەجێ بووە، {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} کە ناوەندەکەی لە [[تەبەریە|تیبریاس]] بووە و بە نزیکەیی لەگەڵ پارێزگای بیزەنتین لە پالاستینا سێکوندا دەگونجێت. {{Sfn|Cobb|2000}} === سەرکوتکردنی موحەلەبییەکان === [[پەڕگە:Dihram_of_Yazid_II,_721-722.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ| [[درھەم]]ی زیویی یەزیدی دووەم، لە ساڵی ٧٢١/٢٢ دروست کراوە]] ماوەیەکی کەم پێش یان ڕاستەوخۆ دوای دەستبەکاربوونی یەزید، فەرماندەی دێرین و پارێزگاری ڕیسواکراوی عێراق و پارێزگای بەرفراوانی ڕۆژھەڵاتی [[خۆراسان|خوراسان]]، یەزیدی کوڕی موحەلەب، لە [[حەلەب]] ھەڵھات و عومەر لەوێ زیندانیکردنی کرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} لە سەردەمی سلێماندا، ئیبن المحەلب کە دوژمنی حەجاج بوو، بەرپرسیار بوو لە ئەشکەنجەدان و کوژرانی ئەندامانی بنەماڵەی ئەلحەجاج، خەزووری یەزید و ترسی خراپ مامەڵەی تۆڵەسەندنەوەی ھەبوو کاتێک ھاتنە سەر ئیزید بە ئاشکرا دەرکەوت. {{Sfn|Wellhausen|1927}} یەزید لە مێژە گومانی لە کاریگەری و تەماحی بنەماڵەی موحەلەبی لە عێراق و خەلافەتی ڕۆژھەڵات ھەبوو. {{Sfn|Wellhausen|1927}} ئیبن موحەلەب بە خۆدزینەوە لە ڕاوەدوونانی فەرماندەکانی ئومەوی، گەیشتە [[بەسرە]]، کە یەکێکە لە شارۆچکە سەرەکییەکانی گاریسۆنی عێراق و ناوەندی بنەماڵە و ھۆزەکەی، [[ئەزد|عەزد عومان]]. {{Sfn|Wellhausen|1927}} لەسەر فەرمانی یەزید، ئەدی کوڕی ئارتەت الفزاری پارێزگاری بەسرە، پێش گەیشتنی بۆ شارەکە، زۆرێک لە برا و ئامۆزاکانی ئیبن موحەللەبی دەستگیرکرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} ئیبن المحەلب بە پاڵپشتی ھاوپەیمانە کوتلە یامانیەکانی لە گاریسۆنی بەسرە، ئیبن ئارتاتی تێکشکاند و گرت. لایەنە قەیس-مودارەکانی بەسرە، ھەرچەندە ڕکابەری نەریتی یامان بوون و ھاوسۆزی ئیبن موحەللەب نەبوون، بەڵام دژایەتییان نەکرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} یەزید لە ئیبن موحەللەب خۆش بوو، بەڵام ئیبن موحەللەب [[جیھاد]] (جەنگی پیرۆز)ی لە دژی خەلیفە و ئەو سەربازە سووریانەی ڕاگەیاند کە دەسەڵاتی ئومەوییان لە عێراقدا سەپاند. {{Sfn|Wellhausen|1927}} زۆربەی سوورییەکان پێشتر لە بنکەکەیان لە واست لە سەردەمی عومەر کشابوونەوە و ئیبن المحەلب بە ئاسانی شارەکەی گرت. {{Sfn|Wellhausen|1927}} زۆربەی ([[قورئان|قورئانخوێنە]] خواپەرستەکان) و مەوالی (موسڵمانە غەیرە عەرەبە موسڵمانەکان)ی بەسرە پشتگیریان لە دۆزی ئیبن المحەلب دەکرد، جگە لە ئیلاھیاتی دیار [[حەسەنی بەسری|ئەلحەسەن ئەلبەسری]]. {{Sfn|Wellhausen|1927}} وابەستە [[مێژووی ئێران|ئێرانییەکانی]] بەسرە، واتە [[ئەھواز]]، فارس و [[کرمان]]، بەشدارییان لە ڕاپەڕینەکەدا کرد، ھەرچەندە خوراسان نەبوون، کە سەربازانی قەیس-مودار ھاوسەنگییان لە فراکسیۆنی یامانی لایەنگری موحەلەبید لە گاریسۆنەکانی پارێزگاکەدا بەرپەرچ دایەوە. {{Sfn|Wellhausen|1927}} [[پەڕگە:Iraq_in_812.svg|وێنۆک| نەخشەی عێراق لە سەرەتای سەدەی نۆیەم]] ئیبن موحەلەب پێشڕەوی کرد لەسەر [[کووفە|کوفا]]، ناوەندی سەرەکی تری گاریسۆنەکانی عێراق، لەوێ پشتگیری لە سەرانسەری سپێکتری ھۆزەکان و لەنێو زۆرێک لە ماڵە عەرەبە بەرزەکانیدا ڕاکێشا. {{Sfn|Wellhausen|1927}} لەم نێوەندەدا یەزید خزمەکانی خۆی، فەرماندە دێرینەکانی مەسلەمەی کوڕی عەبدولمەلیک و عەباسی کوڕی وەلید، ڕەوانە کرد بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینەکە. {{Sfn|Powers|1989}} لە ٢٤ی ئابی ٧٢٠دا ئیبن ئەلمحەللەبیان کوشت و لە نزیک کوفە سوپاکەیان تێکشکاند {{Sfn|Wellhausen|1927}} یەزید فەرمانی لەسێدارەدانی ئەو نزیکەی دوو سەد دیلانەی لە ئۆردوگای ئیبن موحەلەب گیرابوو، ھاوکات موعاویەی کوڕی ئیبن موحەلەب فەرمانی لە سێدارەدانی ئیبن ئارتات و سی لایەنگرەکەی دەرکرد کە لە واست زیندانیکراون. {{Sfn|Powers|1989}} دواتر دەسەڵاتدارانی ئومەوی زۆرێک لە موحەلەبیەکان بەدواداچوون و کوشتیان، لەنێویاندا نۆ بۆ چواردە کوڕ کە ڕەوانەی یەزید کران و بە فەرمانی ئەو لە سێدارە دراون. {{Sfn|Wellhausen|1927}} {{Sfn|Powers|1989}} سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی موحەلەبیەکان دوا ڕاپەڕین بوو لە ڕاپەڕینە گەورەکانی دژە ئومەوی لە عێراقدا. {{Sfn|Kennedy|2004}} ==== پەرەسەندنی کوتلەگەرایی قەیس-یامان ==== شکستی موحەلەبیەکانی یامانی ئاماژەیە بۆ سەرکەوتن بۆ فراکسیۆنی قەیس-مودار لە پارێزگاکە و وابەستە ڕۆژھەڵاتییەکانی. وەک پارێزگاری عێراق، یەزید مەسڵەمەی لایەنگری قەیسی دامەزراند کە بەھۆی نەناردنی زیادەی باجی پارێزگاکان بۆ خەزێنەی خەلیفە لە کارەکەی دوورخرایەوە، پاشان نەقیبی قەیسی مەسلەمە، عومەر کوڕی ھوبەیرە ئەلفەزاری. {{Sfn|Wellhausen|1927}} بە گوێرەی مێژوونووس جوولیۆس ویلھاوسن، "قەدەغەکردنی تەواوی بنەماڵەی دیار و بەھێزی [موحەلەبید]، ڕێوشوێنێک کە تا ئێستا لە مێژووی ئومەیییەکان [sic]دا نەبیستراوە، وەک ڕاگەیاندنی شەڕ لە دژی [فراکسیۆنی یەمەن] بە گشتی ھاتە ئاراوە و دەرئەنجامەکەی ئەوە بوو کە حکومەت خەریکە بەرەو حوکمڕانی حزبی قەیسی دەڕوات". {{Sfn|Wellhausen|1927}} ویلھاوسن خەلیفەی بە ھۆکاری پەرەسەندنی کوتلەگەرایی زانی و دانانی ئیبن ھوبەیرەی بۆ خواستی خۆی بۆ تۆڵەسەندنەوە لە پشتیوانانی یامانی موحەلەبیەکان گەڕاندەوە. {{Sfn|Wellhausen|1927}} ھۆزەکانی خوراسان کە سەر بە یامانی بوون، ڕووداوەکانیان وەک زەلیلێک سەیر دەکرد و لە سەردەمی [[شۆڕشی عەباسی|شۆڕشی عەباسیدا]] کە لە ساڵی ٧٥٠دا ئومەویەکانی ڕووخاند، وەک یەکێک لە دروشمەکانیان "تۆڵەکردنەوە لە بەنو موحەللەب [موحەلەبیەکان]"یان گرتەبەر. {{Sfn|Hawting|2000}} ڕۆژھەڵاتناس ھێنری لامێنس وێناکردنی یەزید وەک «توندڕەوێکی لایەنگری مودار و دژە یامان» بە «نادادپەروەرانە دەزانێت، وەک چۆن لە ڕاستیدا ھەوڵیدا ھاوسەنگی لە نێوان گروپە ناکۆکەکاندا دروست بکات، ھەروەک چۆن فەرمانڕەواکانی تری ئومەوی کردیان». {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لە سووریا، یەزید پاڵپشتی قەیسەکانی نەکرد بەسەر قوداعەدا، کە پێکھاتەی سەرەکی یامانەکانی ئەوێ بوو. {{Sfn|Wellhausen|1927}} بەڕاستی ئەندامانی ھۆزی سەرەکی قودەع، بەنو کەلب، لە کاتی سەرکوتکردن و ڕاوەدوونانی و نەھێشتنی موحەلەبیەکاندا ناوەکی سوپای خەلیفەیان پێکھێنابوو. {{Sfn|Wellhausen|1927}} پارێزگاری یامانی بۆ پارێزگا گەورەکانی [[ئیفریقیە|ئیفریقییە]] (ناوەندی باکووری ئەفریقا) و جەزیرە (میزۆپۆتامیای سەرەوە) و پارێزگا وابەستەکراوەکانی [[ئازەربایجان (ھەرێم)|ئەدھاربایجان]] و [[ئەرمینیە|ئەرمینیا]] دانا. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} === سیاسەتی دارایی و سەربازی === خەرجییەکانی سەپاندنی دەسەڵاتی ئومەوی لە عێراق و ھەوڵەکانی شەڕی فراوانخوازی بەدرێژایی چەندین بەرە، لەنێویاندا تێچووی گەورەی گەمارۆ شکستخواردووەکانی قوستەنتینیە لە ساڵانی ٧١٧–٧١٨، بەشێکی زۆری دەستکەوتە دراوییەکانی فەتحکردنی [[ماوەرائەننەھر|ترانسۆکسیانا]] و سند و [[نیمچەدوورگەی ئیبیریا|نیمچە دوورگەی ئیبەری]] لە سەردەمی ئەلوەلیدی یەکەمدا سڕییەوە، کە بووە ھۆی قەیرانی دارایی لە خەلافەت. {{Sfn|Blankinship|1994}} لەنێو چارەسەرەکانی پێشووی یەزید بۆ بارگرانی دارایی، کشانەوەی سوورییەکان لە عێراق، وەستاندنی فەتحییەکان و نزیکبوونەوەی نەھێشتنی یارمەتییەکان بۆ شازادەکانی ئومەوی، ھەروەھا ئامانجێکی نەھاتوو بۆ کشانەوەی ھێزەکانی عەرەب بە تەواوی لە ترانسۆکسیانا و نیمچە دوورگەی ئیبەری و [[کیلیکیە|سیلیسیا]]. {{Sfn|Blankinship|1994}} گرنگترین چاکسازییەکانی عومەر یەکسانییان بە مەوالی لە خوراسان، سند، ئیفریقییە و نیمچە دوورگەی ئیبەری بەخشی بە ھەڵوەشاندنەوەی [[جزیە]]، باجی ڕاپرسی کە بە شێوەیەکی نەریتی لەسەر کەسانی غەیرە موسڵمان دەدرا بەڵام لە پراکتیکدا درێژبووەوە بۆ موسڵمانانی غەیرە عەرەب کە موسڵمان بوون، و دامەزراندنی مووچەی یەکسان بۆ مەوالی لە ڕیزەکانی سوپای خەلافەتدا کە عەرەبن. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} {{Sfn|Blankinship|1994}} بەگوێرەی بلانکینشیپ، ئەو چاکسازیانەی لە بەرژەوەندی مەوالی بوون، ڕەنگە بەھۆی تەقوای عومەرەوە ڕێنمایی کرابێت بەڵام ڕەچاوکردنی داراییش بوو: ئەگەر مامەڵەی یەکسان لەگەڵ عەرەبەکاندا حکوومەتەکەی بە مەوالی جەماوەر کردبێت ئەوە دەتوانێت وەربگێڕێت بۆ ڕادەستکردنی ڕۆڵی ئەمنی زیاتر بۆ مەوالی لە پارێزگا زێدیەکانیان و بەرگریکردنیان بە جۆش و خرۆشەوە لە میحوەرەکانی خەلافەت، بەمەش تێچووی بڵاوەپێکردن و گاریسۆنکردنی عەرەب کەم دەبێتەوە سەربازەکان. {{Sfn|Blankinship|1994}} یەزید، بە سەرکەوتنێکی سنووردار، چاکسازییەکانی عومەر پێچەوانە کردەوە، کە لەلایەن ئۆردوگای میلیتاریستی عەرەبی لە خەلافەت و بنەماڵەی فەرمانڕەوای ئومەوی دژایەتی کرابوو. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لە سەردەمی دەسەڵاتی عومەردا، ڕەنگە ئۆردوگای میلیتاریستی بە سەرۆکایەتی مەسلەمە وەستانێکی کاتی لە چالاکییەکاندا قبوڵ کردبێت بۆ ئەوەی لە شکستی قوستەنتینیە ڕزگاری بێت. {{Sfn|Blankinship|1994}} لە سەردەمی یەزیددا، مەسڵەمە و پارێزراوەکانی، لەوانەش ئیبن ھوبەیرە، گەڕێنرانەوە یان دامەزران بۆ فەرماندەیی باڵا، گاریسۆنەکانی سووریا ناسێنرانەوە بۆ عێراق، ھەڵمەتە تەقلیدییەکانی ساڵانەی دژی بیزەنتینەکان و شەڕ لەگەڵ خەزارەکان دەستیان پێکردەوە و بەخشینی موڵک و ماڵی یان بڕە پارەیەکی بەخشندە بە شازادەکانی ئومەوی دەستیپێکردەوە. {{Sfn|Blankinship|1994}} ھەرچەندە پێدەچێت سیاسەتەکانی یەزید بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانی نوخبەی دەسەڵاتدار و گەڕاندنەوەی ڕەوتی غەنیمەتەکانی جەنگ بووبێت، بەڵام سەلماندی کە بەس نین بۆ دابینکردنی دارایی سەربازانی خەلافەت، بەتایبەتی کە تادێت غەنیمەت لەلایەن ھێزە گەشتیارییە عەرەبییەکانەوە دەستکەوتنی قورستر بوو. {{Sfn|Blankinship|1994}} بۆ پڕکردنەوەی خەزێنەی کەمبووی خەزێنەی خەلیفە، یەزید ڕووی لە پێنجەمی داھاتی باجی پارێزگاکان کرد کە بە فەرمی قەرزاری خەلیفە بوو. لە ڕووی مێژووییەوە پارێزگاکان کەمتەرخەم بوون لە ناردنی داھاتەکان ئەگەر بارودۆخی سیاسی ڕێگەی پێدا و زۆرجار پارێزگارەکان ئەو جۆرە پارانەیان دزی. بۆ دڵنیابوون لەوەی داھاتەکان دەڕژێنە خەزێنە، یەزید لەسەر بنەمای ئەو نموونەیەی کە حەجاج دای نابوو، والی دانا- واتە ڕاستگۆ و بە وردی دڵسۆز و بێبەزەییانە لە کۆکردنەوەی باجدا. {{Sfn|Blankinship|1994}} بە ڵام بە پێچە وانە ی سە ڕدە می ئە لحجاج، یەزید بۆ یە کە مجار ئە م بنە مایە ی بۆ ئیفرقییە و خوراسان و سند و نیمچە دوورگە ی ئیبریا بە کارھێنا. {{Sfn|Blankinship|1994}} لایەنێکی بەرچاوی سیاسەتەکەی گەڕاندنەوەی جیزیا بوو لەسەر مەوالی , {{Sfn|Blankinship|1994}} کە {{Transliteration|ar|mawali}} لە پارێزگاکانی سەرەوەدا نامۆ کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لە ئیفریقییە، حاکمی خەلیفە یەزید کوڕی دەبی موسلیم کە خۆی مەوالی خەڵکی عێراقە و پارێزەری حەجاج بوو، لە ساڵی ٧٢٠ لەلایەن پاسەوانەکەی [[ئەمازیغ|بەربەرییەوە]] تیرۆرکرا، دوای ماوەیەکی کەم لە دامەزراندنی، بەھۆی ھەوڵدان بۆ گەڕاندنەوەی جزییە. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} زۆرێک، ئەگەر زۆربەیان نەبن، بەربەرەکان ئیسلامیان لە باوەش گرتبوو و فەرماندەیی پێگەیەکی بەھێزیان لە سوپادا ھەبوو، بە پێچەوانەی مەوالی لە ناوچەکانی دیکەی خەلافەت. {{Sfn|Blankinship|1994}} بەربەرەکان ئیسماعیل کوڕی عوبەیدوڵڵای کوڕی ئەبی موھاجیری پێش ئیبن ئەبی موسلیمیان دامەزراندەوە و یەزیدیان ئاگادار کردەوە و ئەویش گۆڕانکارییەکەی پەسەند کرد. {{Sfn|Wellhausen|1927}} ڕووداوەکەی ئیفریقییە زەربەیەک بوو لە شکۆمەندی خەلافەت لە باکووری ئەفریقا و وەک پێشبینییەک بۆ ڕاپەڕینی بەربەرەکان لە ساڵانی ٧٤٠–٧٤٣دا کاری کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} گەڕاندنەوەی جزیە لە خوراسان لە ساڵی ٧٢١/٢٢ لەلایەن سەعیدی کوڕی عەمر ئەلحەرەشی جێگری ئیبن ھوبەیرە بووە ھۆی ڕاپەڕین و شەڕ لە پارێزگاکەدا کە بیست ساڵ بەردەوام بوو و بەشێکی بەشدار بوو لە شۆڕشی عەباسی. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} لە میسر زیادکردنی مووچەی دەریاوانە ڕەسەنەکانی مەوالی بەلەمی موسڵمانان پێچەوانە بووەوە. {{Sfn|Blankinship|1994}} === شەڕ لە دژی خەزارەکان === لە مانگی ئازاری ساڵی ٧٢٢دا، سوپای سووریای پارێزگاری یەزید لە ئەرمینیا و ئەدربایجان، میعلەقی کوڕی سەفار ئەلبەھرانی، لەلایەن [[خەزەرەکان|خەزارەکانەوە]] لە ئەرمینیا لە باشووری [[قەوقاز]] دۆڕاند. ئەم شکستە لووتکەی ھەڵمەتی زستانەی خەلافەت بوو لە دژی خەزارەکان و لە ئەنجامدا زیانێکی بەرچاوی سووریای لێکەوتەوە. {{Sfn|Blankinship|1994}} بۆ تۆڵەسەندنەوەی ئەم شکستە، یەزیدی دووەم ئەلجەرای کوڕی عەبدوڵڵای بە سەرۆکایەتی سوپایەکی ٢٥ ھەزار کەسی سووری نارد، کە پاڵیان نایەوە ناو خاکی قەوقازی خەزارەکان و لە ٢٢ی ئابدا پایتەختەکەیان بەلانجاریان گرت. {{Sfn|Blankinship|1994}} جەستەی سەرەکی خەزارە زۆر جووڵاوەکان خۆیان لە ڕاوەدوونانی موسڵمانان بەدوور گرت و بوونی ئەوان ئەلجەراحی ناچار کرد کە بکشێتەوە بۆ وارثان لە باشووری قەوقاز و داوای بەھێزکردنی ھێز لە یەزید بکات. {{Sfn|Blankinship|1994}} لە ساڵی ٧٢٣ سەرکردایەتی ھێرشێکی دیکەی کرد لە باکووری باڵەنجەر بەڵام ھیچ دەستکەوتێکی جەوھەری بەدەست نەھێنا. {{Sfn|Blankinship|1994}} === فەرمانی ئایکۆنۆکلاستیک === بەپێی سەرچاوە یۆنانیەکان، لەوانە پاتریاک یۆحەنا پێنجەمی قودس (کۆچی دوایی ٧٣٥)، تیۆفانیس دانپێدانەر (کۆچی دوایی ٨١٨) و پاتریاک نیکیفۆرۆسی یەکەمی قوستەنتینیە (کۆچی دوایی ٨٢٨)، یەزید فەرمانێکی دەرکرد کە فەرمانی لەناوبردنی ھەموو ئایکۆنەکانی کڵێسا مەسیحییەکانی سەرانسەری خەلافەتەکەی دەرکرد، دوای ئەوەی لەگەڵ ساحیرێکی [[تەبەریە|تبری]] کە بە ڕەچەڵەک [[جوو|جوولەکە]] بوو بە ناوی بێسەر لە تێساراکۆنتاپێچیس، کە لە بەرامبەردا بەڵێنی تەمەن درێژی بەختی بە یەزید دابوو. {{Sfn|Vasiliev|1956}} سەرچاوە سریانیەکان زیاتر ئاماژە بەوە دەکەن کە یەزید مەسلەمەی سپاردووە بۆ جێبەجێکردنی فەرمانەکە و ئەو ئەرکە کاریگەری لەسەر ئیمپراتۆری بیزەنتین لیۆی سێیەم ({{Reign|717|741}}) بۆ ئەوەی سیاسەتی ئایکۆنۆکلاستی خۆی بۆ ئیمپراتۆریەتی بیزەنتین دەربکات. {{Sfn|Vasiliev|1956}} ھەروەھا مێژوونووسانی عەرەبی میسری ئەلکیندی (کۆچی دوایی ٩٦١)، قەشە سیڤێرسی کوڕی موقەفە (کۆچی دوایی ٩٨٧) و ئەلمەقریزی (کۆچی دوایی ١٤٤٢) تێبینییەک لەسەر فەرمانەکە دەکەن و باسی لەسێدارەدانی لە میسر دەکەن. {{Sfn|Vasiliev|1956}} مێژوونووسانی سەدەی ناوەڕاست بۆ فەرمانەکەی یەزید ساڵانی جیاواز دەھێننەوە، بەڵام مێژوونووسی مۆدێرن ئەلێکساندەر ڤاسیلیڤ پێی وایە کە ساڵی ٧٢١ی تەممووز، ئەو ڕێکەوتەی کە پاتریارک جۆن پێنجەم ئاماژەی پێکردووە، جێی متمانەترینە. {{Sfn|Vasiliev|1956}} ئەم فەرمانە لەلایەن خەلیفە [[ھیشام کوڕی عەبدولمەلیک]] ({{Reign|724|743}}). {{Sfn|Vasiliev|1956}} == مەرگ == [[پەڕگە:Capitolas_theater_2.jpg|وێنۆک| وێرانەکانی بەیت ڕاس (کاپیتۆلیاس)]] یەزید بەھۆی [[دەردەباریکە|خواردنەوە]] {{Sfn|Pellat|1971}} لە ئیربید، شارۆچکەیەک لە ناوچەی بەلقەی جوند دیمەشق (بەشی سەربازی دیمەشق کە ھاوتایە لەگەڵ ترانسئۆردن) لە ٢٤ی شەعبانی ١٠٥ی کۆچی (٢٦ی ژانویەی ٧٢٤) کۆچی دوایی کرد. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} {{تێبینی|The 9th-century historians [[al-Tabari]] and [[al-Ya'qubi]] place Yazid's death on 28 January and 29 January, respectively.{{sfn|Powers|1989|p=194}}{{sfn|Gordon|Robinson|Rowson|Fishbein|2018|p=١٠٣١}}}} کوڕەکەی ئەلوەلید یان ھیشامی نیوە برای سەرکردایەتی نوێژی پرسەکەی دەکرد. {{Sfn|Powers|1989}} یەزید بەنیازی ئەوە بوو ئەلوەلید وەک جێنشینی دەستبەجێی خۆی دابنێت بەڵام لەلایەن مەسلەمە ڕازی کرا کە لەبری ئەوە ھیشام دابنێت، دواتر ئەلوەلید. {{Sfn|Blankinship|1989}} == وێناکردن لە سەرچاوەکاندا == لە سەرچاوە ئیسلامییە تەقلیدییەکاندا، یەزید و ئەلوەلیدی کوڕی «ناوبانگیان ھەیە بۆ ئیسرافی بێ شەرم و چێژوەرگرتن»، بە پێچەوانەی تەقوای عومەر و خۆپارێزی ھیشام. {{Sfn|Fowden|2004}} بە گوێرەی مێژوونووس خالید یەحیا بلانکینشیپ، سەرەڕای «ڕووداوە زەقەکانی سەردەمی حوکمڕانییەکەی»، ھەردوو سەرچاوەی نەریتی و مۆدێرن زۆرجار یەزید وەک «کۆیلەیەکی بێ بایەخی سۆز» وێنا دەکەن، بەتایبەتی بۆ کچە کۆیلە گۆرانیبێژەکانی حەبابا و سەلاما، {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} کە دوای دەستبەکاربوونی بەدەستی ھێناون. {{Sfn|Pellat|1971}} گوایە بەھرە و جوانی و سۆز و سۆزەکانی حەبابا خەلیفەی بە دیل گرت و وای لێکرد کە ئەرکەکانی پشتگوێ بخات، ئەمەش بووە ھۆی خەمباری بازنەی ناوەوەی و بەتایبەت مەسڵەمە. {{Sfn|Pellat|1971}} بەپێی ئەم گێڕانەوەیە، یەزید لەگەڵ حەبابا لە موڵکەکەی خۆی لە وڵاتی شەرابی بەیت ڕاس (کاپیتۆلیاس)، نزیک ئیربید، خۆی جیا کردبووەوە. لەوێ حەبابا مرد کاتێک بە تۆوی ترێ یان ھەنارێک کە یەزید بە یاریکردنەوە فڕێیدایە ناو دەمی خۆیەوە خنکاند. خەمبار بوو، دوای چەند ڕۆژێک کۆچی دوایی کرد. {{Sfn|Fowden|2004}} بلانکینشیپ وێناکردنی یەزید بە «زۆر زیادەڕەوی» دەزانێت، ھەرچەندە پێدەچێت شاعیرانی پاڵپشتی کردبێت و «سەلیقەیەکی ھونەری پاڵاوتە»ی ھەبووە. {{Sfn|Lammens|Blankinship|2002}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == کتێبنامە == * {{Cite book|last=Ahmed|first=Asad Q.|url=https://books.google.com/books?id=v1dwdBDDjcUC|title=The Religious Elite of the Early Islamic Ḥijāz: Five Prosopographical Case Studies|date=2011|publisher=University of Oxford Linacre College Unit for Prosopographical Research|isbn=978-1-900934-13-8|location=Oxford}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bacharach |first=Jere L. |author-link=Jere L. Bacharach |year=١٩٩٦ |title=Marwanid Umayyad Building Activities: Speculations on Patronage |journal=Muqarnas: An Annual on the Visual Cultures of the Islamic World |publisher=Brill |volume=١٣ |pages=٢٧–٤٤ |doi=10.1163/22118993-90000355 |issn=2211-8993 |jstor=١٥٢٣٢٥٠}} * {{Cite book|last=Gordon|first=Matthew S.|url=https://books.google.com/books?id=OHxTDwAAQBAJ|title=The Works of Ibn Wāḍiḥ al-Yaʿqūbī (Volume 3): An English Translation|last2=Robinson|first2=Chase F.|last3=Rowson|first3=Everett K.|last4=Fishbein|first4=Michael|date=2018|publisher=Brill|isbn=978-90-04-35621-4|location=Leiden|editor-link2=Chase F. Robinson|editor-link3=Everett K. Rowson}} * {{The History of al-Tabari|volume=٢٥}} * {{The End of the Jihad State}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition}} * {{The First Dynasty of Islam|edition=Second}} * {{The History of al-Tabari|volume=٢٦}} * {{Cite book|last=Fowden|first=Garth|url=https://books.google.com/books?id=3_okDQAAQBAJ|title=Qusayr 'Amra: Art and the Umayyad Elite in Late Antique Syria|date=2004|publisher=University of California Press|isbn=0-520-23665-3|location=Berkeley and Los Angeles|author-link=Garth Fowden}} * {{The Prophet and the Age of the Caliphates|edition=Second}}*{{Encyclopaedia of Islam, New Edition}} * {{Cite book|last=Marsham|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=kQmWEAAAQBAJ|title=The Historian of Islam at Work: Essays in Honor of Hugh N. Kennedy|date=2022|publisher=Brill|isbn=978-90-04-52523-8|location=Leiden|pages=12–45|chapter=Kinship, Dynasty, and the Umayyads}} * {{Encyclopaedia of Islam, New Edition}} * {{The History of al-Tabari|volume=٢٤}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Vasiliev |first=A. A. |author-link=Alexander Vasiliev (historian) |date=١٩٥٦ |title=The Iconoclastic Edict of the Caliph Yazid II, A. D. 721 |journal=Dumbarton Oaks Papers |volume=٩ |pages=٢٣–٤٧ |doi=10.2307/1291091 |jstor=١٢٩١٠٩١}} * {{Cite book|last=Roded|first=R.|url=https://books.google.com/books?id=9jWkanrLpz4C|title=Women in Islamic Biographical Collections: From Ibn Saʻd to Who's who|publisher=L. Rienner Publishers|year=1994|isbn=978-1-55587-442-1}} * {{The Arab Kingdom and its Fall}} {{خەلیفەکانی موسڵمانان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئەفغانستان|مێژوو|سیاسەت}} [[پۆل:عەرەبەکانی سەدەی ٨ەم]] [[پۆل:ساڵی لەدایکبوونی نادڵنیا]] [[پۆل:لەدایکبووانی دەیەی ٦٩٠]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] [[پۆل:مردووانی ٧٢٤]] rzuntw1knty1dvjugu3fq6dzc9fhyjf 0 304282 1673784 1672670 2026-09-23T20:27:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} 1673784 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {| class="infobox" style="border-collapse:collapse;" |+ class="infobox-title" id="6" |پەیوەندییەکانی کورسی پیرۆز و هەرێمی کوردستان |- alt="Map indicating locations of Holy See and Kurdistan Region" class="mw-file-element" data-file-height="253" data-file-type="bitmap" data-file-width="342" decoding="async" height="185" loading="lazy" resource="./File:Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png" src="//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8e/Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png/250px-Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail" srcset="//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png?utm_source=en.wikipedia.org&utm_campaign=parser&utm_content=thumbnail_unscaled 2x" width="250" | colspan="2" class="infobox-image" |[[File:Holy_See_Iraqi_Kurdistan_Locator.png|250x250پیکسڵ|Map indicating locations of Holy See and Kurdistan Region]] |- class="infobox-hiddenrow" ! colspan="2" class="infobox-header" style="background:lightgrey;color:inherit;" | |- style="height:0.6em" | style="background:#339933;color:inherit;" | | style="background:#E08020;color:inherit;" | |- ! scope="col" style="width:50%; text-align:center" | [[File:Flag_of_Vatican_City_(2023–present).svg|link=|alt=|سنوور|30x30پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Holy See|کورسی پیرۆز]] ! scope="col" style="width:50%; text-align:center; border-left:thin solid lightgrey;" | [[File:Flag_of_Kurdistan.svg|link=|alt=|سنوور|45x45پیکسڵ]]<br /><br /><br /><br />[[Kurdistan Region|هەرێمی کوردستان]] |- style="display:none" ! colspan="2" | |} '''پەیوەندییەکانی کورسی پیرۆز و هەرێمی کوردستان''' پەیوەندییە دوو قۆڵییەکانی نێوان کورسی پیرۆز و [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانە]].{{Refn|While Kurdistan Region refers to the autonomous Kurdish region in Northern Iraq, [[Iraqi Kurdistan]] is a geographical term referring to the Kurdish area of [[Iraq]]}} کورسی پیرۆز لە هەرێمی کوردستان هیچ نوێنەرایەتییەکی نییە و دووەمیان نوێنەرایەتی لە کورسی پیرۆزدا نییە. == سەردانی پلە باڵاکان == [[مەسعوود بارزانی]] سەرۆکی کورد لە و ئایاری 2014 لەگەڵ [[پاپا جۆن پۆلی دووەم|پاپا جۆن پاوڵی دووەم]] و هەردوو جێنشینی [[پاپا بێنێدیکتی شازدەیەم|پاپا بینێدیکت شانزەهەم]] و [[پاپا فرانسیس]] کۆبووەوە [[ڤاتیکان|.]] هەروەها [[نێچیرڤان بارزانی|نێچیرڤان بارزانی،]] سەرۆکوەزیرانی کورد لە مانگی ئازاری ٢٠١٥ لەگەڵ [[پاپا فرانسیس]] کۆبووەوە و باسیان لە قەیرانی مرۆیی لە هەرێمی کوردستان کرد و بارزانی جەختی لە هیوای خۆی بۆ هاندانی پاپا بۆ کۆمەڵگەی نێودەوڵەتی بۆ پشتیوانی مرۆیی هەرێمی کوردستان کردەوە. لە دیدارەکەدا [[پاپا فرانسیس]] ستایشی کەش و هەوای کوردستانی کرد. دوای ماوەیەکی کەم، پۆپ بەخشینێکی دیارینەکراوی بۆ هەرێمی کوردستان کرد بۆ ئەوەی لەگەڵ دانیشتوانی مەسیحی ئاوارەبوودا ڕوبەڕوبێتەوە. هەر لەو مانگەدا نێردەی تایبەتی پاپا ڕەوانەی [[ھەولێر|هەولێر]] کرا کە کاردیناڵ فێرناندۆ فیلۆنی و شاندێکی کۆبوونەوەی ئینجیل گەیاندنی گەلانی تێدابوو. ئەوە دووەم سەردانی ئەو نێردە بوو بۆ هەولێر دوای ئەوەی لە مانگی ئابی 2014 سەردانێکی هاوشێوە ئەنجامدرا لە ساڵی ٢٠١٦ پاپا بڕی ١١٠ هەزار دۆلاری بەخشییە کلینیکی سانت جۆزێف لە هەولێر کە هەزاران ئاوارەی ناوخۆی تێدایە و هاوکارییەکی دارایی بۆ [[مەسیحییەت لە عێراق|مەسیحییە ئاوارە عێراقییەکان]] لە هەولێر لە ڕێگەی یارمەتی بۆ کەنیسەی پێویست ناردووە. لە مانگی ئازاری ٢٠١٦ وەفدێکی پاپا بە سەرۆکایەتی قەشە ئەلبێرتۆ ئۆرتیگا مارتین و لەگەڵ سەرۆک بارزانی کۆبووەوە و سوپاسگوزاری کورسی پیرۆزیان دەربڕی بۆ مامەڵەی هەرێمی کوردستان لەگەڵ مەسیحییە ئاوارەبووەکان. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٨، نێچیرڤان بارزانی لە ڕۆما لەگەڵ پاپا فرانسیس کۆبووەوە، لەوێ باسیان لە دۆخی ئێستای مرۆیی هەرێمی کوردستان کرد، لە کاتێکدا پیترۆ پارۆلین کاردیناڵ وەزیری دەرەوە لە مانگی کانوونی دووەمی ئەو ساڵەدا سەردانی کوردستانی کرد. لە شوباتی ٢٠٢٠ پاپا فرانسیس لە ڤاتیکان پێشوازی لە مەسرور بارزانی، سەرۆکی کورد [[مەسروور بارزانی|مەسرور بارزانی]] کرد بۆ گفتوگۆی دوو قۆڵی. پاپا فرانسیس لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢١ سەردانی هەرێمی کوردستانی کرد. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|سیاسەت}} [[پۆل:پەیوەندییەکانی دەرەوەی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] pdrvwler77mxnyi628opj8fm0txjds2 0 304283 1673677 1672691 2026-09-23T17:39:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئیسلام|ئیسلام]]، [[دەروازە:مێژووی ئیسلام|مێژووی ئیسلام]] و [[دەروازە:سیاسەت|سیاسەت]] 1673677 wikitext text/x-wiki {{Databox}}'''یەزید کوڕی وەلید کوڕی عەبدولمەلیک''' ({{Langx|ar|یزید بن الولید بن عبد الملک}} ; ٧٠١ – ٣/٤ی تشرینی یەکەمی ٧٤٤)، کە بە شێوەیەکی گشتی بە '''یەزیدی سێیەم''' ناسراوە، دوازدەھەمین [[خەلافەت|خەلیفەی]] [[خەلافەتی ئومەوی|ئومەوی]] بووە، لە ساڵی ٧٤٤ تا چەند مانگێک دواتر حوکمڕانی کردووە. == سەرەتای ژیان == یەزید ئەندامی شانشینی کاریگەرانەی ئومەوی بووە. باوکی، وەلید چەند کوڕێکی بەجێھێشتووە {{Sfn|Biesterfeldt|Günther|2018}} لەکاتێکدا مێژوونووس [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری]] (کۆچی دوایی ٩٢٣) ناوی نۆزدە کوڕی ھێناوە. {{Sfn|Hinds|1990}} یەزیدی سێیەم نەوەی خەلیفەی گەورەی ئومەوی [[عەبدولمەلیک کوڕی مەروان]] بووە . یەزید کوڕی شازادەیەکی فارس بوو کە وەک خەزوورێک درابوو بە خەلیفەی [[وەلید کوڕی عەبدولمەلیک|وەلیدی یەکەم]]. دایکی ناوی شا عەفرید بوو، کچی پێرۆز بوو. [[محەممەد کوڕی جەریر تەبەری|تەبەری]] دوو دووانەی یەزید لەسەر ڕەچەڵەکی خۆی دەھێنێتەوە: : من کوڕی [[خەسرەوی دووەم|خەسرەوم]]، باپیرم [[مەڕوان کوڕی حەکەم|مەروان]] بوو، : قەیسەر باپیرم بوو و باپیرمیش [[خاگان]] بوو. تەبەری زیاتر وەسفەکانی یەزید بە باڵا بەرز و قۆز تۆمار دەکات. === ڕۆڵی لە ڕووخانی وەلید === لە سەردەمی [[وەلید کوڕی یەزید]]ی ئامۆزایدا، یەزید لە دژی «بێ ئەخلاقی» وەلید قسەی کرد کە جیاکاری بەناوی عەرەبی بەنو قەیس لە دژی یەمەنییەکان و موسڵمانانی غەیرە عەرەبی لەخۆگرتبوو، و یەزید پشتگیری زیاتری لەلایەن قەدەرییە و مورجییە (باوەڕداران بە [[خواستی ئازاد|ئیرادەی ئازادی]] مرۆڤەوە) وەرگرت. یەزید خۆی خستە ناو دیمەشق و بە کودەتایەک وەلیدی لە پۆستەکەی لابرد و دوابەدوای ئەمە بە خەرجکردنی پارە لە خەزێنە. بەگوێرەی گێڕانەوەی خودی یەزید، یەزید عەبدولعەزیزی کوڕی حەجاجی کوڕی عەبدولمالیکی ناردووە بۆ ئەوەی لە ئەلبەخرە چاوی بە وەلید بکەوێت. عەبدولعەزیز پێشنیاری دامەزراندنی مەجلیسی خێڵەکی (''[[شورا]]'')ی کرد بۆ بڕیاردان لەسەر داھاتووی شانشینییەکە. وەلید ئەم پێشنیارەی ڕەتکردەوە و ھێرشی کردە سەر، بەو کارە ژیانی لەدەستدا. یەزید سەری وەلیدی بەرزکردبووەوە «لە سەر نەیزێک و بە دەوری دیمەشقدا نمایشی کرد»؛ پاشان یەزید کوڕەکانی وەلیدی عوسمان و حەکامی زیندانی کرد، کە وەلید وەک میراتگری خۆی دەستنیشان کردبوو. == حوکمڕانی == [[پەڕگە:Al-Walid_ibn_Abdul-Rahman_-_Inscribed_Pound_Weight_-_Walters_476_-_Top_edited.jpg|وێنۆک|نووسراوەکەی کێشی پاوند کە لە سەرەوەی بە ڕێنووسێکی گۆشەیی ناسراوە بە کوفیک مۆر کراوە، یەزیدی سێیەم وەبیر دەھێنێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://art.thewalters.org/detail/11026}}</ref>]] یەزید لە کاتی دەستبەکاربوونیدا ڕوونی کردەوە کە بەناوی کتێبی خوا و سوننەتی پێغەمبەرەکەیەوە یاخی بووە و ئەمەش دڵنیابوونە لەوەی کە بەھێزەکان نێچیری لاوازەکان نەبن. بەڵێنیدا «سەرقاڵی ھیچ کارێکی بیناسازی نەبێت، ھیچ پارەیەک لە ژن و منداڵدا بەفیڕۆ نەدات، ھیچ پارەیەک لە پارێزگایەکەوە بۆ پارێزگایەکی دیکە نەگوازێتەوە» بەبێ ھۆکار، «ھیچ سەربازێک بۆ ماوەیەکی زۆر لە مەیدانەکەدا نەھێڵێتەوە»، و باجی زیادە لەسەر [[زیمە]] نەکات؛ بەڵکو خۆی لە ھەڵاواردن دەپاراست و لە کاتی خۆیدا پارەکانی دەدا. بەڵێنی دەستلەکارکێشانەوەی دا ئەگەر نەیتوانی ئەم ئامانجانە بەدەست بھێنێت، و لە بنەڕەتدا دەستی بە [[شورا]] گرت – بۆ خەلافەتێکی ھەڵبژێردراو. بۆ پشتگیری سیاسی لە سەرانسەری پارێزگاکاندا دوای کودەتاکەی، یەزید ستراتیژیەتی فراوانکردنی پشتیوانی دەوڵەتی پەیڕەو کرد. فەرمانی بە نوێنەرانی خۆی لە میسر کرد کە مووچەی سەربازی گەورە بکەن و سی ھەزار چەکداری نوێیان بۆ تۆمارەکە زیاد کرد، ئەمەش بە سەرکەوتوویی دڵسۆزی گاریسۆنی عەرەبی میسری بۆ ڕژێمەکەی مسۆگەر کرد. {{Sfn|Lev|2022}} تەبەری نازناوی یەزید «کەمکەرەوە» (''نەقیس'') تۆمار دەکات، کە بەھۆی ئەوەی ساڵانەی سەربازی بە ڕێژەی ١٠٪ کەمکردووەتەوە، لەکاتێکدا کە سەرۆکی پێشووی بەڵێنی زیادکردنی دابوو. بەپێی نەریتی جەماوەری ئیسلامی کە بە شێوازێکی ئاپۆکالیپتیک تۆمار کراوە، یەزید خۆی دەچووە ناو بازاڕەوە. شاری [[حومس]] بەیعەتیان بە یەزید ڕەتکردەوە و چەندین بزووتنەوەی ناڕازی دیکەش لە دژی یەزید ھەبوون. ئامۆزایەکی دیکەی بە ناوی مەروان کوڕی محەممەد والی ئەرمینیا سەرەتا پشتگیری لە وەلید کردبوو و لە کاتی مردنی وەلیددا چووە ناو عێراق بۆ تۆڵەسەندنەوە. لە کۆتاییدا مەروان لە دەوری یەزید گردبوونەوە. === ئیدارەی یەزیدی سێیەم === یەزید مەنسووری کوڕی جومھوری بۆ جێگرتنەوەی یوسف کوڕی عومەر وەک پارێزگاری عێراق دەستنیشان کرد. لە ١٥ی ئایاردا، یەزید نامەیەکی نووسی، کە لە سەرچاوە زارەکییەکان لە ئەلمەدائینی (بە تەبەری بەرھەم ھێنراوەتەوە) و لە ئەلبەلادوریدا پارێزراو بووە. پشتگیری لە بنەماڵەی ئومەوی دەکات تا بەڵام «دوژمنی خوا» ئەلوەلیدی دووەم ناگرێتەوە، لەو کاتەدا وەشانی یەزید لە ڕووداوەکەی ئەلبەخرەدا دەخاتە ڕوو. لە کۆتاییدا، وەرگێڕانی تەبەری وای کردووە یەزید ھانی عێراقییەکان بدات کە شوێن مەنسووری کوڕی جومھور بکەون. دواتر یوسف کوڕی عومەر زیندانی کرا و دواتر لەلایەن کوڕی خالید کوڕی عەبدوڵڵای قەسرییەوە کوژرا. مەنسوور ھەوڵیدا نەسر کوڕی سەیار پارێزگاری خوراسانی لە کارەکەی دووربخاتەوە، بەڵام نەسر ڕەتیکردەوە ئەمە قبوڵ بکات. لە بەرامبەر دژایەتی جودای کرمانی، نەسر بانگھێشتی حەریسی کوڕی سوورەیجی کرد بۆ گەڕانەوە لە مانەوەی سێزدە ساڵەی لە خاکی تورگێش. ئەلحەریث بە عەزی زرێپۆشێکی وردەوە کە خاقان پێی بەخشیبوو گەیشتە لای و پشتیوانی زۆر کەسی لە خوراسان بەدەستھێنا. == مەرگ == یەزید لە نیسانی ٧٤٤ تا ٤ی تشرینی یەکەمی ٧٤٤ حوکمڕانی [[خەلافەتی ئومەوی]] کردووە. یەزید ناوی ئیبراھیمی برای وەک جێنشینی خۆی ناوە. یەزید بەھۆی وەرەمێکی مێشکەوە نەخۆش کەوت و لە ٣ یان ٤ی تشرینی یەکەمی ساڵی ٧٤٤ کۆچی دوایی کرد. ئیبراھیم بەپێی پێویست شوێنی گرتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} === کتێبنامە === * {{Cite book|last=al-Tabari|first=Muhammad ibn Jarir|title=The Waning of the Umayyad Caliphate|publisher=SUNY|year=1989|series=History|volume=26|location=Albany|translator-last=Hillenbrand|translator-first=Carole|author-link=Muhammad ibn Jarir al-Tabari|translator-link=Carole Hillenbrand}} * {{Cite book|last=Biesterfeldt|first=Hinrich|url=https://books.google.com/books?id=OHxTDwAAQBAJ|title=The Works of Ibn Wāḍiḥ al-Yaʿqūbī (Volume 3): An English Translation|last2=Günther|first2=Sebastian|date=2018|publisher=Brill|isbn=978-90-04-35621-4|location=Leiden}} * {{Cite book|last=Glubb|first=John|title=The Empire of the Arabs|publisher=Hodder and Stoughton|year=1963|location=London}} ** {{Cite book|last=Lev|first=Yaacov|url=https://books.google.com/books?id=6GVjEAAAQBAJ|title=War and Society in the Eastern Mediterranean, 7th-15th Centuries|publisher=[[Brill Publishers|BRILL]]|year=2022|isbn=978-90-04-47447-5|author-link=Yaacov Lev}} {{خەلیفەکانی موسڵمانان}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسلام|مێژووی ئیسلام|سیاسەت}} [[پۆل:مردووانی ٧٤٤]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٧٠١]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی عەرەبی]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 61xuyx46ru6bcv73uh7tqandu43qnws 0 304294 1673782 1672899 2026-09-23T20:26:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673782 wikitext text/x-wiki {{Short description|پێڕستی بەرگەکانی موشۆکو تێنسێی}} {{DISPLAYTITLE:پێڕستی بەرگەکانی ''موشۆکو تێنسێی''}} [[پەڕگە:Mushoku Tensei international logo (with colour gradient).svg|وێنۆک|لۆگۆی فەرمیی موشۆکو تێنسێی]] ''{{بنز|موشۆکو تێنسێی|en|Mushoku Tensei|lt=موشۆکو تێنسێی}}'' زنجیرە [[ڕۆمانی سووک]] ژاپۆنییە لە نووسینی {{Nihongo foot|{{بنز|ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ|en|Rifujin na Magonote|lt=ڕیفوجین نا ماگۆنۆتێ}}|理不尽な孫の手|Rifujin na Magonote|{{lit}} «خورێنەری ناعەقڵانیی پشت»|group=lower-alpha|lead=yes}}. لە سەرەتادا لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢ەوە وەک {{بنز|ڕۆمانی سەر تۆڕ|en|Web fiction|lt=ڕۆمانێکی سەر تۆڕ (وێب نۆڤڵ)}} لە ماڵپەڕی {{بنز|شۆسێتسوکا نی نارۆ|en|Shōsetsuka ni Narō|lt=شۆسێتسوکا نی نارۆ}}<nowiki/>دا بڵاوکرایەوە.<ref name="Official web novel website">{{cite web| url=http://ncode.syosetu.com/n9669bk/| title=''Mushoku Tensei'' official web novel website| author=Rifujin na Magonote| publisher=[[Shōsetsuka ni Narō]]| language=ja| access-date=February 14, 2015}}</ref> لە تشرینی دووەمی ٢٠١٣دا، نووسەر ڕایگەیاند کە بەرهەمەکەی لەژێر لقی MF Books سەر بە دەزگای چاپی {{بنز|میدیا فاکتۆری|en|Media Factory|lt=میدیا فاکتۆری}} بە شێوەی لایت نۆڤڵ چاپ دەکرێت؛ لەگەڵ ئەوەشدا، نووسەر ئاماژەی بەوە کرد کە بەردەوام دەبێت لە بڵاوکردنەوەی بەشەکانی ڕۆمانەکە لەسەر ئینتەرنێت.<ref name="MF Books adaptation">{{cite web| url=http://mypage.syosetu.com/mypageblog/view/userid/288399/blogkey/788836/| title=Light Novel adaptation| author=Rifujin na Magonote| date=November 23, 2013| publisher=[[Shōsetsuka ni Narō]]| language=ja| access-date=February 14, 2015}}</ref> وێنەکێشانی لایت نۆڤڵەکە لەلایەن هونەرمەندێکی ماڵپەڕی {{بنز|پیکسڤ|en|Pixiv|lt=پیکسڤ}} بە ناوی {{Nihongo foot|شیرۆتاکا|シロタカ|Shiro Taka|{{lit}} «بازی سپی»|group=lower-alpha}} ئەنجامدرا.<ref name="Pixiv user drawer">{{cite web| url=https://twitter.com/siro_sirota/status/528805572963872768| title=''Mushoku Tensei'' light novel 5 and manga released| author=ShiroTaka| date=November 4, 2014| publisher=[[Twitter]]| language=ja| access-date=February 15, 2015}}</ref> کۆمپانیای {{بنز|سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت|en|Seven Seas Entertainment|lt=سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت}} مافی چاپ و بڵاوکردنەوەی لایت نۆڤڵەکانی بۆ زمانی ئینگلیزی لە ئەمریکای باکوور بەدەستهێنا.<ref>{{cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-07-08/seven-seas-adds-railgun-kobayashi-dragon-maid-orphen-spinoff-manga-3-light-novel-series/.133988 |title=Seven Seas Adds Railgun, Kobayashi's Dragon Maid, Orphen Spinoff Manga; 3 Light Novel Series |last=Hodgkins |first=Crystalyn |date=July 8, 2018 |website=[[Anime News Network]] |access-date=July 8, 2018 }}</ref> سێڤن سیز لە وەرگێڕانە سەرەتایییەکانیدا هەندێک دەستکاریی ئەنجامدا، وەک کەمکردنەوەی ڕەفتارە نەشیاوەکانی ڕودیۆس، بەڵام دواتر لەژێر گوشاری هەواداراندا پێداچوونەوەی بۆ بڕیارەکانی کرد و دەقە ڕەسەنەکەی گێڕایەوە.<ref>{{Cite web |last=Morrissy |first=Kim |date=February 17, 2021 |title=Seven Seas Addresses Mushoku Tensei, Classroom of the Elite Light Novel Localization Changes (Updated) |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-02-17/seven-seas-issues-statement-regarding-mushoku-tensei-classroom-of-the-elite-light-novel-localization-changes/.169582 |access-date=February 17, 2021 |website=[[Anime News Network]]}}</ref> وەرگێڕانی زنجیرەکە بۆ {{بنز|مانگا|en|Manga|lt=مانگا}} لەلایەن یوکا فوجیکاوا لە ژمارەی حوزەیرانی ٢٠١٤ی گۆڤاری ''{{بنز|مانگانەی کۆمیک فلاپەر|en|Monthly Comic Flapper|lt=مانگانەی کۆمیک فلاپەر}}'' دەستی پێکرد. هەروەها سێڤن سیز مافی بڵاوکردنەوەی بەرگە {{بنز|تانکۆبۆن|en|Tankōbon|lt=تانکۆبۆنەکانی}} مانگاکەشی لە ئەمریکای باکوور وەرگرت. == ڕۆمانی سەر تۆڕ == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! style="width: 2em;" scope="col" | ژمارەی بەرگ ! scope="col" | ناونیشان ! scope="col" | ڕێکەوتی بڵاوبوونەوەی ڕۆمانی سەر تۆڕ<ref name="Official web novel website"/> |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی منداڵی|幼年期|Yōnen-ki}} | ٢٢ی تشرینی دووەم &ndash; ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | پیاوێکی ٣٤ ساڵی سەر بە توێژی {{بنز|نێت (ڕەوش)|en|NEET|lt=نێت (NEET)}} دوای مردنی دایک و باوکی لە ماڵەکەی دەردەکرێت. لە شەقامدا تێبینیی بارهەڵگرێک دەکات کە بە خێرایی بەرەو دەستەیەک مێرمنداڵ دەڕوات، خۆی فڕێ دەدات و یەکێکیان ڕزگار دەکات پێش ئەوەی گیان لەدەست بدات. دواتر لە جەستەی کۆرپەیەکدا بەخەبەر دێتەوە و بۆی دەردەکەوێت کە لە جیهانێکی پڕ لە {{بنز|شمشێر و جادووگەری|en|Sword and sorcery|lt=شمشێربازی و جادوودا}} لەدایک بووەتەوە. بڕیار دەدات ژیانێکی سەرکەوتوو بەڕێ بکات و ناوی نوێی {{بنز|ڕودیۆس گرێیرات|en|Rudeus Greyrat|lt=ڕودیۆس گرێیرات}} هەڵدەبژێرێت. لە تەمەنی سێ ساڵییەوە فێری جادوو دەبێت و مەشق دەکات تا توانای جادوویی بەرز بکاتەوە. دایک و باوکی جادووگەرێک بە ناوی ڕۆکسی میگوردیا وەک مامۆستای تایبەتی دادەمەزرێنن. ڕۆکسی یارمەتیی ڕودیۆس دەدات تا زاڵ بێت بەسەر ئەو ترسەی کە لە جیهانی دەرەوە هەیبوو. دوای ڕۆیشتنی ڕۆکسی، ڕودیۆس دەبێتە هاوڕێی کچە ئیلفێک بە ناوی سیلفیێت کە سەرەتا بە کوڕ تێیگەیشتبوو، و جادووی فێر دەکات. باوکی ڕودیۆس، پۆڵ گرێیرات، بڕیار دەدات ڕودیۆس بنێرێتە لای خزمەکانیان بۆ ئەوەی وەک مامۆستای تایبەت کار بکات و لە سیلفیێت جیا ببێتەوە تا پشتبەستنی زیاد لە پێویستیان بە یەکتر کەم بێتەوە. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٢ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی مێرمنداڵی: بەشی مامۆستای تایبەتی|少年期 家庭教師編|Shōnen-ki Kateikyōshi-hen}} | ٩&ndash;١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس دەچێتە لای لقی بۆریاسی بنەماڵەی گرێیرات و دەبێتە مامۆستای تایبەتی ئێریس بۆریاس گرێیرات، کە کچێکی توندوتوڕە و کێوی بوو. دوای چەندین هەوڵ، ڕودیۆس متمانەی بەدەستدەهێنێت و فێری بیرکاری، زمان و جادووی دەکات. لە ماوەی چەند ساڵێکدا، ڕودیۆس پەیوەندییەکی پتەو لەگەڵ ئێریس و خێزانەکەی دروست دەکات. لە ڕۆژی لەدایکبوونی دە ساڵەیدا، ئێریس و خێزانەکەی گۆچانێکی جادوویی بە دیاری پێشکەشی ڕودیۆس دەکەن. کەمێک دوای ئەوە، تیشکێکی جادوویی گەورە لە ئاسمانەوە لە وڵاتەکە دەدات و خەڵکەکەی بۆ ناوچە جیاوازەکانی جیهان پەرتەوازە و تلپۆرت دەکات. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٣ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی مێرمنداڵی: بەشی دەستپێکی سەرکێشی|少年期 冒険者入門編|Shōnen-ki Bōken-sha Nyūmon-hen}} | ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ &ndash; ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس و ئێریس خۆیان لەسەر کیشوەری مەترسیداری دێوەکان دەدۆزنەوە. لەوێ چاویان بە ڕویجێرد سوپەردیا دەکەوێت کە بەڵێنیان پێدەدات بیانگەیەنێتەوە بە ماڵەوە. ئەوان بە گوندەکەی ڕۆکسیدا تێدەپەڕن و دەگەنە شاری ڕیکاریس، و لە کۆمەڵەی سەرکێشەکاندا ناوی خۆیان تۆمار دەکەن تا پارە بۆ گەشتەکەیان پەیدا بکەن. دوای چەندین سەرکێشی، ڕودیۆس تێدەگات کە پێویستە لە کاتی بڕیارداندا بیروڕای ئێریس و ڕویجێردیش لەبەرچاو بگرێت. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٤ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی مێرمنداڵی: بەشی گەشتکردن|少年期 渡航編|Shōnen-ki Tokō-hen}} | ١٤&ndash;٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | دەستەکە دەگەنە بەندەرێک تا بەرەو کیشوەری میلیس بەڕێبکەون. بەپێی ئامۆژگاریی خودای مرۆڤ (هیتۆگامی)، ڕودیۆس چاوی بە ئیمپراتۆری دێوەکان، کیشیریکا کیشیریسو، دەکەوێت و ئەویش هێزی بینینی داهاتووی پێ دەبەخشێت. بەهۆی قەدەغەبوونی هۆزی سوپەرد لە میلیسدا، ڕودیۆس ڕێککەوتن لەگەڵ گرووپێکی قاچاخچیدا دەکات بۆ گواستنەوەی ڕویجێرد. لەوێ چەندین منداڵی هۆزی دڕندەکان لە دەست بازرگانانی کۆیلە ڕزگار دەکەن. دوای ڕوونکردنەوەی هەڵەتێگەیشتنێک، چەند مانگێک لە گوندی دڕندەکاندا دەمێننەوە و پاشان لەگەڵ گیز بەڕێدەکەون. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٥ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی مێرمنداڵی: بەشی یەکگرتنەوە|少年期 再会編|Shōnen-ki Saikai-hen}} | ٧&ndash;١٧ی شوباتی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | لە میلیشیۆنی پایتەختی میلیسدا، ڕودیۆس بە شێوەیەکی چاوەڕواننەکراو بە باوکی، پۆڵ، شاد دەبێتەوە. پۆڵ بەهۆی خەمۆکی و بێهیوایی لە دۆزینەوەی خێزانەکەی تووڕەیە، ئەمەش دەبێتە هۆی شەڕێکی توند لە نێوانیاندا. ڕودیۆس دواتر تێدەگات کە جگە لە نۆرن، دایکی و ئەندامانی تری خێزانەکەی هێشتا بێسەروشوێنن. دوای پێداچوونەوە بە خۆیاندا، ڕودیۆس و باوکی ئاشت دەبنەوە و بە یارمەتیی پوری (تێرێز)، ڕێگەی گەشتکردنیان بە کەشتی بۆ کیشوەری ئاسورا بۆ دەکرێتەوە. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٦ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی مێرمنداڵی: بەشی گەڕانەوە بۆ نیشتمان|少年期 帰郷編|Shōnen-ki Kikyō-hen}} | ١٦&ndash;٢٩ی ئازاری ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | بە ڕێنماییی هیتۆگامی، ڕودیۆس دەچێتە شانشینی شیرۆنێ و لیلیا و عائیشە لە دەستی شازادە پاکس ڕزگار دەکات و دەبێتە هاوڕێی شازادەی سێیەم، زانۆبا. لە کاتی گەشتەکەیاندا بەرەو نیشتمان، ڕووبەڕووی خودای ئەژدیها ئۆرسـتێد دەبنەوە کە بە توندی ڕودیۆس بریندار دەکات و نزیک دەبێتەوە لە مەرگ، بەڵام ناناهۆشی شیزوکا داوای لێدەکات بیبەخشێت. پاش گەیشتنەوە بە نیشتمانی وێرانبووی فیتۆوا و ماڵئاوایی لە ڕویجێرد، ئێریس دەزانێت خێزانەکەی کوژراون. شەوێک لەگەڵ ڕودیۆس بەسەردەبات، بەڵام بەیانییەکەی بەبێ ڕوونکردنەوەی تەواو بەجێی دەهێڵێت تا خۆی بەهێز بکات. ڕودیۆس تووشی دڵشکانی قووڵ دەبێت. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٧ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی لاوی: بەشی چوونە زانکۆ|青少年期 入学編|Seishōnen-ki Nyūgaku-hen}} | ١٦&ndash;٢٢ی نیسانی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | دوو ساڵ دوای جێهێشتنی لەلایەن ئێریسەوە، ڕودیۆس بەهۆی زەبرە دەروونییەکەوە تووشی سستیی ڕەپبوون (ناتوانیی سێکسی) دەبێت. وەک سەرکێشێک ناوبانگ دەردەکات تا دایکی بدۆزێتەوە. بە ڕاوێژی هیتۆگامی، ڕودیۆس لەگەڵ ئێلینالیزێ ناوی خۆیان لە زانکۆی جادووی ڕانۆوا تۆمار دەکەن بۆ دۆزینەوەی چارەسەر بۆ کێشەکەی. لەوێ جارێکی تر چاوی بە زانۆبا دەکەوێتەوە و هاوڕێیەتی لەگەڵ کەسایەتییەکی نهێنی بە ناوی فیتس دروست دەکات. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٨ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی لاوی: بەشی قوتابییانی تایبەت|青少年期 特別生掌握編|Seishōnen-ki Tokubetsu-sei Shōaku-hen}} | ٢٣ی نیسان &ndash; ٩ی ئایاری ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | زانۆبا داوا لە ڕودیۆس دەکات فێری دروستکردنی پەیکەری بکات، بەڵام لەبەر بێبەهرەییی زانۆبا، کچە کورتەباڵایەکی کۆیلە بە ناوی جولیێت دەکڕن تا ئەو فێری جادووی زەوی ببێت. دواتر کلیف گرێیرات پەیوەندی لەگەڵ ئێلینالیزێ دروست دەکات. ڕودیۆس لە شەڕێکدا بەسەر گەورەی دێوەکان، بادیگادیدا، سەردەکەوێت و ناوبانگی لە زانکۆدا بەرز دەبێتەوە. پاشان چاوی بە ناناهۆشی دەکەوێتەوە کە یەکێک بوو لەو قوتابییانەی لە کاتی ڕووداوەکەی ڕابردوودا بە جەستەی ڕاستەقینەی خۆیەوە ڕاگوێزرابووە ئەم جیهانە، و داوای یارمەتی لە ڕودیۆس دەکات بۆ دروستکردنی جادوویەک تا بگەڕێتەوە جیهانەکەی خۆی. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٩ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی لاوی: بەشی سیلفیێت|青少年期 シルフィエット編|Seishōnen-ki Shirufietto-hen}} | ٨&ndash;١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | دەردەکەوێت کە «فیتس» لە ڕاستیدا هەمان سیلفیێتە کە قژی بەهۆی کارەساتەکەوە سپی بووە و بووەتە پاسەوانی شازادە ئاریێل ئەنێمۆی ئاسورا. دوای هەوڵێکی زۆر بۆ ئاشکراکردنی ناسنامەکەی، سیلفیێت ڕاستییەکان بۆ ڕودیۆس ئاشکرا دەکات و یارمەتی دەدات لە نەخۆشییەکەی چاک ببێتەوە. دواتر لە ئامادەبوونی شازادە ئاریێلدا، ڕودیۆس دڵسۆزیی خۆی دەردەبڕێت و داوای هاوسەرگیری لە سیلفیێت دەکات. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٠ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی لاوی: بەشی هاوسەرگیریی نوێ|青少年期 新婚編|Seishōnen-ki Shinkon-hen}} | ٢٦ی حوزەیران &ndash; ٢ی تەممووزی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس بەدوای خانوویەکدا دەگەڕێت بۆ ژیانی هاوسەریی و خانوویەکی گەورە لە شارەکە دەکڕێت دوای ئەوەی بووکەڵەیەکی جادوویی لەوێ لەناو دەبات. ڕودیۆس و سیلفیێت ئاهەنگی هاوسەرگیری دەگێڕن و لەوێ دەزانن کە ئێلینالیزێ لە ڕاستیدا داپیرەی گەورەی سیلفیێتە. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١١ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی لاوی: بەشی خوشکە بچووکەکان|青少年期 妹編|Seishōnen-ki Imōto-hen}} | ٢٨ی تەممووز &ndash; ٩ی ئابی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | بە هاوکاریی ڕویجێرد، نۆرن و عائیشە دەگەنە لای ڕودیۆس تا لەگەڵ ئەودا بژین. عائیشە دەبێتە خزمەتکاری ماڵەکە، بەڵام نۆرن دەچێتە بەشەناوەکیی زانکۆ و بەهۆی بەراوردکردنی بەردەوامی بە ڕودیۆس، تووشی گۆشەگیری دەبێت. ڕودیۆس سەردانی دەکات و یارمەتی دەدات زاڵ بێت بەسەر خەمەکانیدا. مانگەکان تێدەپەڕن و سیلفیێت سکپڕ دەبێت. دواتر نامەیەک لە پۆڵەوە دەگات کە داوای یارمەتیی بەپەلە دەکات بۆ ڕزگارکردنی دایکی لە مەتەڵخانەیەکدا. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٢ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی لاوی: بەشی کیشوەری بێگاریت|青少年期 ベガリット大陸編|Seishōnen-ki Begaritt Tairiku-hen}} | ٣٠ی ئاب &ndash; ٦ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ناناهۆشی بازنەیەکی تەلەپۆرتکردنی نهێنی بە ڕودیۆس نیشان دەدات کە گەشتە دوو ساڵییەکەی بۆ شەش مانگ کورت دەکاتەوە. ڕودیۆس و ئێلینالیزێ دەگەنە کیشوەری بێگاریت و بە بیابانێکی سەختدا تێدەپەڕن. پاش گەیشتن بە شوێنی مەبەست، بە پۆڵ شاد دەبنەوە و دەزانن کە زێنیس لەناو مەتەڵخانەیەکی مەترسیداردایە و ڕۆکسیش لەوێدا ون بووە. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٣ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|سەردەمی لاوی: بەشی مەتەڵخانە|青少年期 迷宮編|Seishōnen-ki Meikyū-hen}} | ٥&ndash;٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | بە یارمەتیی پەڕتووکێک کە پێشتر هەیبوو، ڕودیۆس نەخشەی مەتەڵخانەکە دەدۆزێتەوە و ڕۆکسی ڕزگار دەکەن. لە ژووری کۆتاییدا ڕووبەڕووی دڕندەی گەورەی هایدرا دەبنەوە؛ لەو شەڕەدا پۆڵ گیانی خۆی بەخت دەکات بۆ ڕزگارکردنی ڕودیۆس و ڕودیۆسیش دەستی چەپی لەدەست دەدات. ئەوان زێنیس لەناو کریستاڵێک ڕزگار دەکەن بەڵام بۆیان دەردەکەوێت کە بیرەوەری و توانای ئاخاوتنی لەدەستداوە. دوای گەڕانەوە بۆ ماڵەوە و بە ڕەزامەندیی سیلفیێت، ڕودیۆس ڕۆکسیش وەک هاوسەری دووەمی مارە دەکات. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٤ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی ژیانی ڕۆژانە|青年期 日常編|Seinen-ki Nichijō-hen}} | ٢٣ی تشرینی دووەم &ndash; ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕۆکسی دەبێتە مامۆستا لە زانکۆ؛ نۆرن لەناو قوتابخانەدا ناوبانگ پەیدا دەکات؛ و ناناهۆشی پێشکەوتن لە تاقیکردنەوەکانیدا بەدەستدەهێنێت. ناناهۆشی بۆ دەربڕینی سوپاسگوزاری، ڕودیۆس و هاوڕێکانی بانگهێشت دەکات تا چاویان بە پێروگیوس دۆلا (پاشای ئەژدیهای زرێپۆش) بکەوێت. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٥ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی بانگکردن|青年期 召喚編|Seinen-ki Shōkan-hen}} | ٦&ndash;١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ناناهۆشی نەخۆش دەکەوێت و ڕودیۆس دەچێتە لای کیشیریکا بۆ دۆزینەوەی دەرمان. پاش چاکبوونەوەی ناناهۆشی، هیتۆگامی داوا لە ڕودیۆس دەکات بچێتە ژێرزەمینی ماڵەکەی. لەوێ وەشانی داهاتووی خۆی دەبینێت کە لە کاتدا گەڕاوەتەوە، و ئاشکرای دەکات کە مشکێک نەخۆشییەکی کوشندە دەهێنێتە ماڵەکەی کە دەبێتە هۆی مەرگی ڕۆکسی و هەموو ئازیزانی. وەشانی داهاتووی ڕودیۆس دەفتەری یاداشتەکانی پێدەدات و ڕێنمایی دەکات داوای لێبوردن لە ئێریس بکات و متمانە بە هیتۆگامی نەکات. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٦ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی خودای مرۆڤ|青年期 人神編|Seinen-ki Hito-gami-hen}} | ١٧&ndash;٢٨ی شوباتی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | هیتۆگامی پیلانەکانی ئاشکرا دەکات و دەڵێت نەوەکانی ڕودیۆس و ئۆرسـتێد دەبنە هۆی مەرگی ئەو، بۆیە داوا لە ڕودیۆس دەکات ئۆرسـتێد بکوژێت. ڕودیۆس درعێکی جەنگی دروست دەکات و لەگەڵ ئۆرسـتێد دەجەنگێت. دوای شەڕەکە، ئۆرسـتێد لە بارودۆخی ڕودیۆس تێدەگات و پێشنیاری هاوپەیمانیی پێدەکات لە بەرامبەر پاراستنی خێزانەکەی. ڕودیۆس قبووڵی دەکات و لەگەڵ ئێریس ئاشت دەبێتەوە و دەیکاتە هاوسەری سێیەمی. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٧ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی شانشین|青年期 王国編|Seinen-ki Ōkoku-hen}} | ١&ndash;١١ی نیسانی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ئۆرسـتێد ڕایدەسپێرێت کە یارمەتیی شازادە ئاریێل بدات تا ببێتە شاژنی ئاسورا، چونکە ئەمە پیلانەکانی هیتۆگامی تێکدەدات. هەروەها ئاژەڵی پیرۆزی هۆزی دڕندەکان (بە ناوی لیۆ) بانگ دەکەن تا ماڵەکەیان لە کاریگەرییەکانی هیتۆگامی بپارێزێت. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٨ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی شانشینی ئاسورا|青年期 アスラ王国編|Seinen-ki Asura Ōkoku-hen}} | ٢٢ی ئایار &ndash; ٤ی حوزەیرانی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس و هاوڕێکانی دەچنە ئاسورا و یارمەتیی ئاریێل دەدەن بەسەر نەیارەکانیدا سەربکەوێت و ببێتە شاژن. سیلفیێت لە پۆستی پاسەوانی ئاریێل دەست لەکاردەکێشێتەوە. ئۆرسـتێد ئاشکرای دەکات کە ئەو لەناو خولگەیەکی کاتیدایە کە تێیدا ڕووداوەکان دووبارە دەبنەوە تا ئەو کاتەی هیتۆگامی لەناودەچێت. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ١٩ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی ژێردەستەکان|青年期 配下編|Seinen-ki Haika-hen}} | ٣&ndash;١٣ی تەممووزی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕۆکسی کچێکی دەبێت بە ناوی لارا، و ئێریسیش سکپڕ دەبێت. ڕودیۆس و عائیشە کۆمپانیای ڕۆدۆس بۆ دامەزراندن پێکدەهێنن تا کار بۆ پڕۆژەکانی ئۆرسـتێد بکات. دواتر زانۆبا نامەیەک لە شازادە پاکسەوە پێدەگات کە فەرمانی پێدەکات بگەڕێتەوە بۆ شیرۆنێ. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٢٠ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی زانۆبا|青年期 ザノバ編|Seinen-ki Zanoba-hen}} | ٢١ی ئاب &ndash; ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس و زانۆبا دەگەڕێنەوە بۆ شیرۆنێ. بەهۆی خیانەت و کێشەکانەوە، پاکس خۆی دەکوژێت، کە ئەمەش بەشێک بوو لە پیلانی هیتۆگامی تا ڕێگری لە دروستبوونی وڵاتێکی کۆماری بکات. بەم هۆیەوە ڕودیۆس بڕیار دەدات سوپایەک بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی لاپلاس لە داهاتوودا ئامادە بکات. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٢٠٫٥ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|بەشی نێوەند|間章|Kanshō}} | ١٦&ndash;٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس هەواڵی شەڕی داهاتوو لە ڕێگەی کۆمپانیاکەیەوە بڵاودەکاتەوە. کلیف لە زانکۆ دەردەچێت و بڕیار دەدات بگەڕێتەوە بۆ میلیس. ڕودیۆس نامەیەک لە داپیرەیەوە (دایکی زێنیس) پێدەگات کە داوا دەکات سەردانی میلیس بکەن. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٢١ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی کلیف|青年期 クリフ編|Seinen-ki Kurifu-hen}} | ٧&ndash;٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | دایکی زێنیس هەوڵ دەدات زێنیس بە پیاوێکی تر بداتەوە، بەڵام ڕودیۆس ڕێگری دەکات. دوای ئاڵۆزییەکی زۆری ئایینی و کێشەی نێوان پاپا و کاردیناڵ، ڕاستییەکان ئاشکرا دەبن و خێزانەکە ئاشت دەبنەوە. لەو کاتەدا گیز ئاشکرای دەکات کە ئەو شوێنکەوتووی هیتۆگامییە و سوپایەک بۆ کوشتنی ڕودیۆس کۆدەکاتەوە. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٢٢ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی ڕێکخراو|青年期 組織編|Seinen-ki Soshiki-hen}} | ٥&ndash;١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس گەشت دەکات تا هاوپەیمانی لەگەڵ کەسایەتییە بەهێزەکانی جیهان ببەستێت بۆ ئەوەی نەچنە پاڵ گیز. سیلفیێت کوڕێکی دەبێت بە ناوی زیگهارت. ناناهۆشی بازنەی جادووی گەڕانەوە تەواو دەکات بەڵام بەهۆی کێشەیەکی کاتییەوە سەرکەوتوو نابێت، بۆیە دەچێتە دۆخی سڕبوونەوە تا کاتی خۆی دێت. |- ! style="vertical-align: top;" scope="row" | ٢٣ | style="text-align: left;" | {{Nihongo|قۆناغی گەنجێتی: بەشی شەڕی یەکلاکەرەوە|青年期 決戦編|Seinen-ki Kessen-hen}} | ١&ndash;٢٠ی ئازاری ٢٠١٥ |- | colspan="3" style="text-align: left;" | ڕودیۆس و هاوپەیمانەکانی دەچنە شانشینی بیهایریل و ڕووبەڕووی سوپاکەی گیز و بادیگادی دەبنەوە. دوای شەڕێکی سەخت، بەسەر هەموو نەیارەکانیاندا سەردەکەون و ئاشتی بەرقەرار دەکەن. پاشان ڕودیۆس بە سەرکەوتوویی دەگەڕێتەوە لای خێزانەکەی. |} == لایت نۆڤڵ == {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! rowspan="2" scope="col" width="3%" | ژمارەی بەرگ ! rowspan="2" scope="col" width="20%" | ناوەڕۆک ! rowspan="2" scope="col" width="12%" | ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە لە ژاپۆن ! rowspan="2" scope="col" width="10%" | شابانگی ژاپۆنی (ISBN) ! colspan="2" scope="col" width="24%" | ڕێکەوتی بڵاوبوونەوە بە ئینگلیزی ! rowspan="2" scope="col" width="10%" | شابانگی ئینگلیزی (ISBN) |- ! scope="col" | دیجیتاڵی ! scope="col" | چاپکراو |- ! scope="row" | ١ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١ | ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤<ref name="LN 1">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301312000360/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 1 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=February 18, 2015}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-066220-6}} | ٤ی نیسانی ٢٠١٩ | ٢١ی ئایاری ٢٠١٩<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-1/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 1 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64275-138-3}} |- ! scope="row" | ٢ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢ | ٢٥ی ئازاری ٢٠١٤<ref name="LN 2">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301402000774/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 2 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=February 18, 2015}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-066393-7}} | ٢٣ی ئایاری ٢٠١٩ | ٣٠ی تەممووزی ٢٠١٩<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-2/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 2 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64275-140-6}} |- ! scope="row" | ٣ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٣ | ٢٣ی ئایاری ٢٠١٤<ref name="LN 3">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301403001567/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 3 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=February 18, 2015}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-066755-3}} | ١ی ئابی ٢٠١٩ | ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-3/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 3 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64275-705-7}} |- ! scope="row" | ٤ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٤ | ٢٥ی ئابی ٢٠١٤<ref name="LN 4">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301406000770/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 4 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=February 18, 2015}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-066961-8}} | ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ | ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-4/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 4 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64505-179-4}} |- ! scope="row" | ٥ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٥ | ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤<ref name="LN 5">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301408000847/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 5 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=February 18, 2015}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-067130-7}} | ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ | ١٤ی نیسانی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-5/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 5 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64505-228-9}} |- ! scope="row" | ٦ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٦ | ٢٥ی شوباتی ٢٠١٥<ref name="LN 6">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301412000823/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 6 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=February 18, 2015}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-067412-4}} | ٢ی نیسانی ٢٠٢٠ | ٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-6/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 6 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64505-488-7}} |- ! scope="row" | ٧ | style="text-align: left;" | چیرۆکێکی ڕەسەن لە نێوان ڕۆمانی وێب ٦ و ٧دا | ٢٥ی ئابی ٢٠١٥<ref name="LN 7">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321506000201/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 7 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=October 26, 2015}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-067759-0}} | ٩ی تەممووزی ٢٠٢٠ | ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-7/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 7 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64505-753-6}} |- ! scope="row" | ٨ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٧ و دەستپێکی ٨ | ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥<ref name="LN 8">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321508000233/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 8 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-067946-4}} | ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ | ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-8/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 8 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64505-793-2}} |- ! scope="row" | ٩ | style="text-align: left;" | کۆتاییی ڕۆمانی سەر تۆڕ ٨ و بەشێک لە ٩ | ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦<ref name="LN 9">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321509000358/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 9 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-068046-0}} | ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ | ٣٠ی ئازاری ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-9/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 9 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64505-952-3}} |- ! scope="row" | ١٠ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٠ و دەستپێکی ١١ | ٢٥ی ئازاری ٢٠١٦<ref name="LN 10">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321512000263/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 10 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-068192-4}} | ٢٥ی ئازاری ٢٠٢١ | ٢٠ی نیسانی ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-10/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 10 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64827-087-1}} |- ! scope="row" | ١١ | style="text-align: left;" | کۆتاییی ڕۆمانی سەر تۆڕ ١١ و ١٢ | ٢٥ی ئایاری ٢٠١٦<ref name="LN 11">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321601000370/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 11 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-068347-8}} | ٦ی ئایاری ٢٠٢١ | ١ی حوزەیرانی ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-11/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 11 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 18, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64827-222-6}} |- ! scope="row" | ١٢ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٣ | ٢٥ی ئابی ٢٠١٦<ref name="LN 12">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321604000505/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 12 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-068483-3}} | ١٥ی تەممووزی ٢٠٢١ | ١٧ی ئابی ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-12/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 12 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=May 14, 2021}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64827-260-8}} |- ! scope="row" | ١٣ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٤ | ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦<ref name="LN 13">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321608000554/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 13 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-068745-2}} | ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١ | ١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-13/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 13 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=August 21, 2021}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64827-322-3}} |- ! scope="row" | ١٤ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٥ | ٢٥ی نیسانی ٢٠١٧<ref name="LN 14">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321612000763/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 14 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-069189-3}} | ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ | ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-14/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 14 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=August 21, 2021}}</ref> | {{ISBNT|978-1-64827-360-5}} |- ! scope="row" | ١٥ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٦ | ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٧<ref name="LN 15">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321704000223/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 15 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-069355-2}} | ١٧ی شوباتی ٢٠٢٢ | ٥ی نیسانی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-15/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 15 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=November 20, 2021}}</ref> | {{ISBNT|978-1-63858-128-4}} |- ! scope="row" | ١٦ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٧ | ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧<ref name="LN 16">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321708000432/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 16 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 25, 2017}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-069587-7}} | ٢١ی نیسانی ٢٠٢٢ | ١٠ی ئایاری ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-16/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 16 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=November 20, 2021}}</ref> | {{ISBNT|978-1-63858-194-9}} |- ! scope="row" | ١٧ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٨ | ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨<ref name="LN 17">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321710000200/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 17 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=December 19, 2018}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-069664-5}} | ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ | ١٩ی تەممووزی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-17/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 17 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=November 20, 2021}}</ref> | {{ISBNT|978-1-63858-241-0}} |- ! scope="row" | ١٨ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ١٩ | ٢٥ی ئایاری ٢٠١٨<ref name="LN 18">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321802000620/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 18 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=December 19, 2018}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-069925-7}} | ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ | ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-18/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 18 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=March 30, 2022}}</ref> | {{ISBNT|978-1-63858-350-9}} |- ! scope="row" | ١٩ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢٠ | ٢٥ی ئابی ٢٠١٨<ref name="LN 19">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321806000227/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 19 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=December 19, 2018}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-065167-5}} | ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ | ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-19/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 19 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=March 30, 2022}}</ref> | {{ISBNT|978-1-63858-765-1}} |- ! scope="row" | ٢٠ | style="text-align: left;" | ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢٠٫٥ و دەستپێکی ٢١ | ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩<ref name="LN 20">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321810000356/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 20 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=December 19, 2018}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-065502-4}} | ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ | ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣<ref>{{cite web |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 20 |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-20/ |access-date=December 1, 2022 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en}}</ref> | {{ISBNT|978-1-63858-860-3}} |- ! scope="row" | ٢١ | style="text-align: left;" | کۆتاییی ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢١ | ٢٥ی ئازاری ٢٠١٩<ref>{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321812000188/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 21 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 8, 2019}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-065637-3}} | ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣ | ٢١ی ئازاری ٢٠٢٣<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-21/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 21 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=August 26, 2022}}</ref> | {{ISBNT|978-1-63858-978-5}} |- ! scope="row" | ٢٢ | style="text-align: left;" | دەستپێکی ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢٢ | ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩<ref>{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321904000817/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 22 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=November 8, 2019}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-065908-4}} | ٤ی ئایاری ٢٠٢٣ | ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-22/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 22 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=September 12, 2022}}</ref> | {{ISBNT|978-1-68579-636-5}} |- ! scope="row" | ٢٣ | style="text-align: left;" | کۆتاییی ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢٢ | ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321911000935/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 23 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=June 1, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-064540-7}} | ٦ی تەممووزی ٢٠٢٣ | ١٥ی ئابی ٢٠٢٣<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-23/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 23 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=April 1, 2023}}</ref> | {{ISBNT|978-1-68579-645-7}} |- ! scope="row" | ٢٤ | style="text-align: left;" | دەستپێکی ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢٣ | ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322008000656/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 24 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=October 29, 2020}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-680069-5}} | ٢٤ی ئابی ٢٠٢٣ | ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-24/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 24 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=April 7, 2023}}</ref> | {{ISBNT|978-1-68579-470-5}} |- ! scope="row" | ٢٥ | style="text-align: left;" | بەردەوامیی ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢٣ | ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322102001206/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 25 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=August 10, 2021}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-680509-6}} | ٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ | ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-25/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 25 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=April 7, 2023}}</ref> | {{ISBNT|978-1-68579-571-9}} |- ! scope="row" | ٢٦ | style="text-align: left;" | کۆتاییی ڕۆمانی سەر تۆڕ ٢٣ و ٢٤ | ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322207001265/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 26 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=October 5, 2022}}</ref> | {{ISBNT|978-4-04-681933-8}} | ١ی شوباتی ٢٠٢٤ | ١٢ی ئازاری ٢٠٢٤<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-light-novel-vol-26/ |title=Book: Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Light Novel) Vol. 26 |publisher=[[Seven Seas Entertainment]] |language=en |access-date=December 3, 2023}}</ref> | {{ISBNT|979-8-88843-435-2}} |- |} == مانگا == لە ژمارەی ئایاری ٢٠١٤ی گۆڤاری ''{{بنز|مانگانەی کۆمیک فلاپەر|en|Monthly Comic Flapper|lt=مانگانەی کۆمیک فلاپەر}}''دا، ڕاگەیەندرا کە وەرگێڕانی {{بنز|مانگا|en|Manga|lt=مانگای}} ''موشۆکو تێنسێی'' لەلایەن یوکا فوجیکاواوە لە ژمارەی حوزەیراندا دەست پێدەکات؛<ref name="Monthly Comic Flapper May 2014">{{cite magazine| title=May| magazine=[[Monthly Comic Flapper]]| publication-date=April 4, 2014| publisher=[[Media Factory]]| language=ja}}</ref><ref name="Monthly Comic Flapper June 2014">{{cite web| url=http://www.comic-flapper.com/flappers/detail/113| title=''Monthly Comic Flapper'' June 2014 issue| publisher=[[Kadokawa Corporation]]| language=ja| access-date=February 14, 2015| archive-url=https://web.archive.org/web/20150220130231/http://www.comic-flapper.com/flappers/detail/113| archive-date=February 20, 2015| url-status=dead}}</ref> هەرچەندە فوجیکاوا نووسەری مانگاکەیە، بەڵام دیزاینی کەسایەتییەکان لەلایەن شیرۆتاکاوە کراوە.<ref name="Manga 1"/> میدیا وۆرکس بەشەکانی مانگاکەی لە چوارچێوەی بەرگی {{بنز|تانکۆبۆن|en|Tankōbon|lt=تانکۆبۆندا}} کۆکردەوە و بەرگی یەکەمی لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٤دا بڵاوکردەوە.<ref name="Manga 1">{{cite web| url=https://mediafactory.jp/Form/Product/ProductDetail.aspx?shop=0&pid=9784040668840| title=''Mushoku Tensei'' manga volume 1| publisher=[[Media Factory]]| language=ja| access-date=February 18, 2015}}</ref> لە کانوونی دووەمی ٢٠١٥دا، کۆمپانیای {{بنز|سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت|en|Seven Seas Entertainment|lt=سێڤن سیز ئینتەرتەینمەنت}} مافی وەرگێڕان و چاپکردنی مانگاکەی بۆ ئەمریکای باکوور بەدەستهێنا.<ref name="SSE license">{{cite web| url=http://www.crunchyroll.com/anime-news/2015/01/07/seven-seas-licenses-akuma-no-riddle-golden-time-mermaid-in-my-tub-and-mushoku-tensei-manga| title=Seven Seas Licenses ''Akuma no Riddle'', ''Golden Time'', ''Mermaid in My Tub'', and ''Mushoku Tensei'' Manga| first=Scott| last=Green| date=January 7, 2015| publisher=[[Crunchyroll]]| access-date=February 14, 2015}}</ref> === بەرگەکان === {{Graphic novel list/header | Language = ژاپۆنی | SecondLanguage = ئینگلیزی | LineColor = FFC40C }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 1 | RelDate = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤<ref name="MANGA 1">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301408000839/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 1 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | ISBN = 978-4-04-066884-0 | LicensedRelDate = ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-1/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 1 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-235-8 | LineColor = FFC40C }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 2 | RelDate = ٢٣ی ئازاری ٢٠١٥<ref name="MANGA 2">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/301501001493/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 2 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | ISBN = 978-4-04-067293-9 | LicensedRelDate = ٩ی شوباتی ٢٠١٦<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-2/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 2 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-244-0 | LineColor = FFC40C }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 3 | RelDate = ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥<ref name="MANGA 3">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321507000052/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 3 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | ISBN = 978-4-04-067808-5 | LicensedRelDate = ٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-3/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 3 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-279-2 | LineColor = FFC40C }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 4 | RelDate = ٢٣ی ئازاری ٢٠١٦<ref name="MANGA 4">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321511000245/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 4 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | ISBN = 978-4-04-068226-6 | LicensedRelDate = ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-4/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 4 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-342-3 | LineColor = FFC40C }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 5 | RelDate = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٦<ref name="MANGA 5">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321605000493/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 5 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | ISBN = 978-4-04-069418-4 | LicensedRelDate = ١٨ی نیسانی ٢٠١٧<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-5/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 5 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-454-3 | LineColor = FFC40C }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 6 | OriginalRelDate = ٢٣ی ئازاری ٢٠١٧<ref name="MANGA 6">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321611000515/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 6 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-069109-1 | LicensedRelDate = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-6/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 6 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-562-5 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 7 | OriginalRelDate = ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٧<ref name="MANGA 7">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321705000396/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 7 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-069418-4 | LicensedRelDate = ٢٤ی نیسانی ٢٠١٨<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-7/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 7 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-723-0 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 8 | OriginalRelDate = ٢٣ی ئازاری ٢٠١٨<ref name="MANGA 8">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321711000612/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 8 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-069776-5 | LicensedRelDate = ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-8/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 8 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-62692-945-6 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 9 | OriginalRelDate = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨<ref name="MANGA 9">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321805000293/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 9 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-065100-2 | LicensedRelDate = ٢٠ی ئابی ٢٠١٩<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-9/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 9 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-64275-119-2 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 10 | OriginalRelDate = ٢٣ی ئازاری ٢٠١٩<ref name="MANGA 10">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321811000464/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 10 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-065576-5 | LicensedRelDate = ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-10/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 10 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-64505-204-3 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 11 | OriginalRelDate = ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩<ref name="MANGA 11">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321905000359/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 11 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-064046-4 | LicensedRelDate = ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٠<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-11/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 11 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-64505-740-6 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 12 | OriginalRelDate = ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٠<ref name="MANGA 12">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/321911000288/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 12 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-064469-1 | LicensedRelDate = ١٦ی شوباتی ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-12/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 12 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=January 12, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-64827-077-2 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 13 | OriginalRelDate = ٢٠ی ئابی ٢٠٢٠<ref name="MANGA 13">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322004000266/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 13 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-064816-3 | LicensedRelDate = ٦ی تەممووزی ٢٠٢١<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-13/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 13 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=July 2, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-64827-283-7 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 14 | OriginalRelDate = ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١<ref name="MANGA 14">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322009000173/ |script-title=ja:無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 14 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 29, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-680113-5 | LicensedRelDate = ١٥ی شوباتی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-14/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 14 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=December 28, 2021 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-63858-105-5 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 15 | OriginalRelDate = ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١<ref name="MANGA 15">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322104000244/|title=無職転生 ～異世界行ったら本気だす～ 15 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=July 7, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-680670-3 | LicensedRelDate = ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-15/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 15 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=April 7, 2022 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-63858-608-1 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 16 | OriginalRelDate = ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١<ref name="MANGA 16">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322107000229/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 16 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=December 28, 2021}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-680885-1 | LicensedRelDate = ٧ی ئازاری ٢٠٢٣<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-16/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 16 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=August 24, 2022 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-68579-472-9 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 17 | OriginalRelDate = ٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢<ref name="MANGA 17">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322201000195/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 17 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=May 1, 2022}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-681385-5 | LicensedRelDate = ٨ی ئابی ٢٠٢٣<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-17/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 17 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=April 27, 2023 }}</ref> | LicensedISBN = 978-1-68579-915-1 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 18 | OriginalRelDate = ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢<ref name="MANGA 18">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322208000643/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 18 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=December 22, 2022}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-681985-7 | LicensedRelDate = ٥ی ئازاری ٢٠٢٤<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-18/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 18 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=August 29, 2023 }}</ref> | LicensedISBN = 979-8-88843-373-7 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 19 | OriginalRelDate = ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٣<ref name="MANGA 19">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322303000663/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 19 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=June 23, 2023}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-682607-7 | LicensedRelDate = ١٣ی ئابی ٢٠٢٤<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-19/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 19 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=April 9, 2024 }}</ref> | LicensedISBN = 979-8-89160-193-2 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 20 | OriginalRelDate = ٢٢ی شوباتی ٢٠٢٤<ref name="MANGA 20">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322310000610/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 20 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 2, 2024}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-683275-7 | LicensedRelDate = ١٨ی شوباتی ٢٠٢٥<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-20/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 20 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=September 29, 2024 }}</ref> | LicensedISBN = 979-8-89160-882-5 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 21 | OriginalRelDate = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٤<ref name="MANGA 21">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322404000523/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 21 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=August 13, 2024}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-683847-6 | LicensedRelDate = ١٢ی ئابی ٢٠٢٥<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-vol-21/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 21 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=May 10, 2025 }}</ref> | LicensedISBN = 979-8-89373-913-8 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 22 | OriginalRelDate = ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٥<ref name="MANGA 22">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322411000423/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 22 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=February 17, 2025}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-684617-4 | LicensedRelDate = ٣ی شوباتی ٢٠٢٦<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-manga-vol-22/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 22 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=August 25, 2025 }}</ref> | LicensedISBN = 979-8-89561-996-4 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 23 | OriginalRelDate = ٢٢ی ئابی ٢٠٢٥<ref name="MANGA 23">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322504000114/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 23 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=July 4, 2025}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-685014-0 | LicensedRelDate = ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٦<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-manga-vol-23/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 23 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=December 14, 2025 }}</ref> | LicensedISBN = 979-8-89765-861-9 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 24 | OriginalRelDate = ٢٤ی شوباتی ٢٠٢٦<ref name="MANGA 24">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322510000042/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 24 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=January 8, 2026}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-685622-7 | LicensedRelDate = ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٧<ref>{{cite web |url=https://sevenseasentertainment.com/books/mushoku-tensei-jobless-reincarnation-manga-vol-24/ |title=Mushoku Tensei: Jobless Reincarnation (Manga) Vol. 24 |website=[[Seven Seas Entertainment]] |access-date=July 22, 2026 }}</ref> | LicensedISBN = 979-8-89863-209-0 }} {{Graphic novel list | VolumeNumber = 25 | OriginalRelDate = ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٦<ref name="MANGA 25">{{cite web |url=https://www.kadokawa.co.jp/product/322605000249/|title=無職転生～異世界行ったら本気だす～ 25 |publisher=[[Media Factory]] |language=ja |access-date=July 28, 2026}}</ref> | OriginalISBN = 978-4-04-660458-3 | LicensedRelDate = — | LicensedISBN = }} {{Graphic novel list/footer}} == تێبینییەکان == {{Reflist|group=lower-alpha}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{Official website|https://ncode.syosetu.com/n9669bk/|ماڵپەڕی فەرمیی ڕۆمانی سەر تۆڕ}} لە [[شۆسێتسوکا نی نارۆ]] {{in lang|ja}} * [https://mfbooks.jp/special/mushoku/mushoku.html/ ماڵپەڕی فەرمیی لایت نۆڤڵ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512051506/https://mfbooks.jp/special/mushoku/mushoku.html |date=May 12, 2021 }} {{in lang|ja}} * [http://www.comic-flapper.com/mushokutensei-comic/ ماڵپەڕی فەرمیی مانگا] {{in lang|ja}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} 05im2ingm4bcmhknddpjaefnsfvhje1 0 304296 1673675 1672964 2026-09-23T17:18:19Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:شەڕ|شەڕ]] و [[دەروازە:فڕین|فڕین]] 1673675 wikitext text/x-wiki {{Infobox weapon|name=شاھید ١٣٦|image=2023 IRGC Aerospace Force achievements Exhibition in Qom (33).jpg|image_size=300|caption=شاھید ١٣٦ێک لە پێشانگایەکدا|type=فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هێرشبەری یەک ئاڕاستە|designer=پیشەسازییەکانی ئاسمانیی شاھید|manufacturer=پیشەسازییەکانی ئاسمانیی شاھید؛<ref name="manufacturer"/> ڕووسیا<ref name=jensen/>|origin=[[ئێران]]|used_by=ئێران<br>[[ڕووسیا]] (وەک گێران-٢)|is_missile=Yes|wingspan={{cvt|2.5|m|ft}}|length={{cvt|3.5|m|ft}}|weight={{cvt|200|kg|lb}}|is_ranged=Yes|guidance=[[ڕێنیشاندەری مانگی دەستکرد|GNSS]]، [[سیستەمی ڕێنیشاندەری سڕکەر|INS]]،<ref name="#0700">{{cite web |work=eurasiantimes.com |url=https://www.eurasiantimes.com/hitting-bulls-eye-russia-has-upgraded-iranian-shahed-136-kamikaze/ |title=Russia Has 'Upgraded' Iranian Shahed-136 Kamikaze Drones to Boost Its Lethality & Accuracy -- Military Experts |access-date=13 September 2023 |first=Ashish |last=Dangwal |date=19 October 2022 }}</ref> ئەگەری [[ناسرینەوەی خۆکارانەی ئامانج]]<ref>{{cite web | url=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/whats_the_russias_new_ai_powered_shahed_136_and_what_its_capable_of-13011.html | title=What's the russia's New AI-Powered Shahed-136 and What It's Capable of | website=Defense Express }}</ref>|number=نەزانراو|propellant=|ceiling=|altitude=|accuracy=|launch_platform=[[JATO|فڕینی بەھۆی مووشەک]]|speed=دەوروبەری {{cvt|185|km/h|mph}}|wars=* [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] * [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان]] * [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|پەلامارەکانی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران لە ئیسرائیل]] * [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران]]|unit_cost=$١٩٣٬٠٠٠<ref name=Buncombe /> (ھەناردەکردن؛ خەمڵاندنە جیاوازەکان بۆ تێچووی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی لە $١٠٬٠٠٠ بۆ $٥٠٬٠٠٠)<ref name=elpais-20221012>{{cite news |url=https://english.elpais.com/international/2022-10-12/iranian-suicide-drones-russias-new-favorite-weapon-in-ukraine-war.html |title=Iranian 'suicide' drones: Russia's new favorite weapon in Ukraine war |last=Segura |first=Cristian |website=El Pail |date=12 October 2022 |access-date=13 October 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017191033/https://english.elpais.com/international/2022-10-12/iranian-suicide-drones-russias-new-favorite-weapon-in-ukraine-war.html |url-status=live }}</ref><ref name="Newdick" /><ref name="guardian-20221019">{{cite news |title=Financial toll on Ukraine of downing drones 'vastly exceeds Russian costs' |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/19/financial-toll-ukraine-downing-drones-vastly-exceeds-russia-costs |last=Boffey |first=Daniel |newspaper=The Guardian |date=19 October 2022 |access-date=19 October 2022}}</ref><ref name="airspacemag20jan23">{{cite web |first=Chris |last=Gordon |access-date=13 September 2023 |url=https://www.airandspaceforces.com/article/cheap-uavs-exact-high-costs/ |title=Cheap UAVs Exact High Costs |work=Air & Space Forces Magazine |date=20 January 2023 }}</ref>|filling_weight={{convert|50|kg}};<ref name="janes17may23">{{Cite web|date=17 May 2023|title=IRGC confirms specs for Shahed-136 attack UAV|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/irgc-confirms-specs-for-shahed-136-attack-uav|access-date=|website=[[Janes Information Services]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528183124/https://www.janes.com/defence-news/news-detail/irgc-confirms-specs-for-shahed-136-attack-uav|archive-date=28 May 2023|url-status=live}}</ref> {{convert|90|kg}} (ڕووسیا لە دوای ٢٠٢٤)<ref>{{Cite web|date=18 February 2025|title=IRGC confirms specs for Shahed-136 attack UAV|url=https://militarnyi.com/en/news/ukrainian-defense-intelligence-russians-significantly-modernized-shahed-and-gerbera-drones/}}</ref>|engine=[[Limbach L550E|بزوێنەری پەیستۆنی MD-550]]|vehicle_range={{cvt|2500|km}}<ref name="janes17may23"/>}}'''شاھید ١٣٦''' ({{langx|fa|شاهد ۱۳۶}})، کە بە ناوی ڕووسییەکەی '''گێران-٢''' ({{langx|ru|Геرانь-2}}؛)فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هێرشبەری یەک ئاڕاستەی بەرهەمهێنراوی [[ئێران|ئێرانە]]،<ref name="Russia's Changes in the Conduct of War Based on Lessons from Ukraine">{{cite journal |last1=Andreika |first1=Vytis |date=January 2026 |title=Russia's Changes in the Conduct of War Based on Lessons from Ukraine: Adapting Technology, Force Structures, and the Defence Industry |url=https://www.researchgate.net/publication/399507848_Russia%27s_Changes_in_the_Conduct_of_War_Based_on_Lessons_from_Ukraine_Adapting_Technology_Force_Structures_and_the_Defence_Industry |journal=Mūsų žinynas |volume=41 |issue=1 |pages=274–303 |access-date=February 19, 2025}}</ref><ref name="CSIS_Cost">{{cite web |date=19 February 2025 |url=https://www.csis.org/analysis/calculating-cost-effectiveness-russias-drone-strikes |access-date=18 February 2026 |title=Calculating the Cost-Effectiveness of Russia's Drone Strikes |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS)}}</ref><ref name="SensusQ Analysis on the Shahed 131, 136, 238 One-Way Attack UAVs">{{cite web |date=September 14, 2025 |url=https://www.sensusq.com/blog/sensusq-analysis-on-the-shahed-131-136-238-one-way-attack-uavs |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914214954/https://www.sensusq.com/blog/sensusq-analysis-on-the-shahed-131-136-238-one-way-attack-uavs |archive-date=September 14, 2025 |website=SensusQ |title=SensusQ Analysis on the Shahed 131, 136, 238 One-Way Attack UAVs |url-status=live}}</ref> هەروەها وەک فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی [[کامیکازێ|کامیکازی]] یان فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی خۆکوژ ناسراوە،<ref name=":4">{{Cite web |date=18 Oct 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-iran-over-kamikaze-russian-drones |website=gov.uk |ref=Shahed Aviation Industries: the Iranian manufacturer of the Shahed drones which have been used by Russia during its illegal invasion of Ukraine. Shahed Aviation Industries is subject to an asset freeze |title=UK sanctions Iran over kamikaze Russian drones}}</ref><ref name="defex" /><ref name=":2" /><ref name="usip-20221017" /> لە شێوەی [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان|فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی]] سەربەخۆی پاڵنراو بە پەروانەی دواوە. لەلایەن کۆمپانیای دەوڵەتیی ئێرانی ھێسا بە هاوکاریی پیشەسازییەکانی ئاسمانیی دیزاین و دروست کراوە.<ref name="manufacturer">{{cite press release|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1104|title=Treasury Targets Actors Involved in Production and Transfer of Iranian Unmanned Aerial Vehicles to Russia for Use in Ukraine|author=<!--Not stated-->|date=November 15, 2022|website=[[United States Department of the Treasury|U.S. Department of the Treasury]]|access-date=13 September 2023|quote=Shahed Aviation Industries Research Center (SAIRC), subordinate to the IRGC ASF, has designed and manufactured several Shahed-series UAV variants, including the Shahed-136 one-way attack UAV ...}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Not stated-->|title=Ukrainian experts identify Iranian producer of Shahed drones|url=https://www.ukrinform.net/amp/rubric-ato/3798050-ukrainian-experts-identify-iranian-producer-of-shahed-drones.html|location=Kyiv|publisher=[[Ukrinform]]|agency=|date=10 December 2023|access-date=2024-01-11|quote=The Shahed-131\136 type one-way attack drones, which Russia has been using to attack Ukraine since September 2022, are produced by the Iranian state-run Iran Aircraft Manufacturing Industrial Company}}</ref><ref name=":4" /> تەقەمەنییەکەی بۆ هێرشکردنە سەر ئامانجەکانی سەر زەوی لە دوورەوە دیزاین کراوە. فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە بە شێوەیەکی ئاسایی بە کۆمەڵ لە سەکۆی هەڵدانی تایبەتەوە دەهاویژرێن. یەکەم دیمەنی گشتیی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.<ref name="Newdick">{{cite news|last1=Newdick|first1=Thomas|title=Russia Bombards Ukraine With Iranian 'Kamikaze Drones'|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/russia-bombards-ukraine-with-iranian-kamikaze-drones|access-date=13 May 2024|work=The Drive|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017191044/https://www.thedrive.com/the-war-zone/russia-bombards-ukraine-with-iranian-kamikaze-drones|archive-date=17 October 2022|language=en|url-status=dead}}</ref> ڕووسیا کەڵکی زۆری لە شاهیدد ١٣٦/گێران-٢ وەرگرتووە لە [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا|جەنگی ڕووسیا و ئوکراینا]]، بە تایبەتی لە پەلامارەکانی بۆ سەر ژێرخانی ئوکراینا، و وەشانێکی خۆی بە کۆمەڵ بەرهەم دەهێنێت.<ref name="jensen">{{cite news|last1=Jensen|first1=Benjamin|last2=Atalan|first2=Yasir|title=Drone Saturation: Russia's Shahed Campaign|website=CSIS|date=19 May 2025|url=https://www.csis.org/analysis/drone-saturation-russias-shahed-campaign}}</ref> لە وەڵامی کاریگەریی ئەم فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەدا، ئوکراینا لە ساڵی ٢٠٢٥ هاوشێوەکانی شاهید-١٣٦ی خۆی بۆ هێرشی دوورمەودا پەرەپێدا. باتیاری ئوکراینی لەلایەن دیپسترایک‌ تەک لە ئایاری ٢٠٢٥ و ئارتێمیس ALM-20ی ئەمریکی-ئەورووپی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا. فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە شێوەی ALM-20 لە هێرشەکانی ناوچەکانی [[مۆسکۆ|موسکۆ]] و [[ڕۆستۆڤ لەسەر دۆن|ڕۆستۆڤ لەسەر دۆندا]] بەکارهێنران،<ref>{{Cite web |last=Syngaivska |first=Sofiia |date=2025-10-17 |url=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/auterion_shows_test_footage_of_the_artemis_alm_20_the_ai_guided_drone_used_in_attacks_on_russia-16175.html |access-date=2026-03-27 |website=en.defence-ua.com |language=en |title=Auterion Shows Test Footage of the Artemis ALM-20 – the AI-Guided Drone Used in Attacks on russia {{!}} Defense Express}}</ref> لەکاتێکدا فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی هاوشێوەی باتیار لە هێرشێکدا بۆ سەر وێستگەی ھەناردەکردنی نەوتی ئوست لووگا بینرا.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=edMSuVR3Iqw|title=Ust-Luga Fuel Terminal Attacked Again! By Ukrainian Shahed Variants|date=2026-03-27|last=Suchomimus|access-date=2026-03-27|via=YouTube}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕایگەیاند کە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی لوکاس پەرەپێداوە، کە کۆپییەکی شاهید ١٣٦ە و لە ڕێگەی ئەندازیاریی پێچەوانەی شاهید ١٣٦ی دیزاینکراوی ئێرانەوە دروستکراوە.<ref>{{Cite web |last=Britzky |first=Haley |date=3 December 2025 |url=https://www.cnn.com/2025/12/03/politics/drones-us-iran-middle-east |access-date=23 May 2026 |website=CNN |language=en |title=US sets up one-way attack drone squadron in the Middle East after reverse-engineering Iranian drone}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی بە فەرمی پشتڕاستکراوەی لوکاس لە شوباتی ٢٠٢٦ بوو، لە دژی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|هێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لە سەردەمی [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران]].<ref>{{Cite web |url=https://militarnyi.com/en/news/u-s-presents-low-cost-lucas-strike-drone-inspired-by-shahed/ |access-date=2025-12-10 |website=Militarnyi |language=en-US |title=U.S. Presents Low-Cost LUCAS Strike Drone Inspired by Shahed}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fletcher |first=Zita |date=2025-12-04 |url=https://www.defensenews.com/unmanned/2025/12/04/centcom-launches-new-suicide-drone-attack-force-in-middle-east/ |access-date=2025-12-10 |website=Defense News |language=en |title=CENTCOM launches new 'suicide drone' attack force in Middle East}}</ref> == سەرچاوە == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئێران|شەڕ|فڕین}} ejxaf588rrmtb6rnl439r2377577hq2 1673743 1673675 2026-09-23T20:13:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673743 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox weapon|name=شاھید ١٣٦|image=2023 IRGC Aerospace Force achievements Exhibition in Qom (33).jpg|image_size=300|caption=شاھید ١٣٦ێک لە پێشانگایەکدا|type=فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هێرشبەری یەک ئاڕاستە|designer=پیشەسازییەکانی ئاسمانیی شاھید|manufacturer=پیشەسازییەکانی ئاسمانیی شاھید؛<ref name="manufacturer"/> ڕووسیا<ref name=jensen/>|origin=[[ئێران]]|used_by=ئێران<br>[[ڕووسیا]] (وەک گێران-٢)|is_missile=Yes|wingspan={{cvt|2.5|m|ft}}|length={{cvt|3.5|m|ft}}|weight={{cvt|200|kg|lb}}|is_ranged=Yes|guidance=[[ڕێنیشاندەری مانگی دەستکرد|GNSS]]، [[سیستەمی ڕێنیشاندەری سڕکەر|INS]]،<ref name="#0700">{{cite web |work=eurasiantimes.com |url=https://www.eurasiantimes.com/hitting-bulls-eye-russia-has-upgraded-iranian-shahed-136-kamikaze/ |title=Russia Has 'Upgraded' Iranian Shahed-136 Kamikaze Drones to Boost Its Lethality & Accuracy -- Military Experts |access-date=13 September 2023 |first=Ashish |last=Dangwal |date=19 October 2022 }}</ref> ئەگەری [[ناسرینەوەی خۆکارانەی ئامانج]]<ref>{{cite web | url=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/whats_the_russias_new_ai_powered_shahed_136_and_what_its_capable_of-13011.html | title=What's the russia's New AI-Powered Shahed-136 and What It's Capable of | website=Defense Express }}</ref>|number=نەزانراو|propellant=|ceiling=|altitude=|accuracy=|launch_platform=[[JATO|فڕینی بەھۆی مووشەک]]|speed=دەوروبەری {{cvt|185|km/h|mph}}|wars=* [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] * [[ھێرشەکانی ٢٠٢٢ی ئێران بۆ سەر ھەرێمی کوردستان]] * [[ھێرشی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران بۆ سەر ئیسرائیل|پەلامارەکانی نیسانی ٢٠٢٤ی ئێران لە ئیسرائیل]] * [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران]]|unit_cost=$١٩٣٬٠٠٠<ref name=Buncombe /> (ھەناردەکردن؛ خەمڵاندنە جیاوازەکان بۆ تێچووی بەرهەمهێنانی ناوخۆیی لە $١٠٬٠٠٠ بۆ $٥٠٬٠٠٠)<ref name=elpais-20221012>{{cite news |url=https://english.elpais.com/international/2022-10-12/iranian-suicide-drones-russias-new-favorite-weapon-in-ukraine-war.html |title=Iranian 'suicide' drones: Russia's new favorite weapon in Ukraine war |last=Segura |first=Cristian |website=El Pail |date=12 October 2022 |access-date=13 October 2022 |archive-date=17 October 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221017191033/https://english.elpais.com/international/2022-10-12/iranian-suicide-drones-russias-new-favorite-weapon-in-ukraine-war.html |url-status=live }}</ref><ref name="Newdick" /><ref name="guardian-20221019">{{cite news |title=Financial toll on Ukraine of downing drones 'vastly exceeds Russian costs' |url=https://www.theguardian.com/world/2022/oct/19/financial-toll-ukraine-downing-drones-vastly-exceeds-russia-costs |last=Boffey |first=Daniel |newspaper=The Guardian |date=19 October 2022 |access-date=19 October 2022}}</ref><ref name="airspacemag20jan23">{{cite web |first=Chris |last=Gordon |access-date=13 September 2023 |url=https://www.airandspaceforces.com/article/cheap-uavs-exact-high-costs/ |title=Cheap UAVs Exact High Costs |work=Air & Space Forces Magazine |date=20 January 2023 }}</ref>|filling_weight={{convert|50|kg}};<ref name="janes17may23">{{Cite web|date=17 May 2023|title=IRGC confirms specs for Shahed-136 attack UAV|url=https://www.janes.com/defence-news/news-detail/irgc-confirms-specs-for-shahed-136-attack-uav|access-date=|website=[[Janes Information Services]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528183124/https://www.janes.com/defence-news/news-detail/irgc-confirms-specs-for-shahed-136-attack-uav|archive-date=28 May 2023|url-status=live}}</ref> {{convert|90|kg}} (ڕووسیا لە دوای ٢٠٢٤)<ref>{{Cite web|date=18 February 2025|title=IRGC confirms specs for Shahed-136 attack UAV|url=https://militarnyi.com/en/news/ukrainian-defense-intelligence-russians-significantly-modernized-shahed-and-gerbera-drones/}}</ref>|engine=[[Limbach L550E|بزوێنەری پەیستۆنی MD-550]]|vehicle_range={{cvt|2500|km}}<ref name="janes17may23"/>}}'''شاھید ١٣٦''' ({{langx|fa|شاهد ۱۳۶}})، کە بە ناوی ڕووسییەکەی '''گێران-٢''' ({{langx|ru|Геرانь-2}}؛)فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی هێرشبەری یەک ئاڕاستەی بەرهەمهێنراوی [[ئێران|ئێرانە]]،<ref name="Russia's Changes in the Conduct of War Based on Lessons from Ukraine">{{cite journal |last1=Andreika |first1=Vytis |date=January 2026 |title=Russia's Changes in the Conduct of War Based on Lessons from Ukraine: Adapting Technology, Force Structures, and the Defence Industry |url=https://www.researchgate.net/publication/399507848_Russia%27s_Changes_in_the_Conduct_of_War_Based_on_Lessons_from_Ukraine_Adapting_Technology_Force_Structures_and_the_Defence_Industry |journal=Mūsų žinynas |volume=41 |issue=1 |pages=274–303 |access-date=February 19, 2025}}</ref><ref name="CSIS_Cost">{{cite web |date=19 February 2025 |url=https://www.csis.org/analysis/calculating-cost-effectiveness-russias-drone-strikes |access-date=18 February 2026 |title=Calculating the Cost-Effectiveness of Russia's Drone Strikes |publisher=Center for Strategic and International Studies (CSIS)}}</ref><ref name="SensusQ Analysis on the Shahed 131, 136, 238 One-Way Attack UAVs">{{cite web |date=September 14, 2025 |url=https://www.sensusq.com/blog/sensusq-analysis-on-the-shahed-131-136-238-one-way-attack-uavs |archive-url=https://web.archive.org/web/20250914214954/https://www.sensusq.com/blog/sensusq-analysis-on-the-shahed-131-136-238-one-way-attack-uavs |archive-date=September 14, 2025 |website=SensusQ |title=SensusQ Analysis on the Shahed 131, 136, 238 One-Way Attack UAVs |url-status=live}}</ref> هەروەها وەک فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی [[کامیکازێ|کامیکازی]] یان فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی خۆکوژ ناسراوە،<ref name=":4">{{Cite web |date=18 Oct 2022 |url=https://www.gov.uk/government/news/uk-sanctions-iran-over-kamikaze-russian-drones |website=gov.uk |ref=Shahed Aviation Industries: the Iranian manufacturer of the Shahed drones which have been used by Russia during its illegal invasion of Ukraine. Shahed Aviation Industries is subject to an asset freeze |title=UK sanctions Iran over kamikaze Russian drones}}</ref><ref name="defex" /><ref name=":2" /><ref name="usip-20221017" /> لە شێوەی [[فڕۆکەی بێفڕۆکەوان|فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی]] سەربەخۆی پاڵنراو بە پەروانەی دواوە. لەلایەن کۆمپانیای دەوڵەتیی ئێرانی ھێسا بە هاوکاریی پیشەسازییەکانی ئاسمانیی دیزاین و دروست کراوە.<ref name="manufacturer">{{cite press release|url=https://home.treasury.gov/news/press-releases/jy1104|title=Treasury Targets Actors Involved in Production and Transfer of Iranian Unmanned Aerial Vehicles to Russia for Use in Ukraine|author=<!--Not stated-->|date=November 15, 2022|website=[[United States Department of the Treasury|U.S. Department of the Treasury]]|access-date=13 September 2023|quote=Shahed Aviation Industries Research Center (SAIRC), subordinate to the IRGC ASF, has designed and manufactured several Shahed-series UAV variants, including the Shahed-136 one-way attack UAV ...}}</ref><ref>{{cite press release|author=<!--Not stated-->|title=Ukrainian experts identify Iranian producer of Shahed drones|url=https://www.ukrinform.net/amp/rubric-ato/3798050-ukrainian-experts-identify-iranian-producer-of-shahed-drones.html|location=Kyiv|publisher=[[Ukrinform]]|agency=|date=10 December 2023|access-date=2024-01-11|quote=The Shahed-131\136 type one-way attack drones, which Russia has been using to attack Ukraine since September 2022, are produced by the Iranian state-run Iran Aircraft Manufacturing Industrial Company}}</ref><ref name=":4" /> تەقەمەنییەکەی بۆ هێرشکردنە سەر ئامانجەکانی سەر زەوی لە دوورەوە دیزاین کراوە. فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە بە شێوەیەکی ئاسایی بە کۆمەڵ لە سەکۆی هەڵدانی تایبەتەوە دەهاویژرێن. یەکەم دیمەنی گشتیی فڕۆکە بێفڕۆکەوانەکە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە.<ref name="Newdick">{{cite news|last1=Newdick|first1=Thomas|title=Russia Bombards Ukraine With Iranian 'Kamikaze Drones'|url=https://www.thedrive.com/the-war-zone/russia-bombards-ukraine-with-iranian-kamikaze-drones|access-date=13 May 2024|work=The Drive|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017191044/https://www.thedrive.com/the-war-zone/russia-bombards-ukraine-with-iranian-kamikaze-drones|archive-date=17 October 2022|language=en|url-status=dead}}</ref> ڕووسیا کەڵکی زۆری لە شاهیدد ١٣٦/گێران-٢ وەرگرتووە لە [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا|جەنگی ڕووسیا و ئوکراینا]]، بە تایبەتی لە پەلامارەکانی بۆ سەر ژێرخانی ئوکراینا، و وەشانێکی خۆی بە کۆمەڵ بەرهەم دەهێنێت.<ref name="jensen">{{cite news|last1=Jensen|first1=Benjamin|last2=Atalan|first2=Yasir|title=Drone Saturation: Russia's Shahed Campaign|website=CSIS|date=19 May 2025|url=https://www.csis.org/analysis/drone-saturation-russias-shahed-campaign}}</ref> لە وەڵامی کاریگەریی ئەم فڕۆکە بێفڕۆکەوانانەدا، ئوکراینا لە ساڵی ٢٠٢٥ هاوشێوەکانی شاهید-١٣٦ی خۆی بۆ هێرشی دوورمەودا پەرەپێدا. باتیاری ئوکراینی لەلایەن دیپسترایک‌ تەک لە ئایاری ٢٠٢٥ و ئارتێمیس ALM-20ی ئەمریکی-ئەورووپی لە تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ڕاگەیەندرا. فڕۆکەی بێفڕۆکەوان لە شێوەی ALM-20 لە هێرشەکانی ناوچەکانی [[مۆسکۆ|موسکۆ]] و [[ڕۆستۆڤ لەسەر دۆن|ڕۆستۆڤ لەسەر دۆندا]] بەکارهێنران،<ref>{{Cite web |last=Syngaivska |first=Sofiia |date=2025-10-17 |url=https://en.defence-ua.com/weapon_and_tech/auterion_shows_test_footage_of_the_artemis_alm_20_the_ai_guided_drone_used_in_attacks_on_russia-16175.html |access-date=2026-03-27 |website=en.defence-ua.com |language=en |title=Auterion Shows Test Footage of the Artemis ALM-20 – the AI-Guided Drone Used in Attacks on russia {{!}} Defense Express}}</ref> لەکاتێکدا فڕۆکەیەکی بێفڕۆکەوانی هاوشێوەی باتیار لە هێرشێکدا بۆ سەر وێستگەی ھەناردەکردنی نەوتی ئوست لووگا بینرا.<ref>{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=edMSuVR3Iqw|title=Ust-Luga Fuel Terminal Attacked Again! By Ukrainian Shahed Variants|date=2026-03-27|last=Suchomimus|access-date=2026-03-27|via=YouTube}}</ref> لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥، [[سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سوپای ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕایگەیاند کە فڕۆکەی بێفڕۆکەوانی لوکاس پەرەپێداوە، کە کۆپییەکی شاهید ١٣٦ە و لە ڕێگەی ئەندازیاریی پێچەوانەی شاهید ١٣٦ی دیزاینکراوی ئێرانەوە دروستکراوە.<ref>{{Cite web |last=Britzky |first=Haley |date=3 December 2025 |url=https://www.cnn.com/2025/12/03/politics/drones-us-iran-middle-east |access-date=23 May 2026 |website=CNN |language=en |title=US sets up one-way attack drone squadron in the Middle East after reverse-engineering Iranian drone}}</ref> یەکەم بەکارهێنانی بە فەرمی پشتڕاستکراوەی لوکاس لە شوباتی ٢٠٢٦ بوو، لە دژی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|هێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران]] لە سەردەمی [[جەنگی ٢٠٢٦ی ئێران]].<ref>{{Cite web |url=https://militarnyi.com/en/news/u-s-presents-low-cost-lucas-strike-drone-inspired-by-shahed/ |access-date=2025-12-10 |website=Militarnyi |language=en-US |title=U.S. Presents Low-Cost LUCAS Strike Drone Inspired by Shahed}}</ref><ref>{{Cite web |last=Fletcher |first=Zita |date=2025-12-04 |url=https://www.defensenews.com/unmanned/2025/12/04/centcom-launches-new-suicide-drone-attack-force-in-middle-east/ |access-date=2025-12-10 |website=Defense News |language=en |title=CENTCOM launches new 'suicide drone' attack force in Middle East}}</ref> == سەرچاوە == <references /> {{تووڵی دەروازە|ئێران|شەڕ|فڕین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} gzyhtq2207ejdmrz65nutblci4jx3s5 0 304319 1673755 1673387 2026-09-23T20:17:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673755 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> [[File:تل_شمامك_الأثري_في_أربيل.jpg|وێنۆک]] [[شوێنەوارناسی|شوێنەوارەکانی]] [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگاری هەولێر]], [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]] مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمە مێژووییە جیاوازەکان، و لەڕێگەی کاری ڕووپێوی [[شوێنەوارناسی|شوێنەواریی]]<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://scholar.harvard.edu/files/jasonur/files/ur_et_al_2021_epas_iraq.pdf}}</ref> کە لە پارێزگای [[ھەولێر|هەولێر]] ڕوویدا دۆزرایەوە کە ئەم ناوچەیە پاشماوەی نیشتەجێبوون و شارەکانی دێرینی لەخۆگرتبوو، دیارترینیان گردی قالینج ئاغا،<ref name="auto1">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.academia.edu/video/k6VEVk |وێبگە=www.academia.edu}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.iraqinhistory.com/%D9%83%D8%AA%D8%A8-%D8%B9%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D9%87/30-years-of-archaeological-studies |وێبگە=www.iraqinhistory.com}}</ref> پێیان بڵێ نادر، کەڵەک مێشاک. قەسرە، لەشکری، عەلیاوا، هێلاوا،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Peyronel |first=Luca |last2=Vacca |first2=Agnese |date=2020 |title=Socio-economic complexity at the Late Chalcolithic site of Tell Helawa, Kurdistan Region of Iraq |url=https://journals.openedition.org/paleorient/351?lang=en |journal=Paléorient |issue=46 1–2 |pages=83–108 |doi=10.4000/paleorient.351 |url-access=subscription |hdl-access=free}}</ref> عەلی مەولان، عەبدولعەزیز، گیرد ئەزەبان و [[کورد قەبرستان|کورد قەبوورستان]]. ناوی کۆنی بەشێک لەو گردانە دۆزراونەتەوە، لەوانە گردی قەسر شەمامک کە شاری کۆنی (یان کاکزو یان تەنانەت کیلیزی) بووە، و [[کورد قەبرستان|کورد قەبورستان]] پێشنیاری بەستنەوەی بە شاری کۆنی قەباراوە کردووە. == لیستی شوێنەوارە باستانییەکانی پارێزگای هەولێر == سەرچاوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://archiqoo.com/sites/administrative.php?area_country=Iraq&area=Erbil+Governorate |وێبگە=archiqoo.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/en/pages/208}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |last=نور |first=مكتبة |ناونیشان=https://www.noor-book.com/en/ebook-al-Mawa%CC%84qi%CA%BB-alathari%CC%84yah-fi%CC%84-al%CA%BBIra%CC%84q-pdf |وێبگە=www.noor-book.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://kurdistanart.blogspot.com/p/archaeological-places_5.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://whitelevy.fas.harvard.edu/archaeological-excavations-satu-qala-ancient-idu-fieldwork-2010-2013}}</ref> [[File:قلعة_أربيل.png|وێنۆک| [[قەڵای ھەولێر|قەڵای هەولێر]]]] [[File:قه_لا_ى_هه_ولير.jpg|وێنۆک| [[قەڵای ھەولێر|قەڵای هەولێر]]]] [[File:(_Isqala_)fort_Muhammad_Pasha_of_Rawanduz.jpg|وێنۆک| ئيسقه ڕا (ئەسقەرە) قەڵای [[میر محەممەد|محمد پاشای ڕەواندوز]]]] [[File:بارك_شاندر.jpg|وێنۆک| [[منارەی چۆلی|مودحافریا منارە]]]]   {{Div col| colwidth = 10em}} *[[قەڵای دووین]] *[[ئەشکەوتی شانەدەر]] *[[قەڵای خانزاد]] *[[ئیدو (شار)|قەڵای ساتو]] *[[قەڵای ھەولێر]] * قەڵای دێری * پرۆژەی ئاوی سەنەحریب * قەڵای ئەکیان * قەڵای ڕۆست * [[عەلیاوا]] * ئەوێنە * باش تەپە * گردی عەبدولعەزیز * گردی عەزەبان * گردی دووسەرا فەتاح * گردی کەورگۆسک * گردی داغان * گردی دەلۆگول * گردی دۆغان * گردی حەسەن ئاغادار * گردی پێشکە * گردی قەتەوی * گردی قەواخ * گردی قڕەدکە * گردی قوری بەگ * گردی شێخ ئەحمەد * گردی سۆرباش خدر ـ بەرز * گردی سۆێری * گردی تەندورە * هەلاوە * جەدیدە لەک * جەمکە * [[کورد قەبرستان]] * [[ماستاوە]] * منارە * مریشک خەنکەن * قەڵای ئەوێنا * قەساوات * گوندی قەواخ * ئەبو شیتا * گردی باقرتە * گردی خەزنە * گردی سەید خدر * گردی شینە * نیسکە * گردی قەڵ غان * گۆڕستانی مورتکە گەورە * گرد ئەشەبا * دولەبەکرە * گۆڕستانی پۆریجە * بەریات * خەلیفە * تەرجان * گردی دەمجە * دووسەرا جەبار * عەباسیە * عەلی مۆڵان * بەغلومنارە * بەستام * بیر عەرەبان * دەلۆگول خواروو * دۆلازە * گەمەشتەپە * گەراسۆر * گردی جۆتیار * گوندی گرد لانکە * گرد مڵا * گرد قەڵەچۆغان * گردە ڕەشە / تاتەرەوا * گردەڕەشە * گردەڕەشای ئەسەد * گردی بابە جەعفەر * گردی داغان * گردی دۆلازە * گردی مەترەب * گردی پیرداود * گردی قورشەقلو * گردی شێخ ڕەسول * گردی سۆر * گردی تەندورە * گردی تەژی ڕەش * گردی زەگە * گۆزکە * گردی ئەشەبا * گردی واسەن * گردی خەتیب * حەزە * کامید * کاولان * [[کەورگۆسک]] * گۆڕستانی خەدجیلە * خەرابە * خربەت دووسەرا * خربەت حەسەن برووش * خربەت میران * خربەت قوژ * خربەت شینە ماران * خربەت حەسەن برووش * کلیسا * قورەت قانی ـ بەرز * گۆڕستانی ئەبو شیتا * گۆڕستانی پەرمەگڕۆن * گۆڕستانی شێخ ئیسماعیل * گۆڕستانی شێخ خەلەک * میراوا * پێمارە * پەلینگی مەحمود ئاغا * پەلینگی نادر شا * گۆڕستانی گرد مەلا * گۆڕستانی قەبۆرستانی قۆشتەپە کۆن * گۆڕستانی ڕەزان * قەچ ڕەش * قەلینج ئاغا <ref name="auto1"/> *[[قەسر شەمامۆک]]<ref>{{Cite web|url=https://www.academia.edu/video/le5pel|title=تل قصر شمامك الأثري في أربيل Qasr Shemamok {{pipe}} : JEHAN SHERKO - Academia.edu|website=www.academia.edu}}</ref> * قەڵای گردە شێر * قازیخانە * قۆپاقڕان * قۆشتەپە کۆن * [[قۆشتەپە]] * سەعید سەلمان * سەراوە * شابان شار * شێخ موسڵ * [[شێراوە]] * شێرایە * سۆرباش کاکەلە * سورێژە * گوندی تەندورە * تەڵ ئەبو جەردە * تەڵ بەڕور * تەڵ لەشکری * تەڵ قادریە * تیماری گەورە * تیرپە سپییان * زەگە * کاولان * کەوڕ گۆسک * کەزنەزان * گۆڕستانی خەدجیلە * خەرابە * خربەت دووسەرا * خربەت حەسەن برووش * خربەت میران * خربەت شینە ماران * خربەت حەسەن برووش * کلیسا * کورد قانی * مامۆستایانی نوێ * گۆڕستانی ئەبو شیتا * گۆڕستانی پەرمەگڕۆن * گۆڕستانی شێخ ئیسماعیل * گۆڕستانی شێخ خەلەک * میراوا * پێمارە * پەلینگی مەحمود ئاغا * پەلینگی نادر شا * گۆڕستانی گرد مەلا * گۆڕستانی قۆشتەپەی کۆن * گۆڕستانی ڕەزان * قەڵای گردەشێر * قازیخانە * قۆپەقڕان * قۆشتەپەی کۆن * [[قوشتەپە]] * سەعید سەلمان * سەراوە * شابان شار * شێخ موسڵ * شێراوە * شێرایە * سۆرباش کاکەلە * سورێژە * گوندی تەندورە * تەڵ ئەبو جەردە * تەڵ بەڕور * تەڵ لەشکری * تەڵ قادریە * تیماری گەورە * تیرپە سپییان * توپخانەی واسطە ڕەجەب (ڕەواندز) * زەگە {{div col end}} == گەلەری == == هەروەها سەیری بکە == * [[ھەولێر|هەولێر]] * [[کورد قەبرستان|کورد قەبوورستان]] * قەسر شێمامۆک == بەستەری دەرەکی == * [https://www.academia.edu/126112114/Jehan_sherko_2024_Archaeological_hill_of_Kurd_Qabristan_in_Erbil_Arabic_Magazine_Mejunasi_ISSUE_8_p_231_205_Visiting_the_site_of_Tell_Kurd_Qabristan_and_the_possible_site_of_the_killing_of_King_Banu_Ishtar گردی شوێنەواری کورد قەبرستان لە هەولێر] * [https://www.academia.edu/91871479/Erbil_Citadel_and_Its_Lost_Wall قەڵای هەولێر و دیوارە ونبووەکەی] * [[c:File:Shanidar_Cave.webm|ڤیدیۆی ئەشکەوتی شانیدار]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} drj0z7eaxp30udd4zkt3ozew6qsfk46 0 304321 1673664 1673312 2026-09-23T17:12:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ڕۆژھەڵاتی ناوین|ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1673664 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox historic site|name=قەڵای ساتو (Sātu Qalā)|native_name={{#statements:P1705}}|native_language=|other_name={{wikidata|aliases}}|image={{#statements:P18}}|image_size=|alt=|caption=|image_map=|coordinates={{Coord|format=dms|display=inline,title}}|gbgridref=|pushpin_label=|location={{#statements:P131}}, {{#statements:P17}}|type={{#statements:P31}}|length={{#statements:P2043}}|area={{#statements:P2046}}|height={{#statements:P2048}}|builder=|built=|ownership=|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|architecture=}}'''ئیدو''', هەروەها '''ئیدوم''' (Sātu Qalā) شارۆچکەیەکی دێرینی ڕۆژهەڵاتی نزیک بوو لە [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای هەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] [[عێراق]], لە کەناری ڕاستی [[زێی بچووک|زاب خواروو]]. بە پلەی یەکەم لە سەردەمی کۆتاییەکانی سەردەمی برۆنزی و سەردەمی ئاسن داگیرکرا، هەرچەندە تا سەردەمی ئیسلامی ناوەڕاست داگیرکرا. 70 کیلۆمەتر لە باشووری ڕۆژهەڵاتی [[ھەولێر|هەولێری]] مۆدێرن و 50 کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆژهەڵاتی [[کەرکووک|کەرکوکی]] مۆدێرن دایە.<ref>van Soldt, W.H., "The Location of Idu", N.A.B.U. 55, pp. 72-74, 2008</ref> [[File:تل_ساتو_قلا.jpg|وێنۆک| ساتو قەلا]] == مێژوو == پارچە کۆفە ڕووکارەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە هەندێک ئاستی داگیرکردن لە سەردەمی سەرەتای برۆنزی و برۆنزی ناوەڕاستدا ڕوویداوە. شوێنەکە بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە لە سەردەمی کۆتاییەکانی سەردەمی برۆنزی سەردەمی ئاشووری ناوەڕاست، لە نیوەی دواتری هەزارەی دووەمی پێش زایین، لەسەر بنەمای خشتێکی نووسراو و کۆشکێکی هەڵکەندراو و مۆرێکی سلندەر داگیرکراوە، کاتێک پایتەختی پارێزگای ئیدو بووە. دوای ڕووخانی ئیمپراتۆریەتی ئاشووری ناوەڕاست شارەکە بۆ چەند سەدەیەک سەربەخۆ بوو، بە یاسا ناسراوەکان بە ناوەکانی ئەبیزێری، بالعیلانو و ئێریستێنو، و بایوری. خشتێکی نووسراوی ئەم دووەمیان نووسرابوو "باجارو، پاشای خاک ئیدو، کوڕی ئێدیما". پاشان ئیدو لە ڕۆژانی سەرەتای خۆیدا بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ|ئاشووری نوێ]] . دواتر سەربەخۆیی بەدەستهێنا و لە ژیاندا مایەوە و دواتر بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی ھەخامەنشی|ئەخمەنی]] و [[ئیمپراتۆریەتیی سلووکی|سێلۆسید]] و [[ئیمپراتۆریەتیی ئەشکانی|پارتی]] و [[خانەدانی ساسانی|ساسانی]]. == شوێنەوارناسی == شوێنەکە لە تەپۆڵکەیەکی سەرەکی پێکهاتووە کە ڕووبەرەکەی ١٧٠ مەتر لە ١٠٠ مەتر و بەرزییەکەی نزیکەی ١٠ مەتر لە سەرووی دەشتەکەوەیە. لێواری باشوور بە لقێکی لاوەکی ڕووباری زابی خوارەوە دیاری کراوە. گوندێکی مۆدێرن بەشێکی زۆری لوتکە دەگرێتەوە و خەڵکی ناوچەکە لێواری باکووریان بۆ خاکی سەرەوە کانگا کردووە. لە ساڵی ٢٠٠٦ لە کاتی ڕووپێوییەکدا لە ناوچەکەدا لەلایەن ئیکسکاڤەتەرەکانەوە سەردانی کراوە. لەم سەردانەدا کەسێکی ناوچەکە چەند خشتێکی نووسراوی سەردەمی ئاشووری ناوەڕاستی هەڵگێڕا کە ناوی شارۆچکەکە و ناوێکی شاهانە و ئاماژە بە دروستکردنی دیواری کۆشکی لەسەر بوو. هەڵکۆڵینەکان لە ساڵانی 2010 و 2011 ئەنجامدراون کە توێژەران دیدریک مێیجەر و ویلفرێد ڤان سۆڵد لە زانکۆی لایدن و زانکۆی لایپزیگ و [[زانکۆی سەڵاحەددین|زانکۆی سەلاحەدین]] بەشدارن . چوار چوارگۆشە کرانەوە، ناوچەی A لە لێواری ڕۆژئاوا، ناوچەی B لە لێواری باکووری ڕۆژهەڵات، ناوچەی C لە لێواری ڕۆژهەڵات و ناوچەی D لە لێواری باشوور. لە ناوچەی A مۆرێکی سلندەری سەدەی نۆی پێش زایین دۆزرایەوە. دۆزینەوەکان ٤١ شتومەکی نووسراویان لە زاراوەی ئاشووری ئەکەدی لەخۆگرتبوو، هیچیان لە شوێنی خۆیان نەبوون و زۆربەیان خشت بوون کە سەرچاوەیان لە دیوارێکی کەناری کۆشکەکەدا بووە. هەموو ئەو خشتانەی کە نووسراون هی فەرمانڕەوا ناوخۆییەکان بوون جگە لە یەک پارچەی ئاشووری نوێ "کۆشکی ئەششورناشیرپاڵ، پاشای خاکی ئەشور ...".   جگە لەوەش هەندێک کەلوپەلی نووسراوی شوێنەکە لە مۆزەخانەکاندا هەڵگیراون، سێ لە مۆزەخانەی سلێمانی، چوار لە مۆزەخانەی بەڕێوبەرایەتی دێرینەکان لە کۆیە و یەک لە [[مۆزەخانەی نەتەوەییی عێراق|مۆزەخانەی عێراق]] لە بەغدا. کاری زیاتر چاوەڕوانی ڕێککەوتنە لەگەڵ خەڵکی ناوچەکەی شارۆچکەی ساتو قەلا کە ئیدو لە ژێرەوە دادەنیشێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=van Soldt |first=W.H. |last2=Pappi |first2=C. |last3=Wossink |first3=A. |last4=Hess |first4=C.W. |last5=Ahmed |first5=K.M. |date=2013 |title=Satu Qala, a preliminary report on the seasons 2010-2011 |url=https://poj.peeters-leuven.be/content.php?url=article&id=2990788 |journal=Anatolica |language=en |publisher= |volume=39 |pages=197–239 |doi=10.2143/ANA.39.0.2990788 |access-date=2026-03-04}}</ref><ref>Cinzia Pappi, "Satu Qala: an Assessment of the Stratigraphy of the Site", in The Archaeology of the Kurdistan Region of Iraq and Adjacent Regions, Archaeopress, pp. 297–308, 2016 {{ISBN|978-1784913939}}</ref> == هەروەها سەیری بکە == * شارەکانی ڕۆژهەڵاتی نزیک کۆن == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == * [https://www.penn.museum/sites/expedition/reports-from-the-field-2/ ڕۆشنکردنەوەی سەردەمێکی تاریک: کارێکی نوێ لە ساتو قەڵا، عێراق - گۆڤاری ئێکسپێدیشن] * * * [https://whitelevy.fas.harvard.edu/people/cinzia-pappi هەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە ساتو قەڵا، ئیدوی کۆن، کاری مەیدانی ٢٠١٠-٢٠١٣] * [https://archaeology-world.com/5000-year-old-iraqi-city-discovered-under-a-10-meter-deep-mound/ شارێکی عێراقی کە تەمەنی پێنج هەزار ساڵە لە ژێر تەپۆڵکەیەکی قووڵی 10 مەتردا دۆزرایەوە - جیهانی شوێنەوار 2020] {{تووڵی دەروازە|ڕۆژھەڵاتی ناوین|عێراق}} [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] 0rzhojndujfi6lk0yxprfmlhi3ek213 0 304326 1673663 1673323 2026-09-23T17:12:32Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ژیاننامە|ژیاننامە]]، [[دەروازە:ئێران|ئێران]]، [[دەروازە:ژن|ژن]]، [[دەروازە:فیلم|فیلم]] و [[دەروازە:نووسین|نووسین]] 1673663 wikitext text/x-wiki {{Short description|دەرهێنەر، نووسەر و سیناریۆنووسی ئێرانی}}{{Infobox person|name=نێرگز ئابیار|image=Narges abyar in fajr festival 2019.jpg|caption=ئابیار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر| سی و حەوتەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]|native_name=نرگس آبیار|native_name_lang=Fa|birth_date={{ birth date and age |1970|8|8|df=yes}}|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران|ئێران]]|nationality=|spouse=مەحەممەدحوسێن ئاسمی|occupation=نووسەر، دەرهێنەری فیلم، سیناریۆنووس|alma_mater=|notable_works=|children=|relatives=|years_active=١٩٩٦–ئێستا}} '''نێرگز ئابیار''' ({{langx|fa|نرگس آبیار}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئابی ١٩٧٠) دەرهێنەری فیلم، نووسەر و سیناریۆنووسێکی [[ئێران|ئێرانییە]]،<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://biographyha.com/9248/ |website= |language=Persian |title=بیوگرافی نرگس آبیار |publisher= |accessdate=October 20, 2015}}</ref> کە زیاتر بە دەرهێنانی فیلمەکانی ''شیاری ١٤٣''، ''نەفەس'' و ''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' ناسراوە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930830000207 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085745/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930830000207 |archive-date=4 March 2016 |website= |language= |title=ایدۀ اصلی فیلم ''شیار ۱۴۳'' را از کتاب ''چشم سوم'' گرفتم |publisher= |accessdate=26 October 2015 |url-status=dead}}</ref> فیلمی شیاری ١٤٣ لە ڕۆمانێکی ئابیار بە ناونیشانی ''چاوی سێیەم'' وەرگیراوە کە چەمکی ئازاری ژنێک و کوڕەکەی لە سەردەمی جەنگدا دەگێڕێتەوە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://biographyha.com/8954/interview-with-narges-abyar-winning-simorgh-fajr-festival.html |website= |language= |title=گفت‌وگو با نرگس آبیار، برندۀ سیمرغ بلورین جشنوارۀ فیلم فجر |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> فیلمەکانی بە شێوازێکی هەستیارانە ئازارەکانی ژنان و منداڵان کە بەهۆی کۆمەڵگە، جەنگ یان توندڕەوییەوە دروست دەبن نیشان دەدەن. ئابیار دەرچووی بەشی [[وێژەی فارسی|ئەدەبیاتی فارسییە]]؛ لە ساڵی ١٩٩٧دا دەستی بە نووسینی پەرتووک کردووە. تا ئێستا زیاتر لە ٣٠ پەرتووکی چیرۆک و داستانی بۆ منداڵان، مێرمنداڵان و گەورەساڵان نووسیوە.<ref>{{Cite web |date=November 19, 2014 |url=https://www.mehrnews.com/news/2424688 |title=''شیار ۱۴۳'' در اسلامشهر اکران می‌شود}}</ref> == ژیننامە == ئابیار دەرچووی بەشی [[وێژەی فارسی|ئەدەبیاتی فارسییە]]؛ چەندین پەرتووکی چیرۆک و داستانی بۆ منداڵان، مێرمنداڵان و گەورەساڵان نووسیوە. دەستپێکی کاری دەرهێنەریی بە فیلمی ''کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن'' لە ساڵی ٢٠٠٥ و چەندین فیلمی کورت و بەڵگەفیلم دەستپێکرد، کە زۆربەیان لەسەر [[جەنگی ئێران و عێراق]] بوون.<ref>{{cite web |author= |date=February 19, 2014 |url=http://hamshahrionline.ir/details/250295 |website= |language= |title=زندگینامه: نرگس آبیار (۱۳۴۹-) |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> ئەگەرچی چوار فیلمی درامای نووسیوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە چەندین بەڵگەفیلمی کورت و درێژیشی دروستکردووە. یەکەم ئەزموونی لە بواری داستاندا فیلمی کورت بە ناوی "کۆڵانی بەستراوی میهرەبان" بوو، کە براوەی باشترین فیلمی کورتی فێستیڤاڵی ستایش بوو، و لە چەندین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیشدا بۆ بەشی کێبڕکێ پێشکەش کرا. == ژیانی کەسی == ئابیار هاوسەرگیری لەگەڵ بەرهەمهێنەر مەحەممەدحوسێن قاسیمی کردووە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/394503 |website= |language= |title="ازدواج نرگس آبیار با تهیه‌کننده ''شیار ۱۴۳''" |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناونیشان !{{Tooltip|سەرچاوە|سەرچاوە}} |- |2014 |''شیاری ١٤٣'' |<ref>{{Citation |title=Track 143 (2014) - IMDb |date=12 November 2014 |url=https://www.imdb.com/title/tt3839906/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2015 |کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن |<ref>{{Citation |title=Objects in Mirror (2013) - IMDb |date=6 August 2015 |url=https://www.imdb.com/title/tt3421354/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2016 |''نەفەس'' |<ref>{{Citation |title=Breath (2016) - IMDb |date=9 November 2016 |url=https://www.imdb.com/title/tt6272704/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2019 |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' |<ref>{{Citation |title=When the Moon Was Full (2019) - IMDb |date=5 June 2019 |url=https://www.imdb.com/title/tt9817018/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2021 |''ئەبلەغ'' |<ref>{{Citation |title=Ablagh (2021) - IMDb |date=February 2021 |url=https://www.imdb.com/title/tt13982026/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |} === تۆڕی پەخشی ماڵەوە === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناونیشان !سەکۆ !{{Tooltip|سەرچاوە|سەرچاوە}} |- |2025 |''سووشوون'' |شیدا |<ref>{{Cite news|title=بهنوش طباطبایی به عنوان اولین بازیگر سریال ''سووشون'' انتخاب شد|url=https://www.mojnews.com/بخش-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/386649-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%8BD9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%88%D9%88%D8%B4%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|access-date=2021-08-22|website=خبرگزاری موج|language=fa}}</ref> |- |2025–2026 |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |شیدا |} == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ساڵ !فێستیڤاڵ !بەش !بەرهەم !ئەنجام !خەڵات !سەرچاوە |- |2013 |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شانگهایی [[چین]] |خەڵاتی بەهرە نوێییەکانی ئاسیا | rowspan="2" |کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن | {{nom}} | | |- | rowspan="2" |2015 |فێستیڤاڵی فیلمی کرتێلی ژنانی [[فەڕەنسا]] |باشترین دەرهێنەری | {{won}} | | |- |فێستیڤاڵی فیلمی ڤالاکۆلومسکی ڕوبژی [[ڕووسیا]] |خەڵاتی تایبەتی دەستەی داوەران | rowspan="2" |شیاری ١٤٣ | {{won}} | |<ref>{{Cite web |date=۳۰ آبان ۱۳۹۴ |url=https://www.borna.news/fa/tiny/news-341634 |access-date=۱ اسفند ۱۴۰۰ |website=خبرگزاری برنا |language=fa |title=«شیار ۱۴۳» جایزه هیئت داوران جشنواره فیلم روسیه را دریافت کرد}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی داکای [[بەنگلادێش]] |باشترین فیلمسازانی ژن | {{won}} | | |- |فێستیڤاڵی فیلمی شەوە ڕەشەکانی تالینی [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="3" |نەفەس | {{won}} |خەڵاتی دەستەی داوەران | |- | rowspan="2" |دەیەمین جەژنی ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەماییی ئێران |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | rowspan="2" | | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=۱۵ شهریور ۱۳۹۵ |url=https://www.aecinema.ir/1395/06/15/نامزدهای-دریافت-تندیس-دهمین-جشن-منتقد-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922055059/https://www.aecinema.ir/1395/06/15/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%8DA%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF-2/ |archive-date=۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲ |access-date=۱ اسفند ۱۴۰۰ |website=سایت خبری هنر و تجربه |language=fa |title=نامزدهای دریافت تندیس دهمین جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران اعلام شدند |url-status=dead}}</ref> |- |باشترین سیناریۆ | {{nom}} |- |2017 |فێستیڤاڵی فیلمی ژنانی ڤانکۆڤەری [[کەنەدا]] |باشترین دەرهێنەری |نەفەس | {{won}} | | |- | rowspan="4" |2019 | rowspan="3" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|سی و حەوتەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="8" |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' | {{won}} | rowspan="3" |سیمورغی بلورین | rowspan="3" |<ref>{{Cite web |date=۲۲ بهمن ۱۳۹۷ |url=https://www.asriran.com/fa/news/653667/برندگان-سیمرغ-جشنواره-فیلم-فجر-37-شبی-که-ماه-کامل-شد-سیمرغ‌ها-را-برد-متری-شیش-و-نیم-آراء-مردمی-را-عکس |access-date=2023-12-08 |website=عصر ایران |title=برندگان سیمرغ جشنواره فیلم فجر 37 / «شبی که ماه کامل شد» سیمرغ‌ها را برد، «متری شیش و نیم» آراء مردمی را (+عکس)}}</ref> |- |باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە | {{nom}} |- |باشترین سیناریۆ | {{nom}} |- |بیست و یەکەمین جەژنی سینەمای ئێران |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} |تەندیسی ماڵی سینەما | |- | rowspan="3" |2019 | rowspan="3" |فێستیڤاڵی فیلمی شەوە ڕەشەکانی تالینی [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]] |باشترین فیلم | {{nom}} |خەڵاتی گەورە | rowspan="3" | |- |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | |- |خەڵاتی بینەران | {{won}} | |- | rowspan="4" |2020 | rowspan="2" |بیستەمین جەژنی حافز |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | rowspan="2" |تەندیسی حافز | rowspan="2" | |- |باشترین سیناریۆ | {{won}} |- | rowspan="2" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|سی و نۆیەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="2" |ئەبلەغ | {{nom}} | rowspan="2" |سیمورغی بلورین | rowspan="2" |<ref name="گزارش نامزدها و برندگان جشنواره فجر 99">[https://vesaleh.com/festival-fajr-film-99/ گزارش کامل نامزدها و برندگان جشنواره فجر 99]{{dead link}}</ref> |- |باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە | {{won}} |} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=3492802}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم|نووسین}} cbg6cl3m5wxyv1tflcmsqy834kmrb0q 1673744 1673663 2026-09-23T20:14:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673744 wikitext text/x-wiki {{Short description|دەرهێنەر، نووسەر و سیناریۆنووسی ئێرانی}} {{Infobox person|name=نێرگز ئابیار|image=Narges abyar in fajr festival 2019.jpg|caption=ئابیار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر| سی و حەوتەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]|native_name=نرگس آبیار|native_name_lang=Fa|birth_date={{ birth date and age |1970|8|8|df=yes}}|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران|ئێران]]|nationality=|spouse=مەحەممەدحوسێن ئاسمی|occupation=نووسەر، دەرهێنەری فیلم، سیناریۆنووس|alma_mater=|notable_works=|children=|relatives=|years_active=١٩٩٦–ئێستا}} '''نێرگز ئابیار''' ({{langx|fa|نرگس آبیار}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئابی ١٩٧٠) دەرهێنەری فیلم، نووسەر و سیناریۆنووسێکی [[ئێران|ئێرانییە]]،<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://biographyha.com/9248/ |website= |language=Persian |title=بیوگرافی نرگس آبیار |publisher= |accessdate=October 20, 2015}}</ref> کە زیاتر بە دەرهێنانی فیلمەکانی ''شیاری ١٤٣''، ''نەفەس'' و ''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' ناسراوە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930830000207 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085745/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930830000207 |archive-date=4 March 2016 |website= |language= |title=ایدۀ اصلی فیلم ''شیار ۱۴۳'' را از کتاب ''چشم سوم'' گرفتم |publisher= |accessdate=26 October 2015 |url-status=dead}}</ref> فیلمی شیاری ١٤٣ لە ڕۆمانێکی ئابیار بە ناونیشانی ''چاوی سێیەم'' وەرگیراوە کە چەمکی ئازاری ژنێک و کوڕەکەی لە سەردەمی جەنگدا دەگێڕێتەوە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://biographyha.com/8954/interview-with-narges-abyar-winning-simorgh-fajr-festival.html |website= |language= |title=گفت‌وگو با نرگس آبیار، برندۀ سیمرغ بلورین جشنوارۀ فیلم فجر |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> فیلمەکانی بە شێوازێکی هەستیارانە ئازارەکانی ژنان و منداڵان کە بەهۆی کۆمەڵگە، جەنگ یان توندڕەوییەوە دروست دەبن نیشان دەدەن. ئابیار دەرچووی بەشی [[وێژەی فارسی|ئەدەبیاتی فارسییە]]؛ لە ساڵی ١٩٩٧دا دەستی بە نووسینی پەرتووک کردووە. تا ئێستا زیاتر لە ٣٠ پەرتووکی چیرۆک و داستانی بۆ منداڵان، مێرمنداڵان و گەورەساڵان نووسیوە.<ref>{{Cite web |date=November 19, 2014 |url=https://www.mehrnews.com/news/2424688 |title=''شیار ۱۴۳'' در اسلامشهر اکران می‌شود}}</ref> == ژیننامە == ئابیار دەرچووی بەشی [[وێژەی فارسی|ئەدەبیاتی فارسییە]]؛ چەندین پەرتووکی چیرۆک و داستانی بۆ منداڵان، مێرمنداڵان و گەورەساڵان نووسیوە. دەستپێکی کاری دەرهێنەریی بە فیلمی ''کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن'' لە ساڵی ٢٠٠٥ و چەندین فیلمی کورت و بەڵگەفیلم دەستپێکرد، کە زۆربەیان لەسەر [[جەنگی ئێران و عێراق]] بوون.<ref>{{cite web |author= |date=February 19, 2014 |url=http://hamshahrionline.ir/details/250295 |website= |language= |title=زندگینامه: نرگس آبیار (۱۳۴۹-) |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> ئەگەرچی چوار فیلمی درامای نووسیوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە چەندین بەڵگەفیلمی کورت و درێژیشی دروستکردووە. یەکەم ئەزموونی لە بواری داستاندا فیلمی کورت بە ناوی "کۆڵانی بەستراوی میهرەبان" بوو، کە براوەی باشترین فیلمی کورتی فێستیڤاڵی ستایش بوو، و لە چەندین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیشدا بۆ بەشی کێبڕکێ پێشکەش کرا. == ژیانی کەسی == ئابیار هاوسەرگیری لەگەڵ بەرهەمهێنەر مەحەممەدحوسێن قاسیمی کردووە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/394503 |website= |language= |title="ازدواج نرگس آبیار با تهیه‌کننده ''شیار ۱۴۳''" |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناونیشان !{{Tooltip|سەرچاوە|سەرچاوە}} |- |2014 |''شیاری ١٤٣'' |<ref>{{Citation |title=Track 143 (2014) - IMDb |date=12 November 2014 |url=https://www.imdb.com/title/tt3839906/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2015 |کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن |<ref>{{Citation |title=Objects in Mirror (2013) - IMDb |date=6 August 2015 |url=https://www.imdb.com/title/tt3421354/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2016 |''نەفەس'' |<ref>{{Citation |title=Breath (2016) - IMDb |date=9 November 2016 |url=https://www.imdb.com/title/tt6272704/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2019 |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' |<ref>{{Citation |title=When the Moon Was Full (2019) - IMDb |date=5 June 2019 |url=https://www.imdb.com/title/tt9817018/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2021 |''ئەبلەغ'' |<ref>{{Citation |title=Ablagh (2021) - IMDb |date=February 2021 |url=https://www.imdb.com/title/tt13982026/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |} === تۆڕی پەخشی ماڵەوە === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناونیشان !سەکۆ !{{Tooltip|سەرچاوە|سەرچاوە}} |- |2025 |''سووشوون'' |شیدا |<ref>{{Cite news|title=بهنوش طباطبایی به عنوان اولین بازیگر سریال ''سووشون'' انتخاب شد|url=https://www.mojnews.com/بخش-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/386649-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%8BD9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%88%D9%88%D8%B4%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|access-date=2021-08-22|website=خبرگزاری موج|language=fa}}</ref> |- |2025–2026 |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |شیدا |} == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ساڵ !فێستیڤاڵ !بەش !بەرهەم !ئەنجام !خەڵات !سەرچاوە |- |2013 |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شانگهایی [[چین]] |خەڵاتی بەهرە نوێییەکانی ئاسیا | rowspan="2" |کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن | {{nom}} | | |- | rowspan="2" |2015 |فێستیڤاڵی فیلمی کرتێلی ژنانی [[فەڕەنسا]] |باشترین دەرهێنەری | {{won}} | | |- |فێستیڤاڵی فیلمی ڤالاکۆلومسکی ڕوبژی [[ڕووسیا]] |خەڵاتی تایبەتی دەستەی داوەران | rowspan="2" |شیاری ١٤٣ | {{won}} | |<ref>{{Cite web |date=۳۰ آبان ۱۳۹۴ |url=https://www.borna.news/fa/tiny/news-341634 |access-date=۱ اسفند ۱۴۰۰ |website=خبرگزاری برنا |language=fa |title=«شیار ۱۴۳» جایزه هیئت داوران جشنواره فیلم روسیه را دریافت کرد}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی داکای [[بەنگلادێش]] |باشترین فیلمسازانی ژن | {{won}} | | |- |فێستیڤاڵی فیلمی شەوە ڕەشەکانی تالینی [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="3" |نەفەس | {{won}} |خەڵاتی دەستەی داوەران | |- | rowspan="2" |دەیەمین جەژنی ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەماییی ئێران |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | rowspan="2" | | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=۱۵ شهریور ۱۳۹۵ |url=https://www.aecinema.ir/1395/06/15/نامزدهای-دریافت-تندیس-دهمین-جشن-منتقد-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922055059/https://www.aecinema.ir/1395/06/15/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%8DA%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF-2/ |archive-date=۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲ |access-date=۱ اسفند ۱۴۰۰ |website=سایت خبری هنر و تجربه |language=fa |title=نامزدهای دریافت تندیس دهمین جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران اعلام شدند |url-status=dead}}</ref> |- |باشترین سیناریۆ | {{nom}} |- |2017 |فێستیڤاڵی فیلمی ژنانی ڤانکۆڤەری [[کەنەدا]] |باشترین دەرهێنەری |نەفەس | {{won}} | | |- | rowspan="4" |2019 | rowspan="3" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|سی و حەوتەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="8" |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' | {{won}} | rowspan="3" |سیمورغی بلورین | rowspan="3" |<ref>{{Cite web |date=۲۲ بهمن ۱۳۹۷ |url=https://www.asriran.com/fa/news/653667/برندگان-سیمرغ-جشنواره-فیلم-فجر-37-شبی-که-ماه-کامل-شد-سیمرغ‌ها-را-برد-متری-شیش-و-نیم-آراء-مردمی-را-عکس |access-date=2023-12-08 |website=عصر ایران |title=برندگان سیمرغ جشنواره فیلم فجر 37 / «شبی که ماه کامل شد» سیمرغ‌ها را برد، «متری شیش و نیم» آراء مردمی را (+عکس)}}</ref> |- |باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە | {{nom}} |- |باشترین سیناریۆ | {{nom}} |- |بیست و یەکەمین جەژنی سینەمای ئێران |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} |تەندیسی ماڵی سینەما | |- | rowspan="3" |2019 | rowspan="3" |فێستیڤاڵی فیلمی شەوە ڕەشەکانی تالینی [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]] |باشترین فیلم | {{nom}} |خەڵاتی گەورە | rowspan="3" | |- |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | |- |خەڵاتی بینەران | {{won}} | |- | rowspan="4" |2020 | rowspan="2" |بیستەمین جەژنی حافز |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | rowspan="2" |تەندیسی حافز | rowspan="2" | |- |باشترین سیناریۆ | {{won}} |- | rowspan="2" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|سی و نۆیەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="2" |ئەبلەغ | {{nom}} | rowspan="2" |سیمورغی بلورین | rowspan="2" |<ref name="گزارش نامزدها و برندگان جشنواره فجر 99">[https://vesaleh.com/festival-fajr-film-99/ گزارش کامل نامزدها و برندگان جشنواره فجر 99]{{dead link}}</ref> |- |باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە | {{won}} |} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=3492802}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم|نووسین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} d6sbxkxfwnov4yegri0a78okgzohfqh 1674034 1673744 2026-09-24T09:22:13Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674034 wikitext text/x-wiki {{Short description|دەرهێنەر، نووسەر و سیناریۆنووسی ئێرانی}} {{Infobox person|name=نێرگز ئابیار|image=Narges abyar in fajr festival 2019.jpg|caption=ئابیار لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر| سی و حەوتەمین خولی فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]]|native_name=نرگس آبیار|native_name_lang=Fa|birth_date={{ birth date and age |1970|8|8|df=yes}}|birth_place=[[تاران]]، [[ئێران|ئێران]]|nationality=|spouse=مەحەممەدحوسێن ئاسمی|occupation=نووسەر، دەرهێنەری فیلم، سیناریۆنووس|alma_mater=|notable_works=|children=|relatives=|years_active=١٩٩٦–ئێستا}} '''نێرگز ئابیار''' ({{langx|fa|نرگس آبیار}}؛ لەدایکبووی ٨ی ئابی ١٩٧٠) دەرهێنەری فیلم، نووسەر و سیناریۆنووسێکی [[ئێران|ئێرانییە]]،<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://biographyha.com/9248/ |website= |language=Persian |title=بیوگرافی نرگس آبیار |publisher= |accessdate=October 20, 2015}}</ref> کە زیاتر بە دەرهێنانی فیلمەکانی ''شیاری ١٤٣''، ''نەفەس'' و ''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' ناسراوە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930830000207 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304085745/http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13930830000207 |archive-date=4 March 2016 |website= |language= |title=ایدۀ اصلی فیلم ''شیار ۱۴۳'' را از کتاب ''چشم سوم'' گرفتم |publisher= |accessdate=26 October 2015 |url-status=dead}}</ref> فیلمی شیاری ١٤٣ لە ڕۆمانێکی ئابیار بە ناونیشانی ''چاوی سێیەم'' وەرگیراوە کە چەمکی ئازاری ژنێک و کوڕەکەی لە سەردەمی جەنگدا دەگێڕێتەوە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=http://biographyha.com/8954/interview-with-narges-abyar-winning-simorgh-fajr-festival.html |website= |language= |title=گفت‌وگو با نرگس آبیار، برندۀ سیمرغ بلورین جشنوارۀ فیلم فجر |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> فیلمەکانی بە شێوازێکی هەستیارانە ئازارەکانی ژنان و منداڵان کە بەهۆی کۆمەڵگە، جەنگ یان توندڕەوییەوە دروست دەبن نیشان دەدەن. ئابیار دەرچووی بەشی [[وێژەی فارسی|ئەدەبیاتی فارسییە]]؛ لە ساڵی ١٩٩٧دا دەستی بە نووسینی پەرتووک کردووە. تا ئێستا زیاتر لە ٣٠ پەرتووکی چیرۆک و داستانی بۆ منداڵان، مێرمنداڵان و گەورەساڵان نووسیوە.<ref>{{Cite web |date=November 19, 2014 |url=https://www.mehrnews.com/news/2424688 |title=''شیار ۱۴۳'' در اسلامشهر اکران می‌شود}}</ref> == ژیننامە == ئابیار دەرچووی بەشی [[وێژەی فارسی|ئەدەبیاتی فارسییە]]؛ چەندین پەرتووکی چیرۆک و داستانی بۆ منداڵان، مێرمنداڵان و گەورەساڵان نووسیوە. دەستپێکی کاری دەرهێنەریی بە فیلمی ''کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن'' لە ساڵی ٢٠٠٥ و چەندین فیلمی کورت و بەڵگەفیلم دەستپێکرد، کە زۆربەیان لەسەر [[جەنگی ئێران و عێراق]] بوون.<ref>{{cite web |author= |date=February 19, 2014 |url=http://hamshahrionline.ir/details/250295 |website= |language= |title=زندگینامه: نرگس آبیار (۱۳۴۹-) |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> ئەگەرچی چوار فیلمی درامای نووسیوە، بەڵام لە ساڵی ٢٠٠٥ەوە چەندین بەڵگەفیلمی کورت و درێژیشی دروستکردووە. یەکەم ئەزموونی لە بواری داستاندا فیلمی کورت بە ناوی "کۆڵانی بەستراوی میهرەبان" بوو، کە براوەی باشترین فیلمی کورتی فێستیڤاڵی ستایش بوو، و لە چەندین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیشدا بۆ بەشی کێبڕکێ پێشکەش کرا. == ژیانی کەسی == ئابیار هاوسەرگیری لەگەڵ بەرهەمهێنەر مەحەممەدحوسێن قاسیمی کردووە.<ref>{{cite web |author= |date= |url=https://www.tabnak.ir/fa/news/394503 |website= |language= |title="ازدواج نرگس آبیار با تهیه‌کننده ''شیار ۱۴۳''" |publisher= |accessdate=October 26, 2015}}</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناونیشان !{{Tooltip|سەرچاوە|سەرچاوە}} |- |2014 |''شیاری ١٤٣'' |<ref>{{Citation |title=Track 143 (2014) - IMDb |date=12 November 2014 |url=https://www.imdb.com/title/tt3839906/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2015 |کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن |<ref>{{Citation |title=Objects in Mirror (2013) - IMDb |date=6 August 2015 |url=https://www.imdb.com/title/tt3421354/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2016 |''نەفەس'' |<ref>{{Citation |title=Breath (2016) - IMDb |date=9 November 2016 |url=https://www.imdb.com/title/tt6272704/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2019 |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' |<ref>{{Citation |title=When the Moon Was Full (2019) - IMDb |date=5 June 2019 |url=https://www.imdb.com/title/tt9817018/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |- |2021 |''ئەبلەغ'' |<ref>{{Citation |title=Ablagh (2021) - IMDb |date=February 2021 |url=https://www.imdb.com/title/tt13982026/ |access-date=2021-08-22 |language=en-US}}</ref> |} === تۆڕی پەخشی ماڵەوە === {| class="wikitable sortable" !ساڵ !ناونیشان !سەکۆ !{{Tooltip|سەرچاوە|سەرچاوە}} |- |2025 |''سووشوون'' |شیدا |<ref>{{Cite news|title=بهنوش طباطبایی به عنوان اولین بازیگر سریال ''سووشون'' انتخاب شد|url=https://www.mojnews.com/بخش-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-6/386649-%D8%A8%D9%87%D9%86%D9%88%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D8%A7%D8%B7%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B9%D9%8BD9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D9%88%D9%84%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%84-%D8%B3%D9%88%D9%88%D8%B4%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D8%AF|access-date=2021-08-22|website=خبرگزاری موج|language=fa}}</ref> |- |2025–2026 |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |شیدا |} == خەڵاتەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center;" !ساڵ !فێستیڤاڵ !بەش !بەرهەم !ئەنجام !خەڵات !سەرچاوە |- |2013 |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شانگهایی [[چین]] |خەڵاتی بەهرە نوێییەکانی ئاسیا | rowspan="2" |کەلوپەلەکانی ناو ئاوێنە لەوەی دەبینرێن نزیکترن | {{nom}} | | |- | rowspan="2" |2015 |فێستیڤاڵی فیلمی کرتێلی ژنانی [[فەڕەنسا]] |باشترین دەرهێنەری | {{won}} | | |- |فێستیڤاڵی فیلمی ڤالاکۆلومسکی ڕوبژی [[ڕووسیا]] |خەڵاتی تایبەتی دەستەی داوەران | rowspan="2" |شیاری ١٤٣ | {{won}} | |<ref>{{Cite web |date=۳۰ آبان ۱۳۹۴ |url=https://www.borna.news/fa/tiny/news-341634 |access-date=۱ اسفند ۱۴۰۰ |website=خبرگزاری برنا |language=fa |title=«شیار ۱۴۳» جایزه هیئت داوران جشنواره فیلم روسیه را دریافت کرد}}</ref> |- | rowspan="3" |2016 |فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی داکای [[بەنگلادێش]] |باشترین فیلمسازانی ژن | {{won}} | | |- |فێستیڤاڵی فیلمی شەوە ڕەشەکانی تالینی [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="3" |نەفەس | {{won}} |خەڵاتی دەستەی داوەران | |- | rowspan="2" |دەیەمین جەژنی ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەماییی ئێران |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | rowspan="2" | | rowspan="2" |<ref>{{Cite web |date=۱۵ شهریور ۱۳۹۵ |url=https://www.aecinema.ir/1395/06/15/نامزدهای-دریافت-تندیس-دهمین-جشن-منتقد-2/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922055059/https://www.aecinema.ir/1395/06/15/%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA-%D8%AA%D9%8DA%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AF%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86-%D9%82%D9%86%D8%AA%D9%82%D8%AF-2/ |archive-date=۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲ |access-date=۱ اسفند ۱۴۰۰ |website=سایت خبری هنر و تجربه |language=fa |title=نامزدهای دریافت تندیس دهمین جشن منتقدان و نویسندگان سینمایی ایران اعلام شدند |url-status=dead}}</ref> |- |باشترین سیناریۆ | {{nom}} |- |2017 |فێستیڤاڵی فیلمی ژنانی ڤانکۆڤەری [[کەنەدا]] |باشترین دەرهێنەری |نەفەس | {{won}} | | |- | rowspan="4" |2019 | rowspan="3" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|سی و حەوتەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="8" |''[[ئەو شەوەی کە مانگ پڕ بوو]]'' | {{won}} | rowspan="3" |سیمورغی بلورین | rowspan="3" |<ref>{{Cite web |date=۲۲ بهمن ۱۳۹۷ |url=https://www.asriran.com/fa/news/653667/برندگان-سیمرغ-جشنواره-فیلم-فجر-37-شبی-که-ماه-کامل-شد-سیمرغ‌ها-را-برد-متری-شیش-و-نیم-آراء-مردمی-را-عکس |access-date=2023-12-08 |website=عصر ایران |title=برندگان سیمرغ جشنواره فیلم فجر 37 / «شبی که ماه کامل شد» سیمرغ‌ها را برد، «متری شیش و نیم» آراء مردمی را (+عکس)}}</ref> |- |باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە | {{nom}} |- |باشترین سیناریۆ | {{nom}} |- |بیست و یەکەمین جەژنی سینەمای ئێران |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} |تەندیسی ماڵی سینەما | |- | rowspan="3" |2019 | rowspan="3" |فێستیڤاڵی فیلمی شەوە ڕەشەکانی تالینی [[ئیستۆنیا|ئەستۆنیا]] |باشترین فیلم | {{nom}} |خەڵاتی گەورە | rowspan="3" | |- |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | |- |خەڵاتی بینەران | {{won}} | |- | rowspan="4" |2020 | rowspan="2" |بیستەمین جەژنی حافز |باشترین دەرهێنەری | {{nom}} | rowspan="2" |تەندیسی حافز | rowspan="2" | |- |باشترین سیناریۆ | {{won}} |- | rowspan="2" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|سی و نۆیەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |باشترین دەرهێنەری | rowspan="2" |ئەبلەغ | {{nom}} | rowspan="2" |سیمورغی بلورین | rowspan="2" |<ref name="گزارش نامزدها و برندگان جشنواره فجر 99">[https://vesaleh.com/festival-fajr-film-99/ گزارش کامل نامزدها و برندگان جشنواره فجر 99]{{dead link}}</ref> |- |باشترین فیلم لە ڕوانگەی بینەرانەوە | {{won}} |} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=3492802}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئێران|ژن|فیلم|نووسین}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٠]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلمی ئێرانی]] [[پۆل:سیناریۆنووسانی ئێرانی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:دەرھێنەرانی فیلم بە زمانی فارسی]] c9cwqkdz4yqygs3lbju0f418tibi7il 0 304327 1673757 1673343 2026-09-23T20:18:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673757 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڕۆماننووسی ئێرانی}} {{Infobox person|name=فەتانە حاج سەیدجەوادی|image=Fattaneh Haj Seyed Javadi.jpg|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=1945|birth_place=[[کازیروون]]، [[پارێزگای فارس|فارس]]، [[ئێران]]|death_date=|death_place=|other_names=پەروین<ref>{{Cite web |date=2007-05-10 |title=ادبیات عامه پسند: با کلاس ها |url=https://www.hamshahrionline.ir/news/21664/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D9%87%D8%A7 |access-date=2025-10-28 |website=همشهری آنلاین |language=fa}}</ref>|occupation=|years_active=|known_for=[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|کازیوەی خومار]]|notable_works=}} '''فەتانە حاج سەیدجەوادی''' ({{langx|fa|فتانه حاج‌سیدجوادی}}؛ لەدایکبووی ١٩٤٥) [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{cite web |url=http://www.suhrkamp.de/autoren/fattaneh_haj_seyed_javadi_1714.html |language=German |title=Fattaneh Haj Seyed Javadi |publisher=Suhrkamp / Insel |accessdate=21 March 2015}}</ref><ref>{{cite web |author=Nazila Fathi |date=29 June 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/06/29/books/29wome.html?_r=0 |work=New York Times |language= |title=Women Writing Novels Emerge as Stars in Iran |accessdate=21 March 2015}}</ref> لە [[کازیروون]] لەدایکبووە، سەیدجەوادی لە [[تاران]] و [[ئەسفەھان]] خوێندوویەتی، و دوای ئەوە بۆ ماوەی چەندین ساڵ وانەی وتووەتەوە. لە سەرەتای دەیەی ١٩٩٠دا، ڕۆمانی «کین و ئابێل»ی جێفری ئارچەری وەرگێڕایەوە. یەکەم ڕۆمانی، ''[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|کازیوەی خومار]]'' کە بە [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] بە ناوی ''Der Morgen der Trunkenheit'' بڵاوکرایەوە، بۆ ماوەی چوار ساڵ لەسەر یەک پڕفرۆشترین پەڕتووک بوو لە [[ئێران]]<ref name="Foreign Rights">{{cite web |url=http://www.suhrkamp.de/buecher/in_the_lonesomeness_of_sleep-fattaneh_haj_seyed_javadi_17222.html?d_view=english |language= |title=Fattaneh Haj Seyed Javadi: In the Lonesomeness of Sleep |publisher=Foreign Rights |accessdate=21 March 2015}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٢دا گەیشتە چاپکردنی ٢٩یەمی.<ref name="Mahloujian (2002)">{{cite web |last1=Mahloujian |first1=Azar |date=2002 |url=http://www.iranchamber.com/literature/articles/tale_of_book_iran.php |title=Phoenix From the Ashes: A Tale of the Book in Iran |publisher=Iran Chamber Society |accessdate=24 March 2015}}</ref> دواتر کۆمەڵە چیرۆکێکی کورتی نوسی: (لە گۆشەگیریی خەودا).<ref name="Foreign Rights" /> ''[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|کازیوەی خومار]]'' ({{langx|fa|بامداد خمار}})، چیرۆکی ژنێکی ئەشرافزادە دەگێڕێتەوە کە ھاوسەرگیری لەگەڵ دارتاشێکدا دەکات بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی خێزانەکەی بێتەوە<ref name="Burke2010">{{cite book|last=Burke|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=gEca_4iSNCUC&pg=PA75|title=Iran|date=15 September 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-349-2|pages=75–}}</ref> و بڵاوبوونەوەی ئەم پەڕتووکە خاڵی وەرچەرخان بوو بۆ نووسەرانی ژن. یاسا توندەکانی دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] بوونە ھۆی ئەوەی ئەو دەربڕینانەی لە ژیانی گشتیدا وەرگیراو نەبوون، بپڕژێنرێنە ناو کەسایەتییە خەیاڵییەکانەوە. [[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|ڕۆمانی ''کازیوەی خومار''ی]] جەوادی ئاماژەی بەوە دا کە بابەتی کۆمەڵایەتی دەکرێت تەنانەت لە ناو سنوورەکانی سانسۆریشدا بنوسرێتەوە.<ref name="Khalaj (2013)">{{cite news|last1=Khalaj|first1=Monavar|title=Women in vanguard of writing about Iran|url=https://www.ft.com/content/dfedbcbe-81dd-11e2-b050-00144feabdc0|accessdate=23 March 2015|publisher=Financial Times|date=March 5, 2013|location=Tehran}}</ref> وەشانی [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئینگلیزیی]] پەڕتووکەکە لەژێر ناونیشانی ''The Morning After'' لەلایەن فیروز میدیا لە ساڵی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.firouzmedia.com/the-morning-after |access-date=August 30, 2026 |website=Firouzmedia.com |title=Persian Best-Selling Novel of All Time |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} gzz10upzf854xr9z44jrg8sw0g6lzoj 1674030 1673757 2026-09-24T09:20:53Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674030 wikitext text/x-wiki {{Short description|ڕۆماننووسی ئێرانی}} {{Infobox person|name=فەتانە حاج سەیدجەوادی|image=Fattaneh Haj Seyed Javadi.jpg|alt=|caption=|birth_name=|birth_date=1945|birth_place=[[کازیروون]]، [[پارێزگای فارس|فارس]]، [[ئێران]]|death_date=|death_place=|other_names=پەروین<ref>{{Cite web |date=2007-05-10 |title=ادبیات عامه پسند: با کلاس ها |url=https://www.hamshahrionline.ir/news/21664/%D8%A7%D8%AF%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%DA%A9%D9%84%D8%A7%D8%B3-%D9%87%D8%A7 |access-date=2025-10-28 |website=همشهری آنلاین |language=fa}}</ref>|occupation=|years_active=|known_for=[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|کازیوەی خومار]]|notable_works=}} '''فەتانە حاج سەیدجەوادی''' ({{langx|fa|فتانه حاج‌سیدجوادی}}؛ لەدایکبووی ١٩٤٥) [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{cite web |url=http://www.suhrkamp.de/autoren/fattaneh_haj_seyed_javadi_1714.html |language=German |title=Fattaneh Haj Seyed Javadi |publisher=Suhrkamp / Insel |accessdate=21 March 2015}}</ref><ref>{{cite web |author=Nazila Fathi |date=29 June 2005 |url=https://www.nytimes.com/2005/06/29/books/29wome.html?_r=0 |work=New York Times |language= |title=Women Writing Novels Emerge as Stars in Iran |accessdate=21 March 2015}}</ref> لە [[کازیروون]] لەدایکبووە، سەیدجەوادی لە [[تاران]] و [[ئەسفەھان]] خوێندوویەتی، و دوای ئەوە بۆ ماوەی چەندین ساڵ وانەی وتووەتەوە. لە سەرەتای دەیەی ١٩٩٠دا، ڕۆمانی «کین و ئابێل»ی جێفری ئارچەری وەرگێڕایەوە. یەکەم ڕۆمانی، ''[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|کازیوەی خومار]]'' کە بە [[زمانی ئەڵمانی|ئەڵمانی]] بە ناوی ''Der Morgen der Trunkenheit'' بڵاوکرایەوە، بۆ ماوەی چوار ساڵ لەسەر یەک پڕفرۆشترین پەڕتووک بوو لە [[ئێران]]<ref name="Foreign Rights">{{cite web |url=http://www.suhrkamp.de/buecher/in_the_lonesomeness_of_sleep-fattaneh_haj_seyed_javadi_17222.html?d_view=english |language= |title=Fattaneh Haj Seyed Javadi: In the Lonesomeness of Sleep |publisher=Foreign Rights |accessdate=21 March 2015}}</ref> و لە ساڵی ٢٠٠٢دا گەیشتە چاپکردنی ٢٩یەمی.<ref name="Mahloujian (2002)">{{cite web |last1=Mahloujian |first1=Azar |date=2002 |url=http://www.iranchamber.com/literature/articles/tale_of_book_iran.php |title=Phoenix From the Ashes: A Tale of the Book in Iran |publisher=Iran Chamber Society |accessdate=24 March 2015}}</ref> دواتر کۆمەڵە چیرۆکێکی کورتی نوسی: (لە گۆشەگیریی خەودا).<ref name="Foreign Rights" /> ''[[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|کازیوەی خومار]]'' ({{langx|fa|بامداد خمار}})، چیرۆکی ژنێکی ئەشرافزادە دەگێڕێتەوە کە ھاوسەرگیری لەگەڵ دارتاشێکدا دەکات بۆ ئەوەی ڕووبەڕووی خێزانەکەی بێتەوە<ref name="Burke2010">{{cite book|last=Burke|first=Andrew|url=https://books.google.com/books?id=gEca_4iSNCUC&pg=PA75|title=Iran|date=15 September 2010|publisher=Lonely Planet|isbn=978-1-74220-349-2|pages=75–}}</ref> و بڵاوبوونەوەی ئەم پەڕتووکە خاڵی وەرچەرخان بوو بۆ نووسەرانی ژن. یاسا توندەکانی دوای [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ١٩٧٩]] بوونە ھۆی ئەوەی ئەو دەربڕینانەی لە ژیانی گشتیدا وەرگیراو نەبوون، بپڕژێنرێنە ناو کەسایەتییە خەیاڵییەکانەوە. [[کازیوەی خومار (ڕۆمان)|ڕۆمانی ''کازیوەی خومار''ی]] جەوادی ئاماژەی بەوە دا کە بابەتی کۆمەڵایەتی دەکرێت تەنانەت لە ناو سنوورەکانی سانسۆریشدا بنوسرێتەوە.<ref name="Khalaj (2013)">{{cite news|last1=Khalaj|first1=Monavar|title=Women in vanguard of writing about Iran|url=https://www.ft.com/content/dfedbcbe-81dd-11e2-b050-00144feabdc0|accessdate=23 March 2015|publisher=Financial Times|date=March 5, 2013|location=Tehran}}</ref> وەشانی [[ئینگلیزیی ئەمریکی|ئینگلیزیی]] پەڕتووکەکە لەژێر ناونیشانی ''The Morning After'' لەلایەن فیروز میدیا لە ساڵی ٢٠٢٢دا بڵاوکرایەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.firouzmedia.com/the-morning-after |access-date=August 30, 2026 |website=Firouzmedia.com |title=Persian Best-Selling Novel of All Time |url-status=live}}</ref> == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی ئێرانی]] [[پۆل:زیندووان]] b0dsopiapi6m50z7z83oiv005nr5is2 0 304328 1673661 1673393 2026-09-23T17:11:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]]، [[دەروازە:وڵاتەکان|وڵاتەکان]] و [[دەروازە:فەڕەنسا|فەڕەنسا]] 1673661 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{native name|fro|Reaume de France}}<br />{{native name|frm|Royaulme de France}}<br />{{native name|fr|Royaume de France}}<br />{{native name|la|Regnum Franciæ}} | conventional_long_name = شانشینی فەڕەنسا | common_name = [[فەڕەنسا]] | image_flag = Royal Standard of the King of France.svg | image_flag2 = Royal flag of France.svg | flag_caption = [[ئاڵای فەڕەنسا|ئاڵای شاھانە]]<br/>سەرەوە: ئاڵای شاھانەی فەڕەنسا (١٦٤٣–١٧٩٠)<br/>خوارەوە: ئاڵای سەردەمی [[بنەماڵەی بۆربۆن]] (١٥٨٩–١٧٩٢؛ ١٨١٤–١٨٣٠) | image_coat = Grand Royal Coat of Arms of France & Navarre.svg | symbol_type = نیشانی شاھانەی فەڕەنسا و نەبارا | image_map = Kingdom of France 1000.svg | image_map_caption = نەخشەی شانشینی فەڕەنسا لە ساڵی ١٠٠٠ | image_map2 = French Colonial Empire 1714 (light blue) v15(1).png | image_map2_caption = شانشینی فەڕەنسا و ناوچە کۆلۆنیالەکانی لە ساڵی ١٧١٤ (بە شینی کاڵ) | national_motto = "[[Montjoie Saint Denis!]]"<br />("مۆنتژوا سەن دۆنی!") | national_anthem = [[Marche Henri IV]] / [[Le Retour des Princes Français à Paris]]<br />("مارشی ھێنریی چوارەم" / "گەڕانەوەی شازادە فەڕەنسییەکان بۆ پاریس")<br />(١٥٩٠–١٧٩٢، ١٨١٤–١٨٣٠) | life_span = ٩٨٧–١٧٩٢<br />١٨١٤–١٨١٥<br />١٨١٥–١٨٣٠ | event_pre = پەیمانی ڤێردۆن | date_pre = ١٠ی ئابی ٨٤٣ | event_start = دامەزراندنی خانەدانی کاپێ | date_start = ٣ی تەممووزی ٩٨٧ | event1 = [[جەنگی سەد ساڵە]] | date_event1 = ١٣٣٧–١٤٥٣ | event2 = جەنگە ئایینییەکانی فەڕەنسا | date_event2 = ١٥٦٢–١٥٩٨ | event3 = [[شۆڕشی فەڕەنسا]] | date_event3 = ٥ی ئایاری ١٧٨٩ | event4 = ھەڵوەشاندنەوەی پاشایەتی | date_event4 = ٢١ی ئەیلوولی ١٧٩٢ | event5 = گەڕاندنەوەی بۆربۆنەکان | date_event5 = ٦ی نیسانی ١٨١٤ | event_end = شۆڕشی تەممووز | date_end = ٢ی ئابی ١٨٣٠ | year_start = ٩٨٧ | year_end = ١٨٣٠ | p1 = فڕانسیای ڕۆژاوا | flag_p1 = Banner of the King of France.svg | s1 = شانشینی فەڕەنسا (١٧٩١–١٧٩٢) | flag_s1 = Flag of France (1790–1794).svg | s2 = [[کۆماری یەکەمی فەڕەنسا]] | flag_s2 = Flag of France.svg | s3 = [[یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا]] | flag_s3 = Flag of France.svg | s4 = پاشایەتیی تەممووز | flag_s4 = Flag of France.svg | capital = [[پاریس]] (٩٨٧–١٦٨٢، ١٧٨٩–١٧٩٢؛ ١٨١٤–١٨٣٠)<br />[[کۆشکی ڤێرسای|ڤێرسای]] (ناڕەسمی، ١٦٨٢–١٧٨٩) | official_languages = [[زمانی لاتینی]] (تا ١٥٣٩)<br />[[زمانی فەڕەنسی]] (لە سەدەی ١٢یەمەوە) | languages_type = زمانە ناوچەییەکان | languages = [[زمانی برێتۆن|برێتۆن]]، [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]]، ئۆکسیتان، نۆرمان، پیکارد، باسک، ئەلزاسی | government_type = پاشایەتیی ڕەھا (٩٨٧–١٧٩١)<br />[[پاشایەتیی دەستووری]] (١٧٩١–١٧٩٢، ١٨١٤–١٨١٥، ١٨١٥–١٨٣٠) | title_leader = [[شا]] | leader1 = ئۆگ کاپێ (یەکەم) | year_leader1 = ٩٨٧–٩٩٦ | leader2 = چارلسی دەیەم (کۆتایی) | year_leader2 = ١٨٢٤–١٨٣٠ | title_deputy = [[سەرۆکوەزیران]] | deputy1 = شارل-مۆریس دی تالێران (یەکەم) | year_deputy1 = ١٨١٥ | deputy2 = کازیمیر دی ڕۆشکشوار (کۆتایی) | year_deputy2 = ١٨٣٠ | legislature = پەرلەمان | house1 = [[ئەنجومەنی باڵا]] | house2 = [[ئەنجومەنی خواروو]] | largest_city = پاریس | religion = [[کەنیسەی کاسۆلۆکی|کاسۆلۆکی ڕۆمانی]] ([[دینی دەوڵەت]])<br />پرۆتستانتیزم ([[ھوگێنۆتەکان]])<br />[[جوولەکە|جوویەتی]] | currency = لیڤر، دێنیر، سۆل، فڕانکی فەڕەنسی، لویی دۆر | stat_year1 = ١٧١٤ | stat_area1 = 10000000 | stat_pop1 = 21500000 | era = [[سەدەکانی ناوین]] / سەردەمی مۆدێرنی پێشوو | today = {{flag|France}} }} '''شانشینی فەڕەنسا''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|Royaume de France}}؛ بە [[فەڕەنسیی کۆن]]: {{lang|fro|Reaume de France}}؛ بە [[زمانی لاتینی]]: {{lang|la|Regnum Franciæ}}) زاراوەیەکی مێژوونووسییە کە بە چەندین قۆناغی سیاسیی دەوڵەتی [[فەڕەنسا]] لە سەردەمی [[سەدەکانی ناوین]] و سەرەتای سەردەمی مۆدێرندا دەوترێت. ئەم شانشینە لە سەدەکانی ناوینی باڵاوە تا ھەڵوەشاندنەوەی لە سەدەی نۆزدەھەمدا، یەکێک لە بەھێزترین دەوڵەتەکانی کیشوەری ئەورووپا بوو. ھاوکات زلھێزێکی سەرەتایی کۆلۆنیالیزم بوو، خاوەنی کۆلۆنیی بەرفراوان بوو لە ئاسیا و ئەفریقا، و گەورەترینیان لە ئەمریکای باکوور بە ناوی فەڕەنسای نوێ لە دەوروبەری [[دەریاچە گەورەکان]] و دۆڵی [[میسیسیپی]] بوو.<ref>{{cite book|editor-first=Melvin E.|editor-last=Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3}}</ref> لە سەدەی ھەژدەھەمدا، ئیمپراتۆریەتیی کۆلۆنیالی فەڕەنسا گەیشتە ڕووبەری زیاتر لە ١٠ ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشە، کە دووەم گەورەترین ئیمپراتۆریەتیی جیھان بوو لە دوای [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|title=Western colonialism - European expansion since 1763|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2021-08-20}}</ref> شانشینی فەڕەنسا ڕاستەوخۆ لە فڕانسیای ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتیی کارۆلینجی سەرچاوەی گرت، کە بەپێی پەیمانی ڤێردۆن لە ساڵی ٨٤٣ درا بە شارڵی کەچەڵ. لە ساڵی ٩٨٧دا بە ھەڵبژاردنی ئۆگ کاپێ وەک پاشا، خانەدانی کاپێ دامەزرا. لە سەرەتادا ناوچەکە بە ''فڕانسیا'' و فەرمانڕەواکەشی بە ''پاشای فڕانکەکان'' (بە لاتینی: {{lang|la|rex Francorum}}) دەناسرا. یەکەمین پاشا کە بە فەرمی ناوی «پاشای فەڕەنسا»ی (بە لاتینی: {{lang|la|rex Francie}}) لە خۆی نا، فیلیپی دووەم بوو لە ساڵی ١١٩٠دا. لەو کاتەوە فەڕەنسا لەلایەن کاپێییەکان و لقەکانیان وەک ماڵی ڤالوا و [[بنەماڵەی بۆربۆن]] بەڕێوەدەبرا تا ئەوکاتەی بەھۆی [[شۆڕشی فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٧٩٢دا پاشایەتی ھەڵوەشایەوە. شانشینی فەڕەنسا دوو جار لەگەڵ شانشینی [[نەبارا]] لە یەکێتییەکی کەسییدا بوو (١٢٨٤–١٣٢٨ و ١٥٧٢–١٦٢٠)، تا ئەو کاتەی نەبارا بە تەواوی خرایە سەر فەڕەنسا. لە سەردەمی سەدەکانی ناویندا، فەڕەنسا پاشایەتییەکی دەرەبەگیی ناڕێکخراو بوو. دەسەڵاتی پاشا لە ناوچەکانی وەک [[ویلایەتی نۆرماندی]]، برێتانی، ئاکویتێن، پرۆڤانس و کەتەلۆنیادا زۆر کەم بوو. لە کۆتایی سەدەکانی ناویندا، ڕکابەریی نێوان خانەدانی کاپێ و دەسەڵاتدارانی [[شانشینی ئینگلتەرا]] لە بنەماڵەی پلانتەجینێت بووە ھۆی بەرپابوونی زنجیرە شەڕێک کە بە [[جەنگی سەد ساڵە]] (١٣٣٧–١٤٥٣) ناسراوە. پاش سەرکەوتنی فەڕەنسا لەو جەنگەدا، دەسەڵاتی ناوەندی پتەو بوو و دەوڵەتەکە ھەوڵی دا ھەژموونی خۆی بۆ ناوچەکانی ئیتاڵیا فراوان بکات، بەڵام لە جەنگەکانی ئیتاڵیادا (١٤٩٤–١٥٥٩) لەلایەن ئیسپانیا و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]] شکستی پێھێنرا.<ref>{{cite book|last=Price|first=Roger|title=A Concise History of France|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84480-2|pages=30–35}}</ref> لە سەردەمی مۆدێرنی پێشوودا، فەڕەنسا بەرەو ناوەندگەراییەکی زیاتر چوو؛ [[زمانی فەڕەنسی]] جێگەی زمانەکانی تری لە بەڵگەنامە فەرمییەکاندا گرتەوە، و پاشاکان سیستمی پاشایەتیی ڕەھایان پێکھێنا کە بە ''ڕژێمی کۆن'' (Ancien Régime) ناسرا. لە ڕووی ئایینییەوە، دەوڵەت لە نێوان زۆرینەی کاسۆلیک و کەمینەی پرۆتستانت ([[ھوگێنۆتەکان]]) دابەش بوو، کە بووە ھۆی جەنگە ئایینییەکانی فەڕەنسا (١٥٦٢–١٥٩٨). لە سەردەمی پاشایەتیی [[لویی چواردەیەم]]دا فەڕەنسا بوو بە بەھێزترین وڵاتی ئەورووپا. بەھۆی ململانێ لەگەڵ [[شانشینی بەریتانیای مەزن]] لە [[جەنگی حەوت ساڵە]]دا، فەڕەنسا زۆربەی کۆلۆنییەکانی لە ئەمریکای باکوور لەدەستدا. بەشداریی فەڕەنسا لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا]] دژی پاشا [[جۆرجی سێیەم]] بووە ھۆی سەربەخۆیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، بەڵام تێچوویەکی دارایی گەورەی لەسەر فەڕەنسا دروست کرد کە زەمینەی بۆ شۆڕشی ساڵی ١٧٨٩ خۆش کرد.<ref>{{cite book|last=Doyle|first=William|title=The French Revolution: A Very Short Introduction|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-285396-7|pages=14–26}}</ref> لە ساڵی ١٧٩١دا شانشینەکە [[پاشایەتیی دەستووری]] پەسەند کرد، بەڵام ساڵێک دواتر پاشایەتی بە فەرمی ھەڵوەشایەوە و [[کۆماری یەکەمی فەڕەنسا]] ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٨١٤دا، دوای شکستھێنانی [[ناپۆلیۆن بۆناپارت]] لە [[شەڕەکانی ناپلیۆن]]دا، پاشایەتیی بۆربۆنەکان گەڕێنرایەوە و تا شۆڕشی تەممووزی ١٨٣٠ بەردەوام بوو. == مێژووی سیاسی == === فڕانسیای ڕۆژاوا === [[File:Le royaume des Francs sous Hugues Capet-en.svg|thumb|left|فڕانسیای ڕۆژاوا لە سەردەمی ئۆگ کاپێ (٩٨٧–٩٩٦ ز)]] لە ساڵانی کۆتایی دەسەڵاتی [[شارلمان]]دا، [[ڤایکینگەکان]] ھێرشیان کردە سەر ناوچە باکووری و ڕۆژاواییەکانی شانشینی فڕانکەکان. دوای مردنی شارلمان لە ساڵی ٨١٤، میراتگرەکانی نەیانتوانی یەکڕیزیی سیاسی بپارێزن و ئیمپراتۆریەتەکەیان دابەش بوو. بەپێی پەیمانی ڤێردۆن لە ساڵی ٨٤٣، ئیمپراتۆریەتیی کارۆلینجی دابەشکرا بەسەر سێ بەشدا، و شارڵی کەچەڵ بوو بە فەرمانڕەوای فڕانسیای ڕۆژاوا، کە بڕبڕەی پشتی شانشینی فەڕەنسای داھاتووی پێکھێنا.<ref>{{cite book|last=Bradbury|first=Jim|title=The Capetians: Kings of France, 987–1328|date=2007|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-85285-528-4|pages=15–25}}</ref> پاش مردنی لۆتێری دووەم لە ساڵی ٨٦٩، شارڵی کەچەڵ تاجی پاشایەتیی لۆتارینجیای لەسەر نا، بەڵام بەپێی پەیمانی میرسن (٨٧٠) ناچار بوو زۆربەی ئەو ناوچانە بداتە براکانی، و حەوزی ڕووباری ڕۆن و مۆزی پاراست (لەوانە ڤێردۆن، ڤییەن و [[بێزانسۆن]])، بەڵام ناوچەی [[ڕاینلاند]] لەگەڵ شارەکانی [[ئاخن]]، مێتز و [[تریر]] بۆ فڕانسیای ڕۆژھەڵات مانەوە. ھێرشی ڤایکینگەکان بە درێژایی ڕووبارەکانی لوار، [[ڕووباری سین]] و ڕێڕەوە ئاوییەکانی تر زیادی کرد. لە سەردەمی شارڵی سادەدا (٨٩٨–٩٢٢)، ڤایکینگەکان بە ڕابەرایەتیی [[ڕۆلۆ]] لە خاکی [[سکاندیناڤیا]]وە بە درێژایی ڕووباری سین لە خوارەوەی پاریس نیشتەجێ بوون، لە ناوچەیەکدا کە دواتر بە [[ویلایەتی نۆرماندی]] ناسرا.<ref>{{cite journal|first=Stuart|last=Airlie|title=Review article: After Empire-recent work on the emergence of post-Carolingian kingdoms|journal=Early Medieval Europe|date=1993|volume=2|issue=2|pages=153–161|doi=10.1111/j.1468-0254.1993.tb00015.x}}</ref> === سەدەکانی ناوینی باڵا === [[File:Territorial Conquests of Philip II of France.png|thumb|فراوانبوونی خاکی فەڕەنسا لە سەردەمی فیلیپی دووەم (١١٨٠–١٢٢٣)]] لە ساڵی ٩٨٧دا بە ھەڵبژاردنی ئۆگ کاپێ، دووکی فەڕەنسا و کاونتی پاریس، خانەدانی کاپێ لەسەر تەختی پاشایەتی جێگیر بوو. ئەم خانەدانە لەگەڵ لقەکانی وەک ماڵی ڤالوا و [[بنەماڵەی بۆربۆن]] بۆ ماوەی زیاتر لە ٨٠٠ ساڵ حوکمی فەڕەنسایان کرد.<ref>{{cite book|author=William W. Kibler|title=Medieval France: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=MQoKeohhNkMC&pg=PA879|year=1995|publisher=Taylor & Francis|page=879|isbn=978-0-8240-4444-2}}</ref> لە سەرەتادا دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی پاشا تەنیا ناوچەیەکی بچووکی دەوروبەری پاریس و ڕووباری سینی دەگرتەوە، لە کاتێکدا دەسەڵاتدارە ناوچەییە بەھێزەکان خاوەنی ناوچەی بەرفراوان بوون. ئەم دۆخە ئاڵۆزتر بوو کاتێک لە ساڵی ١٠٦٦ [[وێلیامی داگیرکەر]] دووکی نۆرماندی دەستی بەسەر [[شانشینی ئینگلتەرا]]دا گرت. ھێنریی دووەمی ئینگلتەرا لە ڕێگەی میرات و ھاوسەرگیرییەوە لەگەڵ ئێلینۆری ئاکویتێن، دەسەڵاتی بەسەر بەشێکی گەورەی ڕۆژاوای فەڕەنسادا کێشا کە پێی دەوترا ئیمپراتۆریەتیی ئەنجێڤین. بەڵام پاش سەرکەوتنی فەڕەنسییەکان لە شەڕی بوڤین لە ساڵی ١٢١٤ بە سەرکردایەتیی فیلیپی دووەم، پاشاکانی ئینگلتەرا زۆربەی خاکەکانیان لەدەستدا و تەنیا ناوچەی گاسکۆنی لە باشووری ڕۆژاوا لە دەستیاندا مایەوە.<ref>{{cite book|last=Lewis|first=Peter Shervey|title=Later Medieval France: The Polity|date=1968|publisher=Macmillan|isbn=978-0-333-08573-8|pages=45–60}}</ref> === کۆتایی سەدەکانی ناوین و جەنگی سەد ساڵە === مردنی چارلسی چوارەم لە ساڵی ١٣٢٨ بێ بەجێھێشتنی میراتگری کوڕ، کۆتایی بە لقی سەرەکیی کاپێییەکان ھێنا. بەپێی یاسای سالیک، تەختی پاشایەتی نەدەگوازرایەوە بۆ ژنان، بۆیە تەختەکە درا بە [[فیلیپی شەشەم]] لە ماڵی ڤالوا. شا [[ئێدواردی سێیەمی ئینگلتەرا]] کە لە لایەن دایکییەوە نەوەی پاشای فەڕەنسا بوو، داوای تەختی فەڕەنسای کرد، کە ئەمەش بووە ھۆی دەستپێکردنی [[جەنگی سەد ساڵە]] (١٣٣٧–١٤٥٣).<ref>{{cite book|last=Atkinson|first=Alice Minerva|title=A Brief History of the Hundred Years' War|date=2012|publisher=Forgotten Books|isbn=978-1-4400-5847-9|pages=50–75}}</ref> جگە لە وێرانکارییەکانی شەڕەکە، پەتای [[مردنی ڕەش]] لە ساڵی ١٣٤٨ لە ئیتاڵیاوە گەیشتە فەڕەنسا و بە خێرایی بە دۆڵی ڕووباری ڕۆندا بڵاوبووەوە. مەزەندە دەکرێت لە کۆی دانیشتووانی ١٨ بۆ ٢٠ ملیۆنیی فەڕەنسا لە ساڵی ١٣٢٨، نزیکەی لەسەدا ٥٠ یان زیاتری بەھۆی پەتاکەوە گیانیان لەدەستدابێت.<ref>{{cite book|last=Byrne|first=Joseph P.|url=https://books.google.com/books?id=UmXsP_6UEYAC|title=Daily Life during the Black Death|publisher=Greenwood|year=2006|isbn=978-0-313-33297-5|pages=102–115}}</ref> لە سەدەی پازدەھەمدا بە دەرکەوتنی ژاندارک و بەسەرکردایەتیی شارلسی حەوتەم، فەڕەنسییەکان توانییان ئینگلیزەکان لە تەواوی خاکی فەڕەنسا دەربکەن جگە لە شاری کالێ. === سەردەمی ڕێنێسانس و چاکسازی === لە سەردەمی ڕێنێسانسدا دامەزراوە کارگێڕییە ناوەندییەکان بەھێز کران و کەلتوور و ھونەری [[کلاسیزم]] گەشەی سەند.<ref>{{cite book|last=Zerner|first=Henri|title=Renaissance Art in France: The Invention of Classicism|publisher=Flammarion|date=2003|isbn=978-2-08-010683-4|pages=80–95}}</ref> لە ساڵی ١٥٣٩دا، پاشا فرانسوای یەکەم فەرمانی ڤیلێ-کۆترێی دەرکرد کە بەپێی ماددەکانی ١١٠ و ١١١، زمانی فەڕەنسی کرا بە زمانی فەرمیی تەواوی دادگاکان، بەڵگەنامە یاساییەکان و یاسادانانی دەوڵەت لە جێگەی زمانی لاتینی. ==== جەنگەکانی ئیتاڵیا ==== دوای جەنگی سەد ساڵە، [[چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا]] پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[ھێنری حەفتەمی ئینگلتەرا]]، ئیمپراتۆر مەکسیمیلیانی یەکەم و [[فێرناندۆی دووەم]]ی شای ئەراگۆن واژوو کرد. ئەم پەیماننامانە ڕێگەیان بۆ فەڕەنسا خۆشکرد کە بچێتە ناو جەنگە درێژخایەنەکانی ئیتاڵیاوە (١٤٩٤–١٥٥٩)، کە بووە ھۆی دەستپێکردنی ململانێیەکی گەورە لەگەڵ ماڵی [[ھابسبۆرگ]]. ==== جەنگە ئایینییەکانی فەڕەنسا ==== لەگەڵ بڵاوبوونەوەی بیری [[چاکسازیی پرۆتیستانتی]] لەلایەن [[ژان کالڤین]]ەوە، کەمینەیەکی بەھێزی پرۆتستانت لە فەڕەنسا دروست بوو کە بە [[ھوگێنۆتەکان]] دەناسران. لە سەردەمی شا ھێنریی دووەم و دواتر بە سەرپەرشتیی [[کاترین دێ مێدیچی]] شاژنی دایک، گرژیی ئایینی توندوتیژی لێکەوتەوە. لە ٢٤ی ئابی ١٥٧٢دا، کۆمەڵکوژیی ڕۆژی سەینت باڕتۆلۆمیو ڕوویدا کە تێیدا ھەزاران ھوگێنۆت کوژران.<ref>{{cite book|last=Holt|first=Mack P.|title=The French Wars of Religion, 1562–1629|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83401-8|pages=82–95}}</ref> ململانێکە لە شەڕی سێ ھێنرییەکاندا گەیشتە لووتکە. دوای کوژرانی ھێنریی سێیەم لە ساڵی ١٥٨٩، پاشای پرۆتستانتی نەبارا بە ناوی [[ھێنریی چوارەمی فەڕەنسا]] تەختی پاشایەتیی گرتە دەست و بووە یەکەم پاشای [[بنەماڵەی بۆربۆن]]. ھێنریی چوارەم بۆ کۆتاییھێنان بە شەڕەکە لە پرۆتستانتیزم پاشەکشەی کرد و بوو بە کاسۆلیک، و لە ساڵی ١٥٩٨ فەرمانی نانتی دەرکرد کە ئازادیی پەرستش و مافی مەدەنیی بەخشییە پرۆتستانتەکان.<ref>{{cite book|last=Buisseret|first=David|title=Henry IV: King of France|publisher=Routledge|isbn=978-0-04-445635-3|date=1990|pages=70–85}}</ref> === سەردەمی مۆدێرنی پێشوو === [[File:Louis XIV of France.jpg|thumb|left|[[لویی چواردەیەم]]، ناسراو بە «پاشای خۆر»، تابلۆی ھیاسنت ڕیگۆ (١٧٠١)]] لە سەردەمی پاشا [[لویسی سێزدەھەم]] و سەرۆکوەزیرانەکەی، کاردیناڵ [[ئارماند دی ڕیشیلۆ]]، فەڕەنسا لە [[شەڕی سی ساڵە]]دا (١٦١٨–١٦٤٨) بەشداریی کرد دژی ھابسبۆرگەکان و ئیسپانیا. ئاشتیی وێستفالیا (١٦٤٨) و پەیمانی پیرینێ (١٦٥٩) پێگەی فەڕەنسای وەک زلھێزی سەرەکیی ئەورووپا چەسپاند، و فەڕەنسا دەستی بەسەر ناوچەی ڕووسیۆندا گرت دوای ڕووخانی [[کۆماری کەتەلۆنیا (١٦٤١)]]. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی درێژخایەنی [[لویی چواردەیەم]]دا (١٦٤٣–١٧١٥)، ناسراو بە «پاشای خۆر»، ناوەندگەرایی دەوڵەت گەیشتە لووتکە. لویی چواردەیەم بە بنیاتنانی [[کۆشکی ڤێرسای]] لە نزیک پاریس، دەسەڵاتی دەرەبەگەکانی سنووردار کرد و تەواوی دەسەڵاتی لە دەستی خۆیدا کۆکردەوە. بە فەرمانی فۆنتێنبڵۆ لە ساڵی ١٦٨٥، فەرمانی نانتی ھەڵوەشاندەوە، کە بووە ھۆی کۆچی سەدان ھەزار پرۆتستانت بۆ دەرەوەی فەڕەنسا. بەپێی وەسیەتنامەی چارلسی دووەمی پاشای ئیسپانیا، تەختی ئیسپانیا درا بە نەوەی لویی، [[فیلیپی پێنجەمی ئیسپانیا]]، کە ئەمەش بووە ھۆی بەرپابوونی جەنگی جێنشینیی ئیسپانیا (١٧٠١–١٧١٤).<ref>{{cite book|last=Wolf|first=John B.|title=Louis XIV|date=1972|publisher=Springer|isbn=978-1-349-01470-5|pages=500–530}}</ref> لە سەردەمی [[لویی پانزدەیەمی فەڕەنسا]]دا (١٧١٥–١٧٧٤)، بیرۆکەکانی [[سەردەمی ڕۆشنگەری]] لە ڕێگەی فەیلەسووفانی وەک [[ڤۆڵتێر]] و مۆنتێسکیۆ بڵاوبوونەوە. شکستی فەڕەنسا لە [[جەنگی حەوت ساڵە]]دا (١٧٥٦–١٧٦٣) بەرامبەر بەریتانیا و [[پرووسیا]] بووە ھۆی لەدەستدانی کۆلۆنییەکانی لە کەنەدا و ھیندستان. لە سەردەمی پاشا لویی شازدەھەمدا، چاکسازییە داراییەکانی [[ئان ڕۆبێر ژاک تۆرگو]] لەلایەن دەستڕۆیشتووەکانەوە ڕەتکرانەوە، و قەرزەکانی دەوڵەت بەھۆی پشتگیریکردنی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا]] قەیرانێکی گەورەی داراییان دروستکرد.<ref>{{cite book|last=Roche|first=Daniel|title=France in the Enlightenment|date=1998|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-00199-2|pages=210–235}}</ref> === شۆڕش و پاشایەتیی دەستووری === لە ئایاری ١٧٨٩دا بەھۆی تەنگژەی دارایی، پاشا ئەنجومەنی چینەکانی کۆکردەوە. لە مانگی تەممووزدا خەڵکی پاریس قەڵای باستیلیا گرت و [[شۆڕشی فەڕەنسا]] دەستی پێکرد. لە ٣ی ئەیلوولی ١٧٩١دا، فەڕەنسا یەکەم دەستووری نووسراوی خۆی پەسەند کرد و بوو بە پاشایەتییەکی دەستووری. بەڵام ئەم قۆناغە زۆری نەخایاند، و لە ٢١ی ئەیلوولی ١٧٩٢دا پاشایەتی ھەڵوەشایەوە و [[کۆماری یەکەمی فەڕەنسا]] ڕاگەیەندرا. شا لویی شازدەھەم لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٧٩٣ بە تاوانی خیانەتی گەورە لە ڕێگەی گێلۆتینەوە لەسێدارەدرا. === گەڕاندنەوەی بۆربۆنەکان و پاشایەتیی تەممووز === [[File:Carlos X de Francia (François Gérard).jpg|thumb|left|چارلسی دەیەم، دوا پاشای فەڕەنسا لە بنەماڵەی بۆربۆن]] دوای ڕووخانی [[یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٨١٤دا، زلھێزەکانی ئەورووپا پاشایەتییان لە فەڕەنسا گەڕاندەوە و لویی ھەژدەھەم بوو بە پاشا. لەگەڵ گەڕانەوەی ناپلیۆن لە مەنفاکەی لە [[ئیلبا]] بۆ ماوەی [[شەڕی سەد ڕۆژە]]، دەسەڵات لە دەستی بۆربۆنەکان دەرچوو، بەڵام دوای [[شەڕی واترلۆ]] لە حوزەیرانی ١٨١٥دا جارێکی تر بۆربۆنەکان گەڕانەوە سەر تەخت. لە ساڵی ١٨٢٤دا، چارلسی دەیەم بوو بە پاشا کە پەیڕەوی لە سیاسەتێکی کۆنەپەرستانە دەکرد لە بەرژەوەندیی کەنیسە و ئەرستۆکراتەکان. دەرکردنی فەرمانەکانی تەممووز بۆ سنووردارکردنی ئازادیی ڕۆژنامەگەری و ھەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان، بووە ھۆی بەرپابوونی شۆڕشی تەممووزی ١٨٣٠. چارلسی دەیەم ناچار بە دەستلەکارکێشانەوە کرا، و پەرلەمان لویی فیلیپی لە ماڵی ئۆرلێئان وەک «پاشای فەڕەنسییەکان» دەستنیشان کرد و پاشایەتیی تەممووز دەستی پێکرد، کە دواتر لە ساڵی ١٨٤٨دا بە شۆڕشی شوبات کۆتایی پێھات و [[کۆماری دووەمی فەڕەنسا]] دامەزرا. == ئایین == [[File:PA00078776-Cathédrale Notre-Dame de Reims 5.jpg|thumb|کەنیسەی نۆتردامی ڕیمس، شوێنی تاج لەسەر نانی پاشاکانی فەڕەنسا]] پێش شۆڕشی فەڕەنسا، کەنیسەی کاسۆلۆکی [[دینی دەوڵەت]] بوو لە شانشینی فەڕەنسادا.<ref>{{cite book|last=Wolf|first=John Baptiste|title=The Emergence of European Civilization: From the Middle Ages to the Opening of the Nineteenth Century|date=1962|publisher=University of Virginia Press|isbn=978-973-32-0316-2|page=419}}</ref> فەڕەنسا لە مێژوودا وەک «کچە گەورەکەی کەنیسە» دەناسرا، و پاشای فەڕەنسا ھەمیشە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ پاپا دەپاراست. پاشاکانی فەڕەنسا لە ڕێگەی سیستمی «گالیکانیزم»ەوە دەسەڵاتێکی فراوانیان لە ھەڵبژاردنی ئەسقەفەکان و بەڕێوەبردنی کەنیسە ناوخۆییەکاندا ھەبوو. لە سەدەی شازدەھەمدا لەگەڵ دەرکەوتنی بیروباوەڕی [[ژان کالڤین]]، ژمارەی پرۆتستانتەکان گەیشتە نزیکەی لەسەدا ١٠ی دانیشتووان. بەڵام جەنگە ئایینییەکان و کۆمەڵکوژیی ڕۆژی سەینت باڕتۆلۆمیو زیانێکی گەورەی بە کۆمەڵگەی ھوگێنۆتەکان گەیاند. ھەڵوەشاندنەوەی فەرمانی نانت لە ساڵی ١٦٨٥ بووە ھۆی کۆچی بەکۆمەڵی زانایان و پیشەوەرانی پرۆتستانت بۆ وڵاتانی تر.<ref>{{cite book|last=Hillerbrand|first=Hans J.|title=Encyclopedia of Protestantism|publisher=Routledge|date=2004|isbn=978-0-415-92472-6|pages=310–325}}</ref> ھەروەھا کۆمەڵگەی جوولەکە لە سەردەمی [[سەرەتای سەدەکانی ناوین]]ەوە لە فەڕەنسادا بوونیان ھەبوو و سەرەڕای دەرکردن و سنووردارکردنی مافەکانیان، ناوەندێکی گرنگی فێربوونی ئایینی بوون. == یاسا بنەڕەتییەکان == یاسا بنەڕەتییەکانی شانشینی فەڕەنسا کۆمەڵێک نەریتی دەستووریی نەنووسراو بوون کە سنووری دەسەڵاتی پاشایەتییان دیاری دەکرد: # ''یاسای سالیک و جێنشینی:'' تەختی پاشایەتی بە شێوەیەکی میراتی دەمایەوە و تەنیا لە ڕێگەی نێرینەوە دەگوازرایەوە، و ژنان مافی وەرگرتنی تەختی پاشایەتییان نەبوو. # ''پابەندبوونی ئایینی:'' پاشای فەڕەنسا دەبوو پەیڕەوی لە ئایینی کاسۆلۆکی بکات؛ بەم ھۆیەوە ھێنریی چوارەم ناچار بوو پێش وەرگرتنی تەخت ببێتە کاسۆلیک. # ''نەگواستنەوەی خاکی شاھانە:'' پاشا خاوەنی سەروەریی خاک بوو، بەڵام بۆی نەبوو بەشێک لە خاکی فەڕەنسا ببەخشێت یان بیفرۆشێت بە دەوڵەتانی تر. == ئەمانەش ببینە == * [[ئاڵای فەڕەنسا]] * [[شۆڕشی فەڕەنسا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:France, Kingdom of}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|وڵاتەکان|فەڕەنسا}} [[پۆل:شانشینی فەڕەنسا]] [[پۆل:مێژووی فەڕەنسا]] [[پۆل:شانشینە پێشووەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتە پێشووەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتە پێشووەکان]] [[پۆل:سەدەکانی ناوین]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ١٨٣٠]] izmqz4sgx13edbt6zs16z4c9ccefs4f 1674037 1673661 2026-09-24T09:29:32Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674037 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{native name|fro|Reaume de France}}<br />{{native name|frm|Royaulme de France}}<br />{{native name|fr|Royaume de France}}<br />{{native name|la|Regnum Franciæ}} | conventional_long_name = شانشینی فەڕەنسا | common_name = [[فەڕەنسا]] | image_flag = Royal Standard of the King of France.svg | image_flag2 = Royal flag of France.svg | flag_caption = [[ئاڵای فەڕەنسا|ئاڵای شاھانە]]<br/>سەرەوە: ئاڵای شاھانەی فەڕەنسا (١٦٤٣–١٧٩٠)<br/>خوارەوە: ئاڵای سەردەمی [[بنەماڵەی بۆربۆن]] (١٥٨٩–١٧٩٢؛ ١٨١٤–١٨٣٠) | image_coat = Grand Royal Coat of Arms of France & Navarre.svg | symbol_type = نیشانی شاھانەی فەڕەنسا و نەبارا | image_map = Kingdom of France 1000.svg | image_map_caption = نەخشەی شانشینی فەڕەنسا لە ساڵی ١٠٠٠ | image_map2 = French Colonial Empire 1714 (light blue) v15(1).png | image_map2_caption = شانشینی فەڕەنسا و ناوچە کۆلۆنیالەکانی لە ساڵی ١٧١٤ (بە شینی کاڵ) | national_motto = "[[Montjoie Saint Denis!]]"<br />("مۆنتژوا سەن دۆنی!") | national_anthem = [[Marche Henri IV]] / [[Le Retour des Princes Français à Paris]]<br />("مارشی ھێنریی چوارەم" / "گەڕانەوەی شازادە فەڕەنسییەکان بۆ پاریس")<br />(١٥٩٠–١٧٩٢، ١٨١٤–١٨٣٠) | life_span = ٩٨٧–١٧٩٢<br />١٨١٤–١٨١٥<br />١٨١٥–١٨٣٠ | event_pre = پەیمانی ڤێردۆن | date_pre = ١٠ی ئابی ٨٤٣ | event_start = دامەزراندنی خانەدانی کاپێ | date_start = ٣ی تەممووزی ٩٨٧ | event1 = [[جەنگی سەد ساڵە]] | date_event1 = ١٣٣٧–١٤٥٣ | event2 = جەنگە ئایینییەکانی فەڕەنسا | date_event2 = ١٥٦٢–١٥٩٨ | event3 = [[شۆڕشی فەڕەنسا]] | date_event3 = ٥ی ئایاری ١٧٨٩ | event4 = ھەڵوەشاندنەوەی پاشایەتی | date_event4 = ٢١ی ئەیلوولی ١٧٩٢ | event5 = گەڕاندنەوەی بۆربۆنەکان | date_event5 = ٦ی نیسانی ١٨١٤ | event_end = شۆڕشی تەممووز | date_end = ٢ی ئابی ١٨٣٠ | year_start = ٩٨٧ | year_end = ١٨٣٠ | p1 = فڕانسیای ڕۆژاوا | flag_p1 = Banner of the King of France.svg | s1 = شانشینی فەڕەنسا (١٧٩١–١٧٩٢) | flag_s1 = Flag of France (1790–1794).svg | s2 = [[کۆماری یەکەمی فەڕەنسا]] | flag_s2 = Flag of France.svg | s3 = [[یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا]] | flag_s3 = Flag of France.svg | s4 = پاشایەتیی تەممووز | flag_s4 = Flag of France.svg | capital = [[پاریس]] (٩٨٧–١٦٨٢، ١٧٨٩–١٧٩٢؛ ١٨١٤–١٨٣٠)<br />[[کۆشکی ڤێرسای|ڤێرسای]] (ناڕەسمی، ١٦٨٢–١٧٨٩) | official_languages = [[زمانی لاتینی]] (تا ١٥٣٩)<br />[[زمانی فەڕەنسی]] (لە سەدەی ١٢یەمەوە) | languages_type = زمانە ناوچەییەکان | languages = [[زمانی برێتۆن|برێتۆن]]، [[زمانی کەتەلۆنی|کەتەلۆنی]]، ئۆکسیتان، نۆرمان، پیکارد، باسک، ئەلزاسی | government_type = پاشایەتیی ڕەھا (٩٨٧–١٧٩١)<br />[[پاشایەتیی دەستووری]] (١٧٩١–١٧٩٢، ١٨١٤–١٨١٥، ١٨١٥–١٨٣٠) | title_leader = [[شا]] | leader1 = ئۆگ کاپێ (یەکەم) | year_leader1 = ٩٨٧–٩٩٦ | leader2 = چارلسی دەیەم (کۆتایی) | year_leader2 = ١٨٢٤–١٨٣٠ | title_deputy = [[سەرۆکوەزیران]] | deputy1 = شارل-مۆریس دی تالێران (یەکەم) | year_deputy1 = ١٨١٥ | deputy2 = کازیمیر دی ڕۆشکشوار (کۆتایی) | year_deputy2 = ١٨٣٠ | legislature = پەرلەمان | house1 = [[ئەنجومەنی باڵا]] | house2 = [[ئەنجومەنی خواروو]] | largest_city = پاریس | religion = [[کەنیسەی کاسۆلۆکی|کاسۆلۆکی ڕۆمانی]] ([[دینی دەوڵەت]])<br />پرۆتستانتیزم ([[ھوگێنۆتەکان]])<br />[[جوولەکە|جوویەتی]] | currency = لیڤر، دێنیر، سۆل، فڕانکی فەڕەنسی، لویی دۆر | stat_year1 = ١٧١٤ | stat_area1 = 10000000 | stat_pop1 = 21500000 | era = [[سەدەکانی ناوین]] / سەردەمی مۆدێرنی پێشوو | today = {{flag|France}} }} '''شانشینی فەڕەنسا''' (بە فەڕەنسی: {{lang|fr|Royaume de France}}؛ بە [[فەڕەنسیی کۆن]]: {{lang|fro|Reaume de France}}؛ بە [[زمانی لاتینی]]: {{lang|la|Regnum Franciæ}}) زاراوەیەکی مێژوونووسییە کە بە چەندین قۆناغی سیاسیی دەوڵەتی [[فەڕەنسا]] لە سەردەمی [[سەدەکانی ناوین]] و سەرەتای سەردەمی مۆدێرندا دەوترێت. ئەم شانشینە لە سەدەکانی ناوینی باڵاوە تا ھەڵوەشاندنەوەی لە سەدەی نۆزدەھەمدا، یەکێک لە بەھێزترین دەوڵەتەکانی کیشوەری ئەورووپا بوو. ھاوکات زلھێزێکی سەرەتایی کۆلۆنیالیزم بوو، خاوەنی کۆلۆنیی بەرفراوان بوو لە ئاسیا و ئەفریقا، و گەورەترینیان لە ئەمریکای باکوور بە ناوی فەڕەنسای نوێ لە دەوروبەری [[دەریاچە گەورەکان]] و دۆڵی [[میسیسیپی]] بوو.<ref>{{cite book|editor-first=Melvin E.|editor-last=Page|title=Colonialism: An International Social, Cultural, and Political Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=qFTHBoRvQbsC&pg=PA218|year=2003|publisher=ABC-CLIO|page=218|isbn=978-1-57607-335-3}}</ref> لە سەدەی ھەژدەھەمدا، ئیمپراتۆریەتیی کۆلۆنیالی فەڕەنسا گەیشتە ڕووبەری زیاتر لە ١٠ ملیۆن کیلۆمەتری چوارگۆشە، کە دووەم گەورەترین ئیمپراتۆریەتیی جیھان بوو لە دوای [[ئیمپراتۆریەتیی ئیسپانی]].<ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/topic/Western-colonialism|title=Western colonialism - European expansion since 1763|website=Encyclopædia Britannica|access-date=2021-08-20}}</ref> شانشینی فەڕەنسا ڕاستەوخۆ لە فڕانسیای ڕۆژاوای ئیمپراتۆریەتیی کارۆلینجی سەرچاوەی گرت، کە بەپێی پەیمانی ڤێردۆن لە ساڵی ٨٤٣ درا بە شارڵی کەچەڵ. لە ساڵی ٩٨٧دا بە ھەڵبژاردنی ئۆگ کاپێ وەک پاشا، خانەدانی کاپێ دامەزرا. لە سەرەتادا ناوچەکە بە ''فڕانسیا'' و فەرمانڕەواکەشی بە ''پاشای فڕانکەکان'' (بە لاتینی: {{lang|la|rex Francorum}}) دەناسرا. یەکەمین پاشا کە بە فەرمی ناوی «پاشای فەڕەنسا»ی (بە لاتینی: {{lang|la|rex Francie}}) لە خۆی نا، فیلیپی دووەم بوو لە ساڵی ١١٩٠دا. لەو کاتەوە فەڕەنسا لەلایەن کاپێییەکان و لقەکانیان وەک ماڵی ڤالوا و [[بنەماڵەی بۆربۆن]] بەڕێوەدەبرا تا ئەوکاتەی بەھۆی [[شۆڕشی فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٧٩٢دا پاشایەتی ھەڵوەشایەوە. شانشینی فەڕەنسا دوو جار لەگەڵ شانشینی [[نەبارا]] لە یەکێتییەکی کەسییدا بوو (١٢٨٤–١٣٢٨ و ١٥٧٢–١٦٢٠)، تا ئەو کاتەی نەبارا بە تەواوی خرایە سەر فەڕەنسا. لە سەردەمی سەدەکانی ناویندا، فەڕەنسا پاشایەتییەکی دەرەبەگیی ناڕێکخراو بوو. دەسەڵاتی پاشا لە ناوچەکانی وەک [[ویلایەتی نۆرماندی]]، برێتانی، ئاکویتێن، پرۆڤانس و کەتەلۆنیادا زۆر کەم بوو. لە کۆتایی سەدەکانی ناویندا، ڕکابەریی نێوان خانەدانی کاپێ و دەسەڵاتدارانی [[شانشینی ئینگلتەرا]] لە بنەماڵەی پلانتەجینێت بووە ھۆی بەرپابوونی زنجیرە شەڕێک کە بە [[جەنگی سەد ساڵە]] (١٣٣٧–١٤٥٣) ناسراوە. پاش سەرکەوتنی فەڕەنسا لەو جەنگەدا، دەسەڵاتی ناوەندی پتەو بوو و دەوڵەتەکە ھەوڵی دا ھەژموونی خۆی بۆ ناوچەکانی ئیتاڵیا فراوان بکات، بەڵام لە جەنگەکانی ئیتاڵیادا (١٤٩٤–١٥٥٩) لەلایەن ئیسپانیا و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمیی پیرۆز]] شکستی پێھێنرا.<ref>{{cite book|last=Price|first=Roger|title=A Concise History of France|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-84480-2|pages=30–35}}</ref> لە سەردەمی مۆدێرنی پێشوودا، فەڕەنسا بەرەو ناوەندگەراییەکی زیاتر چوو؛ [[زمانی فەڕەنسی]] جێگەی زمانەکانی تری لە بەڵگەنامە فەرمییەکاندا گرتەوە، و پاشاکان سیستمی پاشایەتیی ڕەھایان پێکھێنا کە بە ''ڕژێمی کۆن'' (Ancien Régime) ناسرا. لە ڕووی ئایینییەوە، دەوڵەت لە نێوان زۆرینەی کاسۆلیک و کەمینەی پرۆتستانت ([[ھوگێنۆتەکان]]) دابەش بوو، کە بووە ھۆی جەنگە ئایینییەکانی فەڕەنسا (١٥٦٢–١٥٩٨). لە سەردەمی پاشایەتیی [[لویی چواردەیەم]]دا فەڕەنسا بوو بە بەھێزترین وڵاتی ئەورووپا. بەھۆی ململانێ لەگەڵ [[شانشینی بەریتانیای مەزن]] لە [[جەنگی حەوت ساڵە]]دا، فەڕەنسا زۆربەی کۆلۆنییەکانی لە ئەمریکای باکوور لەدەستدا. بەشداریی فەڕەنسا لە [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا]] دژی پاشا [[جۆرجی سێیەم]] بووە ھۆی سەربەخۆیی ویلایەتە یەکگرتووەکان، بەڵام تێچوویەکی دارایی گەورەی لەسەر فەڕەنسا دروست کرد کە زەمینەی بۆ شۆڕشی ساڵی ١٧٨٩ خۆش کرد.<ref>{{cite book|last=Doyle|first=William|title=The French Revolution: A Very Short Introduction|date=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-285396-7|pages=14–26}}</ref> لە ساڵی ١٧٩١دا شانشینەکە [[پاشایەتیی دەستووری]] پەسەند کرد، بەڵام ساڵێک دواتر پاشایەتی بە فەرمی ھەڵوەشایەوە و [[کۆماری یەکەمی فەڕەنسا]] ڕاگەیەندرا. لە ساڵی ١٨١٤دا، دوای شکستھێنانی [[ناپۆلیۆن بۆناپارت]] لە [[شەڕەکانی ناپلیۆن]]دا، پاشایەتیی بۆربۆنەکان گەڕێنرایەوە و تا شۆڕشی تەممووزی ١٨٣٠ بەردەوام بوو. == مێژووی سیاسی == === فڕانسیای ڕۆژاوا === [[File:Le royaume des Francs sous Hugues Capet-en.svg|thumb|left|فڕانسیای ڕۆژاوا لە سەردەمی ئۆگ کاپێ (٩٨٧–٩٩٦ ز)]] لە ساڵانی کۆتایی دەسەڵاتی [[شارلمان]]دا، [[ڤایکینگەکان]] ھێرشیان کردە سەر ناوچە باکووری و ڕۆژاواییەکانی شانشینی فڕانکەکان. دوای مردنی شارلمان لە ساڵی ٨١٤، میراتگرەکانی نەیانتوانی یەکڕیزیی سیاسی بپارێزن و ئیمپراتۆریەتەکەیان دابەش بوو. بەپێی پەیمانی ڤێردۆن لە ساڵی ٨٤٣، ئیمپراتۆریەتیی کارۆلینجی دابەشکرا بەسەر سێ بەشدا، و شارڵی کەچەڵ بوو بە فەرمانڕەوای فڕانسیای ڕۆژاوا، کە بڕبڕەی پشتی شانشینی فەڕەنسای داھاتووی پێکھێنا.<ref>{{cite book|last=Bradbury|first=Jim|title=The Capetians: Kings of France, 987–1328|date=2007|publisher=Bloomsbury Academic|isbn=978-1-85285-528-4|pages=15–25}}</ref> پاش مردنی لۆتێری دووەم لە ساڵی ٨٦٩، شارڵی کەچەڵ تاجی پاشایەتیی لۆتارینجیای لەسەر نا، بەڵام بەپێی پەیمانی میرسن (٨٧٠) ناچار بوو زۆربەی ئەو ناوچانە بداتە براکانی، و حەوزی ڕووباری ڕۆن و مۆزی پاراست (لەوانە ڤێردۆن، ڤییەن و [[بێزانسۆن]])، بەڵام ناوچەی [[ڕاینلاند]] لەگەڵ شارەکانی [[ئاخن]]، مێتز و [[تریر]] بۆ فڕانسیای ڕۆژھەڵات مانەوە. ھێرشی ڤایکینگەکان بە درێژایی ڕووبارەکانی لوار، [[ڕووباری سین]] و ڕێڕەوە ئاوییەکانی تر زیادی کرد. لە سەردەمی شارڵی سادەدا (٨٩٨–٩٢٢)، ڤایکینگەکان بە ڕابەرایەتیی [[ڕۆلۆ]] لە خاکی [[سکاندیناڤیا]]وە بە درێژایی ڕووباری سین لە خوارەوەی پاریس نیشتەجێ بوون، لە ناوچەیەکدا کە دواتر بە [[ویلایەتی نۆرماندی]] ناسرا.<ref>{{cite journal|first=Stuart|last=Airlie|title=Review article: After Empire-recent work on the emergence of post-Carolingian kingdoms|journal=Early Medieval Europe|date=1993|volume=2|issue=2|pages=153–161|doi=10.1111/j.1468-0254.1993.tb00015.x}}</ref> === سەدەکانی ناوینی باڵا === [[File:Territorial Conquests of Philip II of France.png|thumb|فراوانبوونی خاکی فەڕەنسا لە سەردەمی فیلیپی دووەم (١١٨٠–١٢٢٣)]] لە ساڵی ٩٨٧دا بە ھەڵبژاردنی ئۆگ کاپێ، دووکی فەڕەنسا و کاونتی پاریس، خانەدانی کاپێ لەسەر تەختی پاشایەتی جێگیر بوو. ئەم خانەدانە لەگەڵ لقەکانی وەک ماڵی ڤالوا و [[بنەماڵەی بۆربۆن]] بۆ ماوەی زیاتر لە ٨٠٠ ساڵ حوکمی فەڕەنسایان کرد.<ref>{{cite book|author=William W. Kibler|title=Medieval France: An Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=MQoKeohhNkMC&pg=PA879|year=1995|publisher=Taylor & Francis|page=879|isbn=978-0-8240-4444-2}}</ref> لە سەرەتادا دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی پاشا تەنیا ناوچەیەکی بچووکی دەوروبەری پاریس و ڕووباری سینی دەگرتەوە، لە کاتێکدا دەسەڵاتدارە ناوچەییە بەھێزەکان خاوەنی ناوچەی بەرفراوان بوون. ئەم دۆخە ئاڵۆزتر بوو کاتێک لە ساڵی ١٠٦٦ [[وێلیامی داگیرکەر]] دووکی نۆرماندی دەستی بەسەر [[شانشینی ئینگلتەرا]]دا گرت. ھێنریی دووەمی ئینگلتەرا لە ڕێگەی میرات و ھاوسەرگیرییەوە لەگەڵ ئێلینۆری ئاکویتێن، دەسەڵاتی بەسەر بەشێکی گەورەی ڕۆژاوای فەڕەنسادا کێشا کە پێی دەوترا ئیمپراتۆریەتیی ئەنجێڤین. بەڵام پاش سەرکەوتنی فەڕەنسییەکان لە شەڕی بوڤین لە ساڵی ١٢١٤ بە سەرکردایەتیی فیلیپی دووەم، پاشاکانی ئینگلتەرا زۆربەی خاکەکانیان لەدەستدا و تەنیا ناوچەی گاسکۆنی لە باشووری ڕۆژاوا لە دەستیاندا مایەوە.<ref>{{cite book|last=Lewis|first=Peter Shervey|title=Later Medieval France: The Polity|date=1968|publisher=Macmillan|isbn=978-0-333-08573-8|pages=45–60}}</ref> === کۆتایی سەدەکانی ناوین و جەنگی سەد ساڵە === مردنی چارلسی چوارەم لە ساڵی ١٣٢٨ بێ بەجێھێشتنی میراتگری کوڕ، کۆتایی بە لقی سەرەکیی کاپێییەکان ھێنا. بەپێی یاسای سالیک، تەختی پاشایەتی نەدەگوازرایەوە بۆ ژنان، بۆیە تەختەکە درا بە [[فیلیپی شەشەم]] لە ماڵی ڤالوا. شا [[ئێدواردی سێیەمی ئینگلتەرا]] کە لە لایەن دایکییەوە نەوەی پاشای فەڕەنسا بوو، داوای تەختی فەڕەنسای کرد، کە ئەمەش بووە ھۆی دەستپێکردنی [[جەنگی سەد ساڵە]] (١٣٣٧–١٤٥٣).<ref>{{cite book|last=Atkinson|first=Alice Minerva|title=A Brief History of the Hundred Years' War|date=2012|publisher=Forgotten Books|isbn=978-1-4400-5847-9|pages=50–75}}</ref> جگە لە وێرانکارییەکانی شەڕەکە، پەتای [[مردنی ڕەش]] لە ساڵی ١٣٤٨ لە ئیتاڵیاوە گەیشتە فەڕەنسا و بە خێرایی بە دۆڵی ڕووباری ڕۆندا بڵاوبووەوە. مەزەندە دەکرێت لە کۆی دانیشتووانی ١٨ بۆ ٢٠ ملیۆنیی فەڕەنسا لە ساڵی ١٣٢٨، نزیکەی لەسەدا ٥٠ یان زیاتری بەھۆی پەتاکەوە گیانیان لەدەستدابێت.<ref>{{cite book|last=Byrne|first=Joseph P.|url=https://books.google.com/books?id=UmXsP_6UEYAC|title=Daily Life during the Black Death|publisher=Greenwood|year=2006|isbn=978-0-313-33297-5|pages=102–115}}</ref> لە سەدەی پازدەھەمدا بە دەرکەوتنی ژاندارک و بەسەرکردایەتیی شارلسی حەوتەم، فەڕەنسییەکان توانییان ئینگلیزەکان لە تەواوی خاکی فەڕەنسا دەربکەن جگە لە شاری کالێ. === سەردەمی ڕێنێسانس و چاکسازی === لە سەردەمی ڕێنێسانسدا دامەزراوە کارگێڕییە ناوەندییەکان بەھێز کران و کەلتوور و ھونەری [[کلاسیزم]] گەشەی سەند.<ref>{{cite book|last=Zerner|first=Henri|title=Renaissance Art in France: The Invention of Classicism|publisher=Flammarion|date=2003|isbn=978-2-08-010683-4|pages=80–95}}</ref> لە ساڵی ١٥٣٩دا، پاشا فرانسوای یەکەم فەرمانی ڤیلێ-کۆترێی دەرکرد کە بەپێی ماددەکانی ١١٠ و ١١١، زمانی فەڕەنسی کرا بە زمانی فەرمیی تەواوی دادگاکان، بەڵگەنامە یاساییەکان و یاسادانانی دەوڵەت لە جێگەی زمانی لاتینی. ==== جەنگەکانی ئیتاڵیا ==== دوای جەنگی سەد ساڵە، [[چارلسی ھەشتەمی فەڕەنسا]] پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[ھێنری حەفتەمی ئینگلتەرا]]، ئیمپراتۆر مەکسیمیلیانی یەکەم و [[فێرناندۆی دووەم]]ی شای ئەراگۆن واژوو کرد. ئەم پەیماننامانە ڕێگەیان بۆ فەڕەنسا خۆشکرد کە بچێتە ناو جەنگە درێژخایەنەکانی ئیتاڵیاوە (١٤٩٤–١٥٥٩)، کە بووە ھۆی دەستپێکردنی ململانێیەکی گەورە لەگەڵ ماڵی [[ھابسبۆرگ]]. ==== جەنگە ئایینییەکانی فەڕەنسا ==== لەگەڵ بڵاوبوونەوەی بیری [[چاکسازیی پرۆتیستانتی]] لەلایەن [[ژان کالڤین]]ەوە، کەمینەیەکی بەھێزی پرۆتستانت لە فەڕەنسا دروست بوو کە بە [[ھوگێنۆتەکان]] دەناسران. لە سەردەمی شا ھێنریی دووەم و دواتر بە سەرپەرشتیی [[کاترین دێ مێدیچی]] شاژنی دایک، گرژیی ئایینی توندوتیژی لێکەوتەوە. لە ٢٤ی ئابی ١٥٧٢دا، کۆمەڵکوژیی ڕۆژی سەینت باڕتۆلۆمیو ڕوویدا کە تێیدا ھەزاران ھوگێنۆت کوژران.<ref>{{cite book|last=Holt|first=Mack P.|title=The French Wars of Religion, 1562–1629|date=2005|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-83401-8|pages=82–95}}</ref> ململانێکە لە شەڕی سێ ھێنرییەکاندا گەیشتە لووتکە. دوای کوژرانی ھێنریی سێیەم لە ساڵی ١٥٨٩، پاشای پرۆتستانتی نەبارا بە ناوی [[ھێنریی چوارەمی فەڕەنسا]] تەختی پاشایەتیی گرتە دەست و بووە یەکەم پاشای [[بنەماڵەی بۆربۆن]]. ھێنریی چوارەم بۆ کۆتاییھێنان بە شەڕەکە لە پرۆتستانتیزم پاشەکشەی کرد و بوو بە کاسۆلیک، و لە ساڵی ١٥٩٨ فەرمانی نانتی دەرکرد کە ئازادیی پەرستش و مافی مەدەنیی بەخشییە پرۆتستانتەکان.<ref>{{cite book|last=Buisseret|first=David|title=Henry IV: King of France|publisher=Routledge|isbn=978-0-04-445635-3|date=1990|pages=70–85}}</ref> === سەردەمی مۆدێرنی پێشوو === [[File:Louis XIV of France.jpg|thumb|left|[[لویی چواردەیەم]]، ناسراو بە «پاشای خۆر»، تابلۆی ھیاسنت ڕیگۆ (١٧٠١)]] لە سەردەمی پاشا [[لویسی سێزدەھەم]] و سەرۆکوەزیرانەکەی، کاردیناڵ [[ئارماند دی ڕیشیلۆ]]، فەڕەنسا لە [[شەڕی سی ساڵە]]دا (١٦١٨–١٦٤٨) بەشداریی کرد دژی ھابسبۆرگەکان و ئیسپانیا. ئاشتیی وێستفالیا (١٦٤٨) و پەیمانی پیرینێ (١٦٥٩) پێگەی فەڕەنسای وەک زلھێزی سەرەکیی ئەورووپا چەسپاند، و فەڕەنسا دەستی بەسەر ناوچەی ڕووسیۆندا گرت دوای ڕووخانی [[کۆماری کەتەلۆنیا (١٦٤١)]]. لە سەردەمی فەرمانڕەوایی درێژخایەنی [[لویی چواردەیەم]]دا (١٦٤٣–١٧١٥)، ناسراو بە «پاشای خۆر»، ناوەندگەرایی دەوڵەت گەیشتە لووتکە. لویی چواردەیەم بە بنیاتنانی [[کۆشکی ڤێرسای]] لە نزیک پاریس، دەسەڵاتی دەرەبەگەکانی سنووردار کرد و تەواوی دەسەڵاتی لە دەستی خۆیدا کۆکردەوە. بە فەرمانی فۆنتێنبڵۆ لە ساڵی ١٦٨٥، فەرمانی نانتی ھەڵوەشاندەوە، کە بووە ھۆی کۆچی سەدان ھەزار پرۆتستانت بۆ دەرەوەی فەڕەنسا. بەپێی وەسیەتنامەی چارلسی دووەمی پاشای ئیسپانیا، تەختی ئیسپانیا درا بە نەوەی لویی، [[فیلیپی پێنجەمی ئیسپانیا]]، کە ئەمەش بووە ھۆی بەرپابوونی جەنگی جێنشینیی ئیسپانیا (١٧٠١–١٧١٤).<ref>{{cite book|last=Wolf|first=John B.|title=Louis XIV|date=1972|publisher=Springer|isbn=978-1-349-01470-5|pages=500–530}}</ref> لە سەردەمی [[لویی پانزدەیەمی فەڕەنسا]]دا (١٧١٥–١٧٧٤)، بیرۆکەکانی [[سەردەمی ڕۆشنگەری]] لە ڕێگەی فەیلەسووفانی وەک [[ڤۆڵتێر]] و مۆنتێسکیۆ بڵاوبوونەوە. شکستی فەڕەنسا لە [[جەنگی حەوت ساڵە]]دا (١٧٥٦–١٧٦٣) بەرامبەر بەریتانیا و [[پرووسیا]] بووە ھۆی لەدەستدانی کۆلۆنییەکانی لە کەنەدا و ھیندستان. لە سەردەمی پاشا لویی شازدەھەمدا، چاکسازییە داراییەکانی [[ئان ڕۆبێر ژاک تۆرگو]] لەلایەن دەستڕۆیشتووەکانەوە ڕەتکرانەوە، و قەرزەکانی دەوڵەت بەھۆی پشتگیریکردنی [[شەڕی شۆڕشگێڕیی ئەمریکا]] قەیرانێکی گەورەی داراییان دروستکرد.<ref>{{cite book|last=Roche|first=Daniel|title=France in the Enlightenment|date=1998|publisher=Harvard University Press|isbn=978-0-674-00199-2|pages=210–235}}</ref> === شۆڕش و پاشایەتیی دەستووری === لە ئایاری ١٧٨٩دا بەھۆی تەنگژەی دارایی، پاشا ئەنجومەنی چینەکانی کۆکردەوە. لە مانگی تەممووزدا خەڵکی پاریس قەڵای باستیلیا گرت و [[شۆڕشی فەڕەنسا]] دەستی پێکرد. لە ٣ی ئەیلوولی ١٧٩١دا، فەڕەنسا یەکەم دەستووری نووسراوی خۆی پەسەند کرد و بوو بە پاشایەتییەکی دەستووری. بەڵام ئەم قۆناغە زۆری نەخایاند، و لە ٢١ی ئەیلوولی ١٧٩٢دا پاشایەتی ھەڵوەشایەوە و [[کۆماری یەکەمی فەڕەنسا]] ڕاگەیەندرا. شا لویی شازدەھەم لە ٢١ی کانوونی دووەمی ١٧٩٣ بە تاوانی خیانەتی گەورە لە ڕێگەی گێلۆتینەوە لەسێدارەدرا. === گەڕاندنەوەی بۆربۆنەکان و پاشایەتیی تەممووز === [[File:Carlos X de Francia (François Gérard).jpg|thumb|left|چارلسی دەیەم، دوا پاشای فەڕەنسا لە بنەماڵەی بۆربۆن]] دوای ڕووخانی [[یەکەم ئیمپراتۆریەتیی فەڕەنسا]] لە ساڵی ١٨١٤دا، زلھێزەکانی ئەورووپا پاشایەتییان لە فەڕەنسا گەڕاندەوە و لویی ھەژدەھەم بوو بە پاشا. لەگەڵ گەڕانەوەی ناپلیۆن لە مەنفاکەی لە [[ئیلبا]] بۆ ماوەی [[شەڕی سەد ڕۆژە]]، دەسەڵات لە دەستی بۆربۆنەکان دەرچوو، بەڵام دوای [[شەڕی واترلۆ]] لە حوزەیرانی ١٨١٥دا جارێکی تر بۆربۆنەکان گەڕانەوە سەر تەخت. لە ساڵی ١٨٢٤دا، چارلسی دەیەم بوو بە پاشا کە پەیڕەوی لە سیاسەتێکی کۆنەپەرستانە دەکرد لە بەرژەوەندیی کەنیسە و ئەرستۆکراتەکان. دەرکردنی فەرمانەکانی تەممووز بۆ سنووردارکردنی ئازادیی ڕۆژنامەگەری و ھەڵوەشاندنەوەی پەرلەمان، بووە ھۆی بەرپابوونی شۆڕشی تەممووزی ١٨٣٠. چارلسی دەیەم ناچار بە دەستلەکارکێشانەوە کرا، و پەرلەمان لویی فیلیپی لە ماڵی ئۆرلێئان وەک «پاشای فەڕەنسییەکان» دەستنیشان کرد و پاشایەتیی تەممووز دەستی پێکرد، کە دواتر لە ساڵی ١٨٤٨دا بە شۆڕشی شوبات کۆتایی پێھات و [[کۆماری دووەمی فەڕەنسا]] دامەزرا. == ئایین == [[File:PA00078776-Cathédrale Notre-Dame de Reims 5.jpg|thumb|کەنیسەی نۆتردامی ڕیمس، شوێنی تاج لەسەر نانی پاشاکانی فەڕەنسا]] پێش شۆڕشی فەڕەنسا، کەنیسەی کاسۆلۆکی [[دینی دەوڵەت]] بوو لە شانشینی فەڕەنسادا.<ref>{{cite book|last=Wolf|first=John Baptiste|title=The Emergence of European Civilization: From the Middle Ages to the Opening of the Nineteenth Century|date=1962|publisher=University of Virginia Press|isbn=978-973-32-0316-2|page=419}}</ref> فەڕەنسا لە مێژوودا وەک «کچە گەورەکەی کەنیسە» دەناسرا، و پاشای فەڕەنسا ھەمیشە پەیوەندییەکی نزیکی لەگەڵ پاپا دەپاراست. پاشاکانی فەڕەنسا لە ڕێگەی سیستمی «گالیکانیزم»ەوە دەسەڵاتێکی فراوانیان لە ھەڵبژاردنی ئەسقەفەکان و بەڕێوەبردنی کەنیسە ناوخۆییەکاندا ھەبوو. لە سەدەی شازدەھەمدا لەگەڵ دەرکەوتنی بیروباوەڕی [[ژان کالڤین]]، ژمارەی پرۆتستانتەکان گەیشتە نزیکەی لەسەدا ١٠ی دانیشتووان. بەڵام جەنگە ئایینییەکان و کۆمەڵکوژیی ڕۆژی سەینت باڕتۆلۆمیو زیانێکی گەورەی بە کۆمەڵگەی ھوگێنۆتەکان گەیاند. ھەڵوەشاندنەوەی فەرمانی نانت لە ساڵی ١٦٨٥ بووە ھۆی کۆچی بەکۆمەڵی زانایان و پیشەوەرانی پرۆتستانت بۆ وڵاتانی تر.<ref>{{cite book|last=Hillerbrand|first=Hans J.|title=Encyclopedia of Protestantism|publisher=Routledge|date=2004|isbn=978-0-415-92472-6|pages=310–325}}</ref> ھەروەھا کۆمەڵگەی جوولەکە لە سەردەمی [[سەرەتای سەدەکانی ناوین]]ەوە لە فەڕەنسادا بوونیان ھەبوو و سەرەڕای دەرکردن و سنووردارکردنی مافەکانیان، ناوەندێکی گرنگی فێربوونی ئایینی بوون. == یاسا بنەڕەتییەکان == یاسا بنەڕەتییەکانی شانشینی فەڕەنسا کۆمەڵێک نەریتی دەستووریی نەنووسراو بوون کە سنووری دەسەڵاتی پاشایەتییان دیاری دەکرد: # ''یاسای سالیک و جێنشینی:'' تەختی پاشایەتی بە شێوەیەکی میراتی دەمایەوە و تەنیا لە ڕێگەی نێرینەوە دەگوازرایەوە، و ژنان مافی وەرگرتنی تەختی پاشایەتییان نەبوو. # ''پابەندبوونی ئایینی:'' پاشای فەڕەنسا دەبوو پەیڕەوی لە ئایینی کاسۆلۆکی بکات؛ بەم ھۆیەوە ھێنریی چوارەم ناچار بوو پێش وەرگرتنی تەخت ببێتە کاسۆلیک. # ''نەگواستنەوەی خاکی شاھانە:'' پاشا خاوەنی سەروەریی خاک بوو، بەڵام بۆی نەبوو بەشێک لە خاکی فەڕەنسا ببەخشێت یان بیفرۆشێت بە دەوڵەتانی تر. == ئەمانەش ببینە == * [[ئاڵای فەڕەنسا]] * [[شۆڕشی فەڕەنسا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:France, Kingdom of}} {{تووڵی دەروازە|مێژوو|وڵاتەکان|فەڕەنسا}} [[پۆل:شانشینی فەڕەنسا]] [[پۆل:مێژووی فەڕەنسا]] [[پۆل:شانشینە پێشووەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:دەوڵەتە پێشووەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتە پێشووەکان]] [[پۆل:سەدەکانی ناوین]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی سەدەی ١٠یەم]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی ١٨٣٠]] [[پۆل:ئیمپراتۆریەتییە پێشووەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٨١٥]] hizf565fyvkkvpth6dt079yla6mj4us 0 304329 1673662 1673379 2026-09-23T17:11:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەی [[دەروازە:عێراق|عێراق]] 1673662 wikitext text/x-wiki {{Infobox historic site|name=قەسر شەمامۆک|other_name=|image=|alt=|caption=|coordinates={{coord|36|6|19|N|43|45|9|E|type:landmark_region:SY|display=inline,title}}|location=[[پارێزگای هەولێر]], عێراق|type=نیشتەجێگە|length=|area=|height=|builder=|built=هەزارەی دووەمی پێش زایین|events=|owner=گشتی|website=}}'''قەسر شەمامۆک''' (هەروەها قەسر شەماموک و پێشتریش قەسری شۆمامۆک) شوێنێکی شوێنەواری دێرینی ڕۆژهەڵاتی نزیکە بە دووری نزیکەی ٣٠ کیلۆمەتر لە باشووری هەولێری مۆدێرن (ئەربێلای کۆن، لەوانەیە ئوربیلۆمی کۆن) لە [[پارێزگای ھەولێر|پارێزگای هەولێر]], لە [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستانی]] [[عێراق]] لە کەناری ڕۆژئاوای ڕووباری شیوازۆر. نزیکەی 25 کیلۆمەتر لە شوێنی کۆنی [[کالێ|نەمرودەوە]] دوورە . پاشماوەی شوێنەکە بە شێوەیەکی سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی حوری، ئاشووری ناوەڕاست، ئاشووری نوێ، پارتی و ساسانی. لە سەردەمی ئاشوورییەکاندا ناوی کیلیزو (یان کاکزو یان تەنانەت کیلیزی) بووە و پایتەختی پارێزگا بووە. دوور نییە لە شوێنە دێرینەکانی [[کورد قەبرستان|کورد قەبوورستان]] (ڕەنگە قەبرەی کۆن)، تەل حەلاوە، تەل عەلیاوا، و تەل بەقرتە (کە لە سەرەتای [[سەردەمی بڕۆنز|سەردەمی برۆنزیدا]] دەگاتە ٨٠ هێکتار). == شوێنەوارناسی == ئەو شوێنە کە ئەوکات بە کاسری شۆمامۆک ناسرابوو، لە ساڵی ١٨٥٠دا ئۆستن ئێچ لایرد سەردانی کرد و ئاماژەی بەوەدا کە بە کەنار دەریایەک دەورە دراوە و بەهۆی کانییەک یان ئاوێکی کۆنەوە بەسەر دوو بەشدا دابەشکراوە. ئەو ڕاپۆرتی دا کە شێخێکی ناوخۆیی لە شوێنەکەدا خەریکی هەڵکەندنی بووە و "چەند خەندەق و تونێلی قووڵی لە تەپۆڵکەکەدا کردۆتەوە، هەروەها ژوورەکانی دۆزیوەتەوە، هەندێکیان دیواری خشتی سادەی خۆر وشککراوە، هەندێکی تریان بە دەوری بەشی خوارەوەدا بە تەختەی بەردی لیمۆی سوورەوە، کە بەرزییەکەی نزیکەی ٣ یان ٤ پێیە یان باشتر بڵێین کۆشک، لە خاڵێکی بەرزدا پشکنیوە کە نزیکەی دوو میل لە شێمامۆکەوە کە پێدەچێت "قەڵایەکی" سەناخێریب لە سەرەوەی بووبێت. تێڵی سەرەکی نزیکەی ٢٠ هێکتار ڕووبەرەکەیە و نزیکەی ٣٠ مەتر لە سەرووی دەشتەکەوە بەرز دەبێتەوە. لە باکووری ڕۆژهەڵاتەوە بەهۆی کانییەکەوە دەبڕدرێت، کە پێی وابوو شوێنی دەروازە کۆنەکەیە. شارۆچکەیەکی خوارەوە کە ئەمڕۆ نزیکەی تەواو لە ژێر چاندنی ئاودێریدایە، بەرەو باشووری تێل درێژ دەبێتەوە و نزیکەی ٥٠ هێکتار دەگرێتەوە. ڕووبەری ناو دیواری شارەکەی سەردەمی ئاشووری نوێ نزیکەی ٥٠ هێکتار دەبێت. هەروەها ناوچەی دەرەوەی شوێنی سەرەکی نیشانەکانی داگیرکردنی تێدایە. باشووریترین بەشی شوێنەکە لە ژێر گوندێکی مۆدێرندایە. لە لوتکەی تێڵەکەدا، لە ناوچەی هەڵکەندنی ناوچەی A-West، لە [[داگیرکردنی عێراق ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣،]] کانیاوی بۆمبڕێژکراو هەیە. [[File:(موقع_قصر_شمامك_(كيليزو.jpg|وێنۆک| شوێنی قەسر شێمامۆک]] لە ساڵی ١٩٣٣ تیمێکی ئیتاڵی بە سەرۆکایەتی جوزێپی فورلانی لە قەسر شێمامۆک، لە تەل و شارۆچکەی خوارەوە هەڵکەندنیان کرد. مێژووی دیواری شارەکەیان بۆ سەردەمی ئاشووری نوێ دانا و بە پشتبەستن بە نووسراوەکانی خشتی ئاشووری نوێ ناساندنی وەک کیلیزو/کیلیزی/کاکزوی کۆن پشتڕاستکردەوە. نەکرۆپۆلیسێکی گەورەی ئاشووری ناوەڕاست و ئاشووری نوێ و پارتی کە لە ڕۆژئاوای تەپۆڵکەکەدا دۆزرایەوە، بە گشتی ٤٢ ناشتن، هەڵکەندراوە. دۆزراوەکانی هەڵکەندن، لەوانە، مۆری سلندەر، دەنکۆڵە، گوڵدانی کۆفە، کەلوپەلی ئاسن، فیگەری تێراکۆتا و دوو تابوتێکی گەورە لە نێوان مۆزەخانەی شوێنەواری فلۆرانس و مۆزەخانەی [[بەغدا|بەغدادا]] دابەشکراون. دۆخی ئەم شتانەی دوایی ڕوون نییە. لە ساڵی ٢٠١١ تیمێکی زانکۆی لیۆن و [[زانکۆی ھارڤارد|زانکۆی هارڤارد]] بە سەرۆکایەتی ئۆلیڤیێر ڕۆئاڵت و ماریا گرازیا ماسێتی ڕۆئاڵ دەستیان بە کارکردن کرد لەو شوێنەدا، کە بە ڕووپێوی ڕووکاری دەستی پێکرد. پاشان خەندەقێکیان هەڵکەند کە درێژییەکەی ٦٨ مەتر و پانییەکەی ٥ مەتر بوو (ناوچەی A-ڕۆژهەڵات) کە لە لوتکەی تەڵەکەوە دەستی پێکرد (کە چەندین کۆگای تەقەمەنی زیندوو لە دۆشکە دۆزرایەوە) و بەرەو باشوور بەناو شارۆچکەی خوارەوەدا دەڕۆیشت. ڕووبەڕووی ڕێڕەوێکی مۆنۆمێنتال بووەوە، کە لە خشتی کوڵاو دروستکرابوو، هەندێکیان نووسراوی فەرمانڕەوای ئاشووری نوێ [[سەنحاریب|سەنحەریبی]] (٧٠٥-٦٨١ پێش زایین)یان لەسەر بوو. بزمارێکی گڵینی فەرمانڕەوای ئاشووری ناوەڕاست ئاریک دێن ئیلی (نزیکەی ١٣١٧-١٣٠٦ پێش زایین) دۆزرایەوە. دواتر هەڵکەندنی دووەم بە ناوی ناوچەی B لە بەشی باکووری ڕۆژهەڵاتی شوێنەکە کرایەوە. دۆزینەوە بچووکەکان بریتی بوون لە پارچەی حەبەکانی مێخ. لە بەشی باکووری تێل کۆشکێکی فەرمانڕەوای ئاشووری ناوەڕاست ئاداد-نیراری یەکەم (نزیکەی ١٣٠٥-١٢٧٤ پێش زایین) دۆزرایەوە کە لە شوێنی خۆیدا زەوییەکی نووسراوی لەسەر بوو کە ناوی ئەوی لەسەر بوو.<ref>Olivier Rouault et al, "Qasr Shemamok-Kilizu (Kurdistan d’Irak), la campagne de 2013", in Lionel Marti, Olivier Rouault, Aline Tenu (ed) Études Mésopotamiennes – Mesopotamian Studies: N°2 – 2022, pp. 177-252, 2023, {{ISBN|9781803273723}}</ref><ref>Olivier Rouault et al, "Qasr Shemamok-Kilizu (Kurdistan d’Irak), la campagne de 2014", in Lionel Marti, Olivier Rouault, Aline Tenu (ed) Études Mésopotamiennes – Mesopotamian Studies: N°2 – 2022, pp. 253-349, 2023, {{ISBN|9781803273723}}</ref><ref>Maria Grazia Masetti-Rouault et al, "Qasr Shemamok-Kilizu (Kurdistan d’Irak), la campagnes de 2016", in Lionel Marti, Olivier Rouault, Aline Tenu (ed) Études Mésopotamiennes – Mesopotamian Studies: N°2 – 2022, pp. 350-447, 2023, {{ISBN|9781803273723}}</ref> لە ژێر ئەو چینەدا، لە ناوچەی A-ڕۆژهەڵات، لوحی مێخی هوری و بەڵگەنامەیەکی بنەڕەتی فەرمانڕەوایەکی حوری دۆزرایەوە. لە ساڵی 2012 تا 2020 ڕووپێوی شوێنەواری دەشتی هەولێر وێنەی مانگی دەستکرد و فۆتۆگرامێتری فڕۆکەی بێفڕۆکەوان و کۆکردنەوەی ڕووبەری بەکارهێنا بۆ دامەزراندنی شێوازی داگیرکردن لە ژمارەیەک شوێن لە ناوچەکەدا، لەوانەش قەسر شێمامۆک. دۆزینەوەکانی ڕووی زەوی و شیکاری وێنەی مانگی دەستکرد ئەوە پیشان دەدەن کە ناوچەیەکی پیشەسازی ٣٠ هێکتار لە درێژکراوەی باکووری شوێنەکەدا هەبووە. لە ڕاپرسییەکەدا ژمارەیەکی زۆر شوێنی شوێنەواریی لە ناوچەی دەوروبەری قەسر شێمامۆک دەستنیشانکرا. لە ساڵی ٢٠١٥، کەسێکی ناوخۆیی حەبێکی مێخی (QS04b)ی کردە [[مۆزەخانەی شارستانی ھەولێر|مۆزەخانەی هەولێر]] . بە پشتبەستن بە پارچە هاوشێوەکان کە لە ئاستەکانی برۆنزی کۆتایی قەڵاکەدا دۆزرایەوە، سەرچاوەی قەسری شێمامۆک دیاریکرا کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ پێش سەردەمی ئاشووری ناوەڕاست. دەرکەوت ئەو لوحە لوحێکی بناغەی فەرمانڕەوا ئیریشتی-ئێنی (ناوێکی تێکەڵاوی ئەکەدی-هورییە) بووە، کوڕی شیر-ئێنی، و نیشانەی دووبارە بنیاتنانەوەی دیواری شاری توێ لە "خاکی کونسیهێ" بووە. تایبەت بوو بە خوداوەندی زریان DINGIR. ئیشکور "کە توعێی خۆشدەوێت". لە هەڵکۆڵینەکانی دواتردا دیواری پێشووتریان دۆزیەوە کە پانییەکەی ٩ مەتر بوو و لە پێشەوەی کانییەک بوو. پارچەیەکی شەبتی (پەیکەری پرسەی میسری) لە 'پاشا-دایک' ئودجاشو لە شانشینی سیی میسر لە قەسر شەمامۆک دۆزرایەوە. سیکاتو (قەڵەمی دیواری نووسراو)ی ئەسوردان دووەم (نزیکەی ٩٣٤-٩١٢ پێش زایین) لە شوێنەکەدا دۆزرایەوە. == مێژوو == [[File:أرضية_قصر_الملك_أدد_نيراري_الأول.jpg|وێنۆک| پاشماوەی کۆشکێک کە لەلایەن عەداد-نیراری یەکەمەوە لە گردی قەسری شێمامۆک لە [[ھەولێر|هەولێر]] دروستکراوە]] داگیرکردنی شوێنەکە سووک بوو لە حەسونە, حەلەف, ئوروک, [[نەینەوا|نینیڤیتی پێنجەم]], سەرەتای خانەدانی، بابلی کۆن، تا سەردەمی برۆنزی ناوەڕاست. لە بەشی سەرەتایی سەردەمی کۆتاییەکانی برۆنزیدا شوێنەکە لە ژێر کاریگەریی هورییەکان بوو، لەوانەیە وەک بەشێک لە [[میتانی|ئیمپراتۆریەتی میتانی]] . دوای ئەوە لە سەردەمی ئاشووری ناوەڕاستدا شارێکی ٥٠ هێکتار لەو شوێنەدا گەشەی کرد و بوو بە کیلیزو پایتەختی پارێزگای کیلیزوی ئاشوورییەکان. داگیرکردنەکە تا سەردەمی ئاشووری نوێ و دواتر لە سەردەمی پارتی و هێلینیستی و ساسانیدا بەردەوام بوو (بە ناوچەی قەڵای ٦ هێکتارییەوە سنووردار بوو، the tell).<ref>Ilaria Calini, "Ceramic Finds of the Hellenistic-Seleucid Era from Qasr Shemamok (2012 Campaign, Area A-East)", in Lionel Marti, Olivier Rouault, Aline Tenu (ed) Études Mésopotamiennes – Mesopotamian Studies: N°2 – 2022, pp. 470-512, 2023, {{ISBN|9781803273723}}</ref> ناوی حاکمێکی کیلیزی لە سەردەمی نینورتا-ئاپاڵ-ئێکور (نزیکەی ١١٩١-١١٧٩ پێش زایین) "ئیباسی ئیلی کوڕی ئەسور-موسڵم" بوو. لە مێژووی ئیپۆنیمی ئاشووریدا باسی ئەم شارە کراوە. لە ساڵی ٧٠٤دا نووسراوە "T[o ...] شارەکانی لاراک، سارابانو، [...]؛ کۆشکی شاری کیلیزی دروستکرا؛ ... لە [...]؛ ئاغاکان دژی کولومییەکان.". ئیپۆنیمی ساڵی ٧٠٣ بریتییە لە "نوشە[یا، پارێزگاری شاری کیلیزی]". == هەروەها سەیری بکە == * شارەکانی ڕۆژهەڵاتی نزیک کۆن * [[لیستی شوێنەوارە باستانییەکانی پارێزگای هەولێر|لیستی شوێنەوارەکانی پارێزگای هەولێر]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == خوێندنەوەی زیاتر == == بەستەری دەرەکی == * [https://archeorient.hypotheses.org/1302 Rouault, O. و Masetti Rouault, MG2013La mission 2013 à قەسر شێمامۆک — کیلیزو (کوردستان irakien)، ArchéOrient-Le Blog] * [https://www.penn.museum/blog/museum/update-from-iraqi-kurdistan/ نوێکردنەوەی مۆزەخانەی پێن لە کوردستانی عێراقەوە] Archived * [https://us.gov.krd/media/1746/rouault-qasr-shemamok.pdf پێش ئاشوورییەکان، دوای ئاشوورییەکان : هەواڵ لە قەسر شێمامۆکەوە] * [https://cdli.mpiwg-berlin.mpg.de/artifacts/427981/reader/204945 خشتی سەناحریب لە قەسر شەمامۆک دۆزرایەوە - CDLI] {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:پێگە شوێنەوارییەکانی عێراق]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] ig94o5pkdqe83zm6s6y2ecexcc4fhz6 0 304330 1673756 1673386 2026-09-23T20:18:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673756 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٩٨)}} {{Infobox person|name=تەرلان پەروانە|image=Tarlan Parvaneh (cropped).jpg|alt=|caption=پەروانە لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٤٠ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر لە ساڵی ٢٠٢٢]]|birth_name=<!-- خۆگەر جیاواز بێت لە ناو -->|birth_date={{birth date and age|1998|07|09}}|birth_place=[[شیراز]]، ئێران|death_date=|death_place=|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠٠٢–ئێستا}} '''تەرلان پەروانە''' ({{langx|fa|ترلان پروانه}}؛ لەدایکبووی ٩ی تەممووزی ١٩٩٨) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵێوراوکردن بۆ [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]] و خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شار. خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی بەدەستھێناوە بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ''ئۆکتۆپۆس ١: ئەنکەوت سەپید'' (٢٠١١). == کاری ھونەری == تەرلان پەروانە یەکەم دەرکەوتنی سینەمایی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٥دا بە فیلمی «چەپدەست» ئەنجامدا و لەو کاتەوە لە زیاتر لە ٦٠ پڕۆژەی سینەمایی و تەلەڤیزیۆنیدا بەشداری کردووە. تواناکانی خۆی لە فیلمی منداڵانی «ئۆکتۆپۆس» (٢٠١١) پیشاندا. بەشێک لەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تێیاندا دەرکەوتووە بریتیین لە «خەڵاتی گەورە» (٢٠٠٤)، «لەژێر تیغ» (٢٠٠٦)، «مەلەکوت» (٢٠١٠) و «سەرزەمینی دایکم» (٢٠١٣).<ref>{{Cite web |url=https://www.entekhab.ir/fa/news/817171/ |title=Tarlan Parvaneh}} Entekhab News</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/07/19/163378/ |title=Tarlan Parvaneh}} [[ئاژانسی هەواڵی تەسنیم]]</ref><ref>{{Cite web |url=https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87.p67299 |title=Tarlan Parvaneh}} Namnak News</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠٠٤ |''دوا خەون'' | |مێھرداد خۆشبەخت | |- ! rowspan="3" scope="row" |٢٠٠٦ |''چەپدەست'' |کچی سارا |ئارش مەعیریان | |- |''عاشق'' | |ئەفشین شێرکەت | |- |''نیوەی من، نیوەی تۆ'' | |وەحید نیکاھـ ئازاد | |- ! scope="row" |٢٠٠٧ |''پاپیتال'' |کچی جەلیلی |ئەردەشێر شالیلە | |- ! scope="row" |٢٠١١ |''ئۆکتۆپۆس ١: ئەنکەوت سەپید'' |ئەنکەوت سەپید |جەواد ھاشمی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٢ |''بێ ماڵئاوایی'' |مەریەم |ئەحمەد ئەمینی | |- |''مرۆڤەکان'' | |موحسین تەوەکولی | |- ! scope="row" |٢٠١٣ |''بەخاطری پۆنە'' | |ھاتف عەلیمەردانی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٤ |''ژیانی ھاوسەرگیریی بەڕێز مەحموودی و ھاوسەرەکەی'' |نگین مەحموودی |ڕووحوڵڵا حیجازی | |- |''مردن لە شەھریوەردا'' | |ھاتف عەلیمەردانی | |- ! scope="row" |٢٠١٥ |''شەفتی شەو'' |سارا |[[نیکی کەریمی]] | |- ! scope="row" |٢٠١٦ |''دەستەکانی سیاوەش'' | |ئەمیر ئەسکەندەری | |- ! rowspan="3" scope="row" |٢٠١٧ |''فێراری'' |گوڵنار |عەلیرەزا داوودنژاد | |- |''گەیست ٢'' |نوقرە |سائید سۆھیلی | |- |''پەریسا'' | |مەحمەدرەزا ڕەحمانی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٨ |''جادەی کۆن'' |شەیدا |مەنیژە حیکمەت | |- |''ئەنکەوت سەپید ٢'' |ئەنکەوت سەپید |جەواد ھاشمی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٩ |''ئەنکەوت سەپید ٣'' |ئەنکەوت سەپید |جەواد ھاشمی | |- |''مصائب شیرین ۲'' |مانا |عەلیرەزا داوودنژاد | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٠ |''پشیلەی ڕەش'' |ڕەھا |کەریم مەحەمەد ئەمینی | |- |''بۆ ھەمیشە'' | |ئومێد ئەمین نگارشی | |- ! scope="row" |٢٠٢١ |''خەونی سۆھراب'' | |عەلی قەویتەن | |- | scope="row" |٢٠٢٢ |''عەلەفزار'' |ئیلھام |کازم دانشی | |} === زنجیرە === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |پلاتفۆرم |- ! scope="row" |٢٠١٣ |''نفوذ'' |مێھرنووش |ئارش تەمورنژاد | rowspan="3" |[[ڤی سی دی|ڤیدیۆ سی دی]] |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٩ |''ڕالی ئێرانی'' |خۆی |ئارش مەعیریان |- |''ڕەقس لەسەر شووشە'' |نگار |مەھدی گوڵستانە |- ! scope="row" |٢٠٢٠ |''ئێم شوو'' |خۆی |[[مەجید ساڵحی]] |نماوا |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢١ |''سیاوەش'' |مارال خالقی |سرووش مەحەمەدزادە |نماوا |- !''شەوەکانی مافیا'' |خۆی |سەعید ئەبوتالیب |[[فیلیمۆ]] |- ! scope="row" |٢٠٢٢–٢٠٢٣ |''باوکی ڕۆحی'' |خۆی |سەعید ئەبوتالیب |فیلمنێت |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٤ |''گەردنبڕین'' |تناز سابتی |سامان سالوور |فیلمنێت |- |''غەریبی'' |وەحیدە |ئەمیر پورکیان |نماوا |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٥–٢٠٢٦ |''سووشوون'' |فیردەوس |[[نێرگز ئابیار]] |نماوا |- |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] |مەحبوبە |[[نێرگز ئابیار]] |شەیدا |} == خەڵات و ڕێزلێنانەکان == * ھەڵبژێردراوی ھەمایشی «ڕۆڵی مێرمنداڵان لە پێشبردنی ئامانجەکانی شۆڕشی ئیسلامی»<ref>[http://isna.ir/fa/news/93041609371/نویسندگان-و-هنرمندان-برگزیده-حوزه-نوجوان برگزیده همایش «نقش نوجوانان در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی»]</ref> * وەرگرتنی پەڕوانەی زێڕین لە بیست و پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی [[ئەسفەھان|ئیسفەھان]] (لە ساڵی ٢٠١١دا)<ref>[http://www.sourehcinema.com/Festival/People/Activity.aspx?Id=138403170113&Kind=Full جشنواره‌های مربوط به ترلان پروانه]</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm5503403}} * {{Instagram|tarlan_parvanee}} == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} omjo4o6am94880px751dsmc2gibizh5 1674031 1673756 2026-09-24T09:21:13Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674031 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٩٨)}} {{Infobox person|name=تەرلان پەروانە|image=Tarlan Parvaneh (cropped).jpg|alt=|caption=پەروانە لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٤٠ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر لە ساڵی ٢٠٢٢]]|birth_name=<!-- خۆگەر جیاواز بێت لە ناو -->|birth_date={{birth date and age|1998|07|09}}|birth_place=[[شیراز]]، ئێران|death_date=|death_place=|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠٠٢–ئێستا}} '''تەرلان پەروانە''' ({{langx|fa|ترلان پروانه}}؛ لەدایکبووی ٩ی تەممووزی ١٩٩٨) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]]. چەندین خەڵاتی بەدەستھێناوە، لەوانە پاڵێوراوکردن بۆ [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]] و خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی شار. خەڵاتی فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی بەدەستھێناوە بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی ''ئۆکتۆپۆس ١: ئەنکەوت سەپید'' (٢٠١١). == کاری ھونەری == تەرلان پەروانە یەکەم دەرکەوتنی سینەمایی خۆی لە ساڵی ٢٠٠٥دا بە فیلمی «چەپدەست» ئەنجامدا و لەو کاتەوە لە زیاتر لە ٦٠ پڕۆژەی سینەمایی و تەلەڤیزیۆنیدا بەشداری کردووە. تواناکانی خۆی لە فیلمی منداڵانی «ئۆکتۆپۆس» (٢٠١١) پیشاندا. بەشێک لەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تێیاندا دەرکەوتووە بریتیین لە «خەڵاتی گەورە» (٢٠٠٤)، «لەژێر تیغ» (٢٠٠٦)، «مەلەکوت» (٢٠١٠) و «سەرزەمینی دایکم» (٢٠١٣).<ref>{{Cite web |url=https://www.entekhab.ir/fa/news/817171/ |title=Tarlan Parvaneh}} Entekhab News</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1392/07/19/163378/ |title=Tarlan Parvaneh}} [[ئاژانسی هەواڵی تەسنیم]]</ref><ref>{{Cite web |url=https://namnak.com/%D8%AA%D8%B1%D9%84%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%87.p67299 |title=Tarlan Parvaneh}} Namnak News</ref> == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠٠٤ |''دوا خەون'' | |مێھرداد خۆشبەخت | |- ! rowspan="3" scope="row" |٢٠٠٦ |''چەپدەست'' |کچی سارا |ئارش مەعیریان | |- |''عاشق'' | |ئەفشین شێرکەت | |- |''نیوەی من، نیوەی تۆ'' | |وەحید نیکاھـ ئازاد | |- ! scope="row" |٢٠٠٧ |''پاپیتال'' |کچی جەلیلی |ئەردەشێر شالیلە | |- ! scope="row" |٢٠١١ |''ئۆکتۆپۆس ١: ئەنکەوت سەپید'' |ئەنکەوت سەپید |جەواد ھاشمی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٢ |''بێ ماڵئاوایی'' |مەریەم |ئەحمەد ئەمینی | |- |''مرۆڤەکان'' | |موحسین تەوەکولی | |- ! scope="row" |٢٠١٣ |''بەخاطری پۆنە'' | |ھاتف عەلیمەردانی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٤ |''ژیانی ھاوسەرگیریی بەڕێز مەحموودی و ھاوسەرەکەی'' |نگین مەحموودی |ڕووحوڵڵا حیجازی | |- |''مردن لە شەھریوەردا'' | |ھاتف عەلیمەردانی | |- ! scope="row" |٢٠١٥ |''شەفتی شەو'' |سارا |[[نیکی کەریمی]] | |- ! scope="row" |٢٠١٦ |''دەستەکانی سیاوەش'' | |ئەمیر ئەسکەندەری | |- ! rowspan="3" scope="row" |٢٠١٧ |''فێراری'' |گوڵنار |عەلیرەزا داوودنژاد | |- |''گەیست ٢'' |نوقرە |سائید سۆھیلی | |- |''پەریسا'' | |مەحمەدرەزا ڕەحمانی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٨ |''جادەی کۆن'' |شەیدا |مەنیژە حیکمەت | |- |''ئەنکەوت سەپید ٢'' |ئەنکەوت سەپید |جەواد ھاشمی | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٩ |''ئەنکەوت سەپید ٣'' |ئەنکەوت سەپید |جەواد ھاشمی | |- |''مصائب شیرین ۲'' |مانا |عەلیرەزا داوودنژاد | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٠ |''پشیلەی ڕەش'' |ڕەھا |کەریم مەحەمەد ئەمینی | |- |''بۆ ھەمیشە'' | |ئومێد ئەمین نگارشی | |- ! scope="row" |٢٠٢١ |''خەونی سۆھراب'' | |عەلی قەویتەن | |- | scope="row" |٢٠٢٢ |''عەلەفزار'' |ئیلھام |کازم دانشی | |} === زنجیرە === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |پلاتفۆرم |- ! scope="row" |٢٠١٣ |''نفوذ'' |مێھرنووش |ئارش تەمورنژاد | rowspan="3" |[[ڤی سی دی|ڤیدیۆ سی دی]] |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠١٩ |''ڕالی ئێرانی'' |خۆی |ئارش مەعیریان |- |''ڕەقس لەسەر شووشە'' |نگار |مەھدی گوڵستانە |- ! scope="row" |٢٠٢٠ |''ئێم شوو'' |خۆی |[[مەجید ساڵحی]] |نماوا |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢١ |''سیاوەش'' |مارال خالقی |سرووش مەحەمەدزادە |نماوا |- !''شەوەکانی مافیا'' |خۆی |سەعید ئەبوتالیب |[[فیلیمۆ]] |- ! scope="row" |٢٠٢٢–٢٠٢٣ |''باوکی ڕۆحی'' |خۆی |سەعید ئەبوتالیب |فیلمنێت |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٤ |''گەردنبڕین'' |تناز سابتی |سامان سالوور |فیلمنێت |- |''غەریبی'' |وەحیدە |ئەمیر پورکیان |نماوا |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٥–٢٠٢٦ |''سووشوون'' |فیردەوس |[[نێرگز ئابیار]] |نماوا |- |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)]] |مەحبوبە |[[نێرگز ئابیار]] |شەیدا |} == خەڵات و ڕێزلێنانەکان == * ھەڵبژێردراوی ھەمایشی «ڕۆڵی مێرمنداڵان لە پێشبردنی ئامانجەکانی شۆڕشی ئیسلامی»<ref>[http://isna.ir/fa/news/93041609371/نویسندگان-و-هنرمندان-برگزیده-حوزه-نوجوان برگزیده همایش «نقش نوجوانان در پیشبرد اهداف انقلاب اسلامی»]</ref> * وەرگرتنی پەڕوانەی زێڕین لە بیست و پێنجەمین فێستیڤاڵی فیلمی منداڵان و مێرمنداڵانی [[ئەسفەھان|ئیسفەھان]] (لە ساڵی ٢٠١١دا)<ref>[http://www.sourehcinema.com/Festival/People/Activity.aspx?Id=138403170113&Kind=Full جشنواره‌های مربوط به ترلان پروانه]</ref> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|id=nm5503403}} * {{Instagram|tarlan_parvanee}} == سەرچاوەکان == <references /> {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٨]] [[پۆل:ئەکتەرانی شیراز]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئێرانییەکان]] [[پۆل:زیندووان]] n7rgqw2j0z0t2723m5hfo76fqknhx0i 0 304332 1673754 1673396 2026-09-23T20:17:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673754 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٨)}} {{Infobox person|name=نەوید پورفەرەج|image=Bone Marrow movie press conference 2020-02-05 16.jpg|caption=پورفەرەج لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٣٨ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر لە ساڵی ٢٠٢٠]]|native_name=نوید پورفرج|native_name_lang=Fa|birth_date={{birth date and age|1988|04|22}}|birth_place=[[ئەراک]]، [[پارێزگای مەرکەزی|مەرکەزی]]، ئێران|nationality=|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠١٢–ئێستا}} '''نەوید پورفەرەج''' ({{langx|fa|نوید پورفرج}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٨٨) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{Cite web |url=https://www.salamcinama.ir/profile/nzAm/%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%AC |access-date=2021-11-15 |website=www.salamcinama.ir |title=نوید پورفرج {{!}} بیوگرافی + عکس‌های نوید پورفرج {{!}} سلام‌سینما}}</ref> زیاتر بە ڕۆڵی ئەمیر لە فیلمی ''مێگەل'' (٢٠١٨) ناسراوە کە بەھۆیەوە پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتەکانی سیمورغی بلورین، [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، خەڵاتی جەژنی سینەمای ئێران و خەڵاتی ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران. خەڵاتی باشترین ئەکتەری لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک|هەشتەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی دهۆک]] بەدەستھێنا بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی [[زاڵاوا|''زاڵاوا'' (٢٠٢١).]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠١٨ |''مێگەل'' |ئەمیر حەرەکەت |[[ھومەن سەیدی]] | |- ! scope="row" |٢٠٢٠ |''مۆخی ئێسک'' |ئەمیر بووداغی |حەمید قوربانی | |- ! scope="row" |٢٠٢١ |''[[زاڵاوا]]'' |مسعود ئەحمەدی |ئەرسەلان ئەمیری | |- ! scope="row" |٢٠٢٣ |''بارانبارین'' |بەھمەن |تۆراج ئەسڵانی | |- ! scope="row" |٢٠٢٤ |''بێ جەستە'' |مەحمود شوکووھی |مورتەزا عەلیزادە | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٥ |''ئاسکی سەر جادە'' |عابس |ئەبولفەزل سەفاری | |- |''ساتێک لە ئەبەدیەتدا'' |وەحید |مەھدی نەورۆزیان | |-|{{TBA}} |''ڕوخ'' |شاهرۆخ |حەمید نیعمەتۆڵڵا |لە قۆناغی دوای بەرھەمھێناندا |} === زنجیرەی پلاتفۆرم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |پلاتفۆرم ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠٢١ |''ھاوڕێیەتیی دوو لایەنە'' |خۆی |[[شەھاب حسێنی]] |نماوا |بەرنامەی گفتوگۆ؛ ١ ئەڵقە |- ! scope="row" |٢٠٢٥–٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |ڕەحیم دارتاش |[[نێرگز ئابیار]] |شەیدا |ڕۆڵی سەرەکی |- ! scope="row" |٢٠٢٥ |''[[دڕندە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دڕندە]]'' |فەرووھەر |[[ھومەن سەیدی|ھۆمەن سەیدی]] |فیلمنێت |ئەکتەری میوان؛ ١ ئەڵقە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تۆڕ ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠١٢ |''دیوار'' |عەباسی |سیرووس موقەددەم |[[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی ١]] |زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی؛ ڕۆڵی لاوەکی |- ! scope="row" |٢٠١٣ |''دایکایەتی'' |برای مەریەم |جەواد ئافشار |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی ٣]] |زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی؛ ڕۆڵی لاوەکی |} == شانۆ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |شانۆنامەنووس ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" |شانۆ |- ! scope="row" |٢٠٢٣ |''گۆرانیی خۆشەویستیی کچی شێت'' |تەڵا موعتەزیدی |ئاروەند دەشتئارای، مارین ڤان هۆلک |شانۆخانەی شاری تاران |- |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |بەش ! scope="col" |بەرھەمی پاڵێوراو ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک]] |٢٠٢١ |باشترین ئەکتەری فیلمی درێژی کوردی |''[[زاڵاوا]]''|{{won}} |<ref>{{Cite web |url=https://www.isna.ir/news/00061824582/%DB%B4-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%87%D9%88%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ |access-date=2024-12-04 |website=www.isna.ir |title=۴ جایزه جشنواره دهوک برای سینماگران ایران - ایسنا}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |٢٠١٨ | rowspan="2" |باشترین ئەکتەری سەرەکیی لاوەکی |مێگەل|{{Nom}} |<ref>{{Cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/21/1653567/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%8BD8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1 |access-date=2021-11-15 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |title=اسامی نامزدهای سی‌وششمین جشنواره فیلم فجر- اخبار فرهنگی تسنیم {{!}} Tasnim}}</ref> |- |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٢٠٢٠]] |مۆخی ئێسک|{{Nom}} |<ref>{{Cite web |date=2020-02-10 |url=https://www.irna.ir/news/83670038/نامزدهای-بخش-سودای-سیمرغ-جشنواره-فیلم-فجر-اعلام-شد |access-date=2021-11-15 |website=ایرنا |language=fa |title=نامزدهای بخش سودای سیمرغ جشنواره فیلم فجر اعلام شد}}</ref> |- |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٢٠٢١]] | rowspan="2" |باشترین ئەکتەری سەرەکی |''[[زاڵاوا]]''|{{Nom}} |<ref>{{Cite web |date=2021-02-07 |url=https://www.isna.ir/news/99111914615/اعلام-نامزدهای-سی-و-نهمین-جشنواره-فیلم-فجر |access-date=2021-11-15 |website=ایسنا |language=fa |title=اعلام نامزدهای سی و نهمین جشنواره فیلم فجر}}</ref> |- |٢٠٢٥ |ئاسکی سەر جادە|{{draw|دیپڵۆمی فەخری}} |<ref>{{Cite web |date=2025-02-10 |url=https://www.mehrnews.com/news/6375311/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%DA%86%D9%87%D9%84-%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-02-10 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |title=اختتامیه «فیلم فجر» ۴۳؛ سیمرغ‌ها به پرواز درآمدند}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |[[خەڵاتەکانی حافز]] |٢٠١٩ | rowspan="3" |باشترین ئەکتەر – فیلمی سینەمایی |مێگەل|{{Nom}} |<ref name=":0">{{Cite web |url=https://filcin.com/person/allawards/72791 |access-date=2021-11-15 |website=filcin.com {{!}} فیلسین |language=fa |title=همه جوایز نوید پورفرج}}</ref> |- |٢٠٢٤ |بێ جەستە|{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2024-11-20 |url=https://www.mehrnews.com/news/6293940/%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF-%D8%AA%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |access-date=2024-11-20 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |title=کدام آثار سینمایی نامزد تندیس حافظ شدند؟}}</ref> |- |٢٠٢٥ |ئاسکی سەر جادە|{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2025-12-17 |url=https://www.isna.ir/news/1404092617770/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-12-19 |website=ایسنا |language=fa |title=فیلم حاتمی‌کیا از رقابت «حافظ» حذف شد}}</ref> |- ! scope="row" |جەژنی سینەمای ئێران |٢٠١٩ |باشترین ئەکتەری سەرەکیی لاوەکی |مێگەل|{{Nom}} |<ref name=":0" /> |- ! scope="row" |ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران |٢٠١٨ |باشترین ئەکتەری سەرەکیی لاوەکی |مێگەل|{{Nom}} |<ref name=":0" /> |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|9621114}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} j82eqmcgk9k4jdayrk6vdv5kurdyy8x 1674032 1673754 2026-09-24T09:21:33Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674032 wikitext text/x-wiki {{short description|ئەکتەری ئێرانی (لەدایکبووی ١٩٨٨)}} {{Infobox person|name=نەوید پورفەرەج|image=Bone Marrow movie press conference 2020-02-05 16.jpg|caption=پورفەرەج لە [[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٣٨ەمین فێستیڤاڵی فیلمی فەجر لە ساڵی ٢٠٢٠]]|native_name=نوید پورفرج|native_name_lang=Fa|birth_date={{birth date and age|1988|04|22}}|birth_place=[[ئەراک]]، [[پارێزگای مەرکەزی|مەرکەزی]]، ئێران|nationality=|occupation=ئەکتەر|years_active=٢٠١٢–ئێستا}} '''نەوید پورفەرەج''' ({{langx|fa|نوید پورفرج}}؛ لەدایکبووی ٢٢ی نیسانی ١٩٨٨) ئەکتەرێکی [[ئێران|ئێرانییە]].<ref>{{Cite web |url=https://www.salamcinama.ir/profile/nzAm/%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%AF-%D9%BE%D9%88%D8%B1%D9%81%D8%B1%D8%AC |access-date=2021-11-15 |website=www.salamcinama.ir |title=نوید پورفرج {{!}} بیوگرافی + عکس‌های نوید پورفرج {{!}} سلام‌سینما}}</ref> زیاتر بە ڕۆڵی ئەمیر لە فیلمی ''مێگەل'' (٢٠١٨) ناسراوە کە بەھۆیەوە پاڵێوراو کرا بۆ خەڵاتەکانی سیمورغی بلورین، [[خەڵاتەکانی حافز|خەڵاتی حافز]]، خەڵاتی جەژنی سینەمای ئێران و خەڵاتی ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران. خەڵاتی باشترین ئەکتەری لە [[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک|هەشتەمین فێستیڤاڵی نێودەوڵەتیی فیلمی دهۆک]] بەدەستھێنا بۆ ڕۆڵگێڕانی لە فیلمی [[زاڵاوا|''زاڵاوا'' (٢٠٢١).]] == فیلمۆگرافی == === فیلم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠١٨ |''مێگەل'' |ئەمیر حەرەکەت |[[ھومەن سەیدی]] | |- ! scope="row" |٢٠٢٠ |''مۆخی ئێسک'' |ئەمیر بووداغی |حەمید قوربانی | |- ! scope="row" |٢٠٢١ |''[[زاڵاوا]]'' |مسعود ئەحمەدی |ئەرسەلان ئەمیری | |- ! scope="row" |٢٠٢٣ |''بارانبارین'' |بەھمەن |تۆراج ئەسڵانی | |- ! scope="row" |٢٠٢٤ |''بێ جەستە'' |مەحمود شوکووھی |مورتەزا عەلیزادە | |- ! rowspan="2" scope="row" |٢٠٢٥ |''ئاسکی سەر جادە'' |عابس |ئەبولفەزل سەفاری | |- |''ساتێک لە ئەبەدیەتدا'' |وەحید |مەھدی نەورۆزیان | |-|{{TBA}} |''ڕوخ'' |شاهرۆخ |حەمید نیعمەتۆڵڵا |لە قۆناغی دوای بەرھەمھێناندا |} === زنجیرەی پلاتفۆرم === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |پلاتفۆرم ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠٢١ |''ھاوڕێیەتیی دوو لایەنە'' |خۆی |[[شەھاب حسێنی]] |نماوا |بەرنامەی گفتوگۆ؛ ١ ئەڵقە |- ! scope="row" |٢٠٢٥–٢٠٢٦ |[[کازیوەی خومار (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|کازیوەی خومار]] |ڕەحیم دارتاش |[[نێرگز ئابیار]] |شەیدا |ڕۆڵی سەرەکی |- ! scope="row" |٢٠٢٥ |''[[دڕندە (زنجیرەی تەلەفیزیۆنی)|دڕندە]]'' |فەرووھەر |[[ھومەن سەیدی|ھۆمەن سەیدی]] |فیلمنێت |ئەکتەری میوان؛ ١ ئەڵقە |} === تەلەڤیزیۆن === {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |ڕۆڵ ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" class="unsortable" |تۆڕ ! scope="col" class="unsortable" |تێبینییەکان |- ! scope="row" |٢٠١٢ |''دیوار'' |عەباسی |سیرووس موقەددەم |[[کەناڵی یەک (ئێران)|کەناڵی ١]] |زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی؛ ڕۆڵی لاوەکی |- ! scope="row" |٢٠١٣ |''دایکایەتی'' |برای مەریەم |جەواد ئافشار |[[کەناڵی سێ (ئێران)|کەناڵی ٣]] |زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی؛ ڕۆڵی لاوەکی |} == شانۆ == {| class="wikitable plainrowheaders sortable" style="font-size:100%" ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |ناونیشان ! scope="col" |شانۆنامەنووس ! scope="col" |دەرهێنەر ! scope="col" |شانۆ |- ! scope="row" |٢٠٢٣ |''گۆرانیی خۆشەویستیی کچی شێت'' |تەڵا موعتەزیدی |ئاروەند دەشتئارای، مارین ڤان هۆلک |شانۆخانەی شاری تاران |- |} == خەڵات و پاڵێوراوەکان == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" ! scope="col" |خەڵات ! scope="col" |ساڵ ! scope="col" |بەش ! scope="col" |بەرھەمی پاڵێوراو ! scope="col" |ئەنجام ! scope="col" class="unsortable" |{{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- ! scope="row" |[[فێستیڤاڵی نێونەتەوەییی فیلمی دھۆک]] |٢٠٢١ |باشترین ئەکتەری فیلمی درێژی کوردی |''[[زاڵاوا]]''|{{won}} |<ref>{{Cite web |url=https://www.isna.ir/news/00061824582/%DB%B4-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%D8%B2%D9%87-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AF%D9%87%D9%88%DA%A9-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86/ |access-date=2024-12-04 |website=www.isna.ir |title=۴ جایزه جشنواره دهوک برای سینماگران ایران - ایسنا}}</ref> |- ! rowspan="4" scope="row" |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر]] |٢٠١٨ | rowspan="2" |باشترین ئەکتەری سەرەکیی لاوەکی |مێگەل|{{Nom}} |<ref>{{Cite web |url=https://www.tasnimnews.com/fa/news/1396/11/21/1653567/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D9%8BD8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%B4%D8%B4%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1 |access-date=2021-11-15 |website=خبرگزاری تسنیم {{!}} Tasnim |language=fa |title=اسامی نامزدهای سی‌وششمین جشنواره فیلم فجر- اخبار فرهنگی تسنیم {{!}} Tasnim}}</ref> |- |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٢٠٢٠]] |مۆخی ئێسک|{{Nom}} |<ref>{{Cite web |date=2020-02-10 |url=https://www.irna.ir/news/83670038/نامزدهای-بخش-سودای-سیمرغ-جشنواره-فیلم-فجر-اعلام-شد |access-date=2021-11-15 |website=ایرنا |language=fa |title=نامزدهای بخش سودای سیمرغ جشنواره فیلم فجر اعلام شد}}</ref> |- |[[فێستیڤاڵی فیلمی فەجر|٢٠٢١]] | rowspan="2" |باشترین ئەکتەری سەرەکی |''[[زاڵاوا]]''|{{Nom}} |<ref>{{Cite web |date=2021-02-07 |url=https://www.isna.ir/news/99111914615/اعلام-نامزدهای-سی-و-نهمین-جشنواره-فیلم-فجر |access-date=2021-11-15 |website=ایسنا |language=fa |title=اعلام نامزدهای سی و نهمین جشنواره فیلم فجر}}</ref> |- |٢٠٢٥ |ئاسکی سەر جادە|{{draw|دیپڵۆمی فەخری}} |<ref>{{Cite web |date=2025-02-10 |url=https://www.mehrnews.com/news/6375311/%D9%85%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%85-%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%AA%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%87-%DA%86%D9%87%D9%84-%D9%88%D8%B3%D9%88%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%81%D8%AC%D8%B1-%D8%A2%D8%BA%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-02-10 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |title=اختتامیه «فیلم فجر» ۴۳؛ سیمرغ‌ها به پرواز درآمدند}}</ref> |- ! rowspan="3" scope="row" |[[خەڵاتەکانی حافز]] |٢٠١٩ | rowspan="3" |باشترین ئەکتەر – فیلمی سینەمایی |مێگەل|{{Nom}} |<ref name=":0">{{Cite web |url=https://filcin.com/person/allawards/72791 |access-date=2021-11-15 |website=filcin.com {{!}} فیلسین |language=fa |title=همه جوایز نوید پورفرج}}</ref> |- |٢٠٢٤ |بێ جەستە|{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2024-11-20 |url=https://www.mehrnews.com/news/6293940/%DA%A9%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D8%A2%D8%AB%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%B2%D8%AF-%D8%AA%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B3-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF |access-date=2024-11-20 |website=خبرگزاری مهر {{!}} اخبار ایران و جهان {{!}} Mehr News Agency |language=fa |title=کدام آثار سینمایی نامزد تندیس حافظ شدند؟}}</ref> |- |٢٠٢٥ |ئاسکی سەر جادە|{{nom}} |<ref>{{Cite web |date=2025-12-17 |url=https://www.isna.ir/news/1404092617770/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AD%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%DA%A9%DB%8C%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D8%B1%D9%82%D8%A7%D8%A8%D8%AA-%D8%AD%D8%A7%D9%81%D8%B8-%D8%AD%D8%B0%D9%81-%D8%B4%D8%AF |access-date=2025-12-19 |website=ایسنا |language=fa |title=فیلم حاتمی‌کیا از رقابت «حافظ» حذف شد}}</ref> |- ! scope="row" |جەژنی سینەمای ئێران |٢٠١٩ |باشترین ئەکتەری سەرەکیی لاوەکی |مێگەل|{{Nom}} |<ref name=":0" /> |- ! scope="row" |ئەنجومەنی ڕەخنەگران و نووسەرانی سینەمای ئێران |٢٠١٨ |باشترین ئەکتەری سەرەکیی لاوەکی |مێگەل|{{Nom}} |<ref name=":0" /> |} == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|9621114}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٨٨]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوەکانی تەلەڤیزیۆنی ئێرانی]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە کوردەکان]] [[پۆل:زیندووان]] 3gptmoirboxua9xjkkuv7x783074d2d 0 304335 1673752 1673420 2026-09-23T20:16:47Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673752 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Scène du retour du guerrier - Carafa di Noja, Nola - Musée archéologique national de Naples - inv 9364.jpg|وێنۆک|سەربازانی سامنی لەسەر فرێزێکی گۆڕ لە نۆلا، سەدەی ٤ەمی پێش زایین.|330x330پیکسڵ]] '''سامنییەکان''' (بە ئۆسکی: {{lang|osc|Safineis}}) گەلێکی کۆنی ئیتالیکی بوون کە لە ھەرێمی سەمنیۆم نیشتەجێ بوون؛ ناوچەیەک کە کەوتووەتە ناوچە شاخاوییەکانی ناوەوەی ھەرێمەکانی ئێستای ئەبروتسۆ، مۆلیزێ و کامپانیا لە باشووری ناوەڕاستی [[ئیتاڵیا]].<ref name=":2">{{cite book |last=Salmon |first=Edward Togo |date=1967 |title=Samnium and the Samnites |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-06185-8}}</ref> سامنییەکان خەڵکێکی ئۆسکی-ئاخێو بوون و وەک لقێک لە سابینەکان سەریان ھەڵدا؛ ئەوان کۆنفیدراسیۆنێکیان لە چوار ھۆز پێکدەھێنا کە بریتی بوون لە: ھیرپینی، کاودینی، کاراسینی و پێنتری.<ref name=":3">{{cite web |title=Samnite (people) |url=https://www.britannica.com/topic/Samnite-people |access-date=2022-05-03 |website=Encyclopædia Britannica Online |publisher=Encyclopædia Britannica, Inc.}}</ref> مێژوونووسانی یۆنانی کۆن گەلی ئومبرییان بە باوباپیرانی سامنییەکان دادەنا.<ref>{{cite book |last=Strabo |title=The Geography of Strabo |volume=4 |page=465 |location=Alexandria |orig-date=7 BC}}</ref><ref>{{cite book |last=Dionysius of Halicarnassus |title=Roman Antiquities |chapter=Book II.49}}</ref><ref>{{cite book |last=Dyer |first=Thomas Henry |date=1868 |title=The History of the Kings of Rome |publisher=Bell and Daldy |isbn=978-0-8046-1199-2}}</ref> کۆچی ئەوان بەرەو باشوور بەپێی نەریتی ئایینیی «ڤێر ساکرووم» (بەھاری پیرۆز) ئەنجام درابوو.<ref>{{cite book |last1=Ancillotti |first1=Augusto |last2=Cerri |first2=Romolo |date=1996 |title=Le tavole di Gubbio e la civiltà degli Umbri |publisher=Jama |language=it}}</ref> [[پەڕگە:Italy 400bC en.svg|وێنۆک|ئیتاڵیا لە ساڵی ٤٠٠ی پێش زایین؛ ناوچەی سەوز خاکی سامنییەکانە.]] ھەرچەندە لە ساڵی ٣٥٤ی پێش زایین دژی گالەکان لەگەڵ ڕۆم ھاوپەیمان بوون، بەڵام دواتر بوونە دوژمنی سەرسەختی [[کۆماری ڕۆمانی]] و لە سێ زنجیرە جەنگدا کە بە [[شەڕەکانی سامنی]] ناسراون ڕووبەڕووی بوونەوە. سەرەڕای سەرکەوتنە گەورەکەیان لە شەڕی دۆڵی کاودین لە ساڵی ٣٢١ی پێش زایین، لە ساڵی ٢٩٠ی پێش زایین لەلایەن ڕۆمەکانەوە ژێردەستە کران.<ref name=":6">{{cite book |last=Cornell |first=Tim |date=2012 |title=The Beginnings of Rome: Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (c. 1000–264 BC) |publisher=Routledge |pages=345–390 |isbn=978-1-136-75495-1}}</ref> سەرەڕای لاوازبوونیان، سامنییەکان لە جەنگی پیرۆس و دواتریش لەگەڵ [[ھانیباڵ]] لە [[جەنگی دووەمی پونیک]]دا دژی ڕۆم وەستانەوە.<ref name=":22">{{cite book |last=Sagarna |first=Iñaki |date=2018 |title=Σαυνῖται: The identity of Samnite through their cult places |publisher=Academia.edu |pages=1–14}}</ref> ھەروەھا لە جەنگی ھاوپەیمانان (٩١–٨٨ پێش زایین) و جەنگی ناوخۆیی سۆلادا بەشدارییان کرد، تا ئەو کاتەی لە شەڕی دەروازەی کۆلین (٨٢ پێش زایین) لەلایەن سۆلا تێکشکێنران و پاشان لەناو کۆمەڵگەی ڕۆمانیدا تووانەوە.<ref name=":23">{{cite book |last=Strabo |title=The Geography of Strabo |volume=5 |page=467 |orig-date=7 BC}}</ref> ئابووریی سامنییەکان لەسەر بنەمای [[ئاژەڵداری]] و [[وەرزێری]] پێشکەوتوو دامەزرابوو و کۆچی وەرزیی ئاژەڵەکانیان پەیڕەو دەکرد.<ref name=":14">{{cite book |last=Rotter |first=Timothy W. |date=1990 |title=Roman Italy |publisher=University of California Press |pages=34–77 |isbn=978-0-520-06975-6}}</ref> لەگەڵ کەرتی کشتوکاڵدا، کەلوپەلی وەک کەرەستەی سیرامیکی، [[بڕۆنز]]، [[ئاسن]]، زەیتوون، خوری و گۆزەیان بۆ کامپانیا، لاتیۆم، [[ئاپولیا (ئیتاڵیا)]] و گریکی گەورە ھەناردە دەکرد.<ref name=":1">{{cite book |last=Stek |first=Tesse D. |date=2009 |title=Cult Places and Cultural Change in Republican Italy |publisher=Amsterdam University Press |pages=8–222}}</ref><ref name=":15">{{cite book |last=Roselaar |first=Saskia T. |date=2012 |title=Processes of Integration and Identity Formation in the Roman Republic |publisher=Brill |pages=189–196 |isbn=978-90-04-22911-2}}</ref> کۆمەڵگەی ئەوان دابەشکرابوو بەسەر کانتۆنەکاندا و ھەر ھۆزێک لەلایەن دادوەرێکی باڵا بە ناوی «مێدیکس تووتیکوس» بەڕێوەدەبرا.<ref name=":53">{{cite journal |last=Scopacasa |first=Rafael |date=2014 |title=Building Communities in Ancient Samnium: Cult, Ethnicity, and Nested Communities |journal=Oxford Journal of Archaeology |volume=33 |issue=1 |pages=70–72 |doi=10.1111/ojoa.12027}}</ref> == زاراوەناسی == [[پەڕگە:OsqueBritishMuseum.jpg|وێنۆک|نووسراوێکی زمانی ئۆسکی.]] ڕەگی زمانی [[زمانی بنەڕەتی-ھیندوئەورووپی|ھیندۆئەورووپیی]] ''Saβeno'' یان ''Sabh'' گۆڕدرا بۆ وشەی ''Safen'' و دواتر ''Safin''. پێدەچێت وشەی ''Safin'' یەکەمین زاراوە بووبێت بۆ پێناسەکردنی گەلی سامنی و نیشتمانەکەیان.<ref name=":2" /><ref>{{cite book |last=Bakkum |first=Gabriël C. L. M. |date=2009 |title=The Latin Dialect of the Ager Faliscus: 150 Years of Scholarship |publisher=Amsterdam University Press |page=66 |isbn=978-90-5629-562-2}}</ref><ref name=":37">{{cite book |last=Stuart-Smith |first=Jane |date=2004-06-17 |title=Phonetics and Philology: Sound Change in Italic |publisher=OUP Oxford |pages=28–139 |isbn=978-0-19-925773-7}}</ref> لە ڕوانگەی زمانەوانییەوە، ئەم ناوە وەک شێوازێک لە ناوی سابینەکان ناسراوە کە سەر بە ئومبرییەکان بوون. لە ڕەگی *''sabh-''ەوە، لە زمانە لاتینییەکاندا بوو بە ''Sab-'' و لە زمانە ئۆسکۆ-ئومبرییەکاندا بوو بە ''Saf-''.<ref name=":2" /> لە زمانی ئۆسکیدا وشەی ''Safinim'' بۆ ناونانی ھەرێمی سەمنیۆم بەکارھاتووە کە بە واتای «شوێنی پەرستشی گەلی سافین» دێت.<ref name=":53" /> ناوی خەڵکەکەش بە ''Safineis'' ناسراوە.<ref name=":2" /><ref>{{cite journal |last=Sonnenschein |first=E. A. |date=1897 |title=Sabellus: Sabine or Samnite? |journal=The Classical Review |volume=11 |issue=7 |pages=339–340 |publisher=Cambridge University Press}}</ref><ref name=":32">{{cite book |last=Heitland |first=William Everton |date=2014 |title=The Roman Republic |publisher=Cambridge University Press |page=13 |isbn=978-1-107-65347-4}}</ref> لە [[زمانی یۆنانی]]دا زاراوەکانی وەک ''Samnītai'' و ''Saunītai'' لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین دەرکەوتن، کە لە وشەی ''saunion''ەوە وەرگیراون بە واتای [[ڕم|ڕمی کورت]] یان ژاوێلین.<ref name=":0">{{cite book |last1=Farney |first1=Gary D. |last2=Bradley |first2=Guy |date=2017-11-20 |title=The Peoples of Ancient Italy |publisher=Walter de Gruyter GmbH & Co KG |pages=70–71 |isbn=978-1-5015-0014-5}}</ref> زمانەوان جولیوس پۆکۆرنی پێی وایە ئەم ڕەگە پەیوەستە بە ڕەگی ھیندۆئەورووپیی *''s(e)we-'' بە واتای «خۆ» یان «کەس»، کە ناوی چەندین ھۆزی وەک سوێبییەکان لە خێزانی [[زمانە ھیندی و ئەورووپییەکان]]ی لێ کەوتووەتەوە.<ref>{{cite book |last=Pokorny |first=Julius |date=1959 |title=Indogermanisches etymologisches Wörterbuch |pages=882–884 |location=Leiden}}</ref> == مێژوو == === سەرەتا و کۆچی مێژوویی === [[پەڕگە:Ancient Samnium.png|وێنۆک|سەمنیۆم لە نەخشەی مێژووییدا (١٩١١).]] جوگرافیناسی یۆنانی [[سترابۆ]] ئاماژەی بەوە کردووە کە شارستانییەتی سامنی لە دەستەیەکی دوورخراوەی سابینەکانەوە سەرچاوەی گرتووە. بەپێی ئەم گێڕانەوەیە، لە کاتی برسییەتی یان بۆ کۆتاییھێنان بە شەڕ لەگەڵ ئومبرییەکان، سابینەکان پەیمانیان بەست کە نەریتی بەھاری پیرۆز (Ver Sacrum) بەجێبگەیەنن. لەم ڕێوڕەسمەدا ھەموو بەرھەمی ئەو ساڵە پێشکەش بە خوداوەندەکان دەکرا، لەنێویاندا منداڵە [[ساوا]]کان.<ref>{{cite journal |last=Tikkannen |first=Karin W. |date=2017 |title=On the Building of a Narrative |journal=Mnemosyne |volume=70 |issue=6 |pages=964–967 |doi=10.1163/1568525X-12342173}}</ref> کاتێک ئەو منداڵانە گەیشتنە تەمەنی [[گەورەبوو|پێگەیشتن]]، لە خاکی خۆیان دەرکران و گایەکی نێر ڕێنوێنی کردن بەرەو [[نیشتمان]]ی نوێیان.<ref name=":34">{{cite book |last=Liddell |first=Henry George |date=1890 |title=A History of Rome, from the Earliest Times to the Establishment of the Empire |publisher=American Book Company |pages=177–178 |location=New York}}</ref><ref name=":23" /> لەگەڵ گەیشتنیان بەو خاکە، گاکەیان بۆ خوداوەند [[مارس (میتۆلۆژیا)|مارس]] کردە قوربانی.<ref name=":4">{{cite book |last=Scopacasa |first=Rafael |date=2015 |title=Ancient Samnium: Settlement, Culture, and Identity between History and Archaeology |publisher=OUP Oxford |pages=18–295 |isbn=978-0-19-102285-2}}</ref><ref name=":5">{{cite book |last=Rüpke |first=Jörg |date=2011 |title=A Companion to Roman Religion |publisher=John Wiley & Sons |page=46 |isbn=978-1-4443-3924-6}}</ref> ھۆزەکانی تری سامنی باوەڕیان وابوو کە بە [[گیانلەبەر|ئاژەڵی]] جیاواز ڕێنوێنی کراون؛ بۆ نموونە ھۆزی ھیرپینی لەلایەن [[گورگ]] و ھۆزی پیسێنتێس لەلایەن [[دارکونکەرە]] ڕێنوێنی کرابوون.<ref>{{cite journal |last=Salmon |first=E. T. |date=1958 |title=Samnite and Roman Cumae |journal=The Vergilian Digest |issue=4 |pages=10–15}}</ref> پاش ئەوەی ئیترووسکییەکان لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین کامپانیایان بەجێھێشت، سامنییەکان ھێرشیان کردە سەر ناوچەکە و شارەکانی وەک [[پۆمپی]] و ھێرکۆلانۆمیان گرت.<ref>{{cite book |last1=Ring |first1=Trudy |last2=Watson |first2=Noelle |last3=Schellinger |first3=Paul |date=2013 |title=Southern Europe: International Dictionary of Historic Places |publisher=Routledge |pages=81–85 |isbn=978-1-134-25965-6}}</ref><ref>{{cite journal |last=Sparavigna |first=Amelia Carolina |date=2016-06-30 |title=The Town Planning of Pompeii and Herculaneum Having Streets Aligned Along Sunrise on Summer Solstice |journal=SSRN Electronic Journal |page=3 |doi=10.2139/ssrn.2802439}}</ref> ھەروەھا دەستیان بەسەر شاری کوومایدا گرت و تەنھا شاری [[ناپۆلی]] توانی لە بەرامبەریاندا خۆڕاگر بێت.<ref name=":14" /><ref>{{cite news |last=Darwin |first=N. T. |date=2017-04-25 |title=Pompeii |work=The Northern Territory News |page=1}}</ref> لە سەدەکانی دواتردا سامنییەکان شەڕی بەردەوامیان دژی کامپانییەکان، ڤۆڵسکییەکان و لاتینییەکان بەرپا کرد.<ref name=":15" /> === شەڕەکانی سامنی === [[پەڕگە:Battle of the Caudine Forks.jpg|وێنۆک|کێشانی شەڕی دۆڵی کاودین لەسەر گۆزەیەکی لووکانی.]] ڕۆم و سامنییەکان لە ساڵی ٣٥٤ی پێش زایین پەیمانێکیان بەست کە ڕووباری لیریس وەک سنووری نێوانیان دیاری بکات.<ref name=":7">{{cite book |last=Oakley |first=S. P. |date=1998 |title=A Commentary on Livy Books VI–X |volume=2 |publisher=Oxford University Press |pages=24–646 |isbn=978-0-19-815226-2}}</ref> بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووس لیڤی، کاتێک سامنییەکان ھێرشیان کردە سەر شاری کاپوا، کامپانییەکان داوای ھاوکارییان لە ڕۆم کرد، بەمەش جەنگی یەکەمی سامنی لە ساڵی ٣٤٣ی پێش زایین دەستی پێکرد.<ref>{{cite book |last=Terrenato |first=Nicola |date=2019 |title=The Early Roman Expansion into Italy |publisher=Cambridge University Press |pages=127–190 |isbn=978-1-108-42267-3}}</ref><ref name=":13">{{cite book |last=Esposito |first=Gabriele |date=2021 |title=Armies of Ancient Italy 753–218 BC |publisher=Pen and Sword Military |pages=59–81 |isbn=978-1-5267-5188-1}}</ref> جەنگەکە دوای چەندین پێکدادان بە بەستنی [[پەیمانی ئاشتی]] لە ساڵی ٣٤١ی پێش زایین کۆتایی ھات.<ref name=":6" /><ref>{{cite book |last=Polybius |title=The Histories |volume=1 |publisher=York University |pages=4–5}}</ref> جەنگی دووەمی سامنی (٣٢٦–٣٠٤ پێش زایین) بەھۆی ململانێ لەسەر شاری فرێگێلای و دەستوەردانی ڕۆم لە ناپۆلی سەریھەڵدا.<ref name=":8">{{cite book |last=Forsythe |first=Gary |date=2006 |title=A Critical History of Early Rome |publisher=University of California Press |pages=287–365 |isbn=978-0-520-24991-2}}</ref> لە ساڵی ٣٢١ی پێش زایین، سامنییەکان بە سەرکردایەتیی گایۆس پۆنتیۆس سوپای ڕۆمیان لە شەڕی دۆڵی کاودین گەمارۆ دا و شکستیان پێھێنان، و سەربازە ڕۆمانییەکانیان ناچار کرد بە ژێر نیری شەرمەزاریدا تێپەڕن.<ref name=":13" /><ref name=":8" /> دوای شەڕێکی درێژخایەن لە ئاپولیا و سەمنیۆم، ڕۆمەکان توانییان پایتەختی سامنییەکان (بۆڤیانوم) بگرن و لە ساڵی ٣٠٤ی پێش زایین ئاگربەست بسەپێنن.<ref name=":6" /><ref name=":8" /> لە ساڵی ٢٩٨ی پێش زایین، جەنگی سێیەمی سامنی بەرپا بوو کاتێک سامنییەکان لەگەڵ ئیترووسکییەکان، ئومبرییەکان و گالەکان ھاوپەیمانییەکی گەورەیان دژی ڕۆم پێکھێنا.<ref name=":2" /> لە ساڵی ٢٩٥ی پێش زایین لە شەڕی سێنتینۆم ڕۆمەکان سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوەیان بەدەستھێنا، و دوای شکستی سامنییەکان لە شەڕی ئاکویلۆنیا (٢٩٣ پێش زایین)، لە ساڵی ٢٩٠ی پێش زایین سەمنیۆم بە تەواوی کەوتە ژێر دەسەڵاتی کۆماری ڕۆم.<ref name=":6" /><ref name=":7" /> === مێژووی دواتر و تواندنەوە === [[پەڕگە:Social War AR Syd 621.1.jpg|وێنۆک|سککەی سەردەمی جەنگی ھاوپەیمانان کە سەربازانی سامنی نیشان دەدات لە کاتی سوێندخواردن بۆ شەڕ دژی ڕۆم.]] سامنییەکان لە جەنگی پیرۆس (٢٨٠–٢٧٥ پێش زایین) پشتیوانیی پیرۆسی پاشای ئیپیرۆسیان کرد دژی ڕۆم.<ref>{{cite web |title=Sabini |url=http://mek.niif.hu/03400/03410/html/7286.html |access-date=2022-05-03 |website=mek.niif.hu}}</ref> ھەروەھا کاتێک ھانیباڵ لە جەنگی دووەمی پونیکدا ھێرشی کردە سەر ئیتاڵیا، بەشێک لە ھۆزەکانی سامنی چوونە پاڵ کارتاجییەکان.<ref name=":22" /> لە کاتی جەنگی ھاوپەیمانان (٩١–٨٨ پێش زایین)، سامنییەکان یەکێک بوون لە سەرسەخترین ئەو گەلانەی دژی ڕۆم شۆڕشیان کرد بۆ بەدەستھێنانی مافی ھاووڵاتیبوونی ڕۆمانی. پاشان لە شەڕی ناوخۆیی سۆلادا، سامنییەکان بە سەرکردایەتیی پۆنتیۆس تێلێسینۆس پشتیوانیی ماریۆسی گەنجیان کرد دژی سۆلا.<ref name=":4" /> لە ساڵی ٨٢ی پێش زایین، لە شەڕی دەروازەی کۆلین لە نزیک دەروازەکانی ڕۆم، سۆلا سوپای سامنییەکانی بە تەواوی تێکشکاند و پۆنتیۆس لەسێدارەدرا.<ref name=":23" /> پاش ئەم سەرکەوتنە، سۆلا وەک [[دیکتاتۆری ڕۆم]] فەرمانی پاکتاوکردن و سزادانی توندی سامنییەکانی دا، بە جۆرێک کە زۆربەی شارۆچکەکانیان وێران کران و دانیشتووانەکەی لەناو کۆمەڵگەی لاتینیدا تووانەوە.<ref name=":23" /><ref name=":4" /> == کۆمەڵگە == === ئابووری === خاکی سەمنیۆم لە ناوچەی شاخاوی پێکھاتبوو و سەرچاوەی کانزایی کەم بوو؛ ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی [[ئابووری تێکەڵ]] لەسەر بنەمای [[وەرزێری]]، کشتوکاڵی بژێوی و [[شوانکاری]].<ref name=":14" /><ref name=":19">{{cite book |last=Barker |first=Graeme |date=1995 |title=A Mediterranean Valley |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-567-31285-3}}</ref><ref name=":18">{{cite book |last=Dench |first=Emma |date=1995 |title=From Barbarians to New Men |publisher=Clarendon Press |pages=1–22 |isbn=978-0-19-159070-2}}</ref> خەڵکی سامنی گرنگییەکی زۆریان بە بەخێوکردنی [[مەڕ]]، [[بزن]]، [[مانگا]]، [[خووگ]] و [[ئەسپ]] دەدا.<ref name=":17">{{cite book |last=Everitt |first=Anthony |date=2012 |title=The Rise of Rome: The Making of the World's Greatest Empire |publisher=Random House |pages=151–180 |isbn=978-1-4000-6663-6}}</ref> دیاردەی کۆچی وەرزی (گواستنەوەی مەڕومالات لە نێوان لەوەڕگەی [[ھاوین]] و [[زستان]]) بڕبڕەی پشتی ئابووریی ئەوان بوو، بەتایبەت لە نێوان چیاکانی سەمنیۆم و دەشتەکانی ئاپولیادا.<ref name=":15" /><ref name=":16">{{cite book |last=Edwards |first=I. E. S. |date=1970 |title=The Cambridge Ancient History |publisher=Cambridge University Press |page=353 |isbn=978-0-521-23446-7}}</ref> لە سەدەکانی پێنجەم و چوارەمی پێش زاییندا، بازرگانی لەگەڵ شارەکانی دەوروبەر بووە ھۆی گەشەکردنی کەرتی بەرھەمھێنان. سامنییەکان بەرھەمی وەک [[دانەوێڵە]]، [[دەخڵ]]، زەیتوون، [[مەی]]، [[کەلەرم]]، [[کووتاڵ]] و کەرەستەی بڕۆنزی و ئاسنیان ھەناردە دەکرد.<ref name=":35">{{cite book |last=Padilla Peralta |first=Dan-el |date=2020 |title=Divine Institutions: Religions and Community in the Middle Roman Republic |publisher=Princeton University Press |page=280 |isbn=978-0-691-16867-8}}</ref><ref name=":39">{{cite book |last=Robinson |first=Elizabeth C. |date=2021 |title=Urban Transformation in Ancient Molise |publisher=Oxford University Press |page=50 |isbn=978-0-19-064143-6}}</ref> ھاوکات کەرەستەی لوکس وەک قاپوقاچاغی بووکێرۆ و گۆزەی ھونەرییان لە یۆنان و ئیترووریاوە ھاوردە دەکرد.<ref name=":1" /><ref name=":15" /> [[پەڕگە:Loom weights with a fibula and a tweezers design.jpg|وێنۆک|قورسایی دەزگای ڕستن و چنین بە نەخشی فیبولا.]] بەرھەمھێنانی خوری و [[چەرم]] بەشێکی سەرەکی بوو لە پیشەسازی، وەک لە دۆزینەوەی سەدان بەرد و قورسایی دەزگای ڕستن و چنین لە سەرتاسەری ناوچەکەدا دەردەکەوێت.<ref name=":20">{{cite journal |last=Sofroniew |first=Alexandra |date=2011 |title=Women's Work: The Dedication of Loom Weights in the Sanctuaries of Southern Italy |journal=Pallas |volume=86 |pages=191–209}}</ref> لە سەدەی پێنجەمی پێش زایینەوە، سامنییەکان دەستیان بە لێدانی [[سککە]]ی دراوی زیو و بڕۆنز کرد کە ناوی شارەکانی وەک نۆلا و ئەلیفای لەسەر بوو.<ref name=":15" /> === دەسەڵات و بەڕێوەبردن === [[پەڕگە:Description of the Samnite Pagus-vicus system.png|وێنۆک|سیستمی کارگێڕیی پاگووس-ڤیکووس لە کۆمەڵگەی سامنیدا.]] کۆمەڵگەی سامنی لەسەر بنەمای سیستمی کانتۆنی ڕێکخرابوو. یەکەی بنەڕەتیی نیشتەجێبوون بریتی بوو لە گوند یان شارۆچکە کە پێی دەوترا ''ڤیکووس'' (vicus). چەند ڤیکووسێک پێکەوە کانتۆنێکیان بە ناوی ''پاگووس'' (pagus) پێکدەھێنا کە لەلایەن بەرپرسێکەوە بە ناوی ''مێددیس'' بەڕێوەدەبرا. پاگووسەکان پێکەوە یەکەیەکی گەورەتریان بە ناوی ''تووتۆ'' (touto) پێکدەھێنا کە ھاوتای ھۆز بوو.<ref name=":53" /> ھەر تووتۆیەک لەلایەن دادوەر و فەرمانڕەوایەکی باڵاوە بە ناوی ''مێددیس تووتیکوس'' (meddíss túvtíks) بەڕێوەدەبرا کە ساڵانە ھەڵدەبژێردرا و دەسەڵاتی جێبەجێکردن و دادوەریی باڵای لە دەستدا بوو.<ref name=":53" /><ref name=":25">{{cite book |last=McDonald |first=Katherine |date=2021 |title=Italy Before Rome: A Sourcebook |publisher=Routledge |page=111 |isbn=978-0-429-62970-9}}</ref> لە ھەندێک شاری وەک پۆمپیدا دامەزراوەی ھەڵبژێردراوی وەک ''کۆمبێننیۆ'' (kombennio) ھەبوو کە کاری یاسادانانی ئەنجام دەدا.<ref name=":2" /> چوار ھۆزە سەرەکییەکەی سامنی لە کاتی جەنگدا کۆنفیدراسیۆنێکی سەربازییان پێکدەھێنا و فەرماندەیەکی گشتییان بۆ سەرکردایەتیکردنی سوپا دیاری دەکرد.<ref name=":3" /><ref name=":8" /> === سوپا و کەرەستەی جەنگ === [[پەڕگە:Samnite Bronze Cuirass Body Armor, South Italy, 400-300 BC (10458801043).jpg|وێنۆک|زرێی سێ-دیسکیی بڕۆنزیی سامنی، ٤٠٠–٣٠٠ پێش زایین.]] مێژوونووسانی ڕۆمانی سامنییەکانیان بە «سامنییە شەڕکەرەکان» (Belliger Samnis) ناو بردووە بەھۆی لێھاتوویی و ئازایەتییان لە شەڕدا.<ref name=":2" /><ref name=":49">{{cite book |last1=Waldman |first1=Carl |last2=Mason |first2=Catherine |date=2006 |title=Encyclopedia of European Peoples |publisher=Infobase Publishing |page=686 |isbn=978-1-4381-2918-1}}</ref> گەنجانی سامنی لە ڕێگەی دەستەیەک بە ناوی ''ڤێرێیا'' مەشقی سەربازییان پێ دەکرا.<ref name=":2" /> سوپای سامنی بە شێوازی دەستەی مانیپولی نەرم و گونجاو لە ناوچە شاخاوییەکاندا دەجەنگا، کە دواتر ڕۆمەکان لە ئەوانەوە ئەم شێوازەیان وەرگرت و جێگەی فالانکسی یۆنانی پێ گرتەوە.<ref name=":36">{{cite book |last=Magnani |first=Stefano |date=2015 |title=The Encyclopedia of the Roman Army |publisher=John Wiley & Sons |pages=1–2 |doi=10.1002/9781118318140.wbra1320}}</ref> سەربازانی سامنی زرێی سنگپارێزی بڕۆنزیی جۆری کاردیۆفیلاکسیان دەپۆشی کە لە سێ دیسکی بڕۆنزی پێکھاتبوو.<ref name=":46">{{cite journal |last=Burns |first=Michael T. |date=2003 |title=The Homogenisation of Military Equipment Under the Roman Republic |journal=Digressus |volume=1 |pages=60–85}}</ref> کەمەربەندی پان و بڕۆنزی یەکێک بوو لە گرنگترین پارچەکانی پۆشاکی سەربازی کە پارێزگاریی لە سک دەکرد.<ref name=":51">{{cite journal |last=Schneider-Herrmann |first=G. |date=2011 |title=The Samnites of the Fourth Century BC |journal=Bulletin of the Institute of Classical Studies |volume=40 |issue=S61 |pages=3–123}}</ref> کڵاوەکانیان بە پەڕ و کلکی ئەسپ دەڕازێنرانەوە.<ref name=":51" /> لە ڕووی چەکەوە، سامنییەکان پشتیان بە ژاوێلین، [[ڕم]]، شمشێری کورت و قەڵغانی خڕی یۆنانی (ئاسپیس) یان قەڵغانی لاکێشەیی دەبەست.<ref name=":52">{{cite book |last=Doberstein |first=William |date=2014 |title=The Samnite legacy: An examination of the Samnitic influences upon the Roman state |publisher=University of Calgary |pages=20–82}}</ref> == کەلتوور == === ئایین === [[پەڕگە:Face mefitis.jpg|وێنۆک|پەیکەری مێفیتیس، خوداوەندی سامنی.]] باوەڕی سامنییەکان لەسەر بنەمای پەرستنی ڕۆحە سروشتییەکان (نوومینا) و خوداوەندەکان داڕێژرابوو.<ref name=":1" /><ref name=":24">{{cite book |last1=Carpenter |first1=T. H. |last2=Lynch |first2=K. M. |last3=Robinson |first3=E. G. D. |date=2014 |title=The Italic People of Ancient Apulia |publisher=Cambridge University Press |pages=32–351 |isbn=978-1-139-99270-1}}</ref> لە گرنگترین خوداوەندەکانی ئەوان بریتی بوون لە: مارس (خوداوەندی جەنگ و باڵادەستترین خوداوەند)، [[ڤولکان]]، [[دیانا (میتۆلۆژیا)|دیانا]] و مێفیتیس.<ref name=":1" /> قوربانیکردنی ئاژەڵ و پێشکەشکردنی دیاریی نەزری باو بوو.<ref name=":1" /> پەرستگا و شوێنە پیرۆزەکان وەک پەرستگای پیێترابۆندانتێ ڕۆڵێکی گەورەیان لە ژیانی ئایینی، سیاسی و بازرگانیی سامنییەکاندا دەگێڕا، و لە کاتی گۆڕانکارییە گەورەکاندا وەک ناوەندی یەکڕیزیی نەتەوەیی بەکاردەھێنران.<ref name=":22" /><ref name=":53" /> === پێگەی ژنان و خێزان === ژنانی سامنی ڕۆڵێکی بەرچاویان لە ئابووریی ماڵەوەدا ھەبوو، بەتایبەت لە بواری ڕستن و چنیندا.<ref name=":12">{{cite journal |last=Scopacasa |first=Rafael |date=2014 |title=Gender and Ritual in Ancient Italy |journal=American Journal of Archaeology |volume=118 |issue=2 |pages=241–266 |doi=10.3764/aja.118.2.0241}}</ref> سترابۆ ئاماژە بەوە دەکات کە سامنییەکان ساڵانە نەریتێکی تایبەتی ھاوسەرگیرییان پەیڕەو دەکرد، کە تێیدا دە کچی پاکیزە و دە گەنجی ھەڵبژێردراو لەسەر بنەمای ڕەوشت و لێھاتوویی ھەڵدەبژێردران و ھاوسەرگیرییان پێ دەکرا.<ref name=":23" /><ref name=":2" /> لە گۆڕستانەکانی وەک کەمپۆ کۆنسۆلینۆ و ئەلفێدێنا، ژنان لەگەڵ کەرەستەی ڕازاندنەوە و خشڵ بە خاک دەسپێردران، لە کاتێکدا پیاوان بە چەک و کەرەستەی سەربازییەوە دەنێژران؛ بەڵام لە ھەندێک گۆڕدا نیشانەی کەرەستەی سەربازی لە گۆڕی ژنانیشدا دۆزراوەتەوە.<ref name=":54">{{cite journal |last=Scopacasa |first=Rafael |date=2010 |title=Beyond the Warlike Samnites: Rethinking Grave Goods, Gender Relations and Social Practice in Ancient Samnium |journal=Theoretical Roman Archaeology Conference |volume=2009 |pages=120–131 |doi=10.16995/TRAC2009_120_131}}</ref><ref name=":50">{{cite journal |last1=Paine |first1=R. R. |last2=Mancinelli |first2=D. |last3=Ruggieri |first3=M. |last4=Coppa |first4=A. |date=2006 |title=Cranial trauma in iron age Samnite agriculturists, Alfedena, Italy |journal=American Journal of Physical Anthropology |volume=132 |issue=1 |pages=48–57 |doi=10.1002/ajpa.20461}}</ref> === ھونەر و تەلارسازی === [[پەڕگە:Herculaneum — Samnite House (14732660248).jpg|وێنۆک|ماڵێکی سامنی لە شاری ھێرکۆلانۆم.]] ھونەری سامنی کاریگەریی قووڵی ھونەری یۆنانی و ئیترووسکی پێوە دیار بوو.<ref name=":31">{{cite book |last=Kleiner |first=Fred S. |date=2016 |title=A History of Roman Art |publisher=Cengage Learning |page=47 |isbn=978-1-337-51577-1}}</ref> لە پۆمپی و ھێرکۆلانۆم، ماڵە سامنییەکان بە شێوازی ستوونی دۆریک، حەوشەی ناوەندی (ئەتریۆم) و [[فرێسکۆ]]ی ڕەنگاوڕەنگ دەڕازێنرانەوە.<ref name=":30">{{cite book |last1=Yegül |first1=Fikret |last2=Favro |first2=Diane |date=2019 |title=Roman Architecture and Urbanism |publisher=Cambridge University Press |pages=41–61 |isbn=978-0-521-47071-1}}</ref> سامنییەکان لەسەر لوتکەی گردەکان قەڵای بەردینی گەورەیان بە بەردی فرەگۆشە دروست دەکرد بۆ خۆپاراستن لە کاتی شەڕدا و بۆ گەیاندنی ئاماژەی ئاگادارکردنەوە لە ڕێگەی ئاگرەوە.<ref name=":14" /><ref name=":1" /> بەپێی بۆچوونی ھەندێک لە مێژوونووسان، یارییەکانی گلادیاتۆر لە بنەڕەتدا لە نەریتی جەنگ و پرسەی سامنییەکان و کامپانییەکانەوە سەرچاوەی گرتووە، و یەکەمین جۆری گلادیاتۆرە ڕۆمانییەکانیش ناویان «سامنی» بوو.<ref name=":52" /> == کەسایەتییە دیارەکان == * '''[[گایۆس پۆنتیۆس]]''' (سەدەی ٤ەمی پێش زایین): فەرماندەی گشتیی سامنییەکان لە شەڕی دۆڵی کاودین. * '''[[گێلیۆس ئێگناتسیۆس]]''' (مردنی ٢٩٥ پێش زایین): سەرکردەی ھاوپەیمانیی دژی ڕۆم لە جەنگی سێیەمی سامنی. * '''ھێرێنیۆس پۆنتیۆس''': فەیلەسووفی سامنی و باوکی گایۆس پۆنتیۆس. * '''گایۆس پاپیۆس موتیلۆس''': سەرکردەی سامنییەکان لە جەنگی ھاوپەیمانان (Social War). * '''پۆنتیۆس تێلێسینۆس''' (مردنی ٨٢ پێش زایین): فەرماندەی سامنییەکان لە شەڕی دەروازەی کۆلین دژی سۆلا. * '''[[گایۆس کاسیۆس لۆنگینۆس]]''': سیاسەتوانی بەڕەچەڵەک سامنی و یەکێک لە بەشداربووانی کوشتنی [[جولیوس سێزار]]. * '''[[پۆنتیۆس پیلاتۆس]]''': پێنجەمین فەرمانڕەوای پارێزگای یەھوودیا لە [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] کە فەرمانی لە خاچدانی [[یەسووع]]ی دا؛ سەر بە خێڵی پۆنتیی سامنی بوو.<ref>{{cite encyclopedia |last=Buckley |first=F. J. |date=2003 |title=Pontius Pilate |encyclopedia=New Catholic Encyclopedia |publisher=Gale}}</ref> * '''سایکیلیۆس ستاتیۆس''': شاعیری کۆمیدیی ڕۆمانی بەڕەچەڵەک سامنی.<ref>{{cite journal |last=Robson |first=D. O. |date=1938 |title=The Nationality of the Poet Caecilius Statius |journal=The American Journal of Philology |volume=59 |issue=3 |pages=301–308 |doi=10.2307/291581}}</ref> * '''[[پاپا فیلێکسی چوارەم]]''': پاپای کەنیسەی کاتۆلیک لە نێوان ساڵانی ٥٢٦ تا ٥٣٠ی زایینی.<ref>{{cite encyclopedia |last=Kirsch |first=Johann Peter |date=1913 |title=Pope St. Felix IV |encyclopedia=Catholic Encyclopedia |volume=6 |publisher=The Encyclopedia Press}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[کۆماری ڕۆمانی]] * [[ڕۆمای کۆن]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Samnites}} [[پۆل:سامنییەکان]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:ڕۆمای کۆن]] [[پۆل:سەردەمی ئاسن لە ئەورووپا]] [[پۆل:گەلە کۆنەکان]] e95ew3g5v23lau8x2zcf1t1dgrytzvl 0 304337 1673750 1673430 2026-09-23T20:16:07Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673750 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} '''فرینیاتییەکان''' (بە لاتینی: Friniates یان Friniates Ligures، پێدەچێت بە '''برینیاتییەکان'''یش ناوببرێن) گەلێکی دێرینی [[لیگورییەکان|لیگوری]] بوون لە باکووری چیاکانی [[ئەپینین]]، لە ناوچە بەرزەکانی فرینیانۆ (لە [[پارێزگای مۆدێنا]]ی ئێستا لە ئیتالیا). ناوی ئەوان تەنیا لەلایەن مێژوونووس [[لیڤی]]یەوە لە گێڕانەوەی شەڕەکانی [[کۆماری ڕۆمانی]] دژی لیگورییەکان لە سەرەتای سەدەی دووەمی پێش زایین تۆمار کراوە، کاتێک دوو جار دژی ڕۆما دەستیان دایە چەک. دوای یەکەمین شکستیان لە ساڵی ١٨٧ی پێش زایین، کە بەشێک لە خەڵکەکەیان لە چیاکانەوە بۆ ناوچە دەشتاییەکان دابەزێنران، لە دەیەی ١٧٠ی پێش زایین دووبارە یاخی بوونەوە و دەستیان بەسەر کۆلۆنیی [[مۆدێنا|موتینا]]دا گرت، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٧٥ی پێش زایین بە تەواوی لەلایەن ڕۆماوە کۆنترۆڵ بکرێن و ژێردەستە بکرێن. == ناو == ناوی فرینیاتییەکان تەنیا لە نووسینەکانی [[لیڤی]]دا تۆمار کراوە، کاتێک باسی شەڕەکانی لیگوریا لە سەرەتای سەدەی دووەمی پێش زایین دەکات.<ref>[[لیڤی]]. ''Ab Urbe Condita Libri''، ٣٩:٢.</ref>{{sfn|Barigazzi|1991|p=58}} لە گێڕانەوەی ھەڵمەتی ساڵی ١٧٥ی پێش زایین، کە تەنیا لە دەستنووسی ڤیەننادا ماوەتەوە، ناوەکە بە شێوەی ''برینیاتییەکان'' (Briniates) ھاتووە،<ref>[[لیڤی]]. ''Ab Urbe Condita Libri''، ٤١:١٩.</ref> کە لەلایەن زۆربەی سەرنووسەرانەوە بە ''فرینیاتییەکان'' ڕاست کراوەتەوە و بە شێوازێکی تری ھەمان ناو دادەنرێت.{{sfn|Petracco Sicardi|Caprini|1981|pp=41, 51}}{{sfn|Barigazzi|1991|p=73}}{{sfn|Briscoe|2008|p=213}} بۆچوونێکی کۆنتر، کە دەگەڕێتەوە بۆ فیلیپ کلوڤەر، ئەم دوو ناوەی لە یەکتر جیا دەکردەوە و برینیاتییەکانی لە دۆڵی ڕووباری ڤارا لە بەشی ڕۆژاوا دادەنا.{{sfn|Barigazzi|1991|p=60}}{{sfn|Briscoe|2008|p=213}} ناوی ئەم خێڵە لە پاشگری ''-ati-'' لەگەڵ ناوێکی بنەڕەتیی شوێن وەک ''*frinio-'' پێکھاتووە، کە ڕیشەی زمانەوانییەکەی بە تەواوی ڕوون نییە.{{sfn|Petracco Sicardi|Caprini|1981|pp=41, 51}} ھەرچەندە ئەم پاشگرە لە ناوە کێلتیک و لیگورییەکاندا باوە،{{sfn|Petracco Sicardi|1977|pp=12–13}}{{sfn|Ciampoltrini|Notini|2021|p=405}} بێرنارد میس پێی وایە ناکرێت ناوەکە وەک فۆڕمێکی کێلتیکیی ڕەسەن تەماشا بکرێت.{{sfn|Mees|2024|pp=207–208}} جولیا پێترارکۆ سیکاردی دوو لێکدانەوە بۆ ئەم جووتە ناوە دەخاتە ڕوو: یەکەمیان ئەوەیە کە ''برینیاتییەکان'' و ''فرینیاتییەکان'' گۆڕانکاریی دەنگیی یەک ناون، کە پیتی «b-» شێوازی لیگوری و پیتی «f-» شێوازی ئیتالیک، لاتینی یان ئەتروسکییە. دووەمیان ئەوەیە کە ''فرینیاتییەکان'' وەرگیراوی لیگورییە بۆ ناوێک کە لە بنەڕەتدا لە [[زمانی ئەتروسکی|ئەتروسکی]]یەوە ھاتووە.{{sfn|Petracco Sicardi|Caprini|1981|pp=41, 51}} بە شێوەیەکی باو پێدەچێت ناوی فرینیاتییەکان لە ناوی ناوچەی چیایی «فرینیانۆ» لە پارێزگای مۆدێنا مابێتەوە.{{sfn|Barigazzi|1991|p=59}}{{sfn|Briscoe|2008|p=212}}{{efn|باریگازی ئاماژەی بە وەرگیرانی ناوی شوێنی فرینیانۆ لە ''Feronianum'' و لە ناوی خواوەند فێرۆنیا کردووە، و ئەگەری ئەوەی خستووەتە ڕوو کە ناوی خێڵەکیی تۆمارنەکراوی ''*Feroniates'' لە پشت ناوی ''Friniates''ەوە بێت.{{sfn|Barigazzi|1991|p=60}}}} ھەروەھا جولیو چامپۆلترین و پائۆلۆ نۆتینی ئەم ناوەیان بە «مۆنتی فرینۆ» (یان فرینیۆنێ) بەستووەتەوە، کە بەرزاییەکە لە ناوچەی گارفانیانا لە باشووری زنجیرەچیاکە، و پێیان وایە ناوی دێرینی ئەم چیایە بووەتە ناوی ئەو کۆمەڵگەیەی کە لە سەدەی چوارەمی پێش زایینەوە لەوێ نیشتەجێ بوون.{{sfn|Ciampoltrini|Notini|2021|p=405}} == جوگرافیا == دیاریکردنی سنووری خاکی فرینیاتییەکان بە تەواوی پشت بە دەقە مێژووییە ماوەکان دەبەستێت، کە لە ڕووی تۆپۆگرافییەوە ورد نین و دەستەواژەکانی ''cis'' و ''trans Appenninum'' («ئەمبەری» و «ئەوبەری» ئەپینین) بەبێ خاڵێکی دیاریکراوی سەرەکی بەکاردەھێنن.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=58, 60}}{{sfn|Briscoe|2008|pp=212–213}} بەپێی خوێندنەوەی جۆن بریسکو، پێویستە ئەم دەستەواژانە بەپێی شوێنی سوپای ڕۆما لە ھەر قۆناغێکدا تێبگەین نەک بەپێی شوێنی شاری ڕۆما، ئەمەش ڕێگە دەدات شوێنی نیشتەجێبوونی ئەم خێڵە لە باکووری دابەشکەری ئاوی ئەپینین دابنرێت.{{sfn|Briscoe|2008|pp=212–213}} بەپێی بۆچوونی ئادێلمۆ باریگازی، خاکی ئەوان حەوزەی ڕووباری سکۆلتێنا (بەشی سەرەوەی [[ڕووباری پانارۆ|پانارۆ]]) و [[ڕووباری سێکیا|سێکیا]]ی دەگرتەوە، کە بە درێژایی ڕیزەچیا سەرەکییەکە لە کۆرنۆ ئالێ سکالێ لە ڕۆژھەڵاتەوە تا پاسۆ دێل چێریتۆ لە ڕۆژاوا درێژ دەبووەوە، لەگەڵ پاسۆ دێلێ ڕادیچی لە نێوانیاندا؛ ئەم ناوچە بەرزە دواتر بە فرینیانۆ ناسرا.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=61, 73–74}} لە باشوور و باشووری ڕۆژاوایان خێڵی ئەپوانی لە ناوچەی گارفانیانا، دۆڵی ماگرا و چیاکانی ئەپوانی نیشتەجێ بوون. لە باکووریان، لە دۆڵی [[ڕووباری پۆ|پۆ]]، خێڵی بۆیی و کۆلۆنییە ڕۆمانییەکان کە لەسەر زەوییەکانی پێشووی بۆیی دروستکرابوون وەک [[بۆلۆنیا|بۆنۆنیا]] و موتینا ھەڵکەوتبوون.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=55, 73–74}} ئەوەی کە ئایا فرینیاتییەکان تەنیا لە لێواری باکوور بوون یان لە باشووریش زەوییان ھەبوو، ھێشتا یەکلایی نەبووەتەوە. ڕاگواستنی بەشێک لە خەڵکەکە وەک ''transmontani'' («ئەوانەی ئەوبەری چیاکان») لە ساڵی ١٨٧ی پێش زایین وەک بەڵگەیەکی ناڕاستەوخۆ لەلایەن چامپۆلترین و نۆتینی دانراوە کە ئەوان لە ھەردوو لای زنجیرەچیاکەدا نیشتەجێ بوون.{{sfn|Ciampoltrini|Notini|2021|p=404}} ئەم دوو نووسەرە پێیان وایە کە ناوچە لیگورییەکانی بەشی سەرەوەی دۆڵی ڕووباری سێرکیۆ لە گارفانیانا، کە لەمێژە بە ئەپوانییەکان دەبەسترانەوە، لەوانەیە سەر بە فرینیاتییەکان بووبن، و ڕووباری ''ئۆدێنا'' (Audena) کە لە ساڵی ١٧٦ی پێش زایین وەک سنووری فرینیاتییەکانی ئەوبەری ئەپینین ناوی ھاتووە، ئاماژەیە بۆ بەشی سەرەوەی ڕووباری سێرکیۆ.{{sfn|Ciampoltrini|Notini|2021|p=405}} ڕووباری ئۆدێنا لە شوێنی تردا ئاماژەی پێ نەکراوە.{{sfn|Briscoe|2012|pp=100–101}} لە بەرامبەردا باریگازی ئۆدێنای بە ڕووباری سێکیا، سنووری ڕۆژاوای فرینیانۆ، داناوە.{{sfn|Barigazzi|1991|p=73}}{{sfn|Briscoe|2012|pp=100–101}} شوێنەوارە لیگورییەکانی بەشی سەرەوەی سێرکیۆ، کە لە دەیەی ١٩٨٠ەوە کنە و پشکنینیان بۆ کراوە (لەوانە مۆنتی پیزۆنێ لە نزیک سان ڕۆمانۆ لە گارفانیانا)، بەشێکن لە پێکھاتنی کلتووری لیگوری لە ناوچەکە لە سەدەکانی چوارەم و سێیەمی پێش زایین؛ ئەم شوێنانە بە شێوەیەکی باو وەک شوێنەواری ئەپوانییەکان ناودەبرێن، و بەستنەوەیان بە فرینیاتییەکانەوە ھێشتا ڕوون نییە.{{sfn|Ciampoltrini|Notini|2021|pp=395, 404–405}} == مێژوو == فرینیاتییەکان یەکێک بوون لە گەلانی لیگوری لە باکووری ئەپینین کە ڕۆما لە دەیەکانی دوای [[جەنگی دووەمی پونیک]] ڕووبەڕوویان بووەوە، لە کاتێکدا دەسەڵاتی خۆی بەسەر دەشتی باشووری دۆڵی پۆ و خێڵی دراوسێی بۆییدا فراوان دەکرد.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=55–56}} بەھۆی ژیانی ھەژارانەی ناو چیاکان، فرینیاتییەکان ھەڵیانکوتایە سەر ناوچە نزمەکانی دەشتی باکوور، لە کاتێکدا دراوسێ باشوورییەکانیان، ئەپوانییەکان، بەرەو کەناراوەکانی دەریای تیرینی و دەوروبەری [[پیزا]] دابەزین.{{sfn|Barigazzi|1991|p=59}}{{sfn|Santangelo|2024|pp=136–137}} === شەڕی ١٨٧ی پێش زایین === لە ساڵی ١٨٧ی پێش زایین، کونسوڵەکان گایوس فلامینیوس و مارکوس ئیمیلیوس لەپیدوس فەرماندەیی جەنگی لیگوریایان پێ سپێردرا.{{sfn|Barigazzi|1991|p=59}}{{sfn|Santangelo|2024|p=137}} فلامینیوس لە ناوچەکەی خۆیاندا ھێرشی کردە سەر فرینیاتییەکان، لە چەند شەڕێکدا شکستی پێھێنان و فەرمانی پێکردن چەکەکانیان ڕادەست بکەن. کاتێک ئەوان ڕەتیانکردەوە و کشانەوە بۆ چیایەک بە ناوی مۆنس ئۆگینوس،{{efn|چیای مۆنس ئۆگینوس بە شێوەیەکی تاقیکاری بە مۆنتی چیمۆنێ، بەرزترین لووتکەی باکووری ئەپینین دیاری کراوە. ئەم چیایە لە ناو خاکی فرینیاتییەکاندا بوو و جیاوازە لە چیای باوباپیرانی ئەپوانییەکان، کە ھەندێک جار تێکەڵ دەکرێن.{{sfn|Barigazzi|1991|p=62}}{{sfn|Briscoe|2008|pp=213, 329–330}}}} فلامینیوس بەدوایاندا چوو، بەڵام شارەزایی ئەوان لە زەوییە سەختەکە وای لێکردن زۆربەیان بەرەو ئەوبەری ئەپینین ھەڵبێن، لەوێ دواتر خۆیان ڕادەست کرد و بە تەواوی چەک کران.{{sfn|Barigazzi|1991|p=59}}{{sfn|Santangelo|2024|pp=137–138}} پاشان فلامینیوس ڕووی کردە ئەپوانییەکان کە ھەڵیانکوتابووە سەر خاکی پیزا و بۆنۆنیا، و دواتر ڕێگایەکی لە بۆنۆنیاوە بۆ ئارێتیۆم دروست کرد.{{sfn|Briscoe|2008|p=25}}{{sfn|Santangelo|2024|p=138}} لەپیدوس دژی کۆمەڵگە لیگورییەکانی تر لە بەشی باشووری زنجیرەچیاکە جەنگا و پاشان بەرەو دۆڵی پۆ پەڕییەوە، لەوێ ڕووبەڕووی ئەو بەشەی فرینیاتییەکان بووەوە کە فلامینیوس نەیتوانیبوو ڕاویان بنێت؛ لەپیدوس شکستی پێھێنان و لە چیاکانەوە بۆ ناو دەشتاییەکان دایبەزاندن.{{sfn|Barigazzi|1991|p=63}}{{sfn|Santangelo|2024|p=138}} لەپیدوس ئەم سەرکەوتنەی بە دروستکردنی ڕێگای ڤیا ئیمیلییا لە پلاسێنتیاوە بۆ ئاریمینوم تۆمار کرد.{{sfn|Briscoe|2008|p=25}}{{sfn|Santangelo|2024|pp=138–139}} ئەم ڕاگواستنە تەنیا گواستنەوە بوو بۆ ناوچە نزمەکانی دەوروبەر، نەک وەک ڕاگواستنی دوورەدەست بۆ سامنیۆم کە لە ساڵانی ١٨٠ و ١٧٩ی پێش زایین بەسەر ئەپوانییەکاندا سەپێنرا.{{sfn|Ciampoltrini|Notini|2021|p=404}} === یاخیبوون و ژێردەستەبوون (١٧٧–١٧٥ی پێش زایین) === فرینیاتییەکان بۆ ماوەی نزیکەی دە ساڵ بێدەنگ مانەوە، بەڵام دواتر خۆیان ڕێکخستەوە و دەستیان بە ھێرشەکانیان بۆ سەر دەشتاییەکان کردەوە، لە یاخیبوونێکدا کە وادیارە لەگەڵ ئەپوانییەکان ھەماھەنگ کرابوو.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=67–68}} لە ساڵی ١٧٧ی پێش زایین، کاتێک سوپای ڕۆما لە ئیستریا سەرقاڵی شەڕ بوو، ئەوان دەستپێشخەریی ھێرشیان کرد. کونسوڵ گایوس کلاودیوس پولکەر ھێزەکانی لە ئیستریاوە گواستەوە و لە شەڕێکی گەورەدا لەسەر ڕووباری سکۆلتێنا، لە نێوان موتینا و ڤینیۆلا، زیانێکی زۆری پێگەیاندن و شکستی پێھێنان.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=68–69}}{{sfn|Briscoe|2012|p=79}} کاتێک زانییان کە لەشکری نیشتەجێی پیزا بڵاوەی پێکراوە، دیسانەوە ھاتنە خوارەوە، خاکی موتینایان تاڵان کرد و لە ھێرشێکی لەناکاو کۆلۆنییەکەیان گرت.{{sfn|Barigazzi|1991|p=68}}{{sfn|Santangelo|2024|p=148}} کلاودیوس لە ساڵی ١٧٦ی پێش زایین دوای گەمارۆدانێکی کورت شاری موتینای کۆنترۆڵ کردەوە.{{sfn|Barigazzi|1991|p=69}} سەرکوتکردنی یاخیبوونەکە بە کونسوڵەکان کوینتوس پێتیلیوس و گایوس ڤالێریوس سپێردرا، کە دوژمنیان بەرەو چیاکانی بالیستا و لێتوم پاشەکشە پێکرد، لەوێ پێتیلیوس لە کاتی شەڕدا کوژرا.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=69, 71}} شەڕەکە لە ساڵی ١٧٥ی پێش زایین لەلایەن کونسوڵ مارکوس ئیمیلیوس لەپیدوسەوە کۆتایی پێھات، کە لە ئەپینین پەڕییەوە، ئەپوانییەکانیشی بەشداری پێکرد و ناچاری کردن خۆیان و چەکەکانیان ڕادەست بکەن.{{efn|باریگازی پێی وایە بکەری ئەم دەقە لەپیدوسە نەک ھاوکارەکەی پوبلیوس موکیوس سکایڤۆلا، کە ھەندێک جار ھەڵمەتی کۆتایی بەو دەبەسترێتەوە.{{sfn|Barigazzi|1991|p=72}}}}{{sfn|Barigazzi|1991|p=72}} لە کۆتایی شەڕەکەدا، سێ گەلی نەناسراو بە ناوەکانی گارولی، لاپیسینی و ھێرگاتێس لەمبەری چیاکە و برینیاتییەکان (واتە فرینیاتییەکان) لە ئەوبەری چیاکە، لە نزیک ڕووباری ئۆدێنا تۆمار کراون.{{sfn|Barigazzi|1991|pp=72–73}} ئەوەی کە ئایا ئەمە ڕاگواستنێکی بەکۆمەڵ بووە بۆ ناوچەیەکی دوور وەک ئەپوانییەکان یان تەنیا دابەزین بووە بۆ دەشتاییەکان، جێی مشتومڕە؛ باریگازی بەڵگەی بۆ ڕاگواستن بۆ زەوییەکی دوور ھێناوەتەوە، لە کاتێکدا بریسکو پێی وایە تەنیا گواستنەوە بووە بۆ ناوچە نزمەکان.{{sfn|Barigazzi|1991|p=72}}{{sfn|Briscoe|2012|pp=100–101}} دوای ساڵی ١٧٥ی پێش زایین، خەڵکی باشووری ڕۆژھەڵاتی لیگوریا، چ فرینیاتییەکان و چ ئەپوانییەکان، بە تەواوی ژێردەستەی ڕۆما کران، و ئیتر ناوی فرینیاتییەکان لە مێژوودا نابیسترێتەوە.{{sfn|Barigazzi|1991|p=74}} == تێبینییەکان == {{notelist}} == سەرچاوەکان == {{Reflist}} [[پۆل:لیگورییەکان]] [[پۆل:گەلە دێرینەکانی ئیتالیا]] [[پۆل:خێڵە داگیرکراوەکان لەلایەن کۆماری ڕۆمانی]] [[پۆل:خێڵە داگیرکراوەکان لەلایەن ڕۆما]] [[پۆل:پارێزگای مۆدێنا]] laktyyonwugwp4xnptoeoe53s8xacm7 0 304338 1673439 2026-09-23T12:12:06Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1673439 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ett|𐌀𐌍𐌍𐌄𐌔𐌀𐌛}}<br>Rasenna | conventional_long_name = شارستانی ئەتروسکەکان | common_name = ئەتروسکەکان | era = [[سەردەمی ئاسن]]، [[مێژووی دێرین]] | status = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] | year_start = ٩٠٠ پ.ز | year_end = ٢٧ پ.ز | event_start = چاندنی ڤیلانۆڤا | event_end = تێکەڵبوونی کۆتا شارەکانی ئەتروسک لەگەڵ ڕۆما | p1 = چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤا | s1 = [[کۆماری ڕۆمانی]] | currency = دراوی ئەتروسکی (لە سەدەی پێنجەمی پ.ز بەدواوە) | image_map = Etruscan civilization map.png | image_map_caption = نەخشەی شارستانیەتی ئەتروسک و دوازدە شاری یەکێتیی ئەتروسک | common_languages = [[زمانی ئەتروسکی]] | religion = فرەخوایی ئەتروسکی | legislature = یەکێتیی ئەتروسک | today = {{plainlist| * [[ئیتاڵیا]] * [[ڤاتیکان]] * [[سان مارینۆ]] * [[کورسیکا]] }} | government_type = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاری]] پاشایەتی و ئەرستۆکراتی }} '''ئەتروسکەکان''' یان '''خەڵکی ئەتروسکی'''، خاوەنی '''شارستانی ئەتروسکەکان''' بوون لە ھەرێمی ئێترووریا لە [[ئیتاڵیا]]ی کۆندا؛ خاوەن زمان و [[چاند]]ێکی یەکگرتوو بوون و فیدراسیۆنێکیان لە [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] پێکھێنابوو.<ref name="Potts2022">{{cite journal |last1=Potts |first1=Charlotte R. |last2=Smith |first2=Christopher J. |title=The Etruscans: Setting New Agendas |journal=Journal of Archaeological Research |year=2022 |volume=30 |issue=4 |pages=597–644 |doi=10.1007/s10814-021-09169-x |pmid=40477445 |pmc=8546786 }}</ref> دوای فراوانبوونی دەسەڵاتیان بەسەر زەوییەکانی دەوروبەریاندا، سنووری خاکەکەیان لە لووتکەی فراوانبوونیدا تەواوی ئەو ناوچانەی دەگرتەوە کە ئەمڕۆ دەکەونە [[تاسکەنی]]، ڕۆژاوای [[ئومبریا]] و باکووری [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]]،<ref name="Goring2004">{{cite book |last1=Goring |first1=Elizabeth |year=2004 |title=Treasures from Tuscany: the Etruscan legacy |location=Edinburgh |publisher=National Museums Scotland Enterprises |page=13 |isbn=978-1-901663-90-7}}</ref><ref name="Leighton2004">{{cite book |last1=Leighton |first1=Robert |year=2004 |title=Tarquinia. An Etruscan City |location=London |publisher=Duckworth |page=32 |isbn=0-7156-3162-4}}</ref> ھەروەھا بەشێکی فراوان لە دۆڵی پۆ لە [[ئیمیلیا-رۆمانیا]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[لۆمباردیا]]، باشووری [[ڤێنیتۆ]] و ڕۆژاوای کامپانیا.<ref name="Camporeale2004">{{cite book |editor1-last=Camporeale |editor1-first=Giovannangelo |title=The Etruscans Outside Etruria |location=Los Angeles |publisher=Getty Trust |year=2004 |isbn=978-0-89236-767-2}}</ref><ref name="dellafina2005">{{cite book |last1=Della Fina |first1=Giuseppe |year=2005 |title=Etruschi, la vita quotidiana |location=Rome |publisher=L'Erma di Bretschneider |page=15 |isbn=978-88-8265-333-0}}</ref> لەبارەی بنەچەی ئەتروسکەکانەوە پەڕتووک و لێکۆڵینەوەیەکی زۆر نووسراون، و کۆدەنگیی نێوان زانایانی سەردەم ئەوەیە کە ئەتروسکەکان دانیشتووی ڕەسەنی ناوخۆی نیمچەدوورگەی ئیتاڵیا بوون.<ref name="Barker2000">{{cite book |last1=Barker |first1=Graeme |last2=Rasmussen |first2=Tom |year=2000 |title=The Etruscans |location=Oxford |publisher=Blackwell |page=44 |isbn=978-0-631-22038-1}}</ref><ref name="DeGrummond2014">{{cite book |last1=De Grummond |first1=Nancy T. |year=2014 |title=A Companion to Ethnicity in the Ancient Mediterranean |editor1-last=McInerney |editor1-first=Jeremy |location=Chichester |publisher=John Wiley & Sons |pages=405–422 |doi=10.1002/9781118834312 |isbn=978-1-4443-3734-1}}</ref><ref name="Turfa2017">{{cite book |last1=Turfa |first1=Jean MacIntosh |year=2017 |title=The Peoples of Ancient Italy |editor1-last=Farney |editor1-first=Gary D. |editor2-last=Bradley |editor2-first=Gary |location=Berlin |publisher=De Gruyter |pages=637–672 |doi=10.1515/9781614513001 |isbn=978-1-61451-520-3}}</ref> کۆنترین بەڵگەی شوێنەواری لەسەر چاندێک کە بە شێوەیەکی ڕوون ئەتروسکی بێت دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ساڵی ٩٠٠ پێش زایین.<ref name="Bartoloni2012h">{{cite book |year=2012 |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> ئەم قۆناغە ھاوکاتە لەگەڵ چاندنی ڤیلانۆڤا لە [[سەردەمی ئاسن]]دا، کە وەک سەرەتاییترین قۆناغی شارستانیەتی ئەتروسک دەناسرێت،<ref name="Neri2012">{{cite book |title=Gli etruschi tra VIII e VII secolo a.C. nel territorio di Castelfranco Emilia (MO) |first=Diana |last=Neri |publisher=All'Insegna del Giglio |location=Florence |year=2012 |page=9 |isbn=978-88-7814-533-7}}</ref> و خۆی لە چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤای کۆتایی [[سەردەمی بڕۆنز]]ەوە لە ھەمان ناوچەدا پەرەی سەندووە.<ref name="Moser1996">{{cite book |last1=Moser |first1=Mary E. |year=1996 |title=Etruscan Italy: Etruscan Influences on the Civilizations of Italy from Antiquity to the Modern Era |editor1-last=Hall |editor1-first=John Franklin |location=Provo, UT |publisher=Museum of Art, Brigham Young University |pages=29–43 |isbn=0-8425-2334-0}}</ref> پانتایی خاکی شارستانیەتی ئەتروسک لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین گەیشتە بەرزترین ئاست، کەمێک دوای ئەوەی [[شانشینی ڕۆم]] گۆڕدرا بۆ [[کۆماری ڕۆمانی]].<ref name="Cary1979">{{cite book |first1=M. |last1=Cary |first2=H. H. |last2=Scullard |title=A History of Rome |edition=3rd |year=1979 |page=28 |publisher=Bedford/St. Martin's |isbn=0-312-38395-9}}</ref> لە کۆتایی سەدەی چوارەمی پێش زایینەوە، دەسەڵاتیان لە کاتی شەڕەکانی نێوان ڕۆم و ئەتروسکدا بەرەو کزببوون چوو و کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ڕۆما]]؛ لە ساڵی ٩٠ پێش زایین مافی ھاووڵاتیبوونی ڕۆمانی درا بە ئەتروسکەکان، و تا ساڵی ٢٧ پێش زایین تەواوی خاکی ئەتروسک خرایە نێو پێکھاتەی فەرمیی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ەوە.<ref name="Bartoloni2012h"/> == ناو و ڕیشەناسی == [[File:Tular Rasnal 1.jpg|thumb|بەردی سنووری لە کۆرتۆنا بە نووسینی ئەتروسکی: {{lang|ett|𐌕𐌖𐌋𐌀𐌛 𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀𐌋}} (تولار ڕاسنال)، بە واتای «سنووری گەل»]] بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووس دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس، ئەتروسکەکان خۆیان بە ناوی '''ڕاسێننا''' (بە یۆنانی: Ῥασένنا) بانگ دەکرد، کە لە وشەی ئەتروسکیی ڕاسنا ({{lang|ett|𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀}}) بە واتای «گەل» سەرچاوەی گرتووە. بوونی بەردەنووسەکانی وەک «تولار ڕاسنال» (سنووری گەل) و «مێخلوم ڕاسنال» (کۆمەڵگەی گەل)، سەلمێنەری بەکارھێنانی ئەم ناوەن لەلایەن خۆیانەوە.<ref name="Pallottino1975">{{cite book |last1=Pallottino |first1=Massimo |year=1975 |title=The Etruscans |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |page=133 |isbn=978-0-253-32001-8}}</ref> لە [[زمانی یۆنانیی کۆن]]دا، ئەتروسکەکان بە ناوی تیڕێنییەکان (Τυρρηνοί) دەناسران، و ڕۆمانییەکان لەم ناوەوە دەستەواژەی تیڕێنیا (واتە ئێترووریا) و دەریای تیڕێنییان وەرگرت.<ref name="Grummond2006">{{cite book |last1=Thomson de Grummond |first1=Nancy |date=2006-05-11 |title=Etruscan Myth, Sacred History, and Legend |pages=201–208 |location=Philadelphia |publisher=Penn Museum of Archaeology |isbn=978-1-931707-86-2}}</ref> ڕۆمانییە کۆنەکان ناوی «توسکی» (Tuscī) یان «ئیتروسکی» (Etruscī)یان بەکاردەھێنا، کە ناوی ھەرێمی [[تاسکەنی]]ی ئەمڕۆ لەو ناوە ڕۆمانییەوە وەرگیراوە. ھەندێک لە زمانەوانان پێیان وایە ڕەگی ئەم وشەیە بە واتای «قەڵا» یان «تاوەر» دێت، و ئەتروسکەکان بە مانای «تاوەرسازان» ناسراون بەھۆی دروستکردنی شارەکانیان لەسەر بەرزایی و شوێنی قایمکراو.<ref name="Bonfante2002">{{cite book |last1=Bonfante |first1=Giuliano |last2=Bonfante |first2=Larissa |year=2002 |title=The Etruscan language. An introduction |edition=Rev. |publisher=Manchester University Press |page=51 |isbn=0-7190-5540-7}}</ref> == بنەچە == === سەرچاوە دێرینەکان === لەبەر ئەوەی تێکستی ئەدەبی و مێژوویی تێروتەسەل بە زمانی ئەتروسکی نەماونەتەوە، تێگەیشتنی نوێ لە کۆمەڵگە و بنەچەی ئەوان زۆر پشت بە سەرچاوە یۆنانی و ڕۆمانییەکان دەبەستێت. نووسەرانی کۆن بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بنەچەی ئەتروسکەکان ھەبووە. [[ھێرۆدۆت]] لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین باسی لەوە کردووە کە بەشێک لە خەڵکی [[لیدیا]] بە سەرکردایەتیی تیڕێنۆس لە ئاسیای بچووکەوە بە کەشتی بەرەو ناوەڕاستی ئیتاڵیا کۆچیان کردووە و لەوێ نیشتەجێ بوون.<ref name="Herodotus1920">{{cite book |last1=Herodotus |year=1920 |title=The Histories |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 94}}</ref> لە بەرامبەردا، دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس لە سەدەی یەکەمی پێش زایین ئەم بیردۆزەی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە ئەتروسکەکان خەڵکی ڕەسەنی ناوچەکەن؛ ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە ئەتروسکەکان لە ڕووی زمان، دابونەریت و ئایینەوە ھیچ لە لیدییەکان ناچن و خەڵکێکی زۆر کۆنی ھەر ئەو خاکەن.<ref name="Dionysius1937">{{cite book |last1=Dionysius of Halicarnassus |year=1937 |title=Roman Antiquities |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 30}}</ref> === بەڵگە شوێنەوارییەکان === [[File:Etruscan pendant with swastika symbols Bolsena Italy 700 BCE to 650 BCE.jpg|thumb|خشلێکی ئەتروسکی لەگەڵ نیشانەی [[سواستیکا]] لە بۆلسێنا، ٧٠٠–٦٥٠ پ.ز، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] لە سەردەمی نوێدا، تەواوی بەڵگە شوێنەوارییەکان پیشانی دەدەن کە ئەتروسکەکان خەڵکێکی ڕەسەنی خۆجێیی بوون و ھیچ بەڵگەیەکی کۆچکردنی بەکۆمەڵ لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ئێترووریا بوونی نییە.<ref name="Barker2000"/><ref name="DeGrummond2014"/> پشکنینەکان دەریدەخەن کە چاندنی ماددی لە نێوان قۆناغی درەنگانی [[سەردەمی بڕۆنز]] و سەردەمی ئاسندا بەبێ پچڕان بەردەوام بووە، و چاندنی ڤیلانۆڤا لە دڵی ھەمان ناوچەدا گەشەی کردووە.<ref name="Moser1996"/> سەردەمی ناسراو بە «ڕۆژھەڵاتگەرایی» (Orientalizing period) کە لە سەدەی ھەشتەم و حەوتەمی پێش زایین لە ھونەری ئەتروسکدا دەرکەوت، دەرئەنجامی پەیوەندیی بازرگانی بووە لەگەڵ بازرگانانی یۆنانی و فینیقی، نەک بەھۆی کۆچی خەڵکەوە.<ref name="Burkert1992">{{cite book |last1=Burkert |first1=Walter |year=1992 |title=The Orientalizing Revolution: Near Eastern Influence on Greek Culture in the Early Archaic Age |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-674-64364-2}}</ref> === جینۆمی شوێنەوارناسی === لێکۆڵینەوەیەکی گەورەی جینۆمی لە ئەیلوولی ٢٠٢١ لە گۆڤاری زانستیی ''Science Advances'' بڵاوکرایەوە کە تێیدا لەشەکڕۆمۆسۆم و دی ئێن ئەی ٤٨ کەسی سەردەمی ئاسن لە [[تاسکەنی]] و [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]] (لە نێوان ٨٠٠ تا ١ پ.ز) پشکنران. ئەنجامەکان دەریانخست کە ئەتروسکەکان ڕەچەڵەکێکی ناوخۆیی و ڕەسەنیان ھەبووە و پێکھاتەی بۆماوەیی ئەوان لەگەڵ دراوسێ لاتینییەکانیان یەک بووە.<ref name="Posth2021">{{cite journal |last1=Posth |first1=Cosimo |last2=Zaro |first2=Valentina |last3=Spyrou |first3=Maria A. |date=2021-09-24 |title=The origin and legacy of the Etruscans through a 2000-year archeogenomic time transect |journal=Science Advances |volume=7 |issue=39 |pages=eabi7673 |pmid=34559560 |doi=10.1126/sciadv.abi7673 |pmc=8462907 }}</ref> ئەم ئەنجامانە بە تەواوی پشتیوانییان لە لێکۆڵینەوەیەکی پێشووتری گۆڤاری ''[[Science (journal)|Science]]'' لە ساڵی ٢٠١٩ کرد، کە تێیدا دەرکەوتبوو ئەتروسکەکان پێکھاتەیەکی بۆماوەیی ئەورووپییان ھەبووە و ھیچ ئاماژەیەکی کۆچی نوێ لە [[ئاناتۆلیا]] یان [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]] لە بۆماوەی ئەواندا بەدی ناکرێت.<ref name="Antonio2019">{{cite journal |last1=Antonio |first1=Margaret L. |last2=Gao |first2=Ziyue |date=2019-11-08 |title=Ancient Rome: A genetic crossroads of Europe and the Mediterranean |journal=Science |volume=366 |issue=6466 |pages=708–714 |doi=10.1126/science.aay6826 |pmid=31699931 |pmc=7093155 }}</ref> == قۆناغەکانی مێژوو == شارستانیەتی ئەتروسک بە چەند قۆناغێکی سەرەکیدا تێپەڕی:<ref name="Bartoloni2012h"/> * '''سەردەمی ڤیلانۆڤا (٩٠٠–٧٢٠ پ.ز)''': قۆناغی پێکھاتنی سەرەتایی لە سەردەمی ئاسندا کە بە دروستکردنی گۆزەی خۆڵەمێشی سووتێنراوان دەناسرێتەوە. * '''سەردەمی ڕۆژھەڵاتگەرایی (٧٢٠–٥٨٠ پ.ز)''': پەرەسەندنی بازرگانی لەگەڵ یۆنانییەکان و فینیقییەکان و کاریگەریی ھونەری ڕۆژھەڵاتی ناوین. * '''سەردەمی ئەرکایک (٥٨٠–٤٨٠ پ.ز)''': لووتکەی دەسەڵات، بازرگانی، دروستکردنی دەوڵەت شارەکان و فراوانبوونی یەکێتیی ئەتروسک. * '''سەردەمی کلاسیک (٤٨٠–٣٢٠ پ.ز)''': دەستپێکی ناکۆکی و ململانێ لەگەڵ یۆنانییەکان لە باشوور و گەلی گال لە باکوور. * '''سەردەمی ھێلینیستی (٣٢٠–٢٧ پ.ز)''': قۆناغی تێکشکانی ھێزی سەربازی لە بەرامبەر ڕۆم و توانەوەی تەواوەتی لەناو کۆماری ڕۆمانیدا. == یەکێتیی ئەتروسک == [[File:0 Mars de Todi - Museo Gregoriano Etruscano (1).JPG|thumb|پەیکەری برۆنزی ناسراو بە «مارسی تۆدی»، دەوروبەری ٤٠٠ پ.ز]] ئەتروسکەکان لە چوارچێوەی یەکێتییەکی شل لە دوازدە [[دەوڵەت شار]] کۆببوونەوە کە بە «دۆدێکاپۆلیس» ناسرابوو.<ref name="Dennis1848">{{cite book |last1=Dennis |first1=George |year=1848 |title=The Cities and Cemeteries of Etruria |location=London |publisher=John Murray |pages=562–565}}</ref> شارە سەرەکییەکان بریتی بوون لە: ڤێیی، تارکوینیا، چێرڤێتێری، ڤولچی، ڤۆڵتێرا، ئارێتسیۆ، پێروجا، کۆرتۆنا، کیووسی، پۆپۆلۆنیا، ڤێتوولۆنیا و ڤۆلسینی. نوێنەرانی ئەم شارانە ساڵانە لە پەرستگای پیرۆزی ڤۆلتومنا (Fanum Voltumnae) لە نزیک شاری ڤۆلسینی کۆدەبوونەوە تا ڕێوڕەسمی ئایینی بەڕێوەببەن و پێشەوایەکی ھاوبەش بۆ کاروباری یەکێتییەکە ھەڵبژێرن.<ref name="Dennis1848"/> سەرەڕای ئەم یەکێتییە، ھەر شارێک سەربەخۆیی سیاسی و ئابووریی خۆی دەپاراست، ئەمەش لە کاتی ھێرشی دوژمناندا دەبووە ھۆی نەبوونی بەرگرییەکی یەکگرتوو. == کۆمەڵگە و ئایین == === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی === کۆمەڵگەی ئەتروسک لە سەرەتادا سیستمی [[پاشایەتی]]ی ھەبوو و پاشاکان بە نازناوی «لوکومۆ» فەرمانڕەواییان دەکرد، بەڵام لە سەدەی شەشەمی پێش زایینەوە دەسەڵات کەوتە دەست ئەرستۆکراتەکان و سیستمێکی ھاوشێوەی [[کۆمار]] لە شارەکاندا جێگیر بوو.<ref name="Thuillier2006">{{cite book |last1=Thuillier |first1=Jean-Paul |year=2006 |title=Les Étrusques |location=Paris |publisher=Éditions du Chêne |page=142 |isbn=978-2-84277-658-9}}</ref> پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەی ئەتروسکدا زۆر جیاواز و پێشکەوتوو بوو بەراورد بە [[یۆنانی کۆن]] و [[ڕۆمای کۆن]]؛ ژنانی ئەتروسک مافی خاوەندارێتیی سەربەخۆیان ھەبوو، ناوی خۆیان لەسەر کێلی گۆڕەکان دەنەخشێنرا، بەشدارییان لە خوان و ئاھەنگە گشتییەکاندا دەکرد و ڕێزیان لێدەگیرا، ئەمەش بووبووە ھۆی سەرسوڕمان و ھەندێک جار ڕەخنەی نووسەرانی یۆنانی و ڕۆمانی.<ref name="Briquel2007">{{cite book |last1=Briquel |first1=Dominique |year=2007 |title=Etruskerna |location=Furulund |publisher=Alhambra |isbn=978-91-88992-97-0}}</ref> === ئایین === ئایینی ئەتروسک بریتی بوو لە [[فرەخوایی]]یەکی توند کە باوەڕی وابوو ھەموو دیاردەیەکی سروشتی نیشانەیەکە لەلایەن خوداوەندەکانەوە. پێشینە و ئیرادەی خوداوەندەکان لە ڕێگەی دەروێش و فالگرەوە دەخوێندرایەوە، بەتایبەت لە ڕێگەی لێکدانەوەی بروسکە و پشکنینی جگەری ئاژەڵان کە بە «ھاروسپێکس» دەناسران.<ref name="Simon2009">{{cite book |last1=Simon |first1=Erika |date=2009-04-20 |title=The Religion of the Etruscans |location=Austin |publisher=University of Texas Press |pages=1–25 |isbn=978-0-292-70687-3}}</ref> لە دیارترین خوداوەندەکانی ئەوان: * '''تین''' یان '''تینیا''': خوداوەندی ئاسمان و باڵاترینی خوداوەندەکان (ھاوتای زئووس و یوپیتەر). * '''ئونی''': ھاوسەری تینیا و خوداوەندی باڵا (ھاوتای ھێرا و [[جوونۆ]]). * '''مێنرڤا''': خوداوەندی ژیری و پیشەگەری (کە دواتر بوو بە مینێرڤای ڕۆمانی). * '''توران''': خوداوەندی ئەوین و جوانی (ھاوتای ئافرۆدیت و ڤینوس). * '''فوڤلونس''': خوداوەندی شەراب و بووژانەوە. == ئابووری == ئابووریی ئەتروسک لەسەر سێ بنەمای سەرەکی دامەزرابوو: کشتوکاڵ، پیشەسازیی دەرھێنانی کانزاکان، و بازرگانی لە [[دەریای ناوین]]دا.<ref name="Cerchiai2012">{{cite book |last1=Cerchiai |first1=Luca |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |year=2012 |pages=145–150 |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> خاکی دەوڵەمەندی ناوچەکە بۆ بەرھەمھێنانی گەنم، زەیتوون و ترێ بەکاردەھات، و ئەتروسکەکان ئەندازیاری شارەزا بوون لە دروستکردنی کەناڵی ژێرزەمینی بۆ ئاودێری و وشککردنەوەی زۆنگاوەکان.<ref name="Haynes2000">{{cite book |last1=Haynes |first1=Sybille |title=Etruscan Civilization: A Cultural History |location=Los Angeles |publisher=J. Paul Getty Museum |year=2000 |page=210 |isbn=978-0-89236-600-2}}</ref> دەوڵەمەندیی سەرەکیی ئەوان لە دەرھێنانی [[مس]] و ئاسن بوو لە ناوچەی مۆنتێ مێتالیفێرێ و دوورگەی [[ئیلبا]]. شاری پۆپۆلۆنیا ناوەندی سەرەکیی توانەوە و دروستکردنی کەرەستەی ئاسن و برۆنز بوو. بەرھەمە کانزاییەکانی ئەتروسک بە تەواوی ناوچەکانی دەریای ناویندا بڵاودەکرانەوە و بازرگانییەکی بەرفراوانیان لەگەڵ [[کارتامۆش]]، یۆنانییەکان و [[کێلتەکان]]دا ھەبوو.<ref name="Cerchiai2012"/> == زمان و ئەلفوبێ == [[File:Perugia, Museo archeologico Nazionale dell'Umbria, cippo di Perugia.jpg|thumb|بەردەنووسی پێروجا بە زمانی ئەتروسکی، سەدەی سێیەم تا دووەمی پ.ز]] [[زمانی ئەتروسکی]] زمانێکی ناسراوی نێو خێزانی زمانە ھیندۆئەورووپییەکان نییە، بەڵکوو سەر بە خێزانی زمانە تیڕێنییەکانە کە زمانێکی دابڕاوە لە ئەورووپای کۆندا.<ref name="Rix2008">{{cite book |last1=Rix |first1=Helmut |title=The Ancient Languages of Europe |editor1-last=Woodard |editor1-first=Roger D. |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |pages=141–164 |isbn=978-0-521-68495-8}}</ref> ئەتروسکەکان لە سەدەی ھەشتەمی پێش زاییندا ئەلفوبێی یۆنانییان لە ڕێگەی کۆلۆنییەکانی یۆنان لە باشووری ئیتاڵیا وەرگرت و گونجاندیان لەگەڵ زمانی خۆیاندا، کە بە [[ئەلفوبێی ئەتروسکی]] دەناسرێت. زۆربەی تێکستە بەجێماوەکان بریتین لە بەردەنووسی سەر کێلی گۆڕەکان و دەقی ئایینی، وەک پەڕتووکی کەتانی زاگرێب (Liber Linteus) کە دەقێکی درێژی ئایینییە لەسەر کەتان نووسراوە، لەگەڵ تابلۆی پیرگی و بەردەنووسی پێروجا. ڕۆمانییەکان ئەلفوبێی لاتینییان لە ئەلفوبێی ئەتروسکییەوە وەرگرت و پەرەیان پێدا.<ref name="Bonfante2002"/> == ھونەر و تەلارسازی == [[File:Danseurs et musiciens, tombe des léopards.jpg|thumb|فرێسکۆی گۆڕستانی پلنگەکان لە تارکوینیا، سەدەی پێنجەمی پ.ز]] ھونەری ئەتروسک بە دەرکەوتنی سروشتی، ڕەنگی پڕ لە ژیان و پەیکەرتاشیی جیاواز لە قوڕی سوورکراوە (تێراکۆتا) و برۆنز دەناسرێتەوە. گۆڕستانە کۆنەکانی ئەتروسک کە بە شێوەی ژووری نەخشێنراو لەژێر زەویدا دروست دەکران، پڕن لە [[فرێسکۆ]]ی دەوڵەمەند کە دیمەنی ڕاو، ئاھەنگگێڕان، مۆسیقا و یارییە وەرزشییەکان نیشان دەدەن.<ref name="Spivey1997">{{cite book |last1=Spivey |first1=Nigel |year=1997 |title=Etruscan Art |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-500-20304-0}}</ref> لە تەلارسازیدا، ئەتروسکەکان داھێنەری کەوانی دەروازە و کۆڵەکەی شێوازی توسکانی بوون، کە دواتر کاریگەرییەکی بنەڕەتیی لەسەر تەلارسازیی [[ڕۆمای کۆن]] دانا.<ref name="Boethius1994">{{cite book |last1=Boëthius |first1=Axel |last2=Ling |first2=Roger |last3=Rasmussen |first3=Tom |year=1994 |title=Etruscan and Early Roman Architecture |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05290-9}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] * [[تاسکەنی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Etruscan civilization}} [[پۆل:ئەتروسکەکان]] [[پۆل:شارستانیەتییە دێرینەکان]] [[پۆل:مێژووی دێرینی ئیتاڵیا]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:سەردەمی ئاسن]] [[پۆل:دەوڵەت شارەکان]] 83bkpbvxcnr2d3qjoaf3noh4wrm8scr 1673659 1673439 2026-09-23T17:10:27Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:ئەورووپا|ئەورووپا]] و [[دەروازە:مێژوو|مێژوو]] 1673659 wikitext text/x-wiki {{Infobox former country | native_name = {{lang|ett|𐌀𐌍𐌍𐌄𐌔𐌀𐌛}}<br>Rasenna | conventional_long_name = شارستانی ئەتروسکەکان | common_name = ئەتروسکەکان | era = [[سەردەمی ئاسن]]، [[مێژووی دێرین]] | status = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] | year_start = ٩٠٠ پ.ز | year_end = ٢٧ پ.ز | event_start = چاندنی ڤیلانۆڤا | event_end = تێکەڵبوونی کۆتا شارەکانی ئەتروسک لەگەڵ ڕۆما | p1 = چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤا | s1 = [[کۆماری ڕۆمانی]] | currency = دراوی ئەتروسکی (لە سەدەی پێنجەمی پ.ز بەدواوە) | image_map = Etruscan civilization map.png | image_map_caption = نەخشەی شارستانیەتی ئەتروسک و دوازدە شاری یەکێتیی ئەتروسک | common_languages = [[زمانی ئەتروسکی]] | religion = فرەخوایی ئەتروسکی | legislature = یەکێتیی ئەتروسک | today = {{plainlist| * [[ئیتاڵیا]] * [[ڤاتیکان]] * [[سان مارینۆ]] * [[کورسیکا]] }} | government_type = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاری]] پاشایەتی و ئەرستۆکراتی }} '''ئەتروسکەکان''' یان '''خەڵکی ئەتروسکی'''، خاوەنی '''شارستانی ئەتروسکەکان''' بوون لە ھەرێمی ئێترووریا لە [[ئیتاڵیا]]ی کۆندا؛ خاوەن زمان و [[چاند]]ێکی یەکگرتوو بوون و فیدراسیۆنێکیان لە [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] پێکھێنابوو.<ref name="Potts2022">{{cite journal |last1=Potts |first1=Charlotte R. |last2=Smith |first2=Christopher J. |title=The Etruscans: Setting New Agendas |journal=Journal of Archaeological Research |year=2022 |volume=30 |issue=4 |pages=597–644 |doi=10.1007/s10814-021-09169-x |pmid=40477445 |pmc=8546786 }}</ref> دوای فراوانبوونی دەسەڵاتیان بەسەر زەوییەکانی دەوروبەریاندا، سنووری خاکەکەیان لە لووتکەی فراوانبوونیدا تەواوی ئەو ناوچانەی دەگرتەوە کە ئەمڕۆ دەکەونە [[تاسکەنی]]، ڕۆژاوای [[ئومبریا]] و باکووری [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]]،<ref name="Goring2004">{{cite book |last1=Goring |first1=Elizabeth |year=2004 |title=Treasures from Tuscany: the Etruscan legacy |location=Edinburgh |publisher=National Museums Scotland Enterprises |page=13 |isbn=978-1-901663-90-7}}</ref><ref name="Leighton2004">{{cite book |last1=Leighton |first1=Robert |year=2004 |title=Tarquinia. An Etruscan City |location=London |publisher=Duckworth |page=32 |isbn=0-7156-3162-4}}</ref> ھەروەھا بەشێکی فراوان لە دۆڵی پۆ لە [[ئیمیلیا-رۆمانیا]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[لۆمباردیا]]، باشووری [[ڤێنیتۆ]] و ڕۆژاوای کامپانیا.<ref name="Camporeale2004">{{cite book |editor1-last=Camporeale |editor1-first=Giovannangelo |title=The Etruscans Outside Etruria |location=Los Angeles |publisher=Getty Trust |year=2004 |isbn=978-0-89236-767-2}}</ref><ref name="dellafina2005">{{cite book |last1=Della Fina |first1=Giuseppe |year=2005 |title=Etruschi, la vita quotidiana |location=Rome |publisher=L'Erma di Bretschneider |page=15 |isbn=978-88-8265-333-0}}</ref> لەبارەی بنەچەی ئەتروسکەکانەوە پەڕتووک و لێکۆڵینەوەیەکی زۆر نووسراون، و کۆدەنگیی نێوان زانایانی سەردەم ئەوەیە کە ئەتروسکەکان دانیشتووی ڕەسەنی ناوخۆی نیمچەدوورگەی ئیتاڵیا بوون.<ref name="Barker2000">{{cite book |last1=Barker |first1=Graeme |last2=Rasmussen |first2=Tom |year=2000 |title=The Etruscans |location=Oxford |publisher=Blackwell |page=44 |isbn=978-0-631-22038-1}}</ref><ref name="DeGrummond2014">{{cite book |last1=De Grummond |first1=Nancy T. |year=2014 |title=A Companion to Ethnicity in the Ancient Mediterranean |editor1-last=McInerney |editor1-first=Jeremy |location=Chichester |publisher=John Wiley & Sons |pages=405–422 |doi=10.1002/9781118834312 |isbn=978-1-4443-3734-1}}</ref><ref name="Turfa2017">{{cite book |last1=Turfa |first1=Jean MacIntosh |year=2017 |title=The Peoples of Ancient Italy |editor1-last=Farney |editor1-first=Gary D. |editor2-last=Bradley |editor2-first=Gary |location=Berlin |publisher=De Gruyter |pages=637–672 |doi=10.1515/9781614513001 |isbn=978-1-61451-520-3}}</ref> کۆنترین بەڵگەی شوێنەواری لەسەر چاندێک کە بە شێوەیەکی ڕوون ئەتروسکی بێت دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ساڵی ٩٠٠ پێش زایین.<ref name="Bartoloni2012h">{{cite book |year=2012 |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> ئەم قۆناغە ھاوکاتە لەگەڵ چاندنی ڤیلانۆڤا لە [[سەردەمی ئاسن]]دا، کە وەک سەرەتاییترین قۆناغی شارستانیەتی ئەتروسک دەناسرێت،<ref name="Neri2012">{{cite book |title=Gli etruschi tra VIII e VII secolo a.C. nel territorio di Castelfranco Emilia (MO) |first=Diana |last=Neri |publisher=All'Insegna del Giglio |location=Florence |year=2012 |page=9 |isbn=978-88-7814-533-7}}</ref> و خۆی لە چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤای کۆتایی [[سەردەمی بڕۆنز]]ەوە لە ھەمان ناوچەدا پەرەی سەندووە.<ref name="Moser1996">{{cite book |last1=Moser |first1=Mary E. |year=1996 |title=Etruscan Italy: Etruscan Influences on the Civilizations of Italy from Antiquity to the Modern Era |editor1-last=Hall |editor1-first=John Franklin |location=Provo, UT |publisher=Museum of Art, Brigham Young University |pages=29–43 |isbn=0-8425-2334-0}}</ref> پانتایی خاکی شارستانیەتی ئەتروسک لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین گەیشتە بەرزترین ئاست، کەمێک دوای ئەوەی [[شانشینی ڕۆم]] گۆڕدرا بۆ [[کۆماری ڕۆمانی]].<ref name="Cary1979">{{cite book |first1=M. |last1=Cary |first2=H. H. |last2=Scullard |title=A History of Rome |edition=3rd |year=1979 |page=28 |publisher=Bedford/St. Martin's |isbn=0-312-38395-9}}</ref> لە کۆتایی سەدەی چوارەمی پێش زایینەوە، دەسەڵاتیان لە کاتی شەڕەکانی نێوان ڕۆم و ئەتروسکدا بەرەو کزببوون چوو و کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ڕۆما]]؛ لە ساڵی ٩٠ پێش زایین مافی ھاووڵاتیبوونی ڕۆمانی درا بە ئەتروسکەکان، و تا ساڵی ٢٧ پێش زایین تەواوی خاکی ئەتروسک خرایە نێو پێکھاتەی فەرمیی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ەوە.<ref name="Bartoloni2012h"/> == ناو و ڕیشەناسی == [[File:Tular Rasnal 1.jpg|thumb|بەردی سنووری لە کۆرتۆنا بە نووسینی ئەتروسکی: {{lang|ett|𐌕𐌖𐌋𐌀𐌛 𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀𐌋}} (تولار ڕاسنال)، بە واتای «سنووری گەل»]] بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووس دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس، ئەتروسکەکان خۆیان بە ناوی '''ڕاسێننا''' (بە یۆنانی: Ῥασένنا) بانگ دەکرد، کە لە وشەی ئەتروسکیی ڕاسنا ({{lang|ett|𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀}}) بە واتای «گەل» سەرچاوەی گرتووە. بوونی بەردەنووسەکانی وەک «تولار ڕاسنال» (سنووری گەل) و «مێخلوم ڕاسنال» (کۆمەڵگەی گەل)، سەلمێنەری بەکارھێنانی ئەم ناوەن لەلایەن خۆیانەوە.<ref name="Pallottino1975">{{cite book |last1=Pallottino |first1=Massimo |year=1975 |title=The Etruscans |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |page=133 |isbn=978-0-253-32001-8}}</ref> لە [[زمانی یۆنانیی کۆن]]دا، ئەتروسکەکان بە ناوی تیڕێنییەکان (Τυρρηνοί) دەناسران، و ڕۆمانییەکان لەم ناوەوە دەستەواژەی تیڕێنیا (واتە ئێترووریا) و دەریای تیڕێنییان وەرگرت.<ref name="Grummond2006">{{cite book |last1=Thomson de Grummond |first1=Nancy |date=2006-05-11 |title=Etruscan Myth, Sacred History, and Legend |pages=201–208 |location=Philadelphia |publisher=Penn Museum of Archaeology |isbn=978-1-931707-86-2}}</ref> ڕۆمانییە کۆنەکان ناوی «توسکی» (Tuscī) یان «ئیتروسکی» (Etruscī)یان بەکاردەھێنا، کە ناوی ھەرێمی [[تاسکەنی]]ی ئەمڕۆ لەو ناوە ڕۆمانییەوە وەرگیراوە. ھەندێک لە زمانەوانان پێیان وایە ڕەگی ئەم وشەیە بە واتای «قەڵا» یان «تاوەر» دێت، و ئەتروسکەکان بە مانای «تاوەرسازان» ناسراون بەھۆی دروستکردنی شارەکانیان لەسەر بەرزایی و شوێنی قایمکراو.<ref name="Bonfante2002">{{cite book |last1=Bonfante |first1=Giuliano |last2=Bonfante |first2=Larissa |year=2002 |title=The Etruscan language. An introduction |edition=Rev. |publisher=Manchester University Press |page=51 |isbn=0-7190-5540-7}}</ref> == بنەچە == === سەرچاوە دێرینەکان === لەبەر ئەوەی تێکستی ئەدەبی و مێژوویی تێروتەسەل بە زمانی ئەتروسکی نەماونەتەوە، تێگەیشتنی نوێ لە کۆمەڵگە و بنەچەی ئەوان زۆر پشت بە سەرچاوە یۆنانی و ڕۆمانییەکان دەبەستێت. نووسەرانی کۆن بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بنەچەی ئەتروسکەکان ھەبووە. [[ھێرۆدۆت]] لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین باسی لەوە کردووە کە بەشێک لە خەڵکی [[لیدیا]] بە سەرکردایەتیی تیڕێنۆس لە ئاسیای بچووکەوە بە کەشتی بەرەو ناوەڕاستی ئیتاڵیا کۆچیان کردووە و لەوێ نیشتەجێ بوون.<ref name="Herodotus1920">{{cite book |last1=Herodotus |year=1920 |title=The Histories |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 94}}</ref> لە بەرامبەردا، دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس لە سەدەی یەکەمی پێش زایین ئەم بیردۆزەی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە ئەتروسکەکان خەڵکی ڕەسەنی ناوچەکەن؛ ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە ئەتروسکەکان لە ڕووی زمان، دابونەریت و ئایینەوە ھیچ لە لیدییەکان ناچن و خەڵکێکی زۆر کۆنی ھەر ئەو خاکەن.<ref name="Dionysius1937">{{cite book |last1=Dionysius of Halicarnassus |year=1937 |title=Roman Antiquities |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 30}}</ref> === بەڵگە شوێنەوارییەکان === [[File:Etruscan pendant with swastika symbols Bolsena Italy 700 BCE to 650 BCE.jpg|thumb|خشلێکی ئەتروسکی لەگەڵ نیشانەی [[سواستیکا]] لە بۆلسێنا، ٧٠٠–٦٥٠ پ.ز، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] لە سەردەمی نوێدا، تەواوی بەڵگە شوێنەوارییەکان پیشانی دەدەن کە ئەتروسکەکان خەڵکێکی ڕەسەنی خۆجێیی بوون و ھیچ بەڵگەیەکی کۆچکردنی بەکۆمەڵ لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ئێترووریا بوونی نییە.<ref name="Barker2000"/><ref name="DeGrummond2014"/> پشکنینەکان دەریدەخەن کە چاندنی ماددی لە نێوان قۆناغی درەنگانی [[سەردەمی بڕۆنز]] و سەردەمی ئاسندا بەبێ پچڕان بەردەوام بووە، و چاندنی ڤیلانۆڤا لە دڵی ھەمان ناوچەدا گەشەی کردووە.<ref name="Moser1996"/> سەردەمی ناسراو بە «ڕۆژھەڵاتگەرایی» (Orientalizing period) کە لە سەدەی ھەشتەم و حەوتەمی پێش زایین لە ھونەری ئەتروسکدا دەرکەوت، دەرئەنجامی پەیوەندیی بازرگانی بووە لەگەڵ بازرگانانی یۆنانی و فینیقی، نەک بەھۆی کۆچی خەڵکەوە.<ref name="Burkert1992">{{cite book |last1=Burkert |first1=Walter |year=1992 |title=The Orientalizing Revolution: Near Eastern Influence on Greek Culture in the Early Archaic Age |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-674-64364-2}}</ref> === جینۆمی شوێنەوارناسی === لێکۆڵینەوەیەکی گەورەی جینۆمی لە ئەیلوولی ٢٠٢١ لە گۆڤاری زانستیی ''Science Advances'' بڵاوکرایەوە کە تێیدا لەشەکڕۆمۆسۆم و دی ئێن ئەی ٤٨ کەسی سەردەمی ئاسن لە [[تاسکەنی]] و [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]] (لە نێوان ٨٠٠ تا ١ پ.ز) پشکنران. ئەنجامەکان دەریانخست کە ئەتروسکەکان ڕەچەڵەکێکی ناوخۆیی و ڕەسەنیان ھەبووە و پێکھاتەی بۆماوەیی ئەوان لەگەڵ دراوسێ لاتینییەکانیان یەک بووە.<ref name="Posth2021">{{cite journal |last1=Posth |first1=Cosimo |last2=Zaro |first2=Valentina |last3=Spyrou |first3=Maria A. |date=2021-09-24 |title=The origin and legacy of the Etruscans through a 2000-year archeogenomic time transect |journal=Science Advances |volume=7 |issue=39 |pages=eabi7673 |pmid=34559560 |doi=10.1126/sciadv.abi7673 |pmc=8462907 }}</ref> ئەم ئەنجامانە بە تەواوی پشتیوانییان لە لێکۆڵینەوەیەکی پێشووتری گۆڤاری ''[[Science (journal)|Science]]'' لە ساڵی ٢٠١٩ کرد، کە تێیدا دەرکەوتبوو ئەتروسکەکان پێکھاتەیەکی بۆماوەیی ئەورووپییان ھەبووە و ھیچ ئاماژەیەکی کۆچی نوێ لە [[ئاناتۆلیا]] یان [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]] لە بۆماوەی ئەواندا بەدی ناکرێت.<ref name="Antonio2019">{{cite journal |last1=Antonio |first1=Margaret L. |last2=Gao |first2=Ziyue |date=2019-11-08 |title=Ancient Rome: A genetic crossroads of Europe and the Mediterranean |journal=Science |volume=366 |issue=6466 |pages=708–714 |doi=10.1126/science.aay6826 |pmid=31699931 |pmc=7093155 }}</ref> == قۆناغەکانی مێژوو == شارستانیەتی ئەتروسک بە چەند قۆناغێکی سەرەکیدا تێپەڕی:<ref name="Bartoloni2012h"/> * '''سەردەمی ڤیلانۆڤا (٩٠٠–٧٢٠ پ.ز)''': قۆناغی پێکھاتنی سەرەتایی لە سەردەمی ئاسندا کە بە دروستکردنی گۆزەی خۆڵەمێشی سووتێنراوان دەناسرێتەوە. * '''سەردەمی ڕۆژھەڵاتگەرایی (٧٢٠–٥٨٠ پ.ز)''': پەرەسەندنی بازرگانی لەگەڵ یۆنانییەکان و فینیقییەکان و کاریگەریی ھونەری ڕۆژھەڵاتی ناوین. * '''سەردەمی ئەرکایک (٥٨٠–٤٨٠ پ.ز)''': لووتکەی دەسەڵات، بازرگانی، دروستکردنی دەوڵەت شارەکان و فراوانبوونی یەکێتیی ئەتروسک. * '''سەردەمی کلاسیک (٤٨٠–٣٢٠ پ.ز)''': دەستپێکی ناکۆکی و ململانێ لەگەڵ یۆنانییەکان لە باشوور و گەلی گال لە باکوور. * '''سەردەمی ھێلینیستی (٣٢٠–٢٧ پ.ز)''': قۆناغی تێکشکانی ھێزی سەربازی لە بەرامبەر ڕۆم و توانەوەی تەواوەتی لەناو کۆماری ڕۆمانیدا. == یەکێتیی ئەتروسک == [[File:0 Mars de Todi - Museo Gregoriano Etruscano (1).JPG|thumb|پەیکەری برۆنزی ناسراو بە «مارسی تۆدی»، دەوروبەری ٤٠٠ پ.ز]] ئەتروسکەکان لە چوارچێوەی یەکێتییەکی شل لە دوازدە [[دەوڵەت شار]] کۆببوونەوە کە بە «دۆدێکاپۆلیس» ناسرابوو.<ref name="Dennis1848">{{cite book |last1=Dennis |first1=George |year=1848 |title=The Cities and Cemeteries of Etruria |location=London |publisher=John Murray |pages=562–565}}</ref> شارە سەرەکییەکان بریتی بوون لە: ڤێیی، تارکوینیا، چێرڤێتێری، ڤولچی، ڤۆڵتێرا، ئارێتسیۆ، پێروجا، کۆرتۆنا، کیووسی، پۆپۆلۆنیا، ڤێتوولۆنیا و ڤۆلسینی. نوێنەرانی ئەم شارانە ساڵانە لە پەرستگای پیرۆزی ڤۆلتومنا (Fanum Voltumnae) لە نزیک شاری ڤۆلسینی کۆدەبوونەوە تا ڕێوڕەسمی ئایینی بەڕێوەببەن و پێشەوایەکی ھاوبەش بۆ کاروباری یەکێتییەکە ھەڵبژێرن.<ref name="Dennis1848"/> سەرەڕای ئەم یەکێتییە، ھەر شارێک سەربەخۆیی سیاسی و ئابووریی خۆی دەپاراست، ئەمەش لە کاتی ھێرشی دوژمناندا دەبووە ھۆی نەبوونی بەرگرییەکی یەکگرتوو. == کۆمەڵگە و ئایین == === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی === کۆمەڵگەی ئەتروسک لە سەرەتادا سیستمی [[پاشایەتی]]ی ھەبوو و پاشاکان بە نازناوی «لوکومۆ» فەرمانڕەواییان دەکرد، بەڵام لە سەدەی شەشەمی پێش زایینەوە دەسەڵات کەوتە دەست ئەرستۆکراتەکان و سیستمێکی ھاوشێوەی [[کۆمار]] لە شارەکاندا جێگیر بوو.<ref name="Thuillier2006">{{cite book |last1=Thuillier |first1=Jean-Paul |year=2006 |title=Les Étrusques |location=Paris |publisher=Éditions du Chêne |page=142 |isbn=978-2-84277-658-9}}</ref> پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەی ئەتروسکدا زۆر جیاواز و پێشکەوتوو بوو بەراورد بە [[یۆنانی کۆن]] و [[ڕۆمای کۆن]]؛ ژنانی ئەتروسک مافی خاوەندارێتیی سەربەخۆیان ھەبوو، ناوی خۆیان لەسەر کێلی گۆڕەکان دەنەخشێنرا، بەشدارییان لە خوان و ئاھەنگە گشتییەکاندا دەکرد و ڕێزیان لێدەگیرا، ئەمەش بووبووە ھۆی سەرسوڕمان و ھەندێک جار ڕەخنەی نووسەرانی یۆنانی و ڕۆمانی.<ref name="Briquel2007">{{cite book |last1=Briquel |first1=Dominique |year=2007 |title=Etruskerna |location=Furulund |publisher=Alhambra |isbn=978-91-88992-97-0}}</ref> === ئایین === ئایینی ئەتروسک بریتی بوو لە [[فرەخوایی]]یەکی توند کە باوەڕی وابوو ھەموو دیاردەیەکی سروشتی نیشانەیەکە لەلایەن خوداوەندەکانەوە. پێشینە و ئیرادەی خوداوەندەکان لە ڕێگەی دەروێش و فالگرەوە دەخوێندرایەوە، بەتایبەت لە ڕێگەی لێکدانەوەی بروسکە و پشکنینی جگەری ئاژەڵان کە بە «ھاروسپێکس» دەناسران.<ref name="Simon2009">{{cite book |last1=Simon |first1=Erika |date=2009-04-20 |title=The Religion of the Etruscans |location=Austin |publisher=University of Texas Press |pages=1–25 |isbn=978-0-292-70687-3}}</ref> لە دیارترین خوداوەندەکانی ئەوان: * '''تین''' یان '''تینیا''': خوداوەندی ئاسمان و باڵاترینی خوداوەندەکان (ھاوتای زئووس و یوپیتەر). * '''ئونی''': ھاوسەری تینیا و خوداوەندی باڵا (ھاوتای ھێرا و [[جوونۆ]]). * '''مێنرڤا''': خوداوەندی ژیری و پیشەگەری (کە دواتر بوو بە مینێرڤای ڕۆمانی). * '''توران''': خوداوەندی ئەوین و جوانی (ھاوتای ئافرۆدیت و ڤینوس). * '''فوڤلونس''': خوداوەندی شەراب و بووژانەوە. == ئابووری == ئابووریی ئەتروسک لەسەر سێ بنەمای سەرەکی دامەزرابوو: کشتوکاڵ، پیشەسازیی دەرھێنانی کانزاکان، و بازرگانی لە [[دەریای ناوین]]دا.<ref name="Cerchiai2012">{{cite book |last1=Cerchiai |first1=Luca |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |year=2012 |pages=145–150 |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> خاکی دەوڵەمەندی ناوچەکە بۆ بەرھەمھێنانی گەنم، زەیتوون و ترێ بەکاردەھات، و ئەتروسکەکان ئەندازیاری شارەزا بوون لە دروستکردنی کەناڵی ژێرزەمینی بۆ ئاودێری و وشککردنەوەی زۆنگاوەکان.<ref name="Haynes2000">{{cite book |last1=Haynes |first1=Sybille |title=Etruscan Civilization: A Cultural History |location=Los Angeles |publisher=J. Paul Getty Museum |year=2000 |page=210 |isbn=978-0-89236-600-2}}</ref> دەوڵەمەندیی سەرەکیی ئەوان لە دەرھێنانی [[مس]] و ئاسن بوو لە ناوچەی مۆنتێ مێتالیفێرێ و دوورگەی [[ئیلبا]]. شاری پۆپۆلۆنیا ناوەندی سەرەکیی توانەوە و دروستکردنی کەرەستەی ئاسن و برۆنز بوو. بەرھەمە کانزاییەکانی ئەتروسک بە تەواوی ناوچەکانی دەریای ناویندا بڵاودەکرانەوە و بازرگانییەکی بەرفراوانیان لەگەڵ [[کارتامۆش]]، یۆنانییەکان و [[کێلتەکان]]دا ھەبوو.<ref name="Cerchiai2012"/> == زمان و ئەلفوبێ == [[File:Perugia, Museo archeologico Nazionale dell'Umbria, cippo di Perugia.jpg|thumb|بەردەنووسی پێروجا بە زمانی ئەتروسکی، سەدەی سێیەم تا دووەمی پ.ز]] [[زمانی ئەتروسکی]] زمانێکی ناسراوی نێو خێزانی زمانە ھیندۆئەورووپییەکان نییە، بەڵکوو سەر بە خێزانی زمانە تیڕێنییەکانە کە زمانێکی دابڕاوە لە ئەورووپای کۆندا.<ref name="Rix2008">{{cite book |last1=Rix |first1=Helmut |title=The Ancient Languages of Europe |editor1-last=Woodard |editor1-first=Roger D. |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |pages=141–164 |isbn=978-0-521-68495-8}}</ref> ئەتروسکەکان لە سەدەی ھەشتەمی پێش زاییندا ئەلفوبێی یۆنانییان لە ڕێگەی کۆلۆنییەکانی یۆنان لە باشووری ئیتاڵیا وەرگرت و گونجاندیان لەگەڵ زمانی خۆیاندا، کە بە [[ئەلفوبێی ئەتروسکی]] دەناسرێت. زۆربەی تێکستە بەجێماوەکان بریتین لە بەردەنووسی سەر کێلی گۆڕەکان و دەقی ئایینی، وەک پەڕتووکی کەتانی زاگرێب (Liber Linteus) کە دەقێکی درێژی ئایینییە لەسەر کەتان نووسراوە، لەگەڵ تابلۆی پیرگی و بەردەنووسی پێروجا. ڕۆمانییەکان ئەلفوبێی لاتینییان لە ئەلفوبێی ئەتروسکییەوە وەرگرت و پەرەیان پێدا.<ref name="Bonfante2002"/> == ھونەر و تەلارسازی == [[File:Danseurs et musiciens, tombe des léopards.jpg|thumb|فرێسکۆی گۆڕستانی پلنگەکان لە تارکوینیا، سەدەی پێنجەمی پ.ز]] ھونەری ئەتروسک بە دەرکەوتنی سروشتی، ڕەنگی پڕ لە ژیان و پەیکەرتاشیی جیاواز لە قوڕی سوورکراوە (تێراکۆتا) و برۆنز دەناسرێتەوە. گۆڕستانە کۆنەکانی ئەتروسک کە بە شێوەی ژووری نەخشێنراو لەژێر زەویدا دروست دەکران، پڕن لە [[فرێسکۆ]]ی دەوڵەمەند کە دیمەنی ڕاو، ئاھەنگگێڕان، مۆسیقا و یارییە وەرزشییەکان نیشان دەدەن.<ref name="Spivey1997">{{cite book |last1=Spivey |first1=Nigel |year=1997 |title=Etruscan Art |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-500-20304-0}}</ref> لە تەلارسازیدا، ئەتروسکەکان داھێنەری کەوانی دەروازە و کۆڵەکەی شێوازی توسکانی بوون، کە دواتر کاریگەرییەکی بنەڕەتیی لەسەر تەلارسازیی [[ڕۆمای کۆن]] دانا.<ref name="Boethius1994">{{cite book |last1=Boëthius |first1=Axel |last2=Ling |first2=Roger |last3=Rasmussen |first3=Tom |year=1994 |title=Etruscan and Early Roman Architecture |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05290-9}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] * [[تاسکەنی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Etruscan civilization}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|مێژوو}} [[پۆل:ئەتروسکەکان]] [[پۆل:شارستانیەتییە دێرینەکان]] [[پۆل:مێژووی دێرینی ئیتاڵیا]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:سەردەمی ئاسن]] [[پۆل:دەوڵەت شارەکان]] 752brdze2o2i0vrciaqje0ky9r3oyxp 1673745 1673659 2026-09-23T20:14:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1673745 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox former country | native_name = {{lang|ett|𐌀𐌍𐌍𐌄𐌔𐌀𐌛}}<br>Rasenna | conventional_long_name = شارستانی ئەتروسکەکان | common_name = ئەتروسکەکان | era = [[سەردەمی ئاسن]]، [[مێژووی دێرین]] | status = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] | year_start = ٩٠٠ پ.ز | year_end = ٢٧ پ.ز | event_start = چاندنی ڤیلانۆڤا | event_end = تێکەڵبوونی کۆتا شارەکانی ئەتروسک لەگەڵ ڕۆما | p1 = چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤا | s1 = [[کۆماری ڕۆمانی]] | currency = دراوی ئەتروسکی (لە سەدەی پێنجەمی پ.ز بەدواوە) | image_map = Etruscan civilization map.png | image_map_caption = نەخشەی شارستانیەتی ئەتروسک و دوازدە شاری یەکێتیی ئەتروسک | common_languages = [[زمانی ئەتروسکی]] | religion = فرەخوایی ئەتروسکی | legislature = یەکێتیی ئەتروسک | today = {{plainlist| * [[ئیتاڵیا]] * [[ڤاتیکان]] * [[سان مارینۆ]] * [[کورسیکا]] }} | government_type = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاری]] پاشایەتی و ئەرستۆکراتی }} '''ئەتروسکەکان''' یان '''خەڵکی ئەتروسکی'''، خاوەنی '''شارستانی ئەتروسکەکان''' بوون لە ھەرێمی ئێترووریا لە [[ئیتاڵیا]]ی کۆندا؛ خاوەن زمان و [[چاند]]ێکی یەکگرتوو بوون و فیدراسیۆنێکیان لە [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] پێکھێنابوو.<ref name="Potts2022">{{cite journal |last1=Potts |first1=Charlotte R. |last2=Smith |first2=Christopher J. |title=The Etruscans: Setting New Agendas |journal=Journal of Archaeological Research |year=2022 |volume=30 |issue=4 |pages=597–644 |doi=10.1007/s10814-021-09169-x |pmid=40477445 |pmc=8546786 }}</ref> دوای فراوانبوونی دەسەڵاتیان بەسەر زەوییەکانی دەوروبەریاندا، سنووری خاکەکەیان لە لووتکەی فراوانبوونیدا تەواوی ئەو ناوچانەی دەگرتەوە کە ئەمڕۆ دەکەونە [[تاسکەنی]]، ڕۆژاوای [[ئومبریا]] و باکووری [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]]،<ref name="Goring2004">{{cite book |last1=Goring |first1=Elizabeth |year=2004 |title=Treasures from Tuscany: the Etruscan legacy |location=Edinburgh |publisher=National Museums Scotland Enterprises |page=13 |isbn=978-1-901663-90-7}}</ref><ref name="Leighton2004">{{cite book |last1=Leighton |first1=Robert |year=2004 |title=Tarquinia. An Etruscan City |location=London |publisher=Duckworth |page=32 |isbn=0-7156-3162-4}}</ref> ھەروەھا بەشێکی فراوان لە دۆڵی پۆ لە [[ئیمیلیا-رۆمانیا]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[لۆمباردیا]]، باشووری [[ڤێنیتۆ]] و ڕۆژاوای کامپانیا.<ref name="Camporeale2004">{{cite book |editor1-last=Camporeale |editor1-first=Giovannangelo |title=The Etruscans Outside Etruria |location=Los Angeles |publisher=Getty Trust |year=2004 |isbn=978-0-89236-767-2}}</ref><ref name="dellafina2005">{{cite book |last1=Della Fina |first1=Giuseppe |year=2005 |title=Etruschi, la vita quotidiana |location=Rome |publisher=L'Erma di Bretschneider |page=15 |isbn=978-88-8265-333-0}}</ref> لەبارەی بنەچەی ئەتروسکەکانەوە پەڕتووک و لێکۆڵینەوەیەکی زۆر نووسراون، و کۆدەنگیی نێوان زانایانی سەردەم ئەوەیە کە ئەتروسکەکان دانیشتووی ڕەسەنی ناوخۆی نیمچەدوورگەی ئیتاڵیا بوون.<ref name="Barker2000">{{cite book |last1=Barker |first1=Graeme |last2=Rasmussen |first2=Tom |year=2000 |title=The Etruscans |location=Oxford |publisher=Blackwell |page=44 |isbn=978-0-631-22038-1}}</ref><ref name="DeGrummond2014">{{cite book |last1=De Grummond |first1=Nancy T. |year=2014 |title=A Companion to Ethnicity in the Ancient Mediterranean |editor1-last=McInerney |editor1-first=Jeremy |location=Chichester |publisher=John Wiley & Sons |pages=405–422 |doi=10.1002/9781118834312 |isbn=978-1-4443-3734-1}}</ref><ref name="Turfa2017">{{cite book |last1=Turfa |first1=Jean MacIntosh |year=2017 |title=The Peoples of Ancient Italy |editor1-last=Farney |editor1-first=Gary D. |editor2-last=Bradley |editor2-first=Gary |location=Berlin |publisher=De Gruyter |pages=637–672 |doi=10.1515/9781614513001 |isbn=978-1-61451-520-3}}</ref> کۆنترین بەڵگەی شوێنەواری لەسەر چاندێک کە بە شێوەیەکی ڕوون ئەتروسکی بێت دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ساڵی ٩٠٠ پێش زایین.<ref name="Bartoloni2012h">{{cite book |year=2012 |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> ئەم قۆناغە ھاوکاتە لەگەڵ چاندنی ڤیلانۆڤا لە [[سەردەمی ئاسن]]دا، کە وەک سەرەتاییترین قۆناغی شارستانیەتی ئەتروسک دەناسرێت،<ref name="Neri2012">{{cite book |title=Gli etruschi tra VIII e VII secolo a.C. nel territorio di Castelfranco Emilia (MO) |first=Diana |last=Neri |publisher=All'Insegna del Giglio |location=Florence |year=2012 |page=9 |isbn=978-88-7814-533-7}}</ref> و خۆی لە چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤای کۆتایی [[سەردەمی بڕۆنز]]ەوە لە ھەمان ناوچەدا پەرەی سەندووە.<ref name="Moser1996">{{cite book |last1=Moser |first1=Mary E. |year=1996 |title=Etruscan Italy: Etruscan Influences on the Civilizations of Italy from Antiquity to the Modern Era |editor1-last=Hall |editor1-first=John Franklin |location=Provo, UT |publisher=Museum of Art, Brigham Young University |pages=29–43 |isbn=0-8425-2334-0}}</ref> پانتایی خاکی شارستانیەتی ئەتروسک لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین گەیشتە بەرزترین ئاست، کەمێک دوای ئەوەی [[شانشینی ڕۆم]] گۆڕدرا بۆ [[کۆماری ڕۆمانی]].<ref name="Cary1979">{{cite book |first1=M. |last1=Cary |first2=H. H. |last2=Scullard |title=A History of Rome |edition=3rd |year=1979 |page=28 |publisher=Bedford/St. Martin's |isbn=0-312-38395-9}}</ref> لە کۆتایی سەدەی چوارەمی پێش زایینەوە، دەسەڵاتیان لە کاتی شەڕەکانی نێوان ڕۆم و ئەتروسکدا بەرەو کزببوون چوو و کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ڕۆما]]؛ لە ساڵی ٩٠ پێش زایین مافی ھاووڵاتیبوونی ڕۆمانی درا بە ئەتروسکەکان، و تا ساڵی ٢٧ پێش زایین تەواوی خاکی ئەتروسک خرایە نێو پێکھاتەی فەرمیی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ەوە.<ref name="Bartoloni2012h"/> == ناو و ڕیشەناسی == [[File:Tular Rasnal 1.jpg|thumb|بەردی سنووری لە کۆرتۆنا بە نووسینی ئەتروسکی: {{lang|ett|𐌕𐌖𐌋𐌀𐌛 𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀𐌋}} (تولار ڕاسنال)، بە واتای «سنووری گەل»]] بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووس دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس، ئەتروسکەکان خۆیان بە ناوی '''ڕاسێننا''' (بە یۆنانی: Ῥασένنا) بانگ دەکرد، کە لە وشەی ئەتروسکیی ڕاسنا ({{lang|ett|𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀}}) بە واتای «گەل» سەرچاوەی گرتووە. بوونی بەردەنووسەکانی وەک «تولار ڕاسنال» (سنووری گەل) و «مێخلوم ڕاسنال» (کۆمەڵگەی گەل)، سەلمێنەری بەکارھێنانی ئەم ناوەن لەلایەن خۆیانەوە.<ref name="Pallottino1975">{{cite book |last1=Pallottino |first1=Massimo |year=1975 |title=The Etruscans |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |page=133 |isbn=978-0-253-32001-8}}</ref> لە [[زمانی یۆنانیی کۆن]]دا، ئەتروسکەکان بە ناوی تیڕێنییەکان (Τυρρηνοί) دەناسران، و ڕۆمانییەکان لەم ناوەوە دەستەواژەی تیڕێنیا (واتە ئێترووریا) و دەریای تیڕێنییان وەرگرت.<ref name="Grummond2006">{{cite book |last1=Thomson de Grummond |first1=Nancy |date=2006-05-11 |title=Etruscan Myth, Sacred History, and Legend |pages=201–208 |location=Philadelphia |publisher=Penn Museum of Archaeology |isbn=978-1-931707-86-2}}</ref> ڕۆمانییە کۆنەکان ناوی «توسکی» (Tuscī) یان «ئیتروسکی» (Etruscī)یان بەکاردەھێنا، کە ناوی ھەرێمی [[تاسکەنی]]ی ئەمڕۆ لەو ناوە ڕۆمانییەوە وەرگیراوە. ھەندێک لە زمانەوانان پێیان وایە ڕەگی ئەم وشەیە بە واتای «قەڵا» یان «تاوەر» دێت، و ئەتروسکەکان بە مانای «تاوەرسازان» ناسراون بەھۆی دروستکردنی شارەکانیان لەسەر بەرزایی و شوێنی قایمکراو.<ref name="Bonfante2002">{{cite book |last1=Bonfante |first1=Giuliano |last2=Bonfante |first2=Larissa |year=2002 |title=The Etruscan language. An introduction |edition=Rev. |publisher=Manchester University Press |page=51 |isbn=0-7190-5540-7}}</ref> == بنەچە == === سەرچاوە دێرینەکان === لەبەر ئەوەی تێکستی ئەدەبی و مێژوویی تێروتەسەل بە زمانی ئەتروسکی نەماونەتەوە، تێگەیشتنی نوێ لە کۆمەڵگە و بنەچەی ئەوان زۆر پشت بە سەرچاوە یۆنانی و ڕۆمانییەکان دەبەستێت. نووسەرانی کۆن بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بنەچەی ئەتروسکەکان ھەبووە. [[ھێرۆدۆت]] لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین باسی لەوە کردووە کە بەشێک لە خەڵکی [[لیدیا]] بە سەرکردایەتیی تیڕێنۆس لە ئاسیای بچووکەوە بە کەشتی بەرەو ناوەڕاستی ئیتاڵیا کۆچیان کردووە و لەوێ نیشتەجێ بوون.<ref name="Herodotus1920">{{cite book |last1=Herodotus |year=1920 |title=The Histories |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 94}}</ref> لە بەرامبەردا، دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس لە سەدەی یەکەمی پێش زایین ئەم بیردۆزەی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە ئەتروسکەکان خەڵکی ڕەسەنی ناوچەکەن؛ ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە ئەتروسکەکان لە ڕووی زمان، دابونەریت و ئایینەوە ھیچ لە لیدییەکان ناچن و خەڵکێکی زۆر کۆنی ھەر ئەو خاکەن.<ref name="Dionysius1937">{{cite book |last1=Dionysius of Halicarnassus |year=1937 |title=Roman Antiquities |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 30}}</ref> === بەڵگە شوێنەوارییەکان === [[File:Etruscan pendant with swastika symbols Bolsena Italy 700 BCE to 650 BCE.jpg|thumb|خشلێکی ئەتروسکی لەگەڵ نیشانەی [[سواستیکا]] لە بۆلسێنا، ٧٠٠–٦٥٠ پ.ز، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] لە سەردەمی نوێدا، تەواوی بەڵگە شوێنەوارییەکان پیشانی دەدەن کە ئەتروسکەکان خەڵکێکی ڕەسەنی خۆجێیی بوون و ھیچ بەڵگەیەکی کۆچکردنی بەکۆمەڵ لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ئێترووریا بوونی نییە.<ref name="Barker2000"/><ref name="DeGrummond2014"/> پشکنینەکان دەریدەخەن کە چاندنی ماددی لە نێوان قۆناغی درەنگانی [[سەردەمی بڕۆنز]] و سەردەمی ئاسندا بەبێ پچڕان بەردەوام بووە، و چاندنی ڤیلانۆڤا لە دڵی ھەمان ناوچەدا گەشەی کردووە.<ref name="Moser1996"/> سەردەمی ناسراو بە «ڕۆژھەڵاتگەرایی» (Orientalizing period) کە لە سەدەی ھەشتەم و حەوتەمی پێش زایین لە ھونەری ئەتروسکدا دەرکەوت، دەرئەنجامی پەیوەندیی بازرگانی بووە لەگەڵ بازرگانانی یۆنانی و فینیقی، نەک بەھۆی کۆچی خەڵکەوە.<ref name="Burkert1992">{{cite book |last1=Burkert |first1=Walter |year=1992 |title=The Orientalizing Revolution: Near Eastern Influence on Greek Culture in the Early Archaic Age |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-674-64364-2}}</ref> === جینۆمی شوێنەوارناسی === لێکۆڵینەوەیەکی گەورەی جینۆمی لە ئەیلوولی ٢٠٢١ لە گۆڤاری زانستیی ''Science Advances'' بڵاوکرایەوە کە تێیدا لەشەکڕۆمۆسۆم و دی ئێن ئەی ٤٨ کەسی سەردەمی ئاسن لە [[تاسکەنی]] و [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]] (لە نێوان ٨٠٠ تا ١ پ.ز) پشکنران. ئەنجامەکان دەریانخست کە ئەتروسکەکان ڕەچەڵەکێکی ناوخۆیی و ڕەسەنیان ھەبووە و پێکھاتەی بۆماوەیی ئەوان لەگەڵ دراوسێ لاتینییەکانیان یەک بووە.<ref name="Posth2021">{{cite journal |last1=Posth |first1=Cosimo |last2=Zaro |first2=Valentina |last3=Spyrou |first3=Maria A. |date=2021-09-24 |title=The origin and legacy of the Etruscans through a 2000-year archeogenomic time transect |journal=Science Advances |volume=7 |issue=39 |pages=eabi7673 |pmid=34559560 |doi=10.1126/sciadv.abi7673 |pmc=8462907 }}</ref> ئەم ئەنجامانە بە تەواوی پشتیوانییان لە لێکۆڵینەوەیەکی پێشووتری گۆڤاری ''[[Science (journal)|Science]]'' لە ساڵی ٢٠١٩ کرد، کە تێیدا دەرکەوتبوو ئەتروسکەکان پێکھاتەیەکی بۆماوەیی ئەورووپییان ھەبووە و ھیچ ئاماژەیەکی کۆچی نوێ لە [[ئاناتۆلیا]] یان [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]] لە بۆماوەی ئەواندا بەدی ناکرێت.<ref name="Antonio2019">{{cite journal |last1=Antonio |first1=Margaret L. |last2=Gao |first2=Ziyue |date=2019-11-08 |title=Ancient Rome: A genetic crossroads of Europe and the Mediterranean |journal=Science |volume=366 |issue=6466 |pages=708–714 |doi=10.1126/science.aay6826 |pmid=31699931 |pmc=7093155 }}</ref> == قۆناغەکانی مێژوو == شارستانیەتی ئەتروسک بە چەند قۆناغێکی سەرەکیدا تێپەڕی:<ref name="Bartoloni2012h"/> * '''سەردەمی ڤیلانۆڤا (٩٠٠–٧٢٠ پ.ز)''': قۆناغی پێکھاتنی سەرەتایی لە سەردەمی ئاسندا کە بە دروستکردنی گۆزەی خۆڵەمێشی سووتێنراوان دەناسرێتەوە. * '''سەردەمی ڕۆژھەڵاتگەرایی (٧٢٠–٥٨٠ پ.ز)''': پەرەسەندنی بازرگانی لەگەڵ یۆنانییەکان و فینیقییەکان و کاریگەریی ھونەری ڕۆژھەڵاتی ناوین. * '''سەردەمی ئەرکایک (٥٨٠–٤٨٠ پ.ز)''': لووتکەی دەسەڵات، بازرگانی، دروستکردنی دەوڵەت شارەکان و فراوانبوونی یەکێتیی ئەتروسک. * '''سەردەمی کلاسیک (٤٨٠–٣٢٠ پ.ز)''': دەستپێکی ناکۆکی و ململانێ لەگەڵ یۆنانییەکان لە باشوور و گەلی گال لە باکوور. * '''سەردەمی ھێلینیستی (٣٢٠–٢٧ پ.ز)''': قۆناغی تێکشکانی ھێزی سەربازی لە بەرامبەر ڕۆم و توانەوەی تەواوەتی لەناو کۆماری ڕۆمانیدا. == یەکێتیی ئەتروسک == [[File:0 Mars de Todi - Museo Gregoriano Etruscano (1).JPG|thumb|پەیکەری برۆنزی ناسراو بە «مارسی تۆدی»، دەوروبەری ٤٠٠ پ.ز]] ئەتروسکەکان لە چوارچێوەی یەکێتییەکی شل لە دوازدە [[دەوڵەت شار]] کۆببوونەوە کە بە «دۆدێکاپۆلیس» ناسرابوو.<ref name="Dennis1848">{{cite book |last1=Dennis |first1=George |year=1848 |title=The Cities and Cemeteries of Etruria |location=London |publisher=John Murray |pages=562–565}}</ref> شارە سەرەکییەکان بریتی بوون لە: ڤێیی، تارکوینیا، چێرڤێتێری، ڤولچی، ڤۆڵتێرا، ئارێتسیۆ، پێروجا، کۆرتۆنا، کیووسی، پۆپۆلۆنیا، ڤێتوولۆنیا و ڤۆلسینی. نوێنەرانی ئەم شارانە ساڵانە لە پەرستگای پیرۆزی ڤۆلتومنا (Fanum Voltumnae) لە نزیک شاری ڤۆلسینی کۆدەبوونەوە تا ڕێوڕەسمی ئایینی بەڕێوەببەن و پێشەوایەکی ھاوبەش بۆ کاروباری یەکێتییەکە ھەڵبژێرن.<ref name="Dennis1848"/> سەرەڕای ئەم یەکێتییە، ھەر شارێک سەربەخۆیی سیاسی و ئابووریی خۆی دەپاراست، ئەمەش لە کاتی ھێرشی دوژمناندا دەبووە ھۆی نەبوونی بەرگرییەکی یەکگرتوو. == کۆمەڵگە و ئایین == === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی === کۆمەڵگەی ئەتروسک لە سەرەتادا سیستمی [[پاشایەتی]]ی ھەبوو و پاشاکان بە نازناوی «لوکومۆ» فەرمانڕەواییان دەکرد، بەڵام لە سەدەی شەشەمی پێش زایینەوە دەسەڵات کەوتە دەست ئەرستۆکراتەکان و سیستمێکی ھاوشێوەی [[کۆمار]] لە شارەکاندا جێگیر بوو.<ref name="Thuillier2006">{{cite book |last1=Thuillier |first1=Jean-Paul |year=2006 |title=Les Étrusques |location=Paris |publisher=Éditions du Chêne |page=142 |isbn=978-2-84277-658-9}}</ref> پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەی ئەتروسکدا زۆر جیاواز و پێشکەوتوو بوو بەراورد بە [[یۆنانی کۆن]] و [[ڕۆمای کۆن]]؛ ژنانی ئەتروسک مافی خاوەندارێتیی سەربەخۆیان ھەبوو، ناوی خۆیان لەسەر کێلی گۆڕەکان دەنەخشێنرا، بەشدارییان لە خوان و ئاھەنگە گشتییەکاندا دەکرد و ڕێزیان لێدەگیرا، ئەمەش بووبووە ھۆی سەرسوڕمان و ھەندێک جار ڕەخنەی نووسەرانی یۆنانی و ڕۆمانی.<ref name="Briquel2007">{{cite book |last1=Briquel |first1=Dominique |year=2007 |title=Etruskerna |location=Furulund |publisher=Alhambra |isbn=978-91-88992-97-0}}</ref> === ئایین === ئایینی ئەتروسک بریتی بوو لە [[فرەخوایی]]یەکی توند کە باوەڕی وابوو ھەموو دیاردەیەکی سروشتی نیشانەیەکە لەلایەن خوداوەندەکانەوە. پێشینە و ئیرادەی خوداوەندەکان لە ڕێگەی دەروێش و فالگرەوە دەخوێندرایەوە، بەتایبەت لە ڕێگەی لێکدانەوەی بروسکە و پشکنینی جگەری ئاژەڵان کە بە «ھاروسپێکس» دەناسران.<ref name="Simon2009">{{cite book |last1=Simon |first1=Erika |date=2009-04-20 |title=The Religion of the Etruscans |location=Austin |publisher=University of Texas Press |pages=1–25 |isbn=978-0-292-70687-3}}</ref> لە دیارترین خوداوەندەکانی ئەوان: * '''تین''' یان '''تینیا''': خوداوەندی ئاسمان و باڵاترینی خوداوەندەکان (ھاوتای زئووس و یوپیتەر). * '''ئونی''': ھاوسەری تینیا و خوداوەندی باڵا (ھاوتای ھێرا و [[جوونۆ]]). * '''مێنرڤا''': خوداوەندی ژیری و پیشەگەری (کە دواتر بوو بە مینێرڤای ڕۆمانی). * '''توران''': خوداوەندی ئەوین و جوانی (ھاوتای ئافرۆدیت و ڤینوس). * '''فوڤلونس''': خوداوەندی شەراب و بووژانەوە. == ئابووری == ئابووریی ئەتروسک لەسەر سێ بنەمای سەرەکی دامەزرابوو: کشتوکاڵ، پیشەسازیی دەرھێنانی کانزاکان، و بازرگانی لە [[دەریای ناوین]]دا.<ref name="Cerchiai2012">{{cite book |last1=Cerchiai |first1=Luca |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |year=2012 |pages=145–150 |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> خاکی دەوڵەمەندی ناوچەکە بۆ بەرھەمھێنانی گەنم، زەیتوون و ترێ بەکاردەھات، و ئەتروسکەکان ئەندازیاری شارەزا بوون لە دروستکردنی کەناڵی ژێرزەمینی بۆ ئاودێری و وشککردنەوەی زۆنگاوەکان.<ref name="Haynes2000">{{cite book |last1=Haynes |first1=Sybille |title=Etruscan Civilization: A Cultural History |location=Los Angeles |publisher=J. Paul Getty Museum |year=2000 |page=210 |isbn=978-0-89236-600-2}}</ref> دەوڵەمەندیی سەرەکیی ئەوان لە دەرھێنانی [[مس]] و ئاسن بوو لە ناوچەی مۆنتێ مێتالیفێرێ و دوورگەی [[ئیلبا]]. شاری پۆپۆلۆنیا ناوەندی سەرەکیی توانەوە و دروستکردنی کەرەستەی ئاسن و برۆنز بوو. بەرھەمە کانزاییەکانی ئەتروسک بە تەواوی ناوچەکانی دەریای ناویندا بڵاودەکرانەوە و بازرگانییەکی بەرفراوانیان لەگەڵ [[کارتامۆش]]، یۆنانییەکان و [[کێلتەکان]]دا ھەبوو.<ref name="Cerchiai2012"/> == زمان و ئەلفوبێ == [[File:Perugia, Museo archeologico Nazionale dell'Umbria, cippo di Perugia.jpg|thumb|بەردەنووسی پێروجا بە زمانی ئەتروسکی، سەدەی سێیەم تا دووەمی پ.ز]] [[زمانی ئەتروسکی]] زمانێکی ناسراوی نێو خێزانی زمانە ھیندۆئەورووپییەکان نییە، بەڵکوو سەر بە خێزانی زمانە تیڕێنییەکانە کە زمانێکی دابڕاوە لە ئەورووپای کۆندا.<ref name="Rix2008">{{cite book |last1=Rix |first1=Helmut |title=The Ancient Languages of Europe |editor1-last=Woodard |editor1-first=Roger D. |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |pages=141–164 |isbn=978-0-521-68495-8}}</ref> ئەتروسکەکان لە سەدەی ھەشتەمی پێش زاییندا ئەلفوبێی یۆنانییان لە ڕێگەی کۆلۆنییەکانی یۆنان لە باشووری ئیتاڵیا وەرگرت و گونجاندیان لەگەڵ زمانی خۆیاندا، کە بە [[ئەلفوبێی ئەتروسکی]] دەناسرێت. زۆربەی تێکستە بەجێماوەکان بریتین لە بەردەنووسی سەر کێلی گۆڕەکان و دەقی ئایینی، وەک پەڕتووکی کەتانی زاگرێب (Liber Linteus) کە دەقێکی درێژی ئایینییە لەسەر کەتان نووسراوە، لەگەڵ تابلۆی پیرگی و بەردەنووسی پێروجا. ڕۆمانییەکان ئەلفوبێی لاتینییان لە ئەلفوبێی ئەتروسکییەوە وەرگرت و پەرەیان پێدا.<ref name="Bonfante2002"/> == ھونەر و تەلارسازی == [[File:Danseurs et musiciens, tombe des léopards.jpg|thumb|فرێسکۆی گۆڕستانی پلنگەکان لە تارکوینیا، سەدەی پێنجەمی پ.ز]] ھونەری ئەتروسک بە دەرکەوتنی سروشتی، ڕەنگی پڕ لە ژیان و پەیکەرتاشیی جیاواز لە قوڕی سوورکراوە (تێراکۆتا) و برۆنز دەناسرێتەوە. گۆڕستانە کۆنەکانی ئەتروسک کە بە شێوەی ژووری نەخشێنراو لەژێر زەویدا دروست دەکران، پڕن لە [[فرێسکۆ]]ی دەوڵەمەند کە دیمەنی ڕاو، ئاھەنگگێڕان، مۆسیقا و یارییە وەرزشییەکان نیشان دەدەن.<ref name="Spivey1997">{{cite book |last1=Spivey |first1=Nigel |year=1997 |title=Etruscan Art |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-500-20304-0}}</ref> لە تەلارسازیدا، ئەتروسکەکان داھێنەری کەوانی دەروازە و کۆڵەکەی شێوازی توسکانی بوون، کە دواتر کاریگەرییەکی بنەڕەتیی لەسەر تەلارسازیی [[ڕۆمای کۆن]] دانا.<ref name="Boethius1994">{{cite book |last1=Boëthius |first1=Axel |last2=Ling |first2=Roger |last3=Rasmussen |first3=Tom |year=1994 |title=Etruscan and Early Roman Architecture |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05290-9}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] * [[تاسکەنی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Etruscan civilization}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|مێژوو}} [[پۆل:ئەتروسکەکان]] [[پۆل:شارستانیەتییە دێرینەکان]] [[پۆل:مێژووی دێرینی ئیتاڵیا]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:سەردەمی ئاسن]] [[پۆل:دەوڵەت شارەکان]] ev147ip2d9f681w10gn8dq1gqp5x3n8 1674033 1673745 2026-09-24T09:21:53Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674033 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} {{Infobox former country | native_name = {{lang|ett|𐌀𐌍𐌍𐌄𐌔𐌀𐌛}}<br>Rasenna | conventional_long_name = شارستانی ئەتروسکەکان | common_name = ئەتروسکەکان | era = [[سەردەمی ئاسن]]، [[مێژووی دێرین]] | status = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] | year_start = ٩٠٠ پ.ز | year_end = ٢٧ پ.ز | event_start = چاندنی ڤیلانۆڤا | event_end = تێکەڵبوونی کۆتا شارەکانی ئەتروسک لەگەڵ ڕۆما | p1 = چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤا | s1 = [[کۆماری ڕۆمانی]] | currency = دراوی ئەتروسکی (لە سەدەی پێنجەمی پ.ز بەدواوە) | image_map = Etruscan civilization map.png | image_map_caption = نەخشەی شارستانیەتی ئەتروسک و دوازدە شاری یەکێتیی ئەتروسک | common_languages = [[زمانی ئەتروسکی]] | religion = فرەخوایی ئەتروسکی | legislature = یەکێتیی ئەتروسک | today = {{plainlist| * [[ئیتاڵیا]] * [[ڤاتیکان]] * [[سان مارینۆ]] * [[کورسیکا]] }} | government_type = [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شاری]] پاشایەتی و ئەرستۆکراتی }} '''ئەتروسکەکان''' یان '''خەڵکی ئەتروسکی'''، خاوەنی '''شارستانی ئەتروسکەکان''' بوون لە ھەرێمی ئێترووریا لە [[ئیتاڵیا]]ی کۆندا؛ خاوەن زمان و [[چاند]]ێکی یەکگرتوو بوون و فیدراسیۆنێکیان لە [[دەوڵەت شار|دەوڵەت شارەکان]] پێکھێنابوو.<ref name="Potts2022">{{cite journal |last1=Potts |first1=Charlotte R. |last2=Smith |first2=Christopher J. |title=The Etruscans: Setting New Agendas |journal=Journal of Archaeological Research |year=2022 |volume=30 |issue=4 |pages=597–644 |doi=10.1007/s10814-021-09169-x |pmid=40477445 |pmc=8546786 }}</ref> دوای فراوانبوونی دەسەڵاتیان بەسەر زەوییەکانی دەوروبەریاندا، سنووری خاکەکەیان لە لووتکەی فراوانبوونیدا تەواوی ئەو ناوچانەی دەگرتەوە کە ئەمڕۆ دەکەونە [[تاسکەنی]]، ڕۆژاوای [[ئومبریا]] و باکووری [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]]،<ref name="Goring2004">{{cite book |last1=Goring |first1=Elizabeth |year=2004 |title=Treasures from Tuscany: the Etruscan legacy |location=Edinburgh |publisher=National Museums Scotland Enterprises |page=13 |isbn=978-1-901663-90-7}}</ref><ref name="Leighton2004">{{cite book |last1=Leighton |first1=Robert |year=2004 |title=Tarquinia. An Etruscan City |location=London |publisher=Duckworth |page=32 |isbn=0-7156-3162-4}}</ref> ھەروەھا بەشێکی فراوان لە دۆڵی پۆ لە [[ئیمیلیا-رۆمانیا]]، باشووری ڕۆژھەڵاتی [[لۆمباردیا]]، باشووری [[ڤێنیتۆ]] و ڕۆژاوای کامپانیا.<ref name="Camporeale2004">{{cite book |editor1-last=Camporeale |editor1-first=Giovannangelo |title=The Etruscans Outside Etruria |location=Los Angeles |publisher=Getty Trust |year=2004 |isbn=978-0-89236-767-2}}</ref><ref name="dellafina2005">{{cite book |last1=Della Fina |first1=Giuseppe |year=2005 |title=Etruschi, la vita quotidiana |location=Rome |publisher=L'Erma di Bretschneider |page=15 |isbn=978-88-8265-333-0}}</ref> لەبارەی بنەچەی ئەتروسکەکانەوە پەڕتووک و لێکۆڵینەوەیەکی زۆر نووسراون، و کۆدەنگیی نێوان زانایانی سەردەم ئەوەیە کە ئەتروسکەکان دانیشتووی ڕەسەنی ناوخۆی نیمچەدوورگەی ئیتاڵیا بوون.<ref name="Barker2000">{{cite book |last1=Barker |first1=Graeme |last2=Rasmussen |first2=Tom |year=2000 |title=The Etruscans |location=Oxford |publisher=Blackwell |page=44 |isbn=978-0-631-22038-1}}</ref><ref name="DeGrummond2014">{{cite book |last1=De Grummond |first1=Nancy T. |year=2014 |title=A Companion to Ethnicity in the Ancient Mediterranean |editor1-last=McInerney |editor1-first=Jeremy |location=Chichester |publisher=John Wiley & Sons |pages=405–422 |doi=10.1002/9781118834312 |isbn=978-1-4443-3734-1}}</ref><ref name="Turfa2017">{{cite book |last1=Turfa |first1=Jean MacIntosh |year=2017 |title=The Peoples of Ancient Italy |editor1-last=Farney |editor1-first=Gary D. |editor2-last=Bradley |editor2-first=Gary |location=Berlin |publisher=De Gruyter |pages=637–672 |doi=10.1515/9781614513001 |isbn=978-1-61451-520-3}}</ref> کۆنترین بەڵگەی شوێنەواری لەسەر چاندێک کە بە شێوەیەکی ڕوون ئەتروسکی بێت دەگەڕێتەوە بۆ دەوروبەری ساڵی ٩٠٠ پێش زایین.<ref name="Bartoloni2012h">{{cite book |year=2012 |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> ئەم قۆناغە ھاوکاتە لەگەڵ چاندنی ڤیلانۆڤا لە [[سەردەمی ئاسن]]دا، کە وەک سەرەتاییترین قۆناغی شارستانیەتی ئەتروسک دەناسرێت،<ref name="Neri2012">{{cite book |title=Gli etruschi tra VIII e VII secolo a.C. nel territorio di Castelfranco Emilia (MO) |first=Diana |last=Neri |publisher=All'Insegna del Giglio |location=Florence |year=2012 |page=9 |isbn=978-88-7814-533-7}}</ref> و خۆی لە چاندنی پرۆتۆ-ڤیلانۆڤای کۆتایی [[سەردەمی بڕۆنز]]ەوە لە ھەمان ناوچەدا پەرەی سەندووە.<ref name="Moser1996">{{cite book |last1=Moser |first1=Mary E. |year=1996 |title=Etruscan Italy: Etruscan Influences on the Civilizations of Italy from Antiquity to the Modern Era |editor1-last=Hall |editor1-first=John Franklin |location=Provo, UT |publisher=Museum of Art, Brigham Young University |pages=29–43 |isbn=0-8425-2334-0}}</ref> پانتایی خاکی شارستانیەتی ئەتروسک لە دەوروبەری ساڵی ٥٠٠ پێش زایین گەیشتە بەرزترین ئاست، کەمێک دوای ئەوەی [[شانشینی ڕۆم]] گۆڕدرا بۆ [[کۆماری ڕۆمانی]].<ref name="Cary1979">{{cite book |first1=M. |last1=Cary |first2=H. H. |last2=Scullard |title=A History of Rome |edition=3rd |year=1979 |page=28 |publisher=Bedford/St. Martin's |isbn=0-312-38395-9}}</ref> لە کۆتایی سەدەی چوارەمی پێش زایینەوە، دەسەڵاتیان لە کاتی شەڕەکانی نێوان ڕۆم و ئەتروسکدا بەرەو کزببوون چوو و کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ڕۆما]]؛ لە ساڵی ٩٠ پێش زایین مافی ھاووڵاتیبوونی ڕۆمانی درا بە ئەتروسکەکان، و تا ساڵی ٢٧ پێش زایین تەواوی خاکی ئەتروسک خرایە نێو پێکھاتەی فەرمیی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ەوە.<ref name="Bartoloni2012h"/> == ناو و ڕیشەناسی == [[File:Tular Rasnal 1.jpg|thumb|بەردی سنووری لە کۆرتۆنا بە نووسینی ئەتروسکی: {{lang|ett|𐌕𐌖𐌋𐌀𐌛 𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀𐌋}} (تولار ڕاسنال)، بە واتای «سنووری گەل»]] بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووس دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس، ئەتروسکەکان خۆیان بە ناوی '''ڕاسێننا''' (بە یۆنانی: Ῥασένنا) بانگ دەکرد، کە لە وشەی ئەتروسکیی ڕاسنا ({{lang|ett|𐌛𐌀𐌔𐌍𐌀}}) بە واتای «گەل» سەرچاوەی گرتووە. بوونی بەردەنووسەکانی وەک «تولار ڕاسنال» (سنووری گەل) و «مێخلوم ڕاسنال» (کۆمەڵگەی گەل)، سەلمێنەری بەکارھێنانی ئەم ناوەن لەلایەن خۆیانەوە.<ref name="Pallottino1975">{{cite book |last1=Pallottino |first1=Massimo |year=1975 |title=The Etruscans |location=Bloomington |publisher=Indiana University Press |page=133 |isbn=978-0-253-32001-8}}</ref> لە [[زمانی یۆنانیی کۆن]]دا، ئەتروسکەکان بە ناوی تیڕێنییەکان (Τυρρηνοί) دەناسران، و ڕۆمانییەکان لەم ناوەوە دەستەواژەی تیڕێنیا (واتە ئێترووریا) و دەریای تیڕێنییان وەرگرت.<ref name="Grummond2006">{{cite book |last1=Thomson de Grummond |first1=Nancy |date=2006-05-11 |title=Etruscan Myth, Sacred History, and Legend |pages=201–208 |location=Philadelphia |publisher=Penn Museum of Archaeology |isbn=978-1-931707-86-2}}</ref> ڕۆمانییە کۆنەکان ناوی «توسکی» (Tuscī) یان «ئیتروسکی» (Etruscī)یان بەکاردەھێنا، کە ناوی ھەرێمی [[تاسکەنی]]ی ئەمڕۆ لەو ناوە ڕۆمانییەوە وەرگیراوە. ھەندێک لە زمانەوانان پێیان وایە ڕەگی ئەم وشەیە بە واتای «قەڵا» یان «تاوەر» دێت، و ئەتروسکەکان بە مانای «تاوەرسازان» ناسراون بەھۆی دروستکردنی شارەکانیان لەسەر بەرزایی و شوێنی قایمکراو.<ref name="Bonfante2002">{{cite book |last1=Bonfante |first1=Giuliano |last2=Bonfante |first2=Larissa |year=2002 |title=The Etruscan language. An introduction |edition=Rev. |publisher=Manchester University Press |page=51 |isbn=0-7190-5540-7}}</ref> == بنەچە == === سەرچاوە دێرینەکان === لەبەر ئەوەی تێکستی ئەدەبی و مێژوویی تێروتەسەل بە زمانی ئەتروسکی نەماونەتەوە، تێگەیشتنی نوێ لە کۆمەڵگە و بنەچەی ئەوان زۆر پشت بە سەرچاوە یۆنانی و ڕۆمانییەکان دەبەستێت. نووسەرانی کۆن بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بنەچەی ئەتروسکەکان ھەبووە. [[ھێرۆدۆت]] لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین باسی لەوە کردووە کە بەشێک لە خەڵکی [[لیدیا]] بە سەرکردایەتیی تیڕێنۆس لە ئاسیای بچووکەوە بە کەشتی بەرەو ناوەڕاستی ئیتاڵیا کۆچیان کردووە و لەوێ نیشتەجێ بوون.<ref name="Herodotus1920">{{cite book |last1=Herodotus |year=1920 |title=The Histories |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 94}}</ref> لە بەرامبەردا، دیۆنیسیۆسی ھالیکارناسۆس لە سەدەی یەکەمی پێش زایین ئەم بیردۆزەی ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند کە ئەتروسکەکان خەڵکی ڕەسەنی ناوچەکەن؛ ئەو ئاماژەی بەوە کرد کە ئەتروسکەکان لە ڕووی زمان، دابونەریت و ئایینەوە ھیچ لە لیدییەکان ناچن و خەڵکێکی زۆر کۆنی ھەر ئەو خاکەن.<ref name="Dionysius1937">{{cite book |last1=Dionysius of Halicarnassus |year=1937 |title=Roman Antiquities |location=Cambridge |publisher=Harvard University Press |at=Book 1, Chapter 30}}</ref> === بەڵگە شوێنەوارییەکان === [[File:Etruscan pendant with swastika symbols Bolsena Italy 700 BCE to 650 BCE.jpg|thumb|خشلێکی ئەتروسکی لەگەڵ نیشانەی [[سواستیکا]] لە بۆلسێنا، ٧٠٠–٦٥٠ پ.ز، مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] لە سەردەمی نوێدا، تەواوی بەڵگە شوێنەوارییەکان پیشانی دەدەن کە ئەتروسکەکان خەڵکێکی ڕەسەنی خۆجێیی بوون و ھیچ بەڵگەیەکی کۆچکردنی بەکۆمەڵ لە ڕۆژھەڵاتەوە بۆ ئێترووریا بوونی نییە.<ref name="Barker2000"/><ref name="DeGrummond2014"/> پشکنینەکان دەریدەخەن کە چاندنی ماددی لە نێوان قۆناغی درەنگانی [[سەردەمی بڕۆنز]] و سەردەمی ئاسندا بەبێ پچڕان بەردەوام بووە، و چاندنی ڤیلانۆڤا لە دڵی ھەمان ناوچەدا گەشەی کردووە.<ref name="Moser1996"/> سەردەمی ناسراو بە «ڕۆژھەڵاتگەرایی» (Orientalizing period) کە لە سەدەی ھەشتەم و حەوتەمی پێش زایین لە ھونەری ئەتروسکدا دەرکەوت، دەرئەنجامی پەیوەندیی بازرگانی بووە لەگەڵ بازرگانانی یۆنانی و فینیقی، نەک بەھۆی کۆچی خەڵکەوە.<ref name="Burkert1992">{{cite book |last1=Burkert |first1=Walter |year=1992 |title=The Orientalizing Revolution: Near Eastern Influence on Greek Culture in the Early Archaic Age |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-674-64364-2}}</ref> === جینۆمی شوێنەوارناسی === لێکۆڵینەوەیەکی گەورەی جینۆمی لە ئەیلوولی ٢٠٢١ لە گۆڤاری زانستیی ''Science Advances'' بڵاوکرایەوە کە تێیدا لەشەکڕۆمۆسۆم و دی ئێن ئەی ٤٨ کەسی سەردەمی ئاسن لە [[تاسکەنی]] و [[لاتسیۆ (ئیتاڵیا)]] (لە نێوان ٨٠٠ تا ١ پ.ز) پشکنران. ئەنجامەکان دەریانخست کە ئەتروسکەکان ڕەچەڵەکێکی ناوخۆیی و ڕەسەنیان ھەبووە و پێکھاتەی بۆماوەیی ئەوان لەگەڵ دراوسێ لاتینییەکانیان یەک بووە.<ref name="Posth2021">{{cite journal |last1=Posth |first1=Cosimo |last2=Zaro |first2=Valentina |last3=Spyrou |first3=Maria A. |date=2021-09-24 |title=The origin and legacy of the Etruscans through a 2000-year archeogenomic time transect |journal=Science Advances |volume=7 |issue=39 |pages=eabi7673 |pmid=34559560 |doi=10.1126/sciadv.abi7673 |pmc=8462907 }}</ref> ئەم ئەنجامانە بە تەواوی پشتیوانییان لە لێکۆڵینەوەیەکی پێشووتری گۆڤاری ''[[Science (journal)|Science]]'' لە ساڵی ٢٠١٩ کرد، کە تێیدا دەرکەوتبوو ئەتروسکەکان پێکھاتەیەکی بۆماوەیی ئەورووپییان ھەبووە و ھیچ ئاماژەیەکی کۆچی نوێ لە [[ئاناتۆلیا]] یان [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]] لە بۆماوەی ئەواندا بەدی ناکرێت.<ref name="Antonio2019">{{cite journal |last1=Antonio |first1=Margaret L. |last2=Gao |first2=Ziyue |date=2019-11-08 |title=Ancient Rome: A genetic crossroads of Europe and the Mediterranean |journal=Science |volume=366 |issue=6466 |pages=708–714 |doi=10.1126/science.aay6826 |pmid=31699931 |pmc=7093155 }}</ref> == قۆناغەکانی مێژوو == شارستانیەتی ئەتروسک بە چەند قۆناغێکی سەرەکیدا تێپەڕی:<ref name="Bartoloni2012h"/> * '''سەردەمی ڤیلانۆڤا (٩٠٠–٧٢٠ پ.ز)''': قۆناغی پێکھاتنی سەرەتایی لە سەردەمی ئاسندا کە بە دروستکردنی گۆزەی خۆڵەمێشی سووتێنراوان دەناسرێتەوە. * '''سەردەمی ڕۆژھەڵاتگەرایی (٧٢٠–٥٨٠ پ.ز)''': پەرەسەندنی بازرگانی لەگەڵ یۆنانییەکان و فینیقییەکان و کاریگەریی ھونەری ڕۆژھەڵاتی ناوین. * '''سەردەمی ئەرکایک (٥٨٠–٤٨٠ پ.ز)''': لووتکەی دەسەڵات، بازرگانی، دروستکردنی دەوڵەت شارەکان و فراوانبوونی یەکێتیی ئەتروسک. * '''سەردەمی کلاسیک (٤٨٠–٣٢٠ پ.ز)''': دەستپێکی ناکۆکی و ململانێ لەگەڵ یۆنانییەکان لە باشوور و گەلی گال لە باکوور. * '''سەردەمی ھێلینیستی (٣٢٠–٢٧ پ.ز)''': قۆناغی تێکشکانی ھێزی سەربازی لە بەرامبەر ڕۆم و توانەوەی تەواوەتی لەناو کۆماری ڕۆمانیدا. == یەکێتیی ئەتروسک == [[File:0 Mars de Todi - Museo Gregoriano Etruscano (1).JPG|thumb|پەیکەری برۆنزی ناسراو بە «مارسی تۆدی»، دەوروبەری ٤٠٠ پ.ز]] ئەتروسکەکان لە چوارچێوەی یەکێتییەکی شل لە دوازدە [[دەوڵەت شار]] کۆببوونەوە کە بە «دۆدێکاپۆلیس» ناسرابوو.<ref name="Dennis1848">{{cite book |last1=Dennis |first1=George |year=1848 |title=The Cities and Cemeteries of Etruria |location=London |publisher=John Murray |pages=562–565}}</ref> شارە سەرەکییەکان بریتی بوون لە: ڤێیی، تارکوینیا، چێرڤێتێری، ڤولچی، ڤۆڵتێرا، ئارێتسیۆ، پێروجا، کۆرتۆنا، کیووسی، پۆپۆلۆنیا، ڤێتوولۆنیا و ڤۆلسینی. نوێنەرانی ئەم شارانە ساڵانە لە پەرستگای پیرۆزی ڤۆلتومنا (Fanum Voltumnae) لە نزیک شاری ڤۆلسینی کۆدەبوونەوە تا ڕێوڕەسمی ئایینی بەڕێوەببەن و پێشەوایەکی ھاوبەش بۆ کاروباری یەکێتییەکە ھەڵبژێرن.<ref name="Dennis1848"/> سەرەڕای ئەم یەکێتییە، ھەر شارێک سەربەخۆیی سیاسی و ئابووریی خۆی دەپاراست، ئەمەش لە کاتی ھێرشی دوژمناندا دەبووە ھۆی نەبوونی بەرگرییەکی یەکگرتوو. == کۆمەڵگە و ئایین == === پێکھاتەی کۆمەڵایەتی === کۆمەڵگەی ئەتروسک لە سەرەتادا سیستمی [[پاشایەتی]]ی ھەبوو و پاشاکان بە نازناوی «لوکومۆ» فەرمانڕەواییان دەکرد، بەڵام لە سەدەی شەشەمی پێش زایینەوە دەسەڵات کەوتە دەست ئەرستۆکراتەکان و سیستمێکی ھاوشێوەی [[کۆمار]] لە شارەکاندا جێگیر بوو.<ref name="Thuillier2006">{{cite book |last1=Thuillier |first1=Jean-Paul |year=2006 |title=Les Étrusques |location=Paris |publisher=Éditions du Chêne |page=142 |isbn=978-2-84277-658-9}}</ref> پێگەی ژنان لە کۆمەڵگەی ئەتروسکدا زۆر جیاواز و پێشکەوتوو بوو بەراورد بە [[یۆنانی کۆن]] و [[ڕۆمای کۆن]]؛ ژنانی ئەتروسک مافی خاوەندارێتیی سەربەخۆیان ھەبوو، ناوی خۆیان لەسەر کێلی گۆڕەکان دەنەخشێنرا، بەشدارییان لە خوان و ئاھەنگە گشتییەکاندا دەکرد و ڕێزیان لێدەگیرا، ئەمەش بووبووە ھۆی سەرسوڕمان و ھەندێک جار ڕەخنەی نووسەرانی یۆنانی و ڕۆمانی.<ref name="Briquel2007">{{cite book |last1=Briquel |first1=Dominique |year=2007 |title=Etruskerna |location=Furulund |publisher=Alhambra |isbn=978-91-88992-97-0}}</ref> === ئایین === ئایینی ئەتروسک بریتی بوو لە [[فرەخوایی]]یەکی توند کە باوەڕی وابوو ھەموو دیاردەیەکی سروشتی نیشانەیەکە لەلایەن خوداوەندەکانەوە. پێشینە و ئیرادەی خوداوەندەکان لە ڕێگەی دەروێش و فالگرەوە دەخوێندرایەوە، بەتایبەت لە ڕێگەی لێکدانەوەی بروسکە و پشکنینی جگەری ئاژەڵان کە بە «ھاروسپێکس» دەناسران.<ref name="Simon2009">{{cite book |last1=Simon |first1=Erika |date=2009-04-20 |title=The Religion of the Etruscans |location=Austin |publisher=University of Texas Press |pages=1–25 |isbn=978-0-292-70687-3}}</ref> لە دیارترین خوداوەندەکانی ئەوان: * '''تین''' یان '''تینیا''': خوداوەندی ئاسمان و باڵاترینی خوداوەندەکان (ھاوتای زئووس و یوپیتەر). * '''ئونی''': ھاوسەری تینیا و خوداوەندی باڵا (ھاوتای ھێرا و [[جوونۆ]]). * '''مێنرڤا''': خوداوەندی ژیری و پیشەگەری (کە دواتر بوو بە مینێرڤای ڕۆمانی). * '''توران''': خوداوەندی ئەوین و جوانی (ھاوتای ئافرۆدیت و ڤینوس). * '''فوڤلونس''': خوداوەندی شەراب و بووژانەوە. == ئابووری == ئابووریی ئەتروسک لەسەر سێ بنەمای سەرەکی دامەزرابوو: کشتوکاڵ، پیشەسازیی دەرھێنانی کانزاکان، و بازرگانی لە [[دەریای ناوین]]دا.<ref name="Cerchiai2012">{{cite book |last1=Cerchiai |first1=Luca |editor1-last=Bartoloni |editor1-first=Gilda |title=Introduzione all'Etruscologia |location=Milan |publisher=Hoepli |year=2012 |pages=145–150 |isbn=978-88-203-4870-0}}</ref> خاکی دەوڵەمەندی ناوچەکە بۆ بەرھەمھێنانی گەنم، زەیتوون و ترێ بەکاردەھات، و ئەتروسکەکان ئەندازیاری شارەزا بوون لە دروستکردنی کەناڵی ژێرزەمینی بۆ ئاودێری و وشککردنەوەی زۆنگاوەکان.<ref name="Haynes2000">{{cite book |last1=Haynes |first1=Sybille |title=Etruscan Civilization: A Cultural History |location=Los Angeles |publisher=J. Paul Getty Museum |year=2000 |page=210 |isbn=978-0-89236-600-2}}</ref> دەوڵەمەندیی سەرەکیی ئەوان لە دەرھێنانی [[مس]] و ئاسن بوو لە ناوچەی مۆنتێ مێتالیفێرێ و دوورگەی [[ئیلبا]]. شاری پۆپۆلۆنیا ناوەندی سەرەکیی توانەوە و دروستکردنی کەرەستەی ئاسن و برۆنز بوو. بەرھەمە کانزاییەکانی ئەتروسک بە تەواوی ناوچەکانی دەریای ناویندا بڵاودەکرانەوە و بازرگانییەکی بەرفراوانیان لەگەڵ [[کارتامۆش]]، یۆنانییەکان و [[کێلتەکان]]دا ھەبوو.<ref name="Cerchiai2012"/> == زمان و ئەلفوبێ == [[File:Perugia, Museo archeologico Nazionale dell'Umbria, cippo di Perugia.jpg|thumb|بەردەنووسی پێروجا بە زمانی ئەتروسکی، سەدەی سێیەم تا دووەمی پ.ز]] [[زمانی ئەتروسکی]] زمانێکی ناسراوی نێو خێزانی زمانە ھیندۆئەورووپییەکان نییە، بەڵکوو سەر بە خێزانی زمانە تیڕێنییەکانە کە زمانێکی دابڕاوە لە ئەورووپای کۆندا.<ref name="Rix2008">{{cite book |last1=Rix |first1=Helmut |title=The Ancient Languages of Europe |editor1-last=Woodard |editor1-first=Roger D. |publisher=Cambridge University Press |year=2008 |pages=141–164 |isbn=978-0-521-68495-8}}</ref> ئەتروسکەکان لە سەدەی ھەشتەمی پێش زاییندا ئەلفوبێی یۆنانییان لە ڕێگەی کۆلۆنییەکانی یۆنان لە باشووری ئیتاڵیا وەرگرت و گونجاندیان لەگەڵ زمانی خۆیاندا، کە بە [[ئەلفوبێی ئەتروسکی]] دەناسرێت. زۆربەی تێکستە بەجێماوەکان بریتین لە بەردەنووسی سەر کێلی گۆڕەکان و دەقی ئایینی، وەک پەڕتووکی کەتانی زاگرێب (Liber Linteus) کە دەقێکی درێژی ئایینییە لەسەر کەتان نووسراوە، لەگەڵ تابلۆی پیرگی و بەردەنووسی پێروجا. ڕۆمانییەکان ئەلفوبێی لاتینییان لە ئەلفوبێی ئەتروسکییەوە وەرگرت و پەرەیان پێدا.<ref name="Bonfante2002"/> == ھونەر و تەلارسازی == [[File:Danseurs et musiciens, tombe des léopards.jpg|thumb|فرێسکۆی گۆڕستانی پلنگەکان لە تارکوینیا، سەدەی پێنجەمی پ.ز]] ھونەری ئەتروسک بە دەرکەوتنی سروشتی، ڕەنگی پڕ لە ژیان و پەیکەرتاشیی جیاواز لە قوڕی سوورکراوە (تێراکۆتا) و برۆنز دەناسرێتەوە. گۆڕستانە کۆنەکانی ئەتروسک کە بە شێوەی ژووری نەخشێنراو لەژێر زەویدا دروست دەکران، پڕن لە [[فرێسکۆ]]ی دەوڵەمەند کە دیمەنی ڕاو، ئاھەنگگێڕان، مۆسیقا و یارییە وەرزشییەکان نیشان دەدەن.<ref name="Spivey1997">{{cite book |last1=Spivey |first1=Nigel |year=1997 |title=Etruscan Art |location=London |publisher=Thames and Hudson |isbn=978-0-500-20304-0}}</ref> لە تەلارسازیدا، ئەتروسکەکان داھێنەری کەوانی دەروازە و کۆڵەکەی شێوازی توسکانی بوون، کە دواتر کاریگەرییەکی بنەڕەتیی لەسەر تەلارسازیی [[ڕۆمای کۆن]] دانا.<ref name="Boethius1994">{{cite book |last1=Boëthius |first1=Axel |last2=Ling |first2=Roger |last3=Rasmussen |first3=Tom |year=1994 |title=Etruscan and Early Roman Architecture |location=New Haven |publisher=Yale University Press |isbn=978-0-300-05290-9}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ڕۆمای کۆن]] * [[مێژووی ئیتاڵیا]] * [[تاسکەنی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Etruscan civilization}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|مێژوو}} [[پۆل:ئەتروسکەکان]] [[پۆل:شارستانیەتییە دێرینەکان]] [[پۆل:مێژووی دێرینی ئیتاڵیا]] [[پۆل:مێژووی ئیتاڵیا]] [[پۆل:سەردەمی ئاسن]] [[پۆل:دەوڵەت شارەکان]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١ەمی پ.ز]] 27vnnu0gnq7qcwp3snr3s3120nwfo52 0 304339 1673442 2026-09-23T12:14:02Z DreamHourFlight 39788 ڕەوانە کرا بۆ [[شارستانی ئەتروسکەکان]] 1673442 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[شارستانی ئەتروسکەکان]] ofg57bwbgs83kn8d7s6odshdnzmww4u 1 304340 1673450 2026-09-23T12:28:38Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673450 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێزی ئەرکی ھاوبەشی تێکەڵ – ئۆپەراسیۆنی چارەسەری ڕیشەیی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673449 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160930183012/http://www.defense.gov/News/Special-Reports/0814_Inherent-Resolve بۆ http://www.defense.gov/News/Special-Reports/0814_Inherent-Resolve زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٢٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) rrg6am2l4mww1jgylfxsl67iq8h228d 1 304341 1673452 2026-09-23T12:29:27Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673452 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێزی تایبەتی عێراقی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673451 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924180418/http://www.foxnews.com/world/2010/04/19/iraqi-al-qaeda-leader-killed-countrys-intelligence-team-pm-maliki-says/ بۆ http://www.foxnews.com/world/2010/04/19/iraqi-al-qaeda-leader-killed-countrys-intelligence-team-pm-maliki-says/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٢٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) drfrdbmlez20strt4t4tbfxgyhamhkk 1 304342 1673454 2026-09-23T12:34:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673454 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھێزەکانی ڕزگاریی عەفرین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673453 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240102102212/https://hre-official.com/ بۆ https://hre-official.com/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:٣٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) kajdaj1r9fr0zfv66l1lnnwv5tk5vpz 1 304343 1673466 2026-09-23T13:00:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673466 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی فینلاند]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673465 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210621145813/https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d41684d1216-06773df7faed-1000--uefa-euro-2020-fixtures-and-results/ بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/news/0254-0d41684d1216-06773df7faed-1000--uefa-euro-2020-fixtures-and-results/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٠، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) cjk9fttfzkz1zokgiiqhmv84u5ow906 1 304344 1673469 2026-09-23T13:02:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673469 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نەمسا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673468 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180304110604/http://www.uefa.com/uefaeuro/index.html بۆ https://www.uefa.com/uefaeuro-2020/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٠٢، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) abkqutk02us6k5tmua7zq8rdfesgek6 1 304345 1673476 2026-09-23T13:18:55Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673476 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673475 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20121026132935/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1955/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1955/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) j30phdcu6rt7wzbv6kntnxim9k8pzsm 1 304346 1673478 2026-09-23T13:18:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673478 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٧]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673477 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130517165228/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1956/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1956/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٨، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) k63mot1u26buyelo60sit7i7vthp03u 1 304347 1673482 2026-09-23T13:19:05Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673482 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٥٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673481 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130501044830/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1958/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1958/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) arvgc8i06sx38kkhw2hr07wpyxheai9 1 304348 1673484 2026-09-23T13:19:07Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673484 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673483 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130501061530/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130501061530/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1959/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) o7grqwfoa36ef0lj8cchczo0qpipwx5 1 304349 1673486 2026-09-23T13:19:09Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673486 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٦١]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673485 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120207032439/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1960/overview/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1960/overview/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) a5p403co2lue313knaglcf31ojyam5k 1 304350 1673490 2026-09-23T13:19:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673490 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٧٥]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673489 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130604051356/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1974/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1974/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) lvydg1otkfc1vpx5x4pm1drevcro8rf 1 304351 1673494 2026-09-23T13:19:54Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673494 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٢]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673493 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924091808/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1981/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1981/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 998n3fusggy2737oh0idv4188ggi7rd 1 304352 1673496 2026-09-23T13:19:58Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673496 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی جامی ئەورووپای ١٩٨٣]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673495 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130519012121/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1982/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=1982/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:١٩، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) qbtvzcjo6d9jhss7vy2oeeolcysx99q 1 304353 1673501 2026-09-23T13:23:32Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673501 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٧]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673500 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924091823/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1996/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) i7tesg2fzfh74ycnmxwm0qg59eodupd 1 304354 1673505 2026-09-23T13:23:36Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673505 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ١٩٩٩]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673504 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160114131946/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1998/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=1998/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) orgh0dwop5eey9aswcnszi6oriore89 1 304355 1673507 2026-09-23T13:23:39Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673507 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠٠٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673506 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100205180908/http://www.uefa.com/competitions/ucl/finals/index.html بۆ http://www.uefa.com/competitions/ucl/finals/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) gueut7u669nlfzgb9k6w5zlhsaev2jd 1 304356 1673509 2026-09-23T13:23:42Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673509 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٠]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673508 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110924080551/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2010/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2010/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 8b2fhkydrzbunk7bjlhxin9mnkcf7d2 1 304357 1673511 2026-09-23T13:23:44Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673511 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٢]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673510 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110618015743/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130818051724/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/final/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2012/final/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) gjynvx03ntwblr6wzp0hma78nc888mx 1 304358 1673513 2026-09-23T13:23:46Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673513 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٣]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673512 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120528191346/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130526212300/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/final/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2013/final/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 1g2bjwominpqubd93fyikiibbpiykml 1 304359 1673515 2026-09-23T13:23:57Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673515 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٤]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673514 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190607135804/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140504171030/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/final/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2014/final/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٣، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) rc6cjo9k9o9mkorcvsr6ih2icxqyk1d 1 304360 1673517 2026-09-23T13:24:08Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673517 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٥]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673516 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190607135738/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150322170937/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/final/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2015/final/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ax5l8cpnvxn9a5fa180lvsk5nrofnkq 1 304361 1673519 2026-09-23T13:24:11Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673519 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٦]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673518 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20140517165857/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160425014823/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/final/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2016/final/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) ewam88iuu202jwcobck53tsz21p3lrx 1 304362 1673521 2026-09-23T13:24:13Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673521 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٧]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673520 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160111072820/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170616202835/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/final/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2017/final/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 9wn5h8d8ge4ilzbnww68l806trsb1nj 1 304363 1673523 2026-09-23T13:24:22Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.6 1673523 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[یاریی کۆتاییی خولی پاڵەوانەکانی ئەورووپای ٢٠١٨]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1673522 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191214053417/https://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=2018/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/history/season=2018/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171021150034/http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2018/final/index.html بۆ http://www.uefa.com/uefachampionsleague/season=2018/final/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٣:٢٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) pgpfhwy8sdg437k5bd7bt1hzyd2ybjw 10 304364 1673598 2026-09-23T16:04:40Z DreamHourFlight 39788 پەڕەی دروست کرد بە «|- ! colspan="3" style="border-top: 5px solid #65BCFF;" | {{#if:{{{1|}}}||نازناوە شاھانەییەکان}}{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}} | ae = شاھانەی میرنشینە یەکگرتووەکانی عەرەبی | al = شاھانەی ئەلبانی | an = شاھانەی ئەندۆرا | arl = [[Kingdom of Arles|Arelat nobility]] | at | at-hu = شاھانەی نەمسا-مەجارستان | be = شاھانەی بەلجیکی | bg =...»ەوە 1673598 wikitext text/x-wiki |- ! colspan="3" style="border-top: 5px solid #65BCFF;" | {{#if:{{{1|}}}||نازناوە شاھانەییەکان}}{{#switch:{{lc:{{{1|}}}}} | ae = شاھانەی میرنشینە یەکگرتووەکانی عەرەبی | al = شاھانەی ئەلبانی | an = شاھانەی ئەندۆرا | arl = [[Kingdom of Arles|Arelat nobility]] | at | at-hu = شاھانەی نەمسا-مەجارستان | be = شاھانەی بەلجیکی | bg = شاھانەی بولگاری | bn = شاھانەی بروونای | br = شاھانەی بەڕازیلی | bt = شاھانەی بووتانی | ca = شاھانەی کەنەدی | cf = شاھانەی ئەفریقای ناوەندی | cm = شاھانەی کەمبۆدی | cn = شاھانەی چینی | de = شاھانەی ئەڵمانی | dk = شاھانەی دانمارکی | eg = شاھانەی میسری | en = شاھانەی ئینگلیزی | es = شاھانەی ئیسپانی | et = شاھانەی ئیتیۆپی | fr = شاھانەی فەڕەنسی | gb | uk = شاھانەی بەریتانی | ge = شاھانەی گورجی | gr = شاھانەی یۆنانی | hu = شاھانەی مەجاری | hw = شاھانەی ھاوایی | id = شاھانەی ئەندەنووسی | in = شاھانەی ھیندی | iq = شاھانەی عێراقی | ir | pe = شاھانەی ئێرانی | it = شاھانەی ئیتاڵی | jp = شاھانەی ژاپۆنی | kr = شاھانەی کۆری | la = شاھانەی لاوس | li = شاھانەی لیختنشتاین | lu = شاھانەی لۆکسمبۆرگ | mc = شاھانەی مۆناکۆ | mn = شاھانەی مۆنتینیگرۆ | mx = شاھانەی مەکسیکی | my = شاھانەی مالزی | nl = شاھانەی ھۆڵەندی | no = شاھانەی نەرویژی | np = شاھانەی نیپالی | nv = شاھانەی ناڤار | om = شاھانەی عومان | pl = شاھانەی پۆڵەندی | pt = شاھانەی پورتوگالی | qa = شاھانەی قەتەری | ro = شاھانەی ڕۆمانی | ru = شاھانەی ڕووسی | sa = شاھانەی سعوودی | sc | sct = شاھانەی سکۆتلەندی | se = شاھانەی سویدی | th = شاھانەی تایلەندی | to = شاھانەی تۆنگا | tr = شاھانەی عوسمانی | vn = شاھانەی ڤیێتنامی | yu = شاھانەی یووگۆسلاڤی | #default = {{#if:{{{1|}}}|{{{1}}}|نازناوە شاھانەییەکان}} }}<noinclude> {{documentation}} <!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here. --> </noinclude> 1xl4se4o39l6brtm8hrf9vdxr47ezpa 0 304365 1673608 2026-09-23T16:26:38Z DiyarKamaran 50583 دروستکردنی وتاری نوێ سەبارەت بە دەزگای هەواڵگریی ئابڤێر 1673608 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = {{lang|de|Abwehr}} | native_name = | image = Bundesministerium der Verteidigung Berlin Spree.jpg | image_size = | alt = | caption = دەروازەی [[بەندلێربلۆک]]، بارەگای سەرەکیی {{lang|de|ئابڤێر}} | dates = ١٩٢٠–١٩٤٤ | disbanded = | country = [[ئەڵمانیا]] | branch = {{ubl|[[پەڕگە:War Ensign of Germany (1921–1933).svg|22px]] [[کۆماری ڤایمەر]]|[[پەڕگە:War ensign of Germany (1938–1945).svg|22px]] [[ئەڵمانیای نازی]]}} | type = [[ھەواڵگریی سەربازی]] | role = <!-- or | specialization = --> | size = | command_structure = فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان | garrison = [[بەندلێربلۆک]]، [[بەرلین]] | garrison_label = بارەگای سەرەکی | nickname = | patron = | motto = | colors = <!-- or | colours = --> | colors_label = <!-- or | colours_label = --> | march = | mascot = | anniversaries = | equipment = | equipment_label = | battles = [[جەنگی جیھانیی دووەم]] | battles_label = <!-- Commanders --> | commander1 = [[ڤیلهێلم کاناریس ]] | commander1_label = فەرماندەکان | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = | identification_symbol_label = | identification_symbol_2 = | identification_symbol_2_label = }} '''ئابڤێر''' ({{lang-de|Abwehr}}، بە واتای "بەرگری" یان "پەرچکردنەوە"، بەڵام لە چەمکە سەربازییەکاندا زیاتر بە واتای "دژەزانیاری" یان "دژەهەواڵگری" دێت) دەزگای [[ھەواڵگریی سەربازی]] ئەڵمانیا بوو بۆ هەردوو سوپای ''ڕایخسڤێر'' و ''ڤێرماخت'' لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ بۆ ١٩٤٤.{{sfn|Holmes|2009|p=2}}{{تێبینی|دەزگای ئابڤێر لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٨٦٦دا دروست ببوو، شێوازە سەرەتاییەکەی ئەم دەزگا [[پرووسیا|پرووسییە]] پێش دامەزراندنی دەوڵەتی هاوچەرخی ئەڵمانیا کەوتبوو؛ ئامانج لە دامەزراندنیشی کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری بوو بۆ حکومەتی پڕووسیا لە سەردەمی جەنگدا لەگەڵ نەمسا. بڕوانە: Lerner & Lerner, eds. (2004). ''Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security'', vol. 1, A–E, p. 2.}} ئەگەرچی [[پەیمانی ڤێرسای]] لە ساڵی ١٩١٩دا دروستکردنی هەر دەزگایەکی هەواڵگریی لە [[کۆماری ڤایمەر]] قەدەغە کردبوو،{{تێبینی|بە تایبەتی بەریتانیا و فەڕەنسا بە توندی دژی ئەوە بوون ئەڵمانیا خاوەنی هەر جۆرە دەزگایەکی هەواڵگری بێت، بۆیە هەوڵیان دا تا دەکرێت بەربەستی توند بخەنە سەر ئابڤێر.{{sfn|Paine|1984|p= 7}} }} بەڵام لە ساڵی ١٩٢٠دا لە ناو وەزارەتی بەرگریدا گروپێکی سیخوڕییان پێکهێنا و ناویان لێنا ''ئابڤێر''.{{تێبینی|واژەی ''Abwehr'' لە [[زمانی ئەڵمانی|زمانی ئەڵمانیدا]] بە واتای 'پەرچدانەوە' یان 'دوورخستنەوە' دێت؛ ئەم ناوە بۆ ئەوە هەڵبژێردرا تا جەخت لەسەر سروشتی بەرگریکارانەی ئەم بەشەی وەزارەتی سوپای ڕایخسڤێر بكرێتەوە لە دوای جەنگی جیهانیی یەکەم.{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p=2}} }} ئامانجی سەرەتایی ئابڤێر بریتی بوو لە بەرگریکردن لە سیخوڕیی بیانی؛ ڕۆڵێکی ڕێکخراوەیی کە دواتر گەشەکردنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=1}} لە سەردەمی جەنەڕاڵ کورت فۆن شلایخەر (کە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە ڕۆڵێکی دیاری لە بەڕێوەبردنی سوپای ڕایخسڤێردا هەبوو)، یەکە هەواڵگرییەکانی لقی جیاوازی سوپا لە ساڵی ١٩٢٩دا یەکخران و خرانە ژێر چاودێری "نوسینگەی وەزیر" (Ministeramt) لە وەزارەتی بەرگری. ئەم ڕێکخستنەوە ناوەندییە هەنگاوی سەرەکی بوو بۆ دروستبوونی ئەو دەزگا هەواڵگرییە گەورە و یەکگرتووەی کە دواتر بە ئابڤێر ناسرا. لە سەردەمی کۆماری ڤایمەر و ئەڵمانیای نازیدا، ئەڵمانیا بەسەر چەندین ناوچە یان بازنەی سەربازی دابەشکرابوو. هەر ناوچەیەک بەرپەرس بوو لە هێنانی سەربازی نوێ، مەشقپێکردن، و دابینکردنی پێداویستییەکانی سوپا ئابڤێر بۆ ڕێکخستنی کارەکانی لە ناوخۆی ئەڵمانیادا، بنکە و نووسینگەکانی خۆی ڕێک لەسەر شێواز و جوگرافیای ئەم بازنە سەربازییانە دابەش کردبوو؛ هەندێک وڵات بە فەرمی بێلایەن بوون، بەڵام ڕێگەیان دەدا لە چالاکییە هەواڵگرییەکانی ئەڵمانیا. ئابڤێر ئەم وڵاتانەی بەکاردەهێنا وەک بنکەیەک بۆ سیخوڕیکردن بەسەر وڵاتانی هاوپەیماناندا. لەگەڵ پەیوەستکردنی خاک و داگیرکردنی وڵاتانی تر لەلایەن [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیای نازییەوە]] (کە پێیان دەوت ڕایخی گەورە)، ئابڤێر تۆڕی نووسینگەکانی فراوانتر کرد بۆ ناو [[فەڕەنسا]]، [[پۆڵەندا]]، [[بەلجیکا]] و ناوچەکانی تر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بزووتنەوەی بەرگریی ناوخۆیی و دەستبەسەرداگرتنی زانیارییە سەربازییەکان لە کاتی [[داگیرکاریی ئەڵمانیا لە ئەورووپا]].{{sfn|Taylor|Shaw|1997|p=11}} لە ٤ی شوباتی ١٩٣٨دا، وەزارەتی بەرگری—کە لە ساڵی ١٩٣٥دا ناوەکەی گۆڕدرابوو بۆ وەزارەتی جەنگ—هەڵوەشێنرایەوە و کرا بە "فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان" کە ڕاستەوخۆ لەژێر فەرماندەییی [[ئەدۆڵف هیتلەر]] بوو.{{sfn|Newsome|2014|pp=950–951}} لە پێشتردا ئابڤێر زیاتر سەر بە وەزارەتی بەرگری/جەنگ بوو، بەڵام لە حوزەیرانی ١٩٣٨ەوە بوو بە دەزگای زانیاری و هەواڵگریی ڕاستەوخۆی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان [[ڤیلهێلم کاناریس]]، کە جێگری ئەدمیڕاڵ بوو لە هێزی دەریاییدا، وەک سەرۆکی سەرەکیی ئابڤێر جێگیرکرا و پلەکەی وەک یەکێک لە بەهێزترین کەسایەتییە هەواڵگرییەکانی ڕایخی سێیەم بەرز بووەوە.{{sfn|Taylor|1995|p=165}}{{تێبینی| ساڵانێکی زۆر فەرماندەییی باڵا (OKW) پێویستی بە دروستکردنی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆی نەبوو، چونکە بە تەواوی پشتی بە دەزگای ئابڤێر بەسەرکردایەتی کاناریس دەبەست, کاتێک لە ساڵی ١٩٤٣دا لە ژێر گوشاری شکستەکانی جەنگدا دواجار بەشێکی هەواڵگرییان لە ناو ئۆپراسیۆنەکاندا کردەوە، بەشەکە ئەوەندە پەراوێزخراو بوو کە تەنها لە سێ ئەفسەر پێکهاتبوو.}} [[بنکەی سەرەکی]] بارەگاکە کەوتبووە ناو کۆمەڵگەی ناوەندیی ناوچەی "بەندلێربلۆک" لە تەنیشت نووسینگەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، تاوەکو ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری و ڕاپۆرتە سیخوڕییەکان لەگەڵ فەرماندە سەربازییەکان بە خێرایی ئەنجام بدرێت. ناوی شەقامەکە لە سەردەمی جەنگدا تیرپیتز بوو لە [[بەرلین]]، بەڵام دوای جەنگی جیهانیی دووەم ناوی شەقامەکە گۆڕدرا بۆ ڕایخپیتش.{{تێبینی| ئەگەرچی بنکەی سەرەکی و ناوەندیی بڕیاردان لە بەرلین بوو، بەڵام لە واقیعدا چالاکییە مەیدانییەکان، کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، و بەڕێوەبردنی سەرچاوە و سیخوڕەکان لەلایەن بنکە ناوچەیییەکانەوە ئەنجام دەدران، لە هەر ناوچەیەکی سەربازیدا بنکەیەکی تایبەت هەبوو کە پێی دەوترا Abwehrstelle. ئەم بنکە مەیدانییانە دەسەڵاتێکی زۆر و سەربەخۆیییان لە جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا هەبوو، بۆیە گرنگیی کرداریی ئەوان بە کردەوە لە بارەگا سەرەکییەکەی بەرلین کەمتر نەبوو.}} == پێش کاناریس == دوای [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] و تێکشکانی ئەڵمانیا، بەپێی [[پەیمانی ڤێرسای]] چەندین سنووردارکردنی توند بەسەر [[هێزی سەربازی|هێزە سەربازییەکاندا]] سەپێنرا. حکوومەتی نوێی ئەڵمانیا ([[کۆماری ڤایمەر]]) تەنها ڕێگەی پێدرا سوپایەکی بچووک بە ناوی ڕایخسڤێر دروست بکات. لە ناو وەزارەتی بەرگریدا، بەشێکی زۆر بچووک بۆ کارە هەواڵگرییەکان دروستکرا کە ناونرا ئابڤێر. یەکەم بەرپەرسی ئابڤێر مەیجەر فریدریش گێمپ بوو. گێمپ پێشتر جێگری کۆلۆنێل ڤالتەر نیکۆلای (سەرۆکی هەواڵگریی ئیمپڕاتۆری لە سەردەمی جەنگی جیهانی ) بوو، بەهۆی کەمبوونی بودجە، سنووردارکردنە نێودەوڵەتییەکان، و نەبوونی ئەزموونی سەربەخۆ، گێمپ نەیتوانی دەزگایەکی هەواڵگریی بەهێز و کارا بنیاد بنێت، بۆیە لە ساڵانی سەرەتادا ئابڤێر دەزگایەکی لاواز بوو.{{sfn|Paine|1984|p=7}} لەو کاتەدا دەزگاکە تەنها لە سێ ئەفسەر و حەوت ئەفسەری خانەنشین، لەگەڵ دەستەیەکی کەمی کارمەندانی نووسینگە (نووسەر و تایپیست) پێکهاتبوو. کاتێک پلەی سەربازیی فریدریش گێمپ بەرزکرایەوە بۆ جەنەڕاڵ، بەپێی نەریتی سەربازی لە پۆستی سەرۆکی ئابڤێر لابدرا (چونکە پۆستەکە لەو کاتەدا بۆ پلەی مەیجەر یان کۆلۆنێل دەستنیشان کرابوو). شوێنگرەوەکەی، مەیجەر گونتهەر شڤانتس، ئەویش نەیتوانی ماوەیەکی درێژ لە پۆستەکەدا بێنێتەوە و سەردەمی سەرکردایەتیکردنی زۆر کورت بوو.{{sfn|Kahn|1978|pp=224–225}} زۆرێک لە ئەندامانی ڕایخسڤێر (کە بەشێکی زۆریان [[پرووسیا|پرووسی]] بوون) بایەخێکی زۆریان دەدا بە ڕاستگۆیی، ڕاشکاوی، ڕێزی سەربازی، و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لە مەیدانی جەنگدا لە چاوی زۆرێک لە ئەفسەرە نەریتییەکاندا، کارکردن لە دەزگای هەواڵگری و سیخوڕیدا بە ڕەفتارێکی "ناشەرەفەمەندانە"، فێڵبازانە و نەشیاو بۆ ئەفسەرێکی سەربازی دادەنرا، ئەم دیدگایە بووە هۆی ئەوەی زۆربەی ئەفسەرە لێهاتوو و پلەبەرزەکان ڕەتی بکەنەوە بەشداری لە کارەکانی ئابڤێردا بکەن، چونکە وەکو لاڕێبوون لە خزمەتی سەربازیی ڕاستەقینە سەیریان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|p=44}} تا دەیەی ١٩٢٠، ئابڤێر کە بە هێواشی گەشەی دەکرد، بەسەر سێ بەشدا دابەش ببوو: {{ordered list|type=upper-roman |[[سیخوڕیی سەربازی]] |پێوانەی کۆد و چاودێریکردنی ڕادیۆیی |[[دژە هەواڵگری|دژەسیخوڕی]]}} لە ساڵی ١٩٢٨دا، کادیرانی هەواڵگریی هێزی دەریایی ئەڵمانیا (ڕایخسماڕین) کەوتنە ژێر چەتری ئابڤێرەوە؛ ئەمەش بە مەبەستی دروستکردنی یەک دەزگای هەواڵگریی ناوەندی بۆ تەواوی هێزە چەکدارەکان.{{sfn|Kahn|1978|p=225}} بەپێی پەیمانی ڤێرسایی، ئەڵمانیا لە هەر جۆرە چالاکییەکی سیخوڕی و هەواڵگری قەدەغە کردبوو. بەڵام دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان، دەزگای ئابڤێر بە تەواوی پشتی کردە ئەم چالاکییانە، چونکە بڕوایان وابوو کە ڕێگرییەکانی هاوپەیمانان دووڕووانەیە و ڕێگە بە خۆیان دەدەن سیخوڕی بکەن بەسەر ئەڵمانیادا.{{sfn|Andrew|2018|p=573}} لەگەڵ بەهێزبوونی بزووتنەوەی [[نازیزم|نازی]] لە ئەڵمانیا و نەتەوەییبوونی سوپا، وەزارەتی بەرگری دەستی کرد بە چاوخشاندنەوە و ڕێکخستنەوەی پێکهاتەکانی دانانی کاپتن کونراد پاتزیگ لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٣٢دا وەک سەرۆکی ئابڤێر بڕیارێکی شۆککەر بوو، چونکە پاتزیگ ئەفسەرێکی هێزی دەریایی بوو، زۆربەی هەرە زۆری ئەفسەران و کارمەندانی ئابڤێر لە ناو هێزی وشکانییەوە (سوپا) هاتبوون، و نەریت بوو ئەفسەرێکی وشکانی سەرپەرشتییان بکات، نەک دەریەوانێک.{{sfn|Bassett|2011|p=93}} سەرەڕای ئەوەی پاتزیگ ئەفسەرێکی دەریایی بوو لە ناو دامەزراوەیەکی پڕ لە ئەفسەری وشکانیدا، توانستی کارگێڕیی خۆی سەلماند و ڕێزی فەرماندە باڵاکانی سوپای بەدەستهێنا؛ لەبەر ئەوەی [[لیتوانیا]] هاوسنوور بوو لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، پاتزیگ هاوکاریی سەربازیی نهێنیی لەگەڵ دەزگای سیخوڕیی لیتوانیا چڕ کردبووەوە، پاتزیگ خۆی لە هاوکاریی هەواڵگری لەگەڵ [[ئیتالیا|ئیتالیادا]] بەدوور دەگرت چونکە بڕوای وابوو سیستم و ڕەمزە نهێنییەکانیان زۆر لاوازن و لەلایەن هێزە دەرەکییەکانەوە بەئاسانی دەشکێنرێن.{{sfn|Bassett|2011|p=94}} سەرەڕای دەستکەوتەکانی پاتزیگ لە ڕێکخستن و بەهێزکردنی ئابڤێردا، هێزە جیاوازەکانی سوپای ئەڵمانیا (هێزی وشکانی، هێزی ئاسمانی، و هێزی دەریایی) هێشتا متمانەی تەواویان بە یەک دەزگای ناوەندی نەبوو، ئەم بەشانه دەستیان کرد بە دروستکردن و گەشەپێدانی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆیان (وەک بەشی Fremde Heere لە هێزی وشکانیدا)، کە لە کۆتاییدا بووە هۆی کێبڕکێی ناوخۆیی و دووبەرەکی لە نێوان دەزگا سەربازییەکاندا لە سەردەمی نازییەکاندا. دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان لە ساڵی ١٩٣٣، پاتزیگ بە نهێنی فەرمانی دا بە ئەنجامدانی فڕینی سیخوڕیی ئاسمانی بەسەر ناوچە سنوورییەکانی [[پۆڵەندا|پۆڵەندادا]] بۆ کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، [[ھێنریک ھیملەر]]، کە سەرقاڵی دروستکردنی ئیمپراتۆرییەتی هەواڵگریی خۆی بوو لە ڕێگەی ([[ئێس ئێس]])، ئەم سەرەڕۆیییەی پاتزیگی بە دەستوەردان لە سیاسەتی دەرەوە و هەڕەشە بۆ سەر دەسەڵاتی خۆی دەبینی. فەرماندەکانی سوپا لەوە دەترسان کە درککردنی پۆڵەندا بەو فڕینە سیخوڕییانە، وایان لێبکات ئامادەکاریی بەرگری چڕتر بکەنەوە و پلانە نهێنییەکانی ئەڵمانیا بۆ هێرشکردن بپووکێنێتەوە. [[ئەدۆلف هیتلەر]] لە ساڵی ١٩٣٤دا پەیماننامەیەکی دەستدرێژینەکردنی ١٠ ساڵەی لەگەڵ پۆڵەندا واژۆ کرد بۆ ئەوەی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئارام بکاتەوە تا پرۆسەی پڕچەککردنەوەی ئەڵمانیا جێبەجێ دەبێت. ئاشکرابوونی سیخوڕییەکانی ئابڤێر دەبووە هۆی تێکدانی ئەم مانۆڕە دیپلۆماسییە، بۆیە فەرمانی بە ڕاگرتنی بەپەلەی دان.{{sfn|Richelson|1995|p=96}} دوورخستنەوەی پاتزیگ لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ لە ناوەڕۆکدا سزایەکی سیاسی بوو بەهۆی تووڕەییی نازیە دەستەڵاتدارەکان لە ئۆپراسیۆنە ئاسمانییەکانی سنووری پۆڵەندا؛ بەڵام بۆ ئەوەی ناوبانگی سوپا نەکەوێتە ژێر پرسیارەوە، ڕەوانەی هێزی دەریایی کرایەوە و فەرماندەییی کەشتیی بڕبڕەی پشتی هێزی دەریایی پێسپێردرا، کەشتیی جەنگیی گیرفانی ناونیشانێک بوو ڕۆژنامەوانیی بەریتانی بۆ کەشتییە جەنگیییەکانی ئەڵمانیا (جۆری Panzerschiff) بەکاریان دەهێنا؛ چونکە بەپێی پەیمانی ڤێرسایی کێشی کەشتییەکان بۆ ١٠,٠٠٠ تۆن سنوردار کرابوو، بەڵام ئەڵمانیا بە تەکنەلۆژیای بەهێز چەک و زرێپۆشێکی قورسی لەسەر بچووککردبۆوە. هاتنی [[ڤیلهێلم کاناریس]] لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بووە خاڵی وەچەرخان لە مێژووی ئابڤێردا. کاناریس نەک هەر دەزگاكەی کردە بەهێزترین تۆڕی هەواڵگریی ئەڵمانیا، بەڵکو دواتر کردیە ناوەندێکی نهێنی بۆ بەرهەڵستکاریی ناوخۆیی دژی هیتلەر.{{sfn|Bassett|2011|pp=97–99}} == لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا == === پێش جەنگی جیهانیی دووەم === [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|وێنۆک|چەپ|[[ڤیلهێلم کاناریس]]]] بەر لەوەی کاناریس لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بە فەرمی ببێتە سەرۆکی ئابڤێر، پاتزیگ (سەرۆکی پێشوو) هۆشیاریی پێدا کە [[ھێنریک ھیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ]] بە توندی خەریکی پیلانگێڕین تا دەست بەسەر تەواوی دامەزراوە هەواڵگرییە سەربازی و مەدەنییەکانی ئەڵمانیادا بگرن، ئەم ئاگادارکردنەوەیە وای لە کاناریس کرد لە یەکەم ڕۆژی دەستبەکاربوونییەوە بە وشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ سەرکردەکانی [[ئێس ئێس]] و [[ئێس دی]] (دەزگای ئاسایش) بکات بۆ پاراستنی سەربەخۆییی ئابڤێر.{{sfn|Bassett|2011|pp=96–99}} هایدریچ کە لە ساڵی ١٩٣١ەوە سەرۆکایەتیی (ئێس دی)ی دەکرد، باوەڕێکی قووڵی هەبوو کە شکستی ئەڵمانیای ئیمپراتۆری لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا بە پلەی یەکەم بەهۆی لاوازی و ناکاریگەریی هەواڵگریی سەربازییەوە بووە. لەبەر ئەوە، ئابڤێری بە پێکهاتەیەکی نەریتی و کۆنەپەرست دەبینی کە توانای ڕووبەڕووبوونەوە نوێیەکان نییە.{{تێبینی| ڤالتەر نیکۆلای سەرۆکی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا بوو لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا. لە کتێبەکەیدا (Geheime Mächte - هێزە نهێنییەکان)، دۆڕانی ئەڵمانیای گەڕاندەوە بۆ لاوازیی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکان و بێتوانایی لە بەرەنگاربوونەوەی سیخوڕیی بەریتانیا و فەڕەنسا، ڕاینهارد هایدریچ بە توندی کەوتبووە ژێر کاریگەریی ئەم تێڕوانینە، بۆیە بڕوای وابوو بۆ ڕێگریکردن لە شکستی دووبارە، پێویستە دەزگایەکی هەواڵگریی گشتگیر و بێبەزەییانەی وەک (ئێس دی) دروست بکرێت کە بەسەر تەواوی جومگەکانی ئەڵمانیادا زاڵ بێت.{{sfn|Gerwarth|2012|p=84}} }} هایدریچ تەنیا بە چاودێریکردنی ئاسایشی ناوخۆ نەوەستایەوە، بەڵکو دەیویست تەواوی پرۆسەی کۆکردنەوەی زانیاری و هەواڵگریی سیاسی (لە ناوخۆ و دەرەوە) بباتە ژێر چەتری (ئێس دی) تا هەژموونی [[ئێس ئێس]] بەسەر تەواوی جومگە ئەمنییەکاندا ڕەها بکات.{{sfn|Gerwarth|2012|p=85}} کاناریس، کە شارەزای مامەڵە نهێنییەکانی پشت پەردە بوو، باوەڕی وابوو لە ڕێگەی دیپلۆماسیی نهێنی و نیشاندانی نەرمیی سیاسی، دەتوانێت جڵەوی هیملەر و هایدریچ بگرێت و ڕێگە نەدات دەست بێننە ناو کاروباری ئابڤێرەوە. ئەگەرچی هەوڵی دەدا پەیوەندییەکی دۆستانە لەگەڵیاندا بپارێزێت، بەڵام دوژمنایەتیی نێوان ئابڤێر و ئێس ئێس بە دەستبەکاربوونی کاناریس ڕانەوەستا. ململانێی ئابڤێر تەنیا لەگەڵ دروستبوونی ئیمپراتۆرییەتی ئەمنیی (ئێس ئێس) و (ئێس دی)دا نەبوو، بەڵکو سیستەمی ئەڵمانیای نازی گیرۆدەی جۆرێک لە پەرتەوازەییی دامەزراوەیی بوو لە باری تەکنیکیدا، لە جیاتی دروستکردنی یەک ناوەندی نیشتمانیی بەیەکگەیشتوو بۆ بڕین و ڕەمزشکێنیی پەیوەندییە بەتەلەلکەکان، دەزگا جیاوازەکان (لە ناویشیاندا ئابڤێر) هەریەکەیان بە سەربەخۆ هەوڵیان دەدا ڕکابەری بکەن و کۆنتڕۆڵی تەواوی سیستەمی هەواڵگریی پەیوەندییەکان (COMINT) بکەن، کە ئەمەش بووە هۆی بەفیڕۆدانی سەرچاوە سەربازییەکان و شڵەژانی زانیارییەکان. بۆ نموونە، کێشەی فرەیی دەزگاکانی ڕەمزشکێنی: لە ئەڵمانیای نازی، هەواڵگریی پەیوەندییەکان و ڕەمزشکێنی ڕووبەڕووی دابەشبوونێکی سەخت بووەوە: * ئابڤێر: بەشی ڕەمزشکێنیی سەر بە هێزە چەکدارەکانی بەڕێوەدەبرد. * بی دینست (B-Dienst): دەزگای گوێگرتن و ڕەمزشکێنیی هێزی دەریایی ئەڵمانیا بوو کە لە شکاندنی کۆدەکانی کەشتیگەلی بەریتانیادا زۆر لێهاتوو بوو و حەزی نەدەکرد زانیارییەکان بە دەزگاکانی تر بدات. * پێرس زێد ئێس (Pers Z S): بەشی هەواڵگری و ڕەمزشکێنیی دیپلۆماسیی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا بوو کە چاودێریی پەیوەندییە سیاسییەکانی دەوڵەتانی تری دەکرد. کەمیی هەماهەنگی لە نێوان ئەم لایەنانەدا بووە هۆی ئەوەی زانیارییە نهێنییەکان هاوبەش نەکرێن و هێزێکی ناوەندیی بەهێزی ڕەمزشکێنی دروست نەبێت.{{sfn|Richelson|1995|p=86}} لە ساڵی ١٩٣٧دا، هیتلەر و هایدریچ پیلانێکی مەترسیداریان دژی دەستەی فەرماندەییی سوپای سۆڤییەت (بە سەرۆکایەتیی مارشاڵ میخائیل توخاچێڤسکی) داڕشت. ئامانجەکە ئەوە بوو بەڵگەنامەی ساختە بۆ [[جۆزێف ستالین|ستالین]] بنێرن کە گوایە فەرماندە باڵاکانی سوپای سۆڤییەت خەریکی پیلانگێڕین لەگەڵ ئەڵمانیادا، تا ببنە هۆی دروستبوونی شڵەژان و پاکتاوکردنی ناوخۆیی لە سوپای سۆڤییەتدا. هەر بۆیە بارودۆخەکە لە ساڵی ١٩٣٧دا گەیشتە لووتکە کاتێک هیتلەر بڕیاریدا یارمەتی [[جۆزێف ستالین]] بدات لە [[پاکتاوکردنی مەزن|پاکتاوکردنی]] [[سوپای سوور|سوپای سۆڤییەتدا]]. لە ساڵانی ١٩٢٠کانەوە (لە سەردەمی [[کۆماری ڤایمەر]])، سوپای ئەڵمانیا و سوپای سووری سۆڤییەت هاوکاریی نهێنیی سەربازییان لە بوارەکانی مەشق، تاقیکردنەوەی تانک و فڕۆکە، و ئاڵوگۆڕی زانیاری هەبوو. زۆربەی ئەفسەرە باڵاکانی ئەڵمانیا پەیوەندیی نزیکی کەسییان لەگەڵ فەرماندە سۆڤییەتییەکاندا دروستکردبوو. کاتێک هیتلەر و هایدریچ بڕیاریان دا بەڵگەنامەی ساختە دژی مارشاڵ توخاچێڤسکی و فەرماندە سۆڤییەتییەکان دروست بکەن تا ستالین پاکتاویان بکات، هیتلەر ترسا ئەگەر ئەفسەرانی سوپا بزانن، بە نهێنی هاوڕێ سۆڤییەتییەکانیان ئاگادار بکەنەوە و پلانەکەی تێکبدەن. لەسەر ئەم بنەمایە، تیمە تایبەتەکانی ئێس ئێس بە هاوکاری شارەزایانی دزی لە پۆلیسی تاوانکاری (Kriminalpolizei)، هەڵیانکوتایە سەر پەڕگە نهێنییەکانی دەستەی گشتیی فەرماندەیی و ئابڤێر و ئەو بەڵگەنامانەیان برد کە پەیوەندییان بە هاوکاریی ئەڵمانیا و سۆڤییەتەوە هەبوو. بۆ شاردنەوەی دزییەکان، لەو شوێنانەی هەڵیانکوتابووە سەریان ئاگریان بەردا، کە بارەگای سەرەکیی ئابڤێریشی تێدا بوو. ئاگربەردان لە بارەگای سەرەکیی ئابڤێر دەستپێشخەرییەکی بێپێشینە بوو لە ململانێی دەزگا ئەمنییەکانی ئەڵمانیادا، کە ڕوونی کردەوە ئێس ئێس ئامادەیە ڕادیکاڵترین ڕێکار بەرانبەر بڕیارگەی سەربازیی وڵاتەکەش بگرێتە بەر.{{sfn|Schellenberg|2000|pp=25–27}} === ڕێکخستنەوەی ١٩٣٨ === بەر لە گۆڕانکارییە پێکهاتەیییەکانی ساڵی ١٩٣٨، ئابڤێر تەنیا بەشێکی بچووکی بەڕێوەبردنی ئاسایی بوو لە ناو وەزارەتی بەرگری هێزە چەکدارەکاندا، کاتێک کاناریس بووە سەرۆکی دەزگاکە، هەم ڕێژەی کارمەندانی بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد کرد و هەم ڕووبەری دەسەڵاتە کارگێڕییەکانی گەورەتر کرد، تا ئەوەی ئابڤێری کردە ڕێکخراوێکی سەربەخۆتر.{{sfn|Blandford|2001|p=18}} لەگەڵ بەخۆیەوەبینینی گەشەیەکی خێرا لە ژمارەی کارمەنداندا، ئابڤێر لە نێوان ساڵانی ١٩٣٥ و ١٩٣٧دا لە کەمتر لە ١٥٠ کارمەندەوە زیادی کرد بۆ نزیکەی هەزار کارمەند.{{sfn|Bassett|2011|p=114}} کاناریس لە ساڵی ١٩٣٨دا دەزگاکەی ڕێکخستەوە و ئابڤێری دابەش کرد بۆ سێ بەشی سەرەکی: * '''بەشی ناوەندی''' (Abteilung Z): وەک مێشکی ئاڕاستەکار بۆ دوو بەشەکەی تر کاری دەکرد، هەروەها کاروباری کارمەندان و دارایی لەئەستۆ دەگرت، لەوانەش دانی مووچەی سیخوڕەکان. لە تەواوی سەردەمی سەرکردایەتیی کاناریسدا، لەلایەن ژەنەڕاڵ مایۆر هانس ئۆستەرەوە سەرۆکایەتی دەکرا. * '''لقی دەرەوە'''، (''"Amtsgruppe Ausland"'' بە ئەڵمانی) (دواتر بە '''گرووپی هەواڵگریی دەرەکی''' ناسرا) دووەم ژێربەشی ئابڤێر بوو و چەندین ئەرکی هەبوو: *# هەماهەنگیی فەرمی لەگەڵ فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و دەستەی گشتیی فەرماندەییی هێزەکان، *# هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا لەسەر بابەتە سەربازییەکان، و *# هەڵسەنگاندنی بەڵگەنامە دەستبەسەرداگیراوەکان و هەڵسەنگاندنی ڕۆژنامەگەری و پەخشی ڕادیۆییی دەرەکی. ئەم پەیوەندییە لەگەڵ ئۆ کا ڤێ (OKW) بەو مانایە بوو کە لقی دەرەوە مەرجەعی ڕێگەپێدراو بوو بۆ داواکردنی پشتیوانیی ئابڤێر بۆ ئەرکێکی دیاریکراو. * '''ئابڤێر''' لە سێ بەشی سەرەکی پێکدەهات و ناونیشانی "لقی دژەهەواڵگری"یان لێندرابوو، بەڵام لە ڕاستیدا سەرنجی لەسەر کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو. دابەشکرابوو بۆ ئەم بوار و بەرپرسیارێتییانەی خوارەوە: ** '''I.''' کۆکردنەوەی هەواڵگریی دەرەکی (زیاتر دابەشکرابوو بەپێی پیتەکان، بۆ نموونە ''ئابڤێر'' I-Ht) **: '''G''': بەڵگەنامەی ساختە، وێنە، پەیوەندییەکان، پاسپۆرت، ماددە کیمیایییەکان **: '''H West''': سوپای ڕۆژئاوا (هەواڵگریی سوپای ئەنگلۆ-ئەمریکی) **: '''سوپاکانی بێگانەی ڕۆژهەڵات (H Ost)''': سوپای ڕۆژهەڵات (هەواڵگریی سوپای سۆڤییەت) **: '''Ht''': هەواڵگریی تەکنیکیی سوپا **: '''I''': پەیوەندییەکان{{snd}}دیزاینکردنی ئامێرە بێپێلەکان، کارکەرانی بێپێل **: '''K''': ئۆپراسیۆنەکانی کۆمپیوتەر/شیکردنەوەی ڕەمزەکان (کڕیپتۆئەنالیز) **: '''L''': هەواڵگریی ئاسمانی **: '''M''': هەواڵگریی دەریایی **: '''T/lw''': هەواڵگریی تەکنیکیی ئاسمانی **: '''Wi''': هەواڵگریی ئابووری **: بەشی I-T بۆ هەواڵگریی تەکنیکی وابەستەی ''ئابڤێر'' I بوو. لە سەرەتادا ''ئابڤێر'' I–K یەکەیەکی توێژینەوەی تەکنیکی بوو، بەشێکی زۆر بچووک بوو بە بەراورد بە هاوتا بەریتانییەکەی، [[بلێچلی پارک]]. دواتر لە کاتی جەنگدا گرنگییەکەی زیادی کرد تا لە قەبارە و توانادا هاوتا بێتەوە لەگەڵ هاوتا بەریتانییەکەی. ** '''II.''' تێکدەرکاری: ڕاسپێردرابوو بە ئاڕاستەکردنی پەیوەندیی نهێنی/قۆستنەوەی کەمینە ناڕازییەکان لە وڵاتانی دەرەوە بۆ مەبەستی هەواڵگری. **: فەوجی براندنبۆرگ، کە لقێک بوو لە گرووپی II-T (هەواڵگریی تەکنیکی)، وابەستەی ''ئابڤێر'' II بوو و هیچ پەیوەندییەکی بە هیچ لقی دیکەی دەرەوەی گرووپی II-Tی ''ئابڤێر'' IIـەوە نەبوو.{{تێبینی|هەندێک جار وەک 'براندنبۆرگەکان' یان 'فەوجی براندنبۆرگ' ئاماژەی پێ دەکرێت، فەوجی براندنبۆرگ یەکەم یەکەی [[هێزە تایبەت|هێزە تایبەتەکانی]] ئەڵمانیا بوو کە هاوشێوەی کۆماندۆکانی بەریتانیا بوو.}} ** '''III.''' بەشی [[دژەهەواڵگری]]: بەرپڕسیار بوو لە ئۆپراسیۆنەکانی دژەهەواڵگری لە پیشەسازیی ئەڵمانیا، بڵاوکردنەوەی زانیاریی ساختە، دزەکردنە ناو دەزگا هەواڵگرییە بیانییەکان، و لێکۆڵینەوە لە کردەوەکانی تێکدان لەسەر خاکی ئەڵمانیا. وابەستە بە ''ئابڤێر'' III ئەمانە بوون: *** '''IIIC''': نووسینگەی دەسەڵاتی مەدەنی *** '''IIIC-2''': نووسینگەی کەیسەکانی سیخوڕی *** '''IIID''': نووسینگەی چەواشەکاری (زانیاریی هەڵە) *** '''IIIF''': نووسینگەی بریکارەکانی دژەسیخوڕی *** '''IIIN''': نووسینگەی پۆستە ئەفسەرانی پەیوەندیی ''ئابڤێر'' لەگەڵ فەرماندەیییەکانی باڵای سوپا، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە) دامەزرێندرابوون، و ئەم ئەفسەرانەی پەیوەندی داواکارییە هەواڵگرییە دیاریکراوەکانیان دەیگواستەوە بۆ بەشە ئۆپراسیۆنییەکانی ''ئابڤێر''. فەرماندەییی ''ئابڤێر'' (I) لەلایەن عەقید هانس پیکنبرۆکەوە دەکرا،{{sfn|Kahn|1978|p=236}} ''ئابڤێر'' (II) لەلایەن عەقید ئێروین فون لاهۆسن و ''ئابڤێر'' (III) لەلایەن عەقید فرانز-ئێکارد فون بێنتیڤێنی (١٨٩٦–١٩٥٨) فەرماندەیی دەکرا. ئەم سێ ئەفسەرە ناوەڕۆکی سەرەکیی ئابڤێریان پێکهێنابوو.{{sfn|Bassett|2011|p=115}} === ئاست / ئابڤێرشتێلە === لە ژێر ئەو پێکهاتەیەی لە سەرەوە ڕوونکراوەتەوە، ''ئابڤێر'' وێستگەیەکی ناوچەییی لە هەر ناوچەیەکی سەربازی لە ئەڵمانیا (''"Wehrkreis"'' - ڤێرکرایس) دادەنا، کە پێی دەوترا ''''ئابڤێرشتێلە'''' (Abwehrstelle) یان ''''ئاست'''' (Ast). بەپێی مۆدێلی خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەلی ئەڵمانی{{تێبینی| (TO&E) لە زاراوەی سەربازیدا بە واتای «خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەل» یان «پێوەرنامەی ڕێکخستن و تەجهیزات» دێت، کە بە وردی ژمارەی ئەفسەران، سەربازان، چەک و کەرستەکانی یەکەیەکی سەربازی دیاری دەکات تا وەک یەکەیەکی تەواو ئامادەی شەڕ ئەژمار بکرێت. بنکەی هامبۆرگ (Ast Hamburg) بەهۆی پێگە جوگرافی و دەریایییەکەیەوە زیاتر سەرنجی لەسەر هەواڵگریی دەریایی (ئابڤێر I-M) و سیخوڕی لە ئەمریکا و بەریتانیا بوو، بۆیە بەشێکی بەردەوامی سەر بە ئابڤێر II (تێکدان) لە خۆ نەدەگرت.}} بۆ بارەگای سەرەکیی ''ئابڤێر''، هەر ''ئاست''ێک بە شێوەیەکی ئاسایی دابەش دەبوو بۆ ئەو بەشانە: {{ordered list|type=upper-roman |سیخوڕی |تێکدان |دژەهەواڵگری}} پێکبەستنی بەرپرسیارییەتیی بنکە ناوچەیییەکان (Ast) ڕاستەوخۆ بە بارەگای سەرەکی لە [[بەرلین]] و کاناریس، هەوڵێک بوو بۆ پاراستنی یەکپارچەییی بڕیارە هەواڵگرییەکان. کاناریس پێشینەی کارەکانی لە ئۆ کا ڤێ (OKW) و لە دوای ساڵی ١٩٤١یشەوە ڕاستەوخۆ لە هیتلەرەوە وەردەگرت. هەرچەندە لە ڕووی تیۆرییەوە پلانی گشتی لە بەرلینەوە دەردەچوو، بەڵام لە کرداردا دەسەڵاتێکی زۆر درابوو بە وێستگە ناوچەیییەکان لە داڕشتن و جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا. ئەم ناسەنتەریبوونە بووە هۆی نەبوونی هاوئاهەنگیی بەهێز، دووبارەبوونەوەی ئەرکەکان، و دواجار دابەزینی توانای ئابڤێر لە کۆکردنەوەی هەواڵگریی ورددا. ئابڤێر پشتی بە نێوەندگیری کەسانی سێیەم دەبەست بۆ دۆزینەوە، پشکنین (Vetting)، و ئامادەکردنی ئەو کەسانەی گونجاو بوون بۆ سیخوڕیکردن. زۆربەی بریکارە مەیدانییەکان هاووڵاتیی مەدەنی بوون کە بەهۆی پارە یان بەرژەوەندیی کەسییەوە کاریان دەکرد، نەک ئەفسەر یان سەربازی سوپا. نەبوونی ڕاهێنانی بەهێز و وەرگرتنی بەکۆمەڵی بریکارەکان بووە هۆی ئەوەی زۆربەیان شارەزاییی پێویستیان نەبێت؛ ئەمەش وایکرد سیخوڕەکانی ئابڤێر لە وڵاتانی وەک بەریتانیا و ئەمریکا بە ئاسانی ئاشکرا ببن یان بکەونە داوی سیستەمی سیخوڕیی دوولایەنە {{تێبینی: سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەگەڕخستراوەتەوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}}. پێدەچێت جەختکردنەوە لەسەر وەرگرتنی کارمەندان زۆر زیاتر لەسەر "چەندایەتی" بووبێت نەک "چۆنایەتی". ئاستی نزم و لاوازی کەسانی وەرگیراو زۆرجار دەبووە هۆی شکستی ئەرکەکانی ''ئابڤێر''.{{تێبینی|بەڵگەی ئەنجامدانی ژێر ئاستی پێوەری ''ئابڤێر'' بەستراوە بە دامەزراندنی کارمەندانەوە لە بەڵگەنامە سەربازییە ئەمریکییە پەردە لەسەر هەڵگیراوەکاندا ئاماژەی پێ کراوە. بڕوانە German Espionage and Sabotage against the United States. ''O.N.I. Review'' [Office of Naval Intelligence] 1, no. 3 (Jan. 1946): 33–38. [Declassified]. تێکستی تەواو لە ڕێگەی سەرچاوەی ئۆنلاینەوە دەست دەکەوێت: {{cite web|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |title=German Espionage and Sabotage Against the U.S. In World War II |access-date=2013-08-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011205033841/http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |archive-date=2001-12-05 }} (سەردانیکراوە لە ٢٠ی کانونی یەکەمی ٢٠١٤).}} === پێکهاتەی ئۆپراسیۆنی لە وڵاتانی بێلایەندا === لە وڵاتانی بێلایەندا، ''ئابڤێر'' زۆرجار ڕێکخستنەکانی دەشاردەوە لە ڕێگەی لکاندنی کارمەندانی بە باڵیۆزخانەی ئەڵمانیا یان نوێنەرایەتییە بازرگانییەکانەوە. ئەم پۆستانە بە "ڕێکخراوەکانی جەنگ" (''"Kriegsorganisationen"'' یان ''"KO"''کان بە ئەڵمانی) ناودەبردران.{{sfn|Kahn|1978|p=243}} لە کاتی جەنگدا، [[ئیسپانیا]] لەژێر فەرمانڕەواییی جەنەڕاڵ فرانکۆدا بێلایەن بوو بەڵام هاوسۆزێکی نزیکی هێزەکانی تایتان (مەحوەر) بوو؛ بەوهۆیەوە ئابڤێر توانی تۆڕێکی فراوان (هەم Ast و هەم KO) لەسەر خاکی ئیسپانیا بۆ چاودێریکردنی جەبەلگوتار (Gibraltar) و کەشتیگەلی هاوپەیمانان دامەزرێنێت. لە بەرامبەردا، [[ئیرلەندا]] بێلایەنییەکی توندی دەپاراست و لەژێر چاودێریی بەرگریی بەریتانیادا بوو، بۆیە ئابڤێر نەیتوانی هیچ پێگەیەکی فەرمیی تێدا بکاتەوە. لە ناوچە داگیرکراوەکان یان دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا، ئابڤێر تۆڕەکەی بەسەر دوو ئاستدا دابەش دەکرد: * (Alst): وێستگەی ئاڕاستەکار یان سەرەکی کە سەرپەرشتیی ناوچەیەکی جوگرافیی گەورەی دەکرد. * Abwehrnebenstellen: بنکەی لاوەکی یان هاوپێچ کە وابەستەی وێستگە سەرەکییەکان بوون و بۆ راپەڕاندنی ئەرکە مەیدانییە خێراکان لە شارە بچووکەکاندا بەکاردەهێنران. بنکە سەرەکییە ناوچەیییەکان (Alsts) بەتەواوی وابەستەی وێستگەی هەرێمیی ناوچەکە (Ast) بوون. ئەم پێکبەستنە بڕیاری ئۆپراسیۆنیی لە ئاستی هەرێمیدا کۆدەکردەوە پێش ئەوەی ڕاپۆرتەکان ڕەوانەی بەشی ناوەندی (Abteilung Z) لە بەرلین بپەڕێنرێنەوە. ڕێکخراوەکانی جەنگ (KOs) لە وڵاتانی بێلایەندا تەنیا تا ئەو کاتە کاریان دەکرد کە ئەڵمانیا هێزی باڵادەست بوو یان وڵاتە بێلایەنەکان لە ترسی پەلاماری نازییەکان توانای هەڵوێستوەرگرتنیان نەبوو. دوای ساڵی ١٩٤٢ و هەڵگەڕانەوەی هاوسەنگیی جەنگەکە بەلای هاوپەیماناندا (بە تایبەتی ئەمریکا و بەریتانیا)، ئەم وڵاتانە لەژێر پەستای دیپلۆماسیدا ئەندامانی ئابڤێریان ئاودیو و دەربەدەر کرد.{{sfn|Kahn|1978|pp=243–248}} == ئۆپراسیۆنەکانی پێش جەنگ == پێش دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]]، ئابڤێر پشتیوانی لە بزووتنەوە نەتەوەییەکانی [[ئۆکراینا]] (وەک ڕێکخراوی نەتەوەپەروەرانی ئۆکراینا) دەکرد تا وەک کارتێکی پەستان و سیخوڕی دژی یەکێتیی سۆڤییەت بەکاریان بێنێت، و بۆ لاوازکردنی [[بەریتانی ڕاج|بەریتانیای ڕاج]]، ئابڤێر پەیوەندیی لەگەڵ سەرکردە و بزووتنەوە سەربەخۆخوازەکانی [[هیندستان]] دروستکرد، و بەرپابوونی هاوپەیمانیی [[وڵاتانی تەوەر]] وایکرد ئابڤێر و هەواڵگریی سەربازیی ژاپۆن بەشێک لە زانیارییە سیخوڕییەکانیان سەبارەت بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[ئاسیا]] بگۆڕنەوە.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=64–66}} تەنانەت دزەکردنێکی بەرچاو هەبوو بۆ ناو قەبارەی توانای پیشەسازی و توانای ئابووریی ویلایەتە یەکگرتووەکان،{{تێبینی|پێش چوونی ئەمریکا بۆ ناو جەنگ، ئابڤێر تۆڕێکی سیخوڕیی لە ئەمریکا خستبووە کار بۆ کۆکردنەوەی زانیاری لەسەر کارگەکان، بەرهەمهێنانی ئاسن، نەوت و کەرستەی جەنگی تا هەڵسەنگاندن بۆ توانای ئابووریی ئەمریکا بکەن.}}{{sfn|Kahn|1978|pp=85–88}} و زانیاری لەلایەن ئابڤێرەوە سەبارەت بە توانای سەربازیی ئەمریکا و نەخشەسازیی حاڵەتە نەخوازراوەکان کۆکرایەوە.{{تێبینی|زانیارییە کۆکراوەکان بریتی بوون لە پلانە سەربازییە ئەگەرییەکانی فەرماندەییی ئەمریکا و ئاستی ئامادەییی سوپای ئەمریکا، تا نازییەکان بزانن ئەمریکا چەندە ئامادەیە بۆ وەڵامدانەوە لە حاڵەتی هەڵگیرسانی جەنگی نێودەوڵەتی.}}{{sfn|Leverkuehn|1954|p=98}} لە ئاداری ١٩٣٧دا، [[پاول تۆمێل]]، ئەفسەری پلەباڵای ئابڤێر، بە نهێنی دەستی کرد بە سیخوڕیکردن دژی ئەڵمانیای نازی. تۆمێل بەهۆی پلەکەیەوە دەستی بە نهێنییە زۆر گرنگەکانی سەربازی و هەواڵگری دەگەیشت و زانیارییەکانی ڕادەستی هەواڵگریی چێکۆسلۆڤاکیا دەکرد، ئەوانیش ڕەوانەی [[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|دەزگای هەواڵگریی بەریتانیان]] (SIS/MI6) دەکرد لە [[لەندەن]]. هەواڵگریی بەریتانیا ناوی کۆدی A-54ی بۆ تۆمێل دانا تا ناسنامەکەی بپارێزێت؛ بەم هۆیەوە پێش هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیی دووەم، بەریتانییەکان زانیاریی وردیان سەبارەت بە نەخشە سەربازییەکان، کاتی هێرشەکان، و پێکهاتەی ناوخۆییی دەزگا هەواڵگرییەکانی نازییەکان پێدەگەیشت.{{sfn|Kochanski|2022|p=113}} تۆمێل زانیاریی سەبارەت بە "توانا سەربازییەکان و ئامانجەکان" و "زانیاریی ورد سەبارەت بە ڕێکخستن و پێکهاتەی ''ئابڤێر'' و ئێس دی (SD)" لەگەڵ "پێکهاتەی جەنگیی نزیکەی تەواوی سوپای زەمینی (ڤێرمات) و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە)، و نەخشەکانی ئامادەباشیی ئەڵمانیا" دابین کرد؛ و دواتریش "ئاگادارکردنەوەی پێشوەختەی دا لەسەر لکاندنی هێرشکردنە سەر سودێتینلاند لەلایەن ئەڵمانیاوە، هەروەها داگیرکردنی [[چێکۆسلۆڤاکیا]] و [[پۆڵەندا]]."{{sfn|Richelson|1995|p=84}} لە شوباتی ١٩٣٨دا، هیتلەر سەرکردایەتیی تەواوی سوپای گرتە دەست و وەزارەتی جەنگی هەڵوەشاندەوە، بەمەش دەسەڵاتی بڕیاردانی سەربازیی خستە ژێر چنگی خۆی، هیتلەر ڕایگەیاند کە پێویستی بە پیاوانی زیرەک و هەواڵگر نییە لەژێر فەرماندەیییەکەیدا، بەڵکو پیاوانی دڕندەی دەوێت، تێڕوانینێک کە بە دڵی کاناریس نەبوو.{{تێبینی| مەبەستی هیتلەر لە «پیاوانی دڕندە»: هیتلەر پێی وابوو سەرکەوتن لە جەنگدا بە شیکاریی عەقڵانی و هێمنانەی هەواڵگری بەدەستنایەت، بەڵکو پێویستی بە فەرماندەی گوێڕایەڵ و دڵڕەق هەیە کە بێ دوودڵی و بێ ڕەچاوکردنی ئیتیکی سەربازی، فەرمانە توندوتیژەکان جێبەجێ بکەن، ئەدمیراڵ کاناریس ئەفسەرێکی ڕۆشنبیر و تەقلیدی بوو؛ بڕوای وابوو کاری هەواڵگری پێویستی بە عەقڵ، فێڵ، و دیپلۆماسییە، نەک توندوتیژیی کوێرانە. ئەم لێدوانەی هیتلەر نیشانەی سووک سەیرکردنی کارەکانی ئابڤێر بوو لەلایەن نازییەکانەوە، کە دواجار کاناریس و ئەفسەرەکانی بەرەو هەڵوێستی دژەنازی و پلانگێڕی برد.}}{{sfn|Bassett|2011|pp=142–143}} سەرەڕای بێزاریی لە لێدوانە توندوتیژەکانی هیتلەر و دژایەتیی کەسیی بۆ بڕیارەکانی، کاناریس لەسەر ئاستی ئۆپراسیۆنی بەردەوام بوو لە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی نازییەکان. پیش جەنگ، ''ئابڤێر'' تۆڕی سیخوڕیی خۆی لە ناو [[نەمسا|نەمسادا]] بەهێز کرد، پشتیوانیی لە لایەنگرانی نازی دەکرد و پڕوپاگەندەی بڵاودەکردەوە؛ بەمەش خۆیان خەریک کردبوو بە ئامادەکردنی زەمینەی سیاسی و ئایدۆلۆژی بۆ [[ئانشلوس|لکاندنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە، کە لە ئاداری ١٩٣٨دا بێ بەرگری ڕوویدا.{{sfn|Bassett|2011|pp=148–149}} مانگێک دواتر، ئابڤێر هەمان تەکتیكی لە چێکۆسلۆڤاکیا دووبارە کردەوە. ئابڤێر بە نهێنی پشتیوانیی دارایی و لۆجیستیی لایەنە ئەڵمانییە جیاخوازەکانی ناو ناوچەی سودێتینلاند (بە تایبەتی حیزبی ئەڵمانیی سودێتین) دەکرد بۆ دروستکردنی پشێوی، خۆپیشاندان و کردەوەی تێکدەرانە، ئامانجی هیتلەر ئەوە بوو لە ڕێگەی ئابڤێرەوە وا نیشان بدات کە کەمینەی ئەڵمانی لە چێکۆسلۆڤاکیا لەژێر چەوسانەوەدان، تا بێئارامییەکە بگەیەنێتە ئاستێک کە بیانووی سەربازیی بەدەستەوە بدات بۆ داگیرکردن و لکاندنی [[سودێتینلاند]].{{sfn|Bassett|2011|pp=118–119}} لە بەهاری ساڵی ١٩٣٨، بەشێک لە دیپلۆماتکاران و فەرماندە سەربازییە کۆنەپەرست و پارێزگارەکانی ئەڵمانیا پێیان وابوو داواکارییە توندەکانی هیتلەر بۆ گرتنی سودێتینلاند دەبێتە هۆی وەڵامدانەوەی سەربازیی بەریتانیا و فەڕەنسا. ئەوان دڵنیا بوون کە ئەڵمانیا هێشتا ئامادە نییە بۆ جەنگێکی بەرفراوان و دووبارەبوونەوەی کارەساتی جەنگی جیهانیی یەکەم وێرانکەر دەبێت. لە ئەنجامدا، گرووپێکی پلانگێڕ لە دەوری ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین فون ڤیتزلێبن]] و ئەدمیراڵ کاناریس پێکهات.{{sfn|Hildebrand|1973|pp=70–71}} لە درێژەی ئەم پرۆسەیەدا، کاناریس و ژێردەستەکانی وەک [[هێلموت گرۆسکورت]] تا ئەو ڕادەیەی لە توانایاندا بوو کاریان دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگ. هاوکات کاناریس بەشداریی لە پیلانی سەرکردە سەربازییەکاندا دەکرد بۆ ئەنجامدانی کودەتا دژی هیتلەر، و هەوڵی دەدا کەناڵی پەیوەندیی نهێنی لەگەڵ بەریتانییەکاندا بکاتەوە؛ چونکە دڵنیا بوو هیتلەر [[ئەورووپا]] بەرەو جەنگ دەبات.{{sfn|Bassett|2011|pp=147–164}} پێش دەستپێکردنی داگیرکاریی پۆڵەندا، ئابڤێر تەنەنات نێردراوێکی تایبەت بە ناوی «ئێڤالد فون کلایست-شمێنزین» ڕەوانەی لەندەن کرد تا لە مەترسییەکە ئاگاداریان بکاتەوە.{{sfn|Weinberg|2005|p=585}} دژایەتیکردن و بنکۆڵکردنی حکوومەتی نازی لە ڕێگەی گەیاندنی هۆشداریی نهێنی بۆ هاوپەیمانان، تەنیا لایەنێکی کارەکانی کاناریس بوو؛ چونکە ئەم هەڵوێستە ڕێگری نەکرد لەوەی ناوبراو فەرمانەکانی هیتلەر جێبەجێ بکات. لەم چوارچێوەیەدا، ئابڤێر ١٥٠ یۆنیفۆرمی سەربازیی پۆڵەندی و کۆمەڵێک چەکی سووکی ڕادەستی [[هێنریک هیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ|ڕاینهارد هایدریچ]] کرد، تا لە ئۆپراسیۆنێکی دروستکراودا بەکاریان بێنن کە بە [[ڕووداوی گلایڤیتز]] ناسراوە. لەم ئۆپراسیۆنەدا، چەکدارانی [[ئێس ئێس]] جلە فەرمییە پۆڵەندییەکانیان پۆشی و هێرشێکی دەستکردیان کردە سەر وێستگەیەکی ڕادیۆییی ئەڵمانی تا وەک پەلامارێکی چەکداریی وەک 'هێزەکانی پۆڵەندا' نیشانی بدەن؛ هاوکات ئەمە بووە ئەو پاساوە سەرەکییەی هیتلەر بۆ دەستپێکردنی هێرش و داگیرکردنی پۆڵەندا لە ئەیلوولی ١٩٣٩دا بەکاریهێنا.{{sfn|Shirer|1990|p=518}} == لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا == [[پەڕگە:Bundesarchiv_Bild_146-2005-0157,_Geheimer_Funkmeldedienst_des_OKW.jpg|alt=خزمەتگوزاریی ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)|وێنۆک|ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)]] === سەرکەوتنەکانی سەرەتا === لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا، ''ئابڤێر'' گەشەی سەند و لە ساڵانی سەرەتای جەنگدا کاراییی خۆی سەلماند. دیارترین سەرکەوتنی بریتی بوو لە ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل،{{تێبینی| ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل (یان «یاریی ئینگلتەرا») گەورەترین ئۆپراسیۆنی دژەسیخوڕیی ئابڤێر بوو لە هۆڵەندا (١٩٤٢–١٩٤٤). تێیدا هەواڵگریی ئەڵمانیا دەستی بەسەر ئامێرە بێتەلەکانی بریکارە دەستگیرکراوەکانە بەریتانیەکان گرت و بە ناوی ئەوانەوە پەیوەندیی لەگەڵ دەزگای SOEی بەریتانیادا کرد. بەم خەڵەتاندنە، بەریتانییەکان زیاتر لە ٥٠ بریکاری نهێنی و چەندین تۆن چەک و کەرستەی سەربازییان ڕاستەوخۆ خستە ناو داوی نازییەکانەوە. هەرکاتێک بەریتانیییەکان بریکاری نوێ، چەک، تەقەمەنی، ئامێری بێتەل، یان پارەیان بە پەڕەشووت دەخستە خوارەوە بۆ هۆڵەندا، ئەفسەرانی ئابڤێر پێشوەختە لە شوێنی داپۆشین ئامادەبوون و ڕاستەوخۆ دەستیان بەسەردا دەگرت و بریکارەکانیان دەستگیر دەکرد. لە ئابی ١٩٤٣دا، دوو لە بریکارە دەستگیرکراوەکان توانینیان لە زیندان ڕابکەن و بگەنە سویسرا، لەوێوە لەندەنیان ئاگادار کردەوە کە بەریتانیا دوو ساڵە خڵەتێنراوە. کاتێک ئابڤێر زانی پیلانەکەی ئاشکرا بووە، لە ئاداری ١٩٤٤دا ئاگادارییەکی ڕاستەوخۆ و گاڵتەپێکەرانەی بە بێتەل بۆ لەندەن نارد کە تێیدا سوپاسی بەریتانیای کرد بۆ ناردنی کەرستە و بریکارەکان و داوەتی کردن دوای جەنگ سەردانی هۆڵەندا بکەن!}} ئۆپراسیۆنێک بوو دژی تۆڕی بەرگریی ژێرزەمینیی هۆڵەندا کە لەو کاتەدا لەلایەن دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکانی بەریتانیا (SOE) پشتیوانیی دەکرا.{{sfn|Bassett|2011|pp=176–177}} لە سەردەمی جەنگی ساختە,{{تێبینی| جەنگی ساختە (Phoney War) سەردەمێکی هەشت مانگی بوو لە سەرەتای جەنگی جیهانیی دووەمدا (ئەیلوولی ١٩٣٩ تا ئایاری ١٩٤٠). سەرەڕای ڕاگەیاندنی فەرمیی جەنگ، هیچ شەڕ و هێرشێکی زەمینیی گەورە لە نێوان ئەڵمانیا و دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا (بەریتانیا و فەڕەنسا) لە بەرەی ڕۆژئاوا ڕووی نەدا. ئەم قۆناغە بە هێرشی خێرای ئەڵمانیا بۆ سەر فەڕەنسا و بەلجیکا، هۆڵەندا و لوکسمبۆرگ لە ئایاری ١٩٤٠دا کۆتایی هات.}} کە ماوەی سڕبوونی بەرەی ڕۆژئاوای جەنگ بوو، ئابڤێر کەوتە کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری لەسەر [[دانیمارک]] و [[نەرویژ]] تا زەمینە بۆ داگیرکردنیان ئامادە بکات. هاتووچۆی کەشتیوانی لە بەندەرەکانی دانیمارک و نەرویژ خرایە ژێر چاودێریی وردەوە؛ لە ئەنجامی زانیارییەکانی ئابڤێردا، زیاتر لە ١٥٠،٠٠٠ تۆن لە بارستاییی کەشتییەکان تێکشکێنران و نوقم کران. بریکارەکانی ئابڤێر لە نەرویژ و دانیمارک بە سەرکەوتوویی دزەیان کردە ناو سوپای ئەو دوو وڵاتە تا بە وردی پێگە، شێوازی بڵاوبوونەوە و توانای هێزە زەمینییەکانیان دیاری بکەن؛ هەروەها بریکارە نهێنییە دزەکردووە قووڵەکانی ئابڤێر لە کاتی داگیرکردنی نەرویژدا بە بەردەوامی زانیاریی زۆر وردیان دەگەیاندە هێزەکانی ئەڵمانیا، بەتایبەتی لوفتڤافە (هێزی ئاسمانی). دژی هەردوو وڵات، ''ئابڤێر'' ئۆپراسیۆنێکی هەواڵگریی گەورە و سەرکەوتووی ئەنجام دا و سەلماندی کە ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەبووە لە سەرکەوتنی هەوڵە سەربازییەکانی ئەڵمانیا لەو ناوچەیەدا.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=81–86}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٠دا، کەمیی مەترسیداری یەدەگی نەوت بووە هۆی نیگەرانییەکی زۆر؛ ئەمەش وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا و ''ئابڤێر''ی ناچار کرد بەپەلە هەنگاو بنێن بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکە؛ چارەسەرەکە لە ڕێگەی ئیمزا کردنی ڕێککەوتنێکی بێ پێشینەی «چەک بەرامبەر نەوت» بوو، کە ئامانج لێی شکاندنی «باڵادەستیی بەریتانی-فەڕەنسی بوو لە کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی»دا.{{تێبینی| کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی: ڕۆمانیا خاوەنی گەورەترین کێڵگەی نەوت بوو لە ئەورووپا، بەڵام کۆمپانیا بەریتانی و فەڕەنسییەکان دەستیان بەسەردا گربوو، ئابڤێر و وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا پیلانێکیان داڕشت ئەڵمانیا چەک بداتە ڕۆمانیا و لە بەرامبەردا نەوتیان پێ ببات، تا کۆنتڕۆڵی بەریتانیا و فەڕەنسا لەسەر نەوتی ڕۆمانیا بشکێنن}}{{sfn|Tooze|2006|p=381}} هاوکات، بریکارەکانی ئابڤێر ترسی ڕۆمانییەکانیان لە یەکێتیی سۆڤییەت قۆستەوە تا ڕازییان بکەن بە پێشنیارەکەی هیتلەر بۆ پاراستنیان؛ لە بەرامبەردا ئەڵمانییەکان توانییان نەوتێکی زۆر بە نرخێکی هەرزان بەدەست بێنن.{{تێبینی| ئابڤێر ترسی ڕومانییەکانی لە داگیرکاریی سۆڤییەت بەکارهێنا، هیتلەر بەڵێنی پاراستنی پێدان، لە بەرامبەردا ڕۆمانیا نەوتی زۆر هەرزانی دا بە ئەڵمانیا. ئەمەش سەلماندی کە ئابڤێر تەنیا سیخوڕیی سەربازی نەکردووە، بەڵکو یارمەتیی ئابووریی ئەڵمانیاشی داوە}}{{sfn|Tooze|2006|pp=381–382}} لەم ڕووەوە، ''ئابڤێر'' خزمەتێکی ئابووریی دیاریشی پێشکەش بە ڕژێمی نازی کرد. لە ئاداری ١٩٤١دا، ئەڵمانییەکان کارپێکەرێکی بێتەلی دەستگیرکراوی دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE)یان ناچار کرد تا بەو کۆدانەی کەوتبووە دەستیان، پەیام بۆ بەریتانیا بنێرێت. سەرەڕای ئەوەی کارپێکەرەکە ئاماژەی هۆشداریی بەکارهێنابوو تا بزانرێت دەستگیرکراوە، بەڵام وەرگری پەیامەکە لە بەریتانیا درکی پێ نەکرد. بەم شێوەیە ئەڵمانییەکان توانییان دزە بکەنە ناو ئۆپراسیۆنی هۆڵەندا و بۆ ماوەی دوو ساڵ درێژە بەم دۆخە بدەن؛ لەو ماوەیەدا، ئەڵمانییەکان بریکارە نێردراوەکانی بەریتانیایان دەستگیر دەکرد و ڕاپۆرتی هەواڵگریی چەواشەکارانە و زانیاریی هەڵەیان سەبارەت بە ئۆپراسیۆنە تێکدەرانەکان دەنارد، تا ئەو کاتەی بەریتانییەکان درکیان بە پیلانەکە کرد. لە پەڕتووکی ''پاسەوانی درۆکان''دا، ئەنتۆنی بڕاون ئاماژە بەوە دەکات کە بەریتانییەکان بە باشی دەیانزانی ئامێرە بێتەلەکان کەوتوونەتە دەست ئەڵمانیەکان، و ئەم کەناڵەیان بەکارهێنا تا زانیاریی چەواشەکارانە سەبارەت بە شوێنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی نۆرماندی (D-Day)]] بگەیەننە ئەڵمانییەکان.{{sfn|Brown|1975|pp=464–466}} لە سەرەتای هاوینی ساڵی ١٩٤٠دا، هیتلەر کاناریسی وەک نێردراوێکی تایبەت ڕەوانەی [[مەدرید]] کرد تا [[ئیسپانیا]] ڕازی بکات بەشدار بێت لە جەنگی داهاتووی دژی هاوپەیماناندا، کە تێیدا [[گیبرالتار|چیای تاریق]] بەهایەکی سەربازیی ستراتیژیی بەرچاوی دەبوو.{{sfn|Weinberg|2005|pp=224–225}} سەردانی دووەم، لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٠دا، بێئەنجام بوو؛ [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]]، بەهۆی کۆمەڵێک هۆکاری سیاسی و سەربازییەوە، ئامادە نەبوو بەشدار بێت لە هەوڵە جەنگییەکانی ئەڵمانیادا.{{sfn|Reginbogin|2009|p=116}} کاناریس لە ڕاپۆرتەکەیدا ڕایگەیاند کە فرانکۆ ئامادە نییە هێزەکانی ئیسپانیا بەکاربێنێت تا ئەو کاتەی ئینگلتەرا بە تەواوی دەڕووخێت.{{sfn|Rich|1973|pp=173–174}} === بەکەم سەیرکردنی دوژمن و بڕیاری کۆمیسارەکان === پێشبینییە سەرەتایییەکان بۆ ئیرادە و توانای [[سوپای سوور|سوپای سووری]] سۆڤییەت زۆر نزم بوون؛ ئەمەش شێوازە بیرکردنەوەیەک بوو کە تەواوی هەڕەمی دەسەڵاتی نازی تێیدا هاوبەش بوون. مێژوونووسان تیشکێکی زۆریان خستووەتە سەر ئەم ڕاستییە، بەڵام بەشێک لە گەشبینیی دەستەی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا دەگەڕایەوە بۆ پێشبینییەکانی ''ئابڤێر''؛ هەڵسەنگاندنەکانی ئەم دەزگایە وایان لە ئەرکانی گشتی ئەڵمانیا کردبوو بڕوا بەوە بهێنن کە سوپای سوور تەنیا خاوەنی ٩٠ فیرقەی پیادە، ٢٣ فیرقەی سوارە و تەنیا ٢٨ لیوای میکانیزەکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=282}} تا ئەو کاتەی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا لە ناوەڕاستی حوزەیرانی ١٩٤١دا هەڵسەنگاندنەوەی نوێی بۆ هێزەکانی سوپای سوور ئەنجامدا (کە نزیکەی ٪٢٥ بەرزتر بوو لەوەی پێشتر ڕاگەیاندرابوو)، [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|داگیرکارییەکەی هیتلەر بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]] ببووە بڕیارێکی یەکلاکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=283}} هەڵسەنگاندنە درەنگکەوتووەکانی ''ئابڤێر'' بوونە هۆی دروستبوونی خۆباوەڕیی زیاد لە پێویستی سەربازی، و میکانیزمی ڕاپۆرتدانیشیان هیچ ئاماژەیەکی بە توانای بەگەڕخستنی سەربازیی بەرفراوانی یەکێتیی سۆڤییەت نەکردبوو؛ کەمتەرخەمییەک کە دەکرێت بگوترێت کاریگەریی لەسەر تێکشکانی ئەڵمانیا هەبوو، چونکە خشتە کاتییەکان بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا زۆر چارەنووسساز بوون. زۆرێک لەو نەخشانەی ''ئابڤێر'' بۆ [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]] ئامادەی کردبوون زۆر نادروست بوون و ڕێگە خاکیەکانیان وەک ڕێگەی سەرەکی نیشان دابوو؛ ئەمەش ئاستەنگی گەورەی خستە بەردەم خێراییی ئۆپراسیۆنە لۆجیستییەکان.{{sfn|Megargee|2000|p=133}} شکستھێنانی سوپای ئەڵمانیا لە پێکانی ئامانجەکانی لە ماوەیەکی کورتدا بووە خاڵێکی یەکلاکەرەوە؛ کاتێک زستان هات، هێزەکانی ئەڵمانیا بەهۆی نەبوونی ئامادەکاری و کەلوپەلی گونجاوەوە دووچاری سەختیی گەورە بوونەوە، کاتێک کۆمەک و پێداویستییەکانیان پێنەگەیشت.{sfn|Cooper|1984|pp=283–284}} {{تێبینی| جێی گومانە کە ڕاپۆرتی وردتر توانیبێتی هیتلەر پاشگەز بکاتەوە. بۆ نموونە، لە قۆناغی پلاندانان بۆ ئۆپراسیۆنی باربارۆسا، کاتێک ژەنەڕاڵ گیۆرگ تۆماس (سەرۆکی نووسینگەی ئابووریی بەرگری و پڕچەککردن لە OKW) هۆشداریی دا لە کەمیی یەدەگی سووتەمەنی و کێشە لۆجیستییەکانی هێڵی ئاسنین بەهۆی جیاوازیی پانیی شەمەندەفەرەکان لە نێوان ئەڵمانیا و ڕووسیادا، لەلایەن هیتلەرەوە سەرزەنشت کرا و ڕەخنەکانی بە کەم تەماشا کران. بڕوانە Barnett (2003). ''Hitler's Generals'', p. 115.}} زیادەڕۆیی لە خەمڵاندنی تواناکانی خۆیان و بڕواکردنی لەڕادەبەدەر بە هەڵسەنگاندنەکانیان، هاوشانی بەکەم سەیرکردنی دوژمنەکانیان (بەتایبەت سۆڤییەتییەکان و ئەمریکییەکان)، لە سەرووی هەموویانەوە نەریتی دێرینی گوێڕایەڵی بێمەرج، بەپێی مێژوونووس کلاوس پێ. فیشەر، خاڵێکی لاوازی مێژوویی و بنەڕەتی بوو لە سیستەمی ئەڵمانیادا.{{sfn|Fischer|1995|p=445}} لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٤١دا، لە چوارچێوەی بڕیاری کۆمیسارەکاندا (''Kommissarbefehl'')، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان مەرسوومێکی دەرکرد سەبارەت بە خواستە ئایدۆلۆژییەکانی دەوڵەتی نازی دژی هەموو دەرکەوتەکانی بەلشەڤیزم؛ بڕگەیەک کە لەسێدارەدانی کۆمیسارە سیاسییەکانی سۆڤییەت و دیلەکانی جەنگی لەخۆدەگرت.{{sfn|Jacobsen|1968|pp=523–525}} ئەدمیڕاڵ کاناریس، سەرۆکی بەشی دەرەوە/ئابڤێر لە فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، دەستبەجێ نیگەرانیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە لێکەوتە سەربازی و سیاسییەکانی ئەم فەرمانە. کوشتنی سەربازان و تەنانەت کەسانی سڤیل بە پێشێلکردنی [[پەیماننامەی جنێڤ]]، شتێک نەبوو کە سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' بەتایبەت کاناریس پشتیوانیی لێ بکات.{{sfn|Bassett|2011|p=223}} === باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست === دەزگای ''ئابڤێر'' لە کاتی ئامادەکارییەکان و بەڕێوەچوونی [[هەڵمەتی بیابانی ڕۆژئاوا]] (١٩٤١–١٩٤٢) لە باکووری ئەفریقا چالاک بوو. ئۆپراسیۆنەکانی باکووری ئەفریقاش، هەروەک چەندین ناوچەی تر، کارەساتبار بوون بۆ ''ئابڤێر''. گەورەترین شکستی دەزگاکە لەم ناوچەیەدا بەهۆی ئەو ئۆپراسیۆنە فێڵبازی و خەڵەتێنەرانەوە ڕوویدا کە لەلایەن هەواڵگریی بەریتانیاوە بەڕێوەدەبردران. لە ساڵی ١٩٤٠دا، ئابڤێر لە [[فەڕەنسا]] هاووڵاتییەکی [[ئیتاڵی]] بنەچە-[[جوو|جووی]] بۆ سیخوڕیکردن بەگەڕخست. بەبێ ئاگاداریی ئەڵمانییەکان، ئەم کەسە کە ناوی کۆدی «چیز» (Cheese)ی هەبوو، پێش دەستپێکردنی جەنگیش بۆ دەزگای هەواڵگریی بەریتانیا ([[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|ئێس ئای ئێس]]) کاری دەکرد. لە شوباتی ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' «چیز»ی ناردە [[میسر]] تا ڕاپۆرت لەسەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی بەریتانیا بدات؛ بەڵام لە بڕی دانی زانیاریی دروست بە سەرپەرشتیارە ئەڵمانییەکانی، «چیز» زیرەکانە کەسایەتییەکی خەیاڵیی وەک سیخوڕی یاریدەدەر بە ناوی 'پۆڵ نیکۆسۆف' داهێنا. لە ڕێگەی ئەم کەسایەتییە وەهمییەوە، زانیاریی چەواشەکارانە و سەدان پەیامی هەڵبەستراوی دەزگای ھەواڵگریی بریتانی دەگەیاندە هەواڵگریی نازی؛ تاکتیکێک کە هاوکارێکی گەورە بوو لە مسۆگەرکردنی سەرکەوتنی هاوپەیمانەن لە [[ئۆپراسیۆنی تۆڕچ]].{{sfn|Walton|2013|p=41}} دڵنیابوونەوە لەم ڕاستییە کاتێک هاتە ئاراوە کە ژەنەڕاڵ [[ئەلفرێد یۆدل]]، سەرۆکی ئەرکانی ئۆپراسیۆنەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و یەکێک لە بڕواپێکراوترین ڕاوێژکارە سەربازییەکانی هیتلەر، دواتر بە لێکۆڵەرەوە هاوپەیمانەکانی ڕاگەیاند کە دابەزینی هێزەکانی هاوپەیمانان لە باکووری ئەفریقا سەرسوڕمانێکی لەڕادەبەدەر بوو بۆ ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا.{{sfn|Holt|2004|pp=218, 270}} {{تێبینی| لە بەهاری ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' جوویەکی لەدایکبووی فەلەستینی بە ناوی ئێرنست پۆڵ فاکنهایم کە لە [[کەمپی بەندکردن|کەمپێکی]] دەستبەسەرکردنی نازییەکاندا زیندانی کرابوو ناردەوە بۆ نیشتمانی خۆی. ئەرکی فاکنهایم ئاگادارکردنەوەی ئەڵمانییەکان بوو لە هەوڵەکانی بەریتانیا بۆ ڕێگریکردن لە ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین ڕۆمل]] لە دەستبەسەرداگرتنی [[نۆکەندی سوێز]]. بەڵام کاتێک لە ڕێگەی پەڕەشوتەوە خرایە خوارەوە بۆ ناو فەلەستین، لە بڕی گەیاندنی زانیاری بە نازییەکان، دەستبەجێ خۆی ڕادەستی هاوپەیمانان کرد.{{sfn|Walton|2013|pp=48–49}}}} پێویستیی ''ئابڤێر'' بە زیاتر لە ٥٠٠ سیخوڕی دیکە بۆ بەهێزکردنی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکانی لە باکووری ئەفریقا، وای لە دەزگاکە کرد پەنا بباتە بەر ڕێگەی داهێنەرانە. وەک، دەرفەتی گەڕانەوە بۆ نیشتمان پێشنیار دەکرا بۆ ئەو [[دیلی شەڕ|دیلە جەنگییە]] [[عەرەب|عەرەبانەی]] لە کەمپەکانی فەڕەنسادا زیندانی بوون، ئەگەر ڕازی ببان سیخوڕی بۆ ئەڵمانیا لە باکووری ئەفریقا بکەن؛ هەمان پێشنیاریش بە دیلە جەنگییە سۆڤییەتییەکان لە بەرەی ڕۆژهەڵات کرابوو.{{sfn|Kahn|1978|p=273}} شێوازێکی دیکەی کۆکردنەوەی هەواڵگری، هاوکاریی ڕاستەوخۆ بوو لەگەڵ هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') بۆ ئەنجامدانی ئەرکی پشکنین و چاودێریی ئاسمانی لە باکووری ئەفریقا. پێشتر، تەنیا ئەفسەرانی هەواڵگری لە فەرماندەییی گرووپی سوپادا دەسەڵاتی دەرکردنی فەرمانی گەڕانی ئاسمانییان هەبوو کە ''ئابڤێر''یش خۆی بەشێک بوو لە هەمان بونیادی فەرماندەییی سوپا.{{sfn|Kahn|1978|pp=125–130}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤١دا، ڕائید ڤیتیلۆ فۆن گریسهایم نێردرا بۆ لیبیای ئیتالی [[کۆلۆنی]] تا بنکەی ئابڤێری تەرابلوس (ناوی کۆدی: WIDO) دامەزرێنێت. گریسهایم توانی بە خێرایی تۆڕێک لە سیخوڕان پێکبهێنێت و وێستگەی ڕادیۆیی بۆ پەیوەندیکردن دابمەزرێنێت؛ ئامانجی ئەم تۆڕە کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو لە سەرتاسەری لیبیا و ئەو ناوچە دراوسێیانەی کە لەژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا بوون. لە ناوەڕاستی تەممووزی ١٩٤١دا، ئەدمیڕاڵ کاناریس فەرمانی بە ڕائیدی هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') نیکۆلاوس ڕیتەر (لە بەشی یەکەمی ''ئابڤێر'') دا تا یەکەیەک پێکبهێنێت بۆ چوونە ناو [[میسر]] لە ڕێگەی بیابانەوە. ئامانجی سەرەکیی ئەم ئەرکە بەستنی پەیوەندی بوو لەگەڵ سەرۆکی ئەرکانی سوپای میسر، [[عەلی عەزیز میسری]]، بەڵام ئەم هەوڵە چەندین جار تووشی شکست بوو.{{sfn|Molinari|2013|p=48}} گەڕیدەی هەنگاری لاسلۆ ئەلماسی لە لیبیا یاوەریی نیکۆڵاس ڕیتەری دەکرد، کە ئەرکی کۆکردنەوەی هەواڵگریی لە [[شانشینی میسر|شانشینی میسری]] ژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا پێسپێردرابوو. دوای ئەوەی ڕیتەر بریندار بوو و گەڕێندرایەوە، لاسلۆ ئەلماسی فەرماندەییی ئەرکەکەی گرتە دەست و لە ساڵی ١٩٤٢دا [[ئۆپەراسیۆنی سەلام]]ی ڕێکخست؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەوە، ئەلماسی توانی بەسەرکەوتوویی دوو سیخوڕی ئەڵمانی لە [[بیابانی لیبیا]]وە بگوازێتەوە بۆ پشت هێڵەکانی دوژمن لە میسر. بەڵام لە تەممووزی ١٩٤٢دا، ئەلماسی و سیخوڕەکانی لەلایەن دژە-هەواڵگریی بەریتانیاوە دەستگیرکران. {{تێبینی| یەکێک لەو کەسانەی کەوتە دەست هێزەکانی بەریتانیا کە بۆ هاوکاریکردن لە گەیاندنی پەیام لە نێوان [[میسر]] و [[بەرلین|بەرلیندا]] بەکرێگیرابوو ئەفسەرێکی گەنجی هەواڵگریی پەیوەندییەکان بوو لە سوپای میسر بە ناوی [[ئەنوەر سادات]] (کە دواتر بووە سەرۆک کۆماری میسر لە ساڵی ١٩٧٠).{{sfn|Walton|2013|p=50}}}} ئۆپراسیۆنەکانی دیکە لە باکووری ئەفریقا هاوکات لەگەڵ ئەرکەکانی ئەلماسی و ڕیتەر بەڕێوەدەچوون. بۆ نموونە، لە کۆتایی کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان ڕەزامەندیی لەسەر پێکهێنانی یەکەیەکی تایبەت بە ناوی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' (Sonderkommando Dora) دا؛ فەرماندەییی ئەم یەکەیە سپێردرایە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بە ناوی جێگری عەقید ڤالتەر ئایشلەر (کە پێشتر ئەفسەری هێزە زرێپۆشەکان بوو).{{sfn|Molinari|2013|p=48}} ئەم یەکەیە لە زەویناسان، نەخشەسازان و شارەزایانی [[ماینرلۆجی]] پێکهاتبوو، کە نێردرابوونە باکووری ئەفریقا تا توێژینەوە لە تۆپۆگرافیای بیابان بکەن و جۆری زەوییەکەی بۆ مەبەستی سەربازی هەڵبسەنگێنن. بەڵام تا تشرینی دووەمی ١٩٤٢ دوای پاشەکشەی [[وڵاتانی تەوەر|هێزەکانی تەوەر]] لە [[شەڕی دووەمی ئەلعەلەمەین]] یەکەی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' لەگەڵ هێزە تایبەتەکانی براندنبۆرگەرەکان کە لەو ناوچەیەدا لە ئۆپراسیۆندا بوون ناچار کران بە تەواوی لە بیابان پاشەکشە بکەن.{{sfn|Molinari|2013|pp=48–49}} هاووڵاتییەکی ئێرانی کە پێش جەنگ لە [[ھامبورگ]] لەلایەن ''ئابڤێر''ەوە بەکرێگیرابوو، لەلایەن ئەفسەرانی هەواڵگریی بەریتانی و سۆڤییەتییەوە (لە یەکێک لە دەگمەنترین هاوکارییە هەواڵگرییە هاوبەشەکانی سەردەمی جەنگدا) کرا بە سیخوڕی دوولایەنە{{تێبینی| سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەکرێگیراوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}} و ناوی کۆدی «کیس» (Kiss)ی لێنرا. لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٤ەوە تا کۆتایی جەنگ، کیس کە بنکەکەی لە ناوەندی هەواڵگریی [[بەغدا]] بوو، زانیاریی چەواشەکارانەی لەسەر جووڵەی هێزەکانی سۆڤییەت و بەریتانیا لە [[شانشینی عێراق|عێراق]] و [[ئێرانی پەھلەوی|ئێراندا]] دەگەیاندە ''ئابڤێر'' بەپێی ئەو ڕێنماییانەی لەلایەن سەرپەرشتیارە هاوپەیمانەکانییەوە پێی دەدرا. {{sfn|Walton|2013|p=70}} لە سنوورەکانی [[شانشینی ئەفغانستان|ئەفغانستاندا]]، ''ئابڤێر'' هەوڵیدا [[فەقێی ئیپی]] دژی هێزەکانی بەریتانیا بەکاربهێنێت. {{تێبینی| فەقێی ئیپی (میرزاعەلی خان، ١٨٩٧–١٩٦٠): سەرکردەیەکی ئایینی و خێڵەکیی [[پەشتوونەکان|پەشتوون]] بوو لە وەزیرستان کە ڕابەرایەتیی یاخیبوونی چەکداریی دژی بەریتانیا دەکرد. لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، دەزگای ''ئابڤێر'' هەوڵیدا پشتیوانیی دارایی و چەکداریی پێبگەیەنێت تا هێزەکانی بەریتانیا لە [[هیندستان]] سەرقاڵ بکات.}} دەزگاکە لە ڕێگەی پزیشک «مانفرێد ئۆبەردۆرفەر» و [[مێرووناسی| مێرووناس]] «فرێد هێرمان براندت»ەوە ئەم دوو نێردراوە لەژێر پۆششی شاندێکی پزیشکیدا کە بیانووی توێژینەوەیان لەسەر نەخۆشیی [[گولی]] گرتبووە بەر دزەیان کردە ناو ناوچەکە. بەڵام ئۆپراسیۆنەکە بە تەواوی شکستی هێنا؛ ئۆبەردۆرفەر کوژرا و براندتیش بە دیل گیرا.{{sfn|Stewart|2014|pp=188–190}} === وەفاداریی گوماناوی و ڕاسپاردنی سیخوڕان === هەڵسەنگاندنی ئاستی وەفاداریی ئەندامانی ئاساییی ''ئابڤێر'' بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا کارێکی ئاسان نییە؛ بەڵام ئەگەر سەرکردایەتیی دەزگاکە بکەینە پێوەر، هیچ باوەڕێکی قووڵ بەو سەرکەوتنە بەدی نەدەکرا. بۆ نموونە، لە ئاداری ١٩٤٢دا لە کاتێکدا زۆربەی ئەڵمانییەکان هێشتا بڕوایەکی زۆریان بە فیوڕەر (هیتلەر) و سوپاکەیان هەبوو، کاناریس دیدگایەکی تەواو جیاوازی هەبوو بە جەنەڕاڵ [[فریدریش فرۆم]]ی ڕاگەیاند کە بە هیچ جۆرێک ئەڵمانیا ناتوانێت لە جەنگەکەدا سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.{{تێبینی| یاداشتنامەی سەرۆکی ئەرکانی فەرماندەییی سوپای یەدەگ (Befehlhaber des Ersatzheeres)، ٢٠ی ئاداری ١٩٤٢، مۆزەخانەی جەنگی ئیمپراتۆری، MI 14/981/3.{{sfn|Weinberg|1994|p=298}}}} کاناریس تەنانەت پێش هاتنەناوەوەی فەرمیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ناو جەنگەکەش، ئەمریکای بەهۆی هێزی پیشەسازی و بەرهەمهێنانی چەک بۆ هاوپەیمانان کردبووە ئامانجی سەرەکیی ئۆپراسیۆنەکانی ئابڤێر. تا ساڵی ١٩٤٢، سیخوڕەکانی ئەڵمانیا لە ناو سەرجەم کۆمپانیا گەورەکانی بەرھەمھێنانی چەکی ئەمریکادا لە ئۆپراسیۆندا بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، ''ئابڤێر'' تووشی شکستێکی گەورە بوو لە [[ئۆپراسیۆنی پەستۆریۆس]]دا، کە بووە هۆی لەسێدارەدانی شەش سیخوڕی دەزگاکە لەلایەن ئەمریکییەکان کە نێردرابوونە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ تێکدانی پیشەسازیی ئەلەمنیۆم لە ئەمریکا. دەزگای ''ئابڤێر'' پەنای بردە بەر هەڕەشە و سەپاندنی گوشار تا بتوانێت دزە بکاتە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان. بۆ ئەم مەبەستە، هاووڵاتییەکی ئەمریکی (کە مافی هاووڵاتیبوونی پێدرابوو) بە ناوی ویلیام جەی. سیبۆڵد کە سەردانی ئەڵمانیای کردبوو لە ڕێگەی هەڕەشەکانی [[گێستاپۆ]] و شانتاجەوە ڕاسپێردرا و ناوی کۆدی «TRAMP»ی لێنرا. ئەرکی ویلیام سیبۆڵد بریتی بوو لە کارکردن وەک «هێڵێکی پەیوەندی بۆ ڕەوانەکردنی پەیامی ڕادیۆیی و بەڵگەنامەی مایکرۆفیلمکراو» بۆ ڕائید نیکۆلاوس ڕیتەر، بەرپرسی بەشی هەواڵگریی ئاسمانی لە بنکەی ئابڤێری هامبورگ.{{sfn|Richelson|1995|pp=139–140}} ئەڵمانییەکان تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت توانییان بەسەرکەوتوویی سیبۆڵد بەکاربهێنن؛ چونکە دەزگای [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] (FBI) خێرا درکی بە چالاکییەکانی کرد و کردی بە دژەسیخوڕ. لەو کاتەوە، تەواوی پەیوەندی و پەیامە هەواڵگرییەکانی بەرەو ئەڵمانیا لەژێر چاودێری و پشکنینی ڕاستەوخۆی دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بوون.{sfn|Richelson|1995|p=141}} بۆ زیاتر لە ساڵێک و نیو، دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی لە ڕێگەی وێستگەیەکی ڕادیۆییی شەپۆلی کورتەوە لە لۆنگ ئایلەند ([[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]])، بە ناوی ویلیام سیبۆڵدەوە زانیاریی چەواشەکارانەی بۆ هەواڵگریی ئەڵمانیا ڕەوانە دەکرد.{{sfn|Reynolds|2022|pp=218–219}} تەنانەت کۆبوونەوەکانی نێوان سیبۆڵد و «سیخوڕە ڕاستەقینەکانی ئەڵمانیا» بە نهێنی لەلایەن تەکنیککارانی دەزگای هەواڵگری فیدراڵییەوە بە کامێرا تۆمار دەکران.{{sfn|Reynolds|2022|p=219}} ئەگەرچی هەموو سیخوڕەکانی ''ئابڤێر'' دەستگیر نەکران یان نەکرانە دژەسیخوڕ، بەڵام ئەمریکییەکان و بەتایبەت بەریتانییەکان توانییان زۆربەی هەوڵەکانی سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' پووچەڵ بکەنەوە و تۆڕە سیخوڕییەکەیان بۆ بەرژەوەندیی خۆیان بەکار بهێننەوە.{{sfn|Richelson|1995|pp=140–143}} توانای ئۆپراسیۆنیی ''ئابڤێر'' لەلایەن ئەو سیخوڕانەوە زیاتر پەکخرا کە بە شێوەیەکی نهێنی هاوکاریی هاوپەیمانانیان دەکرد. هاوکات کاناریس خۆی ڕاستەوخۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە هیتلەر، کە وای لێکرد پاشگەز بێتەوە لە داگیرکردنی [[سویسڕا]] ([[ئۆپراسیۆنی تانێنبام]]). هەروەها قەناعەتی بە [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]] هێنا کە ڕێگە بە هێزەکانی ئەڵمانیا نەدات لە ڕێگەی ئیسپانیاوە تێپەڕبن بۆ داگیرکردنی [[گیبرالتار|چیای تاڕیق]] ([[ئۆپراسیۆنی فیلیکس]])؛ بەڵام ڕەنگە ئەم هەڵوێستەی فرانکۆ ئەنجامی گوشار و کاریگەرییەکانی ''دەزگای ئاسایش'' (SD)یش بووبێت. بەپێی زانیارییەکان، دەزگای «ئیس دی» دەنگۆی دابەشکردنی ئیسپانیای بڵاودەکردەوە. کارمەندانی دەزگاکە وێستگەیەکیان لە فەرمانگەی ناوەندیی پۆستە لە [[مەدرید]] دامەزراند بۆ چاودێریکردنی ئەو پۆستانەی لە ئیسپانیاوە تێدەپەڕین؛ تەنانەت هەوڵیان دا یەکێک لە ژەنەڕاڵەکانی فرانکۆ تیرۆر بکەن کە لایەنگری هاوپەیمانان بوو، کە ئەمەش وای کرد فرانکۆ لەسەر هەڵوێستی خۆی لە بەرهەڵستیکردنی هیتلەر و ڕژێمی نازی سوورتر بێت.{{sfn|Bassett|2011|pp=196–200}} ==== سیخوڕ گاربۆ ==== ئۆپراسیۆنی «گاربۆ» یەکێک بوو لە دیارترین ئۆپراسیۆنەکانی هەواڵگریی بەریتانیا لە جەنگی جیهانیی دووەمدا بۆ هەڵخەڵەتاندنی دەزگای ''ئابڤێر''. نەخشەداڕێژی سەرەکیی ئەم ئۆپراسیۆنە سیخوڕی دوولایەنەی ئیسپانی [[خوان پوژۆل گارسیا]] بوو (ناوە کۆدییەکەی: گاربۆ)، کە لە ڕاستیدا بۆ هەواڵگریی بەریتانیا کاری دەکرد {{تێبینی| سەرپەرشتیاری ئۆپراسیۆنی گاربۆ لە [[ئێم ئای ٥]] تۆماس هاریس بوو.}} توانای ڕۆڵبینینی لە هەڵخەڵەتاندندا ئەوەندە بەرز و بێخەوش بوو، لەلایەن هەواڵگریی بەریتانییەوە ناوی کۆدی «گاربۆ»ی (بە ناوی ئەکتەری دیاری سینەما [[گریتا گاربۆ]]) پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} گاربۆ لە چەواشەکردنی ''ئابڤێر''دا سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا؛ ئەوەش لە ڕێگەی دروستکردنی تۆڕێک لە سیخوڕی لاوەکیی و ڕەوانەکردنی ڕاپۆرتی هەڵبەستراوی هەواڵگری بۆ ئەڵمانییەکان. ئەم ڕاپۆرتانە بە وردی داڕێژرابوون تا ئەڵمانییەکان لەسەر مەبەست و ستراتیژییەکانی هاوپەیمانان هەڵبخەڵەتێنن. زانیارییەکانی گاربۆ ئەوەندە باوەڕپێکراو بوون کە توانی متمانەی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیا بەدەستبهێنێت، بە جۆرێک کە وەک یەکێک لە سەرچاوە هەرە بڕواپێکراوەکانی خۆیان تەماشایان دەکرد.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} یەکێک لە دیارترین دەستکەوتەکانی ئۆپراسیۆنی گاربۆ، ڕۆڵی یەکلایکەرەوەی بوو لە سەرکەوتنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی هاوپەیمانان لە نۆرماندی]] لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا؛ چونکە توانی سەرکردایەتیی ئەڵمانیا خەڵەتێنێت تا بڕوا بکەن نیشتنەوەکەی نۆرماندی تەنیا فێڵێکە؛ بەمەش وای کرد هێزە سەرەکییەکانی ئەڵمانیا لە ناوچەی ڕاستەقینەی دابەزینەکە دوور بخرێنەوە و نەنێردرێنە بەرەی پێشەوە.{{sfn|Rankin|2008|pp=400–402}} گاربۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە ئەڵمانییەکان کە گوایە هێرشی سەرەکیی هاوپەیمانان بۆ سەر [[تەنگەڵانی دۆڤەر]]‌یە. بەم فێڵە، سەرنجی ئەڵمانییەکانی لە نۆرماندی کە شوێنی نیشتنەوە ڕاستەقینەکە بوو لادا؛ ئەم کارەی خوان پوژۆل گارسیا بووە فاکتەرێکی یەکلایکەرەوە لە سەرکەوتنی ستراتیژیی هەواڵگریی هاوپەیماناندا.{{sfn|Hastings|2016|pp=465, 481}} خوان پوژۆل گارسیا لەلایەن هەردوو لایەن ئەوەندە جێی متمانە بوو کە [[نیشانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] لەلایەن بەریتانییەکان و [[خاچی ئاسنین|خاچی ئاسنینی]] لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|pp=714–715}} === سەرکوتکاری و دەستتێکەڵکردن === ئەو وێنەیەی کە دەزگای ''ئابڤێر'' وەک ناوەندێکی بەرگری ڕاستەقینە لە ناو جەرگەی ئەڵمانیای نازیدا نیشان دەدات، وێنەیەکی ڕاست و گشتگیر نییە بۆ تەواوی ئۆپراسیۆن و کارمەندانی دەزگاكە؛ چونکە لە کۆی نزیکەی ١٣,٠٠٠ کارمەند، ڕەنگە تەنیا ٥٠ کەسیان لە بنەڕەتدا دژەنازی بووبن. {{sfn|Balfour|1988|p=156}}{{تێبینی| ئامارەکەی باڵفۆر لەگەڵ ژمارەکانی مێژوونووس ڕیچارد برایتماندا یەک ناگرێتەوە؛ برایتمان ئاماژە بەوە دەکات کە دەزگاکە لە ساڵی ١٩٤١دا لە «زیاتر لە ٢١,٠٠٠ بەرپرس» پێکهاتبوو، بەبێ ئەژمارکردنی زانیاریدەران و سەرچاوەکانی تر.{{sfn|Breitman|Goda|Naftali|Wolfe|2005|p=94}} لەگەڵ ئەوەشدا، خاڵە سەرەکییەکە وەک خۆی دەمێنێتەوە، چونکە زۆرینەی هەرە زۆری کارمەندانی ''ئابڤێر'' دژی ڕژێمی نازی کاریان نەدەکرد.}} بۆ نموونە، پێش [[داگیرکردنی پۆڵەندا]]، ''ئابڤێر'' و سیپۆ (SiPo) بە هاوبەشی لیستێکی زیاتر لە ٦٠,٠٠٠ ناویان ئامادە کرد؛ کە ناوی ئەو کەسانە بوو کە دەبوونە ئامانجی [[ئۆپراسیۆنی تانێنبێرگ]] پلانێک بۆ دەستنیشانکردن و لەناوبردنی ڕێکخراوانەی دەستەبژێری [[کۆماری دووەمی پۆڵەندا|پۆڵەندا]].{{sfn|Burleigh|2010|p=125}} چەند مانگێک پێش هێرشکردنە سەر [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، ''ئابڤێر'' ڕۆڵێکی بنچینەییی لە ئۆپراسیۆنەکانی هەڵخەڵەتاندندا گێڕا تا بڕوا بە بەریتانییەکان و سۆڤییەتەکان بهێنێت کە بەریتانیا لەژێر مەترسیی هێرشێکی نزیکی ئەڵمانیادایە؛ ئەم هەوڵەش ئاسانکاریی کرد بۆ ڕەخساندنی زەمینەی خاکەکانی ڕۆژهەڵات بۆ ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا.{{sfn|Davies|2008|p=93}} پێش دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|هێرشەکە بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]]، ''ئابڤێر'' دەنگۆی ئەوەشی بڵاو دەکردەوە کە هۆشدارییەکانی بەریتانیا سەبارەت بە هێرشی نزیکی ئەڵمانیا، هیچ نین جگە لە [[زانیاریی ناڕاست]].{{sfn|Andrew|2018|pp=576–577}} لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، پارتیزانەکان لە شاری بەندەریی [[یەڤپاتۆریا]] لە [[کریمیا]] هاوکاریی نیشتنەوەی هێزەکانی [[سوپای سوور]]یان کرد و لە دژی هێزە داگیرکەرەکانی ئەڵمانیا ڕاپەڕین. هێزی پاڵپشت لەژێر فەرماندەییی ژەنەڕاڵ [[ئێریخ فۆن مانشتاین]]دا ڕەوانە کرا و شارە بەندەرییەکە کۆنترۆڵ کرایەوە لەلایەن ئەڵمانییەکان. کردەوەی تۆڵەسەندنەوە لە پارتیزانەکان لەژێر سەرپەرشتیی مەیجەر هانس ڤۆڵف ڕیزندا بەڕێوە چوو، کە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو لە دەستەی ئەرکانی سوپای یازدەهەمدا؛ ناوبراو سەرپەرشتی لەسێدارەدانی ١,٢٠٠ مەدەنیی کرد، کە زۆربەیان جوولەکە بوون.{{sfn|Lemay|2013|p=282}} بەڵگەی زیاتر سەبارەت بە ئەرکە ڕاسپێردراوەکانی کارمەندان لە مەیدانی جەنگدا ڕاستییەکان زیاتر دەردەخەن. لە مەیداندا، فەرماندەی بەشی هەواڵگری (جی-٢)ی کەرتی سوپا لەلایەن ئەفسەری ''ئابڤێر''ی کەرتی سوپاوە (فەرماندەییی هەواڵگریی بەرەی پێشەوە III) هاوکاری دەکرا، هاوکات پشتیوانیی زیاتریشیان لەلایەن پۆلیسی نهێنیی مەیدانییەوە پێ دەگەیشت. ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' لەم پێگەیەدا ڕاسپێردرابوون بۆ چاودێریکردنی کادیران لە بوارەکانی دژەهەواڵگری، پاراستنی زانیارییە نهێنییەکان، و ئاسایشی خۆپارێزی. یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'') ڕێنماییەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر''ی لە فەرماندەییی باڵای سوپاوە (*OKH/General z.b.V./Gruppe Abwehr*) وەردەگرت، و «بەشی هەواڵگریی (جی-٢)ی گرووپی سوپای لە هەموو بابەتەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر'' ئاگادار دەکردەوە لە ڕێگەی ڕاپۆرتی مانگانە یان ڕاپۆرتی تایبەتەوە.»{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}} پاراستنی ئاسایش لە ناو فەرماندەییی سوپادا بەرپرسیارێتییەکی تری ئەفسەری ''ئابڤێر'' بوو؛ بۆیە مەفرەزەکانی پۆلیسی نهێنیی مەیدانی دەخرانە بەردەستیان. ئەفسەرەکە لەگەڵ بەشە دیاریکراوەکانی دەزگای ئاسایش (SD)، [[ئێس ئێس|ئێس ئێس (SS)]] و پۆلیسدا هاوکاریی دەکرد تا لە تەواوی بوارەکانی دژەهەواڵگریدا شارەزاییی تەواوی هەبێت؛ هەروەها چاودێریی پاسەوانەکانی دەکرد و لە ڕێگەی تۆمارە کەسییە بەردەستەکانەوە بڕواپێکراوییانی دەپشکنى. بەپێی ئەرکانی گشتیی وەزارەتی جەنگی ویلایەتە یەکگرتووەکان: <blockquote>ئەفسەری ''ئابڤێر'' پەیوەندییەکی توندوتۆڵی بە یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'')ـوە دەکرد تا زانیاریی تەواوی لەسەر بارودۆخی ئاسایش و دژەهەواڵگری هەبێت بەتایبەت ئەو پرسانەی پەیوەندیدار بوون بە دانیشتووانی نا-ئەڵمانیی ناوچە داگیرکراوەکانەوە. هەروەها تۆڕی بریکارەکانی دەزگاکە وێنەیەکی ڕوونیان لەسەر ورە و هەڵوێستی مەدەنییەکان لە ناوچەی گرووپی سوپادا دەخستە ڕوو؛ هاوکات ڕاپۆرتی بەردەوامیان سەبارەت بە چالاکییەکانی هەواڵگریی دوژمن، بزووتنەوەکانی بەرهەڵستکاری، ڕێکخراوە نهێنییەکان و جموجۆڵی پارتیزانەکان پێشکەش دەکرد.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}}</blockquote> بەپێی بۆچوونی یەهودا باوەر، ''ئابڤێر'' زیاتر گرنگیی بە پاراستن و بەردەوامیدان بە بەرژەوەندییەکانی خۆی دەدا بەراورد بە ڕزگارکردنی جوولەکەکان.{{sfn|Bauer|1996|p=126}} لەکاتێکدا هەندێک گێڕانەوە هەن سەبارەت بەوەی کە ''ئابڤێر'' هاوکاریی جوولەکەکانی کردووە تا لە ڕێگەی کۆچی نهێنیی ڕێکخراوەوە بچنە ناوچە ئارامەکان،{{sfn|Roseman|2000|pp=129–145, 250–253}} هاوکات حاڵەتی تریش هەن کە تێیاندا کارمەندانی ''ئابڤێر'' لە ڕێگەی وەرگرتنی بەرتیل و پاداشتی داراییەوە لەم پرۆسەیەدا خۆیان دەوڵەمەند کردووە.{{sfn|Roseman|2000|pp=137–138}}{{تێبینی| بۆ زانیاریی زیاتر سەبارەت بە قوڵیی گەندەڵی لە ئەڵمانیای نازیدا، بڕوانە: Frank Bajohr, ''Parvenüs und Profiteure: Korruption in der NS-Zeit''. Frankfurt: Fischer Verlag, 2001.}} سەرەڕای ئەمانەش، ''ئابڤێر'' بەشێکی بەرچاو لە نازییە دڵسۆزەکانیشی تێدا بوو. بۆ نموونە، بریکاری ''ئابڤێر'' هێرمان گیسکس و یۆزێف شڕایدر لە [[گێستاپۆ]] هاوکارییان لە ئۆپراسیۆنێکدا کرد کە بە ''[[ئەنگڵاندسپێل]]'' ناسرابوو؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەیانەوە نازییەکان کۆنترۆڵی تەواوەتییان بەسەر هەموو بریکارەکانی دەستەی ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE) لە [[ھۆڵەندا]] لە نێوان ئاداری ١٩٤٢ تا کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا بەدەست هێنا، و وەک بەشێک لە پلانێکی سەرکەوتووی چەواشەکاری بەکاریان هێنان. {{sfn|Kochanski|2022|p=368}}{{تێبینی|بۆ وردەکاریی زیاتر سەبارەت بە ''ئەنگڵاندسپێل''، بڕوانە Kochanski, ''Resistance: The Underground War Against Hitler, 1939–1945'', pp. 373–380.{{sfn|Kochanski|2022|pp=373–380}}}} === تۆڕی سیخوڕیی کاسییا (گرووپی مایر–مێسنەر) === شکستێکی گەورەی ''ئابڤێر'' کاتێک سەری هەڵدا کە [[گێستاپۆ]] گرووپێکی بەرهەڵستکاری و تۆڕێکی هەواڵگریی لە نەمسا ئاشکرا کرد کە هاوکاریی هاوپەیمانانی دەکرد؛ ئاشکرابوونی ئەم تۆڕە بووە مایەی شەرمەزارییەکی گەورە بۆ ''ئابڤێر''. ئەم گرووپەی بەرهەڵستکاری نەخشە و زانیاریی وردی پێشکەشی دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا (OSS) دەکرد سەبارەت بە مەڵبەندی توێژینەوەی سەربازیی پێنمۆندە، بۆمبی فڕیوی ڤی-١، مووشەکەکانی ڤی-٢، دەبابەکانی تایگەر و فڕۆکە جەنگییەکان (وەک مێسەرشمیت بی ئێف ١٠٩ و مێسەرشمیت می ١٦٣ کۆمێت)؛ هەروەها زانیاریی لەسەر بوونی کەمپە سەرەکییەکانی خەستکردنەوە وەک [[کەمپی ئاوشڤیتز]] دابین دەکرد.{{sfn|Broucek|2008|p=414}}{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|p=189}} سەرەڕای بەکارهێنانی ئەشکەنجە لەلایەن [[گێستاپۆ]]وە، نەیانتوانی ئاستی ڕاستەقینەی سەرکەوتنەکانی گرووپەکە ئاشکرا بکەن، بەتایبەتی لە دابینکردنی زانیاری بۆ ئۆپراسیۆنی کرۆسبۆ و ئۆپراسیۆنی هایدرا، کە هەردووکیان ئۆپراسیۆنی زەمینەساز بوون بۆ [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد]].{{sfn|Thurner|2017|p=187}}{{sfn|Boeckl-Klamper|Mang|Neugebauer|2018|p=300}} لە کۆتاییدا، نزیکەی ٢٠ ئەندامی سەرەکیی گرووپەکە لەوانەش قەشە هاینریش مایر و فرانتس یۆزێف مێسنەر (کە لەلایەن دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ناوی کۆدی کاسیا (CASSIA)ی لێ نەرابوو) دەستگیر کران و لەسێدارە دران. ئەم داڕمانە بەهۆی شکستێکی گەورەی هەواڵگریی دەزگای دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ڕووی دا، کاتێک کەسێکیان بە ناوی بەدڕیخ لاوفەر (ناوی کۆدی: ئایریس - Iris) دامەزراند؛ بەبێ ئەوەی بزانن لاوفەر هەواڵگرێکی دوولایەنە بوو و ڕاستەوخۆ بۆ دەزگای ئاسایشی نازی (ئێس دی) کاری دەکرد و تەواوی ناوی ئەندامان و نهێنییەکانی تۆڕەکەی ڕادەستی گێستاپۆ کردبوو.{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|pp=182–183}} === لاوازکردنی ڕژێم === نموونەی جۆراوجۆر دەریانخستووە کە هەندێک لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' بە کردەیی دژی ڕژێمی نازی بوون. بۆ نموونە، لە کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا، دیپلۆماتکاری ئەمریکی ئالن دالەس ئاشکرای کرد کە ئاگاداری دروستبوونی تۆڕێکی بەرهەڵستکارییە دژی نازییەکان، تۆڕێک کە کۆمەڵێک ڕۆشنبیر و کەسایەتیی دیاری ناو بازنە سەربازی و حکومییەکانی ئەڵمانیای لەخۆ دەگرت. کەناڵی پەیوەندیی سەرەکیی دالەس لەگەڵ ئەم گرووپەدا، ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو بە ناوی هاینس بێرند گیزێڤیۆس، کە بە بەرگی دیپلۆماسییەوە وەک جێگری کونسوڵی ئەڵمانیا لە [[زوریخ]] جێگیر کرابوو.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} دالەس سەبارەت بە پیلانگێڕییەکانیان دژی هیتلەر پەیوەندیی لەگەڵ ئەندامانی ''ئابڤێر''دا دەکرد و تەنانەت هەوڵی دا دانوستان بۆ ئاشتییەکی جودا بکات (واتە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان تەنیا لەگەڵ ئەمریکا و بەریتانیا، بەبێ یەکێتیی سۆڤییەت)؛ بەڵام سەرۆک [[فرانکلین ڕۆزڤێڵت]] ئەمەی ڕەت کردەوە و لە بڕی ئەوەدا پەیڕەوکردنی سیاسەتی «خۆدەستەوەدانی بێمەرج»ی بۆ ڕژێمی نازی پەسەند کرد.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} پیلانگێڕییەکانی ناو ''ئابڤێر'' دژی نازییەکان تا ئاستە باڵاکانی زنجیرەی فەرماندەییی دەزگاکە تەشەنەی سەندبوو؛ ژەنەڕاڵ [[هاینس ئۆستەر]] لە دەزگای ''ئابڤێر'' پەیوەندیی بەردەوامی لەگەڵ دالەسدا دەکرد. ئاستی زانیاریی پێشوەختە و دزەکردنی هەواڵگری بۆ ناو ''ئابڤێر'' بە جۆرێک بوو کە دالەس دواتر لە شوباتی ١٩٤٤دا ڕاپۆرتی دا کە دەزگای ''ئابڤێر'' لەلایەن دەزگای ئاسایشەوە (ئێس دی) هەڵدەوەشرێت.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} {{تێبینی|دالەس تاکە کەس نەبوو کە ڕاپۆرتی لە گرووپەکانی بەرهەڵستکارییەوە پێ گەیشتبێت. هەوڵەکانی بەرهەڵستکارانی ئەڵمانیا بۆ پەیوەندیکردن بە هاوپەیمانانەوە لە سویسرا و شوێنەکانی تر لە ماوەی ساڵی ١٩٤٤دا، لە بەڵگەنامەکانی «پەیوەندییەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان» (FRUS)دا تۆمار کراون.}} [[ئێس ئێس]] بەبەردەوامی لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' پێگەی دەزگاکەی لاواز دەکرد، بەو پێیەی گومانی ئەوەیان لێ دەکردن کە دەستیان لە پیلانگێڕییەکانی دژی هیتلەردا هەبێت. هایدریچ ڕێوشوێنی توندی گرتە بەر تا دەزگای ''ئابڤێر'' و خودی کاناریس بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و لە نزیکەوە لەژێر چاودێریی بەردەوامدا بن.{{sfn|Bassett|2011|p=226}} هەروەها ئێس ئێس کاناریسی تۆمەتبار دەکرد بەوەی لە ڕاپۆرت و هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکانیدا پێشبینیی ڕەشبینانە و شکستخوازانەی داوە، بەتایبەتی سەبارەت بە هەڵمەتی سەربازی لە ڕووسیا؛ هاوکات ''ئابڤێر'' لەژێر لێکۆڵینەوەدا بوو بە تۆمەتی خیانەتی گەورە کە پەیوەندیی بە هێرشی پێشتری سەر [[بێلگراد]]ەوە هەبوو.{{sfn|Bassett|2011|pp=226–227}} === بەرەی ڕۆژهەڵات === لە دوای دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]]، لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤١دا بریکارێکی سۆڤییەت لە ڕێکخراوی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] بە ناوی ئەلیکساندەر دیمیانۆڤ، بە خۆدەرخستن وەک ئەندامێکی بزووتنەوەیەکی بەرهەڵستکاری ژێرزەمینیی لایەنگری ئەڵمانیا کە گوایا دەستی بە سەرکردایەتیی سەربازیی سۆڤییەت دەگەیشت، دزەی کردە ناو دەزگای ''ئابڤێر'' ئەمە پیلان و هەڵبەستراوێکی تەواو بوو کە لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی سەرەکیی هەواڵگری یەکێتیی سۆڤیەت]] و دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل ئامادە کرابوو و دیمیانۆڤیان وەک بریکارێکی دوولایەنە بەکار دەهێنا.{{sfn|Andrew|2018|p=646}} لە پاییزی ساڵی ١٩٤٢دا، دیمیانۆڤ بەرپرسە ئەڵمانییەکانی ئاگادار کردەوە کە وەک ئەفسەری پەیوەندییەکان لە بارەگای سەرەکیی سۆڤییەت لە [[مۆسکۆ]] دامەزراوە، کە ئەمەش دەرفەتی دەستپێگەیشتنی زانیاریی هەواڵگریی زۆر گرنگی پێ دەبەخشێت؛ ئەمە بەشێک بوو لە پیلانێکی تۆکمەی چەواشەکاری کە توانی فەرماندەی هەواڵگریی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانیا لەو سەردەمەدا، [[ڕاینخارد گێڵن]] (سەرۆکی بەشی هەواڵگریی ''سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات'') بەتەواوی هەڵبخەڵەتێنێت.{{sfn|Andrew|2018|pp=646–647}} دیمیانۆڤ دەستکاریی ئاڕاستەی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی دەوروبەری [[شەڕی ستالینگراد|ستالینگراد]]ی کرد و ڕاینخارد گێڵنی باوەڕپێهێنا کە [[گرووپی سوپاکانی ناوەند]]ی نازی ناتوانێت لە ڕۆژئاوای مۆسکۆوە جووڵە بکات بۆ یارمەتیدانی ژەنەڕاڵ [[فریدریش پاولوس]] و سوپای شەشەم (ڤێرماخت) کە لە کۆتاییدا لەلایەن سوپای سوورەوە گەمارۆ دران.{{sfn|Andrew|2018|p=47}} بە هەمان شێوە، گرووپێک لە ڕووسە سپییەکان بە فەرماندەییی ژەنەڕاڵ ئەنتۆن تورکول داوای پەنابەرییان لە ئەڵمانیا کرد؛ ئەوان پێشنیازیان بۆ ''ئابڤێر'' کرد کە زانیاریی هەواڵگریی ڕادیۆیییان بۆ دابین بکەن و هێڵی پەیوەندیی پێویستیان بۆ دامەزرێنن. یەکێک لە هێڵە ڕادیۆیییە سەرەکییەکان ناوی کۆدی (ماکس) بوو، کە گوایا لە نزیک کۆشکی کرێملیندا جێگیر کرابوو. بەڵام ماکس ئەو سەرچاوە بڕواپێکراوە نەبوو کە ''ئابڤێر'' بیری لێ دەکردەوە، بەڵکو تۆڕێک بوو کە بەتەواوی لەژێر کۆنترۆڵی (کۆمیساریای گەل بۆ ئاسایشی دەوڵەت)ی سۆڤییەتدا بوو؛ سۆڤییەتەکان ئەم هێڵەیان بەکار دەهێنا بۆ ناردنی بەردەوامی زانیاریی چەواشەکاری سەبارەت بە جووڵەی هێزەکان بۆ بەشەکانی هەواڵگریی ئەڵمانیا (لەوانە سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات). ئەم گواستنەوە خاوێن و دەستکاریبکراوەی زانیارییەکان، سەرکردایەتیی ئەڵمانیای بەلاڕێدا برد و بووە هۆی تووشکردنی گرووپی سوپاکانی ناوەند بە سوپڕایزێکی ستراتیژی لە حوزەیرانی ١٩٤٤دا.{{sfn|Richelson|1995|pp=143–144}} سەرەڕای ئەوەی لەم قۆناغەدا دەزگای ''ئابڤێر'' بوونی نەمابوو، ئاسەواری ئۆپراسیۆنەکانی پەیوەندیدار بە ماکس باڵادەستییەکی وەهای بە سوپای سۆڤییەت بەخشی کە بە بێ ئەوە بەدەستیان نەدەهات، و زیاتر قەبارەی ئەو زیانانەی سەلماند کە لە ناکارامەییی ''ئابڤێر''ەوە سەرچاوەیان دەگرت، چونکە زانیارییە چەواشەکارەکانی مۆسکۆ بەبەردەوامی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیایان دەخەڵەتاند.{{sfn|Hastings|2016|pp=234–237}} == کۆتاییی دەزگای ئابڤێر == {{سەرەکی|بەرهەڵستکاریی ئەڵمانیا دژی نازییەت|کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف|ئێریش فێرمێڕێن}} لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٤٣دا، پێشهاتێک کەوتەوە کە سەرەنجام بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتیی دەزگای ''ئابڤێر''، کە دواتر بە «[[کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف]]» ناوی دەرکرد. میوانداریی ئەم کۆڕە لەلایەن [[هانا زۆلف]]ەوە دەکرا، کە بێوەژنی ڤیلهێلم زۆلف بوو کەسایەتییەکی دیپلۆماسی و سیاسی کە لە سەردەمی [[ڤیلھێلمی دووەم]]دا وەک وەزیری کۆڵۆنییەکان و دواتریش وەک [[باڵیۆز|باڵیۆزی]] ئەڵمانیا لە [[ژاپۆن]] خزمەتی کردبوو. خاتوو زۆلف ماوەیەکی درێژ بوو لە بەرلین وەک دژەنازییەک چالاک بوو. ئەندامانی گرووپەکەی بە ئەندامانی «بازنەی زۆلف» ناسرابوون. لە کۆڕێکی چایخواردنەوەدا کە لە ١٠ی ئەیلوولدا ڕێکخرا، ئەندامێکی نوێ هاتە ناو بازنەکەوە، کە پزیشکێکی گەنجی سویسری بوو بە ناوی [[پاول ڕێکزێ]]. لە ڕاستیدا ڕێکزێ بریکارێکی نهێنیی [[گێستاپۆ]] (پۆلیسی نهێنیی دەوڵەت) بوو؛ ناوبراو دەستبەجێ ڕاپۆرتی لەسەر کۆبوونەوەکە بۆ سەرکردایەتیی گێستاپۆ بەرز کردەوە و چەندین بەڵگەنامەی تاوانبارکەری ڕادەست کردن. بەهۆی ئەم سیخوڕییەوە، ئەندامانی «بازنەی زۆلف» لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا دەستگیر کران، و دواتر تەواوی بەشداربووانی ئەو بازنەیە جگە لە خاتوو زۆلف و کچەکەی لاگی گرافین فۆن بالێسترێم لەسێدارە دران.{{sfn|Shirer|1990|p=1025}}{{sfn|Reitlinger|1989|pp=304–306}} یەکێک لە لەسێدارەدراوەکانی ئەو بازنەیە ئۆتۆ کیپ بوو، کە بەرپرسێک بوو لە وەزارەتی دەرەوە و پەیوەندیی دۆستانەی بەهێزی لەگەڵ چەندین ئەندامی ''ئابڤێر''دا هەبوو؛ لەنێویاندا «ئێریش فێرمێڕێن» و هاوسەرەکەی (کۆنتێس ئەیلیزابێت فۆن پلێتێنبێرگ) کە وەک بریکاری هەواڵگریی دەزگاکە لە [[ئەستەمبوڵ]] ئەرکدار کرابوون. هەردوویان لەلایەن گێستاپۆوە لە پەیوەندی بە دۆسیەی کیپەوە بانگهێشتی بەرلین کرانەوە. لەترسی گیانیان، پەیوەندییان بە بەریتانییەکانەوە کرد و هەڵاتن.{{sfn|Reitlinger|1989|p=306}}{{sfn|Bassett|2011|pp=281–282}} ماوەیەکی زۆر بوو هیتلەر گومانی هەبوو لەوەی کە دژەنازییەکان و بریکارەکانی هاوپەیمانان دزەیان کردووەتە ناو دەزگای ''ئابڤێر''؛ ڕاکردن و پەنابردنی فێرمێڕێن بۆ لای هاوپەیمانان دوای دەستگیرکردنی ئەندامانی «بازنەی زۆلف»، ئەم گومانانەی بەتەواوی بۆ سەلماند. سەرەڕای ئەوەش، لە سەرکردایەتیی بەرلیندا بە هەڵە بڕوایەک دروست بوو کە فێرمێڕێن و هاوسەرەکەی کۆدە نهێنییەکانی ''ئابڤێر''یان لەگەڵ خۆیاندا بردووە و ڕادەستی بەریتانیییەکانیان کردووە. ئەم ڕووداوە جامی سەبری هیتلەری سەرڕێژ کرد. سەرەڕای هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ خستنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەکە بۆ سەر [[ئێس ئێس]] یان وەزارەتی دەرەوە، هیتلەر بەتەواوی لە [[ڤیلهێلم کاناریس|کاناریس]] بێزار ببوو و دوو جار ئەمەی بە [[هێنریک هیملەر]] ڕاگەیاند. ناوبراو سەرۆکی ئابڤێری بۆ دانیشتنی کۆتایی بانگهێشت کرد و تۆمەتباری کرد بەوەی ڕێگەی داوە ''ئابڤێر'' «تێکپڕژێت و لەبەریەک هەڵوەشێتەوە». کاناریس بە هێمنییەوە هاوڕا بوو کە ئەمە «جێی سەرسوڕمان نییە»، چونکە ئەڵمانیا لە جەنگەکەدا دەدۆڕا.{{sfn|Bassett|2011|p=282}} هیتلەر دەستبەجێ کاناریسی دەرکرد، و لە ١٨ی شوباتی ١٩٤٤دا، فەرمانێکی ئیمزا کرد کە بەڕەسمی دەزگای ''ئابڤێر''ی هەڵوەشاندەوە.{{تێبینی| ماوەیەکی درێژ بوو هیتلەر گومانی لە ئاستی ئەنجامدانی کارەکانی ''ئابڤێر'' هەبوو؛ ئەوان هیچ زانیارییەکی هەواڵگرییان نەدابوو بە سوپای ئەڵمانیا سەبارەت بە دابەزینی هاوپەیمانان لە باکووری ئافریقا و زۆرێک لە ڕووداوەکانی دواتریش، کە ئەمەش وای لە هیتلەر کرد بگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە ''ئابڤێر'' و سەرکردایەتییەکەی ناکارامەن.{{sfn|Waller|1996|pp=330–331}}}} ئەرکەکانی دەزگاکە لەلایەن «فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ»وە گیرانە دەست و بەرپرسێکی باڵای فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ بە ناوی [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]] شوێنی کاناریسی گرتەوە. ئەم هەنگاوە دەسەڵاتی هێنریک هیملەری بەسەر سوپادا بەهێزتر کرد چونکە سەرکردایەتی فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخی دەکرد.{{sfn|Cooper|1984|p=537}} کاناریس لە سەرجەم پلە سەربازییەکانی داماڵرا و ناونیشانێکی فەخریی ڕووکەشیی وەک «سەرۆکی فەرمانگەی جەنگی بازرگانی و ئابووری» پێ بەخشرا. لە ٢٣ی تەممووزی ١٩٤٤دا، لە لێکەوتەکانی سەرنەکەوتنی «[[کودەتای ٢٠ی تەممووز]]» دژی هیتلەر دەستگیر کرا، و کەمێک پێش کۆتاییهاتنی جەنگ، لەگەڵ ئۆستەری جێگریدا لەسێدارە درا.{{sfn|Longerich|2012|p=698}} دواتر تەواوی ئەرک و دەسەڵاتەکانی ''ئابڤێر'' گواسترانەوە بۆ «بەشی شەشەم» (Amt VI) لە دەزگای زیشێرهەیتسدینست کە فەرمانگەی هەواڵگریی دەرەوەی (فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ) و بەشێک بوو لە ئێس ئێس.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=3}} === بەڵگەنامەکانی زۆسن === لە کاتی جەنگدا، دەزگای ''ئابڤێر'' دۆسیەیەکی نهێنیی ئامادە کردبوو کە وردەکاریی زۆرێک لەو تاوانانەی لە ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا لەلایەن نازییەکانەوە ئەنجام درابوون تێدا تۆمار کرابوو، کە بە [[بەڵگەنامەکانی زۆسن]] ناسرابوو. ئەم پەڕاوانە لە کۆتاییدا کۆکرابوونەوە تا تاوانەکانی ڕژێم ئاشکرا بکەن.{{sfn|McDonough|2005|p=44}} بەڵگەنامەکان لە سندووقێکی ئاسنیندا لە بارەگای سەربازیی مایباخی یەکەم و دووەم لە نزیک بەرلین هەڵگیرابوون و لەژێر کۆنترۆڵی ''ئابڤێر''دا مابوونەوە. گوایا بەشێک لە بەڵگەنامەکان ژێرخاک کرابوون، بەڵام بەرپرسی ئەم کارە کە ڤێرنەر شڕادەر بوو، تێوەگلا لە [[کودەتای ٢٠ی تەممووز]] دژی هیتلەر و دواتر خۆی کوشت. دواتر، بەڵگەنامەکان لەلایەن گێستاپۆوە دۆزرانەوە، و لەژێر سەرپەرشتیی سەرۆکی دەزگای ئاسایش (ئێس دی) [[ئێرنست کالتەنبرونەر]]دا، بردران بۆ قەڵای میتێرسیل لە ناوچەی تیرۆڵ و سووتێنران. دەوترێت لە نێو «بەڵگەنامەکانی زۆسن»دا، دەفتەری یاداشتە ڕۆژانەکانی ئەدمیراڵ کاناریس، بەڵگەنامەکانی پەیوەندیدار بە ڤاتیکان و دۆسیەکانی ژەنڕاڵ فریتچیش هەبووبێتن.{{sfn|Dulles|2000|p=73}} == کارامەیی و میرات == زۆربەی مێژوونووسان هاوڕان لەسەر ئەوەی کە بەگشتی دەزگای ''ئابڤێر'' بەهۆی نزمیی ئاستی کارەکانی و پەیکەرە ناناوەندگەرایییە نائاساییەکەیەوە ناوبانگێکی خراپی هەبووە.{{sfn|Leverkuehn|1954|p=37}}{{sfn|Howard|1990|p=49}} بەشێک لە وێنەی لاوازی کارامەییی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ کێبڕکێیە توندەکەی لەگەڵ [[ئێس ئێس]]، [[فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ]] و دەزگای [[ئێس دی]].{{sfn|Davies|2008|p=251}}{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p= 2}} هەروەها هۆکارێکی تری شکستەکانی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ سەرکەوتنی هاوپەیمانان لە شیکردنەوەی کۆدەکانی [[ماشێنی ئێنیگما]]ی ئەڵمانی، بە هۆی هەوڵە کۆدشکێنەکانی [[بلێچلی پارک]]ەوە.{{sfn|Andrew|2018|pp=616–617}} لە کاتی پێکدانەکانی ئاب و ئەیلوولی ١٩٤٢ی باکووری ئافریقا دژی [[ئێرڤین ڕۆمل|ڕۆمل]]، ئەم توانایەی هاوپەیمانان لە کۆدشکاندنەکاندا بووە هۆکارێکی یەکلاکەرەوە بۆ سەرکەوتنی ژەنەڕاڵ مۆنتگۆمێری؛ چونکە هەواڵگریی ئاماژەکانی بەریتانیا بەراورد بە هی ئەڵمانیییەکان زۆر باڵاتر بوو.{{sfn|Andrew|2018|p=640, 644–645}} «ڕوبین وینکز»ی مێژوونووسی ئەمریکی دەڵێت کە ''ئابڤێر'' «شکستێکی سەراپاگیر و کارەساتبار بوو، چونکە نەیتوانی پێشبینیی ئۆپراسیۆنەکانی [[ئۆپراسیۆنی تۆرچ|تۆرچ]]، [[داگیرکردنی سیچیلی لەلایەن هاوپەیمانانەوە|هەسکی]]، یان [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد|ئۆڤەرلۆرد]] بکات».{{sfn|Winks|1996|p=281}} «هیو تریڤۆر رۆپەر»ی مێژوونووسی ئینگلیزی دەڵێت دەزگاکە «پڕ بوو لە گەندەڵی، بە ناکارامەیییەکی زۆر ناوی دەرکردبوو، و لە ڕووی سیاسییشەوە جێی گومان بوو». ناوبراو ئاماژە بەوەش دەکات کە دەزگاکە لەژێر «بەڕێوەبردنی کەمتەرخەمانە»ی ئەدمیراڵ کاناریسدا بووە، کە «زیاتر گرنگیی بە پیلانگێڕی دژی نازییەکان دەدا نەک ئەرکە فەرمییەکانی خۆی». «نۆرمان دەیڤز»ی مێژوونووسیش هاوڕای ئەم ڕوانگەیەیە و دەڵێت کاناریس «بە هیچ شێوەیەک پشتیوانی نازیزم نەبوو».{{sfn|Davies|2008|p= 251}} بەپێی وتەی تریڤۆر رۆپەر، لە دوو ساڵی یەکەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا، ''ئابڤێر'' «مشەخۆرێکی بەختەوەر» بوو کە «لە سایەی سەرکەوتنەکانی سوپای ئەڵمانیادا دەبرایە پێشەوە». کاتێک ڕەوتی جەنگەکە دژی نازییەکان وەرگەڕا و دەرکەوت کە ''ئابڤێر'' ناتوانێت ئەو زانیارییە هەواڵگرییانە دابین بکات کە سەرکردایەتیی [[وڵاتانی تەوەر]] داوای دەکرد، دەسەڵاتدارانی نازی لە ساڵی ١٩٤٤دا ''ئابڤێر''یان لەگەڵ [[ئێس ئێس]]دا یەکخست.{{sfn|Trevor-Roper|1992|p=75}} چەندین شکستی هەواڵگری و ناکارامەییی گشتی بوونە هۆی کارەساتی گەورە بۆ سوپای ئەڵمانیا لە هەردوو هەڵمەتی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوادا.{{sfn|Archer|Ferris|Herwig|Travers|2002|pp=524–525}}{{efn|ئەفسەرێکی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا لە کاتی ئۆپراسیۆنی باربارۆسادا بەشداریی هەواڵگریی ''ئابڤێر''ی بۆ هەوڵەکانی جەنگ هیچ نەبوو جگە لە ''Mist''، کە بە ئەڵمانی واتە "ڕیخ" یان "پاشەڕۆ". بڕوانە: {{cite journal |last1= Thomas |first1=David |year= 1987 |title= Foreign Armies East and German Military Intelligence in Russia 1941–45 |journal= Journal of Contemporary History |volume=22 |issue=2 |pages=261–301 |doi=10.1177/002200948702200204 |jstor=260933 |s2cid=161288059}}}} لە کتێبەکەیدا بە ناوی (''جەنگی نهێنی: سیخوڕەکان، کۆدەکان و گەریلاکان، ١٩٣٩–١٩٤٥'')، «ماکس هاستینگس»ی مێژوونووس دەڵێت کە جگە لە بەرتیلدان بە ئەفسەرانی [[یووگۆسلاڤیا]] پێش کۆکردنەوەی بەپەلەی هێزەکانیان لە ساڵی ١٩٤١دا، سەرجەم ئۆپراسیۆنەکانی سیخوڕیی ''ئابڤێر'' «بە تەواوی سەرنەکەوتوو بوون».{{sfn|Hastings|2016|p=64}} سەرەڕای ئەم ڕەخنە توندانە لە ''ئابڤێر''، دەزگاکە لە ساڵانی سەرەتاییی کارکردنیدا چەند دەستکەوتێکی دیاری بەدەستھێنابوو. ئەندامانی ''ئابڤێر'' (لەگەڵ دەزگای ئێس دی) ڕۆڵێکی گرنگیان بینی لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ [[ئانشلوس|پەیوەستکردنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە لە ساڵی ١٩٣٨دا؛ هەروەها لە کاتی [[داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیا (١٩٣٨–١٩٤٥)|داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیادا]]، گرووپێکی ''ئابڤێر'' هاوکار بوون لە دەستبەسەرداگرتنی تونێلێکی ستراتیژیی هێڵی ئاسنین لە سیلیزیای پۆڵەندا، لە دوا هەفتەی ئابی ١٩٣٩دا.{{sfn|Davies|2008|p= 251}} ڤاڵتەر گۆڕلیتزی مێژوونووس لە بەرهەمەکەیدا لە ساڵی ١٩٥٢ بە ناوی (''مێژووی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا، ١٦٥٧–١٩٤٥'') دەڵێت کە کاناریس و ''ئابڤێر'' «سەنتەری ڕاستەقینەی بەرگری سەربازیی ڕژێمەکە» بوون،{{sfn|Goerlitz|1985|p=295}} کە ئەمەش تێڕوانینێکە زۆرێک لە مێژوونووسان هاوڕای نین. ئاڵن دالێس، سەرۆکی پێشووی وێستگەی نووسینگەی خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکان لە بەرلین و دواتر بەڕێوەبەری [[دەزگای هەواڵگریی ناوەندی|دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (سی ئای ئەی)]]، لە کۆتاییی جەنگدا هەڵسەنگاندنی بۆ ئەفسەرانی هەواڵگریی ''ئابڤێر'' کرد و گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە تەنیا پلە باڵاکانی دەزگاکە دژبەری چالاک و بەشێک بوون لە بزووتنەوەی بەرهەڵستکاری. بەپێی وتەی دالێس، کارەکانی ''ئابڤێر'' زۆر لەوە فراوانتر بوون کە تەنیا پیلانگێڕی بێت دژی ڕژێمەکەی هیتلەر؛ ناوبراو جەختی کردەوە کە نزیکەی ٩٥٪ی ئەندامانی ''ئابڤێر'' بە چالاکی «دژی هاوپەیمانان» کاریان دەکرد، لە کاتێکدا تەنیا نزیکەی ٥٪یان هەڵوێستی دژەنازییان هەبوو.{{sfn|Dulles|2000|pp=75–76}} مێژوونووسی سەربازی «جۆن ویلەر بێنێت» نووسیویەتی کە ''ئابڤێر'' «بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر وەک دەزگایەکی هەواڵگریی نهێنی شکستی هێنا» و «بە ڕوونی و بێ چەندووچوون ناکارامە بوو»، هەروەها دەڵێت کە ئەندامانی ''ئابڤێر'' «هیچ لێهاتووییەکی بەرچاویان نە وەک ئەفسەری هەواڵگری و نە وەک پیلانگێڕ نیشان نەدا...».{{sfn|Wheeler-Bennett|1980|p= 597}} هەر سەرکەوتنێک کە ''ئابڤێر'' پێش دەستپێکردنی جەنگی جیهانیی دووەم بەدەستی هێنابوو، لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگدا بە کردەیی نەما. خراپتریش لەوە، بەریتانیییەکان بە سەرکەوتوویی ١٩ بریکاری دوولایەنەیان لە ناو تۆڕی ''ئابڤێر''دا بەگەڕخست کە زانیاریی هەڵەیان بە ئەڵمانیییەکان دەدا و بەمەش دەزگای هەواڵگریی ئەڵمانیایان تا کۆتایی جەنگەکە هەڵخەڵەتاند.{{sfn|Blandford|2001|pp=23–24}}{{تێبینی| دزەکردنی بەریتانیییەکان بۆ ناو هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا ئەوەندە قووڵ و تەواوەتی بوو، کە تەنانەت یەک بریکاری ڕاستەقینەی ''ئابڤێر''یش لە بەریتانیادا نەمابووەوە. «دەیڤد کان»ی مێژوونووس دەڵێت بەریتانیییەکان «گەورەترین فێڵ و چەواشەکارییان لە مێژووی جەنگدا ئەنجام دا، لەو کاتەوەی کە تڕۆجانییەکان ئەسپە دارینە گەورەکەی یۆنانییەکانیان بە دەستی خۆیان ڕاکێشایە ناو شارە ئاهەنگگێڕەکەیانەوە».{{sfn|Kahn|1978|p=367}}}}{{تێبینی| هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ هاندانی ڕاپەڕینی دژەکۆڵۆنیاڵی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا لە ئیرلەندا (لەڕێگەی پەیوەندیکردن بە سوپای کۆماریی ئیرلەندی (١٩٢٢–١٩٦٩)وە) و لە هیندستان (لەڕێگەی بەستنی پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی سوپای نیشتمانیی هیندیدا) بێئاکام دەرچوون، چونکە بەریتانیییەکان بە شێوەیەکی کاریگەر ئەو هەوڵانەیان پووچەڵ کردبووەوە.{{sfn|Walton|2013|pp=47, 51}}}} دزەکردنی سۆڤییەت بۆ ناو ''ئابڤێر'' و سەرکەوتنەکانی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] دژی بریکارەکانی ئابڤێر زیاتر وێنەی هەوڵەکانی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیایان زڕاند.{{sfn|Stephan|2004|pp=45, 110, 114, 173}} مێژوونووس ئەلبێرت سیتۆن سەرنجێکی گرنگ دەربارەی شکستەکانی سوپای ئەڵمانیا لە ئەنجامی لاوازیی هەواڵگرییەوە دەخاتە ڕوو؛ ناوبراو ڕایدەگەیەنێت کە زۆرجار بڕیارەکان لەسەر بنەمای تێڕوانینە کەسیییەکانی هیتلەر دەدران، و هیتلەر دیدگای *خۆی* بەسەر زنجیرەی فەرماندەییی سەربازی و بڕیارەکانی بەڕێوەبردنی جەنگدا دەسەپاند.{{sfn|Seaton|1982|p=221}} ماکس هاستینگس ئاماژە بەوە دەکات کە لە ئەڵمانیای نازییدا، دەبوو هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکان بە شێوەیەک داڕێژرێنەوە تا لەگەڵ تێڕوانین و سنووری قبووڵکردنی هیتلەردا بگونجێن.{{sfn|Hastings|2016|p=65}} لەگەڵ ئەوەشدا، پێگە و ناوبانگی مێژووییی ''ئابڤێر'' لەلای زۆربەی مێژوونووسان بە نەرێنی دەمێنێتەوە. == سەرۆکەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! ژ. ! وێنە ! سەرۆکی ئابڤێر ! پلەی سەربازی ! دەستپێکی کار ! کۆتاییی کار ! لقی سەربازی |- | 1 | | [[فریدریش گێمپ]]<br /><small>(١٨٧٣–١٩٤٧)</small> | عەقید (Colonel) | ١ی کانونی دووەمی ١٩٢١ | حوزەیرانی ١٩٢٧ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 2 | | گونتەر شوانتس <br /><small>(١٨٨١–١٩٤٢)</small> | ڕائید (Major) | حوزەیرانی ١٩٢٧ | شوباتی ١٩٢٩ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 3 | [[پەڕگە:FBredow.jpg|100px]] | [[فێردیناند فۆن برێدۆ]]<br /><small>(١٨٨٤–١٩٣٤)</small> | موقەدەم (Lieutenant colonel) | شوباتی ١٩٢٩ | ٢ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 4 | [[پەڕگە:Kapitän zur See Konrad Patzig, first commanding officer of Admiral Graf Spee.jpg|100px]] | [[کۆنڕاد پاتسیگ]]<br /><small>(١٨٨٨–١٩٧٥)</small> | دەریاسالاری دواوە | ٦ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | [[ڕایخسمارینە]] (هێزی دەریایی) |- | 5 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|100px]] | [[ڤیلهێلم کاناریس]]<br /><small>(١٨٨٧–١٩٤٥)</small> | ئەدمیراڵ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | ١٢ی شوباتی ١٩٤٤ | [[کریگسمارینە]] (هێزی دەریاییی نازی) |- | 6 | | [[گەورگ هانسن]]<br /><small>(١٩٠٤–١٩٤٤)</small> | عەقید (Colonel) | ١٣ی شوباتی ١٩٤٤ | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | [[ڤێرماخت]] (سوپای سەربازی) |- | 7 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 101III-Alber-178-04A, Walter Schellenberg.jpg|100px]] | [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]]<br /><small>(١٩١٠–١٩٥٢)</small> | لیوا لە هێزەکانی [[ئێس ئێس]] | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | ٤ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |- | 8 | [[پەڕگە:Otto Skorzeny portait.jpg|100px]] | [[ئۆتۆ سکۆرزێنی]]<br /><small>(١٩٠٨–١٩٧٥)</small> | عەقید | ٥ی ئەیاری ١٩٤٥ | ٨ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئەڵمانیا||جەنگی جیھانیی دووەم|سیاسەت|مێژوو|جەنگی جیھانیی یەکەم}}{{پۆلی کۆمنز|Abwehr}} [[پۆل:نازیزم]] [[پۆل:دەسەڵاتخوازی]] [[پۆل:ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:مێژووی جوولەکەکانی ئەڵمانیا]] 66d14r0d7brq4jro0xgn8mst1do69lb 1673649 1673608 2026-09-23T16:39:31Z DiyarKamaran 50583 1673649 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = {{lang|de|Abwehr}} | native_name = | image = Bundesministerium der Verteidigung Berlin Spree.jpg | image_size = | alt = | caption = دەروازەی [[بەندلێربلۆک]]، بارەگای سەرەکیی {{lang|de|ئابڤێر}} | dates = ١٩٢٠–١٩٤٤ | disbanded = | country = [[ئەڵمانیا]] | branch = {{ubl|[[پەڕگە:War Ensign of Germany (1921–1933).svg|22px]] [[کۆماری ڤایمەر]]|[[پەڕگە:War ensign of Germany (1938–1945).svg|22px]] [[ئەڵمانیای نازی]]}} | type = [[ھەواڵگریی سەربازی]] | role = <!-- or | specialization = --> | size = | command_structure = فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان | garrison = [[بەندلێربلۆک]]، [[بەرلین]] | garrison_label = بارەگای سەرەکی | nickname = | patron = | motto = | colors = <!-- or | colours = --> | colors_label = <!-- or | colours_label = --> | march = | mascot = | anniversaries = | equipment = | equipment_label = | battles = [[جەنگی جیھانیی دووەم]] | battles_label = <!-- Commanders --> | commander1 = [[ڤیلهێلم کاناریس ]] | commander1_label = فەرماندەکان | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = | identification_symbol_label = | identification_symbol_2 = | identification_symbol_2_label = }} '''ئابڤێر''' ({{lang-de|Abwehr}}، بە واتای "بەرگری" یان "پەرچکردنەوە"، بەڵام لە چەمکە سەربازییەکاندا زیاتر بە واتای "دژەهەواڵگری" دێت) دەزگای [[ھەواڵگریی سەربازی]] ئەڵمانیا بوو بۆ هەردوو سوپای ''ڕایخسڤێر'' و ''ڤێرماخت'' لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ بۆ ١٩٤٤.{{sfn|Holmes|2009|p=2}}{{تێبینی|دەزگای ئابڤێر لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٨٦٦دا دروست ببوو، شێوازە سەرەتاییەکەی ئەم دەزگا [[پرووسیا|پرووسییە]] پێش دامەزراندنی دەوڵەتی هاوچەرخی ئەڵمانیا کەوتبوو؛ ئامانج لە دامەزراندنیشی کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری بوو بۆ حکومەتی پڕووسیا لە سەردەمی جەنگدا لەگەڵ نەمسا. بڕوانە: Lerner & Lerner, eds. (2004). ''Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security'', vol. 1, A–E, p. 2.}} ئەگەرچی [[پەیمانی ڤێرسای]] لە ساڵی ١٩١٩دا دروستکردنی هەر دەزگایەکی هەواڵگریی لە [[کۆماری ڤایمەر]] قەدەغە کردبوو،{{تێبینی|بە تایبەتی بەریتانیا و فەڕەنسا بە توندی دژی ئەوە بوون ئەڵمانیا خاوەنی هەر جۆرە دەزگایەکی هەواڵگری بێت، بۆیە هەوڵیان دا تا دەکرێت بەربەستی توند بخەنە سەر ئابڤێر.{{sfn|Paine|1984|p= 7}} }} بەڵام لە ساڵی ١٩٢٠دا لە ناو وەزارەتی بەرگریدا گروپێکی سیخوڕییان پێکهێنا و ناویان لێنا ''ئابڤێر''.{{تێبینی|واژەی ''Abwehr'' لە [[زمانی ئەڵمانی|زمانی ئەڵمانیدا]] بە واتای 'پەرچدانەوە' یان 'دوورخستنەوە' دێت؛ ئەم ناوە بۆ ئەوە هەڵبژێردرا تا جەخت لەسەر سروشتی بەرگریکارانەی ئەم بەشەی وەزارەتی سوپای ڕایخسڤێر بكرێتەوە لە دوای جەنگی جیهانیی یەکەم.{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p=2}} }} ئامانجی سەرەتایی ئابڤێر بریتی بوو لە بەرگریکردن لە سیخوڕیی بیانی؛ ڕۆڵێکی ڕێکخراوەیی کە دواتر گەشەکردنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=1}} لە سەردەمی جەنەڕاڵ کورت فۆن شلایخەر (کە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە ڕۆڵێکی دیاری لە بەڕێوەبردنی سوپای ڕایخسڤێردا هەبوو)، یەکە هەواڵگرییەکانی لقی جیاوازی سوپا لە ساڵی ١٩٢٩دا یەکخران و خرانە ژێر چاودێری "نوسینگەی وەزیر" (Ministeramt) لە وەزارەتی بەرگری. ئەم ڕێکخستنەوە ناوەندییە هەنگاوی سەرەکی بوو بۆ دروستبوونی ئەو دەزگا هەواڵگرییە گەورە و یەکگرتووەی کە دواتر بە ئابڤێر ناسرا. لە سەردەمی کۆماری ڤایمەر و ئەڵمانیای نازیدا، ئەڵمانیا بەسەر چەندین ناوچە یان بازنەی سەربازی دابەشکرابوو. هەر ناوچەیەک بەرپەرس بوو لە هێنانی سەربازی نوێ، مەشقپێکردن، و دابینکردنی پێداویستییەکانی سوپا ئابڤێر بۆ ڕێکخستنی کارەکانی لە ناوخۆی ئەڵمانیادا، بنکە و نووسینگەکانی خۆی ڕێک لەسەر شێواز و جوگرافیای ئەم بازنە سەربازییانە دابەش کردبوو؛ هەندێک وڵات بە فەرمی بێلایەن بوون، بەڵام ڕێگەیان دەدا لە چالاکییە هەواڵگرییەکانی ئەڵمانیا. ئابڤێر ئەم وڵاتانەی بەکاردەهێنا وەک بنکەیەک بۆ سیخوڕیکردن بەسەر وڵاتانی هاوپەیماناندا. لەگەڵ پەیوەستکردنی خاک و داگیرکردنی وڵاتانی تر لەلایەن [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیای نازییەوە]] (کە پێیان دەوت ڕایخی گەورە)، ئابڤێر تۆڕی نووسینگەکانی فراوانتر کرد بۆ ناو [[فەڕەنسا]]، [[پۆڵەندا]]، [[بەلجیکا]] و ناوچەکانی تر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بزووتنەوەی بەرگریی ناوخۆیی و دەستبەسەرداگرتنی زانیارییە سەربازییەکان لە کاتی [[داگیرکاریی ئەڵمانیا لە ئەورووپا]].{{sfn|Taylor|Shaw|1997|p=11}} لە ٤ی شوباتی ١٩٣٨دا، وەزارەتی بەرگری—کە لە ساڵی ١٩٣٥دا ناوەکەی گۆڕدرابوو بۆ وەزارەتی جەنگ—هەڵوەشێنرایەوە و کرا بە "فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان" کە ڕاستەوخۆ لەژێر فەرماندەییی [[ئەدۆڵف هیتلەر]] بوو.{{sfn|Newsome|2014|pp=950–951}} لە پێشتردا ئابڤێر زیاتر سەر بە وەزارەتی بەرگری/جەنگ بوو، بەڵام لە حوزەیرانی ١٩٣٨ەوە بوو بە دەزگای زانیاری و هەواڵگریی ڕاستەوخۆی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان [[ڤیلهێلم کاناریس]]، کە جێگری ئەدمیڕاڵ بوو لە هێزی دەریاییدا، وەک سەرۆکی سەرەکیی ئابڤێر جێگیرکرا و پلەکەی وەک یەکێک لە بەهێزترین کەسایەتییە هەواڵگرییەکانی ڕایخی سێیەم بەرز بووەوە.{{sfn|Taylor|1995|p=165}}{{تێبینی| ساڵانێکی زۆر فەرماندەییی باڵا (OKW) پێویستی بە دروستکردنی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆی نەبوو، چونکە بە تەواوی پشتی بە دەزگای ئابڤێر بەسەرکردایەتی کاناریس دەبەست, کاتێک لە ساڵی ١٩٤٣دا لە ژێر گوشاری شکستەکانی جەنگدا دواجار بەشێکی هەواڵگرییان لە ناو ئۆپراسیۆنەکاندا کردەوە، بەشەکە ئەوەندە پەراوێزخراو بوو کە تەنها لە سێ ئەفسەر پێکهاتبوو.}} [[بنکەی سەرەکی]] بارەگاکە کەوتبووە ناو کۆمەڵگەی ناوەندیی ناوچەی "بەندلێربلۆک" لە تەنیشت نووسینگەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، تاوەکو ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری و ڕاپۆرتە سیخوڕییەکان لەگەڵ فەرماندە سەربازییەکان بە خێرایی ئەنجام بدرێت. ناوی شەقامەکە لە سەردەمی جەنگدا تیرپیتز بوو لە [[بەرلین]]، بەڵام دوای جەنگی جیهانیی دووەم ناوی شەقامەکە گۆڕدرا بۆ ڕایخپیتش.{{تێبینی| ئەگەرچی بنکەی سەرەکی و ناوەندیی بڕیاردان لە بەرلین بوو، بەڵام لە واقیعدا چالاکییە مەیدانییەکان، کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، و بەڕێوەبردنی سەرچاوە و سیخوڕەکان لەلایەن بنکە ناوچەیییەکانەوە ئەنجام دەدران، لە هەر ناوچەیەکی سەربازیدا بنکەیەکی تایبەت هەبوو کە پێی دەوترا Abwehrstelle. ئەم بنکە مەیدانییانە دەسەڵاتێکی زۆر و سەربەخۆیییان لە جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا هەبوو، بۆیە گرنگیی کرداریی ئەوان بە کردەوە لە بارەگا سەرەکییەکەی بەرلین کەمتر نەبوو.}} == پێش کاناریس == دوای [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] و تێکشکانی ئەڵمانیا، بەپێی [[پەیمانی ڤێرسای]] چەندین سنووردارکردنی توند بەسەر [[هێزی سەربازی|هێزە سەربازییەکاندا]] سەپێنرا. حکوومەتی نوێی ئەڵمانیا ([[کۆماری ڤایمەر]]) تەنها ڕێگەی پێدرا سوپایەکی بچووک بە ناوی ڕایخسڤێر دروست بکات. لە ناو وەزارەتی بەرگریدا، بەشێکی زۆر بچووک بۆ کارە هەواڵگرییەکان دروستکرا کە ناونرا ئابڤێر. یەکەم بەرپەرسی ئابڤێر مەیجەر فریدریش گێمپ بوو. گێمپ پێشتر جێگری کۆلۆنێل ڤالتەر نیکۆلای (سەرۆکی هەواڵگریی ئیمپڕاتۆری لە سەردەمی جەنگی جیهانی ) بوو، بەهۆی کەمبوونی بودجە، سنووردارکردنە نێودەوڵەتییەکان، و نەبوونی ئەزموونی سەربەخۆ، گێمپ نەیتوانی دەزگایەکی هەواڵگریی بەهێز و کارا بنیاد بنێت، بۆیە لە ساڵانی سەرەتادا ئابڤێر دەزگایەکی لاواز بوو.{{sfn|Paine|1984|p=7}} لەو کاتەدا دەزگاکە تەنها لە سێ ئەفسەر و حەوت ئەفسەری خانەنشین، لەگەڵ دەستەیەکی کەمی کارمەندانی نووسینگە (نووسەر و تایپیست) پێکهاتبوو. کاتێک پلەی سەربازیی فریدریش گێمپ بەرزکرایەوە بۆ جەنەڕاڵ، بەپێی نەریتی سەربازی لە پۆستی سەرۆکی ئابڤێر لابدرا (چونکە پۆستەکە لەو کاتەدا بۆ پلەی مەیجەر یان کۆلۆنێل دەستنیشان کرابوو). شوێنگرەوەکەی، مەیجەر گونتهەر شڤانتس، ئەویش نەیتوانی ماوەیەکی درێژ لە پۆستەکەدا بێنێتەوە و سەردەمی سەرکردایەتیکردنی زۆر کورت بوو.{{sfn|Kahn|1978|pp=224–225}} زۆرێک لە ئەندامانی ڕایخسڤێر (کە بەشێکی زۆریان [[پرووسیا|پرووسی]] بوون) بایەخێکی زۆریان دەدا بە ڕاستگۆیی، ڕاشکاوی، ڕێزی سەربازی، و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لە مەیدانی جەنگدا لە چاوی زۆرێک لە ئەفسەرە نەریتییەکاندا، کارکردن لە دەزگای هەواڵگری و سیخوڕیدا بە ڕەفتارێکی "ناشەرەفەمەندانە"، فێڵبازانە و نەشیاو بۆ ئەفسەرێکی سەربازی دادەنرا، ئەم دیدگایە بووە هۆی ئەوەی زۆربەی ئەفسەرە لێهاتوو و پلەبەرزەکان ڕەتی بکەنەوە بەشداری لە کارەکانی ئابڤێردا بکەن، چونکە وەکو لاڕێبوون لە خزمەتی سەربازیی ڕاستەقینە سەیریان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|p=44}} تا دەیەی ١٩٢٠، ئابڤێر کە بە هێواشی گەشەی دەکرد، بەسەر سێ بەشدا دابەش ببوو: {{ordered list|type=upper-roman |[[سیخوڕیی سەربازی]] |پێوانەی کۆد و چاودێریکردنی ڕادیۆیی |[[دژە هەواڵگری|دژەسیخوڕی]]}} لە ساڵی ١٩٢٨دا، کادیرانی هەواڵگریی هێزی دەریایی ئەڵمانیا (ڕایخسماڕین) کەوتنە ژێر چەتری ئابڤێرەوە؛ ئەمەش بە مەبەستی دروستکردنی یەک دەزگای هەواڵگریی ناوەندی بۆ تەواوی هێزە چەکدارەکان.{{sfn|Kahn|1978|p=225}} بەپێی پەیمانی ڤێرسایی، ئەڵمانیا لە هەر جۆرە چالاکییەکی سیخوڕی و هەواڵگری قەدەغە کردبوو. بەڵام دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان، دەزگای ئابڤێر بە تەواوی پشتی کردە ئەم چالاکییانە، چونکە بڕوایان وابوو کە ڕێگرییەکانی هاوپەیمانان دووڕووانەیە و ڕێگە بە خۆیان دەدەن سیخوڕی بکەن بەسەر ئەڵمانیادا.{{sfn|Andrew|2018|p=573}} لەگەڵ بەهێزبوونی بزووتنەوەی [[نازیزم|نازی]] لە ئەڵمانیا و نەتەوەییبوونی سوپا، وەزارەتی بەرگری دەستی کرد بە چاوخشاندنەوە و ڕێکخستنەوەی پێکهاتەکانی دانانی کاپتن کونراد پاتزیگ لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٣٢دا وەک سەرۆکی ئابڤێر بڕیارێکی شۆککەر بوو، چونکە پاتزیگ ئەفسەرێکی هێزی دەریایی بوو، زۆربەی هەرە زۆری ئەفسەران و کارمەندانی ئابڤێر لە ناو هێزی وشکانییەوە (سوپا) هاتبوون، و نەریت بوو ئەفسەرێکی وشکانی سەرپەرشتییان بکات، نەک دەریەوانێک.{{sfn|Bassett|2011|p=93}} سەرەڕای ئەوەی پاتزیگ ئەفسەرێکی دەریایی بوو لە ناو دامەزراوەیەکی پڕ لە ئەفسەری وشکانیدا، توانستی کارگێڕیی خۆی سەلماند و ڕێزی فەرماندە باڵاکانی سوپای بەدەستهێنا؛ لەبەر ئەوەی [[لیتوانیا]] هاوسنوور بوو لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، پاتزیگ هاوکاریی سەربازیی نهێنیی لەگەڵ دەزگای سیخوڕیی لیتوانیا چڕ کردبووەوە، پاتزیگ خۆی لە هاوکاریی هەواڵگری لەگەڵ [[ئیتالیا|ئیتالیادا]] بەدوور دەگرت چونکە بڕوای وابوو سیستم و ڕەمزە نهێنییەکانیان زۆر لاوازن و لەلایەن هێزە دەرەکییەکانەوە بەئاسانی دەشکێنرێن.{{sfn|Bassett|2011|p=94}} سەرەڕای دەستکەوتەکانی پاتزیگ لە ڕێکخستن و بەهێزکردنی ئابڤێردا، هێزە جیاوازەکانی سوپای ئەڵمانیا (هێزی وشکانی، هێزی ئاسمانی، و هێزی دەریایی) هێشتا متمانەی تەواویان بە یەک دەزگای ناوەندی نەبوو، ئەم بەشانه دەستیان کرد بە دروستکردن و گەشەپێدانی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆیان (وەک بەشی Fremde Heere لە هێزی وشکانیدا)، کە لە کۆتاییدا بووە هۆی کێبڕکێی ناوخۆیی و دووبەرەکی لە نێوان دەزگا سەربازییەکاندا لە سەردەمی نازییەکاندا. دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان لە ساڵی ١٩٣٣، پاتزیگ بە نهێنی فەرمانی دا بە ئەنجامدانی فڕینی سیخوڕیی ئاسمانی بەسەر ناوچە سنوورییەکانی [[پۆڵەندا|پۆڵەندادا]] بۆ کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، [[ھێنریک ھیملەر]]، کە سەرقاڵی دروستکردنی ئیمپراتۆرییەتی هەواڵگریی خۆی بوو لە ڕێگەی ([[ئێس ئێس]])، ئەم سەرەڕۆیییەی پاتزیگی بە دەستوەردان لە سیاسەتی دەرەوە و هەڕەشە بۆ سەر دەسەڵاتی خۆی دەبینی. فەرماندەکانی سوپا لەوە دەترسان کە درککردنی پۆڵەندا بەو فڕینە سیخوڕییانە، وایان لێبکات ئامادەکاریی بەرگری چڕتر بکەنەوە و پلانە نهێنییەکانی ئەڵمانیا بۆ هێرشکردن بپووکێنێتەوە. [[ئەدۆلف هیتلەر]] لە ساڵی ١٩٣٤دا پەیماننامەیەکی دەستدرێژینەکردنی ١٠ ساڵەی لەگەڵ پۆڵەندا واژۆ کرد بۆ ئەوەی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئارام بکاتەوە تا پرۆسەی پڕچەککردنەوەی ئەڵمانیا جێبەجێ دەبێت. ئاشکرابوونی سیخوڕییەکانی ئابڤێر دەبووە هۆی تێکدانی ئەم مانۆڕە دیپلۆماسییە، بۆیە فەرمانی بە ڕاگرتنی بەپەلەی دان.{{sfn|Richelson|1995|p=96}} دوورخستنەوەی پاتزیگ لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ لە ناوەڕۆکدا سزایەکی سیاسی بوو بەهۆی تووڕەییی نازیە دەستەڵاتدارەکان لە ئۆپراسیۆنە ئاسمانییەکانی سنووری پۆڵەندا؛ بەڵام بۆ ئەوەی ناوبانگی سوپا نەکەوێتە ژێر پرسیارەوە، ڕەوانەی هێزی دەریایی کرایەوە و فەرماندەییی کەشتیی بڕبڕەی پشتی هێزی دەریایی پێسپێردرا، کەشتیی جەنگیی گیرفانی ناونیشانێک بوو ڕۆژنامەوانیی بەریتانی بۆ کەشتییە جەنگیییەکانی ئەڵمانیا (جۆری Panzerschiff) بەکاریان دەهێنا؛ چونکە بەپێی پەیمانی ڤێرسایی کێشی کەشتییەکان بۆ ١٠,٠٠٠ تۆن سنوردار کرابوو، بەڵام ئەڵمانیا بە تەکنەلۆژیای بەهێز چەک و زرێپۆشێکی قورسی لەسەر بچووککردبۆوە. هاتنی [[ڤیلهێلم کاناریس]] لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بووە خاڵی وەچەرخان لە مێژووی ئابڤێردا. کاناریس نەک هەر دەزگاكەی کردە بەهێزترین تۆڕی هەواڵگریی ئەڵمانیا، بەڵکو دواتر کردیە ناوەندێکی نهێنی بۆ بەرهەڵستکاریی ناوخۆیی دژی هیتلەر.{{sfn|Bassett|2011|pp=97–99}} == لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا == === پێش جەنگی جیهانیی دووەم === [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|وێنۆک|چەپ|[[ڤیلهێلم کاناریس]]]] بەر لەوەی کاناریس لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بە فەرمی ببێتە سەرۆکی ئابڤێر، پاتزیگ (سەرۆکی پێشوو) هۆشیاریی پێدا کە [[ھێنریک ھیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ]] بە توندی خەریکی پیلانگێڕین تا دەست بەسەر تەواوی دامەزراوە هەواڵگرییە سەربازی و مەدەنییەکانی ئەڵمانیادا بگرن، ئەم ئاگادارکردنەوەیە وای لە کاناریس کرد لە یەکەم ڕۆژی دەستبەکاربوونییەوە بە وشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ سەرکردەکانی [[ئێس ئێس]] و [[ئێس دی]] (دەزگای ئاسایش) بکات بۆ پاراستنی سەربەخۆییی ئابڤێر.{{sfn|Bassett|2011|pp=96–99}} هایدریچ کە لە ساڵی ١٩٣١ەوە سەرۆکایەتیی (ئێس دی)ی دەکرد، باوەڕێکی قووڵی هەبوو کە شکستی ئەڵمانیای ئیمپراتۆری لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا بە پلەی یەکەم بەهۆی لاوازی و ناکاریگەریی هەواڵگریی سەربازییەوە بووە. لەبەر ئەوە، ئابڤێری بە پێکهاتەیەکی نەریتی و کۆنەپەرست دەبینی کە توانای ڕووبەڕووبوونەوە نوێیەکان نییە.{{تێبینی| ڤالتەر نیکۆلای سەرۆکی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا بوو لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا. لە کتێبەکەیدا (Geheime Mächte - هێزە نهێنییەکان)، دۆڕانی ئەڵمانیای گەڕاندەوە بۆ لاوازیی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکان و بێتوانایی لە بەرەنگاربوونەوەی سیخوڕیی بەریتانیا و فەڕەنسا، ڕاینهارد هایدریچ بە توندی کەوتبووە ژێر کاریگەریی ئەم تێڕوانینە، بۆیە بڕوای وابوو بۆ ڕێگریکردن لە شکستی دووبارە، پێویستە دەزگایەکی هەواڵگریی گشتگیر و بێبەزەییانەی وەک (ئێس دی) دروست بکرێت کە بەسەر تەواوی جومگەکانی ئەڵمانیادا زاڵ بێت.{{sfn|Gerwarth|2012|p=84}} }} هایدریچ تەنیا بە چاودێریکردنی ئاسایشی ناوخۆ نەوەستایەوە، بەڵکو دەیویست تەواوی پرۆسەی کۆکردنەوەی زانیاری و هەواڵگریی سیاسی (لە ناوخۆ و دەرەوە) بباتە ژێر چەتری (ئێس دی) تا هەژموونی [[ئێس ئێس]] بەسەر تەواوی جومگە ئەمنییەکاندا ڕەها بکات.{{sfn|Gerwarth|2012|p=85}} کاناریس، کە شارەزای مامەڵە نهێنییەکانی پشت پەردە بوو، باوەڕی وابوو لە ڕێگەی دیپلۆماسیی نهێنی و نیشاندانی نەرمیی سیاسی، دەتوانێت جڵەوی هیملەر و هایدریچ بگرێت و ڕێگە نەدات دەست بێننە ناو کاروباری ئابڤێرەوە. ئەگەرچی هەوڵی دەدا پەیوەندییەکی دۆستانە لەگەڵیاندا بپارێزێت، بەڵام دوژمنایەتیی نێوان ئابڤێر و ئێس ئێس بە دەستبەکاربوونی کاناریس ڕانەوەستا. ململانێی ئابڤێر تەنیا لەگەڵ دروستبوونی ئیمپراتۆرییەتی ئەمنیی (ئێس ئێس) و (ئێس دی)دا نەبوو، بەڵکو سیستەمی ئەڵمانیای نازی گیرۆدەی جۆرێک لە پەرتەوازەییی دامەزراوەیی بوو لە باری تەکنیکیدا، لە جیاتی دروستکردنی یەک ناوەندی نیشتمانیی بەیەکگەیشتوو بۆ بڕین و ڕەمزشکێنیی پەیوەندییە بەتەلەلکەکان، دەزگا جیاوازەکان (لە ناویشیاندا ئابڤێر) هەریەکەیان بە سەربەخۆ هەوڵیان دەدا ڕکابەری بکەن و کۆنتڕۆڵی تەواوی سیستەمی هەواڵگریی پەیوەندییەکان (COMINT) بکەن، کە ئەمەش بووە هۆی بەفیڕۆدانی سەرچاوە سەربازییەکان و شڵەژانی زانیارییەکان. بۆ نموونە، کێشەی فرەیی دەزگاکانی ڕەمزشکێنی: لە ئەڵمانیای نازی، هەواڵگریی پەیوەندییەکان و ڕەمزشکێنی ڕووبەڕووی دابەشبوونێکی سەخت بووەوە: * ئابڤێر: بەشی ڕەمزشکێنیی سەر بە هێزە چەکدارەکانی بەڕێوەدەبرد. * بی دینست (B-Dienst): دەزگای گوێگرتن و ڕەمزشکێنیی هێزی دەریایی ئەڵمانیا بوو کە لە شکاندنی کۆدەکانی کەشتیگەلی بەریتانیادا زۆر لێهاتوو بوو و حەزی نەدەکرد زانیارییەکان بە دەزگاکانی تر بدات. * پێرس زێد ئێس (Pers Z S): بەشی هەواڵگری و ڕەمزشکێنیی دیپلۆماسیی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا بوو کە چاودێریی پەیوەندییە سیاسییەکانی دەوڵەتانی تری دەکرد. کەمیی هەماهەنگی لە نێوان ئەم لایەنانەدا بووە هۆی ئەوەی زانیارییە نهێنییەکان هاوبەش نەکرێن و هێزێکی ناوەندیی بەهێزی ڕەمزشکێنی دروست نەبێت.{{sfn|Richelson|1995|p=86}} لە ساڵی ١٩٣٧دا، هیتلەر و هایدریچ پیلانێکی مەترسیداریان دژی دەستەی فەرماندەییی سوپای سۆڤییەت (بە سەرۆکایەتیی مارشاڵ میخائیل توخاچێڤسکی) داڕشت. ئامانجەکە ئەوە بوو بەڵگەنامەی ساختە بۆ [[جۆزێف ستالین|ستالین]] بنێرن کە گوایە فەرماندە باڵاکانی سوپای سۆڤییەت خەریکی پیلانگێڕین لەگەڵ ئەڵمانیادا، تا ببنە هۆی دروستبوونی شڵەژان و پاکتاوکردنی ناوخۆیی لە سوپای سۆڤییەتدا. هەر بۆیە بارودۆخەکە لە ساڵی ١٩٣٧دا گەیشتە لووتکە کاتێک هیتلەر بڕیاریدا یارمەتی [[جۆزێف ستالین]] بدات لە [[پاکتاوکردنی مەزن|پاکتاوکردنی]] [[سوپای سوور|سوپای سۆڤییەتدا]]. لە ساڵانی ١٩٢٠کانەوە (لە سەردەمی [[کۆماری ڤایمەر]])، سوپای ئەڵمانیا و سوپای سووری سۆڤییەت هاوکاریی نهێنیی سەربازییان لە بوارەکانی مەشق، تاقیکردنەوەی تانک و فڕۆکە، و ئاڵوگۆڕی زانیاری هەبوو. زۆربەی ئەفسەرە باڵاکانی ئەڵمانیا پەیوەندیی نزیکی کەسییان لەگەڵ فەرماندە سۆڤییەتییەکاندا دروستکردبوو. کاتێک هیتلەر و هایدریچ بڕیاریان دا بەڵگەنامەی ساختە دژی مارشاڵ توخاچێڤسکی و فەرماندە سۆڤییەتییەکان دروست بکەن تا ستالین پاکتاویان بکات، هیتلەر ترسا ئەگەر ئەفسەرانی سوپا بزانن، بە نهێنی هاوڕێ سۆڤییەتییەکانیان ئاگادار بکەنەوە و پلانەکەی تێکبدەن. لەسەر ئەم بنەمایە، تیمە تایبەتەکانی ئێس ئێس بە هاوکاری شارەزایانی دزی لە پۆلیسی تاوانکاری (Kriminalpolizei)، هەڵیانکوتایە سەر پەڕگە نهێنییەکانی دەستەی گشتیی فەرماندەیی و ئابڤێر و ئەو بەڵگەنامانەیان برد کە پەیوەندییان بە هاوکاریی ئەڵمانیا و سۆڤییەتەوە هەبوو. بۆ شاردنەوەی دزییەکان، لەو شوێنانەی هەڵیانکوتابووە سەریان ئاگریان بەردا، کە بارەگای سەرەکیی ئابڤێریشی تێدا بوو. ئاگربەردان لە بارەگای سەرەکیی ئابڤێر دەستپێشخەرییەکی بێپێشینە بوو لە ململانێی دەزگا ئەمنییەکانی ئەڵمانیادا، کە ڕوونی کردەوە ئێس ئێس ئامادەیە ڕادیکاڵترین ڕێکار بەرانبەر بڕیارگەی سەربازیی وڵاتەکەش بگرێتە بەر.{{sfn|Schellenberg|2000|pp=25–27}} === ڕێکخستنەوەی ١٩٣٨ === بەر لە گۆڕانکارییە پێکهاتەیییەکانی ساڵی ١٩٣٨، ئابڤێر تەنیا بەشێکی بچووکی بەڕێوەبردنی ئاسایی بوو لە ناو وەزارەتی بەرگری هێزە چەکدارەکاندا، کاتێک کاناریس بووە سەرۆکی دەزگاکە، هەم ڕێژەی کارمەندانی بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد کرد و هەم ڕووبەری دەسەڵاتە کارگێڕییەکانی گەورەتر کرد، تا ئەوەی ئابڤێری کردە ڕێکخراوێکی سەربەخۆتر.{{sfn|Blandford|2001|p=18}} لەگەڵ بەخۆیەوەبینینی گەشەیەکی خێرا لە ژمارەی کارمەنداندا، ئابڤێر لە نێوان ساڵانی ١٩٣٥ و ١٩٣٧دا لە کەمتر لە ١٥٠ کارمەندەوە زیادی کرد بۆ نزیکەی هەزار کارمەند.{{sfn|Bassett|2011|p=114}} کاناریس لە ساڵی ١٩٣٨دا دەزگاکەی ڕێکخستەوە و ئابڤێری دابەش کرد بۆ سێ بەشی سەرەکی: * '''بەشی ناوەندی''' (Abteilung Z): وەک مێشکی ئاڕاستەکار بۆ دوو بەشەکەی تر کاری دەکرد، هەروەها کاروباری کارمەندان و دارایی لەئەستۆ دەگرت، لەوانەش دانی مووچەی سیخوڕەکان. لە تەواوی سەردەمی سەرکردایەتیی کاناریسدا، لەلایەن ژەنەڕاڵ مایۆر هانس ئۆستەرەوە سەرۆکایەتی دەکرا. * '''لقی دەرەوە'''، (''"Amtsgruppe Ausland"'' بە ئەڵمانی) (دواتر بە '''گرووپی هەواڵگریی دەرەکی''' ناسرا) دووەم ژێربەشی ئابڤێر بوو و چەندین ئەرکی هەبوو: *# هەماهەنگیی فەرمی لەگەڵ فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و دەستەی گشتیی فەرماندەییی هێزەکان، *# هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا لەسەر بابەتە سەربازییەکان، و *# هەڵسەنگاندنی بەڵگەنامە دەستبەسەرداگیراوەکان و هەڵسەنگاندنی ڕۆژنامەگەری و پەخشی ڕادیۆییی دەرەکی. ئەم پەیوەندییە لەگەڵ ئۆ کا ڤێ (OKW) بەو مانایە بوو کە لقی دەرەوە مەرجەعی ڕێگەپێدراو بوو بۆ داواکردنی پشتیوانیی ئابڤێر بۆ ئەرکێکی دیاریکراو. * '''ئابڤێر''' لە سێ بەشی سەرەکی پێکدەهات و ناونیشانی "لقی دژەهەواڵگری"یان لێندرابوو، بەڵام لە ڕاستیدا سەرنجی لەسەر کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو. دابەشکرابوو بۆ ئەم بوار و بەرپرسیارێتییانەی خوارەوە: ** '''I.''' کۆکردنەوەی هەواڵگریی دەرەکی (زیاتر دابەشکرابوو بەپێی پیتەکان، بۆ نموونە ''ئابڤێر'' I-Ht) **: '''G''': بەڵگەنامەی ساختە، وێنە، پەیوەندییەکان، پاسپۆرت، ماددە کیمیایییەکان **: '''H West''': سوپای ڕۆژئاوا (هەواڵگریی سوپای ئەنگلۆ-ئەمریکی) **: '''سوپاکانی بێگانەی ڕۆژهەڵات (H Ost)''': سوپای ڕۆژهەڵات (هەواڵگریی سوپای سۆڤییەت) **: '''Ht''': هەواڵگریی تەکنیکیی سوپا **: '''I''': پەیوەندییەکان{{snd}}دیزاینکردنی ئامێرە بێپێلەکان، کارکەرانی بێپێل **: '''K''': ئۆپراسیۆنەکانی کۆمپیوتەر/شیکردنەوەی ڕەمزەکان (کڕیپتۆئەنالیز) **: '''L''': هەواڵگریی ئاسمانی **: '''M''': هەواڵگریی دەریایی **: '''T/lw''': هەواڵگریی تەکنیکیی ئاسمانی **: '''Wi''': هەواڵگریی ئابووری **: بەشی I-T بۆ هەواڵگریی تەکنیکی وابەستەی ''ئابڤێر'' I بوو. لە سەرەتادا ''ئابڤێر'' I–K یەکەیەکی توێژینەوەی تەکنیکی بوو، بەشێکی زۆر بچووک بوو بە بەراورد بە هاوتا بەریتانییەکەی، [[بلێچلی پارک]]. دواتر لە کاتی جەنگدا گرنگییەکەی زیادی کرد تا لە قەبارە و توانادا هاوتا بێتەوە لەگەڵ هاوتا بەریتانییەکەی. ** '''II.''' تێکدەرکاری: ڕاسپێردرابوو بە ئاڕاستەکردنی پەیوەندیی نهێنی/قۆستنەوەی کەمینە ناڕازییەکان لە وڵاتانی دەرەوە بۆ مەبەستی هەواڵگری. **: فەوجی براندنبۆرگ، کە لقێک بوو لە گرووپی II-T (هەواڵگریی تەکنیکی)، وابەستەی ''ئابڤێر'' II بوو و هیچ پەیوەندییەکی بە هیچ لقی دیکەی دەرەوەی گرووپی II-Tی ''ئابڤێر'' IIـەوە نەبوو.{{تێبینی|هەندێک جار وەک 'براندنبۆرگەکان' یان 'فەوجی براندنبۆرگ' ئاماژەی پێ دەکرێت، فەوجی براندنبۆرگ یەکەم یەکەی [[هێزە تایبەت|هێزە تایبەتەکانی]] ئەڵمانیا بوو کە هاوشێوەی کۆماندۆکانی بەریتانیا بوو.}} ** '''III.''' بەشی [[دژەهەواڵگری]]: بەرپڕسیار بوو لە ئۆپراسیۆنەکانی دژەهەواڵگری لە پیشەسازیی ئەڵمانیا، بڵاوکردنەوەی زانیاریی ساختە، دزەکردنە ناو دەزگا هەواڵگرییە بیانییەکان، و لێکۆڵینەوە لە کردەوەکانی تێکدان لەسەر خاکی ئەڵمانیا. وابەستە بە ''ئابڤێر'' III ئەمانە بوون: *** '''IIIC''': نووسینگەی دەسەڵاتی مەدەنی *** '''IIIC-2''': نووسینگەی کەیسەکانی سیخوڕی *** '''IIID''': نووسینگەی چەواشەکاری (زانیاریی هەڵە) *** '''IIIF''': نووسینگەی بریکارەکانی دژەسیخوڕی *** '''IIIN''': نووسینگەی پۆستە ئەفسەرانی پەیوەندیی ''ئابڤێر'' لەگەڵ فەرماندەیییەکانی باڵای سوپا، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە) دامەزرێندرابوون، و ئەم ئەفسەرانەی پەیوەندی داواکارییە هەواڵگرییە دیاریکراوەکانیان دەیگواستەوە بۆ بەشە ئۆپراسیۆنییەکانی ''ئابڤێر''. فەرماندەییی ''ئابڤێر'' (I) لەلایەن عەقید هانس پیکنبرۆکەوە دەکرا،{{sfn|Kahn|1978|p=236}} ''ئابڤێر'' (II) لەلایەن عەقید ئێروین فون لاهۆسن و ''ئابڤێر'' (III) لەلایەن عەقید فرانز-ئێکارد فون بێنتیڤێنی (١٨٩٦–١٩٥٨) فەرماندەیی دەکرا. ئەم سێ ئەفسەرە ناوەڕۆکی سەرەکیی ئابڤێریان پێکهێنابوو.{{sfn|Bassett|2011|p=115}} === ئاست / ئابڤێرشتێلە === لە ژێر ئەو پێکهاتەیەی لە سەرەوە ڕوونکراوەتەوە، ''ئابڤێر'' وێستگەیەکی ناوچەییی لە هەر ناوچەیەکی سەربازی لە ئەڵمانیا (''"Wehrkreis"'' - ڤێرکرایس) دادەنا، کە پێی دەوترا ''''ئابڤێرشتێلە'''' (Abwehrstelle) یان ''''ئاست'''' (Ast). بەپێی مۆدێلی خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەلی ئەڵمانی{{تێبینی| (TO&E) لە زاراوەی سەربازیدا بە واتای «خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەل» یان «پێوەرنامەی ڕێکخستن و تەجهیزات» دێت، کە بە وردی ژمارەی ئەفسەران، سەربازان، چەک و کەرستەکانی یەکەیەکی سەربازی دیاری دەکات تا وەک یەکەیەکی تەواو ئامادەی شەڕ ئەژمار بکرێت. بنکەی هامبۆرگ (Ast Hamburg) بەهۆی پێگە جوگرافی و دەریایییەکەیەوە زیاتر سەرنجی لەسەر هەواڵگریی دەریایی (ئابڤێر I-M) و سیخوڕی لە ئەمریکا و بەریتانیا بوو، بۆیە بەشێکی بەردەوامی سەر بە ئابڤێر II (تێکدان) لە خۆ نەدەگرت.}} بۆ بارەگای سەرەکیی ''ئابڤێر''، هەر ''ئاست''ێک بە شێوەیەکی ئاسایی دابەش دەبوو بۆ ئەو بەشانە: {{ordered list|type=upper-roman |سیخوڕی |تێکدان |دژەهەواڵگری}} پێکبەستنی بەرپرسیارییەتیی بنکە ناوچەیییەکان (Ast) ڕاستەوخۆ بە بارەگای سەرەکی لە [[بەرلین]] و کاناریس، هەوڵێک بوو بۆ پاراستنی یەکپارچەییی بڕیارە هەواڵگرییەکان. کاناریس پێشینەی کارەکانی لە ئۆ کا ڤێ (OKW) و لە دوای ساڵی ١٩٤١یشەوە ڕاستەوخۆ لە هیتلەرەوە وەردەگرت. هەرچەندە لە ڕووی تیۆرییەوە پلانی گشتی لە بەرلینەوە دەردەچوو، بەڵام لە کرداردا دەسەڵاتێکی زۆر درابوو بە وێستگە ناوچەیییەکان لە داڕشتن و جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا. ئەم ناسەنتەریبوونە بووە هۆی نەبوونی هاوئاهەنگیی بەهێز، دووبارەبوونەوەی ئەرکەکان، و دواجار دابەزینی توانای ئابڤێر لە کۆکردنەوەی هەواڵگریی ورددا. ئابڤێر پشتی بە نێوەندگیری کەسانی سێیەم دەبەست بۆ دۆزینەوە، پشکنین (Vetting)، و ئامادەکردنی ئەو کەسانەی گونجاو بوون بۆ سیخوڕیکردن. زۆربەی بریکارە مەیدانییەکان هاووڵاتیی مەدەنی بوون کە بەهۆی پارە یان بەرژەوەندیی کەسییەوە کاریان دەکرد، نەک ئەفسەر یان سەربازی سوپا. نەبوونی ڕاهێنانی بەهێز و وەرگرتنی بەکۆمەڵی بریکارەکان بووە هۆی ئەوەی زۆربەیان شارەزاییی پێویستیان نەبێت؛ ئەمەش وایکرد سیخوڕەکانی ئابڤێر لە وڵاتانی وەک بەریتانیا و ئەمریکا بە ئاسانی ئاشکرا ببن یان بکەونە داوی سیستەمی سیخوڕیی دوولایەنە {{تێبینی: سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەگەڕخستراوەتەوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}}. پێدەچێت جەختکردنەوە لەسەر وەرگرتنی کارمەندان زۆر زیاتر لەسەر "چەندایەتی" بووبێت نەک "چۆنایەتی". ئاستی نزم و لاوازی کەسانی وەرگیراو زۆرجار دەبووە هۆی شکستی ئەرکەکانی ''ئابڤێر''.{{تێبینی|بەڵگەی ئەنجامدانی ژێر ئاستی پێوەری ''ئابڤێر'' بەستراوە بە دامەزراندنی کارمەندانەوە لە بەڵگەنامە سەربازییە ئەمریکییە پەردە لەسەر هەڵگیراوەکاندا ئاماژەی پێ کراوە. بڕوانە German Espionage and Sabotage against the United States. ''O.N.I. Review'' [Office of Naval Intelligence] 1, no. 3 (Jan. 1946): 33–38. [Declassified]. تێکستی تەواو لە ڕێگەی سەرچاوەی ئۆنلاینەوە دەست دەکەوێت: {{cite web|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |title=German Espionage and Sabotage Against the U.S. In World War II |access-date=2013-08-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011205033841/http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |archive-date=2001-12-05 }} (سەردانیکراوە لە ٢٠ی کانونی یەکەمی ٢٠١٤).}} === پێکهاتەی ئۆپراسیۆنی لە وڵاتانی بێلایەندا === لە وڵاتانی بێلایەندا، ''ئابڤێر'' زۆرجار ڕێکخستنەکانی دەشاردەوە لە ڕێگەی لکاندنی کارمەندانی بە باڵیۆزخانەی ئەڵمانیا یان نوێنەرایەتییە بازرگانییەکانەوە. ئەم پۆستانە بە "ڕێکخراوەکانی جەنگ" (''"Kriegsorganisationen"'' یان ''"KO"''کان بە ئەڵمانی) ناودەبردران.{{sfn|Kahn|1978|p=243}} لە کاتی جەنگدا، [[ئیسپانیا]] لەژێر فەرمانڕەواییی جەنەڕاڵ فرانکۆدا بێلایەن بوو بەڵام هاوسۆزێکی نزیکی هێزەکانی تایتان (مەحوەر) بوو؛ بەوهۆیەوە ئابڤێر توانی تۆڕێکی فراوان (هەم Ast و هەم KO) لەسەر خاکی ئیسپانیا بۆ چاودێریکردنی جەبەلگوتار (Gibraltar) و کەشتیگەلی هاوپەیمانان دامەزرێنێت. لە بەرامبەردا، [[ئیرلەندا]] بێلایەنییەکی توندی دەپاراست و لەژێر چاودێریی بەرگریی بەریتانیادا بوو، بۆیە ئابڤێر نەیتوانی هیچ پێگەیەکی فەرمیی تێدا بکاتەوە. لە ناوچە داگیرکراوەکان یان دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا، ئابڤێر تۆڕەکەی بەسەر دوو ئاستدا دابەش دەکرد: * (Alst): وێستگەی ئاڕاستەکار یان سەرەکی کە سەرپەرشتیی ناوچەیەکی جوگرافیی گەورەی دەکرد. * Abwehrnebenstellen: بنکەی لاوەکی یان هاوپێچ کە وابەستەی وێستگە سەرەکییەکان بوون و بۆ راپەڕاندنی ئەرکە مەیدانییە خێراکان لە شارە بچووکەکاندا بەکاردەهێنران. بنکە سەرەکییە ناوچەیییەکان (Alsts) بەتەواوی وابەستەی وێستگەی هەرێمیی ناوچەکە (Ast) بوون. ئەم پێکبەستنە بڕیاری ئۆپراسیۆنیی لە ئاستی هەرێمیدا کۆدەکردەوە پێش ئەوەی ڕاپۆرتەکان ڕەوانەی بەشی ناوەندی (Abteilung Z) لە بەرلین بپەڕێنرێنەوە. ڕێکخراوەکانی جەنگ (KOs) لە وڵاتانی بێلایەندا تەنیا تا ئەو کاتە کاریان دەکرد کە ئەڵمانیا هێزی باڵادەست بوو یان وڵاتە بێلایەنەکان لە ترسی پەلاماری نازییەکان توانای هەڵوێستوەرگرتنیان نەبوو. دوای ساڵی ١٩٤٢ و هەڵگەڕانەوەی هاوسەنگیی جەنگەکە بەلای هاوپەیماناندا (بە تایبەتی ئەمریکا و بەریتانیا)، ئەم وڵاتانە لەژێر پەستای دیپلۆماسیدا ئەندامانی ئابڤێریان ئاودیو و دەربەدەر کرد.{{sfn|Kahn|1978|pp=243–248}} == ئۆپراسیۆنەکانی پێش جەنگ == پێش دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]]، ئابڤێر پشتیوانی لە بزووتنەوە نەتەوەییەکانی [[ئۆکراینا]] (وەک ڕێکخراوی نەتەوەپەروەرانی ئۆکراینا) دەکرد تا وەک کارتێکی پەستان و سیخوڕی دژی یەکێتیی سۆڤییەت بەکاریان بێنێت، و بۆ لاوازکردنی [[بەریتانی ڕاج|بەریتانیای ڕاج]]، ئابڤێر پەیوەندیی لەگەڵ سەرکردە و بزووتنەوە سەربەخۆخوازەکانی [[هیندستان]] دروستکرد، و بەرپابوونی هاوپەیمانیی [[وڵاتانی تەوەر]] وایکرد ئابڤێر و هەواڵگریی سەربازیی ژاپۆن بەشێک لە زانیارییە سیخوڕییەکانیان سەبارەت بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[ئاسیا]] بگۆڕنەوە.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=64–66}} تەنانەت دزەکردنێکی بەرچاو هەبوو بۆ ناو قەبارەی توانای پیشەسازی و توانای ئابووریی ویلایەتە یەکگرتووەکان،{{تێبینی|پێش چوونی ئەمریکا بۆ ناو جەنگ، ئابڤێر تۆڕێکی سیخوڕیی لە ئەمریکا خستبووە کار بۆ کۆکردنەوەی زانیاری لەسەر کارگەکان، بەرهەمهێنانی ئاسن، نەوت و کەرستەی جەنگی تا هەڵسەنگاندن بۆ توانای ئابووریی ئەمریکا بکەن.}}{{sfn|Kahn|1978|pp=85–88}} و زانیاری لەلایەن ئابڤێرەوە سەبارەت بە توانای سەربازیی ئەمریکا و نەخشەسازیی حاڵەتە نەخوازراوەکان کۆکرایەوە.{{تێبینی|زانیارییە کۆکراوەکان بریتی بوون لە پلانە سەربازییە ئەگەرییەکانی فەرماندەییی ئەمریکا و ئاستی ئامادەییی سوپای ئەمریکا، تا نازییەکان بزانن ئەمریکا چەندە ئامادەیە بۆ وەڵامدانەوە لە حاڵەتی هەڵگیرسانی جەنگی نێودەوڵەتی.}}{{sfn|Leverkuehn|1954|p=98}} لە ئاداری ١٩٣٧دا، [[پاول تۆمێل]]، ئەفسەری پلەباڵای ئابڤێر، بە نهێنی دەستی کرد بە سیخوڕیکردن دژی ئەڵمانیای نازی. تۆمێل بەهۆی پلەکەیەوە دەستی بە نهێنییە زۆر گرنگەکانی سەربازی و هەواڵگری دەگەیشت و زانیارییەکانی ڕادەستی هەواڵگریی چێکۆسلۆڤاکیا دەکرد، ئەوانیش ڕەوانەی [[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|دەزگای هەواڵگریی بەریتانیان]] (SIS/MI6) دەکرد لە [[لەندەن]]. هەواڵگریی بەریتانیا ناوی کۆدی A-54ی بۆ تۆمێل دانا تا ناسنامەکەی بپارێزێت؛ بەم هۆیەوە پێش هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیی دووەم، بەریتانییەکان زانیاریی وردیان سەبارەت بە نەخشە سەربازییەکان، کاتی هێرشەکان، و پێکهاتەی ناوخۆییی دەزگا هەواڵگرییەکانی نازییەکان پێدەگەیشت.{{sfn|Kochanski|2022|p=113}} تۆمێل زانیاریی سەبارەت بە "توانا سەربازییەکان و ئامانجەکان" و "زانیاریی ورد سەبارەت بە ڕێکخستن و پێکهاتەی ''ئابڤێر'' و ئێس دی (SD)" لەگەڵ "پێکهاتەی جەنگیی نزیکەی تەواوی سوپای زەمینی (ڤێرمات) و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە)، و نەخشەکانی ئامادەباشیی ئەڵمانیا" دابین کرد؛ و دواتریش "ئاگادارکردنەوەی پێشوەختەی دا لەسەر لکاندنی هێرشکردنە سەر سودێتینلاند لەلایەن ئەڵمانیاوە، هەروەها داگیرکردنی [[چێکۆسلۆڤاکیا]] و [[پۆڵەندا]]."{{sfn|Richelson|1995|p=84}} لە شوباتی ١٩٣٨دا، هیتلەر سەرکردایەتیی تەواوی سوپای گرتە دەست و وەزارەتی جەنگی هەڵوەشاندەوە، بەمەش دەسەڵاتی بڕیاردانی سەربازیی خستە ژێر چنگی خۆی، هیتلەر ڕایگەیاند کە پێویستی بە پیاوانی زیرەک و هەواڵگر نییە لەژێر فەرماندەیییەکەیدا، بەڵکو پیاوانی دڕندەی دەوێت، تێڕوانینێک کە بە دڵی کاناریس نەبوو.{{تێبینی| مەبەستی هیتلەر لە «پیاوانی دڕندە»: هیتلەر پێی وابوو سەرکەوتن لە جەنگدا بە شیکاریی عەقڵانی و هێمنانەی هەواڵگری بەدەستنایەت، بەڵکو پێویستی بە فەرماندەی گوێڕایەڵ و دڵڕەق هەیە کە بێ دوودڵی و بێ ڕەچاوکردنی ئیتیکی سەربازی، فەرمانە توندوتیژەکان جێبەجێ بکەن، ئەدمیراڵ کاناریس ئەفسەرێکی ڕۆشنبیر و تەقلیدی بوو؛ بڕوای وابوو کاری هەواڵگری پێویستی بە عەقڵ، فێڵ، و دیپلۆماسییە، نەک توندوتیژیی کوێرانە. ئەم لێدوانەی هیتلەر نیشانەی سووک سەیرکردنی کارەکانی ئابڤێر بوو لەلایەن نازییەکانەوە، کە دواجار کاناریس و ئەفسەرەکانی بەرەو هەڵوێستی دژەنازی و پلانگێڕی برد.}}{{sfn|Bassett|2011|pp=142–143}} سەرەڕای بێزاریی لە لێدوانە توندوتیژەکانی هیتلەر و دژایەتیی کەسیی بۆ بڕیارەکانی، کاناریس لەسەر ئاستی ئۆپراسیۆنی بەردەوام بوو لە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی نازییەکان. پیش جەنگ، ''ئابڤێر'' تۆڕی سیخوڕیی خۆی لە ناو [[نەمسا|نەمسادا]] بەهێز کرد، پشتیوانیی لە لایەنگرانی نازی دەکرد و پڕوپاگەندەی بڵاودەکردەوە؛ بەمەش خۆیان خەریک کردبوو بە ئامادەکردنی زەمینەی سیاسی و ئایدۆلۆژی بۆ [[ئانشلوس|لکاندنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە، کە لە ئاداری ١٩٣٨دا بێ بەرگری ڕوویدا.{{sfn|Bassett|2011|pp=148–149}} مانگێک دواتر، ئابڤێر هەمان تەکتیكی لە چێکۆسلۆڤاکیا دووبارە کردەوە. ئابڤێر بە نهێنی پشتیوانیی دارایی و لۆجیستیی لایەنە ئەڵمانییە جیاخوازەکانی ناو ناوچەی سودێتینلاند (بە تایبەتی حیزبی ئەڵمانیی سودێتین) دەکرد بۆ دروستکردنی پشێوی، خۆپیشاندان و کردەوەی تێکدەرانە، ئامانجی هیتلەر ئەوە بوو لە ڕێگەی ئابڤێرەوە وا نیشان بدات کە کەمینەی ئەڵمانی لە چێکۆسلۆڤاکیا لەژێر چەوسانەوەدان، تا بێئارامییەکە بگەیەنێتە ئاستێک کە بیانووی سەربازیی بەدەستەوە بدات بۆ داگیرکردن و لکاندنی [[سودێتینلاند]].{{sfn|Bassett|2011|pp=118–119}} لە بەهاری ساڵی ١٩٣٨، بەشێک لە دیپلۆماتکاران و فەرماندە سەربازییە کۆنەپەرست و پارێزگارەکانی ئەڵمانیا پێیان وابوو داواکارییە توندەکانی هیتلەر بۆ گرتنی سودێتینلاند دەبێتە هۆی وەڵامدانەوەی سەربازیی بەریتانیا و فەڕەنسا. ئەوان دڵنیا بوون کە ئەڵمانیا هێشتا ئامادە نییە بۆ جەنگێکی بەرفراوان و دووبارەبوونەوەی کارەساتی جەنگی جیهانیی یەکەم وێرانکەر دەبێت. لە ئەنجامدا، گرووپێکی پلانگێڕ لە دەوری ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین فون ڤیتزلێبن]] و ئەدمیراڵ کاناریس پێکهات.{{sfn|Hildebrand|1973|pp=70–71}} لە درێژەی ئەم پرۆسەیەدا، کاناریس و ژێردەستەکانی وەک [[هێلموت گرۆسکورت]] تا ئەو ڕادەیەی لە توانایاندا بوو کاریان دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگ. هاوکات کاناریس بەشداریی لە پیلانی سەرکردە سەربازییەکاندا دەکرد بۆ ئەنجامدانی کودەتا دژی هیتلەر، و هەوڵی دەدا کەناڵی پەیوەندیی نهێنی لەگەڵ بەریتانییەکاندا بکاتەوە؛ چونکە دڵنیا بوو هیتلەر [[ئەورووپا]] بەرەو جەنگ دەبات.{{sfn|Bassett|2011|pp=147–164}} پێش دەستپێکردنی داگیرکاریی پۆڵەندا، ئابڤێر تەنەنات نێردراوێکی تایبەت بە ناوی «ئێڤالد فون کلایست-شمێنزین» ڕەوانەی لەندەن کرد تا لە مەترسییەکە ئاگاداریان بکاتەوە.{{sfn|Weinberg|2005|p=585}} دژایەتیکردن و بنکۆڵکردنی حکوومەتی نازی لە ڕێگەی گەیاندنی هۆشداریی نهێنی بۆ هاوپەیمانان، تەنیا لایەنێکی کارەکانی کاناریس بوو؛ چونکە ئەم هەڵوێستە ڕێگری نەکرد لەوەی ناوبراو فەرمانەکانی هیتلەر جێبەجێ بکات. لەم چوارچێوەیەدا، ئابڤێر ١٥٠ یۆنیفۆرمی سەربازیی پۆڵەندی و کۆمەڵێک چەکی سووکی ڕادەستی [[هێنریک هیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ|ڕاینهارد هایدریچ]] کرد، تا لە ئۆپراسیۆنێکی دروستکراودا بەکاریان بێنن کە بە [[ڕووداوی گلایڤیتز]] ناسراوە. لەم ئۆپراسیۆنەدا، چەکدارانی [[ئێس ئێس]] جلە فەرمییە پۆڵەندییەکانیان پۆشی و هێرشێکی دەستکردیان کردە سەر وێستگەیەکی ڕادیۆییی ئەڵمانی تا وەک پەلامارێکی چەکداریی وەک 'هێزەکانی پۆڵەندا' نیشانی بدەن؛ هاوکات ئەمە بووە ئەو پاساوە سەرەکییەی هیتلەر بۆ دەستپێکردنی هێرش و داگیرکردنی پۆڵەندا لە ئەیلوولی ١٩٣٩دا بەکاریهێنا.{{sfn|Shirer|1990|p=518}} == لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا == [[پەڕگە:Bundesarchiv_Bild_146-2005-0157,_Geheimer_Funkmeldedienst_des_OKW.jpg|alt=خزمەتگوزاریی ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)|وێنۆک|ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)]] === سەرکەوتنەکانی سەرەتا === لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا، ''ئابڤێر'' گەشەی سەند و لە ساڵانی سەرەتای جەنگدا کاراییی خۆی سەلماند. دیارترین سەرکەوتنی بریتی بوو لە ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل،{{تێبینی| ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل (یان «یاریی ئینگلتەرا») گەورەترین ئۆپراسیۆنی دژەسیخوڕیی ئابڤێر بوو لە هۆڵەندا (١٩٤٢–١٩٤٤). تێیدا هەواڵگریی ئەڵمانیا دەستی بەسەر ئامێرە بێتەلەکانی بریکارە دەستگیرکراوەکانە بەریتانیەکان گرت و بە ناوی ئەوانەوە پەیوەندیی لەگەڵ دەزگای SOEی بەریتانیادا کرد. بەم خەڵەتاندنە، بەریتانییەکان زیاتر لە ٥٠ بریکاری نهێنی و چەندین تۆن چەک و کەرستەی سەربازییان ڕاستەوخۆ خستە ناو داوی نازییەکانەوە. هەرکاتێک بەریتانیییەکان بریکاری نوێ، چەک، تەقەمەنی، ئامێری بێتەل، یان پارەیان بە پەڕەشووت دەخستە خوارەوە بۆ هۆڵەندا، ئەفسەرانی ئابڤێر پێشوەختە لە شوێنی داپۆشین ئامادەبوون و ڕاستەوخۆ دەستیان بەسەردا دەگرت و بریکارەکانیان دەستگیر دەکرد. لە ئابی ١٩٤٣دا، دوو لە بریکارە دەستگیرکراوەکان توانینیان لە زیندان ڕابکەن و بگەنە سویسرا، لەوێوە لەندەنیان ئاگادار کردەوە کە بەریتانیا دوو ساڵە خڵەتێنراوە. کاتێک ئابڤێر زانی پیلانەکەی ئاشکرا بووە، لە ئاداری ١٩٤٤دا ئاگادارییەکی ڕاستەوخۆ و گاڵتەپێکەرانەی بە بێتەل بۆ لەندەن نارد کە تێیدا سوپاسی بەریتانیای کرد بۆ ناردنی کەرستە و بریکارەکان و داوەتی کردن دوای جەنگ سەردانی هۆڵەندا بکەن!}} ئۆپراسیۆنێک بوو دژی تۆڕی بەرگریی ژێرزەمینیی هۆڵەندا کە لەو کاتەدا لەلایەن دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکانی بەریتانیا (SOE) پشتیوانیی دەکرا.{{sfn|Bassett|2011|pp=176–177}} لە سەردەمی جەنگی ساختە,{{تێبینی| جەنگی ساختە (Phoney War) سەردەمێکی هەشت مانگی بوو لە سەرەتای جەنگی جیهانیی دووەمدا (ئەیلوولی ١٩٣٩ تا ئایاری ١٩٤٠). سەرەڕای ڕاگەیاندنی فەرمیی جەنگ، هیچ شەڕ و هێرشێکی زەمینیی گەورە لە نێوان ئەڵمانیا و دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا (بەریتانیا و فەڕەنسا) لە بەرەی ڕۆژئاوا ڕووی نەدا. ئەم قۆناغە بە هێرشی خێرای ئەڵمانیا بۆ سەر فەڕەنسا و بەلجیکا، هۆڵەندا و لوکسمبۆرگ لە ئایاری ١٩٤٠دا کۆتایی هات.}} کە ماوەی سڕبوونی بەرەی ڕۆژئاوای جەنگ بوو، ئابڤێر کەوتە کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری لەسەر [[دانیمارک]] و [[نەرویژ]] تا زەمینە بۆ داگیرکردنیان ئامادە بکات. هاتووچۆی کەشتیوانی لە بەندەرەکانی دانیمارک و نەرویژ خرایە ژێر چاودێریی وردەوە؛ لە ئەنجامی زانیارییەکانی ئابڤێردا، زیاتر لە ١٥٠،٠٠٠ تۆن لە بارستاییی کەشتییەکان تێکشکێنران و نوقم کران. بریکارەکانی ئابڤێر لە نەرویژ و دانیمارک بە سەرکەوتوویی دزەیان کردە ناو سوپای ئەو دوو وڵاتە تا بە وردی پێگە، شێوازی بڵاوبوونەوە و توانای هێزە زەمینییەکانیان دیاری بکەن؛ هەروەها بریکارە نهێنییە دزەکردووە قووڵەکانی ئابڤێر لە کاتی داگیرکردنی نەرویژدا بە بەردەوامی زانیاریی زۆر وردیان دەگەیاندە هێزەکانی ئەڵمانیا، بەتایبەتی لوفتڤافە (هێزی ئاسمانی). دژی هەردوو وڵات، ''ئابڤێر'' ئۆپراسیۆنێکی هەواڵگریی گەورە و سەرکەوتووی ئەنجام دا و سەلماندی کە ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەبووە لە سەرکەوتنی هەوڵە سەربازییەکانی ئەڵمانیا لەو ناوچەیەدا.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=81–86}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٠دا، کەمیی مەترسیداری یەدەگی نەوت بووە هۆی نیگەرانییەکی زۆر؛ ئەمەش وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا و ''ئابڤێر''ی ناچار کرد بەپەلە هەنگاو بنێن بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکە؛ چارەسەرەکە لە ڕێگەی ئیمزا کردنی ڕێککەوتنێکی بێ پێشینەی «چەک بەرامبەر نەوت» بوو، کە ئامانج لێی شکاندنی «باڵادەستیی بەریتانی-فەڕەنسی بوو لە کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی»دا.{{تێبینی| کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی: ڕۆمانیا خاوەنی گەورەترین کێڵگەی نەوت بوو لە ئەورووپا، بەڵام کۆمپانیا بەریتانی و فەڕەنسییەکان دەستیان بەسەردا گربوو، ئابڤێر و وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا پیلانێکیان داڕشت ئەڵمانیا چەک بداتە ڕۆمانیا و لە بەرامبەردا نەوتیان پێ ببات، تا کۆنتڕۆڵی بەریتانیا و فەڕەنسا لەسەر نەوتی ڕۆمانیا بشکێنن}}{{sfn|Tooze|2006|p=381}} هاوکات، بریکارەکانی ئابڤێر ترسی ڕۆمانییەکانیان لە یەکێتیی سۆڤییەت قۆستەوە تا ڕازییان بکەن بە پێشنیارەکەی هیتلەر بۆ پاراستنیان؛ لە بەرامبەردا ئەڵمانییەکان توانییان نەوتێکی زۆر بە نرخێکی هەرزان بەدەست بێنن.{{تێبینی| ئابڤێر ترسی ڕومانییەکانی لە داگیرکاریی سۆڤییەت بەکارهێنا، هیتلەر بەڵێنی پاراستنی پێدان، لە بەرامبەردا ڕۆمانیا نەوتی زۆر هەرزانی دا بە ئەڵمانیا. ئەمەش سەلماندی کە ئابڤێر تەنیا سیخوڕیی سەربازی نەکردووە، بەڵکو یارمەتیی ئابووریی ئەڵمانیاشی داوە}}{{sfn|Tooze|2006|pp=381–382}} لەم ڕووەوە، ''ئابڤێر'' خزمەتێکی ئابووریی دیاریشی پێشکەش بە ڕژێمی نازی کرد. لە ئاداری ١٩٤١دا، ئەڵمانییەکان کارپێکەرێکی بێتەلی دەستگیرکراوی دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE)یان ناچار کرد تا بەو کۆدانەی کەوتبووە دەستیان، پەیام بۆ بەریتانیا بنێرێت. سەرەڕای ئەوەی کارپێکەرەکە ئاماژەی هۆشداریی بەکارهێنابوو تا بزانرێت دەستگیرکراوە، بەڵام وەرگری پەیامەکە لە بەریتانیا درکی پێ نەکرد. بەم شێوەیە ئەڵمانییەکان توانییان دزە بکەنە ناو ئۆپراسیۆنی هۆڵەندا و بۆ ماوەی دوو ساڵ درێژە بەم دۆخە بدەن؛ لەو ماوەیەدا، ئەڵمانییەکان بریکارە نێردراوەکانی بەریتانیایان دەستگیر دەکرد و ڕاپۆرتی هەواڵگریی چەواشەکارانە و زانیاریی هەڵەیان سەبارەت بە ئۆپراسیۆنە تێکدەرانەکان دەنارد، تا ئەو کاتەی بەریتانییەکان درکیان بە پیلانەکە کرد. لە پەڕتووکی ''پاسەوانی درۆکان''دا، ئەنتۆنی بڕاون ئاماژە بەوە دەکات کە بەریتانییەکان بە باشی دەیانزانی ئامێرە بێتەلەکان کەوتوونەتە دەست ئەڵمانیەکان، و ئەم کەناڵەیان بەکارهێنا تا زانیاریی چەواشەکارانە سەبارەت بە شوێنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی نۆرماندی (D-Day)]] بگەیەننە ئەڵمانییەکان.{{sfn|Brown|1975|pp=464–466}} لە سەرەتای هاوینی ساڵی ١٩٤٠دا، هیتلەر کاناریسی وەک نێردراوێکی تایبەت ڕەوانەی [[مەدرید]] کرد تا [[ئیسپانیا]] ڕازی بکات بەشدار بێت لە جەنگی داهاتووی دژی هاوپەیماناندا، کە تێیدا [[گیبرالتار|چیای تاریق]] بەهایەکی سەربازیی ستراتیژیی بەرچاوی دەبوو.{{sfn|Weinberg|2005|pp=224–225}} سەردانی دووەم، لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٠دا، بێئەنجام بوو؛ [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]]، بەهۆی کۆمەڵێک هۆکاری سیاسی و سەربازییەوە، ئامادە نەبوو بەشدار بێت لە هەوڵە جەنگییەکانی ئەڵمانیادا.{{sfn|Reginbogin|2009|p=116}} کاناریس لە ڕاپۆرتەکەیدا ڕایگەیاند کە فرانکۆ ئامادە نییە هێزەکانی ئیسپانیا بەکاربێنێت تا ئەو کاتەی ئینگلتەرا بە تەواوی دەڕووخێت.{{sfn|Rich|1973|pp=173–174}} === بەکەم سەیرکردنی دوژمن و بڕیاری کۆمیسارەکان === پێشبینییە سەرەتایییەکان بۆ ئیرادە و توانای [[سوپای سوور|سوپای سووری]] سۆڤییەت زۆر نزم بوون؛ ئەمەش شێوازە بیرکردنەوەیەک بوو کە تەواوی هەڕەمی دەسەڵاتی نازی تێیدا هاوبەش بوون. مێژوونووسان تیشکێکی زۆریان خستووەتە سەر ئەم ڕاستییە، بەڵام بەشێک لە گەشبینیی دەستەی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا دەگەڕایەوە بۆ پێشبینییەکانی ''ئابڤێر''؛ هەڵسەنگاندنەکانی ئەم دەزگایە وایان لە ئەرکانی گشتی ئەڵمانیا کردبوو بڕوا بەوە بهێنن کە سوپای سوور تەنیا خاوەنی ٩٠ فیرقەی پیادە، ٢٣ فیرقەی سوارە و تەنیا ٢٨ لیوای میکانیزەکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=282}} تا ئەو کاتەی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا لە ناوەڕاستی حوزەیرانی ١٩٤١دا هەڵسەنگاندنەوەی نوێی بۆ هێزەکانی سوپای سوور ئەنجامدا (کە نزیکەی ٪٢٥ بەرزتر بوو لەوەی پێشتر ڕاگەیاندرابوو)، [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|داگیرکارییەکەی هیتلەر بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]] ببووە بڕیارێکی یەکلاکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=283}} هەڵسەنگاندنە درەنگکەوتووەکانی ''ئابڤێر'' بوونە هۆی دروستبوونی خۆباوەڕیی زیاد لە پێویستی سەربازی، و میکانیزمی ڕاپۆرتدانیشیان هیچ ئاماژەیەکی بە توانای بەگەڕخستنی سەربازیی بەرفراوانی یەکێتیی سۆڤییەت نەکردبوو؛ کەمتەرخەمییەک کە دەکرێت بگوترێت کاریگەریی لەسەر تێکشکانی ئەڵمانیا هەبوو، چونکە خشتە کاتییەکان بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا زۆر چارەنووسساز بوون. زۆرێک لەو نەخشانەی ''ئابڤێر'' بۆ [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]] ئامادەی کردبوون زۆر نادروست بوون و ڕێگە خاکیەکانیان وەک ڕێگەی سەرەکی نیشان دابوو؛ ئەمەش ئاستەنگی گەورەی خستە بەردەم خێراییی ئۆپراسیۆنە لۆجیستییەکان.{{sfn|Megargee|2000|p=133}} شکستھێنانی سوپای ئەڵمانیا لە پێکانی ئامانجەکانی لە ماوەیەکی کورتدا بووە خاڵێکی یەکلاکەرەوە؛ کاتێک زستان هات، هێزەکانی ئەڵمانیا بەهۆی نەبوونی ئامادەکاری و کەلوپەلی گونجاوەوە دووچاری سەختیی گەورە بوونەوە، کاتێک کۆمەک و پێداویستییەکانیان پێنەگەیشت.{sfn|Cooper|1984|pp=283–284}} {{تێبینی| جێی گومانە کە ڕاپۆرتی وردتر توانیبێتی هیتلەر پاشگەز بکاتەوە. بۆ نموونە، لە قۆناغی پلاندانان بۆ ئۆپراسیۆنی باربارۆسا، کاتێک ژەنەڕاڵ گیۆرگ تۆماس (سەرۆکی نووسینگەی ئابووریی بەرگری و پڕچەککردن لە OKW) هۆشداریی دا لە کەمیی یەدەگی سووتەمەنی و کێشە لۆجیستییەکانی هێڵی ئاسنین بەهۆی جیاوازیی پانیی شەمەندەفەرەکان لە نێوان ئەڵمانیا و ڕووسیادا، لەلایەن هیتلەرەوە سەرزەنشت کرا و ڕەخنەکانی بە کەم تەماشا کران. بڕوانە Barnett (2003). ''Hitler's Generals'', p. 115.}} زیادەڕۆیی لە خەمڵاندنی تواناکانی خۆیان و بڕواکردنی لەڕادەبەدەر بە هەڵسەنگاندنەکانیان، هاوشانی بەکەم سەیرکردنی دوژمنەکانیان (بەتایبەت سۆڤییەتییەکان و ئەمریکییەکان)، لە سەرووی هەموویانەوە نەریتی دێرینی گوێڕایەڵی بێمەرج، بەپێی مێژوونووس کلاوس پێ. فیشەر، خاڵێکی لاوازی مێژوویی و بنەڕەتی بوو لە سیستەمی ئەڵمانیادا.{{sfn|Fischer|1995|p=445}} لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٤١دا، لە چوارچێوەی بڕیاری کۆمیسارەکاندا (''Kommissarbefehl'')، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان مەرسوومێکی دەرکرد سەبارەت بە خواستە ئایدۆلۆژییەکانی دەوڵەتی نازی دژی هەموو دەرکەوتەکانی بەلشەڤیزم؛ بڕگەیەک کە لەسێدارەدانی کۆمیسارە سیاسییەکانی سۆڤییەت و دیلەکانی جەنگی لەخۆدەگرت.{{sfn|Jacobsen|1968|pp=523–525}} ئەدمیڕاڵ کاناریس، سەرۆکی بەشی دەرەوە/ئابڤێر لە فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، دەستبەجێ نیگەرانیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە لێکەوتە سەربازی و سیاسییەکانی ئەم فەرمانە. کوشتنی سەربازان و تەنانەت کەسانی سڤیل بە پێشێلکردنی [[پەیماننامەی جنێڤ]]، شتێک نەبوو کە سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' بەتایبەت کاناریس پشتیوانیی لێ بکات.{{sfn|Bassett|2011|p=223}} === باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست === دەزگای ''ئابڤێر'' لە کاتی ئامادەکارییەکان و بەڕێوەچوونی [[هەڵمەتی بیابانی ڕۆژئاوا]] (١٩٤١–١٩٤٢) لە باکووری ئەفریقا چالاک بوو. ئۆپراسیۆنەکانی باکووری ئەفریقاش، هەروەک چەندین ناوچەی تر، کارەساتبار بوون بۆ ''ئابڤێر''. گەورەترین شکستی دەزگاکە لەم ناوچەیەدا بەهۆی ئەو ئۆپراسیۆنە فێڵبازی و خەڵەتێنەرانەوە ڕوویدا کە لەلایەن هەواڵگریی بەریتانیاوە بەڕێوەدەبردران. لە ساڵی ١٩٤٠دا، ئابڤێر لە [[فەڕەنسا]] هاووڵاتییەکی [[ئیتاڵی]] بنەچە-[[جوو|جووی]] بۆ سیخوڕیکردن بەگەڕخست. بەبێ ئاگاداریی ئەڵمانییەکان، ئەم کەسە کە ناوی کۆدی «چیز» (Cheese)ی هەبوو، پێش دەستپێکردنی جەنگیش بۆ دەزگای هەواڵگریی بەریتانیا ([[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|ئێس ئای ئێس]]) کاری دەکرد. لە شوباتی ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' «چیز»ی ناردە [[میسر]] تا ڕاپۆرت لەسەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی بەریتانیا بدات؛ بەڵام لە بڕی دانی زانیاریی دروست بە سەرپەرشتیارە ئەڵمانییەکانی، «چیز» زیرەکانە کەسایەتییەکی خەیاڵیی وەک سیخوڕی یاریدەدەر بە ناوی 'پۆڵ نیکۆسۆف' داهێنا. لە ڕێگەی ئەم کەسایەتییە وەهمییەوە، زانیاریی چەواشەکارانە و سەدان پەیامی هەڵبەستراوی دەزگای ھەواڵگریی بریتانی دەگەیاندە هەواڵگریی نازی؛ تاکتیکێک کە هاوکارێکی گەورە بوو لە مسۆگەرکردنی سەرکەوتنی هاوپەیمانەن لە [[ئۆپراسیۆنی تۆڕچ]].{{sfn|Walton|2013|p=41}} دڵنیابوونەوە لەم ڕاستییە کاتێک هاتە ئاراوە کە ژەنەڕاڵ [[ئەلفرێد یۆدل]]، سەرۆکی ئەرکانی ئۆپراسیۆنەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و یەکێک لە بڕواپێکراوترین ڕاوێژکارە سەربازییەکانی هیتلەر، دواتر بە لێکۆڵەرەوە هاوپەیمانەکانی ڕاگەیاند کە دابەزینی هێزەکانی هاوپەیمانان لە باکووری ئەفریقا سەرسوڕمانێکی لەڕادەبەدەر بوو بۆ ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا.{{sfn|Holt|2004|pp=218, 270}} {{تێبینی| لە بەهاری ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' جوویەکی لەدایکبووی فەلەستینی بە ناوی ئێرنست پۆڵ فاکنهایم کە لە [[کەمپی بەندکردن|کەمپێکی]] دەستبەسەرکردنی نازییەکاندا زیندانی کرابوو ناردەوە بۆ نیشتمانی خۆی. ئەرکی فاکنهایم ئاگادارکردنەوەی ئەڵمانییەکان بوو لە هەوڵەکانی بەریتانیا بۆ ڕێگریکردن لە ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین ڕۆمل]] لە دەستبەسەرداگرتنی [[نۆکەندی سوێز]]. بەڵام کاتێک لە ڕێگەی پەڕەشوتەوە خرایە خوارەوە بۆ ناو فەلەستین، لە بڕی گەیاندنی زانیاری بە نازییەکان، دەستبەجێ خۆی ڕادەستی هاوپەیمانان کرد.{{sfn|Walton|2013|pp=48–49}}}} پێویستیی ''ئابڤێر'' بە زیاتر لە ٥٠٠ سیخوڕی دیکە بۆ بەهێزکردنی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکانی لە باکووری ئەفریقا، وای لە دەزگاکە کرد پەنا بباتە بەر ڕێگەی داهێنەرانە. وەک، دەرفەتی گەڕانەوە بۆ نیشتمان پێشنیار دەکرا بۆ ئەو [[دیلی شەڕ|دیلە جەنگییە]] [[عەرەب|عەرەبانەی]] لە کەمپەکانی فەڕەنسادا زیندانی بوون، ئەگەر ڕازی ببان سیخوڕی بۆ ئەڵمانیا لە باکووری ئەفریقا بکەن؛ هەمان پێشنیاریش بە دیلە جەنگییە سۆڤییەتییەکان لە بەرەی ڕۆژهەڵات کرابوو.{{sfn|Kahn|1978|p=273}} شێوازێکی دیکەی کۆکردنەوەی هەواڵگری، هاوکاریی ڕاستەوخۆ بوو لەگەڵ هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') بۆ ئەنجامدانی ئەرکی پشکنین و چاودێریی ئاسمانی لە باکووری ئەفریقا. پێشتر، تەنیا ئەفسەرانی هەواڵگری لە فەرماندەییی گرووپی سوپادا دەسەڵاتی دەرکردنی فەرمانی گەڕانی ئاسمانییان هەبوو کە ''ئابڤێر''یش خۆی بەشێک بوو لە هەمان بونیادی فەرماندەییی سوپا.{{sfn|Kahn|1978|pp=125–130}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤١دا، ڕائید ڤیتیلۆ فۆن گریسهایم نێردرا بۆ لیبیای ئیتالی [[کۆلۆنی]] تا بنکەی ئابڤێری تەرابلوس (ناوی کۆدی: WIDO) دامەزرێنێت. گریسهایم توانی بە خێرایی تۆڕێک لە سیخوڕان پێکبهێنێت و وێستگەی ڕادیۆیی بۆ پەیوەندیکردن دابمەزرێنێت؛ ئامانجی ئەم تۆڕە کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو لە سەرتاسەری لیبیا و ئەو ناوچە دراوسێیانەی کە لەژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا بوون. لە ناوەڕاستی تەممووزی ١٩٤١دا، ئەدمیڕاڵ کاناریس فەرمانی بە ڕائیدی هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') نیکۆلاوس ڕیتەر (لە بەشی یەکەمی ''ئابڤێر'') دا تا یەکەیەک پێکبهێنێت بۆ چوونە ناو [[میسر]] لە ڕێگەی بیابانەوە. ئامانجی سەرەکیی ئەم ئەرکە بەستنی پەیوەندی بوو لەگەڵ سەرۆکی ئەرکانی سوپای میسر، [[عەلی عەزیز میسری]]، بەڵام ئەم هەوڵە چەندین جار تووشی شکست بوو.{{sfn|Molinari|2013|p=48}} گەڕیدەی هەنگاری لاسلۆ ئەلماسی لە لیبیا یاوەریی نیکۆڵاس ڕیتەری دەکرد، کە ئەرکی کۆکردنەوەی هەواڵگریی لە [[شانشینی میسر|شانشینی میسری]] ژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا پێسپێردرابوو. دوای ئەوەی ڕیتەر بریندار بوو و گەڕێندرایەوە، لاسلۆ ئەلماسی فەرماندەییی ئەرکەکەی گرتە دەست و لە ساڵی ١٩٤٢دا [[ئۆپەراسیۆنی سەلام]]ی ڕێکخست؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەوە، ئەلماسی توانی بەسەرکەوتوویی دوو سیخوڕی ئەڵمانی لە [[بیابانی لیبیا]]وە بگوازێتەوە بۆ پشت هێڵەکانی دوژمن لە میسر. بەڵام لە تەممووزی ١٩٤٢دا، ئەلماسی و سیخوڕەکانی لەلایەن دژە-هەواڵگریی بەریتانیاوە دەستگیرکران. {{تێبینی| یەکێک لەو کەسانەی کەوتە دەست هێزەکانی بەریتانیا کە بۆ هاوکاریکردن لە گەیاندنی پەیام لە نێوان [[میسر]] و [[بەرلین|بەرلیندا]] بەکرێگیرابوو ئەفسەرێکی گەنجی هەواڵگریی پەیوەندییەکان بوو لە سوپای میسر بە ناوی [[ئەنوەر سادات]] (کە دواتر بووە سەرۆک کۆماری میسر لە ساڵی ١٩٧٠).{{sfn|Walton|2013|p=50}}}} ئۆپراسیۆنەکانی دیکە لە باکووری ئەفریقا هاوکات لەگەڵ ئەرکەکانی ئەلماسی و ڕیتەر بەڕێوەدەچوون. بۆ نموونە، لە کۆتایی کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان ڕەزامەندیی لەسەر پێکهێنانی یەکەیەکی تایبەت بە ناوی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' (Sonderkommando Dora) دا؛ فەرماندەییی ئەم یەکەیە سپێردرایە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بە ناوی جێگری عەقید ڤالتەر ئایشلەر (کە پێشتر ئەفسەری هێزە زرێپۆشەکان بوو).{{sfn|Molinari|2013|p=48}} ئەم یەکەیە لە زەویناسان، نەخشەسازان و شارەزایانی [[ماینرلۆجی]] پێکهاتبوو، کە نێردرابوونە باکووری ئەفریقا تا توێژینەوە لە تۆپۆگرافیای بیابان بکەن و جۆری زەوییەکەی بۆ مەبەستی سەربازی هەڵبسەنگێنن. بەڵام تا تشرینی دووەمی ١٩٤٢ دوای پاشەکشەی [[وڵاتانی تەوەر|هێزەکانی تەوەر]] لە [[شەڕی دووەمی ئەلعەلەمەین]] یەکەی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' لەگەڵ هێزە تایبەتەکانی براندنبۆرگەرەکان کە لەو ناوچەیەدا لە ئۆپراسیۆندا بوون ناچار کران بە تەواوی لە بیابان پاشەکشە بکەن.{{sfn|Molinari|2013|pp=48–49}} هاووڵاتییەکی ئێرانی کە پێش جەنگ لە [[ھامبورگ]] لەلایەن ''ئابڤێر''ەوە بەکرێگیرابوو، لەلایەن ئەفسەرانی هەواڵگریی بەریتانی و سۆڤییەتییەوە (لە یەکێک لە دەگمەنترین هاوکارییە هەواڵگرییە هاوبەشەکانی سەردەمی جەنگدا) کرا بە سیخوڕی دوولایەنە{{تێبینی| سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەکرێگیراوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}} و ناوی کۆدی «کیس» (Kiss)ی لێنرا. لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٤ەوە تا کۆتایی جەنگ، کیس کە بنکەکەی لە ناوەندی هەواڵگریی [[بەغدا]] بوو، زانیاریی چەواشەکارانەی لەسەر جووڵەی هێزەکانی سۆڤییەت و بەریتانیا لە [[شانشینی عێراق|عێراق]] و [[ئێرانی پەھلەوی|ئێراندا]] دەگەیاندە ''ئابڤێر'' بەپێی ئەو ڕێنماییانەی لەلایەن سەرپەرشتیارە هاوپەیمانەکانییەوە پێی دەدرا. {{sfn|Walton|2013|p=70}} لە سنوورەکانی [[شانشینی ئەفغانستان|ئەفغانستاندا]]، ''ئابڤێر'' هەوڵیدا [[فەقێی ئیپی]] دژی هێزەکانی بەریتانیا بەکاربهێنێت. {{تێبینی| فەقێی ئیپی (میرزاعەلی خان، ١٨٩٧–١٩٦٠): سەرکردەیەکی ئایینی و خێڵەکیی [[پەشتوونەکان|پەشتوون]] بوو لە وەزیرستان کە ڕابەرایەتیی یاخیبوونی چەکداریی دژی بەریتانیا دەکرد. لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، دەزگای ''ئابڤێر'' هەوڵیدا پشتیوانیی دارایی و چەکداریی پێبگەیەنێت تا هێزەکانی بەریتانیا لە [[هیندستان]] سەرقاڵ بکات.}} دەزگاکە لە ڕێگەی پزیشک «مانفرێد ئۆبەردۆرفەر» و [[مێرووناسی| مێرووناس]] «فرێد هێرمان براندت»ەوە ئەم دوو نێردراوە لەژێر پۆششی شاندێکی پزیشکیدا کە بیانووی توێژینەوەیان لەسەر نەخۆشیی [[گولی]] گرتبووە بەر دزەیان کردە ناو ناوچەکە. بەڵام ئۆپراسیۆنەکە بە تەواوی شکستی هێنا؛ ئۆبەردۆرفەر کوژرا و براندتیش بە دیل گیرا.{{sfn|Stewart|2014|pp=188–190}} === وەفاداریی گوماناوی و ڕاسپاردنی سیخوڕان === هەڵسەنگاندنی ئاستی وەفاداریی ئەندامانی ئاساییی ''ئابڤێر'' بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا کارێکی ئاسان نییە؛ بەڵام ئەگەر سەرکردایەتیی دەزگاکە بکەینە پێوەر، هیچ باوەڕێکی قووڵ بەو سەرکەوتنە بەدی نەدەکرا. بۆ نموونە، لە ئاداری ١٩٤٢دا لە کاتێکدا زۆربەی ئەڵمانییەکان هێشتا بڕوایەکی زۆریان بە فیوڕەر (هیتلەر) و سوپاکەیان هەبوو، کاناریس دیدگایەکی تەواو جیاوازی هەبوو بە جەنەڕاڵ [[فریدریش فرۆم]]ی ڕاگەیاند کە بە هیچ جۆرێک ئەڵمانیا ناتوانێت لە جەنگەکەدا سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.{{تێبینی| یاداشتنامەی سەرۆکی ئەرکانی فەرماندەییی سوپای یەدەگ (Befehlhaber des Ersatzheeres)، ٢٠ی ئاداری ١٩٤٢، مۆزەخانەی جەنگی ئیمپراتۆری، MI 14/981/3.{{sfn|Weinberg|1994|p=298}}}} کاناریس تەنانەت پێش هاتنەناوەوەی فەرمیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ناو جەنگەکەش، ئەمریکای بەهۆی هێزی پیشەسازی و بەرهەمهێنانی چەک بۆ هاوپەیمانان کردبووە ئامانجی سەرەکیی ئۆپراسیۆنەکانی ئابڤێر. تا ساڵی ١٩٤٢، سیخوڕەکانی ئەڵمانیا لە ناو سەرجەم کۆمپانیا گەورەکانی بەرھەمھێنانی چەکی ئەمریکادا لە ئۆپراسیۆندا بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، ''ئابڤێر'' تووشی شکستێکی گەورە بوو لە [[ئۆپراسیۆنی پەستۆریۆس]]دا، کە بووە هۆی لەسێدارەدانی شەش سیخوڕی دەزگاکە لەلایەن ئەمریکییەکان کە نێردرابوونە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ تێکدانی پیشەسازیی ئەلەمنیۆم لە ئەمریکا. دەزگای ''ئابڤێر'' پەنای بردە بەر هەڕەشە و سەپاندنی گوشار تا بتوانێت دزە بکاتە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان. بۆ ئەم مەبەستە، هاووڵاتییەکی ئەمریکی (کە مافی هاووڵاتیبوونی پێدرابوو) بە ناوی ویلیام جەی. سیبۆڵد کە سەردانی ئەڵمانیای کردبوو لە ڕێگەی هەڕەشەکانی [[گێستاپۆ]] و شانتاجەوە ڕاسپێردرا و ناوی کۆدی «TRAMP»ی لێنرا. ئەرکی ویلیام سیبۆڵد بریتی بوو لە کارکردن وەک «هێڵێکی پەیوەندی بۆ ڕەوانەکردنی پەیامی ڕادیۆیی و بەڵگەنامەی مایکرۆفیلمکراو» بۆ ڕائید نیکۆلاوس ڕیتەر، بەرپرسی بەشی هەواڵگریی ئاسمانی لە بنکەی ئابڤێری هامبورگ.{{sfn|Richelson|1995|pp=139–140}} ئەڵمانییەکان تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت توانییان بەسەرکەوتوویی سیبۆڵد بەکاربهێنن؛ چونکە دەزگای [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] (FBI) خێرا درکی بە چالاکییەکانی کرد و کردی بە دژەسیخوڕ. لەو کاتەوە، تەواوی پەیوەندی و پەیامە هەواڵگرییەکانی بەرەو ئەڵمانیا لەژێر چاودێری و پشکنینی ڕاستەوخۆی دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بوون.{sfn|Richelson|1995|p=141}} بۆ زیاتر لە ساڵێک و نیو، دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی لە ڕێگەی وێستگەیەکی ڕادیۆییی شەپۆلی کورتەوە لە لۆنگ ئایلەند ([[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]])، بە ناوی ویلیام سیبۆڵدەوە زانیاریی چەواشەکارانەی بۆ هەواڵگریی ئەڵمانیا ڕەوانە دەکرد.{{sfn|Reynolds|2022|pp=218–219}} تەنانەت کۆبوونەوەکانی نێوان سیبۆڵد و «سیخوڕە ڕاستەقینەکانی ئەڵمانیا» بە نهێنی لەلایەن تەکنیککارانی دەزگای هەواڵگری فیدراڵییەوە بە کامێرا تۆمار دەکران.{{sfn|Reynolds|2022|p=219}} ئەگەرچی هەموو سیخوڕەکانی ''ئابڤێر'' دەستگیر نەکران یان نەکرانە دژەسیخوڕ، بەڵام ئەمریکییەکان و بەتایبەت بەریتانییەکان توانییان زۆربەی هەوڵەکانی سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' پووچەڵ بکەنەوە و تۆڕە سیخوڕییەکەیان بۆ بەرژەوەندیی خۆیان بەکار بهێننەوە.{{sfn|Richelson|1995|pp=140–143}} توانای ئۆپراسیۆنیی ''ئابڤێر'' لەلایەن ئەو سیخوڕانەوە زیاتر پەکخرا کە بە شێوەیەکی نهێنی هاوکاریی هاوپەیمانانیان دەکرد. هاوکات کاناریس خۆی ڕاستەوخۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە هیتلەر، کە وای لێکرد پاشگەز بێتەوە لە داگیرکردنی [[سویسڕا]] ([[ئۆپراسیۆنی تانێنبام]]). هەروەها قەناعەتی بە [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]] هێنا کە ڕێگە بە هێزەکانی ئەڵمانیا نەدات لە ڕێگەی ئیسپانیاوە تێپەڕبن بۆ داگیرکردنی [[گیبرالتار|چیای تاڕیق]] ([[ئۆپراسیۆنی فیلیکس]])؛ بەڵام ڕەنگە ئەم هەڵوێستەی فرانکۆ ئەنجامی گوشار و کاریگەرییەکانی ''دەزگای ئاسایش'' (SD)یش بووبێت. بەپێی زانیارییەکان، دەزگای «ئیس دی» دەنگۆی دابەشکردنی ئیسپانیای بڵاودەکردەوە. کارمەندانی دەزگاکە وێستگەیەکیان لە فەرمانگەی ناوەندیی پۆستە لە [[مەدرید]] دامەزراند بۆ چاودێریکردنی ئەو پۆستانەی لە ئیسپانیاوە تێدەپەڕین؛ تەنانەت هەوڵیان دا یەکێک لە ژەنەڕاڵەکانی فرانکۆ تیرۆر بکەن کە لایەنگری هاوپەیمانان بوو، کە ئەمەش وای کرد فرانکۆ لەسەر هەڵوێستی خۆی لە بەرهەڵستیکردنی هیتلەر و ڕژێمی نازی سوورتر بێت.{{sfn|Bassett|2011|pp=196–200}} ==== سیخوڕ گاربۆ ==== ئۆپراسیۆنی «گاربۆ» یەکێک بوو لە دیارترین ئۆپراسیۆنەکانی هەواڵگریی بەریتانیا لە جەنگی جیهانیی دووەمدا بۆ هەڵخەڵەتاندنی دەزگای ''ئابڤێر''. نەخشەداڕێژی سەرەکیی ئەم ئۆپراسیۆنە سیخوڕی دوولایەنەی ئیسپانی [[خوان پوژۆل گارسیا]] بوو (ناوە کۆدییەکەی: گاربۆ)، کە لە ڕاستیدا بۆ هەواڵگریی بەریتانیا کاری دەکرد {{تێبینی| سەرپەرشتیاری ئۆپراسیۆنی گاربۆ لە [[ئێم ئای ٥]] تۆماس هاریس بوو.}} توانای ڕۆڵبینینی لە هەڵخەڵەتاندندا ئەوەندە بەرز و بێخەوش بوو، لەلایەن هەواڵگریی بەریتانییەوە ناوی کۆدی «گاربۆ»ی (بە ناوی ئەکتەری دیاری سینەما [[گریتا گاربۆ]]) پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} گاربۆ لە چەواشەکردنی ''ئابڤێر''دا سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا؛ ئەوەش لە ڕێگەی دروستکردنی تۆڕێک لە سیخوڕی لاوەکیی و ڕەوانەکردنی ڕاپۆرتی هەڵبەستراوی هەواڵگری بۆ ئەڵمانییەکان. ئەم ڕاپۆرتانە بە وردی داڕێژرابوون تا ئەڵمانییەکان لەسەر مەبەست و ستراتیژییەکانی هاوپەیمانان هەڵبخەڵەتێنن. زانیارییەکانی گاربۆ ئەوەندە باوەڕپێکراو بوون کە توانی متمانەی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیا بەدەستبهێنێت، بە جۆرێک کە وەک یەکێک لە سەرچاوە هەرە بڕواپێکراوەکانی خۆیان تەماشایان دەکرد.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} یەکێک لە دیارترین دەستکەوتەکانی ئۆپراسیۆنی گاربۆ، ڕۆڵی یەکلایکەرەوەی بوو لە سەرکەوتنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی هاوپەیمانان لە نۆرماندی]] لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا؛ چونکە توانی سەرکردایەتیی ئەڵمانیا خەڵەتێنێت تا بڕوا بکەن نیشتنەوەکەی نۆرماندی تەنیا فێڵێکە؛ بەمەش وای کرد هێزە سەرەکییەکانی ئەڵمانیا لە ناوچەی ڕاستەقینەی دابەزینەکە دوور بخرێنەوە و نەنێردرێنە بەرەی پێشەوە.{{sfn|Rankin|2008|pp=400–402}} گاربۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە ئەڵمانییەکان کە گوایە هێرشی سەرەکیی هاوپەیمانان بۆ سەر [[تەنگەڵانی دۆڤەر]]‌یە. بەم فێڵە، سەرنجی ئەڵمانییەکانی لە نۆرماندی کە شوێنی نیشتنەوە ڕاستەقینەکە بوو لادا؛ ئەم کارەی خوان پوژۆل گارسیا بووە فاکتەرێکی یەکلایکەرەوە لە سەرکەوتنی ستراتیژیی هەواڵگریی هاوپەیماناندا.{{sfn|Hastings|2016|pp=465, 481}} خوان پوژۆل گارسیا لەلایەن هەردوو لایەن ئەوەندە جێی متمانە بوو کە [[نیشانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] لەلایەن بەریتانییەکان و [[خاچی ئاسنین|خاچی ئاسنینی]] لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|pp=714–715}} === سەرکوتکاری و دەستتێکەڵکردن === ئەو وێنەیەی کە دەزگای ''ئابڤێر'' وەک ناوەندێکی بەرگری ڕاستەقینە لە ناو جەرگەی ئەڵمانیای نازیدا نیشان دەدات، وێنەیەکی ڕاست و گشتگیر نییە بۆ تەواوی ئۆپراسیۆن و کارمەندانی دەزگاكە؛ چونکە لە کۆی نزیکەی ١٣,٠٠٠ کارمەند، ڕەنگە تەنیا ٥٠ کەسیان لە بنەڕەتدا دژەنازی بووبن. {{sfn|Balfour|1988|p=156}}{{تێبینی| ئامارەکەی باڵفۆر لەگەڵ ژمارەکانی مێژوونووس ڕیچارد برایتماندا یەک ناگرێتەوە؛ برایتمان ئاماژە بەوە دەکات کە دەزگاکە لە ساڵی ١٩٤١دا لە «زیاتر لە ٢١,٠٠٠ بەرپرس» پێکهاتبوو، بەبێ ئەژمارکردنی زانیاریدەران و سەرچاوەکانی تر.{{sfn|Breitman|Goda|Naftali|Wolfe|2005|p=94}} لەگەڵ ئەوەشدا، خاڵە سەرەکییەکە وەک خۆی دەمێنێتەوە، چونکە زۆرینەی هەرە زۆری کارمەندانی ''ئابڤێر'' دژی ڕژێمی نازی کاریان نەدەکرد.}} بۆ نموونە، پێش [[داگیرکردنی پۆڵەندا]]، ''ئابڤێر'' و سیپۆ (SiPo) بە هاوبەشی لیستێکی زیاتر لە ٦٠,٠٠٠ ناویان ئامادە کرد؛ کە ناوی ئەو کەسانە بوو کە دەبوونە ئامانجی [[ئۆپراسیۆنی تانێنبێرگ]] پلانێک بۆ دەستنیشانکردن و لەناوبردنی ڕێکخراوانەی دەستەبژێری [[کۆماری دووەمی پۆڵەندا|پۆڵەندا]].{{sfn|Burleigh|2010|p=125}} چەند مانگێک پێش هێرشکردنە سەر [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، ''ئابڤێر'' ڕۆڵێکی بنچینەییی لە ئۆپراسیۆنەکانی هەڵخەڵەتاندندا گێڕا تا بڕوا بە بەریتانییەکان و سۆڤییەتەکان بهێنێت کە بەریتانیا لەژێر مەترسیی هێرشێکی نزیکی ئەڵمانیادایە؛ ئەم هەوڵەش ئاسانکاریی کرد بۆ ڕەخساندنی زەمینەی خاکەکانی ڕۆژهەڵات بۆ ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا.{{sfn|Davies|2008|p=93}} پێش دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|هێرشەکە بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]]، ''ئابڤێر'' دەنگۆی ئەوەشی بڵاو دەکردەوە کە هۆشدارییەکانی بەریتانیا سەبارەت بە هێرشی نزیکی ئەڵمانیا، هیچ نین جگە لە [[زانیاریی ناڕاست]].{{sfn|Andrew|2018|pp=576–577}} لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، پارتیزانەکان لە شاری بەندەریی [[یەڤپاتۆریا]] لە [[کریمیا]] هاوکاریی نیشتنەوەی هێزەکانی [[سوپای سوور]]یان کرد و لە دژی هێزە داگیرکەرەکانی ئەڵمانیا ڕاپەڕین. هێزی پاڵپشت لەژێر فەرماندەییی ژەنەڕاڵ [[ئێریخ فۆن مانشتاین]]دا ڕەوانە کرا و شارە بەندەرییەکە کۆنترۆڵ کرایەوە لەلایەن ئەڵمانییەکان. کردەوەی تۆڵەسەندنەوە لە پارتیزانەکان لەژێر سەرپەرشتیی مەیجەر هانس ڤۆڵف ڕیزندا بەڕێوە چوو، کە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو لە دەستەی ئەرکانی سوپای یازدەهەمدا؛ ناوبراو سەرپەرشتی لەسێدارەدانی ١,٢٠٠ مەدەنیی کرد، کە زۆربەیان جوولەکە بوون.{{sfn|Lemay|2013|p=282}} بەڵگەی زیاتر سەبارەت بە ئەرکە ڕاسپێردراوەکانی کارمەندان لە مەیدانی جەنگدا ڕاستییەکان زیاتر دەردەخەن. لە مەیداندا، فەرماندەی بەشی هەواڵگری (جی-٢)ی کەرتی سوپا لەلایەن ئەفسەری ''ئابڤێر''ی کەرتی سوپاوە (فەرماندەییی هەواڵگریی بەرەی پێشەوە III) هاوکاری دەکرا، هاوکات پشتیوانیی زیاتریشیان لەلایەن پۆلیسی نهێنیی مەیدانییەوە پێ دەگەیشت. ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' لەم پێگەیەدا ڕاسپێردرابوون بۆ چاودێریکردنی کادیران لە بوارەکانی دژەهەواڵگری، پاراستنی زانیارییە نهێنییەکان، و ئاسایشی خۆپارێزی. یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'') ڕێنماییەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر''ی لە فەرماندەییی باڵای سوپاوە (*OKH/General z.b.V./Gruppe Abwehr*) وەردەگرت، و «بەشی هەواڵگریی (جی-٢)ی گرووپی سوپای لە هەموو بابەتەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر'' ئاگادار دەکردەوە لە ڕێگەی ڕاپۆرتی مانگانە یان ڕاپۆرتی تایبەتەوە.»{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}} پاراستنی ئاسایش لە ناو فەرماندەییی سوپادا بەرپرسیارێتییەکی تری ئەفسەری ''ئابڤێر'' بوو؛ بۆیە مەفرەزەکانی پۆلیسی نهێنیی مەیدانی دەخرانە بەردەستیان. ئەفسەرەکە لەگەڵ بەشە دیاریکراوەکانی دەزگای ئاسایش (SD)، [[ئێس ئێس|ئێس ئێس (SS)]] و پۆلیسدا هاوکاریی دەکرد تا لە تەواوی بوارەکانی دژەهەواڵگریدا شارەزاییی تەواوی هەبێت؛ هەروەها چاودێریی پاسەوانەکانی دەکرد و لە ڕێگەی تۆمارە کەسییە بەردەستەکانەوە بڕواپێکراوییانی دەپشکنى. بەپێی ئەرکانی گشتیی وەزارەتی جەنگی ویلایەتە یەکگرتووەکان: <blockquote>ئەفسەری ''ئابڤێر'' پەیوەندییەکی توندوتۆڵی بە یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'')ـوە دەکرد تا زانیاریی تەواوی لەسەر بارودۆخی ئاسایش و دژەهەواڵگری هەبێت بەتایبەت ئەو پرسانەی پەیوەندیدار بوون بە دانیشتووانی نا-ئەڵمانیی ناوچە داگیرکراوەکانەوە. هەروەها تۆڕی بریکارەکانی دەزگاکە وێنەیەکی ڕوونیان لەسەر ورە و هەڵوێستی مەدەنییەکان لە ناوچەی گرووپی سوپادا دەخستە ڕوو؛ هاوکات ڕاپۆرتی بەردەوامیان سەبارەت بە چالاکییەکانی هەواڵگریی دوژمن، بزووتنەوەکانی بەرهەڵستکاری، ڕێکخراوە نهێنییەکان و جموجۆڵی پارتیزانەکان پێشکەش دەکرد.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}}</blockquote> بەپێی بۆچوونی یەهودا باوەر، ''ئابڤێر'' زیاتر گرنگیی بە پاراستن و بەردەوامیدان بە بەرژەوەندییەکانی خۆی دەدا بەراورد بە ڕزگارکردنی جوولەکەکان.{{sfn|Bauer|1996|p=126}} لەکاتێکدا هەندێک گێڕانەوە هەن سەبارەت بەوەی کە ''ئابڤێر'' هاوکاریی جوولەکەکانی کردووە تا لە ڕێگەی کۆچی نهێنیی ڕێکخراوەوە بچنە ناوچە ئارامەکان،{{sfn|Roseman|2000|pp=129–145, 250–253}} هاوکات حاڵەتی تریش هەن کە تێیاندا کارمەندانی ''ئابڤێر'' لە ڕێگەی وەرگرتنی بەرتیل و پاداشتی داراییەوە لەم پرۆسەیەدا خۆیان دەوڵەمەند کردووە.{{sfn|Roseman|2000|pp=137–138}}{{تێبینی| بۆ زانیاریی زیاتر سەبارەت بە قوڵیی گەندەڵی لە ئەڵمانیای نازیدا، بڕوانە: Frank Bajohr, ''Parvenüs und Profiteure: Korruption in der NS-Zeit''. Frankfurt: Fischer Verlag, 2001.}} سەرەڕای ئەمانەش، ''ئابڤێر'' بەشێکی بەرچاو لە نازییە دڵسۆزەکانیشی تێدا بوو. بۆ نموونە، بریکاری ''ئابڤێر'' هێرمان گیسکس و یۆزێف شڕایدر لە [[گێستاپۆ]] هاوکارییان لە ئۆپراسیۆنێکدا کرد کە بە ''[[ئەنگڵاندسپێل]]'' ناسرابوو؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەیانەوە نازییەکان کۆنترۆڵی تەواوەتییان بەسەر هەموو بریکارەکانی دەستەی ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE) لە [[ھۆڵەندا]] لە نێوان ئاداری ١٩٤٢ تا کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا بەدەست هێنا، و وەک بەشێک لە پلانێکی سەرکەوتووی چەواشەکاری بەکاریان هێنان. {{sfn|Kochanski|2022|p=368}}{{تێبینی|بۆ وردەکاریی زیاتر سەبارەت بە ''ئەنگڵاندسپێل''، بڕوانە Kochanski, ''Resistance: The Underground War Against Hitler, 1939–1945'', pp. 373–380.{{sfn|Kochanski|2022|pp=373–380}}}} === تۆڕی سیخوڕیی کاسییا (گرووپی مایر–مێسنەر) === شکستێکی گەورەی ''ئابڤێر'' کاتێک سەری هەڵدا کە [[گێستاپۆ]] گرووپێکی بەرهەڵستکاری و تۆڕێکی هەواڵگریی لە نەمسا ئاشکرا کرد کە هاوکاریی هاوپەیمانانی دەکرد؛ ئاشکرابوونی ئەم تۆڕە بووە مایەی شەرمەزارییەکی گەورە بۆ ''ئابڤێر''. ئەم گرووپەی بەرهەڵستکاری نەخشە و زانیاریی وردی پێشکەشی دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا (OSS) دەکرد سەبارەت بە مەڵبەندی توێژینەوەی سەربازیی پێنمۆندە، بۆمبی فڕیوی ڤی-١، مووشەکەکانی ڤی-٢، دەبابەکانی تایگەر و فڕۆکە جەنگییەکان (وەک مێسەرشمیت بی ئێف ١٠٩ و مێسەرشمیت می ١٦٣ کۆمێت)؛ هەروەها زانیاریی لەسەر بوونی کەمپە سەرەکییەکانی خەستکردنەوە وەک [[کەمپی ئاوشڤیتز]] دابین دەکرد.{{sfn|Broucek|2008|p=414}}{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|p=189}} سەرەڕای بەکارهێنانی ئەشکەنجە لەلایەن [[گێستاپۆ]]وە، نەیانتوانی ئاستی ڕاستەقینەی سەرکەوتنەکانی گرووپەکە ئاشکرا بکەن، بەتایبەتی لە دابینکردنی زانیاری بۆ ئۆپراسیۆنی کرۆسبۆ و ئۆپراسیۆنی هایدرا، کە هەردووکیان ئۆپراسیۆنی زەمینەساز بوون بۆ [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد]].{{sfn|Thurner|2017|p=187}}{{sfn|Boeckl-Klamper|Mang|Neugebauer|2018|p=300}} لە کۆتاییدا، نزیکەی ٢٠ ئەندامی سەرەکیی گرووپەکە لەوانەش قەشە هاینریش مایر و فرانتس یۆزێف مێسنەر (کە لەلایەن دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ناوی کۆدی کاسیا (CASSIA)ی لێ نەرابوو) دەستگیر کران و لەسێدارە دران. ئەم داڕمانە بەهۆی شکستێکی گەورەی هەواڵگریی دەزگای دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ڕووی دا، کاتێک کەسێکیان بە ناوی بەدڕیخ لاوفەر (ناوی کۆدی: ئایریس - Iris) دامەزراند؛ بەبێ ئەوەی بزانن لاوفەر هەواڵگرێکی دوولایەنە بوو و ڕاستەوخۆ بۆ دەزگای ئاسایشی نازی (ئێس دی) کاری دەکرد و تەواوی ناوی ئەندامان و نهێنییەکانی تۆڕەکەی ڕادەستی گێستاپۆ کردبوو.{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|pp=182–183}} === لاوازکردنی ڕژێم === نموونەی جۆراوجۆر دەریانخستووە کە هەندێک لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' بە کردەیی دژی ڕژێمی نازی بوون. بۆ نموونە، لە کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا، دیپلۆماتکاری ئەمریکی ئالن دالەس ئاشکرای کرد کە ئاگاداری دروستبوونی تۆڕێکی بەرهەڵستکارییە دژی نازییەکان، تۆڕێک کە کۆمەڵێک ڕۆشنبیر و کەسایەتیی دیاری ناو بازنە سەربازی و حکومییەکانی ئەڵمانیای لەخۆ دەگرت. کەناڵی پەیوەندیی سەرەکیی دالەس لەگەڵ ئەم گرووپەدا، ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو بە ناوی هاینس بێرند گیزێڤیۆس، کە بە بەرگی دیپلۆماسییەوە وەک جێگری کونسوڵی ئەڵمانیا لە [[زوریخ]] جێگیر کرابوو.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} دالەس سەبارەت بە پیلانگێڕییەکانیان دژی هیتلەر پەیوەندیی لەگەڵ ئەندامانی ''ئابڤێر''دا دەکرد و تەنانەت هەوڵی دا دانوستان بۆ ئاشتییەکی جودا بکات (واتە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان تەنیا لەگەڵ ئەمریکا و بەریتانیا، بەبێ یەکێتیی سۆڤییەت)؛ بەڵام سەرۆک [[فرانکلین ڕۆزڤێڵت]] ئەمەی ڕەت کردەوە و لە بڕی ئەوەدا پەیڕەوکردنی سیاسەتی «خۆدەستەوەدانی بێمەرج»ی بۆ ڕژێمی نازی پەسەند کرد.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} پیلانگێڕییەکانی ناو ''ئابڤێر'' دژی نازییەکان تا ئاستە باڵاکانی زنجیرەی فەرماندەییی دەزگاکە تەشەنەی سەندبوو؛ ژەنەڕاڵ [[هاینس ئۆستەر]] لە دەزگای ''ئابڤێر'' پەیوەندیی بەردەوامی لەگەڵ دالەسدا دەکرد. ئاستی زانیاریی پێشوەختە و دزەکردنی هەواڵگری بۆ ناو ''ئابڤێر'' بە جۆرێک بوو کە دالەس دواتر لە شوباتی ١٩٤٤دا ڕاپۆرتی دا کە دەزگای ''ئابڤێر'' لەلایەن دەزگای ئاسایشەوە (ئێس دی) هەڵدەوەشرێت.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} {{تێبینی|دالەس تاکە کەس نەبوو کە ڕاپۆرتی لە گرووپەکانی بەرهەڵستکارییەوە پێ گەیشتبێت. هەوڵەکانی بەرهەڵستکارانی ئەڵمانیا بۆ پەیوەندیکردن بە هاوپەیمانانەوە لە سویسرا و شوێنەکانی تر لە ماوەی ساڵی ١٩٤٤دا، لە بەڵگەنامەکانی «پەیوەندییەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان» (FRUS)دا تۆمار کراون.}} [[ئێس ئێس]] بەبەردەوامی لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' پێگەی دەزگاکەی لاواز دەکرد، بەو پێیەی گومانی ئەوەیان لێ دەکردن کە دەستیان لە پیلانگێڕییەکانی دژی هیتلەردا هەبێت. هایدریچ ڕێوشوێنی توندی گرتە بەر تا دەزگای ''ئابڤێر'' و خودی کاناریس بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و لە نزیکەوە لەژێر چاودێریی بەردەوامدا بن.{{sfn|Bassett|2011|p=226}} هەروەها ئێس ئێس کاناریسی تۆمەتبار دەکرد بەوەی لە ڕاپۆرت و هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکانیدا پێشبینیی ڕەشبینانە و شکستخوازانەی داوە، بەتایبەتی سەبارەت بە هەڵمەتی سەربازی لە ڕووسیا؛ هاوکات ''ئابڤێر'' لەژێر لێکۆڵینەوەدا بوو بە تۆمەتی خیانەتی گەورە کە پەیوەندیی بە هێرشی پێشتری سەر [[بێلگراد]]ەوە هەبوو.{{sfn|Bassett|2011|pp=226–227}} === بەرەی ڕۆژهەڵات === لە دوای دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]]، لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤١دا بریکارێکی سۆڤییەت لە ڕێکخراوی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] بە ناوی ئەلیکساندەر دیمیانۆڤ، بە خۆدەرخستن وەک ئەندامێکی بزووتنەوەیەکی بەرهەڵستکاری ژێرزەمینیی لایەنگری ئەڵمانیا کە گوایا دەستی بە سەرکردایەتیی سەربازیی سۆڤییەت دەگەیشت، دزەی کردە ناو دەزگای ''ئابڤێر'' ئەمە پیلان و هەڵبەستراوێکی تەواو بوو کە لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی سەرەکیی هەواڵگری یەکێتیی سۆڤیەت]] و دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل ئامادە کرابوو و دیمیانۆڤیان وەک بریکارێکی دوولایەنە بەکار دەهێنا.{{sfn|Andrew|2018|p=646}} لە پاییزی ساڵی ١٩٤٢دا، دیمیانۆڤ بەرپرسە ئەڵمانییەکانی ئاگادار کردەوە کە وەک ئەفسەری پەیوەندییەکان لە بارەگای سەرەکیی سۆڤییەت لە [[مۆسکۆ]] دامەزراوە، کە ئەمەش دەرفەتی دەستپێگەیشتنی زانیاریی هەواڵگریی زۆر گرنگی پێ دەبەخشێت؛ ئەمە بەشێک بوو لە پیلانێکی تۆکمەی چەواشەکاری کە توانی فەرماندەی هەواڵگریی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانیا لەو سەردەمەدا، [[ڕاینخارد گێڵن]] (سەرۆکی بەشی هەواڵگریی ''سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات'') بەتەواوی هەڵبخەڵەتێنێت.{{sfn|Andrew|2018|pp=646–647}} دیمیانۆڤ دەستکاریی ئاڕاستەی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی دەوروبەری [[شەڕی ستالینگراد|ستالینگراد]]ی کرد و ڕاینخارد گێڵنی باوەڕپێهێنا کە [[گرووپی سوپاکانی ناوەند]]ی نازی ناتوانێت لە ڕۆژئاوای مۆسکۆوە جووڵە بکات بۆ یارمەتیدانی ژەنەڕاڵ [[فریدریش پاولوس]] و سوپای شەشەم (ڤێرماخت) کە لە کۆتاییدا لەلایەن سوپای سوورەوە گەمارۆ دران.{{sfn|Andrew|2018|p=47}} بە هەمان شێوە، گرووپێک لە ڕووسە سپییەکان بە فەرماندەییی ژەنەڕاڵ ئەنتۆن تورکول داوای پەنابەرییان لە ئەڵمانیا کرد؛ ئەوان پێشنیازیان بۆ ''ئابڤێر'' کرد کە زانیاریی هەواڵگریی ڕادیۆیییان بۆ دابین بکەن و هێڵی پەیوەندیی پێویستیان بۆ دامەزرێنن. یەکێک لە هێڵە ڕادیۆیییە سەرەکییەکان ناوی کۆدی (ماکس) بوو، کە گوایا لە نزیک کۆشکی کرێملیندا جێگیر کرابوو. بەڵام ماکس ئەو سەرچاوە بڕواپێکراوە نەبوو کە ''ئابڤێر'' بیری لێ دەکردەوە، بەڵکو تۆڕێک بوو کە بەتەواوی لەژێر کۆنترۆڵی (کۆمیساریای گەل بۆ ئاسایشی دەوڵەت)ی سۆڤییەتدا بوو؛ سۆڤییەتەکان ئەم هێڵەیان بەکار دەهێنا بۆ ناردنی بەردەوامی زانیاریی چەواشەکاری سەبارەت بە جووڵەی هێزەکان بۆ بەشەکانی هەواڵگریی ئەڵمانیا (لەوانە سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات). ئەم گواستنەوە خاوێن و دەستکاریبکراوەی زانیارییەکان، سەرکردایەتیی ئەڵمانیای بەلاڕێدا برد و بووە هۆی تووشکردنی گرووپی سوپاکانی ناوەند بە سوپڕایزێکی ستراتیژی لە حوزەیرانی ١٩٤٤دا.{{sfn|Richelson|1995|pp=143–144}} سەرەڕای ئەوەی لەم قۆناغەدا دەزگای ''ئابڤێر'' بوونی نەمابوو، ئاسەواری ئۆپراسیۆنەکانی پەیوەندیدار بە ماکس باڵادەستییەکی وەهای بە سوپای سۆڤییەت بەخشی کە بە بێ ئەوە بەدەستیان نەدەهات، و زیاتر قەبارەی ئەو زیانانەی سەلماند کە لە ناکارامەییی ''ئابڤێر''ەوە سەرچاوەیان دەگرت، چونکە زانیارییە چەواشەکارەکانی مۆسکۆ بەبەردەوامی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیایان دەخەڵەتاند.{{sfn|Hastings|2016|pp=234–237}} == کۆتاییی دەزگای ئابڤێر == {{سەرەکی|بەرهەڵستکاریی ئەڵمانیا دژی نازییەت|کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف|ئێریش فێرمێڕێن}} لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٤٣دا، پێشهاتێک کەوتەوە کە سەرەنجام بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتیی دەزگای ''ئابڤێر''، کە دواتر بە «[[کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف]]» ناوی دەرکرد. میوانداریی ئەم کۆڕە لەلایەن [[هانا زۆلف]]ەوە دەکرا، کە بێوەژنی ڤیلهێلم زۆلف بوو کەسایەتییەکی دیپلۆماسی و سیاسی کە لە سەردەمی [[ڤیلھێلمی دووەم]]دا وەک وەزیری کۆڵۆنییەکان و دواتریش وەک [[باڵیۆز|باڵیۆزی]] ئەڵمانیا لە [[ژاپۆن]] خزمەتی کردبوو. خاتوو زۆلف ماوەیەکی درێژ بوو لە بەرلین وەک دژەنازییەک چالاک بوو. ئەندامانی گرووپەکەی بە ئەندامانی «بازنەی زۆلف» ناسرابوون. لە کۆڕێکی چایخواردنەوەدا کە لە ١٠ی ئەیلوولدا ڕێکخرا، ئەندامێکی نوێ هاتە ناو بازنەکەوە، کە پزیشکێکی گەنجی سویسری بوو بە ناوی [[پاول ڕێکزێ]]. لە ڕاستیدا ڕێکزێ بریکارێکی نهێنیی [[گێستاپۆ]] (پۆلیسی نهێنیی دەوڵەت) بوو؛ ناوبراو دەستبەجێ ڕاپۆرتی لەسەر کۆبوونەوەکە بۆ سەرکردایەتیی گێستاپۆ بەرز کردەوە و چەندین بەڵگەنامەی تاوانبارکەری ڕادەست کردن. بەهۆی ئەم سیخوڕییەوە، ئەندامانی «بازنەی زۆلف» لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا دەستگیر کران، و دواتر تەواوی بەشداربووانی ئەو بازنەیە جگە لە خاتوو زۆلف و کچەکەی لاگی گرافین فۆن بالێسترێم لەسێدارە دران.{{sfn|Shirer|1990|p=1025}}{{sfn|Reitlinger|1989|pp=304–306}} یەکێک لە لەسێدارەدراوەکانی ئەو بازنەیە ئۆتۆ کیپ بوو، کە بەرپرسێک بوو لە وەزارەتی دەرەوە و پەیوەندیی دۆستانەی بەهێزی لەگەڵ چەندین ئەندامی ''ئابڤێر''دا هەبوو؛ لەنێویاندا «ئێریش فێرمێڕێن» و هاوسەرەکەی (کۆنتێس ئەیلیزابێت فۆن پلێتێنبێرگ) کە وەک بریکاری هەواڵگریی دەزگاکە لە [[ئەستەمبوڵ]] ئەرکدار کرابوون. هەردوویان لەلایەن گێستاپۆوە لە پەیوەندی بە دۆسیەی کیپەوە بانگهێشتی بەرلین کرانەوە. لەترسی گیانیان، پەیوەندییان بە بەریتانییەکانەوە کرد و هەڵاتن.{{sfn|Reitlinger|1989|p=306}}{{sfn|Bassett|2011|pp=281–282}} ماوەیەکی زۆر بوو هیتلەر گومانی هەبوو لەوەی کە دژەنازییەکان و بریکارەکانی هاوپەیمانان دزەیان کردووەتە ناو دەزگای ''ئابڤێر''؛ ڕاکردن و پەنابردنی فێرمێڕێن بۆ لای هاوپەیمانان دوای دەستگیرکردنی ئەندامانی «بازنەی زۆلف»، ئەم گومانانەی بەتەواوی بۆ سەلماند. سەرەڕای ئەوەش، لە سەرکردایەتیی بەرلیندا بە هەڵە بڕوایەک دروست بوو کە فێرمێڕێن و هاوسەرەکەی کۆدە نهێنییەکانی ''ئابڤێر''یان لەگەڵ خۆیاندا بردووە و ڕادەستی بەریتانیییەکانیان کردووە. ئەم ڕووداوە جامی سەبری هیتلەری سەرڕێژ کرد. سەرەڕای هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ خستنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەکە بۆ سەر [[ئێس ئێس]] یان وەزارەتی دەرەوە، هیتلەر بەتەواوی لە [[ڤیلهێلم کاناریس|کاناریس]] بێزار ببوو و دوو جار ئەمەی بە [[هێنریک هیملەر]] ڕاگەیاند. ناوبراو سەرۆکی ئابڤێری بۆ دانیشتنی کۆتایی بانگهێشت کرد و تۆمەتباری کرد بەوەی ڕێگەی داوە ''ئابڤێر'' «تێکپڕژێت و لەبەریەک هەڵوەشێتەوە». کاناریس بە هێمنییەوە هاوڕا بوو کە ئەمە «جێی سەرسوڕمان نییە»، چونکە ئەڵمانیا لە جەنگەکەدا دەدۆڕا.{{sfn|Bassett|2011|p=282}} هیتلەر دەستبەجێ کاناریسی دەرکرد، و لە ١٨ی شوباتی ١٩٤٤دا، فەرمانێکی ئیمزا کرد کە بەڕەسمی دەزگای ''ئابڤێر''ی هەڵوەشاندەوە.{{تێبینی| ماوەیەکی درێژ بوو هیتلەر گومانی لە ئاستی ئەنجامدانی کارەکانی ''ئابڤێر'' هەبوو؛ ئەوان هیچ زانیارییەکی هەواڵگرییان نەدابوو بە سوپای ئەڵمانیا سەبارەت بە دابەزینی هاوپەیمانان لە باکووری ئافریقا و زۆرێک لە ڕووداوەکانی دواتریش، کە ئەمەش وای لە هیتلەر کرد بگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە ''ئابڤێر'' و سەرکردایەتییەکەی ناکارامەن.{{sfn|Waller|1996|pp=330–331}}}} ئەرکەکانی دەزگاکە لەلایەن «فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ»وە گیرانە دەست و بەرپرسێکی باڵای فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ بە ناوی [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]] شوێنی کاناریسی گرتەوە. ئەم هەنگاوە دەسەڵاتی هێنریک هیملەری بەسەر سوپادا بەهێزتر کرد چونکە سەرکردایەتی فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخی دەکرد.{{sfn|Cooper|1984|p=537}} کاناریس لە سەرجەم پلە سەربازییەکانی داماڵرا و ناونیشانێکی فەخریی ڕووکەشیی وەک «سەرۆکی فەرمانگەی جەنگی بازرگانی و ئابووری» پێ بەخشرا. لە ٢٣ی تەممووزی ١٩٤٤دا، لە لێکەوتەکانی سەرنەکەوتنی «[[کودەتای ٢٠ی تەممووز]]» دژی هیتلەر دەستگیر کرا، و کەمێک پێش کۆتاییهاتنی جەنگ، لەگەڵ ئۆستەری جێگریدا لەسێدارە درا.{{sfn|Longerich|2012|p=698}} دواتر تەواوی ئەرک و دەسەڵاتەکانی ''ئابڤێر'' گواسترانەوە بۆ «بەشی شەشەم» (Amt VI) لە دەزگای زیشێرهەیتسدینست کە فەرمانگەی هەواڵگریی دەرەوەی (فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ) و بەشێک بوو لە ئێس ئێس.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=3}} === بەڵگەنامەکانی زۆسن === لە کاتی جەنگدا، دەزگای ''ئابڤێر'' دۆسیەیەکی نهێنیی ئامادە کردبوو کە وردەکاریی زۆرێک لەو تاوانانەی لە ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا لەلایەن نازییەکانەوە ئەنجام درابوون تێدا تۆمار کرابوو، کە بە [[بەڵگەنامەکانی زۆسن]] ناسرابوو. ئەم پەڕاوانە لە کۆتاییدا کۆکرابوونەوە تا تاوانەکانی ڕژێم ئاشکرا بکەن.{{sfn|McDonough|2005|p=44}} بەڵگەنامەکان لە سندووقێکی ئاسنیندا لە بارەگای سەربازیی مایباخی یەکەم و دووەم لە نزیک بەرلین هەڵگیرابوون و لەژێر کۆنترۆڵی ''ئابڤێر''دا مابوونەوە. گوایا بەشێک لە بەڵگەنامەکان ژێرخاک کرابوون، بەڵام بەرپرسی ئەم کارە کە ڤێرنەر شڕادەر بوو، تێوەگلا لە [[کودەتای ٢٠ی تەممووز]] دژی هیتلەر و دواتر خۆی کوشت. دواتر، بەڵگەنامەکان لەلایەن گێستاپۆوە دۆزرانەوە، و لەژێر سەرپەرشتیی سەرۆکی دەزگای ئاسایش (ئێس دی) [[ئێرنست کالتەنبرونەر]]دا، بردران بۆ قەڵای میتێرسیل لە ناوچەی تیرۆڵ و سووتێنران. دەوترێت لە نێو «بەڵگەنامەکانی زۆسن»دا، دەفتەری یاداشتە ڕۆژانەکانی ئەدمیراڵ کاناریس، بەڵگەنامەکانی پەیوەندیدار بە ڤاتیکان و دۆسیەکانی ژەنڕاڵ فریتچیش هەبووبێتن.{{sfn|Dulles|2000|p=73}} == کارامەیی و میرات == زۆربەی مێژوونووسان هاوڕان لەسەر ئەوەی کە بەگشتی دەزگای ''ئابڤێر'' بەهۆی نزمیی ئاستی کارەکانی و پەیکەرە ناناوەندگەرایییە نائاساییەکەیەوە ناوبانگێکی خراپی هەبووە.{{sfn|Leverkuehn|1954|p=37}}{{sfn|Howard|1990|p=49}} بەشێک لە وێنەی لاوازی کارامەییی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ کێبڕکێیە توندەکەی لەگەڵ [[ئێس ئێس]]، [[فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ]] و دەزگای [[ئێس دی]].{{sfn|Davies|2008|p=251}}{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p= 2}} هەروەها هۆکارێکی تری شکستەکانی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ سەرکەوتنی هاوپەیمانان لە شیکردنەوەی کۆدەکانی [[ماشێنی ئێنیگما]]ی ئەڵمانی، بە هۆی هەوڵە کۆدشکێنەکانی [[بلێچلی پارک]]ەوە.{{sfn|Andrew|2018|pp=616–617}} لە کاتی پێکدانەکانی ئاب و ئەیلوولی ١٩٤٢ی باکووری ئافریقا دژی [[ئێرڤین ڕۆمل|ڕۆمل]]، ئەم توانایەی هاوپەیمانان لە کۆدشکاندنەکاندا بووە هۆکارێکی یەکلاکەرەوە بۆ سەرکەوتنی ژەنەڕاڵ مۆنتگۆمێری؛ چونکە هەواڵگریی ئاماژەکانی بەریتانیا بەراورد بە هی ئەڵمانیییەکان زۆر باڵاتر بوو.{{sfn|Andrew|2018|p=640, 644–645}} «ڕوبین وینکز»ی مێژوونووسی ئەمریکی دەڵێت کە ''ئابڤێر'' «شکستێکی سەراپاگیر و کارەساتبار بوو، چونکە نەیتوانی پێشبینیی ئۆپراسیۆنەکانی [[ئۆپراسیۆنی تۆرچ|تۆرچ]]، [[داگیرکردنی سیچیلی لەلایەن هاوپەیمانانەوە|هەسکی]]، یان [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد|ئۆڤەرلۆرد]] بکات».{{sfn|Winks|1996|p=281}} «هیو تریڤۆر رۆپەر»ی مێژوونووسی ئینگلیزی دەڵێت دەزگاکە «پڕ بوو لە گەندەڵی، بە ناکارامەیییەکی زۆر ناوی دەرکردبوو، و لە ڕووی سیاسییشەوە جێی گومان بوو». ناوبراو ئاماژە بەوەش دەکات کە دەزگاکە لەژێر «بەڕێوەبردنی کەمتەرخەمانە»ی ئەدمیراڵ کاناریسدا بووە، کە «زیاتر گرنگیی بە پیلانگێڕی دژی نازییەکان دەدا نەک ئەرکە فەرمییەکانی خۆی». «نۆرمان دەیڤز»ی مێژوونووسیش هاوڕای ئەم ڕوانگەیەیە و دەڵێت کاناریس «بە هیچ شێوەیەک پشتیوانی نازیزم نەبوو».{{sfn|Davies|2008|p= 251}} بەپێی وتەی تریڤۆر رۆپەر، لە دوو ساڵی یەکەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا، ''ئابڤێر'' «مشەخۆرێکی بەختەوەر» بوو کە «لە سایەی سەرکەوتنەکانی سوپای ئەڵمانیادا دەبرایە پێشەوە». کاتێک ڕەوتی جەنگەکە دژی نازییەکان وەرگەڕا و دەرکەوت کە ''ئابڤێر'' ناتوانێت ئەو زانیارییە هەواڵگرییانە دابین بکات کە سەرکردایەتیی [[وڵاتانی تەوەر]] داوای دەکرد، دەسەڵاتدارانی نازی لە ساڵی ١٩٤٤دا ''ئابڤێر''یان لەگەڵ [[ئێس ئێس]]دا یەکخست.{{sfn|Trevor-Roper|1992|p=75}} چەندین شکستی هەواڵگری و ناکارامەییی گشتی بوونە هۆی کارەساتی گەورە بۆ سوپای ئەڵمانیا لە هەردوو هەڵمەتی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوادا.{{sfn|Archer|Ferris|Herwig|Travers|2002|pp=524–525}}{{efn|ئەفسەرێکی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا لە کاتی ئۆپراسیۆنی باربارۆسادا بەشداریی هەواڵگریی ''ئابڤێر''ی بۆ هەوڵەکانی جەنگ هیچ نەبوو جگە لە ''Mist''، کە بە ئەڵمانی واتە "ڕیخ" یان "پاشەڕۆ". بڕوانە: {{cite journal |last1= Thomas |first1=David |year= 1987 |title= Foreign Armies East and German Military Intelligence in Russia 1941–45 |journal= Journal of Contemporary History |volume=22 |issue=2 |pages=261–301 |doi=10.1177/002200948702200204 |jstor=260933 |s2cid=161288059}}}} لە کتێبەکەیدا بە ناوی (''جەنگی نهێنی: سیخوڕەکان، کۆدەکان و گەریلاکان، ١٩٣٩–١٩٤٥'')، «ماکس هاستینگس»ی مێژوونووس دەڵێت کە جگە لە بەرتیلدان بە ئەفسەرانی [[یووگۆسلاڤیا]] پێش کۆکردنەوەی بەپەلەی هێزەکانیان لە ساڵی ١٩٤١دا، سەرجەم ئۆپراسیۆنەکانی سیخوڕیی ''ئابڤێر'' «بە تەواوی سەرنەکەوتوو بوون».{{sfn|Hastings|2016|p=64}} سەرەڕای ئەم ڕەخنە توندانە لە ''ئابڤێر''، دەزگاکە لە ساڵانی سەرەتاییی کارکردنیدا چەند دەستکەوتێکی دیاری بەدەستھێنابوو. ئەندامانی ''ئابڤێر'' (لەگەڵ دەزگای ئێس دی) ڕۆڵێکی گرنگیان بینی لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ [[ئانشلوس|پەیوەستکردنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە لە ساڵی ١٩٣٨دا؛ هەروەها لە کاتی [[داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیا (١٩٣٨–١٩٤٥)|داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیادا]]، گرووپێکی ''ئابڤێر'' هاوکار بوون لە دەستبەسەرداگرتنی تونێلێکی ستراتیژیی هێڵی ئاسنین لە سیلیزیای پۆڵەندا، لە دوا هەفتەی ئابی ١٩٣٩دا.{{sfn|Davies|2008|p= 251}} ڤاڵتەر گۆڕلیتزی مێژوونووس لە بەرهەمەکەیدا لە ساڵی ١٩٥٢ بە ناوی (''مێژووی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا، ١٦٥٧–١٩٤٥'') دەڵێت کە کاناریس و ''ئابڤێر'' «سەنتەری ڕاستەقینەی بەرگری سەربازیی ڕژێمەکە» بوون،{{sfn|Goerlitz|1985|p=295}} کە ئەمەش تێڕوانینێکە زۆرێک لە مێژوونووسان هاوڕای نین. ئاڵن دالێس، سەرۆکی پێشووی وێستگەی نووسینگەی خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکان لە بەرلین و دواتر بەڕێوەبەری [[دەزگای هەواڵگریی ناوەندی|دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (سی ئای ئەی)]]، لە کۆتاییی جەنگدا هەڵسەنگاندنی بۆ ئەفسەرانی هەواڵگریی ''ئابڤێر'' کرد و گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە تەنیا پلە باڵاکانی دەزگاکە دژبەری چالاک و بەشێک بوون لە بزووتنەوەی بەرهەڵستکاری. بەپێی وتەی دالێس، کارەکانی ''ئابڤێر'' زۆر لەوە فراوانتر بوون کە تەنیا پیلانگێڕی بێت دژی ڕژێمەکەی هیتلەر؛ ناوبراو جەختی کردەوە کە نزیکەی ٩٥٪ی ئەندامانی ''ئابڤێر'' بە چالاکی «دژی هاوپەیمانان» کاریان دەکرد، لە کاتێکدا تەنیا نزیکەی ٥٪یان هەڵوێستی دژەنازییان هەبوو.{{sfn|Dulles|2000|pp=75–76}} مێژوونووسی سەربازی «جۆن ویلەر بێنێت» نووسیویەتی کە ''ئابڤێر'' «بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر وەک دەزگایەکی هەواڵگریی نهێنی شکستی هێنا» و «بە ڕوونی و بێ چەندووچوون ناکارامە بوو»، هەروەها دەڵێت کە ئەندامانی ''ئابڤێر'' «هیچ لێهاتووییەکی بەرچاویان نە وەک ئەفسەری هەواڵگری و نە وەک پیلانگێڕ نیشان نەدا...».{{sfn|Wheeler-Bennett|1980|p= 597}} هەر سەرکەوتنێک کە ''ئابڤێر'' پێش دەستپێکردنی جەنگی جیهانیی دووەم بەدەستی هێنابوو، لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگدا بە کردەیی نەما. خراپتریش لەوە، بەریتانیییەکان بە سەرکەوتوویی ١٩ بریکاری دوولایەنەیان لە ناو تۆڕی ''ئابڤێر''دا بەگەڕخست کە زانیاریی هەڵەیان بە ئەڵمانیییەکان دەدا و بەمەش دەزگای هەواڵگریی ئەڵمانیایان تا کۆتایی جەنگەکە هەڵخەڵەتاند.{{sfn|Blandford|2001|pp=23–24}}{{تێبینی| دزەکردنی بەریتانیییەکان بۆ ناو هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا ئەوەندە قووڵ و تەواوەتی بوو، کە تەنانەت یەک بریکاری ڕاستەقینەی ''ئابڤێر''یش لە بەریتانیادا نەمابووەوە. «دەیڤد کان»ی مێژوونووس دەڵێت بەریتانیییەکان «گەورەترین فێڵ و چەواشەکارییان لە مێژووی جەنگدا ئەنجام دا، لەو کاتەوەی کە تڕۆجانییەکان ئەسپە دارینە گەورەکەی یۆنانییەکانیان بە دەستی خۆیان ڕاکێشایە ناو شارە ئاهەنگگێڕەکەیانەوە».{{sfn|Kahn|1978|p=367}}}}{{تێبینی| هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ هاندانی ڕاپەڕینی دژەکۆڵۆنیاڵی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا لە ئیرلەندا (لەڕێگەی پەیوەندیکردن بە سوپای کۆماریی ئیرلەندی (١٩٢٢–١٩٦٩)وە) و لە هیندستان (لەڕێگەی بەستنی پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی سوپای نیشتمانیی هیندیدا) بێئاکام دەرچوون، چونکە بەریتانیییەکان بە شێوەیەکی کاریگەر ئەو هەوڵانەیان پووچەڵ کردبووەوە.{{sfn|Walton|2013|pp=47, 51}}}} دزەکردنی سۆڤییەت بۆ ناو ''ئابڤێر'' و سەرکەوتنەکانی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] دژی بریکارەکانی ئابڤێر زیاتر وێنەی هەوڵەکانی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیایان زڕاند.{{sfn|Stephan|2004|pp=45, 110, 114, 173}} مێژوونووس ئەلبێرت سیتۆن سەرنجێکی گرنگ دەربارەی شکستەکانی سوپای ئەڵمانیا لە ئەنجامی لاوازیی هەواڵگرییەوە دەخاتە ڕوو؛ ناوبراو ڕایدەگەیەنێت کە زۆرجار بڕیارەکان لەسەر بنەمای تێڕوانینە کەسیییەکانی هیتلەر دەدران، و هیتلەر دیدگای *خۆی* بەسەر زنجیرەی فەرماندەییی سەربازی و بڕیارەکانی بەڕێوەبردنی جەنگدا دەسەپاند.{{sfn|Seaton|1982|p=221}} ماکس هاستینگس ئاماژە بەوە دەکات کە لە ئەڵمانیای نازییدا، دەبوو هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکان بە شێوەیەک داڕێژرێنەوە تا لەگەڵ تێڕوانین و سنووری قبووڵکردنی هیتلەردا بگونجێن.{{sfn|Hastings|2016|p=65}} لەگەڵ ئەوەشدا، پێگە و ناوبانگی مێژووییی ''ئابڤێر'' لەلای زۆربەی مێژوونووسان بە نەرێنی دەمێنێتەوە. == سەرۆکەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! ژ. ! وێنە ! سەرۆکی ئابڤێر ! پلەی سەربازی ! دەستپێکی کار ! کۆتاییی کار ! لقی سەربازی |- | 1 | | [[فریدریش گێمپ]]<br /><small>(١٨٧٣–١٩٤٧)</small> | عەقید (Colonel) | ١ی کانونی دووەمی ١٩٢١ | حوزەیرانی ١٩٢٧ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 2 | | گونتەر شوانتس <br /><small>(١٨٨١–١٩٤٢)</small> | ڕائید (Major) | حوزەیرانی ١٩٢٧ | شوباتی ١٩٢٩ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 3 | [[پەڕگە:FBredow.jpg|100px]] | [[فێردیناند فۆن برێدۆ]]<br /><small>(١٨٨٤–١٩٣٤)</small> | موقەدەم (Lieutenant colonel) | شوباتی ١٩٢٩ | ٢ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 4 | [[پەڕگە:Kapitän zur See Konrad Patzig, first commanding officer of Admiral Graf Spee.jpg|100px]] | [[کۆنڕاد پاتسیگ]]<br /><small>(١٨٨٨–١٩٧٥)</small> | دەریاسالاری دواوە | ٦ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | [[ڕایخسمارینە]] (هێزی دەریایی) |- | 5 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|100px]] | [[ڤیلهێلم کاناریس]]<br /><small>(١٨٨٧–١٩٤٥)</small> | ئەدمیراڵ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | ١٢ی شوباتی ١٩٤٤ | [[کریگسمارینە]] (هێزی دەریاییی نازی) |- | 6 | | [[گەورگ هانسن]]<br /><small>(١٩٠٤–١٩٤٤)</small> | عەقید (Colonel) | ١٣ی شوباتی ١٩٤٤ | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | [[ڤێرماخت]] (سوپای سەربازی) |- | 7 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 101III-Alber-178-04A, Walter Schellenberg.jpg|100px]] | [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]]<br /><small>(١٩١٠–١٩٥٢)</small> | لیوا لە هێزەکانی [[ئێس ئێس]] | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | ٤ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |- | 8 | [[پەڕگە:Otto Skorzeny portait.jpg|100px]] | [[ئۆتۆ سکۆرزێنی]]<br /><small>(١٩٠٨–١٩٧٥)</small> | عەقید | ٥ی ئەیاری ١٩٤٥ | ٨ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئەڵمانیا||جەنگی جیھانیی دووەم|سیاسەت|مێژوو|جەنگی جیھانیی یەکەم}}{{پۆلی کۆمنز|Abwehr}} [[پۆل:نازیزم]] [[پۆل:دەسەڵاتخوازی]] [[پۆل:ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:مێژووی جوولەکەکانی ئەڵمانیا]] 58ekysmdeoiusqar8qahx4c7hqoka5i 1673650 1673649 2026-09-23T16:40:51Z DiyarKamaran 50583 /* سەرۆکەکان */ 1673650 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = {{lang|de|Abwehr}} | native_name = | image = Bundesministerium der Verteidigung Berlin Spree.jpg | image_size = | alt = | caption = دەروازەی [[بەندلێربلۆک]]، بارەگای سەرەکیی {{lang|de|ئابڤێر}} | dates = ١٩٢٠–١٩٤٤ | disbanded = | country = [[ئەڵمانیا]] | branch = {{ubl|[[پەڕگە:War Ensign of Germany (1921–1933).svg|22px]] [[کۆماری ڤایمەر]]|[[پەڕگە:War ensign of Germany (1938–1945).svg|22px]] [[ئەڵمانیای نازی]]}} | type = [[ھەواڵگریی سەربازی]] | role = <!-- or | specialization = --> | size = | command_structure = فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان | garrison = [[بەندلێربلۆک]]، [[بەرلین]] | garrison_label = بارەگای سەرەکی | nickname = | patron = | motto = | colors = <!-- or | colours = --> | colors_label = <!-- or | colours_label = --> | march = | mascot = | anniversaries = | equipment = | equipment_label = | battles = [[جەنگی جیھانیی دووەم]] | battles_label = <!-- Commanders --> | commander1 = [[ڤیلهێلم کاناریس ]] | commander1_label = فەرماندەکان | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = | identification_symbol_label = | identification_symbol_2 = | identification_symbol_2_label = }} '''ئابڤێر''' ({{lang-de|Abwehr}}، بە واتای "بەرگری" یان "پەرچکردنەوە"، بەڵام لە چەمکە سەربازییەکاندا زیاتر بە واتای "دژەهەواڵگری" دێت) دەزگای [[ھەواڵگریی سەربازی]] ئەڵمانیا بوو بۆ هەردوو سوپای ''ڕایخسڤێر'' و ''ڤێرماخت'' لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ بۆ ١٩٤٤.{{sfn|Holmes|2009|p=2}}{{تێبینی|دەزگای ئابڤێر لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٨٦٦دا دروست ببوو، شێوازە سەرەتاییەکەی ئەم دەزگا [[پرووسیا|پرووسییە]] پێش دامەزراندنی دەوڵەتی هاوچەرخی ئەڵمانیا کەوتبوو؛ ئامانج لە دامەزراندنیشی کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری بوو بۆ حکومەتی پڕووسیا لە سەردەمی جەنگدا لەگەڵ نەمسا. بڕوانە: Lerner & Lerner, eds. (2004). ''Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security'', vol. 1, A–E, p. 2.}} ئەگەرچی [[پەیمانی ڤێرسای]] لە ساڵی ١٩١٩دا دروستکردنی هەر دەزگایەکی هەواڵگریی لە [[کۆماری ڤایمەر]] قەدەغە کردبوو،{{تێبینی|بە تایبەتی بەریتانیا و فەڕەنسا بە توندی دژی ئەوە بوون ئەڵمانیا خاوەنی هەر جۆرە دەزگایەکی هەواڵگری بێت، بۆیە هەوڵیان دا تا دەکرێت بەربەستی توند بخەنە سەر ئابڤێر.{{sfn|Paine|1984|p= 7}} }} بەڵام لە ساڵی ١٩٢٠دا لە ناو وەزارەتی بەرگریدا گروپێکی سیخوڕییان پێکهێنا و ناویان لێنا ''ئابڤێر''.{{تێبینی|واژەی ''Abwehr'' لە [[زمانی ئەڵمانی|زمانی ئەڵمانیدا]] بە واتای 'پەرچدانەوە' یان 'دوورخستنەوە' دێت؛ ئەم ناوە بۆ ئەوە هەڵبژێردرا تا جەخت لەسەر سروشتی بەرگریکارانەی ئەم بەشەی وەزارەتی سوپای ڕایخسڤێر بكرێتەوە لە دوای جەنگی جیهانیی یەکەم.{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p=2}} }} ئامانجی سەرەتایی ئابڤێر بریتی بوو لە بەرگریکردن لە سیخوڕیی بیانی؛ ڕۆڵێکی ڕێکخراوەیی کە دواتر گەشەکردنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=1}} لە سەردەمی جەنەڕاڵ کورت فۆن شلایخەر (کە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە ڕۆڵێکی دیاری لە بەڕێوەبردنی سوپای ڕایخسڤێردا هەبوو)، یەکە هەواڵگرییەکانی لقی جیاوازی سوپا لە ساڵی ١٩٢٩دا یەکخران و خرانە ژێر چاودێری "نوسینگەی وەزیر" (Ministeramt) لە وەزارەتی بەرگری. ئەم ڕێکخستنەوە ناوەندییە هەنگاوی سەرەکی بوو بۆ دروستبوونی ئەو دەزگا هەواڵگرییە گەورە و یەکگرتووەی کە دواتر بە ئابڤێر ناسرا. لە سەردەمی کۆماری ڤایمەر و ئەڵمانیای نازیدا، ئەڵمانیا بەسەر چەندین ناوچە یان بازنەی سەربازی دابەشکرابوو. هەر ناوچەیەک بەرپەرس بوو لە هێنانی سەربازی نوێ، مەشقپێکردن، و دابینکردنی پێداویستییەکانی سوپا ئابڤێر بۆ ڕێکخستنی کارەکانی لە ناوخۆی ئەڵمانیادا، بنکە و نووسینگەکانی خۆی ڕێک لەسەر شێواز و جوگرافیای ئەم بازنە سەربازییانە دابەش کردبوو؛ هەندێک وڵات بە فەرمی بێلایەن بوون، بەڵام ڕێگەیان دەدا لە چالاکییە هەواڵگرییەکانی ئەڵمانیا. ئابڤێر ئەم وڵاتانەی بەکاردەهێنا وەک بنکەیەک بۆ سیخوڕیکردن بەسەر وڵاتانی هاوپەیماناندا. لەگەڵ پەیوەستکردنی خاک و داگیرکردنی وڵاتانی تر لەلایەن [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیای نازییەوە]] (کە پێیان دەوت ڕایخی گەورە)، ئابڤێر تۆڕی نووسینگەکانی فراوانتر کرد بۆ ناو [[فەڕەنسا]]، [[پۆڵەندا]]، [[بەلجیکا]] و ناوچەکانی تر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بزووتنەوەی بەرگریی ناوخۆیی و دەستبەسەرداگرتنی زانیارییە سەربازییەکان لە کاتی [[داگیرکاریی ئەڵمانیا لە ئەورووپا]].{{sfn|Taylor|Shaw|1997|p=11}} لە ٤ی شوباتی ١٩٣٨دا، وەزارەتی بەرگری—کە لە ساڵی ١٩٣٥دا ناوەکەی گۆڕدرابوو بۆ وەزارەتی جەنگ—هەڵوەشێنرایەوە و کرا بە "فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان" کە ڕاستەوخۆ لەژێر فەرماندەییی [[ئەدۆڵف هیتلەر]] بوو.{{sfn|Newsome|2014|pp=950–951}} لە پێشتردا ئابڤێر زیاتر سەر بە وەزارەتی بەرگری/جەنگ بوو، بەڵام لە حوزەیرانی ١٩٣٨ەوە بوو بە دەزگای زانیاری و هەواڵگریی ڕاستەوخۆی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان [[ڤیلهێلم کاناریس]]، کە جێگری ئەدمیڕاڵ بوو لە هێزی دەریاییدا، وەک سەرۆکی سەرەکیی ئابڤێر جێگیرکرا و پلەکەی وەک یەکێک لە بەهێزترین کەسایەتییە هەواڵگرییەکانی ڕایخی سێیەم بەرز بووەوە.{{sfn|Taylor|1995|p=165}}{{تێبینی| ساڵانێکی زۆر فەرماندەییی باڵا (OKW) پێویستی بە دروستکردنی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆی نەبوو، چونکە بە تەواوی پشتی بە دەزگای ئابڤێر بەسەرکردایەتی کاناریس دەبەست, کاتێک لە ساڵی ١٩٤٣دا لە ژێر گوشاری شکستەکانی جەنگدا دواجار بەشێکی هەواڵگرییان لە ناو ئۆپراسیۆنەکاندا کردەوە، بەشەکە ئەوەندە پەراوێزخراو بوو کە تەنها لە سێ ئەفسەر پێکهاتبوو.}} [[بنکەی سەرەکی]] بارەگاکە کەوتبووە ناو کۆمەڵگەی ناوەندیی ناوچەی "بەندلێربلۆک" لە تەنیشت نووسینگەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، تاوەکو ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری و ڕاپۆرتە سیخوڕییەکان لەگەڵ فەرماندە سەربازییەکان بە خێرایی ئەنجام بدرێت. ناوی شەقامەکە لە سەردەمی جەنگدا تیرپیتز بوو لە [[بەرلین]]، بەڵام دوای جەنگی جیهانیی دووەم ناوی شەقامەکە گۆڕدرا بۆ ڕایخپیتش.{{تێبینی| ئەگەرچی بنکەی سەرەکی و ناوەندیی بڕیاردان لە بەرلین بوو، بەڵام لە واقیعدا چالاکییە مەیدانییەکان، کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، و بەڕێوەبردنی سەرچاوە و سیخوڕەکان لەلایەن بنکە ناوچەیییەکانەوە ئەنجام دەدران، لە هەر ناوچەیەکی سەربازیدا بنکەیەکی تایبەت هەبوو کە پێی دەوترا Abwehrstelle. ئەم بنکە مەیدانییانە دەسەڵاتێکی زۆر و سەربەخۆیییان لە جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا هەبوو، بۆیە گرنگیی کرداریی ئەوان بە کردەوە لە بارەگا سەرەکییەکەی بەرلین کەمتر نەبوو.}} == پێش کاناریس == دوای [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] و تێکشکانی ئەڵمانیا، بەپێی [[پەیمانی ڤێرسای]] چەندین سنووردارکردنی توند بەسەر [[هێزی سەربازی|هێزە سەربازییەکاندا]] سەپێنرا. حکوومەتی نوێی ئەڵمانیا ([[کۆماری ڤایمەر]]) تەنها ڕێگەی پێدرا سوپایەکی بچووک بە ناوی ڕایخسڤێر دروست بکات. لە ناو وەزارەتی بەرگریدا، بەشێکی زۆر بچووک بۆ کارە هەواڵگرییەکان دروستکرا کە ناونرا ئابڤێر. یەکەم بەرپەرسی ئابڤێر مەیجەر فریدریش گێمپ بوو. گێمپ پێشتر جێگری کۆلۆنێل ڤالتەر نیکۆلای (سەرۆکی هەواڵگریی ئیمپڕاتۆری لە سەردەمی جەنگی جیهانی ) بوو، بەهۆی کەمبوونی بودجە، سنووردارکردنە نێودەوڵەتییەکان، و نەبوونی ئەزموونی سەربەخۆ، گێمپ نەیتوانی دەزگایەکی هەواڵگریی بەهێز و کارا بنیاد بنێت، بۆیە لە ساڵانی سەرەتادا ئابڤێر دەزگایەکی لاواز بوو.{{sfn|Paine|1984|p=7}} لەو کاتەدا دەزگاکە تەنها لە سێ ئەفسەر و حەوت ئەفسەری خانەنشین، لەگەڵ دەستەیەکی کەمی کارمەندانی نووسینگە (نووسەر و تایپیست) پێکهاتبوو. کاتێک پلەی سەربازیی فریدریش گێمپ بەرزکرایەوە بۆ جەنەڕاڵ، بەپێی نەریتی سەربازی لە پۆستی سەرۆکی ئابڤێر لابدرا (چونکە پۆستەکە لەو کاتەدا بۆ پلەی مەیجەر یان کۆلۆنێل دەستنیشان کرابوو). شوێنگرەوەکەی، مەیجەر گونتهەر شڤانتس، ئەویش نەیتوانی ماوەیەکی درێژ لە پۆستەکەدا بێنێتەوە و سەردەمی سەرکردایەتیکردنی زۆر کورت بوو.{{sfn|Kahn|1978|pp=224–225}} زۆرێک لە ئەندامانی ڕایخسڤێر (کە بەشێکی زۆریان [[پرووسیا|پرووسی]] بوون) بایەخێکی زۆریان دەدا بە ڕاستگۆیی، ڕاشکاوی، ڕێزی سەربازی، و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لە مەیدانی جەنگدا لە چاوی زۆرێک لە ئەفسەرە نەریتییەکاندا، کارکردن لە دەزگای هەواڵگری و سیخوڕیدا بە ڕەفتارێکی "ناشەرەفەمەندانە"، فێڵبازانە و نەشیاو بۆ ئەفسەرێکی سەربازی دادەنرا، ئەم دیدگایە بووە هۆی ئەوەی زۆربەی ئەفسەرە لێهاتوو و پلەبەرزەکان ڕەتی بکەنەوە بەشداری لە کارەکانی ئابڤێردا بکەن، چونکە وەکو لاڕێبوون لە خزمەتی سەربازیی ڕاستەقینە سەیریان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|p=44}} تا دەیەی ١٩٢٠، ئابڤێر کە بە هێواشی گەشەی دەکرد، بەسەر سێ بەشدا دابەش ببوو: {{ordered list|type=upper-roman |[[سیخوڕیی سەربازی]] |پێوانەی کۆد و چاودێریکردنی ڕادیۆیی |[[دژە هەواڵگری|دژەسیخوڕی]]}} لە ساڵی ١٩٢٨دا، کادیرانی هەواڵگریی هێزی دەریایی ئەڵمانیا (ڕایخسماڕین) کەوتنە ژێر چەتری ئابڤێرەوە؛ ئەمەش بە مەبەستی دروستکردنی یەک دەزگای هەواڵگریی ناوەندی بۆ تەواوی هێزە چەکدارەکان.{{sfn|Kahn|1978|p=225}} بەپێی پەیمانی ڤێرسایی، ئەڵمانیا لە هەر جۆرە چالاکییەکی سیخوڕی و هەواڵگری قەدەغە کردبوو. بەڵام دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان، دەزگای ئابڤێر بە تەواوی پشتی کردە ئەم چالاکییانە، چونکە بڕوایان وابوو کە ڕێگرییەکانی هاوپەیمانان دووڕووانەیە و ڕێگە بە خۆیان دەدەن سیخوڕی بکەن بەسەر ئەڵمانیادا.{{sfn|Andrew|2018|p=573}} لەگەڵ بەهێزبوونی بزووتنەوەی [[نازیزم|نازی]] لە ئەڵمانیا و نەتەوەییبوونی سوپا، وەزارەتی بەرگری دەستی کرد بە چاوخشاندنەوە و ڕێکخستنەوەی پێکهاتەکانی دانانی کاپتن کونراد پاتزیگ لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٣٢دا وەک سەرۆکی ئابڤێر بڕیارێکی شۆککەر بوو، چونکە پاتزیگ ئەفسەرێکی هێزی دەریایی بوو، زۆربەی هەرە زۆری ئەفسەران و کارمەندانی ئابڤێر لە ناو هێزی وشکانییەوە (سوپا) هاتبوون، و نەریت بوو ئەفسەرێکی وشکانی سەرپەرشتییان بکات، نەک دەریەوانێک.{{sfn|Bassett|2011|p=93}} سەرەڕای ئەوەی پاتزیگ ئەفسەرێکی دەریایی بوو لە ناو دامەزراوەیەکی پڕ لە ئەفسەری وشکانیدا، توانستی کارگێڕیی خۆی سەلماند و ڕێزی فەرماندە باڵاکانی سوپای بەدەستهێنا؛ لەبەر ئەوەی [[لیتوانیا]] هاوسنوور بوو لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، پاتزیگ هاوکاریی سەربازیی نهێنیی لەگەڵ دەزگای سیخوڕیی لیتوانیا چڕ کردبووەوە، پاتزیگ خۆی لە هاوکاریی هەواڵگری لەگەڵ [[ئیتالیا|ئیتالیادا]] بەدوور دەگرت چونکە بڕوای وابوو سیستم و ڕەمزە نهێنییەکانیان زۆر لاوازن و لەلایەن هێزە دەرەکییەکانەوە بەئاسانی دەشکێنرێن.{{sfn|Bassett|2011|p=94}} سەرەڕای دەستکەوتەکانی پاتزیگ لە ڕێکخستن و بەهێزکردنی ئابڤێردا، هێزە جیاوازەکانی سوپای ئەڵمانیا (هێزی وشکانی، هێزی ئاسمانی، و هێزی دەریایی) هێشتا متمانەی تەواویان بە یەک دەزگای ناوەندی نەبوو، ئەم بەشانه دەستیان کرد بە دروستکردن و گەشەپێدانی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆیان (وەک بەشی Fremde Heere لە هێزی وشکانیدا)، کە لە کۆتاییدا بووە هۆی کێبڕکێی ناوخۆیی و دووبەرەکی لە نێوان دەزگا سەربازییەکاندا لە سەردەمی نازییەکاندا. دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان لە ساڵی ١٩٣٣، پاتزیگ بە نهێنی فەرمانی دا بە ئەنجامدانی فڕینی سیخوڕیی ئاسمانی بەسەر ناوچە سنوورییەکانی [[پۆڵەندا|پۆڵەندادا]] بۆ کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، [[ھێنریک ھیملەر]]، کە سەرقاڵی دروستکردنی ئیمپراتۆرییەتی هەواڵگریی خۆی بوو لە ڕێگەی ([[ئێس ئێس]])، ئەم سەرەڕۆیییەی پاتزیگی بە دەستوەردان لە سیاسەتی دەرەوە و هەڕەشە بۆ سەر دەسەڵاتی خۆی دەبینی. فەرماندەکانی سوپا لەوە دەترسان کە درککردنی پۆڵەندا بەو فڕینە سیخوڕییانە، وایان لێبکات ئامادەکاریی بەرگری چڕتر بکەنەوە و پلانە نهێنییەکانی ئەڵمانیا بۆ هێرشکردن بپووکێنێتەوە. [[ئەدۆلف هیتلەر]] لە ساڵی ١٩٣٤دا پەیماننامەیەکی دەستدرێژینەکردنی ١٠ ساڵەی لەگەڵ پۆڵەندا واژۆ کرد بۆ ئەوەی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئارام بکاتەوە تا پرۆسەی پڕچەککردنەوەی ئەڵمانیا جێبەجێ دەبێت. ئاشکرابوونی سیخوڕییەکانی ئابڤێر دەبووە هۆی تێکدانی ئەم مانۆڕە دیپلۆماسییە، بۆیە فەرمانی بە ڕاگرتنی بەپەلەی دان.{{sfn|Richelson|1995|p=96}} دوورخستنەوەی پاتزیگ لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ لە ناوەڕۆکدا سزایەکی سیاسی بوو بەهۆی تووڕەییی نازیە دەستەڵاتدارەکان لە ئۆپراسیۆنە ئاسمانییەکانی سنووری پۆڵەندا؛ بەڵام بۆ ئەوەی ناوبانگی سوپا نەکەوێتە ژێر پرسیارەوە، ڕەوانەی هێزی دەریایی کرایەوە و فەرماندەییی کەشتیی بڕبڕەی پشتی هێزی دەریایی پێسپێردرا، کەشتیی جەنگیی گیرفانی ناونیشانێک بوو ڕۆژنامەوانیی بەریتانی بۆ کەشتییە جەنگیییەکانی ئەڵمانیا (جۆری Panzerschiff) بەکاریان دەهێنا؛ چونکە بەپێی پەیمانی ڤێرسایی کێشی کەشتییەکان بۆ ١٠,٠٠٠ تۆن سنوردار کرابوو، بەڵام ئەڵمانیا بە تەکنەلۆژیای بەهێز چەک و زرێپۆشێکی قورسی لەسەر بچووککردبۆوە. هاتنی [[ڤیلهێلم کاناریس]] لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بووە خاڵی وەچەرخان لە مێژووی ئابڤێردا. کاناریس نەک هەر دەزگاكەی کردە بەهێزترین تۆڕی هەواڵگریی ئەڵمانیا، بەڵکو دواتر کردیە ناوەندێکی نهێنی بۆ بەرهەڵستکاریی ناوخۆیی دژی هیتلەر.{{sfn|Bassett|2011|pp=97–99}} == لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا == === پێش جەنگی جیهانیی دووەم === [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|وێنۆک|چەپ|[[ڤیلهێلم کاناریس]]]] بەر لەوەی کاناریس لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بە فەرمی ببێتە سەرۆکی ئابڤێر، پاتزیگ (سەرۆکی پێشوو) هۆشیاریی پێدا کە [[ھێنریک ھیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ]] بە توندی خەریکی پیلانگێڕین تا دەست بەسەر تەواوی دامەزراوە هەواڵگرییە سەربازی و مەدەنییەکانی ئەڵمانیادا بگرن، ئەم ئاگادارکردنەوەیە وای لە کاناریس کرد لە یەکەم ڕۆژی دەستبەکاربوونییەوە بە وشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ سەرکردەکانی [[ئێس ئێس]] و [[ئێس دی]] (دەزگای ئاسایش) بکات بۆ پاراستنی سەربەخۆییی ئابڤێر.{{sfn|Bassett|2011|pp=96–99}} هایدریچ کە لە ساڵی ١٩٣١ەوە سەرۆکایەتیی (ئێس دی)ی دەکرد، باوەڕێکی قووڵی هەبوو کە شکستی ئەڵمانیای ئیمپراتۆری لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا بە پلەی یەکەم بەهۆی لاوازی و ناکاریگەریی هەواڵگریی سەربازییەوە بووە. لەبەر ئەوە، ئابڤێری بە پێکهاتەیەکی نەریتی و کۆنەپەرست دەبینی کە توانای ڕووبەڕووبوونەوە نوێیەکان نییە.{{تێبینی| ڤالتەر نیکۆلای سەرۆکی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا بوو لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا. لە کتێبەکەیدا (Geheime Mächte - هێزە نهێنییەکان)، دۆڕانی ئەڵمانیای گەڕاندەوە بۆ لاوازیی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکان و بێتوانایی لە بەرەنگاربوونەوەی سیخوڕیی بەریتانیا و فەڕەنسا، ڕاینهارد هایدریچ بە توندی کەوتبووە ژێر کاریگەریی ئەم تێڕوانینە، بۆیە بڕوای وابوو بۆ ڕێگریکردن لە شکستی دووبارە، پێویستە دەزگایەکی هەواڵگریی گشتگیر و بێبەزەییانەی وەک (ئێس دی) دروست بکرێت کە بەسەر تەواوی جومگەکانی ئەڵمانیادا زاڵ بێت.{{sfn|Gerwarth|2012|p=84}} }} هایدریچ تەنیا بە چاودێریکردنی ئاسایشی ناوخۆ نەوەستایەوە، بەڵکو دەیویست تەواوی پرۆسەی کۆکردنەوەی زانیاری و هەواڵگریی سیاسی (لە ناوخۆ و دەرەوە) بباتە ژێر چەتری (ئێس دی) تا هەژموونی [[ئێس ئێس]] بەسەر تەواوی جومگە ئەمنییەکاندا ڕەها بکات.{{sfn|Gerwarth|2012|p=85}} کاناریس، کە شارەزای مامەڵە نهێنییەکانی پشت پەردە بوو، باوەڕی وابوو لە ڕێگەی دیپلۆماسیی نهێنی و نیشاندانی نەرمیی سیاسی، دەتوانێت جڵەوی هیملەر و هایدریچ بگرێت و ڕێگە نەدات دەست بێننە ناو کاروباری ئابڤێرەوە. ئەگەرچی هەوڵی دەدا پەیوەندییەکی دۆستانە لەگەڵیاندا بپارێزێت، بەڵام دوژمنایەتیی نێوان ئابڤێر و ئێس ئێس بە دەستبەکاربوونی کاناریس ڕانەوەستا. ململانێی ئابڤێر تەنیا لەگەڵ دروستبوونی ئیمپراتۆرییەتی ئەمنیی (ئێس ئێس) و (ئێس دی)دا نەبوو، بەڵکو سیستەمی ئەڵمانیای نازی گیرۆدەی جۆرێک لە پەرتەوازەییی دامەزراوەیی بوو لە باری تەکنیکیدا، لە جیاتی دروستکردنی یەک ناوەندی نیشتمانیی بەیەکگەیشتوو بۆ بڕین و ڕەمزشکێنیی پەیوەندییە بەتەلەلکەکان، دەزگا جیاوازەکان (لە ناویشیاندا ئابڤێر) هەریەکەیان بە سەربەخۆ هەوڵیان دەدا ڕکابەری بکەن و کۆنتڕۆڵی تەواوی سیستەمی هەواڵگریی پەیوەندییەکان (COMINT) بکەن، کە ئەمەش بووە هۆی بەفیڕۆدانی سەرچاوە سەربازییەکان و شڵەژانی زانیارییەکان. بۆ نموونە، کێشەی فرەیی دەزگاکانی ڕەمزشکێنی: لە ئەڵمانیای نازی، هەواڵگریی پەیوەندییەکان و ڕەمزشکێنی ڕووبەڕووی دابەشبوونێکی سەخت بووەوە: * ئابڤێر: بەشی ڕەمزشکێنیی سەر بە هێزە چەکدارەکانی بەڕێوەدەبرد. * بی دینست (B-Dienst): دەزگای گوێگرتن و ڕەمزشکێنیی هێزی دەریایی ئەڵمانیا بوو کە لە شکاندنی کۆدەکانی کەشتیگەلی بەریتانیادا زۆر لێهاتوو بوو و حەزی نەدەکرد زانیارییەکان بە دەزگاکانی تر بدات. * پێرس زێد ئێس (Pers Z S): بەشی هەواڵگری و ڕەمزشکێنیی دیپلۆماسیی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا بوو کە چاودێریی پەیوەندییە سیاسییەکانی دەوڵەتانی تری دەکرد. کەمیی هەماهەنگی لە نێوان ئەم لایەنانەدا بووە هۆی ئەوەی زانیارییە نهێنییەکان هاوبەش نەکرێن و هێزێکی ناوەندیی بەهێزی ڕەمزشکێنی دروست نەبێت.{{sfn|Richelson|1995|p=86}} لە ساڵی ١٩٣٧دا، هیتلەر و هایدریچ پیلانێکی مەترسیداریان دژی دەستەی فەرماندەییی سوپای سۆڤییەت (بە سەرۆکایەتیی مارشاڵ میخائیل توخاچێڤسکی) داڕشت. ئامانجەکە ئەوە بوو بەڵگەنامەی ساختە بۆ [[جۆزێف ستالین|ستالین]] بنێرن کە گوایە فەرماندە باڵاکانی سوپای سۆڤییەت خەریکی پیلانگێڕین لەگەڵ ئەڵمانیادا، تا ببنە هۆی دروستبوونی شڵەژان و پاکتاوکردنی ناوخۆیی لە سوپای سۆڤییەتدا. هەر بۆیە بارودۆخەکە لە ساڵی ١٩٣٧دا گەیشتە لووتکە کاتێک هیتلەر بڕیاریدا یارمەتی [[جۆزێف ستالین]] بدات لە [[پاکتاوکردنی مەزن|پاکتاوکردنی]] [[سوپای سوور|سوپای سۆڤییەتدا]]. لە ساڵانی ١٩٢٠کانەوە (لە سەردەمی [[کۆماری ڤایمەر]])، سوپای ئەڵمانیا و سوپای سووری سۆڤییەت هاوکاریی نهێنیی سەربازییان لە بوارەکانی مەشق، تاقیکردنەوەی تانک و فڕۆکە، و ئاڵوگۆڕی زانیاری هەبوو. زۆربەی ئەفسەرە باڵاکانی ئەڵمانیا پەیوەندیی نزیکی کەسییان لەگەڵ فەرماندە سۆڤییەتییەکاندا دروستکردبوو. کاتێک هیتلەر و هایدریچ بڕیاریان دا بەڵگەنامەی ساختە دژی مارشاڵ توخاچێڤسکی و فەرماندە سۆڤییەتییەکان دروست بکەن تا ستالین پاکتاویان بکات، هیتلەر ترسا ئەگەر ئەفسەرانی سوپا بزانن، بە نهێنی هاوڕێ سۆڤییەتییەکانیان ئاگادار بکەنەوە و پلانەکەی تێکبدەن. لەسەر ئەم بنەمایە، تیمە تایبەتەکانی ئێس ئێس بە هاوکاری شارەزایانی دزی لە پۆلیسی تاوانکاری (Kriminalpolizei)، هەڵیانکوتایە سەر پەڕگە نهێنییەکانی دەستەی گشتیی فەرماندەیی و ئابڤێر و ئەو بەڵگەنامانەیان برد کە پەیوەندییان بە هاوکاریی ئەڵمانیا و سۆڤییەتەوە هەبوو. بۆ شاردنەوەی دزییەکان، لەو شوێنانەی هەڵیانکوتابووە سەریان ئاگریان بەردا، کە بارەگای سەرەکیی ئابڤێریشی تێدا بوو. ئاگربەردان لە بارەگای سەرەکیی ئابڤێر دەستپێشخەرییەکی بێپێشینە بوو لە ململانێی دەزگا ئەمنییەکانی ئەڵمانیادا، کە ڕوونی کردەوە ئێس ئێس ئامادەیە ڕادیکاڵترین ڕێکار بەرانبەر بڕیارگەی سەربازیی وڵاتەکەش بگرێتە بەر.{{sfn|Schellenberg|2000|pp=25–27}} === ڕێکخستنەوەی ١٩٣٨ === بەر لە گۆڕانکارییە پێکهاتەیییەکانی ساڵی ١٩٣٨، ئابڤێر تەنیا بەشێکی بچووکی بەڕێوەبردنی ئاسایی بوو لە ناو وەزارەتی بەرگری هێزە چەکدارەکاندا، کاتێک کاناریس بووە سەرۆکی دەزگاکە، هەم ڕێژەی کارمەندانی بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد کرد و هەم ڕووبەری دەسەڵاتە کارگێڕییەکانی گەورەتر کرد، تا ئەوەی ئابڤێری کردە ڕێکخراوێکی سەربەخۆتر.{{sfn|Blandford|2001|p=18}} لەگەڵ بەخۆیەوەبینینی گەشەیەکی خێرا لە ژمارەی کارمەنداندا، ئابڤێر لە نێوان ساڵانی ١٩٣٥ و ١٩٣٧دا لە کەمتر لە ١٥٠ کارمەندەوە زیادی کرد بۆ نزیکەی هەزار کارمەند.{{sfn|Bassett|2011|p=114}} کاناریس لە ساڵی ١٩٣٨دا دەزگاکەی ڕێکخستەوە و ئابڤێری دابەش کرد بۆ سێ بەشی سەرەکی: * '''بەشی ناوەندی''' (Abteilung Z): وەک مێشکی ئاڕاستەکار بۆ دوو بەشەکەی تر کاری دەکرد، هەروەها کاروباری کارمەندان و دارایی لەئەستۆ دەگرت، لەوانەش دانی مووچەی سیخوڕەکان. لە تەواوی سەردەمی سەرکردایەتیی کاناریسدا، لەلایەن ژەنەڕاڵ مایۆر هانس ئۆستەرەوە سەرۆکایەتی دەکرا. * '''لقی دەرەوە'''، (''"Amtsgruppe Ausland"'' بە ئەڵمانی) (دواتر بە '''گرووپی هەواڵگریی دەرەکی''' ناسرا) دووەم ژێربەشی ئابڤێر بوو و چەندین ئەرکی هەبوو: *# هەماهەنگیی فەرمی لەگەڵ فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و دەستەی گشتیی فەرماندەییی هێزەکان، *# هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا لەسەر بابەتە سەربازییەکان، و *# هەڵسەنگاندنی بەڵگەنامە دەستبەسەرداگیراوەکان و هەڵسەنگاندنی ڕۆژنامەگەری و پەخشی ڕادیۆییی دەرەکی. ئەم پەیوەندییە لەگەڵ ئۆ کا ڤێ (OKW) بەو مانایە بوو کە لقی دەرەوە مەرجەعی ڕێگەپێدراو بوو بۆ داواکردنی پشتیوانیی ئابڤێر بۆ ئەرکێکی دیاریکراو. * '''ئابڤێر''' لە سێ بەشی سەرەکی پێکدەهات و ناونیشانی "لقی دژەهەواڵگری"یان لێندرابوو، بەڵام لە ڕاستیدا سەرنجی لەسەر کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو. دابەشکرابوو بۆ ئەم بوار و بەرپرسیارێتییانەی خوارەوە: ** '''I.''' کۆکردنەوەی هەواڵگریی دەرەکی (زیاتر دابەشکرابوو بەپێی پیتەکان، بۆ نموونە ''ئابڤێر'' I-Ht) **: '''G''': بەڵگەنامەی ساختە، وێنە، پەیوەندییەکان، پاسپۆرت، ماددە کیمیایییەکان **: '''H West''': سوپای ڕۆژئاوا (هەواڵگریی سوپای ئەنگلۆ-ئەمریکی) **: '''سوپاکانی بێگانەی ڕۆژهەڵات (H Ost)''': سوپای ڕۆژهەڵات (هەواڵگریی سوپای سۆڤییەت) **: '''Ht''': هەواڵگریی تەکنیکیی سوپا **: '''I''': پەیوەندییەکان{{snd}}دیزاینکردنی ئامێرە بێپێلەکان، کارکەرانی بێپێل **: '''K''': ئۆپراسیۆنەکانی کۆمپیوتەر/شیکردنەوەی ڕەمزەکان (کڕیپتۆئەنالیز) **: '''L''': هەواڵگریی ئاسمانی **: '''M''': هەواڵگریی دەریایی **: '''T/lw''': هەواڵگریی تەکنیکیی ئاسمانی **: '''Wi''': هەواڵگریی ئابووری **: بەشی I-T بۆ هەواڵگریی تەکنیکی وابەستەی ''ئابڤێر'' I بوو. لە سەرەتادا ''ئابڤێر'' I–K یەکەیەکی توێژینەوەی تەکنیکی بوو، بەشێکی زۆر بچووک بوو بە بەراورد بە هاوتا بەریتانییەکەی، [[بلێچلی پارک]]. دواتر لە کاتی جەنگدا گرنگییەکەی زیادی کرد تا لە قەبارە و توانادا هاوتا بێتەوە لەگەڵ هاوتا بەریتانییەکەی. ** '''II.''' تێکدەرکاری: ڕاسپێردرابوو بە ئاڕاستەکردنی پەیوەندیی نهێنی/قۆستنەوەی کەمینە ناڕازییەکان لە وڵاتانی دەرەوە بۆ مەبەستی هەواڵگری. **: فەوجی براندنبۆرگ، کە لقێک بوو لە گرووپی II-T (هەواڵگریی تەکنیکی)، وابەستەی ''ئابڤێر'' II بوو و هیچ پەیوەندییەکی بە هیچ لقی دیکەی دەرەوەی گرووپی II-Tی ''ئابڤێر'' IIـەوە نەبوو.{{تێبینی|هەندێک جار وەک 'براندنبۆرگەکان' یان 'فەوجی براندنبۆرگ' ئاماژەی پێ دەکرێت، فەوجی براندنبۆرگ یەکەم یەکەی [[هێزە تایبەت|هێزە تایبەتەکانی]] ئەڵمانیا بوو کە هاوشێوەی کۆماندۆکانی بەریتانیا بوو.}} ** '''III.''' بەشی [[دژەهەواڵگری]]: بەرپڕسیار بوو لە ئۆپراسیۆنەکانی دژەهەواڵگری لە پیشەسازیی ئەڵمانیا، بڵاوکردنەوەی زانیاریی ساختە، دزەکردنە ناو دەزگا هەواڵگرییە بیانییەکان، و لێکۆڵینەوە لە کردەوەکانی تێکدان لەسەر خاکی ئەڵمانیا. وابەستە بە ''ئابڤێر'' III ئەمانە بوون: *** '''IIIC''': نووسینگەی دەسەڵاتی مەدەنی *** '''IIIC-2''': نووسینگەی کەیسەکانی سیخوڕی *** '''IIID''': نووسینگەی چەواشەکاری (زانیاریی هەڵە) *** '''IIIF''': نووسینگەی بریکارەکانی دژەسیخوڕی *** '''IIIN''': نووسینگەی پۆستە ئەفسەرانی پەیوەندیی ''ئابڤێر'' لەگەڵ فەرماندەیییەکانی باڵای سوپا، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە) دامەزرێندرابوون، و ئەم ئەفسەرانەی پەیوەندی داواکارییە هەواڵگرییە دیاریکراوەکانیان دەیگواستەوە بۆ بەشە ئۆپراسیۆنییەکانی ''ئابڤێر''. فەرماندەییی ''ئابڤێر'' (I) لەلایەن عەقید هانس پیکنبرۆکەوە دەکرا،{{sfn|Kahn|1978|p=236}} ''ئابڤێر'' (II) لەلایەن عەقید ئێروین فون لاهۆسن و ''ئابڤێر'' (III) لەلایەن عەقید فرانز-ئێکارد فون بێنتیڤێنی (١٨٩٦–١٩٥٨) فەرماندەیی دەکرا. ئەم سێ ئەفسەرە ناوەڕۆکی سەرەکیی ئابڤێریان پێکهێنابوو.{{sfn|Bassett|2011|p=115}} === ئاست / ئابڤێرشتێلە === لە ژێر ئەو پێکهاتەیەی لە سەرەوە ڕوونکراوەتەوە، ''ئابڤێر'' وێستگەیەکی ناوچەییی لە هەر ناوچەیەکی سەربازی لە ئەڵمانیا (''"Wehrkreis"'' - ڤێرکرایس) دادەنا، کە پێی دەوترا ''''ئابڤێرشتێلە'''' (Abwehrstelle) یان ''''ئاست'''' (Ast). بەپێی مۆدێلی خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەلی ئەڵمانی{{تێبینی| (TO&E) لە زاراوەی سەربازیدا بە واتای «خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەل» یان «پێوەرنامەی ڕێکخستن و تەجهیزات» دێت، کە بە وردی ژمارەی ئەفسەران، سەربازان، چەک و کەرستەکانی یەکەیەکی سەربازی دیاری دەکات تا وەک یەکەیەکی تەواو ئامادەی شەڕ ئەژمار بکرێت. بنکەی هامبۆرگ (Ast Hamburg) بەهۆی پێگە جوگرافی و دەریایییەکەیەوە زیاتر سەرنجی لەسەر هەواڵگریی دەریایی (ئابڤێر I-M) و سیخوڕی لە ئەمریکا و بەریتانیا بوو، بۆیە بەشێکی بەردەوامی سەر بە ئابڤێر II (تێکدان) لە خۆ نەدەگرت.}} بۆ بارەگای سەرەکیی ''ئابڤێر''، هەر ''ئاست''ێک بە شێوەیەکی ئاسایی دابەش دەبوو بۆ ئەو بەشانە: {{ordered list|type=upper-roman |سیخوڕی |تێکدان |دژەهەواڵگری}} پێکبەستنی بەرپرسیارییەتیی بنکە ناوچەیییەکان (Ast) ڕاستەوخۆ بە بارەگای سەرەکی لە [[بەرلین]] و کاناریس، هەوڵێک بوو بۆ پاراستنی یەکپارچەییی بڕیارە هەواڵگرییەکان. کاناریس پێشینەی کارەکانی لە ئۆ کا ڤێ (OKW) و لە دوای ساڵی ١٩٤١یشەوە ڕاستەوخۆ لە هیتلەرەوە وەردەگرت. هەرچەندە لە ڕووی تیۆرییەوە پلانی گشتی لە بەرلینەوە دەردەچوو، بەڵام لە کرداردا دەسەڵاتێکی زۆر درابوو بە وێستگە ناوچەیییەکان لە داڕشتن و جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا. ئەم ناسەنتەریبوونە بووە هۆی نەبوونی هاوئاهەنگیی بەهێز، دووبارەبوونەوەی ئەرکەکان، و دواجار دابەزینی توانای ئابڤێر لە کۆکردنەوەی هەواڵگریی ورددا. ئابڤێر پشتی بە نێوەندگیری کەسانی سێیەم دەبەست بۆ دۆزینەوە، پشکنین (Vetting)، و ئامادەکردنی ئەو کەسانەی گونجاو بوون بۆ سیخوڕیکردن. زۆربەی بریکارە مەیدانییەکان هاووڵاتیی مەدەنی بوون کە بەهۆی پارە یان بەرژەوەندیی کەسییەوە کاریان دەکرد، نەک ئەفسەر یان سەربازی سوپا. نەبوونی ڕاهێنانی بەهێز و وەرگرتنی بەکۆمەڵی بریکارەکان بووە هۆی ئەوەی زۆربەیان شارەزاییی پێویستیان نەبێت؛ ئەمەش وایکرد سیخوڕەکانی ئابڤێر لە وڵاتانی وەک بەریتانیا و ئەمریکا بە ئاسانی ئاشکرا ببن یان بکەونە داوی سیستەمی سیخوڕیی دوولایەنە {{تێبینی: سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەگەڕخستراوەتەوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}}. پێدەچێت جەختکردنەوە لەسەر وەرگرتنی کارمەندان زۆر زیاتر لەسەر "چەندایەتی" بووبێت نەک "چۆنایەتی". ئاستی نزم و لاوازی کەسانی وەرگیراو زۆرجار دەبووە هۆی شکستی ئەرکەکانی ''ئابڤێر''.{{تێبینی|بەڵگەی ئەنجامدانی ژێر ئاستی پێوەری ''ئابڤێر'' بەستراوە بە دامەزراندنی کارمەندانەوە لە بەڵگەنامە سەربازییە ئەمریکییە پەردە لەسەر هەڵگیراوەکاندا ئاماژەی پێ کراوە. بڕوانە German Espionage and Sabotage against the United States. ''O.N.I. Review'' [Office of Naval Intelligence] 1, no. 3 (Jan. 1946): 33–38. [Declassified]. تێکستی تەواو لە ڕێگەی سەرچاوەی ئۆنلاینەوە دەست دەکەوێت: {{cite web|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |title=German Espionage and Sabotage Against the U.S. In World War II |access-date=2013-08-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011205033841/http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |archive-date=2001-12-05 }} (سەردانیکراوە لە ٢٠ی کانونی یەکەمی ٢٠١٤).}} === پێکهاتەی ئۆپراسیۆنی لە وڵاتانی بێلایەندا === لە وڵاتانی بێلایەندا، ''ئابڤێر'' زۆرجار ڕێکخستنەکانی دەشاردەوە لە ڕێگەی لکاندنی کارمەندانی بە باڵیۆزخانەی ئەڵمانیا یان نوێنەرایەتییە بازرگانییەکانەوە. ئەم پۆستانە بە "ڕێکخراوەکانی جەنگ" (''"Kriegsorganisationen"'' یان ''"KO"''کان بە ئەڵمانی) ناودەبردران.{{sfn|Kahn|1978|p=243}} لە کاتی جەنگدا، [[ئیسپانیا]] لەژێر فەرمانڕەواییی جەنەڕاڵ فرانکۆدا بێلایەن بوو بەڵام هاوسۆزێکی نزیکی هێزەکانی تایتان (مەحوەر) بوو؛ بەوهۆیەوە ئابڤێر توانی تۆڕێکی فراوان (هەم Ast و هەم KO) لەسەر خاکی ئیسپانیا بۆ چاودێریکردنی جەبەلگوتار (Gibraltar) و کەشتیگەلی هاوپەیمانان دامەزرێنێت. لە بەرامبەردا، [[ئیرلەندا]] بێلایەنییەکی توندی دەپاراست و لەژێر چاودێریی بەرگریی بەریتانیادا بوو، بۆیە ئابڤێر نەیتوانی هیچ پێگەیەکی فەرمیی تێدا بکاتەوە. لە ناوچە داگیرکراوەکان یان دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا، ئابڤێر تۆڕەکەی بەسەر دوو ئاستدا دابەش دەکرد: * (Alst): وێستگەی ئاڕاستەکار یان سەرەکی کە سەرپەرشتیی ناوچەیەکی جوگرافیی گەورەی دەکرد. * Abwehrnebenstellen: بنکەی لاوەکی یان هاوپێچ کە وابەستەی وێستگە سەرەکییەکان بوون و بۆ راپەڕاندنی ئەرکە مەیدانییە خێراکان لە شارە بچووکەکاندا بەکاردەهێنران. بنکە سەرەکییە ناوچەیییەکان (Alsts) بەتەواوی وابەستەی وێستگەی هەرێمیی ناوچەکە (Ast) بوون. ئەم پێکبەستنە بڕیاری ئۆپراسیۆنیی لە ئاستی هەرێمیدا کۆدەکردەوە پێش ئەوەی ڕاپۆرتەکان ڕەوانەی بەشی ناوەندی (Abteilung Z) لە بەرلین بپەڕێنرێنەوە. ڕێکخراوەکانی جەنگ (KOs) لە وڵاتانی بێلایەندا تەنیا تا ئەو کاتە کاریان دەکرد کە ئەڵمانیا هێزی باڵادەست بوو یان وڵاتە بێلایەنەکان لە ترسی پەلاماری نازییەکان توانای هەڵوێستوەرگرتنیان نەبوو. دوای ساڵی ١٩٤٢ و هەڵگەڕانەوەی هاوسەنگیی جەنگەکە بەلای هاوپەیماناندا (بە تایبەتی ئەمریکا و بەریتانیا)، ئەم وڵاتانە لەژێر پەستای دیپلۆماسیدا ئەندامانی ئابڤێریان ئاودیو و دەربەدەر کرد.{{sfn|Kahn|1978|pp=243–248}} == ئۆپراسیۆنەکانی پێش جەنگ == پێش دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]]، ئابڤێر پشتیوانی لە بزووتنەوە نەتەوەییەکانی [[ئۆکراینا]] (وەک ڕێکخراوی نەتەوەپەروەرانی ئۆکراینا) دەکرد تا وەک کارتێکی پەستان و سیخوڕی دژی یەکێتیی سۆڤییەت بەکاریان بێنێت، و بۆ لاوازکردنی [[بەریتانی ڕاج|بەریتانیای ڕاج]]، ئابڤێر پەیوەندیی لەگەڵ سەرکردە و بزووتنەوە سەربەخۆخوازەکانی [[هیندستان]] دروستکرد، و بەرپابوونی هاوپەیمانیی [[وڵاتانی تەوەر]] وایکرد ئابڤێر و هەواڵگریی سەربازیی ژاپۆن بەشێک لە زانیارییە سیخوڕییەکانیان سەبارەت بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[ئاسیا]] بگۆڕنەوە.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=64–66}} تەنانەت دزەکردنێکی بەرچاو هەبوو بۆ ناو قەبارەی توانای پیشەسازی و توانای ئابووریی ویلایەتە یەکگرتووەکان،{{تێبینی|پێش چوونی ئەمریکا بۆ ناو جەنگ، ئابڤێر تۆڕێکی سیخوڕیی لە ئەمریکا خستبووە کار بۆ کۆکردنەوەی زانیاری لەسەر کارگەکان، بەرهەمهێنانی ئاسن، نەوت و کەرستەی جەنگی تا هەڵسەنگاندن بۆ توانای ئابووریی ئەمریکا بکەن.}}{{sfn|Kahn|1978|pp=85–88}} و زانیاری لەلایەن ئابڤێرەوە سەبارەت بە توانای سەربازیی ئەمریکا و نەخشەسازیی حاڵەتە نەخوازراوەکان کۆکرایەوە.{{تێبینی|زانیارییە کۆکراوەکان بریتی بوون لە پلانە سەربازییە ئەگەرییەکانی فەرماندەییی ئەمریکا و ئاستی ئامادەییی سوپای ئەمریکا، تا نازییەکان بزانن ئەمریکا چەندە ئامادەیە بۆ وەڵامدانەوە لە حاڵەتی هەڵگیرسانی جەنگی نێودەوڵەتی.}}{{sfn|Leverkuehn|1954|p=98}} لە ئاداری ١٩٣٧دا، [[پاول تۆمێل]]، ئەفسەری پلەباڵای ئابڤێر، بە نهێنی دەستی کرد بە سیخوڕیکردن دژی ئەڵمانیای نازی. تۆمێل بەهۆی پلەکەیەوە دەستی بە نهێنییە زۆر گرنگەکانی سەربازی و هەواڵگری دەگەیشت و زانیارییەکانی ڕادەستی هەواڵگریی چێکۆسلۆڤاکیا دەکرد، ئەوانیش ڕەوانەی [[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|دەزگای هەواڵگریی بەریتانیان]] (SIS/MI6) دەکرد لە [[لەندەن]]. هەواڵگریی بەریتانیا ناوی کۆدی A-54ی بۆ تۆمێل دانا تا ناسنامەکەی بپارێزێت؛ بەم هۆیەوە پێش هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیی دووەم، بەریتانییەکان زانیاریی وردیان سەبارەت بە نەخشە سەربازییەکان، کاتی هێرشەکان، و پێکهاتەی ناوخۆییی دەزگا هەواڵگرییەکانی نازییەکان پێدەگەیشت.{{sfn|Kochanski|2022|p=113}} تۆمێل زانیاریی سەبارەت بە "توانا سەربازییەکان و ئامانجەکان" و "زانیاریی ورد سەبارەت بە ڕێکخستن و پێکهاتەی ''ئابڤێر'' و ئێس دی (SD)" لەگەڵ "پێکهاتەی جەنگیی نزیکەی تەواوی سوپای زەمینی (ڤێرمات) و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە)، و نەخشەکانی ئامادەباشیی ئەڵمانیا" دابین کرد؛ و دواتریش "ئاگادارکردنەوەی پێشوەختەی دا لەسەر لکاندنی هێرشکردنە سەر سودێتینلاند لەلایەن ئەڵمانیاوە، هەروەها داگیرکردنی [[چێکۆسلۆڤاکیا]] و [[پۆڵەندا]]."{{sfn|Richelson|1995|p=84}} لە شوباتی ١٩٣٨دا، هیتلەر سەرکردایەتیی تەواوی سوپای گرتە دەست و وەزارەتی جەنگی هەڵوەشاندەوە، بەمەش دەسەڵاتی بڕیاردانی سەربازیی خستە ژێر چنگی خۆی، هیتلەر ڕایگەیاند کە پێویستی بە پیاوانی زیرەک و هەواڵگر نییە لەژێر فەرماندەیییەکەیدا، بەڵکو پیاوانی دڕندەی دەوێت، تێڕوانینێک کە بە دڵی کاناریس نەبوو.{{تێبینی| مەبەستی هیتلەر لە «پیاوانی دڕندە»: هیتلەر پێی وابوو سەرکەوتن لە جەنگدا بە شیکاریی عەقڵانی و هێمنانەی هەواڵگری بەدەستنایەت، بەڵکو پێویستی بە فەرماندەی گوێڕایەڵ و دڵڕەق هەیە کە بێ دوودڵی و بێ ڕەچاوکردنی ئیتیکی سەربازی، فەرمانە توندوتیژەکان جێبەجێ بکەن، ئەدمیراڵ کاناریس ئەفسەرێکی ڕۆشنبیر و تەقلیدی بوو؛ بڕوای وابوو کاری هەواڵگری پێویستی بە عەقڵ، فێڵ، و دیپلۆماسییە، نەک توندوتیژیی کوێرانە. ئەم لێدوانەی هیتلەر نیشانەی سووک سەیرکردنی کارەکانی ئابڤێر بوو لەلایەن نازییەکانەوە، کە دواجار کاناریس و ئەفسەرەکانی بەرەو هەڵوێستی دژەنازی و پلانگێڕی برد.}}{{sfn|Bassett|2011|pp=142–143}} سەرەڕای بێزاریی لە لێدوانە توندوتیژەکانی هیتلەر و دژایەتیی کەسیی بۆ بڕیارەکانی، کاناریس لەسەر ئاستی ئۆپراسیۆنی بەردەوام بوو لە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی نازییەکان. پیش جەنگ، ''ئابڤێر'' تۆڕی سیخوڕیی خۆی لە ناو [[نەمسا|نەمسادا]] بەهێز کرد، پشتیوانیی لە لایەنگرانی نازی دەکرد و پڕوپاگەندەی بڵاودەکردەوە؛ بەمەش خۆیان خەریک کردبوو بە ئامادەکردنی زەمینەی سیاسی و ئایدۆلۆژی بۆ [[ئانشلوس|لکاندنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە، کە لە ئاداری ١٩٣٨دا بێ بەرگری ڕوویدا.{{sfn|Bassett|2011|pp=148–149}} مانگێک دواتر، ئابڤێر هەمان تەکتیكی لە چێکۆسلۆڤاکیا دووبارە کردەوە. ئابڤێر بە نهێنی پشتیوانیی دارایی و لۆجیستیی لایەنە ئەڵمانییە جیاخوازەکانی ناو ناوچەی سودێتینلاند (بە تایبەتی حیزبی ئەڵمانیی سودێتین) دەکرد بۆ دروستکردنی پشێوی، خۆپیشاندان و کردەوەی تێکدەرانە، ئامانجی هیتلەر ئەوە بوو لە ڕێگەی ئابڤێرەوە وا نیشان بدات کە کەمینەی ئەڵمانی لە چێکۆسلۆڤاکیا لەژێر چەوسانەوەدان، تا بێئارامییەکە بگەیەنێتە ئاستێک کە بیانووی سەربازیی بەدەستەوە بدات بۆ داگیرکردن و لکاندنی [[سودێتینلاند]].{{sfn|Bassett|2011|pp=118–119}} لە بەهاری ساڵی ١٩٣٨، بەشێک لە دیپلۆماتکاران و فەرماندە سەربازییە کۆنەپەرست و پارێزگارەکانی ئەڵمانیا پێیان وابوو داواکارییە توندەکانی هیتلەر بۆ گرتنی سودێتینلاند دەبێتە هۆی وەڵامدانەوەی سەربازیی بەریتانیا و فەڕەنسا. ئەوان دڵنیا بوون کە ئەڵمانیا هێشتا ئامادە نییە بۆ جەنگێکی بەرفراوان و دووبارەبوونەوەی کارەساتی جەنگی جیهانیی یەکەم وێرانکەر دەبێت. لە ئەنجامدا، گرووپێکی پلانگێڕ لە دەوری ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین فون ڤیتزلێبن]] و ئەدمیراڵ کاناریس پێکهات.{{sfn|Hildebrand|1973|pp=70–71}} لە درێژەی ئەم پرۆسەیەدا، کاناریس و ژێردەستەکانی وەک [[هێلموت گرۆسکورت]] تا ئەو ڕادەیەی لە توانایاندا بوو کاریان دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگ. هاوکات کاناریس بەشداریی لە پیلانی سەرکردە سەربازییەکاندا دەکرد بۆ ئەنجامدانی کودەتا دژی هیتلەر، و هەوڵی دەدا کەناڵی پەیوەندیی نهێنی لەگەڵ بەریتانییەکاندا بکاتەوە؛ چونکە دڵنیا بوو هیتلەر [[ئەورووپا]] بەرەو جەنگ دەبات.{{sfn|Bassett|2011|pp=147–164}} پێش دەستپێکردنی داگیرکاریی پۆڵەندا، ئابڤێر تەنەنات نێردراوێکی تایبەت بە ناوی «ئێڤالد فون کلایست-شمێنزین» ڕەوانەی لەندەن کرد تا لە مەترسییەکە ئاگاداریان بکاتەوە.{{sfn|Weinberg|2005|p=585}} دژایەتیکردن و بنکۆڵکردنی حکوومەتی نازی لە ڕێگەی گەیاندنی هۆشداریی نهێنی بۆ هاوپەیمانان، تەنیا لایەنێکی کارەکانی کاناریس بوو؛ چونکە ئەم هەڵوێستە ڕێگری نەکرد لەوەی ناوبراو فەرمانەکانی هیتلەر جێبەجێ بکات. لەم چوارچێوەیەدا، ئابڤێر ١٥٠ یۆنیفۆرمی سەربازیی پۆڵەندی و کۆمەڵێک چەکی سووکی ڕادەستی [[هێنریک هیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ|ڕاینهارد هایدریچ]] کرد، تا لە ئۆپراسیۆنێکی دروستکراودا بەکاریان بێنن کە بە [[ڕووداوی گلایڤیتز]] ناسراوە. لەم ئۆپراسیۆنەدا، چەکدارانی [[ئێس ئێس]] جلە فەرمییە پۆڵەندییەکانیان پۆشی و هێرشێکی دەستکردیان کردە سەر وێستگەیەکی ڕادیۆییی ئەڵمانی تا وەک پەلامارێکی چەکداریی وەک 'هێزەکانی پۆڵەندا' نیشانی بدەن؛ هاوکات ئەمە بووە ئەو پاساوە سەرەکییەی هیتلەر بۆ دەستپێکردنی هێرش و داگیرکردنی پۆڵەندا لە ئەیلوولی ١٩٣٩دا بەکاریهێنا.{{sfn|Shirer|1990|p=518}} == لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا == [[پەڕگە:Bundesarchiv_Bild_146-2005-0157,_Geheimer_Funkmeldedienst_des_OKW.jpg|alt=خزمەتگوزاریی ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)|وێنۆک|ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)]] === سەرکەوتنەکانی سەرەتا === لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا، ''ئابڤێر'' گەشەی سەند و لە ساڵانی سەرەتای جەنگدا کاراییی خۆی سەلماند. دیارترین سەرکەوتنی بریتی بوو لە ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل،{{تێبینی| ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل (یان «یاریی ئینگلتەرا») گەورەترین ئۆپراسیۆنی دژەسیخوڕیی ئابڤێر بوو لە هۆڵەندا (١٩٤٢–١٩٤٤). تێیدا هەواڵگریی ئەڵمانیا دەستی بەسەر ئامێرە بێتەلەکانی بریکارە دەستگیرکراوەکانە بەریتانیەکان گرت و بە ناوی ئەوانەوە پەیوەندیی لەگەڵ دەزگای SOEی بەریتانیادا کرد. بەم خەڵەتاندنە، بەریتانییەکان زیاتر لە ٥٠ بریکاری نهێنی و چەندین تۆن چەک و کەرستەی سەربازییان ڕاستەوخۆ خستە ناو داوی نازییەکانەوە. هەرکاتێک بەریتانیییەکان بریکاری نوێ، چەک، تەقەمەنی، ئامێری بێتەل، یان پارەیان بە پەڕەشووت دەخستە خوارەوە بۆ هۆڵەندا، ئەفسەرانی ئابڤێر پێشوەختە لە شوێنی داپۆشین ئامادەبوون و ڕاستەوخۆ دەستیان بەسەردا دەگرت و بریکارەکانیان دەستگیر دەکرد. لە ئابی ١٩٤٣دا، دوو لە بریکارە دەستگیرکراوەکان توانینیان لە زیندان ڕابکەن و بگەنە سویسرا، لەوێوە لەندەنیان ئاگادار کردەوە کە بەریتانیا دوو ساڵە خڵەتێنراوە. کاتێک ئابڤێر زانی پیلانەکەی ئاشکرا بووە، لە ئاداری ١٩٤٤دا ئاگادارییەکی ڕاستەوخۆ و گاڵتەپێکەرانەی بە بێتەل بۆ لەندەن نارد کە تێیدا سوپاسی بەریتانیای کرد بۆ ناردنی کەرستە و بریکارەکان و داوەتی کردن دوای جەنگ سەردانی هۆڵەندا بکەن!}} ئۆپراسیۆنێک بوو دژی تۆڕی بەرگریی ژێرزەمینیی هۆڵەندا کە لەو کاتەدا لەلایەن دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکانی بەریتانیا (SOE) پشتیوانیی دەکرا.{{sfn|Bassett|2011|pp=176–177}} لە سەردەمی جەنگی ساختە,{{تێبینی| جەنگی ساختە (Phoney War) سەردەمێکی هەشت مانگی بوو لە سەرەتای جەنگی جیهانیی دووەمدا (ئەیلوولی ١٩٣٩ تا ئایاری ١٩٤٠). سەرەڕای ڕاگەیاندنی فەرمیی جەنگ، هیچ شەڕ و هێرشێکی زەمینیی گەورە لە نێوان ئەڵمانیا و دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا (بەریتانیا و فەڕەنسا) لە بەرەی ڕۆژئاوا ڕووی نەدا. ئەم قۆناغە بە هێرشی خێرای ئەڵمانیا بۆ سەر فەڕەنسا و بەلجیکا، هۆڵەندا و لوکسمبۆرگ لە ئایاری ١٩٤٠دا کۆتایی هات.}} کە ماوەی سڕبوونی بەرەی ڕۆژئاوای جەنگ بوو، ئابڤێر کەوتە کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری لەسەر [[دانیمارک]] و [[نەرویژ]] تا زەمینە بۆ داگیرکردنیان ئامادە بکات. هاتووچۆی کەشتیوانی لە بەندەرەکانی دانیمارک و نەرویژ خرایە ژێر چاودێریی وردەوە؛ لە ئەنجامی زانیارییەکانی ئابڤێردا، زیاتر لە ١٥٠،٠٠٠ تۆن لە بارستاییی کەشتییەکان تێکشکێنران و نوقم کران. بریکارەکانی ئابڤێر لە نەرویژ و دانیمارک بە سەرکەوتوویی دزەیان کردە ناو سوپای ئەو دوو وڵاتە تا بە وردی پێگە، شێوازی بڵاوبوونەوە و توانای هێزە زەمینییەکانیان دیاری بکەن؛ هەروەها بریکارە نهێنییە دزەکردووە قووڵەکانی ئابڤێر لە کاتی داگیرکردنی نەرویژدا بە بەردەوامی زانیاریی زۆر وردیان دەگەیاندە هێزەکانی ئەڵمانیا، بەتایبەتی لوفتڤافە (هێزی ئاسمانی). دژی هەردوو وڵات، ''ئابڤێر'' ئۆپراسیۆنێکی هەواڵگریی گەورە و سەرکەوتووی ئەنجام دا و سەلماندی کە ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەبووە لە سەرکەوتنی هەوڵە سەربازییەکانی ئەڵمانیا لەو ناوچەیەدا.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=81–86}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٠دا، کەمیی مەترسیداری یەدەگی نەوت بووە هۆی نیگەرانییەکی زۆر؛ ئەمەش وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا و ''ئابڤێر''ی ناچار کرد بەپەلە هەنگاو بنێن بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکە؛ چارەسەرەکە لە ڕێگەی ئیمزا کردنی ڕێککەوتنێکی بێ پێشینەی «چەک بەرامبەر نەوت» بوو، کە ئامانج لێی شکاندنی «باڵادەستیی بەریتانی-فەڕەنسی بوو لە کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی»دا.{{تێبینی| کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی: ڕۆمانیا خاوەنی گەورەترین کێڵگەی نەوت بوو لە ئەورووپا، بەڵام کۆمپانیا بەریتانی و فەڕەنسییەکان دەستیان بەسەردا گربوو، ئابڤێر و وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا پیلانێکیان داڕشت ئەڵمانیا چەک بداتە ڕۆمانیا و لە بەرامبەردا نەوتیان پێ ببات، تا کۆنتڕۆڵی بەریتانیا و فەڕەنسا لەسەر نەوتی ڕۆمانیا بشکێنن}}{{sfn|Tooze|2006|p=381}} هاوکات، بریکارەکانی ئابڤێر ترسی ڕۆمانییەکانیان لە یەکێتیی سۆڤییەت قۆستەوە تا ڕازییان بکەن بە پێشنیارەکەی هیتلەر بۆ پاراستنیان؛ لە بەرامبەردا ئەڵمانییەکان توانییان نەوتێکی زۆر بە نرخێکی هەرزان بەدەست بێنن.{{تێبینی| ئابڤێر ترسی ڕومانییەکانی لە داگیرکاریی سۆڤییەت بەکارهێنا، هیتلەر بەڵێنی پاراستنی پێدان، لە بەرامبەردا ڕۆمانیا نەوتی زۆر هەرزانی دا بە ئەڵمانیا. ئەمەش سەلماندی کە ئابڤێر تەنیا سیخوڕیی سەربازی نەکردووە، بەڵکو یارمەتیی ئابووریی ئەڵمانیاشی داوە}}{{sfn|Tooze|2006|pp=381–382}} لەم ڕووەوە، ''ئابڤێر'' خزمەتێکی ئابووریی دیاریشی پێشکەش بە ڕژێمی نازی کرد. لە ئاداری ١٩٤١دا، ئەڵمانییەکان کارپێکەرێکی بێتەلی دەستگیرکراوی دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE)یان ناچار کرد تا بەو کۆدانەی کەوتبووە دەستیان، پەیام بۆ بەریتانیا بنێرێت. سەرەڕای ئەوەی کارپێکەرەکە ئاماژەی هۆشداریی بەکارهێنابوو تا بزانرێت دەستگیرکراوە، بەڵام وەرگری پەیامەکە لە بەریتانیا درکی پێ نەکرد. بەم شێوەیە ئەڵمانییەکان توانییان دزە بکەنە ناو ئۆپراسیۆنی هۆڵەندا و بۆ ماوەی دوو ساڵ درێژە بەم دۆخە بدەن؛ لەو ماوەیەدا، ئەڵمانییەکان بریکارە نێردراوەکانی بەریتانیایان دەستگیر دەکرد و ڕاپۆرتی هەواڵگریی چەواشەکارانە و زانیاریی هەڵەیان سەبارەت بە ئۆپراسیۆنە تێکدەرانەکان دەنارد، تا ئەو کاتەی بەریتانییەکان درکیان بە پیلانەکە کرد. لە پەڕتووکی ''پاسەوانی درۆکان''دا، ئەنتۆنی بڕاون ئاماژە بەوە دەکات کە بەریتانییەکان بە باشی دەیانزانی ئامێرە بێتەلەکان کەوتوونەتە دەست ئەڵمانیەکان، و ئەم کەناڵەیان بەکارهێنا تا زانیاریی چەواشەکارانە سەبارەت بە شوێنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی نۆرماندی (D-Day)]] بگەیەننە ئەڵمانییەکان.{{sfn|Brown|1975|pp=464–466}} لە سەرەتای هاوینی ساڵی ١٩٤٠دا، هیتلەر کاناریسی وەک نێردراوێکی تایبەت ڕەوانەی [[مەدرید]] کرد تا [[ئیسپانیا]] ڕازی بکات بەشدار بێت لە جەنگی داهاتووی دژی هاوپەیماناندا، کە تێیدا [[گیبرالتار|چیای تاریق]] بەهایەکی سەربازیی ستراتیژیی بەرچاوی دەبوو.{{sfn|Weinberg|2005|pp=224–225}} سەردانی دووەم، لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٠دا، بێئەنجام بوو؛ [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]]، بەهۆی کۆمەڵێک هۆکاری سیاسی و سەربازییەوە، ئامادە نەبوو بەشدار بێت لە هەوڵە جەنگییەکانی ئەڵمانیادا.{{sfn|Reginbogin|2009|p=116}} کاناریس لە ڕاپۆرتەکەیدا ڕایگەیاند کە فرانکۆ ئامادە نییە هێزەکانی ئیسپانیا بەکاربێنێت تا ئەو کاتەی ئینگلتەرا بە تەواوی دەڕووخێت.{{sfn|Rich|1973|pp=173–174}} === بەکەم سەیرکردنی دوژمن و بڕیاری کۆمیسارەکان === پێشبینییە سەرەتایییەکان بۆ ئیرادە و توانای [[سوپای سوور|سوپای سووری]] سۆڤییەت زۆر نزم بوون؛ ئەمەش شێوازە بیرکردنەوەیەک بوو کە تەواوی هەڕەمی دەسەڵاتی نازی تێیدا هاوبەش بوون. مێژوونووسان تیشکێکی زۆریان خستووەتە سەر ئەم ڕاستییە، بەڵام بەشێک لە گەشبینیی دەستەی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا دەگەڕایەوە بۆ پێشبینییەکانی ''ئابڤێر''؛ هەڵسەنگاندنەکانی ئەم دەزگایە وایان لە ئەرکانی گشتی ئەڵمانیا کردبوو بڕوا بەوە بهێنن کە سوپای سوور تەنیا خاوەنی ٩٠ فیرقەی پیادە، ٢٣ فیرقەی سوارە و تەنیا ٢٨ لیوای میکانیزەکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=282}} تا ئەو کاتەی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا لە ناوەڕاستی حوزەیرانی ١٩٤١دا هەڵسەنگاندنەوەی نوێی بۆ هێزەکانی سوپای سوور ئەنجامدا (کە نزیکەی ٪٢٥ بەرزتر بوو لەوەی پێشتر ڕاگەیاندرابوو)، [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|داگیرکارییەکەی هیتلەر بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]] ببووە بڕیارێکی یەکلاکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=283}} هەڵسەنگاندنە درەنگکەوتووەکانی ''ئابڤێر'' بوونە هۆی دروستبوونی خۆباوەڕیی زیاد لە پێویستی سەربازی، و میکانیزمی ڕاپۆرتدانیشیان هیچ ئاماژەیەکی بە توانای بەگەڕخستنی سەربازیی بەرفراوانی یەکێتیی سۆڤییەت نەکردبوو؛ کەمتەرخەمییەک کە دەکرێت بگوترێت کاریگەریی لەسەر تێکشکانی ئەڵمانیا هەبوو، چونکە خشتە کاتییەکان بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا زۆر چارەنووسساز بوون. زۆرێک لەو نەخشانەی ''ئابڤێر'' بۆ [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]] ئامادەی کردبوون زۆر نادروست بوون و ڕێگە خاکیەکانیان وەک ڕێگەی سەرەکی نیشان دابوو؛ ئەمەش ئاستەنگی گەورەی خستە بەردەم خێراییی ئۆپراسیۆنە لۆجیستییەکان.{{sfn|Megargee|2000|p=133}} شکستھێنانی سوپای ئەڵمانیا لە پێکانی ئامانجەکانی لە ماوەیەکی کورتدا بووە خاڵێکی یەکلاکەرەوە؛ کاتێک زستان هات، هێزەکانی ئەڵمانیا بەهۆی نەبوونی ئامادەکاری و کەلوپەلی گونجاوەوە دووچاری سەختیی گەورە بوونەوە، کاتێک کۆمەک و پێداویستییەکانیان پێنەگەیشت.{sfn|Cooper|1984|pp=283–284}} {{تێبینی| جێی گومانە کە ڕاپۆرتی وردتر توانیبێتی هیتلەر پاشگەز بکاتەوە. بۆ نموونە، لە قۆناغی پلاندانان بۆ ئۆپراسیۆنی باربارۆسا، کاتێک ژەنەڕاڵ گیۆرگ تۆماس (سەرۆکی نووسینگەی ئابووریی بەرگری و پڕچەککردن لە OKW) هۆشداریی دا لە کەمیی یەدەگی سووتەمەنی و کێشە لۆجیستییەکانی هێڵی ئاسنین بەهۆی جیاوازیی پانیی شەمەندەفەرەکان لە نێوان ئەڵمانیا و ڕووسیادا، لەلایەن هیتلەرەوە سەرزەنشت کرا و ڕەخنەکانی بە کەم تەماشا کران. بڕوانە Barnett (2003). ''Hitler's Generals'', p. 115.}} زیادەڕۆیی لە خەمڵاندنی تواناکانی خۆیان و بڕواکردنی لەڕادەبەدەر بە هەڵسەنگاندنەکانیان، هاوشانی بەکەم سەیرکردنی دوژمنەکانیان (بەتایبەت سۆڤییەتییەکان و ئەمریکییەکان)، لە سەرووی هەموویانەوە نەریتی دێرینی گوێڕایەڵی بێمەرج، بەپێی مێژوونووس کلاوس پێ. فیشەر، خاڵێکی لاوازی مێژوویی و بنەڕەتی بوو لە سیستەمی ئەڵمانیادا.{{sfn|Fischer|1995|p=445}} لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٤١دا، لە چوارچێوەی بڕیاری کۆمیسارەکاندا (''Kommissarbefehl'')، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان مەرسوومێکی دەرکرد سەبارەت بە خواستە ئایدۆلۆژییەکانی دەوڵەتی نازی دژی هەموو دەرکەوتەکانی بەلشەڤیزم؛ بڕگەیەک کە لەسێدارەدانی کۆمیسارە سیاسییەکانی سۆڤییەت و دیلەکانی جەنگی لەخۆدەگرت.{{sfn|Jacobsen|1968|pp=523–525}} ئەدمیڕاڵ کاناریس، سەرۆکی بەشی دەرەوە/ئابڤێر لە فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، دەستبەجێ نیگەرانیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە لێکەوتە سەربازی و سیاسییەکانی ئەم فەرمانە. کوشتنی سەربازان و تەنانەت کەسانی سڤیل بە پێشێلکردنی [[پەیماننامەی جنێڤ]]، شتێک نەبوو کە سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' بەتایبەت کاناریس پشتیوانیی لێ بکات.{{sfn|Bassett|2011|p=223}} === باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست === دەزگای ''ئابڤێر'' لە کاتی ئامادەکارییەکان و بەڕێوەچوونی [[هەڵمەتی بیابانی ڕۆژئاوا]] (١٩٤١–١٩٤٢) لە باکووری ئەفریقا چالاک بوو. ئۆپراسیۆنەکانی باکووری ئەفریقاش، هەروەک چەندین ناوچەی تر، کارەساتبار بوون بۆ ''ئابڤێر''. گەورەترین شکستی دەزگاکە لەم ناوچەیەدا بەهۆی ئەو ئۆپراسیۆنە فێڵبازی و خەڵەتێنەرانەوە ڕوویدا کە لەلایەن هەواڵگریی بەریتانیاوە بەڕێوەدەبردران. لە ساڵی ١٩٤٠دا، ئابڤێر لە [[فەڕەنسا]] هاووڵاتییەکی [[ئیتاڵی]] بنەچە-[[جوو|جووی]] بۆ سیخوڕیکردن بەگەڕخست. بەبێ ئاگاداریی ئەڵمانییەکان، ئەم کەسە کە ناوی کۆدی «چیز» (Cheese)ی هەبوو، پێش دەستپێکردنی جەنگیش بۆ دەزگای هەواڵگریی بەریتانیا ([[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|ئێس ئای ئێس]]) کاری دەکرد. لە شوباتی ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' «چیز»ی ناردە [[میسر]] تا ڕاپۆرت لەسەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی بەریتانیا بدات؛ بەڵام لە بڕی دانی زانیاریی دروست بە سەرپەرشتیارە ئەڵمانییەکانی، «چیز» زیرەکانە کەسایەتییەکی خەیاڵیی وەک سیخوڕی یاریدەدەر بە ناوی 'پۆڵ نیکۆسۆف' داهێنا. لە ڕێگەی ئەم کەسایەتییە وەهمییەوە، زانیاریی چەواشەکارانە و سەدان پەیامی هەڵبەستراوی دەزگای ھەواڵگریی بریتانی دەگەیاندە هەواڵگریی نازی؛ تاکتیکێک کە هاوکارێکی گەورە بوو لە مسۆگەرکردنی سەرکەوتنی هاوپەیمانەن لە [[ئۆپراسیۆنی تۆڕچ]].{{sfn|Walton|2013|p=41}} دڵنیابوونەوە لەم ڕاستییە کاتێک هاتە ئاراوە کە ژەنەڕاڵ [[ئەلفرێد یۆدل]]، سەرۆکی ئەرکانی ئۆپراسیۆنەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و یەکێک لە بڕواپێکراوترین ڕاوێژکارە سەربازییەکانی هیتلەر، دواتر بە لێکۆڵەرەوە هاوپەیمانەکانی ڕاگەیاند کە دابەزینی هێزەکانی هاوپەیمانان لە باکووری ئەفریقا سەرسوڕمانێکی لەڕادەبەدەر بوو بۆ ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا.{{sfn|Holt|2004|pp=218, 270}} {{تێبینی| لە بەهاری ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' جوویەکی لەدایکبووی فەلەستینی بە ناوی ئێرنست پۆڵ فاکنهایم کە لە [[کەمپی بەندکردن|کەمپێکی]] دەستبەسەرکردنی نازییەکاندا زیندانی کرابوو ناردەوە بۆ نیشتمانی خۆی. ئەرکی فاکنهایم ئاگادارکردنەوەی ئەڵمانییەکان بوو لە هەوڵەکانی بەریتانیا بۆ ڕێگریکردن لە ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین ڕۆمل]] لە دەستبەسەرداگرتنی [[نۆکەندی سوێز]]. بەڵام کاتێک لە ڕێگەی پەڕەشوتەوە خرایە خوارەوە بۆ ناو فەلەستین، لە بڕی گەیاندنی زانیاری بە نازییەکان، دەستبەجێ خۆی ڕادەستی هاوپەیمانان کرد.{{sfn|Walton|2013|pp=48–49}}}} پێویستیی ''ئابڤێر'' بە زیاتر لە ٥٠٠ سیخوڕی دیکە بۆ بەهێزکردنی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکانی لە باکووری ئەفریقا، وای لە دەزگاکە کرد پەنا بباتە بەر ڕێگەی داهێنەرانە. وەک، دەرفەتی گەڕانەوە بۆ نیشتمان پێشنیار دەکرا بۆ ئەو [[دیلی شەڕ|دیلە جەنگییە]] [[عەرەب|عەرەبانەی]] لە کەمپەکانی فەڕەنسادا زیندانی بوون، ئەگەر ڕازی ببان سیخوڕی بۆ ئەڵمانیا لە باکووری ئەفریقا بکەن؛ هەمان پێشنیاریش بە دیلە جەنگییە سۆڤییەتییەکان لە بەرەی ڕۆژهەڵات کرابوو.{{sfn|Kahn|1978|p=273}} شێوازێکی دیکەی کۆکردنەوەی هەواڵگری، هاوکاریی ڕاستەوخۆ بوو لەگەڵ هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') بۆ ئەنجامدانی ئەرکی پشکنین و چاودێریی ئاسمانی لە باکووری ئەفریقا. پێشتر، تەنیا ئەفسەرانی هەواڵگری لە فەرماندەییی گرووپی سوپادا دەسەڵاتی دەرکردنی فەرمانی گەڕانی ئاسمانییان هەبوو کە ''ئابڤێر''یش خۆی بەشێک بوو لە هەمان بونیادی فەرماندەییی سوپا.{{sfn|Kahn|1978|pp=125–130}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤١دا، ڕائید ڤیتیلۆ فۆن گریسهایم نێردرا بۆ لیبیای ئیتالی [[کۆلۆنی]] تا بنکەی ئابڤێری تەرابلوس (ناوی کۆدی: WIDO) دامەزرێنێت. گریسهایم توانی بە خێرایی تۆڕێک لە سیخوڕان پێکبهێنێت و وێستگەی ڕادیۆیی بۆ پەیوەندیکردن دابمەزرێنێت؛ ئامانجی ئەم تۆڕە کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو لە سەرتاسەری لیبیا و ئەو ناوچە دراوسێیانەی کە لەژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا بوون. لە ناوەڕاستی تەممووزی ١٩٤١دا، ئەدمیڕاڵ کاناریس فەرمانی بە ڕائیدی هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') نیکۆلاوس ڕیتەر (لە بەشی یەکەمی ''ئابڤێر'') دا تا یەکەیەک پێکبهێنێت بۆ چوونە ناو [[میسر]] لە ڕێگەی بیابانەوە. ئامانجی سەرەکیی ئەم ئەرکە بەستنی پەیوەندی بوو لەگەڵ سەرۆکی ئەرکانی سوپای میسر، [[عەلی عەزیز میسری]]، بەڵام ئەم هەوڵە چەندین جار تووشی شکست بوو.{{sfn|Molinari|2013|p=48}} گەڕیدەی هەنگاری لاسلۆ ئەلماسی لە لیبیا یاوەریی نیکۆڵاس ڕیتەری دەکرد، کە ئەرکی کۆکردنەوەی هەواڵگریی لە [[شانشینی میسر|شانشینی میسری]] ژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا پێسپێردرابوو. دوای ئەوەی ڕیتەر بریندار بوو و گەڕێندرایەوە، لاسلۆ ئەلماسی فەرماندەییی ئەرکەکەی گرتە دەست و لە ساڵی ١٩٤٢دا [[ئۆپەراسیۆنی سەلام]]ی ڕێکخست؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەوە، ئەلماسی توانی بەسەرکەوتوویی دوو سیخوڕی ئەڵمانی لە [[بیابانی لیبیا]]وە بگوازێتەوە بۆ پشت هێڵەکانی دوژمن لە میسر. بەڵام لە تەممووزی ١٩٤٢دا، ئەلماسی و سیخوڕەکانی لەلایەن دژە-هەواڵگریی بەریتانیاوە دەستگیرکران. {{تێبینی| یەکێک لەو کەسانەی کەوتە دەست هێزەکانی بەریتانیا کە بۆ هاوکاریکردن لە گەیاندنی پەیام لە نێوان [[میسر]] و [[بەرلین|بەرلیندا]] بەکرێگیرابوو ئەفسەرێکی گەنجی هەواڵگریی پەیوەندییەکان بوو لە سوپای میسر بە ناوی [[ئەنوەر سادات]] (کە دواتر بووە سەرۆک کۆماری میسر لە ساڵی ١٩٧٠).{{sfn|Walton|2013|p=50}}}} ئۆپراسیۆنەکانی دیکە لە باکووری ئەفریقا هاوکات لەگەڵ ئەرکەکانی ئەلماسی و ڕیتەر بەڕێوەدەچوون. بۆ نموونە، لە کۆتایی کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان ڕەزامەندیی لەسەر پێکهێنانی یەکەیەکی تایبەت بە ناوی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' (Sonderkommando Dora) دا؛ فەرماندەییی ئەم یەکەیە سپێردرایە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بە ناوی جێگری عەقید ڤالتەر ئایشلەر (کە پێشتر ئەفسەری هێزە زرێپۆشەکان بوو).{{sfn|Molinari|2013|p=48}} ئەم یەکەیە لە زەویناسان، نەخشەسازان و شارەزایانی [[ماینرلۆجی]] پێکهاتبوو، کە نێردرابوونە باکووری ئەفریقا تا توێژینەوە لە تۆپۆگرافیای بیابان بکەن و جۆری زەوییەکەی بۆ مەبەستی سەربازی هەڵبسەنگێنن. بەڵام تا تشرینی دووەمی ١٩٤٢ دوای پاشەکشەی [[وڵاتانی تەوەر|هێزەکانی تەوەر]] لە [[شەڕی دووەمی ئەلعەلەمەین]] یەکەی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' لەگەڵ هێزە تایبەتەکانی براندنبۆرگەرەکان کە لەو ناوچەیەدا لە ئۆپراسیۆندا بوون ناچار کران بە تەواوی لە بیابان پاشەکشە بکەن.{{sfn|Molinari|2013|pp=48–49}} هاووڵاتییەکی ئێرانی کە پێش جەنگ لە [[ھامبورگ]] لەلایەن ''ئابڤێر''ەوە بەکرێگیرابوو، لەلایەن ئەفسەرانی هەواڵگریی بەریتانی و سۆڤییەتییەوە (لە یەکێک لە دەگمەنترین هاوکارییە هەواڵگرییە هاوبەشەکانی سەردەمی جەنگدا) کرا بە سیخوڕی دوولایەنە{{تێبینی| سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەکرێگیراوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}} و ناوی کۆدی «کیس» (Kiss)ی لێنرا. لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٤ەوە تا کۆتایی جەنگ، کیس کە بنکەکەی لە ناوەندی هەواڵگریی [[بەغدا]] بوو، زانیاریی چەواشەکارانەی لەسەر جووڵەی هێزەکانی سۆڤییەت و بەریتانیا لە [[شانشینی عێراق|عێراق]] و [[ئێرانی پەھلەوی|ئێراندا]] دەگەیاندە ''ئابڤێر'' بەپێی ئەو ڕێنماییانەی لەلایەن سەرپەرشتیارە هاوپەیمانەکانییەوە پێی دەدرا. {{sfn|Walton|2013|p=70}} لە سنوورەکانی [[شانشینی ئەفغانستان|ئەفغانستاندا]]، ''ئابڤێر'' هەوڵیدا [[فەقێی ئیپی]] دژی هێزەکانی بەریتانیا بەکاربهێنێت. {{تێبینی| فەقێی ئیپی (میرزاعەلی خان، ١٨٩٧–١٩٦٠): سەرکردەیەکی ئایینی و خێڵەکیی [[پەشتوونەکان|پەشتوون]] بوو لە وەزیرستان کە ڕابەرایەتیی یاخیبوونی چەکداریی دژی بەریتانیا دەکرد. لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، دەزگای ''ئابڤێر'' هەوڵیدا پشتیوانیی دارایی و چەکداریی پێبگەیەنێت تا هێزەکانی بەریتانیا لە [[هیندستان]] سەرقاڵ بکات.}} دەزگاکە لە ڕێگەی پزیشک «مانفرێد ئۆبەردۆرفەر» و [[مێرووناسی| مێرووناس]] «فرێد هێرمان براندت»ەوە ئەم دوو نێردراوە لەژێر پۆششی شاندێکی پزیشکیدا کە بیانووی توێژینەوەیان لەسەر نەخۆشیی [[گولی]] گرتبووە بەر دزەیان کردە ناو ناوچەکە. بەڵام ئۆپراسیۆنەکە بە تەواوی شکستی هێنا؛ ئۆبەردۆرفەر کوژرا و براندتیش بە دیل گیرا.{{sfn|Stewart|2014|pp=188–190}} === وەفاداریی گوماناوی و ڕاسپاردنی سیخوڕان === هەڵسەنگاندنی ئاستی وەفاداریی ئەندامانی ئاساییی ''ئابڤێر'' بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا کارێکی ئاسان نییە؛ بەڵام ئەگەر سەرکردایەتیی دەزگاکە بکەینە پێوەر، هیچ باوەڕێکی قووڵ بەو سەرکەوتنە بەدی نەدەکرا. بۆ نموونە، لە ئاداری ١٩٤٢دا لە کاتێکدا زۆربەی ئەڵمانییەکان هێشتا بڕوایەکی زۆریان بە فیوڕەر (هیتلەر) و سوپاکەیان هەبوو، کاناریس دیدگایەکی تەواو جیاوازی هەبوو بە جەنەڕاڵ [[فریدریش فرۆم]]ی ڕاگەیاند کە بە هیچ جۆرێک ئەڵمانیا ناتوانێت لە جەنگەکەدا سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.{{تێبینی| یاداشتنامەی سەرۆکی ئەرکانی فەرماندەییی سوپای یەدەگ (Befehlhaber des Ersatzheeres)، ٢٠ی ئاداری ١٩٤٢، مۆزەخانەی جەنگی ئیمپراتۆری، MI 14/981/3.{{sfn|Weinberg|1994|p=298}}}} کاناریس تەنانەت پێش هاتنەناوەوەی فەرمیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ناو جەنگەکەش، ئەمریکای بەهۆی هێزی پیشەسازی و بەرهەمهێنانی چەک بۆ هاوپەیمانان کردبووە ئامانجی سەرەکیی ئۆپراسیۆنەکانی ئابڤێر. تا ساڵی ١٩٤٢، سیخوڕەکانی ئەڵمانیا لە ناو سەرجەم کۆمپانیا گەورەکانی بەرھەمھێنانی چەکی ئەمریکادا لە ئۆپراسیۆندا بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، ''ئابڤێر'' تووشی شکستێکی گەورە بوو لە [[ئۆپراسیۆنی پەستۆریۆس]]دا، کە بووە هۆی لەسێدارەدانی شەش سیخوڕی دەزگاکە لەلایەن ئەمریکییەکان کە نێردرابوونە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ تێکدانی پیشەسازیی ئەلەمنیۆم لە ئەمریکا. دەزگای ''ئابڤێر'' پەنای بردە بەر هەڕەشە و سەپاندنی گوشار تا بتوانێت دزە بکاتە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان. بۆ ئەم مەبەستە، هاووڵاتییەکی ئەمریکی (کە مافی هاووڵاتیبوونی پێدرابوو) بە ناوی ویلیام جەی. سیبۆڵد کە سەردانی ئەڵمانیای کردبوو لە ڕێگەی هەڕەشەکانی [[گێستاپۆ]] و شانتاجەوە ڕاسپێردرا و ناوی کۆدی «TRAMP»ی لێنرا. ئەرکی ویلیام سیبۆڵد بریتی بوو لە کارکردن وەک «هێڵێکی پەیوەندی بۆ ڕەوانەکردنی پەیامی ڕادیۆیی و بەڵگەنامەی مایکرۆفیلمکراو» بۆ ڕائید نیکۆلاوس ڕیتەر، بەرپرسی بەشی هەواڵگریی ئاسمانی لە بنکەی ئابڤێری هامبورگ.{{sfn|Richelson|1995|pp=139–140}} ئەڵمانییەکان تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت توانییان بەسەرکەوتوویی سیبۆڵد بەکاربهێنن؛ چونکە دەزگای [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] (FBI) خێرا درکی بە چالاکییەکانی کرد و کردی بە دژەسیخوڕ. لەو کاتەوە، تەواوی پەیوەندی و پەیامە هەواڵگرییەکانی بەرەو ئەڵمانیا لەژێر چاودێری و پشکنینی ڕاستەوخۆی دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بوون.{sfn|Richelson|1995|p=141}} بۆ زیاتر لە ساڵێک و نیو، دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی لە ڕێگەی وێستگەیەکی ڕادیۆییی شەپۆلی کورتەوە لە لۆنگ ئایلەند ([[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]])، بە ناوی ویلیام سیبۆڵدەوە زانیاریی چەواشەکارانەی بۆ هەواڵگریی ئەڵمانیا ڕەوانە دەکرد.{{sfn|Reynolds|2022|pp=218–219}} تەنانەت کۆبوونەوەکانی نێوان سیبۆڵد و «سیخوڕە ڕاستەقینەکانی ئەڵمانیا» بە نهێنی لەلایەن تەکنیککارانی دەزگای هەواڵگری فیدراڵییەوە بە کامێرا تۆمار دەکران.{{sfn|Reynolds|2022|p=219}} ئەگەرچی هەموو سیخوڕەکانی ''ئابڤێر'' دەستگیر نەکران یان نەکرانە دژەسیخوڕ، بەڵام ئەمریکییەکان و بەتایبەت بەریتانییەکان توانییان زۆربەی هەوڵەکانی سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' پووچەڵ بکەنەوە و تۆڕە سیخوڕییەکەیان بۆ بەرژەوەندیی خۆیان بەکار بهێننەوە.{{sfn|Richelson|1995|pp=140–143}} توانای ئۆپراسیۆنیی ''ئابڤێر'' لەلایەن ئەو سیخوڕانەوە زیاتر پەکخرا کە بە شێوەیەکی نهێنی هاوکاریی هاوپەیمانانیان دەکرد. هاوکات کاناریس خۆی ڕاستەوخۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە هیتلەر، کە وای لێکرد پاشگەز بێتەوە لە داگیرکردنی [[سویسڕا]] ([[ئۆپراسیۆنی تانێنبام]]). هەروەها قەناعەتی بە [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]] هێنا کە ڕێگە بە هێزەکانی ئەڵمانیا نەدات لە ڕێگەی ئیسپانیاوە تێپەڕبن بۆ داگیرکردنی [[گیبرالتار|چیای تاڕیق]] ([[ئۆپراسیۆنی فیلیکس]])؛ بەڵام ڕەنگە ئەم هەڵوێستەی فرانکۆ ئەنجامی گوشار و کاریگەرییەکانی ''دەزگای ئاسایش'' (SD)یش بووبێت. بەپێی زانیارییەکان، دەزگای «ئیس دی» دەنگۆی دابەشکردنی ئیسپانیای بڵاودەکردەوە. کارمەندانی دەزگاکە وێستگەیەکیان لە فەرمانگەی ناوەندیی پۆستە لە [[مەدرید]] دامەزراند بۆ چاودێریکردنی ئەو پۆستانەی لە ئیسپانیاوە تێدەپەڕین؛ تەنانەت هەوڵیان دا یەکێک لە ژەنەڕاڵەکانی فرانکۆ تیرۆر بکەن کە لایەنگری هاوپەیمانان بوو، کە ئەمەش وای کرد فرانکۆ لەسەر هەڵوێستی خۆی لە بەرهەڵستیکردنی هیتلەر و ڕژێمی نازی سوورتر بێت.{{sfn|Bassett|2011|pp=196–200}} ==== سیخوڕ گاربۆ ==== ئۆپراسیۆنی «گاربۆ» یەکێک بوو لە دیارترین ئۆپراسیۆنەکانی هەواڵگریی بەریتانیا لە جەنگی جیهانیی دووەمدا بۆ هەڵخەڵەتاندنی دەزگای ''ئابڤێر''. نەخشەداڕێژی سەرەکیی ئەم ئۆپراسیۆنە سیخوڕی دوولایەنەی ئیسپانی [[خوان پوژۆل گارسیا]] بوو (ناوە کۆدییەکەی: گاربۆ)، کە لە ڕاستیدا بۆ هەواڵگریی بەریتانیا کاری دەکرد {{تێبینی| سەرپەرشتیاری ئۆپراسیۆنی گاربۆ لە [[ئێم ئای ٥]] تۆماس هاریس بوو.}} توانای ڕۆڵبینینی لە هەڵخەڵەتاندندا ئەوەندە بەرز و بێخەوش بوو، لەلایەن هەواڵگریی بەریتانییەوە ناوی کۆدی «گاربۆ»ی (بە ناوی ئەکتەری دیاری سینەما [[گریتا گاربۆ]]) پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} گاربۆ لە چەواشەکردنی ''ئابڤێر''دا سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا؛ ئەوەش لە ڕێگەی دروستکردنی تۆڕێک لە سیخوڕی لاوەکیی و ڕەوانەکردنی ڕاپۆرتی هەڵبەستراوی هەواڵگری بۆ ئەڵمانییەکان. ئەم ڕاپۆرتانە بە وردی داڕێژرابوون تا ئەڵمانییەکان لەسەر مەبەست و ستراتیژییەکانی هاوپەیمانان هەڵبخەڵەتێنن. زانیارییەکانی گاربۆ ئەوەندە باوەڕپێکراو بوون کە توانی متمانەی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیا بەدەستبهێنێت، بە جۆرێک کە وەک یەکێک لە سەرچاوە هەرە بڕواپێکراوەکانی خۆیان تەماشایان دەکرد.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} یەکێک لە دیارترین دەستکەوتەکانی ئۆپراسیۆنی گاربۆ، ڕۆڵی یەکلایکەرەوەی بوو لە سەرکەوتنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی هاوپەیمانان لە نۆرماندی]] لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا؛ چونکە توانی سەرکردایەتیی ئەڵمانیا خەڵەتێنێت تا بڕوا بکەن نیشتنەوەکەی نۆرماندی تەنیا فێڵێکە؛ بەمەش وای کرد هێزە سەرەکییەکانی ئەڵمانیا لە ناوچەی ڕاستەقینەی دابەزینەکە دوور بخرێنەوە و نەنێردرێنە بەرەی پێشەوە.{{sfn|Rankin|2008|pp=400–402}} گاربۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە ئەڵمانییەکان کە گوایە هێرشی سەرەکیی هاوپەیمانان بۆ سەر [[تەنگەڵانی دۆڤەر]]‌یە. بەم فێڵە، سەرنجی ئەڵمانییەکانی لە نۆرماندی کە شوێنی نیشتنەوە ڕاستەقینەکە بوو لادا؛ ئەم کارەی خوان پوژۆل گارسیا بووە فاکتەرێکی یەکلایکەرەوە لە سەرکەوتنی ستراتیژیی هەواڵگریی هاوپەیماناندا.{{sfn|Hastings|2016|pp=465, 481}} خوان پوژۆل گارسیا لەلایەن هەردوو لایەن ئەوەندە جێی متمانە بوو کە [[نیشانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] لەلایەن بەریتانییەکان و [[خاچی ئاسنین|خاچی ئاسنینی]] لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|pp=714–715}} === سەرکوتکاری و دەستتێکەڵکردن === ئەو وێنەیەی کە دەزگای ''ئابڤێر'' وەک ناوەندێکی بەرگری ڕاستەقینە لە ناو جەرگەی ئەڵمانیای نازیدا نیشان دەدات، وێنەیەکی ڕاست و گشتگیر نییە بۆ تەواوی ئۆپراسیۆن و کارمەندانی دەزگاكە؛ چونکە لە کۆی نزیکەی ١٣,٠٠٠ کارمەند، ڕەنگە تەنیا ٥٠ کەسیان لە بنەڕەتدا دژەنازی بووبن. {{sfn|Balfour|1988|p=156}}{{تێبینی| ئامارەکەی باڵفۆر لەگەڵ ژمارەکانی مێژوونووس ڕیچارد برایتماندا یەک ناگرێتەوە؛ برایتمان ئاماژە بەوە دەکات کە دەزگاکە لە ساڵی ١٩٤١دا لە «زیاتر لە ٢١,٠٠٠ بەرپرس» پێکهاتبوو، بەبێ ئەژمارکردنی زانیاریدەران و سەرچاوەکانی تر.{{sfn|Breitman|Goda|Naftali|Wolfe|2005|p=94}} لەگەڵ ئەوەشدا، خاڵە سەرەکییەکە وەک خۆی دەمێنێتەوە، چونکە زۆرینەی هەرە زۆری کارمەندانی ''ئابڤێر'' دژی ڕژێمی نازی کاریان نەدەکرد.}} بۆ نموونە، پێش [[داگیرکردنی پۆڵەندا]]، ''ئابڤێر'' و سیپۆ (SiPo) بە هاوبەشی لیستێکی زیاتر لە ٦٠,٠٠٠ ناویان ئامادە کرد؛ کە ناوی ئەو کەسانە بوو کە دەبوونە ئامانجی [[ئۆپراسیۆنی تانێنبێرگ]] پلانێک بۆ دەستنیشانکردن و لەناوبردنی ڕێکخراوانەی دەستەبژێری [[کۆماری دووەمی پۆڵەندا|پۆڵەندا]].{{sfn|Burleigh|2010|p=125}} چەند مانگێک پێش هێرشکردنە سەر [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، ''ئابڤێر'' ڕۆڵێکی بنچینەییی لە ئۆپراسیۆنەکانی هەڵخەڵەتاندندا گێڕا تا بڕوا بە بەریتانییەکان و سۆڤییەتەکان بهێنێت کە بەریتانیا لەژێر مەترسیی هێرشێکی نزیکی ئەڵمانیادایە؛ ئەم هەوڵەش ئاسانکاریی کرد بۆ ڕەخساندنی زەمینەی خاکەکانی ڕۆژهەڵات بۆ ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا.{{sfn|Davies|2008|p=93}} پێش دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|هێرشەکە بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]]، ''ئابڤێر'' دەنگۆی ئەوەشی بڵاو دەکردەوە کە هۆشدارییەکانی بەریتانیا سەبارەت بە هێرشی نزیکی ئەڵمانیا، هیچ نین جگە لە [[زانیاریی ناڕاست]].{{sfn|Andrew|2018|pp=576–577}} لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، پارتیزانەکان لە شاری بەندەریی [[یەڤپاتۆریا]] لە [[کریمیا]] هاوکاریی نیشتنەوەی هێزەکانی [[سوپای سوور]]یان کرد و لە دژی هێزە داگیرکەرەکانی ئەڵمانیا ڕاپەڕین. هێزی پاڵپشت لەژێر فەرماندەییی ژەنەڕاڵ [[ئێریخ فۆن مانشتاین]]دا ڕەوانە کرا و شارە بەندەرییەکە کۆنترۆڵ کرایەوە لەلایەن ئەڵمانییەکان. کردەوەی تۆڵەسەندنەوە لە پارتیزانەکان لەژێر سەرپەرشتیی مەیجەر هانس ڤۆڵف ڕیزندا بەڕێوە چوو، کە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو لە دەستەی ئەرکانی سوپای یازدەهەمدا؛ ناوبراو سەرپەرشتی لەسێدارەدانی ١,٢٠٠ مەدەنیی کرد، کە زۆربەیان جوولەکە بوون.{{sfn|Lemay|2013|p=282}} بەڵگەی زیاتر سەبارەت بە ئەرکە ڕاسپێردراوەکانی کارمەندان لە مەیدانی جەنگدا ڕاستییەکان زیاتر دەردەخەن. لە مەیداندا، فەرماندەی بەشی هەواڵگری (جی-٢)ی کەرتی سوپا لەلایەن ئەفسەری ''ئابڤێر''ی کەرتی سوپاوە (فەرماندەییی هەواڵگریی بەرەی پێشەوە III) هاوکاری دەکرا، هاوکات پشتیوانیی زیاتریشیان لەلایەن پۆلیسی نهێنیی مەیدانییەوە پێ دەگەیشت. ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' لەم پێگەیەدا ڕاسپێردرابوون بۆ چاودێریکردنی کادیران لە بوارەکانی دژەهەواڵگری، پاراستنی زانیارییە نهێنییەکان، و ئاسایشی خۆپارێزی. یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'') ڕێنماییەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر''ی لە فەرماندەییی باڵای سوپاوە (*OKH/General z.b.V./Gruppe Abwehr*) وەردەگرت، و «بەشی هەواڵگریی (جی-٢)ی گرووپی سوپای لە هەموو بابەتەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر'' ئاگادار دەکردەوە لە ڕێگەی ڕاپۆرتی مانگانە یان ڕاپۆرتی تایبەتەوە.»{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}} پاراستنی ئاسایش لە ناو فەرماندەییی سوپادا بەرپرسیارێتییەکی تری ئەفسەری ''ئابڤێر'' بوو؛ بۆیە مەفرەزەکانی پۆلیسی نهێنیی مەیدانی دەخرانە بەردەستیان. ئەفسەرەکە لەگەڵ بەشە دیاریکراوەکانی دەزگای ئاسایش (SD)، [[ئێس ئێس|ئێس ئێس (SS)]] و پۆلیسدا هاوکاریی دەکرد تا لە تەواوی بوارەکانی دژەهەواڵگریدا شارەزاییی تەواوی هەبێت؛ هەروەها چاودێریی پاسەوانەکانی دەکرد و لە ڕێگەی تۆمارە کەسییە بەردەستەکانەوە بڕواپێکراوییانی دەپشکنى. بەپێی ئەرکانی گشتیی وەزارەتی جەنگی ویلایەتە یەکگرتووەکان: <blockquote>ئەفسەری ''ئابڤێر'' پەیوەندییەکی توندوتۆڵی بە یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'')ـوە دەکرد تا زانیاریی تەواوی لەسەر بارودۆخی ئاسایش و دژەهەواڵگری هەبێت بەتایبەت ئەو پرسانەی پەیوەندیدار بوون بە دانیشتووانی نا-ئەڵمانیی ناوچە داگیرکراوەکانەوە. هەروەها تۆڕی بریکارەکانی دەزگاکە وێنەیەکی ڕوونیان لەسەر ورە و هەڵوێستی مەدەنییەکان لە ناوچەی گرووپی سوپادا دەخستە ڕوو؛ هاوکات ڕاپۆرتی بەردەوامیان سەبارەت بە چالاکییەکانی هەواڵگریی دوژمن، بزووتنەوەکانی بەرهەڵستکاری، ڕێکخراوە نهێنییەکان و جموجۆڵی پارتیزانەکان پێشکەش دەکرد.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}}</blockquote> بەپێی بۆچوونی یەهودا باوەر، ''ئابڤێر'' زیاتر گرنگیی بە پاراستن و بەردەوامیدان بە بەرژەوەندییەکانی خۆی دەدا بەراورد بە ڕزگارکردنی جوولەکەکان.{{sfn|Bauer|1996|p=126}} لەکاتێکدا هەندێک گێڕانەوە هەن سەبارەت بەوەی کە ''ئابڤێر'' هاوکاریی جوولەکەکانی کردووە تا لە ڕێگەی کۆچی نهێنیی ڕێکخراوەوە بچنە ناوچە ئارامەکان،{{sfn|Roseman|2000|pp=129–145, 250–253}} هاوکات حاڵەتی تریش هەن کە تێیاندا کارمەندانی ''ئابڤێر'' لە ڕێگەی وەرگرتنی بەرتیل و پاداشتی داراییەوە لەم پرۆسەیەدا خۆیان دەوڵەمەند کردووە.{{sfn|Roseman|2000|pp=137–138}}{{تێبینی| بۆ زانیاریی زیاتر سەبارەت بە قوڵیی گەندەڵی لە ئەڵمانیای نازیدا، بڕوانە: Frank Bajohr, ''Parvenüs und Profiteure: Korruption in der NS-Zeit''. Frankfurt: Fischer Verlag, 2001.}} سەرەڕای ئەمانەش، ''ئابڤێر'' بەشێکی بەرچاو لە نازییە دڵسۆزەکانیشی تێدا بوو. بۆ نموونە، بریکاری ''ئابڤێر'' هێرمان گیسکس و یۆزێف شڕایدر لە [[گێستاپۆ]] هاوکارییان لە ئۆپراسیۆنێکدا کرد کە بە ''[[ئەنگڵاندسپێل]]'' ناسرابوو؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەیانەوە نازییەکان کۆنترۆڵی تەواوەتییان بەسەر هەموو بریکارەکانی دەستەی ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE) لە [[ھۆڵەندا]] لە نێوان ئاداری ١٩٤٢ تا کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا بەدەست هێنا، و وەک بەشێک لە پلانێکی سەرکەوتووی چەواشەکاری بەکاریان هێنان. {{sfn|Kochanski|2022|p=368}}{{تێبینی|بۆ وردەکاریی زیاتر سەبارەت بە ''ئەنگڵاندسپێل''، بڕوانە Kochanski, ''Resistance: The Underground War Against Hitler, 1939–1945'', pp. 373–380.{{sfn|Kochanski|2022|pp=373–380}}}} === تۆڕی سیخوڕیی کاسییا (گرووپی مایر–مێسنەر) === شکستێکی گەورەی ''ئابڤێر'' کاتێک سەری هەڵدا کە [[گێستاپۆ]] گرووپێکی بەرهەڵستکاری و تۆڕێکی هەواڵگریی لە نەمسا ئاشکرا کرد کە هاوکاریی هاوپەیمانانی دەکرد؛ ئاشکرابوونی ئەم تۆڕە بووە مایەی شەرمەزارییەکی گەورە بۆ ''ئابڤێر''. ئەم گرووپەی بەرهەڵستکاری نەخشە و زانیاریی وردی پێشکەشی دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا (OSS) دەکرد سەبارەت بە مەڵبەندی توێژینەوەی سەربازیی پێنمۆندە، بۆمبی فڕیوی ڤی-١، مووشەکەکانی ڤی-٢، دەبابەکانی تایگەر و فڕۆکە جەنگییەکان (وەک مێسەرشمیت بی ئێف ١٠٩ و مێسەرشمیت می ١٦٣ کۆمێت)؛ هەروەها زانیاریی لەسەر بوونی کەمپە سەرەکییەکانی خەستکردنەوە وەک [[کەمپی ئاوشڤیتز]] دابین دەکرد.{{sfn|Broucek|2008|p=414}}{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|p=189}} سەرەڕای بەکارهێنانی ئەشکەنجە لەلایەن [[گێستاپۆ]]وە، نەیانتوانی ئاستی ڕاستەقینەی سەرکەوتنەکانی گرووپەکە ئاشکرا بکەن، بەتایبەتی لە دابینکردنی زانیاری بۆ ئۆپراسیۆنی کرۆسبۆ و ئۆپراسیۆنی هایدرا، کە هەردووکیان ئۆپراسیۆنی زەمینەساز بوون بۆ [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد]].{{sfn|Thurner|2017|p=187}}{{sfn|Boeckl-Klamper|Mang|Neugebauer|2018|p=300}} لە کۆتاییدا، نزیکەی ٢٠ ئەندامی سەرەکیی گرووپەکە لەوانەش قەشە هاینریش مایر و فرانتس یۆزێف مێسنەر (کە لەلایەن دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ناوی کۆدی کاسیا (CASSIA)ی لێ نەرابوو) دەستگیر کران و لەسێدارە دران. ئەم داڕمانە بەهۆی شکستێکی گەورەی هەواڵگریی دەزگای دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ڕووی دا، کاتێک کەسێکیان بە ناوی بەدڕیخ لاوفەر (ناوی کۆدی: ئایریس - Iris) دامەزراند؛ بەبێ ئەوەی بزانن لاوفەر هەواڵگرێکی دوولایەنە بوو و ڕاستەوخۆ بۆ دەزگای ئاسایشی نازی (ئێس دی) کاری دەکرد و تەواوی ناوی ئەندامان و نهێنییەکانی تۆڕەکەی ڕادەستی گێستاپۆ کردبوو.{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|pp=182–183}} === لاوازکردنی ڕژێم === نموونەی جۆراوجۆر دەریانخستووە کە هەندێک لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' بە کردەیی دژی ڕژێمی نازی بوون. بۆ نموونە، لە کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا، دیپلۆماتکاری ئەمریکی ئالن دالەس ئاشکرای کرد کە ئاگاداری دروستبوونی تۆڕێکی بەرهەڵستکارییە دژی نازییەکان، تۆڕێک کە کۆمەڵێک ڕۆشنبیر و کەسایەتیی دیاری ناو بازنە سەربازی و حکومییەکانی ئەڵمانیای لەخۆ دەگرت. کەناڵی پەیوەندیی سەرەکیی دالەس لەگەڵ ئەم گرووپەدا، ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو بە ناوی هاینس بێرند گیزێڤیۆس، کە بە بەرگی دیپلۆماسییەوە وەک جێگری کونسوڵی ئەڵمانیا لە [[زوریخ]] جێگیر کرابوو.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} دالەس سەبارەت بە پیلانگێڕییەکانیان دژی هیتلەر پەیوەندیی لەگەڵ ئەندامانی ''ئابڤێر''دا دەکرد و تەنانەت هەوڵی دا دانوستان بۆ ئاشتییەکی جودا بکات (واتە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان تەنیا لەگەڵ ئەمریکا و بەریتانیا، بەبێ یەکێتیی سۆڤییەت)؛ بەڵام سەرۆک [[فرانکلین ڕۆزڤێڵت]] ئەمەی ڕەت کردەوە و لە بڕی ئەوەدا پەیڕەوکردنی سیاسەتی «خۆدەستەوەدانی بێمەرج»ی بۆ ڕژێمی نازی پەسەند کرد.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} پیلانگێڕییەکانی ناو ''ئابڤێر'' دژی نازییەکان تا ئاستە باڵاکانی زنجیرەی فەرماندەییی دەزگاکە تەشەنەی سەندبوو؛ ژەنەڕاڵ [[هاینس ئۆستەر]] لە دەزگای ''ئابڤێر'' پەیوەندیی بەردەوامی لەگەڵ دالەسدا دەکرد. ئاستی زانیاریی پێشوەختە و دزەکردنی هەواڵگری بۆ ناو ''ئابڤێر'' بە جۆرێک بوو کە دالەس دواتر لە شوباتی ١٩٤٤دا ڕاپۆرتی دا کە دەزگای ''ئابڤێر'' لەلایەن دەزگای ئاسایشەوە (ئێس دی) هەڵدەوەشرێت.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} {{تێبینی|دالەس تاکە کەس نەبوو کە ڕاپۆرتی لە گرووپەکانی بەرهەڵستکارییەوە پێ گەیشتبێت. هەوڵەکانی بەرهەڵستکارانی ئەڵمانیا بۆ پەیوەندیکردن بە هاوپەیمانانەوە لە سویسرا و شوێنەکانی تر لە ماوەی ساڵی ١٩٤٤دا، لە بەڵگەنامەکانی «پەیوەندییەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان» (FRUS)دا تۆمار کراون.}} [[ئێس ئێس]] بەبەردەوامی لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' پێگەی دەزگاکەی لاواز دەکرد، بەو پێیەی گومانی ئەوەیان لێ دەکردن کە دەستیان لە پیلانگێڕییەکانی دژی هیتلەردا هەبێت. هایدریچ ڕێوشوێنی توندی گرتە بەر تا دەزگای ''ئابڤێر'' و خودی کاناریس بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و لە نزیکەوە لەژێر چاودێریی بەردەوامدا بن.{{sfn|Bassett|2011|p=226}} هەروەها ئێس ئێس کاناریسی تۆمەتبار دەکرد بەوەی لە ڕاپۆرت و هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکانیدا پێشبینیی ڕەشبینانە و شکستخوازانەی داوە، بەتایبەتی سەبارەت بە هەڵمەتی سەربازی لە ڕووسیا؛ هاوکات ''ئابڤێر'' لەژێر لێکۆڵینەوەدا بوو بە تۆمەتی خیانەتی گەورە کە پەیوەندیی بە هێرشی پێشتری سەر [[بێلگراد]]ەوە هەبوو.{{sfn|Bassett|2011|pp=226–227}} === بەرەی ڕۆژهەڵات === لە دوای دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]]، لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤١دا بریکارێکی سۆڤییەت لە ڕێکخراوی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] بە ناوی ئەلیکساندەر دیمیانۆڤ، بە خۆدەرخستن وەک ئەندامێکی بزووتنەوەیەکی بەرهەڵستکاری ژێرزەمینیی لایەنگری ئەڵمانیا کە گوایا دەستی بە سەرکردایەتیی سەربازیی سۆڤییەت دەگەیشت، دزەی کردە ناو دەزگای ''ئابڤێر'' ئەمە پیلان و هەڵبەستراوێکی تەواو بوو کە لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی سەرەکیی هەواڵگری یەکێتیی سۆڤیەت]] و دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل ئامادە کرابوو و دیمیانۆڤیان وەک بریکارێکی دوولایەنە بەکار دەهێنا.{{sfn|Andrew|2018|p=646}} لە پاییزی ساڵی ١٩٤٢دا، دیمیانۆڤ بەرپرسە ئەڵمانییەکانی ئاگادار کردەوە کە وەک ئەفسەری پەیوەندییەکان لە بارەگای سەرەکیی سۆڤییەت لە [[مۆسکۆ]] دامەزراوە، کە ئەمەش دەرفەتی دەستپێگەیشتنی زانیاریی هەواڵگریی زۆر گرنگی پێ دەبەخشێت؛ ئەمە بەشێک بوو لە پیلانێکی تۆکمەی چەواشەکاری کە توانی فەرماندەی هەواڵگریی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانیا لەو سەردەمەدا، [[ڕاینخارد گێڵن]] (سەرۆکی بەشی هەواڵگریی ''سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات'') بەتەواوی هەڵبخەڵەتێنێت.{{sfn|Andrew|2018|pp=646–647}} دیمیانۆڤ دەستکاریی ئاڕاستەی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی دەوروبەری [[شەڕی ستالینگراد|ستالینگراد]]ی کرد و ڕاینخارد گێڵنی باوەڕپێهێنا کە [[گرووپی سوپاکانی ناوەند]]ی نازی ناتوانێت لە ڕۆژئاوای مۆسکۆوە جووڵە بکات بۆ یارمەتیدانی ژەنەڕاڵ [[فریدریش پاولوس]] و سوپای شەشەم (ڤێرماخت) کە لە کۆتاییدا لەلایەن سوپای سوورەوە گەمارۆ دران.{{sfn|Andrew|2018|p=47}} بە هەمان شێوە، گرووپێک لە ڕووسە سپییەکان بە فەرماندەییی ژەنەڕاڵ ئەنتۆن تورکول داوای پەنابەرییان لە ئەڵمانیا کرد؛ ئەوان پێشنیازیان بۆ ''ئابڤێر'' کرد کە زانیاریی هەواڵگریی ڕادیۆیییان بۆ دابین بکەن و هێڵی پەیوەندیی پێویستیان بۆ دامەزرێنن. یەکێک لە هێڵە ڕادیۆیییە سەرەکییەکان ناوی کۆدی (ماکس) بوو، کە گوایا لە نزیک کۆشکی کرێملیندا جێگیر کرابوو. بەڵام ماکس ئەو سەرچاوە بڕواپێکراوە نەبوو کە ''ئابڤێر'' بیری لێ دەکردەوە، بەڵکو تۆڕێک بوو کە بەتەواوی لەژێر کۆنترۆڵی (کۆمیساریای گەل بۆ ئاسایشی دەوڵەت)ی سۆڤییەتدا بوو؛ سۆڤییەتەکان ئەم هێڵەیان بەکار دەهێنا بۆ ناردنی بەردەوامی زانیاریی چەواشەکاری سەبارەت بە جووڵەی هێزەکان بۆ بەشەکانی هەواڵگریی ئەڵمانیا (لەوانە سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات). ئەم گواستنەوە خاوێن و دەستکاریبکراوەی زانیارییەکان، سەرکردایەتیی ئەڵمانیای بەلاڕێدا برد و بووە هۆی تووشکردنی گرووپی سوپاکانی ناوەند بە سوپڕایزێکی ستراتیژی لە حوزەیرانی ١٩٤٤دا.{{sfn|Richelson|1995|pp=143–144}} سەرەڕای ئەوەی لەم قۆناغەدا دەزگای ''ئابڤێر'' بوونی نەمابوو، ئاسەواری ئۆپراسیۆنەکانی پەیوەندیدار بە ماکس باڵادەستییەکی وەهای بە سوپای سۆڤییەت بەخشی کە بە بێ ئەوە بەدەستیان نەدەهات، و زیاتر قەبارەی ئەو زیانانەی سەلماند کە لە ناکارامەییی ''ئابڤێر''ەوە سەرچاوەیان دەگرت، چونکە زانیارییە چەواشەکارەکانی مۆسکۆ بەبەردەوامی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیایان دەخەڵەتاند.{{sfn|Hastings|2016|pp=234–237}} == کۆتاییی دەزگای ئابڤێر == {{سەرەکی|بەرهەڵستکاریی ئەڵمانیا دژی نازییەت|کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف|ئێریش فێرمێڕێن}} لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٤٣دا، پێشهاتێک کەوتەوە کە سەرەنجام بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتیی دەزگای ''ئابڤێر''، کە دواتر بە «[[کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف]]» ناوی دەرکرد. میوانداریی ئەم کۆڕە لەلایەن [[هانا زۆلف]]ەوە دەکرا، کە بێوەژنی ڤیلهێلم زۆلف بوو کەسایەتییەکی دیپلۆماسی و سیاسی کە لە سەردەمی [[ڤیلھێلمی دووەم]]دا وەک وەزیری کۆڵۆنییەکان و دواتریش وەک [[باڵیۆز|باڵیۆزی]] ئەڵمانیا لە [[ژاپۆن]] خزمەتی کردبوو. خاتوو زۆلف ماوەیەکی درێژ بوو لە بەرلین وەک دژەنازییەک چالاک بوو. ئەندامانی گرووپەکەی بە ئەندامانی «بازنەی زۆلف» ناسرابوون. لە کۆڕێکی چایخواردنەوەدا کە لە ١٠ی ئەیلوولدا ڕێکخرا، ئەندامێکی نوێ هاتە ناو بازنەکەوە، کە پزیشکێکی گەنجی سویسری بوو بە ناوی [[پاول ڕێکزێ]]. لە ڕاستیدا ڕێکزێ بریکارێکی نهێنیی [[گێستاپۆ]] (پۆلیسی نهێنیی دەوڵەت) بوو؛ ناوبراو دەستبەجێ ڕاپۆرتی لەسەر کۆبوونەوەکە بۆ سەرکردایەتیی گێستاپۆ بەرز کردەوە و چەندین بەڵگەنامەی تاوانبارکەری ڕادەست کردن. بەهۆی ئەم سیخوڕییەوە، ئەندامانی «بازنەی زۆلف» لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا دەستگیر کران، و دواتر تەواوی بەشداربووانی ئەو بازنەیە جگە لە خاتوو زۆلف و کچەکەی لاگی گرافین فۆن بالێسترێم لەسێدارە دران.{{sfn|Shirer|1990|p=1025}}{{sfn|Reitlinger|1989|pp=304–306}} یەکێک لە لەسێدارەدراوەکانی ئەو بازنەیە ئۆتۆ کیپ بوو، کە بەرپرسێک بوو لە وەزارەتی دەرەوە و پەیوەندیی دۆستانەی بەهێزی لەگەڵ چەندین ئەندامی ''ئابڤێر''دا هەبوو؛ لەنێویاندا «ئێریش فێرمێڕێن» و هاوسەرەکەی (کۆنتێس ئەیلیزابێت فۆن پلێتێنبێرگ) کە وەک بریکاری هەواڵگریی دەزگاکە لە [[ئەستەمبوڵ]] ئەرکدار کرابوون. هەردوویان لەلایەن گێستاپۆوە لە پەیوەندی بە دۆسیەی کیپەوە بانگهێشتی بەرلین کرانەوە. لەترسی گیانیان، پەیوەندییان بە بەریتانییەکانەوە کرد و هەڵاتن.{{sfn|Reitlinger|1989|p=306}}{{sfn|Bassett|2011|pp=281–282}} ماوەیەکی زۆر بوو هیتلەر گومانی هەبوو لەوەی کە دژەنازییەکان و بریکارەکانی هاوپەیمانان دزەیان کردووەتە ناو دەزگای ''ئابڤێر''؛ ڕاکردن و پەنابردنی فێرمێڕێن بۆ لای هاوپەیمانان دوای دەستگیرکردنی ئەندامانی «بازنەی زۆلف»، ئەم گومانانەی بەتەواوی بۆ سەلماند. سەرەڕای ئەوەش، لە سەرکردایەتیی بەرلیندا بە هەڵە بڕوایەک دروست بوو کە فێرمێڕێن و هاوسەرەکەی کۆدە نهێنییەکانی ''ئابڤێر''یان لەگەڵ خۆیاندا بردووە و ڕادەستی بەریتانیییەکانیان کردووە. ئەم ڕووداوە جامی سەبری هیتلەری سەرڕێژ کرد. سەرەڕای هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ خستنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەکە بۆ سەر [[ئێس ئێس]] یان وەزارەتی دەرەوە، هیتلەر بەتەواوی لە [[ڤیلهێلم کاناریس|کاناریس]] بێزار ببوو و دوو جار ئەمەی بە [[هێنریک هیملەر]] ڕاگەیاند. ناوبراو سەرۆکی ئابڤێری بۆ دانیشتنی کۆتایی بانگهێشت کرد و تۆمەتباری کرد بەوەی ڕێگەی داوە ''ئابڤێر'' «تێکپڕژێت و لەبەریەک هەڵوەشێتەوە». کاناریس بە هێمنییەوە هاوڕا بوو کە ئەمە «جێی سەرسوڕمان نییە»، چونکە ئەڵمانیا لە جەنگەکەدا دەدۆڕا.{{sfn|Bassett|2011|p=282}} هیتلەر دەستبەجێ کاناریسی دەرکرد، و لە ١٨ی شوباتی ١٩٤٤دا، فەرمانێکی ئیمزا کرد کە بەڕەسمی دەزگای ''ئابڤێر''ی هەڵوەشاندەوە.{{تێبینی| ماوەیەکی درێژ بوو هیتلەر گومانی لە ئاستی ئەنجامدانی کارەکانی ''ئابڤێر'' هەبوو؛ ئەوان هیچ زانیارییەکی هەواڵگرییان نەدابوو بە سوپای ئەڵمانیا سەبارەت بە دابەزینی هاوپەیمانان لە باکووری ئافریقا و زۆرێک لە ڕووداوەکانی دواتریش، کە ئەمەش وای لە هیتلەر کرد بگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە ''ئابڤێر'' و سەرکردایەتییەکەی ناکارامەن.{{sfn|Waller|1996|pp=330–331}}}} ئەرکەکانی دەزگاکە لەلایەن «فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ»وە گیرانە دەست و بەرپرسێکی باڵای فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ بە ناوی [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]] شوێنی کاناریسی گرتەوە. ئەم هەنگاوە دەسەڵاتی هێنریک هیملەری بەسەر سوپادا بەهێزتر کرد چونکە سەرکردایەتی فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخی دەکرد.{{sfn|Cooper|1984|p=537}} کاناریس لە سەرجەم پلە سەربازییەکانی داماڵرا و ناونیشانێکی فەخریی ڕووکەشیی وەک «سەرۆکی فەرمانگەی جەنگی بازرگانی و ئابووری» پێ بەخشرا. لە ٢٣ی تەممووزی ١٩٤٤دا، لە لێکەوتەکانی سەرنەکەوتنی «[[کودەتای ٢٠ی تەممووز]]» دژی هیتلەر دەستگیر کرا، و کەمێک پێش کۆتاییهاتنی جەنگ، لەگەڵ ئۆستەری جێگریدا لەسێدارە درا.{{sfn|Longerich|2012|p=698}} دواتر تەواوی ئەرک و دەسەڵاتەکانی ''ئابڤێر'' گواسترانەوە بۆ «بەشی شەشەم» (Amt VI) لە دەزگای زیشێرهەیتسدینست کە فەرمانگەی هەواڵگریی دەرەوەی (فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ) و بەشێک بوو لە ئێس ئێس.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=3}} === بەڵگەنامەکانی زۆسن === لە کاتی جەنگدا، دەزگای ''ئابڤێر'' دۆسیەیەکی نهێنیی ئامادە کردبوو کە وردەکاریی زۆرێک لەو تاوانانەی لە ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا لەلایەن نازییەکانەوە ئەنجام درابوون تێدا تۆمار کرابوو، کە بە [[بەڵگەنامەکانی زۆسن]] ناسرابوو. ئەم پەڕاوانە لە کۆتاییدا کۆکرابوونەوە تا تاوانەکانی ڕژێم ئاشکرا بکەن.{{sfn|McDonough|2005|p=44}} بەڵگەنامەکان لە سندووقێکی ئاسنیندا لە بارەگای سەربازیی مایباخی یەکەم و دووەم لە نزیک بەرلین هەڵگیرابوون و لەژێر کۆنترۆڵی ''ئابڤێر''دا مابوونەوە. گوایا بەشێک لە بەڵگەنامەکان ژێرخاک کرابوون، بەڵام بەرپرسی ئەم کارە کە ڤێرنەر شڕادەر بوو، تێوەگلا لە [[کودەتای ٢٠ی تەممووز]] دژی هیتلەر و دواتر خۆی کوشت. دواتر، بەڵگەنامەکان لەلایەن گێستاپۆوە دۆزرانەوە، و لەژێر سەرپەرشتیی سەرۆکی دەزگای ئاسایش (ئێس دی) [[ئێرنست کالتەنبرونەر]]دا، بردران بۆ قەڵای میتێرسیل لە ناوچەی تیرۆڵ و سووتێنران. دەوترێت لە نێو «بەڵگەنامەکانی زۆسن»دا، دەفتەری یاداشتە ڕۆژانەکانی ئەدمیراڵ کاناریس، بەڵگەنامەکانی پەیوەندیدار بە ڤاتیکان و دۆسیەکانی ژەنڕاڵ فریتچیش هەبووبێتن.{{sfn|Dulles|2000|p=73}} == کارامەیی و میرات == زۆربەی مێژوونووسان هاوڕان لەسەر ئەوەی کە بەگشتی دەزگای ''ئابڤێر'' بەهۆی نزمیی ئاستی کارەکانی و پەیکەرە ناناوەندگەرایییە نائاساییەکەیەوە ناوبانگێکی خراپی هەبووە.{{sfn|Leverkuehn|1954|p=37}}{{sfn|Howard|1990|p=49}} بەشێک لە وێنەی لاوازی کارامەییی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ کێبڕکێیە توندەکەی لەگەڵ [[ئێس ئێس]]، [[فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ]] و دەزگای [[ئێس دی]].{{sfn|Davies|2008|p=251}}{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p= 2}} هەروەها هۆکارێکی تری شکستەکانی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ سەرکەوتنی هاوپەیمانان لە شیکردنەوەی کۆدەکانی [[ماشێنی ئێنیگما]]ی ئەڵمانی، بە هۆی هەوڵە کۆدشکێنەکانی [[بلێچلی پارک]]ەوە.{{sfn|Andrew|2018|pp=616–617}} لە کاتی پێکدانەکانی ئاب و ئەیلوولی ١٩٤٢ی باکووری ئافریقا دژی [[ئێرڤین ڕۆمل|ڕۆمل]]، ئەم توانایەی هاوپەیمانان لە کۆدشکاندنەکاندا بووە هۆکارێکی یەکلاکەرەوە بۆ سەرکەوتنی ژەنەڕاڵ مۆنتگۆمێری؛ چونکە هەواڵگریی ئاماژەکانی بەریتانیا بەراورد بە هی ئەڵمانیییەکان زۆر باڵاتر بوو.{{sfn|Andrew|2018|p=640, 644–645}} «ڕوبین وینکز»ی مێژوونووسی ئەمریکی دەڵێت کە ''ئابڤێر'' «شکستێکی سەراپاگیر و کارەساتبار بوو، چونکە نەیتوانی پێشبینیی ئۆپراسیۆنەکانی [[ئۆپراسیۆنی تۆرچ|تۆرچ]]، [[داگیرکردنی سیچیلی لەلایەن هاوپەیمانانەوە|هەسکی]]، یان [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد|ئۆڤەرلۆرد]] بکات».{{sfn|Winks|1996|p=281}} «هیو تریڤۆر رۆپەر»ی مێژوونووسی ئینگلیزی دەڵێت دەزگاکە «پڕ بوو لە گەندەڵی، بە ناکارامەیییەکی زۆر ناوی دەرکردبوو، و لە ڕووی سیاسییشەوە جێی گومان بوو». ناوبراو ئاماژە بەوەش دەکات کە دەزگاکە لەژێر «بەڕێوەبردنی کەمتەرخەمانە»ی ئەدمیراڵ کاناریسدا بووە، کە «زیاتر گرنگیی بە پیلانگێڕی دژی نازییەکان دەدا نەک ئەرکە فەرمییەکانی خۆی». «نۆرمان دەیڤز»ی مێژوونووسیش هاوڕای ئەم ڕوانگەیەیە و دەڵێت کاناریس «بە هیچ شێوەیەک پشتیوانی نازیزم نەبوو».{{sfn|Davies|2008|p= 251}} بەپێی وتەی تریڤۆر رۆپەر، لە دوو ساڵی یەکەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا، ''ئابڤێر'' «مشەخۆرێکی بەختەوەر» بوو کە «لە سایەی سەرکەوتنەکانی سوپای ئەڵمانیادا دەبرایە پێشەوە». کاتێک ڕەوتی جەنگەکە دژی نازییەکان وەرگەڕا و دەرکەوت کە ''ئابڤێر'' ناتوانێت ئەو زانیارییە هەواڵگرییانە دابین بکات کە سەرکردایەتیی [[وڵاتانی تەوەر]] داوای دەکرد، دەسەڵاتدارانی نازی لە ساڵی ١٩٤٤دا ''ئابڤێر''یان لەگەڵ [[ئێس ئێس]]دا یەکخست.{{sfn|Trevor-Roper|1992|p=75}} چەندین شکستی هەواڵگری و ناکارامەییی گشتی بوونە هۆی کارەساتی گەورە بۆ سوپای ئەڵمانیا لە هەردوو هەڵمەتی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوادا.{{sfn|Archer|Ferris|Herwig|Travers|2002|pp=524–525}}{{efn|ئەفسەرێکی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا لە کاتی ئۆپراسیۆنی باربارۆسادا بەشداریی هەواڵگریی ''ئابڤێر''ی بۆ هەوڵەکانی جەنگ هیچ نەبوو جگە لە ''Mist''، کە بە ئەڵمانی واتە "ڕیخ" یان "پاشەڕۆ". بڕوانە: {{cite journal |last1= Thomas |first1=David |year= 1987 |title= Foreign Armies East and German Military Intelligence in Russia 1941–45 |journal= Journal of Contemporary History |volume=22 |issue=2 |pages=261–301 |doi=10.1177/002200948702200204 |jstor=260933 |s2cid=161288059}}}} لە کتێبەکەیدا بە ناوی (''جەنگی نهێنی: سیخوڕەکان، کۆدەکان و گەریلاکان، ١٩٣٩–١٩٤٥'')، «ماکس هاستینگس»ی مێژوونووس دەڵێت کە جگە لە بەرتیلدان بە ئەفسەرانی [[یووگۆسلاڤیا]] پێش کۆکردنەوەی بەپەلەی هێزەکانیان لە ساڵی ١٩٤١دا، سەرجەم ئۆپراسیۆنەکانی سیخوڕیی ''ئابڤێر'' «بە تەواوی سەرنەکەوتوو بوون».{{sfn|Hastings|2016|p=64}} سەرەڕای ئەم ڕەخنە توندانە لە ''ئابڤێر''، دەزگاکە لە ساڵانی سەرەتاییی کارکردنیدا چەند دەستکەوتێکی دیاری بەدەستھێنابوو. ئەندامانی ''ئابڤێر'' (لەگەڵ دەزگای ئێس دی) ڕۆڵێکی گرنگیان بینی لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ [[ئانشلوس|پەیوەستکردنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە لە ساڵی ١٩٣٨دا؛ هەروەها لە کاتی [[داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیا (١٩٣٨–١٩٤٥)|داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیادا]]، گرووپێکی ''ئابڤێر'' هاوکار بوون لە دەستبەسەرداگرتنی تونێلێکی ستراتیژیی هێڵی ئاسنین لە سیلیزیای پۆڵەندا، لە دوا هەفتەی ئابی ١٩٣٩دا.{{sfn|Davies|2008|p= 251}} ڤاڵتەر گۆڕلیتزی مێژوونووس لە بەرهەمەکەیدا لە ساڵی ١٩٥٢ بە ناوی (''مێژووی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا، ١٦٥٧–١٩٤٥'') دەڵێت کە کاناریس و ''ئابڤێر'' «سەنتەری ڕاستەقینەی بەرگری سەربازیی ڕژێمەکە» بوون،{{sfn|Goerlitz|1985|p=295}} کە ئەمەش تێڕوانینێکە زۆرێک لە مێژوونووسان هاوڕای نین. ئاڵن دالێس، سەرۆکی پێشووی وێستگەی نووسینگەی خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکان لە بەرلین و دواتر بەڕێوەبەری [[دەزگای هەواڵگریی ناوەندی|دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (سی ئای ئەی)]]، لە کۆتاییی جەنگدا هەڵسەنگاندنی بۆ ئەفسەرانی هەواڵگریی ''ئابڤێر'' کرد و گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە تەنیا پلە باڵاکانی دەزگاکە دژبەری چالاک و بەشێک بوون لە بزووتنەوەی بەرهەڵستکاری. بەپێی وتەی دالێس، کارەکانی ''ئابڤێر'' زۆر لەوە فراوانتر بوون کە تەنیا پیلانگێڕی بێت دژی ڕژێمەکەی هیتلەر؛ ناوبراو جەختی کردەوە کە نزیکەی ٩٥٪ی ئەندامانی ''ئابڤێر'' بە چالاکی «دژی هاوپەیمانان» کاریان دەکرد، لە کاتێکدا تەنیا نزیکەی ٥٪یان هەڵوێستی دژەنازییان هەبوو.{{sfn|Dulles|2000|pp=75–76}} مێژوونووسی سەربازی «جۆن ویلەر بێنێت» نووسیویەتی کە ''ئابڤێر'' «بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر وەک دەزگایەکی هەواڵگریی نهێنی شکستی هێنا» و «بە ڕوونی و بێ چەندووچوون ناکارامە بوو»، هەروەها دەڵێت کە ئەندامانی ''ئابڤێر'' «هیچ لێهاتووییەکی بەرچاویان نە وەک ئەفسەری هەواڵگری و نە وەک پیلانگێڕ نیشان نەدا...».{{sfn|Wheeler-Bennett|1980|p= 597}} هەر سەرکەوتنێک کە ''ئابڤێر'' پێش دەستپێکردنی جەنگی جیهانیی دووەم بەدەستی هێنابوو، لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگدا بە کردەیی نەما. خراپتریش لەوە، بەریتانیییەکان بە سەرکەوتوویی ١٩ بریکاری دوولایەنەیان لە ناو تۆڕی ''ئابڤێر''دا بەگەڕخست کە زانیاریی هەڵەیان بە ئەڵمانیییەکان دەدا و بەمەش دەزگای هەواڵگریی ئەڵمانیایان تا کۆتایی جەنگەکە هەڵخەڵەتاند.{{sfn|Blandford|2001|pp=23–24}}{{تێبینی| دزەکردنی بەریتانیییەکان بۆ ناو هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا ئەوەندە قووڵ و تەواوەتی بوو، کە تەنانەت یەک بریکاری ڕاستەقینەی ''ئابڤێر''یش لە بەریتانیادا نەمابووەوە. «دەیڤد کان»ی مێژوونووس دەڵێت بەریتانیییەکان «گەورەترین فێڵ و چەواشەکارییان لە مێژووی جەنگدا ئەنجام دا، لەو کاتەوەی کە تڕۆجانییەکان ئەسپە دارینە گەورەکەی یۆنانییەکانیان بە دەستی خۆیان ڕاکێشایە ناو شارە ئاهەنگگێڕەکەیانەوە».{{sfn|Kahn|1978|p=367}}}}{{تێبینی| هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ هاندانی ڕاپەڕینی دژەکۆڵۆنیاڵی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا لە ئیرلەندا (لەڕێگەی پەیوەندیکردن بە سوپای کۆماریی ئیرلەندی (١٩٢٢–١٩٦٩)وە) و لە هیندستان (لەڕێگەی بەستنی پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی سوپای نیشتمانیی هیندیدا) بێئاکام دەرچوون، چونکە بەریتانیییەکان بە شێوەیەکی کاریگەر ئەو هەوڵانەیان پووچەڵ کردبووەوە.{{sfn|Walton|2013|pp=47, 51}}}} دزەکردنی سۆڤییەت بۆ ناو ''ئابڤێر'' و سەرکەوتنەکانی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] دژی بریکارەکانی ئابڤێر زیاتر وێنەی هەوڵەکانی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیایان زڕاند.{{sfn|Stephan|2004|pp=45, 110, 114, 173}} مێژوونووس ئەلبێرت سیتۆن سەرنجێکی گرنگ دەربارەی شکستەکانی سوپای ئەڵمانیا لە ئەنجامی لاوازیی هەواڵگرییەوە دەخاتە ڕوو؛ ناوبراو ڕایدەگەیەنێت کە زۆرجار بڕیارەکان لەسەر بنەمای تێڕوانینە کەسیییەکانی هیتلەر دەدران، و هیتلەر دیدگای *خۆی* بەسەر زنجیرەی فەرماندەییی سەربازی و بڕیارەکانی بەڕێوەبردنی جەنگدا دەسەپاند.{{sfn|Seaton|1982|p=221}} ماکس هاستینگس ئاماژە بەوە دەکات کە لە ئەڵمانیای نازییدا، دەبوو هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکان بە شێوەیەک داڕێژرێنەوە تا لەگەڵ تێڕوانین و سنووری قبووڵکردنی هیتلەردا بگونجێن.{{sfn|Hastings|2016|p=65}} لەگەڵ ئەوەشدا، پێگە و ناوبانگی مێژووییی ''ئابڤێر'' لەلای زۆربەی مێژوونووسان بە نەرێنی دەمێنێتەوە. == سەرۆکەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! ژ. ! وێنە ! سەرۆکی ئابڤێر ! پلەی سەربازی ! دەستپێکی کار ! کۆتاییی کار ! لقی سەربازی |- | 1 | | [[فریدریش گێمپ]]<br /><small>(١٨٧٣–١٩٤٧)</small> | عەقید (Colonel) | ١ی کانونی دووەمی ١٩٢١ | حوزەیرانی ١٩٢٧ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 2 | | گونتەر شوانتس <br /><small>(١٨٨١–١٩٤٢)</small> | ڕائید (Major) | حوزەیرانی ١٩٢٧ | شوباتی ١٩٢٩ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 3 | [[پەڕگە:FBredow.jpg|150px]] | [[فێردیناند فۆن برێدۆ]]<br /><small>(١٨٨٤–١٩٣٤)</small> | موقەدەم (Lieutenant colonel) | شوباتی ١٩٢٩ | ٢ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 4 | [[پەڕگە:Kapitän zur See Konrad Patzig, first commanding officer of Admiral Graf Spee.jpg|150px]] | [[کۆنڕاد پاتسیگ]]<br /><small>(١٨٨٨–١٩٧٥)</small> | دەریاسالاری دواوە | ٦ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | [[ڕایخسمارینە]] (هێزی دەریایی) |- | 5 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|150px]] | [[ڤیلهێلم کاناریس]]<br /><small>(١٨٨٧–١٩٤٥)</small> | ئەدمیراڵ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | ١٢ی شوباتی ١٩٤٤ | [[کریگسمارینە]] (هێزی دەریاییی نازی) |- | 6 | | [[گەورگ هانسن]]<br /><small>(١٩٠٤–١٩٤٤)</small> | عەقید (Colonel) | ١٣ی شوباتی ١٩٤٤ | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | [[ڤێرماخت]] (سوپای سەربازی) |- | 7 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 101III-Alber-178-04A, Walter Schellenberg.jpg|150px]] | [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]]<br /><small>(١٩١٠–١٩٥٢)</small> | لیوا لە هێزەکانی [[ئێس ئێس]] | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | ٤ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |- | 8 | [[پەڕگە:Otto Skorzeny portait.jpg|150px]] | [[ئۆتۆ سکۆرزێنی]]<br /><small>(١٩٠٨–١٩٧٥)</small> | عەقید | ٥ی ئەیاری ١٩٤٥ | ٨ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئەڵمانیا||جەنگی جیھانیی دووەم|سیاسەت|مێژوو|جەنگی جیھانیی یەکەم}}{{پۆلی کۆمنز|Abwehr}} [[پۆل:نازیزم]] [[پۆل:دەسەڵاتخوازی]] [[پۆل:ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:مێژووی جوولەکەکانی ئەڵمانیا]] 8ow61r0tgmsn1ykpwysav0o2c4z21c8 1673657 1673650 2026-09-23T17:04:28Z DiyarKamaran 50583 1673657 wikitext text/x-wiki {{Infobox military unit | unit_name = {{lang|de|Abwehr}} | native_name = | image = Bundesministerium der Verteidigung Berlin Spree.jpg | image_size = | alt = | caption = دەروازەی [[بەندلێربلۆک]]، بارەگای سەرەکیی {{lang|de|ئابڤێر}} | dates = ١٩٢٠–١٩٤٤ | disbanded = | country = [[ئەڵمانیا]] | branch = {{ubl|[[پەڕگە:War Ensign of Germany (1921–1933).svg|22px]] [[کۆماری ڤایمەر]]|[[پەڕگە:War ensign of Germany (1938–1945).svg|22px]] [[ئەڵمانیای نازی]]}} | type = [[ھەواڵگریی سەربازی]] | role = <!-- or | specialization = --> | size = | command_structure = فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان | garrison = [[بەندلێربلۆک]]، [[بەرلین]] | garrison_label = بارەگای سەرەکی | nickname = | patron = | motto = | colors = <!-- or | colours = --> | colors_label = <!-- or | colours_label = --> | march = | mascot = | anniversaries = | equipment = | equipment_label = | battles = [[جەنگی جیھانیی دووەم]] | battles_label = <!-- Commanders --> | commander1 = ''[[#فەرماندەکان|لیستەکە ببینە]]'' | commander1_label = فەرماندە | notable_commanders = <!-- Insignia --> | identification_symbol = | identification_symbol_label = | identification_symbol_2 = | identification_symbol_2_label = }} '''ئابڤێر''' ({{lang-de|Abwehr}}، بە واتای "بەرگری" یان "پەرچکردنەوە"، بەڵام لە چەمکە سەربازییەکاندا زیاتر بە واتای "دژەهەواڵگری" دێت) دەزگای [[ھەواڵگریی سەربازی]] ئەڵمانیا بوو بۆ هەردوو سوپای ''ڕایخسڤێر'' و ''ڤێرماخت'' لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ بۆ ١٩٤٤.{{sfn|Holmes|2009|p=2}}{{تێبینی|دەزگای ئابڤێر لە بنەڕەتدا لە ساڵی ١٨٦٦دا دروست ببوو، شێوازە سەرەتاییەکەی ئەم دەزگا [[پرووسیا|پرووسییە]] پێش دامەزراندنی دەوڵەتی هاوچەرخی ئەڵمانیا کەوتبوو؛ ئامانج لە دامەزراندنیشی کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری بوو بۆ حکومەتی پڕووسیا لە سەردەمی جەنگدا لەگەڵ نەمسا. بڕوانە: Lerner & Lerner, eds. (2004). ''Encyclopedia of Espionage, Intelligence, and Security'', vol. 1, A–E, p. 2.}} ئەگەرچی [[پەیمانی ڤێرسای]] لە ساڵی ١٩١٩دا دروستکردنی هەر دەزگایەکی هەواڵگریی لە [[کۆماری ڤایمەر]] قەدەغە کردبوو،{{تێبینی|بە تایبەتی بەریتانیا و فەڕەنسا بە توندی دژی ئەوە بوون ئەڵمانیا خاوەنی هەر جۆرە دەزگایەکی هەواڵگری بێت، بۆیە هەوڵیان دا تا دەکرێت بەربەستی توند بخەنە سەر ئابڤێر.{{sfn|Paine|1984|p= 7}} }} بەڵام لە ساڵی ١٩٢٠دا لە ناو وەزارەتی بەرگریدا گروپێکی سیخوڕییان پێکهێنا و ناویان لێنا ''ئابڤێر''.{{تێبینی|واژەی ''Abwehr'' لە [[زمانی ئەڵمانی|زمانی ئەڵمانیدا]] بە واتای 'پەرچدانەوە' یان 'دوورخستنەوە' دێت؛ ئەم ناوە بۆ ئەوە هەڵبژێردرا تا جەخت لەسەر سروشتی بەرگریکارانەی ئەم بەشەی وەزارەتی سوپای ڕایخسڤێر بكرێتەوە لە دوای جەنگی جیهانیی یەکەم.{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p=2}} }} ئامانجی سەرەتایی ئابڤێر بریتی بوو لە بەرگریکردن لە سیخوڕیی بیانی؛ ڕۆڵێکی ڕێکخراوەیی کە دواتر گەشەکردنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینی.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=1}} لە سەردەمی جەنەڕاڵ کورت فۆن شلایخەر (کە لە ساڵی ١٩٢٦ەوە ڕۆڵێکی دیاری لە بەڕێوەبردنی سوپای ڕایخسڤێردا هەبوو)، یەکە هەواڵگرییەکانی لقی جیاوازی سوپا لە ساڵی ١٩٢٩دا یەکخران و خرانە ژێر چاودێری "نوسینگەی وەزیر" (Ministeramt) لە وەزارەتی بەرگری. ئەم ڕێکخستنەوە ناوەندییە هەنگاوی سەرەکی بوو بۆ دروستبوونی ئەو دەزگا هەواڵگرییە گەورە و یەکگرتووەی کە دواتر بە ئابڤێر ناسرا. لە سەردەمی کۆماری ڤایمەر و ئەڵمانیای نازیدا، ئەڵمانیا بەسەر چەندین ناوچە یان بازنەی سەربازی دابەشکرابوو. هەر ناوچەیەک بەرپەرس بوو لە هێنانی سەربازی نوێ، مەشقپێکردن، و دابینکردنی پێداویستییەکانی سوپا ئابڤێر بۆ ڕێکخستنی کارەکانی لە ناوخۆی ئەڵمانیادا، بنکە و نووسینگەکانی خۆی ڕێک لەسەر شێواز و جوگرافیای ئەم بازنە سەربازییانە دابەش کردبوو؛ هەندێک وڵات بە فەرمی بێلایەن بوون، بەڵام ڕێگەیان دەدا لە چالاکییە هەواڵگرییەکانی ئەڵمانیا. ئابڤێر ئەم وڵاتانەی بەکاردەهێنا وەک بنکەیەک بۆ سیخوڕیکردن بەسەر وڵاتانی هاوپەیماناندا. لەگەڵ پەیوەستکردنی خاک و داگیرکردنی وڵاتانی تر لەلایەن [[ئەڵمانیای نازی|ئەڵمانیای نازییەوە]] (کە پێیان دەوت ڕایخی گەورە)، ئابڤێر تۆڕی نووسینگەکانی فراوانتر کرد بۆ ناو [[فەڕەنسا]]، [[پۆڵەندا]]، [[بەلجیکا]] و ناوچەکانی تر بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی بزووتنەوەی بەرگریی ناوخۆیی و دەستبەسەرداگرتنی زانیارییە سەربازییەکان لە کاتی [[داگیرکاریی ئەڵمانیا لە ئەورووپا]].{{sfn|Taylor|Shaw|1997|p=11}} لە ٤ی شوباتی ١٩٣٨دا، وەزارەتی بەرگری—کە لە ساڵی ١٩٣٥دا ناوەکەی گۆڕدرابوو بۆ وەزارەتی جەنگ—هەڵوەشێنرایەوە و کرا بە "فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان" کە ڕاستەوخۆ لەژێر فەرماندەییی [[ئەدۆڵف هیتلەر]] بوو.{{sfn|Newsome|2014|pp=950–951}} لە پێشتردا ئابڤێر زیاتر سەر بە وەزارەتی بەرگری/جەنگ بوو، بەڵام لە حوزەیرانی ١٩٣٨ەوە بوو بە دەزگای زانیاری و هەواڵگریی ڕاستەوخۆی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان [[ڤیلهێلم کاناریس]]، کە جێگری ئەدمیڕاڵ بوو لە هێزی دەریاییدا، وەک سەرۆکی سەرەکیی ئابڤێر جێگیرکرا و پلەکەی وەک یەکێک لە بەهێزترین کەسایەتییە هەواڵگرییەکانی ڕایخی سێیەم بەرز بووەوە.{{sfn|Taylor|1995|p=165}}{{تێبینی| ساڵانێکی زۆر فەرماندەییی باڵا (OKW) پێویستی بە دروستکردنی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆی نەبوو، چونکە بە تەواوی پشتی بە دەزگای ئابڤێر بەسەرکردایەتی کاناریس دەبەست, کاتێک لە ساڵی ١٩٤٣دا لە ژێر گوشاری شکستەکانی جەنگدا دواجار بەشێکی هەواڵگرییان لە ناو ئۆپراسیۆنەکاندا کردەوە، بەشەکە ئەوەندە پەراوێزخراو بوو کە تەنها لە سێ ئەفسەر پێکهاتبوو.}} [[بنکەی سەرەکی]] بارەگاکە کەوتبووە ناو کۆمەڵگەی ناوەندیی ناوچەی "بەندلێربلۆک" لە تەنیشت نووسینگەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، تاوەکو ئاڵوگۆڕکردنی زانیاری و ڕاپۆرتە سیخوڕییەکان لەگەڵ فەرماندە سەربازییەکان بە خێرایی ئەنجام بدرێت. ناوی شەقامەکە لە سەردەمی جەنگدا تیرپیتز بوو لە [[بەرلین]]، بەڵام دوای جەنگی جیهانیی دووەم ناوی شەقامەکە گۆڕدرا بۆ ڕایخپیتش.{{تێبینی| ئەگەرچی بنکەی سەرەکی و ناوەندیی بڕیاردان لە بەرلین بوو، بەڵام لە واقیعدا چالاکییە مەیدانییەکان، کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، و بەڕێوەبردنی سەرچاوە و سیخوڕەکان لەلایەن بنکە ناوچەیییەکانەوە ئەنجام دەدران، لە هەر ناوچەیەکی سەربازیدا بنکەیەکی تایبەت هەبوو کە پێی دەوترا Abwehrstelle. ئەم بنکە مەیدانییانە دەسەڵاتێکی زۆر و سەربەخۆیییان لە جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا هەبوو، بۆیە گرنگیی کرداریی ئەوان بە کردەوە لە بارەگا سەرەکییەکەی بەرلین کەمتر نەبوو.}} == پێش کاناریس == دوای [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] و تێکشکانی ئەڵمانیا، بەپێی [[پەیمانی ڤێرسای]] چەندین سنووردارکردنی توند بەسەر [[هێزی سەربازی|هێزە سەربازییەکاندا]] سەپێنرا. حکوومەتی نوێی ئەڵمانیا ([[کۆماری ڤایمەر]]) تەنها ڕێگەی پێدرا سوپایەکی بچووک بە ناوی ڕایخسڤێر دروست بکات. لە ناو وەزارەتی بەرگریدا، بەشێکی زۆر بچووک بۆ کارە هەواڵگرییەکان دروستکرا کە ناونرا ئابڤێر. یەکەم بەرپەرسی ئابڤێر مەیجەر فریدریش گێمپ بوو. گێمپ پێشتر جێگری کۆلۆنێل ڤالتەر نیکۆلای (سەرۆکی هەواڵگریی ئیمپڕاتۆری لە سەردەمی جەنگی جیهانی ) بوو، بەهۆی کەمبوونی بودجە، سنووردارکردنە نێودەوڵەتییەکان، و نەبوونی ئەزموونی سەربەخۆ، گێمپ نەیتوانی دەزگایەکی هەواڵگریی بەهێز و کارا بنیاد بنێت، بۆیە لە ساڵانی سەرەتادا ئابڤێر دەزگایەکی لاواز بوو.{{sfn|Paine|1984|p=7}} لەو کاتەدا دەزگاکە تەنها لە سێ ئەفسەر و حەوت ئەفسەری خانەنشین، لەگەڵ دەستەیەکی کەمی کارمەندانی نووسینگە (نووسەر و تایپیست) پێکهاتبوو. کاتێک پلەی سەربازیی فریدریش گێمپ بەرزکرایەوە بۆ جەنەڕاڵ، بەپێی نەریتی سەربازی لە پۆستی سەرۆکی ئابڤێر لابدرا (چونکە پۆستەکە لەو کاتەدا بۆ پلەی مەیجەر یان کۆلۆنێل دەستنیشان کرابوو). شوێنگرەوەکەی، مەیجەر گونتهەر شڤانتس، ئەویش نەیتوانی ماوەیەکی درێژ لە پۆستەکەدا بێنێتەوە و سەردەمی سەرکردایەتیکردنی زۆر کورت بوو.{{sfn|Kahn|1978|pp=224–225}} زۆرێک لە ئەندامانی ڕایخسڤێر (کە بەشێکی زۆریان [[پرووسیا|پرووسی]] بوون) بایەخێکی زۆریان دەدا بە ڕاستگۆیی، ڕاشکاوی، ڕێزی سەربازی، و ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لە مەیدانی جەنگدا لە چاوی زۆرێک لە ئەفسەرە نەریتییەکاندا، کارکردن لە دەزگای هەواڵگری و سیخوڕیدا بە ڕەفتارێکی "ناشەرەفەمەندانە"، فێڵبازانە و نەشیاو بۆ ئەفسەرێکی سەربازی دادەنرا، ئەم دیدگایە بووە هۆی ئەوەی زۆربەی ئەفسەرە لێهاتوو و پلەبەرزەکان ڕەتی بکەنەوە بەشداری لە کارەکانی ئابڤێردا بکەن، چونکە وەکو لاڕێبوون لە خزمەتی سەربازیی ڕاستەقینە سەیریان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|p=44}} تا دەیەی ١٩٢٠، ئابڤێر کە بە هێواشی گەشەی دەکرد، بەسەر سێ بەشدا دابەش ببوو: {{ordered list|type=upper-roman |[[سیخوڕیی سەربازی]] |پێوانەی کۆد و چاودێریکردنی ڕادیۆیی |[[دژە هەواڵگری|دژەسیخوڕی]]}} لە ساڵی ١٩٢٨دا، کادیرانی هەواڵگریی هێزی دەریایی ئەڵمانیا (ڕایخسماڕین) کەوتنە ژێر چەتری ئابڤێرەوە؛ ئەمەش بە مەبەستی دروستکردنی یەک دەزگای هەواڵگریی ناوەندی بۆ تەواوی هێزە چەکدارەکان.{{sfn|Kahn|1978|p=225}} بەپێی پەیمانی ڤێرسایی، ئەڵمانیا لە هەر جۆرە چالاکییەکی سیخوڕی و هەواڵگری قەدەغە کردبوو. بەڵام دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان، دەزگای ئابڤێر بە تەواوی پشتی کردە ئەم چالاکییانە، چونکە بڕوایان وابوو کە ڕێگرییەکانی هاوپەیمانان دووڕووانەیە و ڕێگە بە خۆیان دەدەن سیخوڕی بکەن بەسەر ئەڵمانیادا.{{sfn|Andrew|2018|p=573}} لەگەڵ بەهێزبوونی بزووتنەوەی [[نازیزم|نازی]] لە ئەڵمانیا و نەتەوەییبوونی سوپا، وەزارەتی بەرگری دەستی کرد بە چاوخشاندنەوە و ڕێکخستنەوەی پێکهاتەکانی دانانی کاپتن کونراد پاتزیگ لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٣٢دا وەک سەرۆکی ئابڤێر بڕیارێکی شۆککەر بوو، چونکە پاتزیگ ئەفسەرێکی هێزی دەریایی بوو، زۆربەی هەرە زۆری ئەفسەران و کارمەندانی ئابڤێر لە ناو هێزی وشکانییەوە (سوپا) هاتبوون، و نەریت بوو ئەفسەرێکی وشکانی سەرپەرشتییان بکات، نەک دەریەوانێک.{{sfn|Bassett|2011|p=93}} سەرەڕای ئەوەی پاتزیگ ئەفسەرێکی دەریایی بوو لە ناو دامەزراوەیەکی پڕ لە ئەفسەری وشکانیدا، توانستی کارگێڕیی خۆی سەلماند و ڕێزی فەرماندە باڵاکانی سوپای بەدەستهێنا؛ لەبەر ئەوەی [[لیتوانیا]] هاوسنوور بوو لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، پاتزیگ هاوکاریی سەربازیی نهێنیی لەگەڵ دەزگای سیخوڕیی لیتوانیا چڕ کردبووەوە، پاتزیگ خۆی لە هاوکاریی هەواڵگری لەگەڵ [[ئیتالیا|ئیتالیادا]] بەدوور دەگرت چونکە بڕوای وابوو سیستم و ڕەمزە نهێنییەکانیان زۆر لاوازن و لەلایەن هێزە دەرەکییەکانەوە بەئاسانی دەشکێنرێن.{{sfn|Bassett|2011|p=94}} سەرەڕای دەستکەوتەکانی پاتزیگ لە ڕێکخستن و بەهێزکردنی ئابڤێردا، هێزە جیاوازەکانی سوپای ئەڵمانیا (هێزی وشکانی، هێزی ئاسمانی، و هێزی دەریایی) هێشتا متمانەی تەواویان بە یەک دەزگای ناوەندی نەبوو، ئەم بەشانه دەستیان کرد بە دروستکردن و گەشەپێدانی لقی هەواڵگریی تایبەت بە خۆیان (وەک بەشی Fremde Heere لە هێزی وشکانیدا)، کە لە کۆتاییدا بووە هۆی کێبڕکێی ناوخۆیی و دووبەرەکی لە نێوان دەزگا سەربازییەکاندا لە سەردەمی نازییەکاندا. دوای هاتنەسەرکاری نازییەکان لە ساڵی ١٩٣٣، پاتزیگ بە نهێنی فەرمانی دا بە ئەنجامدانی فڕینی سیخوڕیی ئاسمانی بەسەر ناوچە سنوورییەکانی [[پۆڵەندا|پۆڵەندادا]] بۆ کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی، [[ھێنریک ھیملەر]]، کە سەرقاڵی دروستکردنی ئیمپراتۆرییەتی هەواڵگریی خۆی بوو لە ڕێگەی ([[ئێس ئێس]])، ئەم سەرەڕۆیییەی پاتزیگی بە دەستوەردان لە سیاسەتی دەرەوە و هەڕەشە بۆ سەر دەسەڵاتی خۆی دەبینی. فەرماندەکانی سوپا لەوە دەترسان کە درککردنی پۆڵەندا بەو فڕینە سیخوڕییانە، وایان لێبکات ئامادەکاریی بەرگری چڕتر بکەنەوە و پلانە نهێنییەکانی ئەڵمانیا بۆ هێرشکردن بپووکێنێتەوە. [[ئەدۆلف هیتلەر]] لە ساڵی ١٩٣٤دا پەیماننامەیەکی دەستدرێژینەکردنی ١٠ ساڵەی لەگەڵ پۆڵەندا واژۆ کرد بۆ ئەوەی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئارام بکاتەوە تا پرۆسەی پڕچەککردنەوەی ئەڵمانیا جێبەجێ دەبێت. ئاشکرابوونی سیخوڕییەکانی ئابڤێر دەبووە هۆی تێکدانی ئەم مانۆڕە دیپلۆماسییە، بۆیە فەرمانی بە ڕاگرتنی بەپەلەی دان.{{sfn|Richelson|1995|p=96}} دوورخستنەوەی پاتزیگ لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ لە ناوەڕۆکدا سزایەکی سیاسی بوو بەهۆی تووڕەییی نازیە دەستەڵاتدارەکان لە ئۆپراسیۆنە ئاسمانییەکانی سنووری پۆڵەندا؛ بەڵام بۆ ئەوەی ناوبانگی سوپا نەکەوێتە ژێر پرسیارەوە، ڕەوانەی هێزی دەریایی کرایەوە و فەرماندەییی کەشتیی بڕبڕەی پشتی هێزی دەریایی پێسپێردرا، کەشتیی جەنگیی گیرفانی ناونیشانێک بوو ڕۆژنامەوانیی بەریتانی بۆ کەشتییە جەنگیییەکانی ئەڵمانیا (جۆری Panzerschiff) بەکاریان دەهێنا؛ چونکە بەپێی پەیمانی ڤێرسایی کێشی کەشتییەکان بۆ ١٠,٠٠٠ تۆن سنوردار کرابوو، بەڵام ئەڵمانیا بە تەکنەلۆژیای بەهێز چەک و زرێپۆشێکی قورسی لەسەر بچووککردبۆوە. هاتنی [[ڤیلهێلم کاناریس]] لە کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بووە خاڵی وەچەرخان لە مێژووی ئابڤێردا. کاناریس نەک هەر دەزگاكەی کردە بەهێزترین تۆڕی هەواڵگریی ئەڵمانیا، بەڵکو دواتر کردیە ناوەندێکی نهێنی بۆ بەرهەڵستکاریی ناوخۆیی دژی هیتلەر.{{sfn|Bassett|2011|pp=97–99}} == لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا == === پێش جەنگی جیهانیی دووەم === [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|وێنۆک|چەپ|[[ڤیلهێلم کاناریس]]]] بەر لەوەی کاناریس لە ١ی کانوونی دووەمی ١٩٣٥ بە فەرمی ببێتە سەرۆکی ئابڤێر، پاتزیگ (سەرۆکی پێشوو) هۆشیاریی پێدا کە [[ھێنریک ھیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ]] بە توندی خەریکی پیلانگێڕین تا دەست بەسەر تەواوی دامەزراوە هەواڵگرییە سەربازی و مەدەنییەکانی ئەڵمانیادا بگرن، ئەم ئاگادارکردنەوەیە وای لە کاناریس کرد لە یەکەم ڕۆژی دەستبەکاربوونییەوە بە وشیارییەوە مامەڵە لەگەڵ سەرکردەکانی [[ئێس ئێس]] و [[ئێس دی]] (دەزگای ئاسایش) بکات بۆ پاراستنی سەربەخۆییی ئابڤێر.{{sfn|Bassett|2011|pp=96–99}} هایدریچ کە لە ساڵی ١٩٣١ەوە سەرۆکایەتیی (ئێس دی)ی دەکرد، باوەڕێکی قووڵی هەبوو کە شکستی ئەڵمانیای ئیمپراتۆری لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا بە پلەی یەکەم بەهۆی لاوازی و ناکاریگەریی هەواڵگریی سەربازییەوە بووە. لەبەر ئەوە، ئابڤێری بە پێکهاتەیەکی نەریتی و کۆنەپەرست دەبینی کە توانای ڕووبەڕووبوونەوە نوێیەکان نییە.{{تێبینی| ڤالتەر نیکۆلای سەرۆکی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا بوو لە جەنگی جیهانیی یەکەمدا. لە کتێبەکەیدا (Geheime Mächte - هێزە نهێنییەکان)، دۆڕانی ئەڵمانیای گەڕاندەوە بۆ لاوازیی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکان و بێتوانایی لە بەرەنگاربوونەوەی سیخوڕیی بەریتانیا و فەڕەنسا، ڕاینهارد هایدریچ بە توندی کەوتبووە ژێر کاریگەریی ئەم تێڕوانینە، بۆیە بڕوای وابوو بۆ ڕێگریکردن لە شکستی دووبارە، پێویستە دەزگایەکی هەواڵگریی گشتگیر و بێبەزەییانەی وەک (ئێس دی) دروست بکرێت کە بەسەر تەواوی جومگەکانی ئەڵمانیادا زاڵ بێت.{{sfn|Gerwarth|2012|p=84}} }} هایدریچ تەنیا بە چاودێریکردنی ئاسایشی ناوخۆ نەوەستایەوە، بەڵکو دەیویست تەواوی پرۆسەی کۆکردنەوەی زانیاری و هەواڵگریی سیاسی (لە ناوخۆ و دەرەوە) بباتە ژێر چەتری (ئێس دی) تا هەژموونی [[ئێس ئێس]] بەسەر تەواوی جومگە ئەمنییەکاندا ڕەها بکات.{{sfn|Gerwarth|2012|p=85}} کاناریس، کە شارەزای مامەڵە نهێنییەکانی پشت پەردە بوو، باوەڕی وابوو لە ڕێگەی دیپلۆماسیی نهێنی و نیشاندانی نەرمیی سیاسی، دەتوانێت جڵەوی هیملەر و هایدریچ بگرێت و ڕێگە نەدات دەست بێننە ناو کاروباری ئابڤێرەوە. ئەگەرچی هەوڵی دەدا پەیوەندییەکی دۆستانە لەگەڵیاندا بپارێزێت، بەڵام دوژمنایەتیی نێوان ئابڤێر و ئێس ئێس بە دەستبەکاربوونی کاناریس ڕانەوەستا. ململانێی ئابڤێر تەنیا لەگەڵ دروستبوونی ئیمپراتۆرییەتی ئەمنیی (ئێس ئێس) و (ئێس دی)دا نەبوو، بەڵکو سیستەمی ئەڵمانیای نازی گیرۆدەی جۆرێک لە پەرتەوازەییی دامەزراوەیی بوو لە باری تەکنیکیدا، لە جیاتی دروستکردنی یەک ناوەندی نیشتمانیی بەیەکگەیشتوو بۆ بڕین و ڕەمزشکێنیی پەیوەندییە بەتەلەلکەکان، دەزگا جیاوازەکان (لە ناویشیاندا ئابڤێر) هەریەکەیان بە سەربەخۆ هەوڵیان دەدا ڕکابەری بکەن و کۆنتڕۆڵی تەواوی سیستەمی هەواڵگریی پەیوەندییەکان (COMINT) بکەن، کە ئەمەش بووە هۆی بەفیڕۆدانی سەرچاوە سەربازییەکان و شڵەژانی زانیارییەکان. بۆ نموونە، کێشەی فرەیی دەزگاکانی ڕەمزشکێنی: لە ئەڵمانیای نازی، هەواڵگریی پەیوەندییەکان و ڕەمزشکێنی ڕووبەڕووی دابەشبوونێکی سەخت بووەوە: * ئابڤێر: بەشی ڕەمزشکێنیی سەر بە هێزە چەکدارەکانی بەڕێوەدەبرد. * بی دینست (B-Dienst): دەزگای گوێگرتن و ڕەمزشکێنیی هێزی دەریایی ئەڵمانیا بوو کە لە شکاندنی کۆدەکانی کەشتیگەلی بەریتانیادا زۆر لێهاتوو بوو و حەزی نەدەکرد زانیارییەکان بە دەزگاکانی تر بدات. * پێرس زێد ئێس (Pers Z S): بەشی هەواڵگری و ڕەمزشکێنیی دیپلۆماسیی وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا بوو کە چاودێریی پەیوەندییە سیاسییەکانی دەوڵەتانی تری دەکرد. کەمیی هەماهەنگی لە نێوان ئەم لایەنانەدا بووە هۆی ئەوەی زانیارییە نهێنییەکان هاوبەش نەکرێن و هێزێکی ناوەندیی بەهێزی ڕەمزشکێنی دروست نەبێت.{{sfn|Richelson|1995|p=86}} لە ساڵی ١٩٣٧دا، هیتلەر و هایدریچ پیلانێکی مەترسیداریان دژی دەستەی فەرماندەییی سوپای سۆڤییەت (بە سەرۆکایەتیی مارشاڵ میخائیل توخاچێڤسکی) داڕشت. ئامانجەکە ئەوە بوو بەڵگەنامەی ساختە بۆ [[جۆزێف ستالین|ستالین]] بنێرن کە گوایە فەرماندە باڵاکانی سوپای سۆڤییەت خەریکی پیلانگێڕین لەگەڵ ئەڵمانیادا، تا ببنە هۆی دروستبوونی شڵەژان و پاکتاوکردنی ناوخۆیی لە سوپای سۆڤییەتدا. هەر بۆیە بارودۆخەکە لە ساڵی ١٩٣٧دا گەیشتە لووتکە کاتێک هیتلەر بڕیاریدا یارمەتی [[جۆزێف ستالین]] بدات لە [[پاکتاوکردنی مەزن|پاکتاوکردنی]] [[سوپای سوور|سوپای سۆڤییەتدا]]. لە ساڵانی ١٩٢٠کانەوە (لە سەردەمی [[کۆماری ڤایمەر]])، سوپای ئەڵمانیا و سوپای سووری سۆڤییەت هاوکاریی نهێنیی سەربازییان لە بوارەکانی مەشق، تاقیکردنەوەی تانک و فڕۆکە، و ئاڵوگۆڕی زانیاری هەبوو. زۆربەی ئەفسەرە باڵاکانی ئەڵمانیا پەیوەندیی نزیکی کەسییان لەگەڵ فەرماندە سۆڤییەتییەکاندا دروستکردبوو. کاتێک هیتلەر و هایدریچ بڕیاریان دا بەڵگەنامەی ساختە دژی مارشاڵ توخاچێڤسکی و فەرماندە سۆڤییەتییەکان دروست بکەن تا ستالین پاکتاویان بکات، هیتلەر ترسا ئەگەر ئەفسەرانی سوپا بزانن، بە نهێنی هاوڕێ سۆڤییەتییەکانیان ئاگادار بکەنەوە و پلانەکەی تێکبدەن. لەسەر ئەم بنەمایە، تیمە تایبەتەکانی ئێس ئێس بە هاوکاری شارەزایانی دزی لە پۆلیسی تاوانکاری (Kriminalpolizei)، هەڵیانکوتایە سەر پەڕگە نهێنییەکانی دەستەی گشتیی فەرماندەیی و ئابڤێر و ئەو بەڵگەنامانەیان برد کە پەیوەندییان بە هاوکاریی ئەڵمانیا و سۆڤییەتەوە هەبوو. بۆ شاردنەوەی دزییەکان، لەو شوێنانەی هەڵیانکوتابووە سەریان ئاگریان بەردا، کە بارەگای سەرەکیی ئابڤێریشی تێدا بوو. ئاگربەردان لە بارەگای سەرەکیی ئابڤێر دەستپێشخەرییەکی بێپێشینە بوو لە ململانێی دەزگا ئەمنییەکانی ئەڵمانیادا، کە ڕوونی کردەوە ئێس ئێس ئامادەیە ڕادیکاڵترین ڕێکار بەرانبەر بڕیارگەی سەربازیی وڵاتەکەش بگرێتە بەر.{{sfn|Schellenberg|2000|pp=25–27}} === ڕێکخستنەوەی ١٩٣٨ === بەر لە گۆڕانکارییە پێکهاتەیییەکانی ساڵی ١٩٣٨، ئابڤێر تەنیا بەشێکی بچووکی بەڕێوەبردنی ئاسایی بوو لە ناو وەزارەتی بەرگری هێزە چەکدارەکاندا، کاتێک کاناریس بووە سەرۆکی دەزگاکە، هەم ڕێژەی کارمەندانی بە شێوەیەکی بەرچاو زیاد کرد و هەم ڕووبەری دەسەڵاتە کارگێڕییەکانی گەورەتر کرد، تا ئەوەی ئابڤێری کردە ڕێکخراوێکی سەربەخۆتر.{{sfn|Blandford|2001|p=18}} لەگەڵ بەخۆیەوەبینینی گەشەیەکی خێرا لە ژمارەی کارمەنداندا، ئابڤێر لە نێوان ساڵانی ١٩٣٥ و ١٩٣٧دا لە کەمتر لە ١٥٠ کارمەندەوە زیادی کرد بۆ نزیکەی هەزار کارمەند.{{sfn|Bassett|2011|p=114}} کاناریس لە ساڵی ١٩٣٨دا دەزگاکەی ڕێکخستەوە و ئابڤێری دابەش کرد بۆ سێ بەشی سەرەکی: * '''بەشی ناوەندی''' (Abteilung Z): وەک مێشکی ئاڕاستەکار بۆ دوو بەشەکەی تر کاری دەکرد، هەروەها کاروباری کارمەندان و دارایی لەئەستۆ دەگرت، لەوانەش دانی مووچەی سیخوڕەکان. لە تەواوی سەردەمی سەرکردایەتیی کاناریسدا، لەلایەن ژەنەڕاڵ مایۆر هانس ئۆستەرەوە سەرۆکایەتی دەکرا. * '''لقی دەرەوە'''، (''"Amtsgruppe Ausland"'' بە ئەڵمانی) (دواتر بە '''گرووپی هەواڵگریی دەرەکی''' ناسرا) دووەم ژێربەشی ئابڤێر بوو و چەندین ئەرکی هەبوو: *# هەماهەنگیی فەرمی لەگەڵ فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و دەستەی گشتیی فەرماندەییی هێزەکان، *# هەماهەنگی لەگەڵ وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا لەسەر بابەتە سەربازییەکان، و *# هەڵسەنگاندنی بەڵگەنامە دەستبەسەرداگیراوەکان و هەڵسەنگاندنی ڕۆژنامەگەری و پەخشی ڕادیۆییی دەرەکی. ئەم پەیوەندییە لەگەڵ ئۆ کا ڤێ (OKW) بەو مانایە بوو کە لقی دەرەوە مەرجەعی ڕێگەپێدراو بوو بۆ داواکردنی پشتیوانیی ئابڤێر بۆ ئەرکێکی دیاریکراو. * '''ئابڤێر''' لە سێ بەشی سەرەکی پێکدەهات و ناونیشانی "لقی دژەهەواڵگری"یان لێندرابوو، بەڵام لە ڕاستیدا سەرنجی لەسەر کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو. دابەشکرابوو بۆ ئەم بوار و بەرپرسیارێتییانەی خوارەوە: ** '''I.''' کۆکردنەوەی هەواڵگریی دەرەکی (زیاتر دابەشکرابوو بەپێی پیتەکان، بۆ نموونە ''ئابڤێر'' I-Ht) **: '''G''': بەڵگەنامەی ساختە، وێنە، پەیوەندییەکان، پاسپۆرت، ماددە کیمیایییەکان **: '''H West''': سوپای ڕۆژئاوا (هەواڵگریی سوپای ئەنگلۆ-ئەمریکی) **: '''سوپاکانی بێگانەی ڕۆژهەڵات (H Ost)''': سوپای ڕۆژهەڵات (هەواڵگریی سوپای سۆڤییەت) **: '''Ht''': هەواڵگریی تەکنیکیی سوپا **: '''I''': پەیوەندییەکان{{snd}}دیزاینکردنی ئامێرە بێپێلەکان، کارکەرانی بێپێل **: '''K''': ئۆپراسیۆنەکانی کۆمپیوتەر/شیکردنەوەی ڕەمزەکان (کڕیپتۆئەنالیز) **: '''L''': هەواڵگریی ئاسمانی **: '''M''': هەواڵگریی دەریایی **: '''T/lw''': هەواڵگریی تەکنیکیی ئاسمانی **: '''Wi''': هەواڵگریی ئابووری **: بەشی I-T بۆ هەواڵگریی تەکنیکی وابەستەی ''ئابڤێر'' I بوو. لە سەرەتادا ''ئابڤێر'' I–K یەکەیەکی توێژینەوەی تەکنیکی بوو، بەشێکی زۆر بچووک بوو بە بەراورد بە هاوتا بەریتانییەکەی، [[بلێچلی پارک]]. دواتر لە کاتی جەنگدا گرنگییەکەی زیادی کرد تا لە قەبارە و توانادا هاوتا بێتەوە لەگەڵ هاوتا بەریتانییەکەی. ** '''II.''' تێکدەرکاری: ڕاسپێردرابوو بە ئاڕاستەکردنی پەیوەندیی نهێنی/قۆستنەوەی کەمینە ناڕازییەکان لە وڵاتانی دەرەوە بۆ مەبەستی هەواڵگری. **: فەوجی براندنبۆرگ، کە لقێک بوو لە گرووپی II-T (هەواڵگریی تەکنیکی)، وابەستەی ''ئابڤێر'' II بوو و هیچ پەیوەندییەکی بە هیچ لقی دیکەی دەرەوەی گرووپی II-Tی ''ئابڤێر'' IIـەوە نەبوو.{{تێبینی|هەندێک جار وەک 'براندنبۆرگەکان' یان 'فەوجی براندنبۆرگ' ئاماژەی پێ دەکرێت، فەوجی براندنبۆرگ یەکەم یەکەی [[هێزە تایبەت|هێزە تایبەتەکانی]] ئەڵمانیا بوو کە هاوشێوەی کۆماندۆکانی بەریتانیا بوو.}} ** '''III.''' بەشی [[دژەهەواڵگری]]: بەرپڕسیار بوو لە ئۆپراسیۆنەکانی دژەهەواڵگری لە پیشەسازیی ئەڵمانیا، بڵاوکردنەوەی زانیاریی ساختە، دزەکردنە ناو دەزگا هەواڵگرییە بیانییەکان، و لێکۆڵینەوە لە کردەوەکانی تێکدان لەسەر خاکی ئەڵمانیا. وابەستە بە ''ئابڤێر'' III ئەمانە بوون: *** '''IIIC''': نووسینگەی دەسەڵاتی مەدەنی *** '''IIIC-2''': نووسینگەی کەیسەکانی سیخوڕی *** '''IIID''': نووسینگەی چەواشەکاری (زانیاریی هەڵە) *** '''IIIF''': نووسینگەی بریکارەکانی دژەسیخوڕی *** '''IIIN''': نووسینگەی پۆستە ئەفسەرانی پەیوەندیی ''ئابڤێر'' لەگەڵ فەرماندەیییەکانی باڵای سوپا، هێزی دەریایی، و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە) دامەزرێندرابوون، و ئەم ئەفسەرانەی پەیوەندی داواکارییە هەواڵگرییە دیاریکراوەکانیان دەیگواستەوە بۆ بەشە ئۆپراسیۆنییەکانی ''ئابڤێر''. فەرماندەییی ''ئابڤێر'' (I) لەلایەن عەقید هانس پیکنبرۆکەوە دەکرا،{{sfn|Kahn|1978|p=236}} ''ئابڤێر'' (II) لەلایەن عەقید ئێروین فون لاهۆسن و ''ئابڤێر'' (III) لەلایەن عەقید فرانز-ئێکارد فون بێنتیڤێنی (١٨٩٦–١٩٥٨) فەرماندەیی دەکرا. ئەم سێ ئەفسەرە ناوەڕۆکی سەرەکیی ئابڤێریان پێکهێنابوو.{{sfn|Bassett|2011|p=115}} === ئاست / ئابڤێرشتێلە === لە ژێر ئەو پێکهاتەیەی لە سەرەوە ڕوونکراوەتەوە، ''ئابڤێر'' وێستگەیەکی ناوچەییی لە هەر ناوچەیەکی سەربازی لە ئەڵمانیا (''"Wehrkreis"'' - ڤێرکرایس) دادەنا، کە پێی دەوترا ''''ئابڤێرشتێلە'''' (Abwehrstelle) یان ''''ئاست'''' (Ast). بەپێی مۆدێلی خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەلی ئەڵمانی{{تێبینی| (TO&E) لە زاراوەی سەربازیدا بە واتای «خشتەی ڕێکخستن و کەلوپەل» یان «پێوەرنامەی ڕێکخستن و تەجهیزات» دێت، کە بە وردی ژمارەی ئەفسەران، سەربازان، چەک و کەرستەکانی یەکەیەکی سەربازی دیاری دەکات تا وەک یەکەیەکی تەواو ئامادەی شەڕ ئەژمار بکرێت. بنکەی هامبۆرگ (Ast Hamburg) بەهۆی پێگە جوگرافی و دەریایییەکەیەوە زیاتر سەرنجی لەسەر هەواڵگریی دەریایی (ئابڤێر I-M) و سیخوڕی لە ئەمریکا و بەریتانیا بوو، بۆیە بەشێکی بەردەوامی سەر بە ئابڤێر II (تێکدان) لە خۆ نەدەگرت.}} بۆ بارەگای سەرەکیی ''ئابڤێر''، هەر ''ئاست''ێک بە شێوەیەکی ئاسایی دابەش دەبوو بۆ ئەو بەشانە: {{ordered list|type=upper-roman |سیخوڕی |تێکدان |دژەهەواڵگری}} پێکبەستنی بەرپرسیارییەتیی بنکە ناوچەیییەکان (Ast) ڕاستەوخۆ بە بارەگای سەرەکی لە [[بەرلین]] و کاناریس، هەوڵێک بوو بۆ پاراستنی یەکپارچەییی بڕیارە هەواڵگرییەکان. کاناریس پێشینەی کارەکانی لە ئۆ کا ڤێ (OKW) و لە دوای ساڵی ١٩٤١یشەوە ڕاستەوخۆ لە هیتلەرەوە وەردەگرت. هەرچەندە لە ڕووی تیۆرییەوە پلانی گشتی لە بەرلینەوە دەردەچوو، بەڵام لە کرداردا دەسەڵاتێکی زۆر درابوو بە وێستگە ناوچەیییەکان لە داڕشتن و جێبەجێکردنی ئۆپراسیۆنەکاندا. ئەم ناسەنتەریبوونە بووە هۆی نەبوونی هاوئاهەنگیی بەهێز، دووبارەبوونەوەی ئەرکەکان، و دواجار دابەزینی توانای ئابڤێر لە کۆکردنەوەی هەواڵگریی ورددا. ئابڤێر پشتی بە نێوەندگیری کەسانی سێیەم دەبەست بۆ دۆزینەوە، پشکنین (Vetting)، و ئامادەکردنی ئەو کەسانەی گونجاو بوون بۆ سیخوڕیکردن. زۆربەی بریکارە مەیدانییەکان هاووڵاتیی مەدەنی بوون کە بەهۆی پارە یان بەرژەوەندیی کەسییەوە کاریان دەکرد، نەک ئەفسەر یان سەربازی سوپا. نەبوونی ڕاهێنانی بەهێز و وەرگرتنی بەکۆمەڵی بریکارەکان بووە هۆی ئەوەی زۆربەیان شارەزاییی پێویستیان نەبێت؛ ئەمەش وایکرد سیخوڕەکانی ئابڤێر لە وڵاتانی وەک بەریتانیا و ئەمریکا بە ئاسانی ئاشکرا ببن یان بکەونە داوی سیستەمی سیخوڕیی دوولایەنە {{تێبینی: سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەگەڕخستراوەتەوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}}. پێدەچێت جەختکردنەوە لەسەر وەرگرتنی کارمەندان زۆر زیاتر لەسەر "چەندایەتی" بووبێت نەک "چۆنایەتی". ئاستی نزم و لاوازی کەسانی وەرگیراو زۆرجار دەبووە هۆی شکستی ئەرکەکانی ''ئابڤێر''.{{تێبینی|بەڵگەی ئەنجامدانی ژێر ئاستی پێوەری ''ئابڤێر'' بەستراوە بە دامەزراندنی کارمەندانەوە لە بەڵگەنامە سەربازییە ئەمریکییە پەردە لەسەر هەڵگیراوەکاندا ئاماژەی پێ کراوە. بڕوانە German Espionage and Sabotage against the United States. ''O.N.I. Review'' [Office of Naval Intelligence] 1, no. 3 (Jan. 1946): 33–38. [Declassified]. تێکستی تەواو لە ڕێگەی سەرچاوەی ئۆنلاینەوە دەست دەکەوێت: {{cite web|url=http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |title=German Espionage and Sabotage Against the U.S. In World War II |access-date=2013-08-09 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20011205033841/http://www.history.navy.mil/faqs/faq114-1.htm |archive-date=2001-12-05 }} (سەردانیکراوە لە ٢٠ی کانونی یەکەمی ٢٠١٤).}} === پێکهاتەی ئۆپراسیۆنی لە وڵاتانی بێلایەندا === لە وڵاتانی بێلایەندا، ''ئابڤێر'' زۆرجار ڕێکخستنەکانی دەشاردەوە لە ڕێگەی لکاندنی کارمەندانی بە باڵیۆزخانەی ئەڵمانیا یان نوێنەرایەتییە بازرگانییەکانەوە. ئەم پۆستانە بە "ڕێکخراوەکانی جەنگ" (''"Kriegsorganisationen"'' یان ''"KO"''کان بە ئەڵمانی) ناودەبردران.{{sfn|Kahn|1978|p=243}} لە کاتی جەنگدا، [[ئیسپانیا]] لەژێر فەرمانڕەواییی جەنەڕاڵ فرانکۆدا بێلایەن بوو بەڵام هاوسۆزێکی نزیکی هێزەکانی تایتان (مەحوەر) بوو؛ بەوهۆیەوە ئابڤێر توانی تۆڕێکی فراوان (هەم Ast و هەم KO) لەسەر خاکی ئیسپانیا بۆ چاودێریکردنی جەبەلگوتار (Gibraltar) و کەشتیگەلی هاوپەیمانان دامەزرێنێت. لە بەرامبەردا، [[ئیرلەندا]] بێلایەنییەکی توندی دەپاراست و لەژێر چاودێریی بەرگریی بەریتانیادا بوو، بۆیە ئابڤێر نەیتوانی هیچ پێگەیەکی فەرمیی تێدا بکاتەوە. لە ناوچە داگیرکراوەکان یان دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا، ئابڤێر تۆڕەکەی بەسەر دوو ئاستدا دابەش دەکرد: * (Alst): وێستگەی ئاڕاستەکار یان سەرەکی کە سەرپەرشتیی ناوچەیەکی جوگرافیی گەورەی دەکرد. * Abwehrnebenstellen: بنکەی لاوەکی یان هاوپێچ کە وابەستەی وێستگە سەرەکییەکان بوون و بۆ راپەڕاندنی ئەرکە مەیدانییە خێراکان لە شارە بچووکەکاندا بەکاردەهێنران. بنکە سەرەکییە ناوچەیییەکان (Alsts) بەتەواوی وابەستەی وێستگەی هەرێمیی ناوچەکە (Ast) بوون. ئەم پێکبەستنە بڕیاری ئۆپراسیۆنیی لە ئاستی هەرێمیدا کۆدەکردەوە پێش ئەوەی ڕاپۆرتەکان ڕەوانەی بەشی ناوەندی (Abteilung Z) لە بەرلین بپەڕێنرێنەوە. ڕێکخراوەکانی جەنگ (KOs) لە وڵاتانی بێلایەندا تەنیا تا ئەو کاتە کاریان دەکرد کە ئەڵمانیا هێزی باڵادەست بوو یان وڵاتە بێلایەنەکان لە ترسی پەلاماری نازییەکان توانای هەڵوێستوەرگرتنیان نەبوو. دوای ساڵی ١٩٤٢ و هەڵگەڕانەوەی هاوسەنگیی جەنگەکە بەلای هاوپەیماناندا (بە تایبەتی ئەمریکا و بەریتانیا)، ئەم وڵاتانە لەژێر پەستای دیپلۆماسیدا ئەندامانی ئابڤێریان ئاودیو و دەربەدەر کرد.{{sfn|Kahn|1978|pp=243–248}} == ئۆپراسیۆنەکانی پێش جەنگ == پێش دەستپێکردنی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەم]]، ئابڤێر پشتیوانی لە بزووتنەوە نەتەوەییەکانی [[ئۆکراینا]] (وەک ڕێکخراوی نەتەوەپەروەرانی ئۆکراینا) دەکرد تا وەک کارتێکی پەستان و سیخوڕی دژی یەکێتیی سۆڤییەت بەکاریان بێنێت، و بۆ لاوازکردنی [[بەریتانی ڕاج|بەریتانیای ڕاج]]، ئابڤێر پەیوەندیی لەگەڵ سەرکردە و بزووتنەوە سەربەخۆخوازەکانی [[هیندستان]] دروستکرد، و بەرپابوونی هاوپەیمانیی [[وڵاتانی تەوەر]] وایکرد ئابڤێر و هەواڵگریی سەربازیی ژاپۆن بەشێک لە زانیارییە سیخوڕییەکانیان سەبارەت بە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] و [[ئاسیا]] بگۆڕنەوە.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=64–66}} تەنانەت دزەکردنێکی بەرچاو هەبوو بۆ ناو قەبارەی توانای پیشەسازی و توانای ئابووریی ویلایەتە یەکگرتووەکان،{{تێبینی|پێش چوونی ئەمریکا بۆ ناو جەنگ، ئابڤێر تۆڕێکی سیخوڕیی لە ئەمریکا خستبووە کار بۆ کۆکردنەوەی زانیاری لەسەر کارگەکان، بەرهەمهێنانی ئاسن، نەوت و کەرستەی جەنگی تا هەڵسەنگاندن بۆ توانای ئابووریی ئەمریکا بکەن.}}{{sfn|Kahn|1978|pp=85–88}} و زانیاری لەلایەن ئابڤێرەوە سەبارەت بە توانای سەربازیی ئەمریکا و نەخشەسازیی حاڵەتە نەخوازراوەکان کۆکرایەوە.{{تێبینی|زانیارییە کۆکراوەکان بریتی بوون لە پلانە سەربازییە ئەگەرییەکانی فەرماندەییی ئەمریکا و ئاستی ئامادەییی سوپای ئەمریکا، تا نازییەکان بزانن ئەمریکا چەندە ئامادەیە بۆ وەڵامدانەوە لە حاڵەتی هەڵگیرسانی جەنگی نێودەوڵەتی.}}{{sfn|Leverkuehn|1954|p=98}} لە ئاداری ١٩٣٧دا، [[پاول تۆمێل]]، ئەفسەری پلەباڵای ئابڤێر، بە نهێنی دەستی کرد بە سیخوڕیکردن دژی ئەڵمانیای نازی. تۆمێل بەهۆی پلەکەیەوە دەستی بە نهێنییە زۆر گرنگەکانی سەربازی و هەواڵگری دەگەیشت و زانیارییەکانی ڕادەستی هەواڵگریی چێکۆسلۆڤاکیا دەکرد، ئەوانیش ڕەوانەی [[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|دەزگای هەواڵگریی بەریتانیان]] (SIS/MI6) دەکرد لە [[لەندەن]]. هەواڵگریی بەریتانیا ناوی کۆدی A-54ی بۆ تۆمێل دانا تا ناسنامەکەی بپارێزێت؛ بەم هۆیەوە پێش هەڵگیرسانی جەنگی جیهانیی دووەم، بەریتانییەکان زانیاریی وردیان سەبارەت بە نەخشە سەربازییەکان، کاتی هێرشەکان، و پێکهاتەی ناوخۆییی دەزگا هەواڵگرییەکانی نازییەکان پێدەگەیشت.{{sfn|Kochanski|2022|p=113}} تۆمێل زانیاریی سەبارەت بە "توانا سەربازییەکان و ئامانجەکان" و "زانیاریی ورد سەبارەت بە ڕێکخستن و پێکهاتەی ''ئابڤێر'' و ئێس دی (SD)" لەگەڵ "پێکهاتەی جەنگیی نزیکەی تەواوی سوپای زەمینی (ڤێرمات) و هێزی ئاسمانی (لوفتڤافە)، و نەخشەکانی ئامادەباشیی ئەڵمانیا" دابین کرد؛ و دواتریش "ئاگادارکردنەوەی پێشوەختەی دا لەسەر لکاندنی هێرشکردنە سەر سودێتینلاند لەلایەن ئەڵمانیاوە، هەروەها داگیرکردنی [[چێکۆسلۆڤاکیا]] و [[پۆڵەندا]]."{{sfn|Richelson|1995|p=84}} لە شوباتی ١٩٣٨دا، هیتلەر سەرکردایەتیی تەواوی سوپای گرتە دەست و وەزارەتی جەنگی هەڵوەشاندەوە، بەمەش دەسەڵاتی بڕیاردانی سەربازیی خستە ژێر چنگی خۆی، هیتلەر ڕایگەیاند کە پێویستی بە پیاوانی زیرەک و هەواڵگر نییە لەژێر فەرماندەیییەکەیدا، بەڵکو پیاوانی دڕندەی دەوێت، تێڕوانینێک کە بە دڵی کاناریس نەبوو.{{تێبینی| مەبەستی هیتلەر لە «پیاوانی دڕندە»: هیتلەر پێی وابوو سەرکەوتن لە جەنگدا بە شیکاریی عەقڵانی و هێمنانەی هەواڵگری بەدەستنایەت، بەڵکو پێویستی بە فەرماندەی گوێڕایەڵ و دڵڕەق هەیە کە بێ دوودڵی و بێ ڕەچاوکردنی ئیتیکی سەربازی، فەرمانە توندوتیژەکان جێبەجێ بکەن، ئەدمیراڵ کاناریس ئەفسەرێکی ڕۆشنبیر و تەقلیدی بوو؛ بڕوای وابوو کاری هەواڵگری پێویستی بە عەقڵ، فێڵ، و دیپلۆماسییە، نەک توندوتیژیی کوێرانە. ئەم لێدوانەی هیتلەر نیشانەی سووک سەیرکردنی کارەکانی ئابڤێر بوو لەلایەن نازییەکانەوە، کە دواجار کاناریس و ئەفسەرەکانی بەرەو هەڵوێستی دژەنازی و پلانگێڕی برد.}}{{sfn|Bassett|2011|pp=142–143}} سەرەڕای بێزاریی لە لێدوانە توندوتیژەکانی هیتلەر و دژایەتیی کەسیی بۆ بڕیارەکانی، کاناریس لەسەر ئاستی ئۆپراسیۆنی بەردەوام بوو لە جێبەجێکردنی فەرمانەکانی نازییەکان. پیش جەنگ، ''ئابڤێر'' تۆڕی سیخوڕیی خۆی لە ناو [[نەمسا|نەمسادا]] بەهێز کرد، پشتیوانیی لە لایەنگرانی نازی دەکرد و پڕوپاگەندەی بڵاودەکردەوە؛ بەمەش خۆیان خەریک کردبوو بە ئامادەکردنی زەمینەی سیاسی و ئایدۆلۆژی بۆ [[ئانشلوس|لکاندنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە، کە لە ئاداری ١٩٣٨دا بێ بەرگری ڕوویدا.{{sfn|Bassett|2011|pp=148–149}} مانگێک دواتر، ئابڤێر هەمان تەکتیكی لە چێکۆسلۆڤاکیا دووبارە کردەوە. ئابڤێر بە نهێنی پشتیوانیی دارایی و لۆجیستیی لایەنە ئەڵمانییە جیاخوازەکانی ناو ناوچەی سودێتینلاند (بە تایبەتی حیزبی ئەڵمانیی سودێتین) دەکرد بۆ دروستکردنی پشێوی، خۆپیشاندان و کردەوەی تێکدەرانە، ئامانجی هیتلەر ئەوە بوو لە ڕێگەی ئابڤێرەوە وا نیشان بدات کە کەمینەی ئەڵمانی لە چێکۆسلۆڤاکیا لەژێر چەوسانەوەدان، تا بێئارامییەکە بگەیەنێتە ئاستێک کە بیانووی سەربازیی بەدەستەوە بدات بۆ داگیرکردن و لکاندنی [[سودێتینلاند]].{{sfn|Bassett|2011|pp=118–119}} لە بەهاری ساڵی ١٩٣٨، بەشێک لە دیپلۆماتکاران و فەرماندە سەربازییە کۆنەپەرست و پارێزگارەکانی ئەڵمانیا پێیان وابوو داواکارییە توندەکانی هیتلەر بۆ گرتنی سودێتینلاند دەبێتە هۆی وەڵامدانەوەی سەربازیی بەریتانیا و فەڕەنسا. ئەوان دڵنیا بوون کە ئەڵمانیا هێشتا ئامادە نییە بۆ جەنگێکی بەرفراوان و دووبارەبوونەوەی کارەساتی جەنگی جیهانیی یەکەم وێرانکەر دەبێت. لە ئەنجامدا، گرووپێکی پلانگێڕ لە دەوری ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین فون ڤیتزلێبن]] و ئەدمیراڵ کاناریس پێکهات.{{sfn|Hildebrand|1973|pp=70–71}} لە درێژەی ئەم پرۆسەیەدا، کاناریس و ژێردەستەکانی وەک [[هێلموت گرۆسکورت]] تا ئەو ڕادەیەی لە توانایاندا بوو کاریان دەکرد بۆ ڕێگریکردن لە هەڵگیرسانی جەنگ. هاوکات کاناریس بەشداریی لە پیلانی سەرکردە سەربازییەکاندا دەکرد بۆ ئەنجامدانی کودەتا دژی هیتلەر، و هەوڵی دەدا کەناڵی پەیوەندیی نهێنی لەگەڵ بەریتانییەکاندا بکاتەوە؛ چونکە دڵنیا بوو هیتلەر [[ئەورووپا]] بەرەو جەنگ دەبات.{{sfn|Bassett|2011|pp=147–164}} پێش دەستپێکردنی داگیرکاریی پۆڵەندا، ئابڤێر تەنەنات نێردراوێکی تایبەت بە ناوی «ئێڤالد فون کلایست-شمێنزین» ڕەوانەی لەندەن کرد تا لە مەترسییەکە ئاگاداریان بکاتەوە.{{sfn|Weinberg|2005|p=585}} دژایەتیکردن و بنکۆڵکردنی حکوومەتی نازی لە ڕێگەی گەیاندنی هۆشداریی نهێنی بۆ هاوپەیمانان، تەنیا لایەنێکی کارەکانی کاناریس بوو؛ چونکە ئەم هەڵوێستە ڕێگری نەکرد لەوەی ناوبراو فەرمانەکانی هیتلەر جێبەجێ بکات. لەم چوارچێوەیەدا، ئابڤێر ١٥٠ یۆنیفۆرمی سەربازیی پۆڵەندی و کۆمەڵێک چەکی سووکی ڕادەستی [[هێنریک هیملەر]] و [[ڕاینھارد ھایدریچ|ڕاینهارد هایدریچ]] کرد، تا لە ئۆپراسیۆنێکی دروستکراودا بەکاریان بێنن کە بە [[ڕووداوی گلایڤیتز]] ناسراوە. لەم ئۆپراسیۆنەدا، چەکدارانی [[ئێس ئێس]] جلە فەرمییە پۆڵەندییەکانیان پۆشی و هێرشێکی دەستکردیان کردە سەر وێستگەیەکی ڕادیۆییی ئەڵمانی تا وەک پەلامارێکی چەکداریی وەک 'هێزەکانی پۆڵەندا' نیشانی بدەن؛ هاوکات ئەمە بووە ئەو پاساوە سەرەکییەی هیتلەر بۆ دەستپێکردنی هێرش و داگیرکردنی پۆڵەندا لە ئەیلوولی ١٩٣٩دا بەکاریهێنا.{{sfn|Shirer|1990|p=518}} == لە سەردەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا == [[پەڕگە:Bundesarchiv_Bild_146-2005-0157,_Geheimer_Funkmeldedienst_des_OKW.jpg|alt=خزمەتگوزاریی ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)|وێنۆک|ڕادیۆیی نهێنیی ئۆ کا ڤێ (OKW)]] === سەرکەوتنەکانی سەرەتا === لەژێر سەرکردایەتیی کاناریسدا، ''ئابڤێر'' گەشەی سەند و لە ساڵانی سەرەتای جەنگدا کاراییی خۆی سەلماند. دیارترین سەرکەوتنی بریتی بوو لە ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل،{{تێبینی| ئۆپراسیۆنی نۆردپۆل (یان «یاریی ئینگلتەرا») گەورەترین ئۆپراسیۆنی دژەسیخوڕیی ئابڤێر بوو لە هۆڵەندا (١٩٤٢–١٩٤٤). تێیدا هەواڵگریی ئەڵمانیا دەستی بەسەر ئامێرە بێتەلەکانی بریکارە دەستگیرکراوەکانە بەریتانیەکان گرت و بە ناوی ئەوانەوە پەیوەندیی لەگەڵ دەزگای SOEی بەریتانیادا کرد. بەم خەڵەتاندنە، بەریتانییەکان زیاتر لە ٥٠ بریکاری نهێنی و چەندین تۆن چەک و کەرستەی سەربازییان ڕاستەوخۆ خستە ناو داوی نازییەکانەوە. هەرکاتێک بەریتانیییەکان بریکاری نوێ، چەک، تەقەمەنی، ئامێری بێتەل، یان پارەیان بە پەڕەشووت دەخستە خوارەوە بۆ هۆڵەندا، ئەفسەرانی ئابڤێر پێشوەختە لە شوێنی داپۆشین ئامادەبوون و ڕاستەوخۆ دەستیان بەسەردا دەگرت و بریکارەکانیان دەستگیر دەکرد. لە ئابی ١٩٤٣دا، دوو لە بریکارە دەستگیرکراوەکان توانینیان لە زیندان ڕابکەن و بگەنە سویسرا، لەوێوە لەندەنیان ئاگادار کردەوە کە بەریتانیا دوو ساڵە خڵەتێنراوە. کاتێک ئابڤێر زانی پیلانەکەی ئاشکرا بووە، لە ئاداری ١٩٤٤دا ئاگادارییەکی ڕاستەوخۆ و گاڵتەپێکەرانەی بە بێتەل بۆ لەندەن نارد کە تێیدا سوپاسی بەریتانیای کرد بۆ ناردنی کەرستە و بریکارەکان و داوەتی کردن دوای جەنگ سەردانی هۆڵەندا بکەن!}} ئۆپراسیۆنێک بوو دژی تۆڕی بەرگریی ژێرزەمینیی هۆڵەندا کە لەو کاتەدا لەلایەن دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکانی بەریتانیا (SOE) پشتیوانیی دەکرا.{{sfn|Bassett|2011|pp=176–177}} لە سەردەمی جەنگی ساختە,{{تێبینی| جەنگی ساختە (Phoney War) سەردەمێکی هەشت مانگی بوو لە سەرەتای جەنگی جیهانیی دووەمدا (ئەیلوولی ١٩٣٩ تا ئایاری ١٩٤٠). سەرەڕای ڕاگەیاندنی فەرمیی جەنگ، هیچ شەڕ و هێرشێکی زەمینیی گەورە لە نێوان ئەڵمانیا و دەوڵەتە هاوپەیمانەکاندا (بەریتانیا و فەڕەنسا) لە بەرەی ڕۆژئاوا ڕووی نەدا. ئەم قۆناغە بە هێرشی خێرای ئەڵمانیا بۆ سەر فەڕەنسا و بەلجیکا، هۆڵەندا و لوکسمبۆرگ لە ئایاری ١٩٤٠دا کۆتایی هات.}} کە ماوەی سڕبوونی بەرەی ڕۆژئاوای جەنگ بوو، ئابڤێر کەوتە کۆکردنەوەی زانیاریی هەواڵگری لەسەر [[دانیمارک]] و [[نەرویژ]] تا زەمینە بۆ داگیرکردنیان ئامادە بکات. هاتووچۆی کەشتیوانی لە بەندەرەکانی دانیمارک و نەرویژ خرایە ژێر چاودێریی وردەوە؛ لە ئەنجامی زانیارییەکانی ئابڤێردا، زیاتر لە ١٥٠،٠٠٠ تۆن لە بارستاییی کەشتییەکان تێکشکێنران و نوقم کران. بریکارەکانی ئابڤێر لە نەرویژ و دانیمارک بە سەرکەوتوویی دزەیان کردە ناو سوپای ئەو دوو وڵاتە تا بە وردی پێگە، شێوازی بڵاوبوونەوە و توانای هێزە زەمینییەکانیان دیاری بکەن؛ هەروەها بریکارە نهێنییە دزەکردووە قووڵەکانی ئابڤێر لە کاتی داگیرکردنی نەرویژدا بە بەردەوامی زانیاریی زۆر وردیان دەگەیاندە هێزەکانی ئەڵمانیا، بەتایبەتی لوفتڤافە (هێزی ئاسمانی). دژی هەردوو وڵات، ''ئابڤێر'' ئۆپراسیۆنێکی هەواڵگریی گەورە و سەرکەوتووی ئەنجام دا و سەلماندی کە ڕۆڵێکی یەکلاکەرەوەی هەبووە لە سەرکەوتنی هەوڵە سەربازییەکانی ئەڵمانیا لەو ناوچەیەدا.{{sfn|Leverkuehn|1954|pp=81–86}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤٠دا، کەمیی مەترسیداری یەدەگی نەوت بووە هۆی نیگەرانییەکی زۆر؛ ئەمەش وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا و ''ئابڤێر''ی ناچار کرد بەپەلە هەنگاو بنێن بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکە؛ چارەسەرەکە لە ڕێگەی ئیمزا کردنی ڕێککەوتنێکی بێ پێشینەی «چەک بەرامبەر نەوت» بوو، کە ئامانج لێی شکاندنی «باڵادەستیی بەریتانی-فەڕەنسی بوو لە کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی»دا.{{تێبینی| کێڵگە نەوتییەکانی پڵۆیەشتی: ڕۆمانیا خاوەنی گەورەترین کێڵگەی نەوت بوو لە ئەورووپا، بەڵام کۆمپانیا بەریتانی و فەڕەنسییەکان دەستیان بەسەردا گربوو، ئابڤێر و وەزارەتی دەرەوەی ئەڵمانیا پیلانێکیان داڕشت ئەڵمانیا چەک بداتە ڕۆمانیا و لە بەرامبەردا نەوتیان پێ ببات، تا کۆنتڕۆڵی بەریتانیا و فەڕەنسا لەسەر نەوتی ڕۆمانیا بشکێنن}}{{sfn|Tooze|2006|p=381}} هاوکات، بریکارەکانی ئابڤێر ترسی ڕۆمانییەکانیان لە یەکێتیی سۆڤییەت قۆستەوە تا ڕازییان بکەن بە پێشنیارەکەی هیتلەر بۆ پاراستنیان؛ لە بەرامبەردا ئەڵمانییەکان توانییان نەوتێکی زۆر بە نرخێکی هەرزان بەدەست بێنن.{{تێبینی| ئابڤێر ترسی ڕومانییەکانی لە داگیرکاریی سۆڤییەت بەکارهێنا، هیتلەر بەڵێنی پاراستنی پێدان، لە بەرامبەردا ڕۆمانیا نەوتی زۆر هەرزانی دا بە ئەڵمانیا. ئەمەش سەلماندی کە ئابڤێر تەنیا سیخوڕیی سەربازی نەکردووە، بەڵکو یارمەتیی ئابووریی ئەڵمانیاشی داوە}}{{sfn|Tooze|2006|pp=381–382}} لەم ڕووەوە، ''ئابڤێر'' خزمەتێکی ئابووریی دیاریشی پێشکەش بە ڕژێمی نازی کرد. لە ئاداری ١٩٤١دا، ئەڵمانییەکان کارپێکەرێکی بێتەلی دەستگیرکراوی دەزگای ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE)یان ناچار کرد تا بەو کۆدانەی کەوتبووە دەستیان، پەیام بۆ بەریتانیا بنێرێت. سەرەڕای ئەوەی کارپێکەرەکە ئاماژەی هۆشداریی بەکارهێنابوو تا بزانرێت دەستگیرکراوە، بەڵام وەرگری پەیامەکە لە بەریتانیا درکی پێ نەکرد. بەم شێوەیە ئەڵمانییەکان توانییان دزە بکەنە ناو ئۆپراسیۆنی هۆڵەندا و بۆ ماوەی دوو ساڵ درێژە بەم دۆخە بدەن؛ لەو ماوەیەدا، ئەڵمانییەکان بریکارە نێردراوەکانی بەریتانیایان دەستگیر دەکرد و ڕاپۆرتی هەواڵگریی چەواشەکارانە و زانیاریی هەڵەیان سەبارەت بە ئۆپراسیۆنە تێکدەرانەکان دەنارد، تا ئەو کاتەی بەریتانییەکان درکیان بە پیلانەکە کرد. لە پەڕتووکی ''پاسەوانی درۆکان''دا، ئەنتۆنی بڕاون ئاماژە بەوە دەکات کە بەریتانییەکان بە باشی دەیانزانی ئامێرە بێتەلەکان کەوتوونەتە دەست ئەڵمانیەکان، و ئەم کەناڵەیان بەکارهێنا تا زانیاریی چەواشەکارانە سەبارەت بە شوێنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی نۆرماندی (D-Day)]] بگەیەننە ئەڵمانییەکان.{{sfn|Brown|1975|pp=464–466}} لە سەرەتای هاوینی ساڵی ١٩٤٠دا، هیتلەر کاناریسی وەک نێردراوێکی تایبەت ڕەوانەی [[مەدرید]] کرد تا [[ئیسپانیا]] ڕازی بکات بەشدار بێت لە جەنگی داهاتووی دژی هاوپەیماناندا، کە تێیدا [[گیبرالتار|چیای تاریق]] بەهایەکی سەربازیی ستراتیژیی بەرچاوی دەبوو.{{sfn|Weinberg|2005|pp=224–225}} سەردانی دووەم، لە کانوونی یەکەمی ١٩٤٠دا، بێئەنجام بوو؛ [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]]، بەهۆی کۆمەڵێک هۆکاری سیاسی و سەربازییەوە، ئامادە نەبوو بەشدار بێت لە هەوڵە جەنگییەکانی ئەڵمانیادا.{{sfn|Reginbogin|2009|p=116}} کاناریس لە ڕاپۆرتەکەیدا ڕایگەیاند کە فرانکۆ ئامادە نییە هێزەکانی ئیسپانیا بەکاربێنێت تا ئەو کاتەی ئینگلتەرا بە تەواوی دەڕووخێت.{{sfn|Rich|1973|pp=173–174}} === بەکەم سەیرکردنی دوژمن و بڕیاری کۆمیسارەکان === پێشبینییە سەرەتایییەکان بۆ ئیرادە و توانای [[سوپای سوور|سوپای سووری]] سۆڤییەت زۆر نزم بوون؛ ئەمەش شێوازە بیرکردنەوەیەک بوو کە تەواوی هەڕەمی دەسەڵاتی نازی تێیدا هاوبەش بوون. مێژوونووسان تیشکێکی زۆریان خستووەتە سەر ئەم ڕاستییە، بەڵام بەشێک لە گەشبینیی دەستەی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا دەگەڕایەوە بۆ پێشبینییەکانی ''ئابڤێر''؛ هەڵسەنگاندنەکانی ئەم دەزگایە وایان لە ئەرکانی گشتی ئەڵمانیا کردبوو بڕوا بەوە بهێنن کە سوپای سوور تەنیا خاوەنی ٩٠ فیرقەی پیادە، ٢٣ فیرقەی سوارە و تەنیا ٢٨ لیوای میکانیزەکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=282}} تا ئەو کاتەی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا لە ناوەڕاستی حوزەیرانی ١٩٤١دا هەڵسەنگاندنەوەی نوێی بۆ هێزەکانی سوپای سوور ئەنجامدا (کە نزیکەی ٪٢٥ بەرزتر بوو لەوەی پێشتر ڕاگەیاندرابوو)، [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|داگیرکارییەکەی هیتلەر بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]] ببووە بڕیارێکی یەکلاکراوە.{{sfn|Cooper|1984|p=283}} هەڵسەنگاندنە درەنگکەوتووەکانی ''ئابڤێر'' بوونە هۆی دروستبوونی خۆباوەڕیی زیاد لە پێویستی سەربازی، و میکانیزمی ڕاپۆرتدانیشیان هیچ ئاماژەیەکی بە توانای بەگەڕخستنی سەربازیی بەرفراوانی یەکێتیی سۆڤییەت نەکردبوو؛ کەمتەرخەمییەک کە دەکرێت بگوترێت کاریگەریی لەسەر تێکشکانی ئەڵمانیا هەبوو، چونکە خشتە کاتییەکان بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا زۆر چارەنووسساز بوون. زۆرێک لەو نەخشانەی ''ئابڤێر'' بۆ [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]] ئامادەی کردبوون زۆر نادروست بوون و ڕێگە خاکیەکانیان وەک ڕێگەی سەرەکی نیشان دابوو؛ ئەمەش ئاستەنگی گەورەی خستە بەردەم خێراییی ئۆپراسیۆنە لۆجیستییەکان.{{sfn|Megargee|2000|p=133}} شکستھێنانی سوپای ئەڵمانیا لە پێکانی ئامانجەکانی لە ماوەیەکی کورتدا بووە خاڵێکی یەکلاکەرەوە؛ کاتێک زستان هات، هێزەکانی ئەڵمانیا بەهۆی نەبوونی ئامادەکاری و کەلوپەلی گونجاوەوە دووچاری سەختیی گەورە بوونەوە، کاتێک کۆمەک و پێداویستییەکانیان پێنەگەیشت.{sfn|Cooper|1984|pp=283–284}} {{تێبینی| جێی گومانە کە ڕاپۆرتی وردتر توانیبێتی هیتلەر پاشگەز بکاتەوە. بۆ نموونە، لە قۆناغی پلاندانان بۆ ئۆپراسیۆنی باربارۆسا، کاتێک ژەنەڕاڵ گیۆرگ تۆماس (سەرۆکی نووسینگەی ئابووریی بەرگری و پڕچەککردن لە OKW) هۆشداریی دا لە کەمیی یەدەگی سووتەمەنی و کێشە لۆجیستییەکانی هێڵی ئاسنین بەهۆی جیاوازیی پانیی شەمەندەفەرەکان لە نێوان ئەڵمانیا و ڕووسیادا، لەلایەن هیتلەرەوە سەرزەنشت کرا و ڕەخنەکانی بە کەم تەماشا کران. بڕوانە Barnett (2003). ''Hitler's Generals'', p. 115.}} زیادەڕۆیی لە خەمڵاندنی تواناکانی خۆیان و بڕواکردنی لەڕادەبەدەر بە هەڵسەنگاندنەکانیان، هاوشانی بەکەم سەیرکردنی دوژمنەکانیان (بەتایبەت سۆڤییەتییەکان و ئەمریکییەکان)، لە سەرووی هەموویانەوە نەریتی دێرینی گوێڕایەڵی بێمەرج، بەپێی مێژوونووس کلاوس پێ. فیشەر، خاڵێکی لاوازی مێژوویی و بنەڕەتی بوو لە سیستەمی ئەڵمانیادا.{{sfn|Fischer|1995|p=445}} لە ٨ی ئەیلوولی ١٩٤١دا، لە چوارچێوەی بڕیاری کۆمیسارەکاندا (''Kommissarbefehl'')، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان مەرسوومێکی دەرکرد سەبارەت بە خواستە ئایدۆلۆژییەکانی دەوڵەتی نازی دژی هەموو دەرکەوتەکانی بەلشەڤیزم؛ بڕگەیەک کە لەسێدارەدانی کۆمیسارە سیاسییەکانی سۆڤییەت و دیلەکانی جەنگی لەخۆدەگرت.{{sfn|Jacobsen|1968|pp=523–525}} ئەدمیڕاڵ کاناریس، سەرۆکی بەشی دەرەوە/ئابڤێر لە فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان، دەستبەجێ نیگەرانیی خۆی دەربڕی سەبارەت بە لێکەوتە سەربازی و سیاسییەکانی ئەم فەرمانە. کوشتنی سەربازان و تەنانەت کەسانی سڤیل بە پێشێلکردنی [[پەیماننامەی جنێڤ]]، شتێک نەبوو کە سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' بەتایبەت کاناریس پشتیوانیی لێ بکات.{{sfn|Bassett|2011|p=223}} === باکووری ئەفریقا و ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست === دەزگای ''ئابڤێر'' لە کاتی ئامادەکارییەکان و بەڕێوەچوونی [[هەڵمەتی بیابانی ڕۆژئاوا]] (١٩٤١–١٩٤٢) لە باکووری ئەفریقا چالاک بوو. ئۆپراسیۆنەکانی باکووری ئەفریقاش، هەروەک چەندین ناوچەی تر، کارەساتبار بوون بۆ ''ئابڤێر''. گەورەترین شکستی دەزگاکە لەم ناوچەیەدا بەهۆی ئەو ئۆپراسیۆنە فێڵبازی و خەڵەتێنەرانەوە ڕوویدا کە لەلایەن هەواڵگریی بەریتانیاوە بەڕێوەدەبردران. لە ساڵی ١٩٤٠دا، ئابڤێر لە [[فەڕەنسا]] هاووڵاتییەکی [[ئیتاڵی]] بنەچە-[[جوو|جووی]] بۆ سیخوڕیکردن بەگەڕخست. بەبێ ئاگاداریی ئەڵمانییەکان، ئەم کەسە کە ناوی کۆدی «چیز» (Cheese)ی هەبوو، پێش دەستپێکردنی جەنگیش بۆ دەزگای هەواڵگریی بەریتانیا ([[دەزگای ھەواڵگریی بریتانی|ئێس ئای ئێس]]) کاری دەکرد. لە شوباتی ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' «چیز»ی ناردە [[میسر]] تا ڕاپۆرت لەسەر ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی بەریتانیا بدات؛ بەڵام لە بڕی دانی زانیاریی دروست بە سەرپەرشتیارە ئەڵمانییەکانی، «چیز» زیرەکانە کەسایەتییەکی خەیاڵیی وەک سیخوڕی یاریدەدەر بە ناوی 'پۆڵ نیکۆسۆف' داهێنا. لە ڕێگەی ئەم کەسایەتییە وەهمییەوە، زانیاریی چەواشەکارانە و سەدان پەیامی هەڵبەستراوی دەزگای ھەواڵگریی بریتانی دەگەیاندە هەواڵگریی نازی؛ تاکتیکێک کە هاوکارێکی گەورە بوو لە مسۆگەرکردنی سەرکەوتنی هاوپەیمانەن لە [[ئۆپراسیۆنی تۆڕچ]].{{sfn|Walton|2013|p=41}} دڵنیابوونەوە لەم ڕاستییە کاتێک هاتە ئاراوە کە ژەنەڕاڵ [[ئەلفرێد یۆدل]]، سەرۆکی ئەرکانی ئۆپراسیۆنەکانی فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان و یەکێک لە بڕواپێکراوترین ڕاوێژکارە سەربازییەکانی هیتلەر، دواتر بە لێکۆڵەرەوە هاوپەیمانەکانی ڕاگەیاند کە دابەزینی هێزەکانی هاوپەیمانان لە باکووری ئەفریقا سەرسوڕمانێکی لەڕادەبەدەر بوو بۆ ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا.{{sfn|Holt|2004|pp=218, 270}} {{تێبینی| لە بەهاری ١٩٤١دا، ''ئابڤێر'' جوویەکی لەدایکبووی فەلەستینی بە ناوی ئێرنست پۆڵ فاکنهایم کە لە [[کەمپی بەندکردن|کەمپێکی]] دەستبەسەرکردنی نازییەکاندا زیندانی کرابوو ناردەوە بۆ نیشتمانی خۆی. ئەرکی فاکنهایم ئاگادارکردنەوەی ئەڵمانییەکان بوو لە هەوڵەکانی بەریتانیا بۆ ڕێگریکردن لە ژەنەڕاڵ [[ئێرڤین ڕۆمل]] لە دەستبەسەرداگرتنی [[نۆکەندی سوێز]]. بەڵام کاتێک لە ڕێگەی پەڕەشوتەوە خرایە خوارەوە بۆ ناو فەلەستین، لە بڕی گەیاندنی زانیاری بە نازییەکان، دەستبەجێ خۆی ڕادەستی هاوپەیمانان کرد.{{sfn|Walton|2013|pp=48–49}}}} پێویستیی ''ئابڤێر'' بە زیاتر لە ٥٠٠ سیخوڕی دیکە بۆ بەهێزکردنی ئۆپراسیۆنە هەواڵگرییەکانی لە باکووری ئەفریقا، وای لە دەزگاکە کرد پەنا بباتە بەر ڕێگەی داهێنەرانە. وەک، دەرفەتی گەڕانەوە بۆ نیشتمان پێشنیار دەکرا بۆ ئەو [[دیلی شەڕ|دیلە جەنگییە]] [[عەرەب|عەرەبانەی]] لە کەمپەکانی فەڕەنسادا زیندانی بوون، ئەگەر ڕازی ببان سیخوڕی بۆ ئەڵمانیا لە باکووری ئەفریقا بکەن؛ هەمان پێشنیاریش بە دیلە جەنگییە سۆڤییەتییەکان لە بەرەی ڕۆژهەڵات کرابوو.{{sfn|Kahn|1978|p=273}} شێوازێکی دیکەی کۆکردنەوەی هەواڵگری، هاوکاریی ڕاستەوخۆ بوو لەگەڵ هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') بۆ ئەنجامدانی ئەرکی پشکنین و چاودێریی ئاسمانی لە باکووری ئەفریقا. پێشتر، تەنیا ئەفسەرانی هەواڵگری لە فەرماندەییی گرووپی سوپادا دەسەڵاتی دەرکردنی فەرمانی گەڕانی ئاسمانییان هەبوو کە ''ئابڤێر''یش خۆی بەشێک بوو لە هەمان بونیادی فەرماندەییی سوپا.{{sfn|Kahn|1978|pp=125–130}} لە سەرەتای ساڵی ١٩٤١دا، ڕائید ڤیتیلۆ فۆن گریسهایم نێردرا بۆ لیبیای ئیتالی [[کۆلۆنی]] تا بنکەی ئابڤێری تەرابلوس (ناوی کۆدی: WIDO) دامەزرێنێت. گریسهایم توانی بە خێرایی تۆڕێک لە سیخوڕان پێکبهێنێت و وێستگەی ڕادیۆیی بۆ پەیوەندیکردن دابمەزرێنێت؛ ئامانجی ئەم تۆڕە کۆکردنەوەی هەواڵگری بوو لە سەرتاسەری لیبیا و ئەو ناوچە دراوسێیانەی کە لەژێر دەسەڵاتی فەڕەنسادا بوون. لە ناوەڕاستی تەممووزی ١٩٤١دا، ئەدمیڕاڵ کاناریس فەرمانی بە ڕائیدی هێزی ئاسمانی ئەڵمانی (''لوفتڤافە'') نیکۆلاوس ڕیتەر (لە بەشی یەکەمی ''ئابڤێر'') دا تا یەکەیەک پێکبهێنێت بۆ چوونە ناو [[میسر]] لە ڕێگەی بیابانەوە. ئامانجی سەرەکیی ئەم ئەرکە بەستنی پەیوەندی بوو لەگەڵ سەرۆکی ئەرکانی سوپای میسر، [[عەلی عەزیز میسری]]، بەڵام ئەم هەوڵە چەندین جار تووشی شکست بوو.{{sfn|Molinari|2013|p=48}} گەڕیدەی هەنگاری لاسلۆ ئەلماسی لە لیبیا یاوەریی نیکۆڵاس ڕیتەری دەکرد، کە ئەرکی کۆکردنەوەی هەواڵگریی لە [[شانشینی میسر|شانشینی میسری]] ژێر دەسەڵاتی بەریتانیادا پێسپێردرابوو. دوای ئەوەی ڕیتەر بریندار بوو و گەڕێندرایەوە، لاسلۆ ئەلماسی فەرماندەییی ئەرکەکەی گرتە دەست و لە ساڵی ١٩٤٢دا [[ئۆپەراسیۆنی سەلام]]ی ڕێکخست؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەوە، ئەلماسی توانی بەسەرکەوتوویی دوو سیخوڕی ئەڵمانی لە [[بیابانی لیبیا]]وە بگوازێتەوە بۆ پشت هێڵەکانی دوژمن لە میسر. بەڵام لە تەممووزی ١٩٤٢دا، ئەلماسی و سیخوڕەکانی لەلایەن دژە-هەواڵگریی بەریتانیاوە دەستگیرکران. {{تێبینی| یەکێک لەو کەسانەی کەوتە دەست هێزەکانی بەریتانیا کە بۆ هاوکاریکردن لە گەیاندنی پەیام لە نێوان [[میسر]] و [[بەرلین|بەرلیندا]] بەکرێگیرابوو ئەفسەرێکی گەنجی هەواڵگریی پەیوەندییەکان بوو لە سوپای میسر بە ناوی [[ئەنوەر سادات]] (کە دواتر بووە سەرۆک کۆماری میسر لە ساڵی ١٩٧٠).{{sfn|Walton|2013|p=50}}}} ئۆپراسیۆنەکانی دیکە لە باکووری ئەفریقا هاوکات لەگەڵ ئەرکەکانی ئەلماسی و ڕیتەر بەڕێوەدەچوون. بۆ نموونە، لە کۆتایی کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، فەرماندەییی باڵای هێزە چەکدارەکان ڕەزامەندیی لەسەر پێکهێنانی یەکەیەکی تایبەت بە ناوی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' (Sonderkommando Dora) دا؛ فەرماندەییی ئەم یەکەیە سپێردرایە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بە ناوی جێگری عەقید ڤالتەر ئایشلەر (کە پێشتر ئەفسەری هێزە زرێپۆشەکان بوو).{{sfn|Molinari|2013|p=48}} ئەم یەکەیە لە زەویناسان، نەخشەسازان و شارەزایانی [[ماینرلۆجی]] پێکهاتبوو، کە نێردرابوونە باکووری ئەفریقا تا توێژینەوە لە تۆپۆگرافیای بیابان بکەن و جۆری زەوییەکەی بۆ مەبەستی سەربازی هەڵبسەنگێنن. بەڵام تا تشرینی دووەمی ١٩٤٢ دوای پاشەکشەی [[وڵاتانی تەوەر|هێزەکانی تەوەر]] لە [[شەڕی دووەمی ئەلعەلەمەین]] یەکەی ''زۆندەرکۆماندۆ دۆرا'' لەگەڵ هێزە تایبەتەکانی براندنبۆرگەرەکان کە لەو ناوچەیەدا لە ئۆپراسیۆندا بوون ناچار کران بە تەواوی لە بیابان پاشەکشە بکەن.{{sfn|Molinari|2013|pp=48–49}} هاووڵاتییەکی ئێرانی کە پێش جەنگ لە [[ھامبورگ]] لەلایەن ''ئابڤێر''ەوە بەکرێگیرابوو، لەلایەن ئەفسەرانی هەواڵگریی بەریتانی و سۆڤییەتییەوە (لە یەکێک لە دەگمەنترین هاوکارییە هەواڵگرییە هاوبەشەکانی سەردەمی جەنگدا) کرا بە سیخوڕی دوولایەنە{{تێبینی| سیخوڕی دوولایەنە: بە کەسێک دەوترێت کە بە ڕواڵەت بۆ دەزگایەکی هەواڵگری کار دەکات، بەڵام لە ڕاستیدا لەلایەن دەزگای دوژمنەوە بەکرێگیراوە تا زانیاریی چەواشەکارانە بداتەوە بە دەزگا یەکەمەکە.}} و ناوی کۆدی «کیس» (Kiss)ی لێنرا. لە کۆتایی ساڵی ١٩٤٤ەوە تا کۆتایی جەنگ، کیس کە بنکەکەی لە ناوەندی هەواڵگریی [[بەغدا]] بوو، زانیاریی چەواشەکارانەی لەسەر جووڵەی هێزەکانی سۆڤییەت و بەریتانیا لە [[شانشینی عێراق|عێراق]] و [[ئێرانی پەھلەوی|ئێراندا]] دەگەیاندە ''ئابڤێر'' بەپێی ئەو ڕێنماییانەی لەلایەن سەرپەرشتیارە هاوپەیمانەکانییەوە پێی دەدرا. {{sfn|Walton|2013|p=70}} لە سنوورەکانی [[شانشینی ئەفغانستان|ئەفغانستاندا]]، ''ئابڤێر'' هەوڵیدا [[فەقێی ئیپی]] دژی هێزەکانی بەریتانیا بەکاربهێنێت. {{تێبینی| فەقێی ئیپی (میرزاعەلی خان، ١٨٩٧–١٩٦٠): سەرکردەیەکی ئایینی و خێڵەکیی [[پەشتوونەکان|پەشتوون]] بوو لە وەزیرستان کە ڕابەرایەتیی یاخیبوونی چەکداریی دژی بەریتانیا دەکرد. لە جەنگی جیهانیی دووەمدا، دەزگای ''ئابڤێر'' هەوڵیدا پشتیوانیی دارایی و چەکداریی پێبگەیەنێت تا هێزەکانی بەریتانیا لە [[هیندستان]] سەرقاڵ بکات.}} دەزگاکە لە ڕێگەی پزیشک «مانفرێد ئۆبەردۆرفەر» و [[مێرووناسی| مێرووناس]] «فرێد هێرمان براندت»ەوە ئەم دوو نێردراوە لەژێر پۆششی شاندێکی پزیشکیدا کە بیانووی توێژینەوەیان لەسەر نەخۆشیی [[گولی]] گرتبووە بەر دزەیان کردە ناو ناوچەکە. بەڵام ئۆپراسیۆنەکە بە تەواوی شکستی هێنا؛ ئۆبەردۆرفەر کوژرا و براندتیش بە دیل گیرا.{{sfn|Stewart|2014|pp=188–190}} === وەفاداریی گوماناوی و ڕاسپاردنی سیخوڕان === هەڵسەنگاندنی ئاستی وەفاداریی ئەندامانی ئاساییی ''ئابڤێر'' بۆ سەرکەوتنی ئەڵمانیا کارێکی ئاسان نییە؛ بەڵام ئەگەر سەرکردایەتیی دەزگاکە بکەینە پێوەر، هیچ باوەڕێکی قووڵ بەو سەرکەوتنە بەدی نەدەکرا. بۆ نموونە، لە ئاداری ١٩٤٢دا لە کاتێکدا زۆربەی ئەڵمانییەکان هێشتا بڕوایەکی زۆریان بە فیوڕەر (هیتلەر) و سوپاکەیان هەبوو، کاناریس دیدگایەکی تەواو جیاوازی هەبوو بە جەنەڕاڵ [[فریدریش فرۆم]]ی ڕاگەیاند کە بە هیچ جۆرێک ئەڵمانیا ناتوانێت لە جەنگەکەدا سەرکەوتن بەدەستبهێنێت.{{تێبینی| یاداشتنامەی سەرۆکی ئەرکانی فەرماندەییی سوپای یەدەگ (Befehlhaber des Ersatzheeres)، ٢٠ی ئاداری ١٩٤٢، مۆزەخانەی جەنگی ئیمپراتۆری، MI 14/981/3.{{sfn|Weinberg|1994|p=298}}}} کاناریس تەنانەت پێش هاتنەناوەوەی فەرمیی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ویلایەتە یەکگرتووەکان]] بۆ ناو جەنگەکەش، ئەمریکای بەهۆی هێزی پیشەسازی و بەرهەمهێنانی چەک بۆ هاوپەیمانان کردبووە ئامانجی سەرەکیی ئۆپراسیۆنەکانی ئابڤێر. تا ساڵی ١٩٤٢، سیخوڕەکانی ئەڵمانیا لە ناو سەرجەم کۆمپانیا گەورەکانی بەرھەمھێنانی چەکی ئەمریکادا لە ئۆپراسیۆندا بوون. لەگەڵ ئەوەشدا، ''ئابڤێر'' تووشی شکستێکی گەورە بوو لە [[ئۆپراسیۆنی پەستۆریۆس]]دا، کە بووە هۆی لەسێدارەدانی شەش سیخوڕی دەزگاکە لەلایەن ئەمریکییەکان کە نێردرابوونە ویلایەتە یەکگرتووەکان بۆ تێکدانی پیشەسازیی ئەلەمنیۆم لە ئەمریکا. دەزگای ''ئابڤێر'' پەنای بردە بەر هەڕەشە و سەپاندنی گوشار تا بتوانێت دزە بکاتە ناو ویلایەتە یەکگرتووەکان. بۆ ئەم مەبەستە، هاووڵاتییەکی ئەمریکی (کە مافی هاووڵاتیبوونی پێدرابوو) بە ناوی ویلیام جەی. سیبۆڵد کە سەردانی ئەڵمانیای کردبوو لە ڕێگەی هەڕەشەکانی [[گێستاپۆ]] و شانتاجەوە ڕاسپێردرا و ناوی کۆدی «TRAMP»ی لێنرا. ئەرکی ویلیام سیبۆڵد بریتی بوو لە کارکردن وەک «هێڵێکی پەیوەندی بۆ ڕەوانەکردنی پەیامی ڕادیۆیی و بەڵگەنامەی مایکرۆفیلمکراو» بۆ ڕائید نیکۆلاوس ڕیتەر، بەرپرسی بەشی هەواڵگریی ئاسمانی لە بنکەی ئابڤێری هامبورگ.{{sfn|Richelson|1995|pp=139–140}} ئەڵمانییەکان تەنیا بۆ ماوەیەکی کورت توانییان بەسەرکەوتوویی سیبۆڵد بەکاربهێنن؛ چونکە دەزگای [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] (FBI) خێرا درکی بە چالاکییەکانی کرد و کردی بە دژەسیخوڕ. لەو کاتەوە، تەواوی پەیوەندی و پەیامە هەواڵگرییەکانی بەرەو ئەڵمانیا لەژێر چاودێری و پشکنینی ڕاستەوخۆی دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵیدا بوون.{sfn|Richelson|1995|p=141}} بۆ زیاتر لە ساڵێک و نیو، دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی لە ڕێگەی وێستگەیەکی ڕادیۆییی شەپۆلی کورتەوە لە لۆنگ ئایلەند ([[نیویۆرک (ویلایەت)|نیویۆرک]])، بە ناوی ویلیام سیبۆڵدەوە زانیاریی چەواشەکارانەی بۆ هەواڵگریی ئەڵمانیا ڕەوانە دەکرد.{{sfn|Reynolds|2022|pp=218–219}} تەنانەت کۆبوونەوەکانی نێوان سیبۆڵد و «سیخوڕە ڕاستەقینەکانی ئەڵمانیا» بە نهێنی لەلایەن تەکنیککارانی دەزگای هەواڵگری فیدراڵییەوە بە کامێرا تۆمار دەکران.{{sfn|Reynolds|2022|p=219}} ئەگەرچی هەموو سیخوڕەکانی ''ئابڤێر'' دەستگیر نەکران یان نەکرانە دژەسیخوڕ، بەڵام ئەمریکییەکان و بەتایبەت بەریتانییەکان توانییان زۆربەی هەوڵەکانی سەرکردایەتیی ''ئابڤێر'' پووچەڵ بکەنەوە و تۆڕە سیخوڕییەکەیان بۆ بەرژەوەندیی خۆیان بەکار بهێننەوە.{{sfn|Richelson|1995|pp=140–143}} توانای ئۆپراسیۆنیی ''ئابڤێر'' لەلایەن ئەو سیخوڕانەوە زیاتر پەکخرا کە بە شێوەیەکی نهێنی هاوکاریی هاوپەیمانانیان دەکرد. هاوکات کاناریس خۆی ڕاستەوخۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە هیتلەر، کە وای لێکرد پاشگەز بێتەوە لە داگیرکردنی [[سویسڕا]] ([[ئۆپراسیۆنی تانێنبام]]). هەروەها قەناعەتی بە [[فرانسیسکۆ فرانکۆ]] هێنا کە ڕێگە بە هێزەکانی ئەڵمانیا نەدات لە ڕێگەی ئیسپانیاوە تێپەڕبن بۆ داگیرکردنی [[گیبرالتار|چیای تاڕیق]] ([[ئۆپراسیۆنی فیلیکس]])؛ بەڵام ڕەنگە ئەم هەڵوێستەی فرانکۆ ئەنجامی گوشار و کاریگەرییەکانی ''دەزگای ئاسایش'' (SD)یش بووبێت. بەپێی زانیارییەکان، دەزگای «ئیس دی» دەنگۆی دابەشکردنی ئیسپانیای بڵاودەکردەوە. کارمەندانی دەزگاکە وێستگەیەکیان لە فەرمانگەی ناوەندیی پۆستە لە [[مەدرید]] دامەزراند بۆ چاودێریکردنی ئەو پۆستانەی لە ئیسپانیاوە تێدەپەڕین؛ تەنانەت هەوڵیان دا یەکێک لە ژەنەڕاڵەکانی فرانکۆ تیرۆر بکەن کە لایەنگری هاوپەیمانان بوو، کە ئەمەش وای کرد فرانکۆ لەسەر هەڵوێستی خۆی لە بەرهەڵستیکردنی هیتلەر و ڕژێمی نازی سوورتر بێت.{{sfn|Bassett|2011|pp=196–200}} ==== سیخوڕ گاربۆ ==== ئۆپراسیۆنی «گاربۆ» یەکێک بوو لە دیارترین ئۆپراسیۆنەکانی هەواڵگریی بەریتانیا لە جەنگی جیهانیی دووەمدا بۆ هەڵخەڵەتاندنی دەزگای ''ئابڤێر''. نەخشەداڕێژی سەرەکیی ئەم ئۆپراسیۆنە سیخوڕی دوولایەنەی ئیسپانی [[خوان پوژۆل گارسیا]] بوو (ناوە کۆدییەکەی: گاربۆ)، کە لە ڕاستیدا بۆ هەواڵگریی بەریتانیا کاری دەکرد {{تێبینی| سەرپەرشتیاری ئۆپراسیۆنی گاربۆ لە [[ئێم ئای ٥]] تۆماس هاریس بوو.}} توانای ڕۆڵبینینی لە هەڵخەڵەتاندندا ئەوەندە بەرز و بێخەوش بوو، لەلایەن هەواڵگریی بەریتانییەوە ناوی کۆدی «گاربۆ»ی (بە ناوی ئەکتەری دیاری سینەما [[گریتا گاربۆ]]) پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} گاربۆ لە چەواشەکردنی ''ئابڤێر''دا سەرکەوتنێکی گەورەی بەدەستهێنا؛ ئەوەش لە ڕێگەی دروستکردنی تۆڕێک لە سیخوڕی لاوەکیی و ڕەوانەکردنی ڕاپۆرتی هەڵبەستراوی هەواڵگری بۆ ئەڵمانییەکان. ئەم ڕاپۆرتانە بە وردی داڕێژرابوون تا ئەڵمانییەکان لەسەر مەبەست و ستراتیژییەکانی هاوپەیمانان هەڵبخەڵەتێنن. زانیارییەکانی گاربۆ ئەوەندە باوەڕپێکراو بوون کە توانی متمانەی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیا بەدەستبهێنێت، بە جۆرێک کە وەک یەکێک لە سەرچاوە هەرە بڕواپێکراوەکانی خۆیان تەماشایان دەکرد.{{sfn|Dear|Foot|1995|p=714}} یەکێک لە دیارترین دەستکەوتەکانی ئۆپراسیۆنی گاربۆ، ڕۆڵی یەکلایکەرەوەی بوو لە سەرکەوتنی [[نیشتنەوەی نۆرماندی|نیشتنەوەی هاوپەیمانان لە نۆرماندی]] لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا؛ چونکە توانی سەرکردایەتیی ئەڵمانیا خەڵەتێنێت تا بڕوا بکەن نیشتنەوەکەی نۆرماندی تەنیا فێڵێکە؛ بەمەش وای کرد هێزە سەرەکییەکانی ئەڵمانیا لە ناوچەی ڕاستەقینەی دابەزینەکە دوور بخرێنەوە و نەنێردرێنە بەرەی پێشەوە.{{sfn|Rankin|2008|pp=400–402}} گاربۆ زانیاریی چەواشەکارانەی دایە ئەڵمانییەکان کە گوایە هێرشی سەرەکیی هاوپەیمانان بۆ سەر [[تەنگەڵانی دۆڤەر]]‌یە. بەم فێڵە، سەرنجی ئەڵمانییەکانی لە نۆرماندی کە شوێنی نیشتنەوە ڕاستەقینەکە بوو لادا؛ ئەم کارەی خوان پوژۆل گارسیا بووە فاکتەرێکی یەکلایکەرەوە لە سەرکەوتنی ستراتیژیی هەواڵگریی هاوپەیماناندا.{{sfn|Hastings|2016|pp=465, 481}} خوان پوژۆل گارسیا لەلایەن هەردوو لایەن ئەوەندە جێی متمانە بوو کە [[نیشانی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانی]] لەلایەن بەریتانییەکان و [[خاچی ئاسنین|خاچی ئاسنینی]] لەلایەن ئەڵمانیای نازییەوە پێ بەخشرا.{{sfn|Dear|Foot|1995|pp=714–715}} === سەرکوتکاری و دەستتێکەڵکردن === ئەو وێنەیەی کە دەزگای ''ئابڤێر'' وەک ناوەندێکی بەرگری ڕاستەقینە لە ناو جەرگەی ئەڵمانیای نازیدا نیشان دەدات، وێنەیەکی ڕاست و گشتگیر نییە بۆ تەواوی ئۆپراسیۆن و کارمەندانی دەزگاكە؛ چونکە لە کۆی نزیکەی ١٣,٠٠٠ کارمەند، ڕەنگە تەنیا ٥٠ کەسیان لە بنەڕەتدا دژەنازی بووبن. {{sfn|Balfour|1988|p=156}}{{تێبینی| ئامارەکەی باڵفۆر لەگەڵ ژمارەکانی مێژوونووس ڕیچارد برایتماندا یەک ناگرێتەوە؛ برایتمان ئاماژە بەوە دەکات کە دەزگاکە لە ساڵی ١٩٤١دا لە «زیاتر لە ٢١,٠٠٠ بەرپرس» پێکهاتبوو، بەبێ ئەژمارکردنی زانیاریدەران و سەرچاوەکانی تر.{{sfn|Breitman|Goda|Naftali|Wolfe|2005|p=94}} لەگەڵ ئەوەشدا، خاڵە سەرەکییەکە وەک خۆی دەمێنێتەوە، چونکە زۆرینەی هەرە زۆری کارمەندانی ''ئابڤێر'' دژی ڕژێمی نازی کاریان نەدەکرد.}} بۆ نموونە، پێش [[داگیرکردنی پۆڵەندا]]، ''ئابڤێر'' و سیپۆ (SiPo) بە هاوبەشی لیستێکی زیاتر لە ٦٠,٠٠٠ ناویان ئامادە کرد؛ کە ناوی ئەو کەسانە بوو کە دەبوونە ئامانجی [[ئۆپراسیۆنی تانێنبێرگ]] پلانێک بۆ دەستنیشانکردن و لەناوبردنی ڕێکخراوانەی دەستەبژێری [[کۆماری دووەمی پۆڵەندا|پۆڵەندا]].{{sfn|Burleigh|2010|p=125}} چەند مانگێک پێش هێرشکردنە سەر [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، ''ئابڤێر'' ڕۆڵێکی بنچینەییی لە ئۆپراسیۆنەکانی هەڵخەڵەتاندندا گێڕا تا بڕوا بە بەریتانییەکان و سۆڤییەتەکان بهێنێت کە بەریتانیا لەژێر مەترسیی هێرشێکی نزیکی ئەڵمانیادایە؛ ئەم هەوڵەش ئاسانکاریی کرد بۆ ڕەخساندنی زەمینەی خاکەکانی ڕۆژهەڵات بۆ ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا.{{sfn|Davies|2008|p=93}} پێش دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا|هێرشەکە بۆ سەر یەکێتیی سۆڤییەت]]، ''ئابڤێر'' دەنگۆی ئەوەشی بڵاو دەکردەوە کە هۆشدارییەکانی بەریتانیا سەبارەت بە هێرشی نزیکی ئەڵمانیا، هیچ نین جگە لە [[زانیاریی ناڕاست]].{{sfn|Andrew|2018|pp=576–577}} لە کانوونی دووەمی ١٩٤٢دا، پارتیزانەکان لە شاری بەندەریی [[یەڤپاتۆریا]] لە [[کریمیا]] هاوکاریی نیشتنەوەی هێزەکانی [[سوپای سوور]]یان کرد و لە دژی هێزە داگیرکەرەکانی ئەڵمانیا ڕاپەڕین. هێزی پاڵپشت لەژێر فەرماندەییی ژەنەڕاڵ [[ئێریخ فۆن مانشتاین]]دا ڕەوانە کرا و شارە بەندەرییەکە کۆنترۆڵ کرایەوە لەلایەن ئەڵمانییەکان. کردەوەی تۆڵەسەندنەوە لە پارتیزانەکان لەژێر سەرپەرشتیی مەیجەر هانس ڤۆڵف ڕیزندا بەڕێوە چوو، کە ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو لە دەستەی ئەرکانی سوپای یازدەهەمدا؛ ناوبراو سەرپەرشتی لەسێدارەدانی ١,٢٠٠ مەدەنیی کرد، کە زۆربەیان جوولەکە بوون.{{sfn|Lemay|2013|p=282}} بەڵگەی زیاتر سەبارەت بە ئەرکە ڕاسپێردراوەکانی کارمەندان لە مەیدانی جەنگدا ڕاستییەکان زیاتر دەردەخەن. لە مەیداندا، فەرماندەی بەشی هەواڵگری (جی-٢)ی کەرتی سوپا لەلایەن ئەفسەری ''ئابڤێر''ی کەرتی سوپاوە (فەرماندەییی هەواڵگریی بەرەی پێشەوە III) هاوکاری دەکرا، هاوکات پشتیوانیی زیاتریشیان لەلایەن پۆلیسی نهێنیی مەیدانییەوە پێ دەگەیشت. ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' لەم پێگەیەدا ڕاسپێردرابوون بۆ چاودێریکردنی کادیران لە بوارەکانی دژەهەواڵگری، پاراستنی زانیارییە نهێنییەکان، و ئاسایشی خۆپارێزی. یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'') ڕێنماییەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر''ی لە فەرماندەییی باڵای سوپاوە (*OKH/General z.b.V./Gruppe Abwehr*) وەردەگرت، و «بەشی هەواڵگریی (جی-٢)ی گرووپی سوپای لە هەموو بابەتەکانی تایبەت بە ''ئابڤێر'' ئاگادار دەکردەوە لە ڕێگەی ڕاپۆرتی مانگانە یان ڕاپۆرتی تایبەتەوە.»{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}} پاراستنی ئاسایش لە ناو فەرماندەییی سوپادا بەرپرسیارێتییەکی تری ئەفسەری ''ئابڤێر'' بوو؛ بۆیە مەفرەزەکانی پۆلیسی نهێنیی مەیدانی دەخرانە بەردەستیان. ئەفسەرەکە لەگەڵ بەشە دیاریکراوەکانی دەزگای ئاسایش (SD)، [[ئێس ئێس|ئێس ئێس (SS)]] و پۆلیسدا هاوکاریی دەکرد تا لە تەواوی بوارەکانی دژەهەواڵگریدا شارەزاییی تەواوی هەبێت؛ هەروەها چاودێریی پاسەوانەکانی دەکرد و لە ڕێگەی تۆمارە کەسییە بەردەستەکانەوە بڕواپێکراوییانی دەپشکنى. بەپێی ئەرکانی گشتیی وەزارەتی جەنگی ویلایەتە یەکگرتووەکان: <blockquote>ئەفسەری ''ئابڤێر'' پەیوەندییەکی توندوتۆڵی بە یەکەی دژەهەواڵگریی بەرەی پێشەوە III (‌''Frontaufklaerungskommando III'')ـوە دەکرد تا زانیاریی تەواوی لەسەر بارودۆخی ئاسایش و دژەهەواڵگری هەبێت بەتایبەت ئەو پرسانەی پەیوەندیدار بوون بە دانیشتووانی نا-ئەڵمانیی ناوچە داگیرکراوەکانەوە. هەروەها تۆڕی بریکارەکانی دەزگاکە وێنەیەکی ڕوونیان لەسەر ورە و هەڵوێستی مەدەنییەکان لە ناوچەی گرووپی سوپادا دەخستە ڕوو؛ هاوکات ڕاپۆرتی بەردەوامیان سەبارەت بە چالاکییەکانی هەواڵگریی دوژمن، بزووتنەوەکانی بەرهەڵستکاری، ڕێکخراوە نهێنییەکان و جموجۆڵی پارتیزانەکان پێشکەش دەکرد.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=46}}</blockquote> بەپێی بۆچوونی یەهودا باوەر، ''ئابڤێر'' زیاتر گرنگیی بە پاراستن و بەردەوامیدان بە بەرژەوەندییەکانی خۆی دەدا بەراورد بە ڕزگارکردنی جوولەکەکان.{{sfn|Bauer|1996|p=126}} لەکاتێکدا هەندێک گێڕانەوە هەن سەبارەت بەوەی کە ''ئابڤێر'' هاوکاریی جوولەکەکانی کردووە تا لە ڕێگەی کۆچی نهێنیی ڕێکخراوەوە بچنە ناوچە ئارامەکان،{{sfn|Roseman|2000|pp=129–145, 250–253}} هاوکات حاڵەتی تریش هەن کە تێیاندا کارمەندانی ''ئابڤێر'' لە ڕێگەی وەرگرتنی بەرتیل و پاداشتی داراییەوە لەم پرۆسەیەدا خۆیان دەوڵەمەند کردووە.{{sfn|Roseman|2000|pp=137–138}}{{تێبینی| بۆ زانیاریی زیاتر سەبارەت بە قوڵیی گەندەڵی لە ئەڵمانیای نازیدا، بڕوانە: Frank Bajohr, ''Parvenüs und Profiteure: Korruption in der NS-Zeit''. Frankfurt: Fischer Verlag, 2001.}} سەرەڕای ئەمانەش، ''ئابڤێر'' بەشێکی بەرچاو لە نازییە دڵسۆزەکانیشی تێدا بوو. بۆ نموونە، بریکاری ''ئابڤێر'' هێرمان گیسکس و یۆزێف شڕایدر لە [[گێستاپۆ]] هاوکارییان لە ئۆپراسیۆنێکدا کرد کە بە ''[[ئەنگڵاندسپێل]]'' ناسرابوو؛ لە ڕێگەی ئەم ئۆپراسیۆنەیانەوە نازییەکان کۆنترۆڵی تەواوەتییان بەسەر هەموو بریکارەکانی دەستەی ئۆپراسیۆنە تایبەتەکان (SOE) لە [[ھۆڵەندا]] لە نێوان ئاداری ١٩٤٢ تا کانوونی یەکەمی ١٩٤٣دا بەدەست هێنا، و وەک بەشێک لە پلانێکی سەرکەوتووی چەواشەکاری بەکاریان هێنان. {{sfn|Kochanski|2022|p=368}}{{تێبینی|بۆ وردەکاریی زیاتر سەبارەت بە ''ئەنگڵاندسپێل''، بڕوانە Kochanski, ''Resistance: The Underground War Against Hitler, 1939–1945'', pp. 373–380.{{sfn|Kochanski|2022|pp=373–380}}}} === تۆڕی سیخوڕیی کاسییا (گرووپی مایر–مێسنەر) === شکستێکی گەورەی ''ئابڤێر'' کاتێک سەری هەڵدا کە [[گێستاپۆ]] گرووپێکی بەرهەڵستکاری و تۆڕێکی هەواڵگریی لە نەمسا ئاشکرا کرد کە هاوکاریی هاوپەیمانانی دەکرد؛ ئاشکرابوونی ئەم تۆڕە بووە مایەی شەرمەزارییەکی گەورە بۆ ''ئابڤێر''. ئەم گرووپەی بەرهەڵستکاری نەخشە و زانیاریی وردی پێشکەشی دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکا (OSS) دەکرد سەبارەت بە مەڵبەندی توێژینەوەی سەربازیی پێنمۆندە، بۆمبی فڕیوی ڤی-١، مووشەکەکانی ڤی-٢، دەبابەکانی تایگەر و فڕۆکە جەنگییەکان (وەک مێسەرشمیت بی ئێف ١٠٩ و مێسەرشمیت می ١٦٣ کۆمێت)؛ هەروەها زانیاریی لەسەر بوونی کەمپە سەرەکییەکانی خەستکردنەوە وەک [[کەمپی ئاوشڤیتز]] دابین دەکرد.{{sfn|Broucek|2008|p=414}}{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|p=189}} سەرەڕای بەکارهێنانی ئەشکەنجە لەلایەن [[گێستاپۆ]]وە، نەیانتوانی ئاستی ڕاستەقینەی سەرکەوتنەکانی گرووپەکە ئاشکرا بکەن، بەتایبەتی لە دابینکردنی زانیاری بۆ ئۆپراسیۆنی کرۆسبۆ و ئۆپراسیۆنی هایدرا، کە هەردووکیان ئۆپراسیۆنی زەمینەساز بوون بۆ [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد]].{{sfn|Thurner|2017|p=187}}{{sfn|Boeckl-Klamper|Mang|Neugebauer|2018|p=300}} لە کۆتاییدا، نزیکەی ٢٠ ئەندامی سەرەکیی گرووپەکە لەوانەش قەشە هاینریش مایر و فرانتس یۆزێف مێسنەر (کە لەلایەن دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ناوی کۆدی کاسیا (CASSIA)ی لێ نەرابوو) دەستگیر کران و لەسێدارە دران. ئەم داڕمانە بەهۆی شکستێکی گەورەی هەواڵگریی دەزگای دەزگای خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکانی ئەمریکاوە ڕووی دا، کاتێک کەسێکیان بە ناوی بەدڕیخ لاوفەر (ناوی کۆدی: ئایریس - Iris) دامەزراند؛ بەبێ ئەوەی بزانن لاوفەر هەواڵگرێکی دوولایەنە بوو و ڕاستەوخۆ بۆ دەزگای ئاسایشی نازی (ئێس دی) کاری دەکرد و تەواوی ناوی ئەندامان و نهێنییەکانی تۆڕەکەی ڕادەستی گێستاپۆ کردبوو.{{sfn|Hassell|MacRae|Ameskamp|2006|pp=182–183}} === لاوازکردنی ڕژێم === نموونەی جۆراوجۆر دەریانخستووە کە هەندێک لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' بە کردەیی دژی ڕژێمی نازی بوون. بۆ نموونە، لە کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا، دیپلۆماتکاری ئەمریکی ئالن دالەس ئاشکرای کرد کە ئاگاداری دروستبوونی تۆڕێکی بەرهەڵستکارییە دژی نازییەکان، تۆڕێک کە کۆمەڵێک ڕۆشنبیر و کەسایەتیی دیاری ناو بازنە سەربازی و حکومییەکانی ئەڵمانیای لەخۆ دەگرت. کەناڵی پەیوەندیی سەرەکیی دالەس لەگەڵ ئەم گرووپەدا، ئەفسەرێکی ''ئابڤێر'' بوو بە ناوی هاینس بێرند گیزێڤیۆس، کە بە بەرگی دیپلۆماسییەوە وەک جێگری کونسوڵی ئەڵمانیا لە [[زوریخ]] جێگیر کرابوو.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} دالەس سەبارەت بە پیلانگێڕییەکانیان دژی هیتلەر پەیوەندیی لەگەڵ ئەندامانی ''ئابڤێر''دا دەکرد و تەنانەت هەوڵی دا دانوستان بۆ ئاشتییەکی جودا بکات (واتە ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکان تەنیا لەگەڵ ئەمریکا و بەریتانیا، بەبێ یەکێتیی سۆڤییەت)؛ بەڵام سەرۆک [[فرانکلین ڕۆزڤێڵت]] ئەمەی ڕەت کردەوە و لە بڕی ئەوەدا پەیڕەوکردنی سیاسەتی «خۆدەستەوەدانی بێمەرج»ی بۆ ڕژێمی نازی پەسەند کرد.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} پیلانگێڕییەکانی ناو ''ئابڤێر'' دژی نازییەکان تا ئاستە باڵاکانی زنجیرەی فەرماندەییی دەزگاکە تەشەنەی سەندبوو؛ ژەنەڕاڵ [[هاینس ئۆستەر]] لە دەزگای ''ئابڤێر'' پەیوەندیی بەردەوامی لەگەڵ دالەسدا دەکرد. ئاستی زانیاریی پێشوەختە و دزەکردنی هەواڵگری بۆ ناو ''ئابڤێر'' بە جۆرێک بوو کە دالەس دواتر لە شوباتی ١٩٤٤دا ڕاپۆرتی دا کە دەزگای ''ئابڤێر'' لەلایەن دەزگای ئاسایشەوە (ئێس دی) هەڵدەوەشرێت.{{sfn|Peterson|2002|p=281}} {{تێبینی|دالەس تاکە کەس نەبوو کە ڕاپۆرتی لە گرووپەکانی بەرهەڵستکارییەوە پێ گەیشتبێت. هەوڵەکانی بەرهەڵستکارانی ئەڵمانیا بۆ پەیوەندیکردن بە هاوپەیمانانەوە لە سویسرا و شوێنەکانی تر لە ماوەی ساڵی ١٩٤٤دا، لە بەڵگەنامەکانی «پەیوەندییەکانی دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان» (FRUS)دا تۆمار کراون.}} [[ئێس ئێس]] بەبەردەوامی لە ڕێگەی لێکۆڵینەوە لە ئەفسەرانی ''ئابڤێر'' پێگەی دەزگاکەی لاواز دەکرد، بەو پێیەی گومانی ئەوەیان لێ دەکردن کە دەستیان لە پیلانگێڕییەکانی دژی هیتلەردا هەبێت. هایدریچ ڕێوشوێنی توندی گرتە بەر تا دەزگای ''ئابڤێر'' و خودی کاناریس بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ و لە نزیکەوە لەژێر چاودێریی بەردەوامدا بن.{{sfn|Bassett|2011|p=226}} هەروەها ئێس ئێس کاناریسی تۆمەتبار دەکرد بەوەی لە ڕاپۆرت و هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکانیدا پێشبینیی ڕەشبینانە و شکستخوازانەی داوە، بەتایبەتی سەبارەت بە هەڵمەتی سەربازی لە ڕووسیا؛ هاوکات ''ئابڤێر'' لەژێر لێکۆڵینەوەدا بوو بە تۆمەتی خیانەتی گەورە کە پەیوەندیی بە هێرشی پێشتری سەر [[بێلگراد]]ەوە هەبوو.{{sfn|Bassett|2011|pp=226–227}} === بەرەی ڕۆژهەڵات === لە دوای دەستپێکردنی [[ئۆپەراسیۆنی باربارۆسا]]، لە کۆتاییەکانی ساڵی ١٩٤١دا بریکارێکی سۆڤییەت لە ڕێکخراوی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] بە ناوی ئەلیکساندەر دیمیانۆڤ، بە خۆدەرخستن وەک ئەندامێکی بزووتنەوەیەکی بەرهەڵستکاری ژێرزەمینیی لایەنگری ئەڵمانیا کە گوایا دەستی بە سەرکردایەتیی سەربازیی سۆڤییەت دەگەیشت، دزەی کردە ناو دەزگای ''ئابڤێر'' ئەمە پیلان و هەڵبەستراوێکی تەواو بوو کە لەلایەن [[بەڕێوەبەرایەتیی سەرەکیی هەواڵگری یەکێتیی سۆڤیەت]] و دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل ئامادە کرابوو و دیمیانۆڤیان وەک بریکارێکی دوولایەنە بەکار دەهێنا.{{sfn|Andrew|2018|p=646}} لە پاییزی ساڵی ١٩٤٢دا، دیمیانۆڤ بەرپرسە ئەڵمانییەکانی ئاگادار کردەوە کە وەک ئەفسەری پەیوەندییەکان لە بارەگای سەرەکیی سۆڤییەت لە [[مۆسکۆ]] دامەزراوە، کە ئەمەش دەرفەتی دەستپێگەیشتنی زانیاریی هەواڵگریی زۆر گرنگی پێ دەبەخشێت؛ ئەمە بەشێک بوو لە پیلانێکی تۆکمەی چەواشەکاری کە توانی فەرماندەی هەواڵگریی بەرەی ڕۆژهەڵاتی ئەڵمانیا لەو سەردەمەدا، [[ڕاینخارد گێڵن]] (سەرۆکی بەشی هەواڵگریی ''سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات'') بەتەواوی هەڵبخەڵەتێنێت.{{sfn|Andrew|2018|pp=646–647}} دیمیانۆڤ دەستکاریی ئاڕاستەی ئۆپراسیۆنە سەربازییەکانی دەوروبەری [[شەڕی ستالینگراد|ستالینگراد]]ی کرد و ڕاینخارد گێڵنی باوەڕپێهێنا کە [[گرووپی سوپاکانی ناوەند]]ی نازی ناتوانێت لە ڕۆژئاوای مۆسکۆوە جووڵە بکات بۆ یارمەتیدانی ژەنەڕاڵ [[فریدریش پاولوس]] و سوپای شەشەم (ڤێرماخت) کە لە کۆتاییدا لەلایەن سوپای سوورەوە گەمارۆ دران.{{sfn|Andrew|2018|p=47}} بە هەمان شێوە، گرووپێک لە ڕووسە سپییەکان بە فەرماندەییی ژەنەڕاڵ ئەنتۆن تورکول داوای پەنابەرییان لە ئەڵمانیا کرد؛ ئەوان پێشنیازیان بۆ ''ئابڤێر'' کرد کە زانیاریی هەواڵگریی ڕادیۆیییان بۆ دابین بکەن و هێڵی پەیوەندیی پێویستیان بۆ دامەزرێنن. یەکێک لە هێڵە ڕادیۆیییە سەرەکییەکان ناوی کۆدی (ماکس) بوو، کە گوایا لە نزیک کۆشکی کرێملیندا جێگیر کرابوو. بەڵام ماکس ئەو سەرچاوە بڕواپێکراوە نەبوو کە ''ئابڤێر'' بیری لێ دەکردەوە، بەڵکو تۆڕێک بوو کە بەتەواوی لەژێر کۆنترۆڵی (کۆمیساریای گەل بۆ ئاسایشی دەوڵەت)ی سۆڤییەتدا بوو؛ سۆڤییەتەکان ئەم هێڵەیان بەکار دەهێنا بۆ ناردنی بەردەوامی زانیاریی چەواشەکاری سەبارەت بە جووڵەی هێزەکان بۆ بەشەکانی هەواڵگریی ئەڵمانیا (لەوانە سوپا بێگانەکانی ڕۆژهەڵات). ئەم گواستنەوە خاوێن و دەستکاریبکراوەی زانیارییەکان، سەرکردایەتیی ئەڵمانیای بەلاڕێدا برد و بووە هۆی تووشکردنی گرووپی سوپاکانی ناوەند بە سوپڕایزێکی ستراتیژی لە حوزەیرانی ١٩٤٤دا.{{sfn|Richelson|1995|pp=143–144}} سەرەڕای ئەوەی لەم قۆناغەدا دەزگای ''ئابڤێر'' بوونی نەمابوو، ئاسەواری ئۆپراسیۆنەکانی پەیوەندیدار بە ماکس باڵادەستییەکی وەهای بە سوپای سۆڤییەت بەخشی کە بە بێ ئەوە بەدەستیان نەدەهات، و زیاتر قەبارەی ئەو زیانانەی سەلماند کە لە ناکارامەییی ''ئابڤێر''ەوە سەرچاوەیان دەگرت، چونکە زانیارییە چەواشەکارەکانی مۆسکۆ بەبەردەوامی فەرماندەییی باڵای ئەڵمانیایان دەخەڵەتاند.{{sfn|Hastings|2016|pp=234–237}} == کۆتاییی دەزگای ئابڤێر == {{سەرەکی|بەرهەڵستکاریی ئەڵمانیا دژی نازییەت|کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف|ئێریش فێرمێڕێن}} لە ١٠ی ئەیلوولی ١٩٤٣دا، پێشهاتێک کەوتەوە کە سەرەنجام بووە هۆی هەڵوەشاندنەوەی تەواوەتیی دەزگای ''ئابڤێر''، کە دواتر بە «[[کۆڕی چایخواردنەوەی خاتوو زۆلف]]» ناوی دەرکرد. میوانداریی ئەم کۆڕە لەلایەن [[هانا زۆلف]]ەوە دەکرا، کە بێوەژنی ڤیلهێلم زۆلف بوو کەسایەتییەکی دیپلۆماسی و سیاسی کە لە سەردەمی [[ڤیلھێلمی دووەم]]دا وەک وەزیری کۆڵۆنییەکان و دواتریش وەک [[باڵیۆز|باڵیۆزی]] ئەڵمانیا لە [[ژاپۆن]] خزمەتی کردبوو. خاتوو زۆلف ماوەیەکی درێژ بوو لە بەرلین وەک دژەنازییەک چالاک بوو. ئەندامانی گرووپەکەی بە ئەندامانی «بازنەی زۆلف» ناسرابوون. لە کۆڕێکی چایخواردنەوەدا کە لە ١٠ی ئەیلوولدا ڕێکخرا، ئەندامێکی نوێ هاتە ناو بازنەکەوە، کە پزیشکێکی گەنجی سویسری بوو بە ناوی [[پاول ڕێکزێ]]. لە ڕاستیدا ڕێکزێ بریکارێکی نهێنیی [[گێستاپۆ]] (پۆلیسی نهێنیی دەوڵەت) بوو؛ ناوبراو دەستبەجێ ڕاپۆرتی لەسەر کۆبوونەوەکە بۆ سەرکردایەتیی گێستاپۆ بەرز کردەوە و چەندین بەڵگەنامەی تاوانبارکەری ڕادەست کردن. بەهۆی ئەم سیخوڕییەوە، ئەندامانی «بازنەی زۆلف» لە ١٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٤دا دەستگیر کران، و دواتر تەواوی بەشداربووانی ئەو بازنەیە جگە لە خاتوو زۆلف و کچەکەی لاگی گرافین فۆن بالێسترێم لەسێدارە دران.{{sfn|Shirer|1990|p=1025}}{{sfn|Reitlinger|1989|pp=304–306}} یەکێک لە لەسێدارەدراوەکانی ئەو بازنەیە ئۆتۆ کیپ بوو، کە بەرپرسێک بوو لە وەزارەتی دەرەوە و پەیوەندیی دۆستانەی بەهێزی لەگەڵ چەندین ئەندامی ''ئابڤێر''دا هەبوو؛ لەنێویاندا «ئێریش فێرمێڕێن» و هاوسەرەکەی (کۆنتێس ئەیلیزابێت فۆن پلێتێنبێرگ) کە وەک بریکاری هەواڵگریی دەزگاکە لە [[ئەستەمبوڵ]] ئەرکدار کرابوون. هەردوویان لەلایەن گێستاپۆوە لە پەیوەندی بە دۆسیەی کیپەوە بانگهێشتی بەرلین کرانەوە. لەترسی گیانیان، پەیوەندییان بە بەریتانییەکانەوە کرد و هەڵاتن.{{sfn|Reitlinger|1989|p=306}}{{sfn|Bassett|2011|pp=281–282}} ماوەیەکی زۆر بوو هیتلەر گومانی هەبوو لەوەی کە دژەنازییەکان و بریکارەکانی هاوپەیمانان دزەیان کردووەتە ناو دەزگای ''ئابڤێر''؛ ڕاکردن و پەنابردنی فێرمێڕێن بۆ لای هاوپەیمانان دوای دەستگیرکردنی ئەندامانی «بازنەی زۆلف»، ئەم گومانانەی بەتەواوی بۆ سەلماند. سەرەڕای ئەوەش، لە سەرکردایەتیی بەرلیندا بە هەڵە بڕوایەک دروست بوو کە فێرمێڕێن و هاوسەرەکەی کۆدە نهێنییەکانی ''ئابڤێر''یان لەگەڵ خۆیاندا بردووە و ڕادەستی بەریتانیییەکانیان کردووە. ئەم ڕووداوە جامی سەبری هیتلەری سەرڕێژ کرد. سەرەڕای هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ خستنەئەستۆی بەرپرسیارێتییەکە بۆ سەر [[ئێس ئێس]] یان وەزارەتی دەرەوە، هیتلەر بەتەواوی لە [[ڤیلهێلم کاناریس|کاناریس]] بێزار ببوو و دوو جار ئەمەی بە [[هێنریک هیملەر]] ڕاگەیاند. ناوبراو سەرۆکی ئابڤێری بۆ دانیشتنی کۆتایی بانگهێشت کرد و تۆمەتباری کرد بەوەی ڕێگەی داوە ''ئابڤێر'' «تێکپڕژێت و لەبەریەک هەڵوەشێتەوە». کاناریس بە هێمنییەوە هاوڕا بوو کە ئەمە «جێی سەرسوڕمان نییە»، چونکە ئەڵمانیا لە جەنگەکەدا دەدۆڕا.{{sfn|Bassett|2011|p=282}} هیتلەر دەستبەجێ کاناریسی دەرکرد، و لە ١٨ی شوباتی ١٩٤٤دا، فەرمانێکی ئیمزا کرد کە بەڕەسمی دەزگای ''ئابڤێر''ی هەڵوەشاندەوە.{{تێبینی| ماوەیەکی درێژ بوو هیتلەر گومانی لە ئاستی ئەنجامدانی کارەکانی ''ئابڤێر'' هەبوو؛ ئەوان هیچ زانیارییەکی هەواڵگرییان نەدابوو بە سوپای ئەڵمانیا سەبارەت بە دابەزینی هاوپەیمانان لە باکووری ئافریقا و زۆرێک لە ڕووداوەکانی دواتریش، کە ئەمەش وای لە هیتلەر کرد بگاتە ئەو دەرئەنجامەی کە ''ئابڤێر'' و سەرکردایەتییەکەی ناکارامەن.{{sfn|Waller|1996|pp=330–331}}}} ئەرکەکانی دەزگاکە لەلایەن «فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ»وە گیرانە دەست و بەرپرسێکی باڵای فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ بە ناوی [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]] شوێنی کاناریسی گرتەوە. ئەم هەنگاوە دەسەڵاتی هێنریک هیملەری بەسەر سوپادا بەهێزتر کرد چونکە سەرکردایەتی فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخی دەکرد.{{sfn|Cooper|1984|p=537}} کاناریس لە سەرجەم پلە سەربازییەکانی داماڵرا و ناونیشانێکی فەخریی ڕووکەشیی وەک «سەرۆکی فەرمانگەی جەنگی بازرگانی و ئابووری» پێ بەخشرا. لە ٢٣ی تەممووزی ١٩٤٤دا، لە لێکەوتەکانی سەرنەکەوتنی «[[کودەتای ٢٠ی تەممووز]]» دژی هیتلەر دەستگیر کرا، و کەمێک پێش کۆتاییهاتنی جەنگ، لەگەڵ ئۆستەری جێگریدا لەسێدارە درا.{{sfn|Longerich|2012|p=698}} دواتر تەواوی ئەرک و دەسەڵاتەکانی ''ئابڤێر'' گواسترانەوە بۆ «بەشی شەشەم» (Amt VI) لە دەزگای زیشێرهەیتسدینست کە فەرمانگەی هەواڵگریی دەرەوەی (فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ) و بەشێک بوو لە ئێس ئێس.{{sfn|United States War Dept. General Staff|1984|p=3}} === بەڵگەنامەکانی زۆسن === لە کاتی جەنگدا، دەزگای ''ئابڤێر'' دۆسیەیەکی نهێنیی ئامادە کردبوو کە وردەکاریی زۆرێک لەو تاوانانەی لە ڕۆژهەڵاتی ئەورووپا لەلایەن نازییەکانەوە ئەنجام درابوون تێدا تۆمار کرابوو، کە بە [[بەڵگەنامەکانی زۆسن]] ناسرابوو. ئەم پەڕاوانە لە کۆتاییدا کۆکرابوونەوە تا تاوانەکانی ڕژێم ئاشکرا بکەن.{{sfn|McDonough|2005|p=44}} بەڵگەنامەکان لە سندووقێکی ئاسنیندا لە بارەگای سەربازیی مایباخی یەکەم و دووەم لە نزیک بەرلین هەڵگیرابوون و لەژێر کۆنترۆڵی ''ئابڤێر''دا مابوونەوە. گوایا بەشێک لە بەڵگەنامەکان ژێرخاک کرابوون، بەڵام بەرپرسی ئەم کارە کە ڤێرنەر شڕادەر بوو، تێوەگلا لە [[کودەتای ٢٠ی تەممووز]] دژی هیتلەر و دواتر خۆی کوشت. دواتر، بەڵگەنامەکان لەلایەن گێستاپۆوە دۆزرانەوە، و لەژێر سەرپەرشتیی سەرۆکی دەزگای ئاسایش (ئێس دی) [[ئێرنست کالتەنبرونەر]]دا، بردران بۆ قەڵای میتێرسیل لە ناوچەی تیرۆڵ و سووتێنران. دەوترێت لە نێو «بەڵگەنامەکانی زۆسن»دا، دەفتەری یاداشتە ڕۆژانەکانی ئەدمیراڵ کاناریس، بەڵگەنامەکانی پەیوەندیدار بە ڤاتیکان و دۆسیەکانی ژەنڕاڵ فریتچیش هەبووبێتن.{{sfn|Dulles|2000|p=73}} == کارامەیی و میرات == زۆربەی مێژوونووسان هاوڕان لەسەر ئەوەی کە بەگشتی دەزگای ''ئابڤێر'' بەهۆی نزمیی ئاستی کارەکانی و پەیکەرە ناناوەندگەرایییە نائاساییەکەیەوە ناوبانگێکی خراپی هەبووە.{{sfn|Leverkuehn|1954|p=37}}{{sfn|Howard|1990|p=49}} بەشێک لە وێنەی لاوازی کارامەییی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ کێبڕکێیە توندەکەی لەگەڵ [[ئێس ئێس]]، [[فەرمانگەی سەرەکیی ئاسایشی ڕایخ]] و دەزگای [[ئێس دی]].{{sfn|Davies|2008|p=251}}{{sfn|Zentner|Bedürftig|1991|p= 2}} هەروەها هۆکارێکی تری شکستەکانی ''ئابڤێر'' دەگەڕایەوە بۆ سەرکەوتنی هاوپەیمانان لە شیکردنەوەی کۆدەکانی [[ماشێنی ئێنیگما]]ی ئەڵمانی، بە هۆی هەوڵە کۆدشکێنەکانی [[بلێچلی پارک]]ەوە.{{sfn|Andrew|2018|pp=616–617}} لە کاتی پێکدانەکانی ئاب و ئەیلوولی ١٩٤٢ی باکووری ئافریقا دژی [[ئێرڤین ڕۆمل|ڕۆمل]]، ئەم توانایەی هاوپەیمانان لە کۆدشکاندنەکاندا بووە هۆکارێکی یەکلاکەرەوە بۆ سەرکەوتنی ژەنەڕاڵ مۆنتگۆمێری؛ چونکە هەواڵگریی ئاماژەکانی بەریتانیا بەراورد بە هی ئەڵمانیییەکان زۆر باڵاتر بوو.{{sfn|Andrew|2018|p=640, 644–645}} «ڕوبین وینکز»ی مێژوونووسی ئەمریکی دەڵێت کە ''ئابڤێر'' «شکستێکی سەراپاگیر و کارەساتبار بوو، چونکە نەیتوانی پێشبینیی ئۆپراسیۆنەکانی [[ئۆپراسیۆنی تۆرچ|تۆرچ]]، [[داگیرکردنی سیچیلی لەلایەن هاوپەیمانانەوە|هەسکی]]، یان [[ئۆپراسیۆنی ئۆڤەرلۆرد|ئۆڤەرلۆرد]] بکات».{{sfn|Winks|1996|p=281}} «هیو تریڤۆر رۆپەر»ی مێژوونووسی ئینگلیزی دەڵێت دەزگاکە «پڕ بوو لە گەندەڵی، بە ناکارامەیییەکی زۆر ناوی دەرکردبوو، و لە ڕووی سیاسییشەوە جێی گومان بوو». ناوبراو ئاماژە بەوەش دەکات کە دەزگاکە لەژێر «بەڕێوەبردنی کەمتەرخەمانە»ی ئەدمیراڵ کاناریسدا بووە، کە «زیاتر گرنگیی بە پیلانگێڕی دژی نازییەکان دەدا نەک ئەرکە فەرمییەکانی خۆی». «نۆرمان دەیڤز»ی مێژوونووسیش هاوڕای ئەم ڕوانگەیەیە و دەڵێت کاناریس «بە هیچ شێوەیەک پشتیوانی نازیزم نەبوو».{{sfn|Davies|2008|p= 251}} بەپێی وتەی تریڤۆر رۆپەر، لە دوو ساڵی یەکەمی جەنگی جیهانیی دووەمدا، ''ئابڤێر'' «مشەخۆرێکی بەختەوەر» بوو کە «لە سایەی سەرکەوتنەکانی سوپای ئەڵمانیادا دەبرایە پێشەوە». کاتێک ڕەوتی جەنگەکە دژی نازییەکان وەرگەڕا و دەرکەوت کە ''ئابڤێر'' ناتوانێت ئەو زانیارییە هەواڵگرییانە دابین بکات کە سەرکردایەتیی [[وڵاتانی تەوەر]] داوای دەکرد، دەسەڵاتدارانی نازی لە ساڵی ١٩٤٤دا ''ئابڤێر''یان لەگەڵ [[ئێس ئێس]]دا یەکخست.{{sfn|Trevor-Roper|1992|p=75}} چەندین شکستی هەواڵگری و ناکارامەییی گشتی بوونە هۆی کارەساتی گەورە بۆ سوپای ئەڵمانیا لە هەردوو هەڵمەتی ڕۆژهەڵات و ڕۆژئاوادا.{{sfn|Archer|Ferris|Herwig|Travers|2002|pp=524–525}}{{efn|ئەفسەرێکی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا لە کاتی ئۆپراسیۆنی باربارۆسادا بەشداریی هەواڵگریی ''ئابڤێر''ی بۆ هەوڵەکانی جەنگ هیچ نەبوو جگە لە ''Mist''، کە بە ئەڵمانی واتە "ڕیخ" یان "پاشەڕۆ". بڕوانە: {{cite journal |last1= Thomas |first1=David |year= 1987 |title= Foreign Armies East and German Military Intelligence in Russia 1941–45 |journal= Journal of Contemporary History |volume=22 |issue=2 |pages=261–301 |doi=10.1177/002200948702200204 |jstor=260933 |s2cid=161288059}}}} لە کتێبەکەیدا بە ناوی (''جەنگی نهێنی: سیخوڕەکان، کۆدەکان و گەریلاکان، ١٩٣٩–١٩٤٥'')، «ماکس هاستینگس»ی مێژوونووس دەڵێت کە جگە لە بەرتیلدان بە ئەفسەرانی [[یووگۆسلاڤیا]] پێش کۆکردنەوەی بەپەلەی هێزەکانیان لە ساڵی ١٩٤١دا، سەرجەم ئۆپراسیۆنەکانی سیخوڕیی ''ئابڤێر'' «بە تەواوی سەرنەکەوتوو بوون».{{sfn|Hastings|2016|p=64}} سەرەڕای ئەم ڕەخنە توندانە لە ''ئابڤێر''، دەزگاکە لە ساڵانی سەرەتاییی کارکردنیدا چەند دەستکەوتێکی دیاری بەدەستھێنابوو. ئەندامانی ''ئابڤێر'' (لەگەڵ دەزگای ئێس دی) ڕۆڵێکی گرنگیان بینی لە ڕەخساندنی زەمینە بۆ [[ئانشلوس|پەیوەستکردنی نەمسا]] بە ئەڵمانیاوە لە ساڵی ١٩٣٨دا؛ هەروەها لە کاتی [[داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیا (١٩٣٨–١٩٤٥)|داگیرکردنی چێکۆسلۆڤاکیادا]]، گرووپێکی ''ئابڤێر'' هاوکار بوون لە دەستبەسەرداگرتنی تونێلێکی ستراتیژیی هێڵی ئاسنین لە سیلیزیای پۆڵەندا، لە دوا هەفتەی ئابی ١٩٣٩دا.{{sfn|Davies|2008|p= 251}} ڤاڵتەر گۆڕلیتزی مێژوونووس لە بەرهەمەکەیدا لە ساڵی ١٩٥٢ بە ناوی (''مێژووی ئەرکانی گشتیی ئەڵمانیا، ١٦٥٧–١٩٤٥'') دەڵێت کە کاناریس و ''ئابڤێر'' «سەنتەری ڕاستەقینەی بەرگری سەربازیی ڕژێمەکە» بوون،{{sfn|Goerlitz|1985|p=295}} کە ئەمەش تێڕوانینێکە زۆرێک لە مێژوونووسان هاوڕای نین. ئاڵن دالێس، سەرۆکی پێشووی وێستگەی نووسینگەی خزمەتگوزارییە ستراتیژییەکان لە بەرلین و دواتر بەڕێوەبەری [[دەزگای هەواڵگریی ناوەندی|دەزگای هەواڵگریی ناوەندی (سی ئای ئەی)]]، لە کۆتاییی جەنگدا هەڵسەنگاندنی بۆ ئەفسەرانی هەواڵگریی ''ئابڤێر'' کرد و گەیشتە ئەو دەرئەنجامەی کە تەنیا پلە باڵاکانی دەزگاکە دژبەری چالاک و بەشێک بوون لە بزووتنەوەی بەرهەڵستکاری. بەپێی وتەی دالێس، کارەکانی ''ئابڤێر'' زۆر لەوە فراوانتر بوون کە تەنیا پیلانگێڕی بێت دژی ڕژێمەکەی هیتلەر؛ ناوبراو جەختی کردەوە کە نزیکەی ٩٥٪ی ئەندامانی ''ئابڤێر'' بە چالاکی «دژی هاوپەیمانان» کاریان دەکرد، لە کاتێکدا تەنیا نزیکەی ٥٪یان هەڵوێستی دژەنازییان هەبوو.{{sfn|Dulles|2000|pp=75–76}} مێژوونووسی سەربازی «جۆن ویلەر بێنێت» نووسیویەتی کە ''ئابڤێر'' «بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر وەک دەزگایەکی هەواڵگریی نهێنی شکستی هێنا» و «بە ڕوونی و بێ چەندووچوون ناکارامە بوو»، هەروەها دەڵێت کە ئەندامانی ''ئابڤێر'' «هیچ لێهاتووییەکی بەرچاویان نە وەک ئەفسەری هەواڵگری و نە وەک پیلانگێڕ نیشان نەدا...».{{sfn|Wheeler-Bennett|1980|p= 597}} هەر سەرکەوتنێک کە ''ئابڤێر'' پێش دەستپێکردنی جەنگی جیهانیی دووەم بەدەستی هێنابوو، لەگەڵ دەستپێکردنی جەنگدا بە کردەیی نەما. خراپتریش لەوە، بەریتانیییەکان بە سەرکەوتوویی ١٩ بریکاری دوولایەنەیان لە ناو تۆڕی ''ئابڤێر''دا بەگەڕخست کە زانیاریی هەڵەیان بە ئەڵمانیییەکان دەدا و بەمەش دەزگای هەواڵگریی ئەڵمانیایان تا کۆتایی جەنگەکە هەڵخەڵەتاند.{{sfn|Blandford|2001|pp=23–24}}{{تێبینی| دزەکردنی بەریتانیییەکان بۆ ناو هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا ئەوەندە قووڵ و تەواوەتی بوو، کە تەنانەت یەک بریکاری ڕاستەقینەی ''ئابڤێر''یش لە بەریتانیادا نەمابووەوە. «دەیڤد کان»ی مێژوونووس دەڵێت بەریتانیییەکان «گەورەترین فێڵ و چەواشەکارییان لە مێژووی جەنگدا ئەنجام دا، لەو کاتەوەی کە تڕۆجانییەکان ئەسپە دارینە گەورەکەی یۆنانییەکانیان بە دەستی خۆیان ڕاکێشایە ناو شارە ئاهەنگگێڕەکەیانەوە».{{sfn|Kahn|1978|p=367}}}}{{تێبینی| هەوڵەکانی ''ئابڤێر'' بۆ هاندانی ڕاپەڕینی دژەکۆڵۆنیاڵی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا لە ئیرلەندا (لەڕێگەی پەیوەندیکردن بە سوپای کۆماریی ئیرلەندی (١٩٢٢–١٩٦٩)وە) و لە هیندستان (لەڕێگەی بەستنی پەیوەندی لەگەڵ ئەندامانی سوپای نیشتمانیی هیندیدا) بێئاکام دەرچوون، چونکە بەریتانیییەکان بە شێوەیەکی کاریگەر ئەو هەوڵانەیان پووچەڵ کردبووەوە.{{sfn|Walton|2013|pp=47, 51}}}} دزەکردنی سۆڤییەت بۆ ناو ''ئابڤێر'' و سەرکەوتنەکانی [[دەسەڵاتدارێتیی کاروباری ناوخۆییی گەل]] دژی بریکارەکانی ئابڤێر زیاتر وێنەی هەوڵەکانی هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیایان زڕاند.{{sfn|Stephan|2004|pp=45, 110, 114, 173}} مێژوونووس ئەلبێرت سیتۆن سەرنجێکی گرنگ دەربارەی شکستەکانی سوپای ئەڵمانیا لە ئەنجامی لاوازیی هەواڵگرییەوە دەخاتە ڕوو؛ ناوبراو ڕایدەگەیەنێت کە زۆرجار بڕیارەکان لەسەر بنەمای تێڕوانینە کەسیییەکانی هیتلەر دەدران، و هیتلەر دیدگای *خۆی* بەسەر زنجیرەی فەرماندەییی سەربازی و بڕیارەکانی بەڕێوەبردنی جەنگدا دەسەپاند.{{sfn|Seaton|1982|p=221}} ماکس هاستینگس ئاماژە بەوە دەکات کە لە ئەڵمانیای نازییدا، دەبوو هەڵسەنگاندنە هەواڵگرییەکان بە شێوەیەک داڕێژرێنەوە تا لەگەڵ تێڕوانین و سنووری قبووڵکردنی هیتلەردا بگونجێن.{{sfn|Hastings|2016|p=65}} لەگەڵ ئەوەشدا، پێگە و ناوبانگی مێژووییی ''ئابڤێر'' لەلای زۆربەی مێژوونووسان بە نەرێنی دەمێنێتەوە. == فەرماندەکان == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! ژ. ! وێنە ! سەرۆکی ئابڤێر ! پلەی سەربازی ! دەستپێکی کار ! کۆتاییی کار ! لقی سەربازی |- | 1 | | [[فریدریش گێمپ]]<br /><small>(١٨٧٣–١٩٤٧)</small> | عەقید (Colonel) | ١ی کانونی دووەمی ١٩٢١ | حوزەیرانی ١٩٢٧ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 2 | | گونتەر شوانتس <br /><small>(١٨٨١–١٩٤٢)</small> | ڕائید (Major) | حوزەیرانی ١٩٢٧ | شوباتی ١٩٢٩ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 3 | [[پەڕگە:FBredow.jpg|150px]] | [[فێردیناند فۆن برێدۆ]]<br /><small>(١٨٨٤–١٩٣٤)</small> | موقەدەم (Lieutenant colonel) | شوباتی ١٩٢٩ | ٢ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | [[ڕایخسڤێر]] (سوپای کۆماری ڤایمار) |- | 4 | [[پەڕگە:Kapitän zur See Konrad Patzig, first commanding officer of Admiral Graf Spee.jpg|150px]] | [[کۆنڕاد پاتسیگ]]<br /><small>(١٨٨٨–١٩٧٥)</small> | دەریاسالاری دواوە | ٦ی حوزەیرانی ١٩٣٢ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | [[ڕایخسمارینە]] (هێزی دەریایی) |- | 5 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg|150px]] | [[ڤیلهێلم کاناریس]]<br /><small>(١٨٨٧–١٩٤٥)</small> | ئەدمیراڵ | ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | ١٢ی شوباتی ١٩٤٤ | [[کریگسمارینە]] (هێزی دەریاییی نازی) |- | 6 | | [[گەورگ هانسن]]<br /><small>(١٩٠٤–١٩٤٤)</small> | عەقید (Colonel) | ١٣ی شوباتی ١٩٤٤ | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | [[ڤێرماخت]] (سوپای سەربازی) |- | 7 | [[پەڕگە:Bundesarchiv Bild 101III-Alber-178-04A, Walter Schellenberg.jpg|150px]] | [[ڤالتەر شێلێنبێرگ]]<br /><small>(١٩١٠–١٩٥٢)</small> | لیوا لە هێزەکانی [[ئێس ئێس]] | ١ی حوزەیرانی ١٩٤٤ | ٤ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |- | 8 | [[پەڕگە:Otto Skorzeny portait.jpg|150px]] | [[ئۆتۆ سکۆرزێنی]]<br /><small>(١٩٠٨–١٩٧٥)</small> | عەقید | ٥ی ئەیاری ١٩٤٥ | ٨ی ئەیاری ١٩٤٥ | [[ئێس ئێس]] |} == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == <references /> {{تووڵی دەروازە|شەڕ|ئەڵمانیا||جەنگی جیھانیی دووەم|سیاسەت|مێژوو|جەنگی جیھانیی یەکەم}}{{پۆلی کۆمنز|Abwehr}} [[پۆل:نازیزم]] [[پۆل:دەسەڵاتخوازی]] [[پۆل:ھۆلۆکۆست لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا]] [[پۆل:مێژووی جوولەکەکانی ئەڵمانیا]] 6hjtebkj11sj0s8hnbpmkekbkicmgli 0 304366 1673651 2026-09-23T16:58:08Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox building | name = بێندلێربلۆک | image = Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg | caption = | architectural_style = تەلارسازیی نیوکلاسیک | address = شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣ | location_town = 10785 [[بەرلین]] | location_country = [[ئەڵمانیا]] | years_built = ١٩١١{{ndash}}١٩١٤ | coordi...»ەوە 1673651 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = بێندلێربلۆک | image = Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg | caption = | architectural_style = تەلارسازیی نیوکلاسیک | address = شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣ | location_town = 10785 [[بەرلین]] | location_country = [[ئەڵمانیا]] | years_built = ١٩١١{{ndash}}١٩١٤ | coordinates = | current_tenants = {{hlist | بوندسڤێر | وەزارەتی بەرگریی فیدراڵیی ئەڵمانیا }} | known_for = [[مۆنۆمێنتی بەرەنگاربوونەوەی ئەڵمانی]]، ڕۆڵی لە [[پیلانی ٢٠ی تەممووز]]دا | website = {{URL|https://gdw-berlin.de}} |وێنە=Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg|لێدوان=ڕووکاری باشوور لەسەر [[کەناڵی لاندڤێر]]|ناونیشان=شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣|وڵات=[[ئەڵمانیا]]|شار=[[بەرلین]]|ماڵپەڕ={{URL|https://gdw-berlin.de}}|construction_start_date=١٩١١|completion_date=١٩١٤}} '''بەندلێربلۆک''' ({{IPA|de|ˈbɛndlɐˌblɔk|-|De-Bendlerblock.ogg}}) کۆمەڵگەیەکی تەلارسازییە لە گەڕەکی [[تیرگارتن (ناوچە)|تیرگارتن]] لە [[بەرلین|بەرلینی]] پایتەختی [[ئەڵمانیا]]، کە دەکەوێتە سەر شەقامی {{lang|de|شتاوفنبێرگ|i=no}} (کە پێشتر ناوی {{lang|de|بێندلەر}} بوو). ئەم کۆمەڵگەیە لە ساڵی ١٩١٤دا وەک بارەگای سەرەکیی چەندین نووسینگەی هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانیا ({{langx|de|Kaiserliche Marine}}) دروست کرا، و لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانیی یەکەمەوە]] وەک بارەگای وەزارەتی ڕایخسڤێر خزمەتی کرد. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[ئەڵمانیای نازی|نازییەکاندا]] بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە لەلایەن چەندین بەشی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای ڤێرماخت|i=no}} (OKW) بەکار دەهێنرا، بەتایبەتی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای سوپا}} و دەزگای هەواڵگریی {{lang|de|[[ئابڤێر]]}}.<ref name=guide>{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |title=Der Bendlerblock |trans-title=The Bendlerblock |date=August 2017 |publisher=[[Bundesministerium der Verteidigung]] (BMVg) |accessdate=15 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115182118/https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |archive-date=15 January 2019 |url-status=live |lang=de}}</ref><ref name="guide-en">{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |title=The Bendlerblock |date=March 2017 |publisher=Bundesministerium der Verteidigung (BMVg) |accessdate=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616104805/https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |archive-date=16 June 2024 |url-status=live |lang=en }}</ref> == سەرچاوەکان == [[پۆل: ئەڵمانیا]] onmt2q31fphlhm34x44d23igypin35r 1673652 1673651 2026-09-23T17:00:48Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی دەروازەکانی [[دەروازە:نژیاروانی|نژیاروانی]] و [[دەروازە:ئەڵمانیا|ئەڵمانیا]] 1673652 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = بێندلێربلۆک | image = Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg | caption = | architectural_style = تەلارسازیی نیوکلاسیک | address = شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣ | location_town = 10785 [[بەرلین]] | location_country = [[ئەڵمانیا]] | years_built = ١٩١١{{ndash}}١٩١٤ | coordinates = | current_tenants = {{hlist | بوندسڤێر | وەزارەتی بەرگریی فیدراڵیی ئەڵمانیا }} | known_for = [[مۆنۆمێنتی بەرەنگاربوونەوەی ئەڵمانی]]، ڕۆڵی لە [[پیلانی ٢٠ی تەممووز]]دا | website = {{URL|https://gdw-berlin.de}} |وێنە=Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg|لێدوان=ڕووکاری باشوور لەسەر [[کەناڵی لاندڤێر]]|ناونیشان=شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣|وڵات=[[ئەڵمانیا]]|شار=[[بەرلین]]|ماڵپەڕ={{URL|https://gdw-berlin.de}}|construction_start_date=١٩١١|completion_date=١٩١٤}} '''بەندلێربلۆک''' ({{IPA|de|ˈbɛndlɐˌblɔk|-|De-Bendlerblock.ogg}}) کۆمەڵگەیەکی تەلارسازییە لە گەڕەکی [[تیرگارتن (ناوچە)|تیرگارتن]] لە [[بەرلین|بەرلینی]] پایتەختی [[ئەڵمانیا]]، کە دەکەوێتە سەر شەقامی {{lang|de|شتاوفنبێرگ|i=no}} (کە پێشتر ناوی {{lang|de|بێندلەر}} بوو). ئەم کۆمەڵگەیە لە ساڵی ١٩١٤دا وەک بارەگای سەرەکیی چەندین نووسینگەی هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانیا ({{langx|de|Kaiserliche Marine}}) دروست کرا، و لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانیی یەکەمەوە]] وەک بارەگای وەزارەتی ڕایخسڤێر خزمەتی کرد. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[ئەڵمانیای نازی|نازییەکاندا]] بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە لەلایەن چەندین بەشی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای ڤێرماخت|i=no}} (OKW) بەکار دەهێنرا، بەتایبەتی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای سوپا}} و دەزگای هەواڵگریی {{lang|de|[[ئابڤێر]]}}.<ref name=guide>{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |title=Der Bendlerblock |trans-title=The Bendlerblock |date=August 2017 |publisher=[[Bundesministerium der Verteidigung]] (BMVg) |accessdate=15 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115182118/https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |archive-date=15 January 2019 |url-status=live |lang=de}}</ref><ref name="guide-en">{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |title=The Bendlerblock |date=March 2017 |publisher=Bundesministerium der Verteidigung (BMVg) |accessdate=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616104805/https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |archive-date=16 June 2024 |url-status=live |lang=en }}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ئەڵمانیا}} [[پۆل:ئەڵمانیا]] im92enzo4jzea7d9s1vch291rpclb97 1673653 1673652 2026-09-23T17:00:59Z DiyarKamaran 50583 1673653 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = بێندلێربلۆک | image = Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg | caption = | architectural_style = تەلارسازیی نیوکلاسیک | address = شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣ | location_town = 10785 [[بەرلین]] | location_country = [[ئەڵمانیا]] | years_built = ١٩١١{{ndash}}١٩١٤ | coordinates = | current_tenants = {{hlist | بوندسڤێر | وەزارەتی بەرگریی فیدراڵیی ئەڵمانیا }} | known_for = [[مۆنۆمێنتی بەرەنگاربوونەوەی ئەڵمانی]]، ڕۆڵی لە [[پیلانی ٢٠ی تەممووز]]دا | website = {{URL|https://gdw-berlin.de}} |وێنە=Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg|لێدوان=ڕووکاری باشوور لەسەر [[کەناڵی لاندڤێر]]|ناونیشان=شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣|وڵات=[[ئەڵمانیا]]|شار=[[بەرلین]]|ماڵپەڕ={{URL|https://gdw-berlin.de}}|construction_start_date=١٩١١|completion_date=١٩١٤}} '''بەندلێربلۆک''' ({{IPA|de|ˈbɛndlɐˌblɔk|-|}}) کۆمەڵگەیەکی تەلارسازییە لە گەڕەکی [[تیرگارتن (ناوچە)|تیرگارتن]] لە [[بەرلین|بەرلینی]] پایتەختی [[ئەڵمانیا]]، کە دەکەوێتە سەر شەقامی {{lang|de|شتاوفنبێرگ|i=no}} (کە پێشتر ناوی {{lang|de|بێندلەر}} بوو). ئەم کۆمەڵگەیە لە ساڵی ١٩١٤دا وەک بارەگای سەرەکیی چەندین نووسینگەی هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانیا ({{langx|de|Kaiserliche Marine}}) دروست کرا، و لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانیی یەکەمەوە]] وەک بارەگای وەزارەتی ڕایخسڤێر خزمەتی کرد. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[ئەڵمانیای نازی|نازییەکاندا]] بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە لەلایەن چەندین بەشی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای ڤێرماخت|i=no}} (OKW) بەکار دەهێنرا، بەتایبەتی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای سوپا}} و دەزگای هەواڵگریی {{lang|de|[[ئابڤێر]]}}.<ref name=guide>{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |title=Der Bendlerblock |trans-title=The Bendlerblock |date=August 2017 |publisher=[[Bundesministerium der Verteidigung]] (BMVg) |accessdate=15 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115182118/https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |archive-date=15 January 2019 |url-status=live |lang=de}}</ref><ref name="guide-en">{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |title=The Bendlerblock |date=March 2017 |publisher=Bundesministerium der Verteidigung (BMVg) |accessdate=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616104805/https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |archive-date=16 June 2024 |url-status=live |lang=en }}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ئەڵمانیا}} [[پۆل:ئەڵمانیا]] a6bnig4h8ejdrx8z7qjfy96jru6kby2 1674040 1673653 2026-09-24T09:30:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674040 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = بێندلێربلۆک | image = Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg | caption = | architectural_style = تەلارسازیی نیوکلاسیک | address = شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣ | location_town = 10785 [[بەرلین]] | location_country = [[ئەڵمانیا]] | years_built = ١٩١١{{ndash}}١٩١٤ | coordinates = | current_tenants = {{hlist | بوندسڤێر | وەزارەتی بەرگریی فیدراڵیی ئەڵمانیا }} | known_for = [[مۆنۆمێنتی بەرەنگاربوونەوەی ئەڵمانی]]، ڕۆڵی لە [[پیلانی ٢٠ی تەممووز]]دا | website = {{URL|https://gdw-berlin.de}} |وێنە=Berlin, Tiergarten, Reichpietschufer, Bendler-Block 02.jpg|لێدوان=ڕووکاری باشوور لەسەر [[کەناڵی لاندڤێر]]|ناونیشان=شەقامی شتاوفنبێرگ ١٣|وڵات=[[ئەڵمانیا]]|شار=[[بەرلین]]|ماڵپەڕ={{URL|https://gdw-berlin.de}}|construction_start_date=١٩١١|completion_date=١٩١٤}} '''بەندلێربلۆک''' ({{IPA|de|ˈbɛndlɐˌblɔk|-|}}) کۆمەڵگەیەکی تەلارسازییە لە گەڕەکی [[تیرگارتن (ناوچە)|تیرگارتن]] لە [[بەرلین|بەرلینی]] پایتەختی [[ئەڵمانیا]]، کە دەکەوێتە سەر شەقامی {{lang|de|شتاوفنبێرگ|i=no}} (کە پێشتر ناوی {{lang|de|بێندلەر}} بوو). ئەم کۆمەڵگەیە لە ساڵی ١٩١٤دا وەک بارەگای سەرەکیی چەندین نووسینگەی هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانیا ({{langx|de|Kaiserliche Marine}}) دروست کرا، و لە دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم|جەنگی جیهانیی یەکەمەوە]] وەک بارەگای وەزارەتی ڕایخسڤێر خزمەتی کرد. لە سەردەمی دەسەڵاتی [[ئەڵمانیای نازی|نازییەکاندا]] بە شێوەیەکی بەرچاو فراوان کرایەوە، و لە ساڵی ١٩٣٨ەوە لەلایەن چەندین بەشی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای ڤێرماخت|i=no}} (OKW) بەکار دەهێنرا، بەتایبەتی {{lang|de|فەرماندەییی باڵای سوپا}} و دەزگای هەواڵگریی {{lang|de|[[ئابڤێر]]}}.<ref name=guide>{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |title=Der Bendlerblock |trans-title=The Bendlerblock |date=August 2017 |publisher=[[Bundesministerium der Verteidigung]] (BMVg) |accessdate=15 January 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190115182118/https://www.bmvg.de/resource/blob/13572/d7dda0fb345e1bc52470f75f4c88d87c/g-03-download-der-bendlerblock-zweiter-dienstsitz-des-bundesministeriums-der-verteidigung-data.pdf |archive-date=15 January 2019 |url-status=live |lang=de}}</ref><ref name="guide-en">{{cite web |url=https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |title=The Bendlerblock |date=March 2017 |publisher=Bundesministerium der Verteidigung (BMVg) |accessdate=27 September 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240616104805/https://www.bmvg.de/resource/blob/16130/3589ce649b640e729806f89382cc0e51/g-03-the-bendlerblock-03-2017-final-data.pdf |archive-date=16 June 2024 |url-status=live |lang=en }}</ref> == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|نژیاروانی|ئەڵمانیا}} [[پۆل:ئەڵمانیا]] [[پۆل:بینا و پێکھاتەکان لە بەرلین]] drvzm0s9mvvhjb24e5u4aaykxs4lg1x 0 304367 1673676 2026-09-23T17:21:11Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ڤیلهێلم کاناریس | honorific_suffix = | image = Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg | image_size = | caption = کاناریس لە ساڵی ١٩٤٠دا | order = پێنجەمین | office = سەرۆکی [[ئابڤێر]] | term_start = ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | term_end =...»ەوە 1673676 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ڤیلهێلم کاناریس | honorific_suffix = | image = Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg | image_size = | caption = کاناریس لە ساڵی ١٩٤٠دا | order = پێنجەمین | office = سەرۆکی [[ئابڤێر]] | term_start = ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | term_end = ١٢ی شوباتی ١٩٤٤ | deputy = [[هانس ئۆستەر]] | predecessor = [[کۆنڕاد پاتسیگ]] | successor = [[گەورگ هانسن]] | birth_name = ڤیلهێلم فرانز کاناریس | birth_date = {{birth date|df=y|١٨٨٧|٠١|٠١}} | birth_place = [[ئاپلێربێک]]، دورتموند، [[پارێزگای ڤێستفالیا]]، [[شانشینی پرووسیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]] | death_date = {{death date and age|df=y|١٩٤٥|٠٤|٠٩|١٨٨٧|٠١|٠١}} | death_place = کامپی دەستبەسەرکردنی فلۆسنبوورگ، [[فلۆسنبوورگ]]، [[ئەڵمانیای نازی]]<br/>{{Coord|49.734958|12.35577|display=inline|region:DE-BY_type:landmark|name=شوێنی لەسێدارەدانی ئەندامانی پیلانی ٢٠ی تەممووز}} | death_cause = لەسێدارەدان بە هەڵواسین | resting_place = | citizenship = | party = | spouse = ئێریکا ڤاگ (١٩١٩) | children = ٢ | education = ئەکادیمیای دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی | allegiance = [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]]<br />[[کۆماری ڤایمەر]]<br />[[ئەڵمانیای نازی]]<br />[[بەرەنگاربوونی ئەڵمانی بۆ نازیزم]] | branch = {{plainlist| * [[هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی]] * ''[[ڕایخسمارینە]]'' * ''[[کریگسمارینە]]'' }} | service_years = ١٩٠٥–١٩٤٤ | rank = ئەدمیراڵ | unit = | commands = {{plainlist| * SM U-38 * SM UC-27 * SM U-47 * SM U-34 * SM UB-128 * [[کەشتیی شلێزیەن|SMS Schlesien]] * [[قەڵای سوینەموندە]] * [[ئابڤێر]]}} | battles = {{tree list}} * [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] ** [[شەڕی کۆرۆنێل]] ** [[شەڕی دوورگەکانی فۆڵکلاند]] ** [[شەڕی ماس ئا تیێرا]] * [[جەنگی جیھانیی دووەم]] {{tree list/end}} | mawards = [[خاچی ئاسنین]] (پۆلی یەکەم)<br>[[نیشانەی جەنگی ژێردەریایی]]<br>[[خاچی ئەڵمانی]] (زیو) }} '''ڤیلهێلم فرانز کاناریس''' (١ی کانونی دووەمی ١٨٨٧ – ٩ی نیسانی ١٩٤٥) ئەدمیراڵێکی ئەڵمانی و سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا (''[[ئابڤێر]]'') بوو لە ساڵانی ١٩٣٥ تا ١٩٤٤.{{sfn|Höhne|1979|p=4}} لە سەرەتادا پشتیوانی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف هیتلەر]] و [[پارتی نازی]] بوو، بەڵام لە دوای داگیرکردنی پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٣٩دا، کاناریس هەڵوێستی دژبەریانەی بەرامبەر هیتلەر وەرگرت و لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەمدا]] دەستی کرد بە ئەنجامدانی جۆرەکانی بەرەنگاریی چالاک و ناچالاک.{{sfn|Höhne|1979|p=4}} وەک سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی [[ئەڵمانیای نازی]]، لە پێگەیەکی بەهێزدا بوو بۆ بەشداری لە بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی هەوڵە جەنگییەکانی نازییەکاندا. کاتێک دۆخی جەنگەکە لە دژی ئەڵمانیا شکایەوە، کاناریس و چەندین ئەفسەری تر دژایەتییە نهێنییەکانی خۆیانیان بۆ دەسەڵاتی نازییەکان بەهێزتر کرد. تا ساڵی ١٩٤٥، کارەکانی بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی پلانەکانی لە دژی ڕژێمی نازی ئاشکرا بوون؛ لە ئەنجامدا کاناریس بە تۆمەتی «خیانەتی گەورە» لە کامپی فلۆسنبوورگدا لەسێدارە درا، ڕێک لەو کاتەی هێزەکانی هاوپەیمانان بەرەو باشووری ئەڵمانیا پێشڕەوییان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|pp=63–65}} == سەرچاوەکان == 539qzuzhjnhsxf6e11pjls21hc7kup6 1673742 1673676 2026-09-23T20:13:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673742 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ڤیلهێلم کاناریس | honorific_suffix = | image = Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg | image_size = | caption = کاناریس لە ساڵی ١٩٤٠دا | order = پێنجەمین | office = سەرۆکی [[ئابڤێر]] | term_start = ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | term_end = ١٢ی شوباتی ١٩٤٤ | deputy = [[هانس ئۆستەر]] | predecessor = [[کۆنڕاد پاتسیگ]] | successor = [[گەورگ هانسن]] | birth_name = ڤیلهێلم فرانز کاناریس | birth_date = {{birth date|df=y|١٨٨٧|٠١|٠١}} | birth_place = [[ئاپلێربێک]]، دورتموند، [[پارێزگای ڤێستفالیا]]، [[شانشینی پرووسیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]] | death_date = {{death date and age|df=y|١٩٤٥|٠٤|٠٩|١٨٨٧|٠١|٠١}} | death_place = کامپی دەستبەسەرکردنی فلۆسنبوورگ، [[فلۆسنبوورگ]]، [[ئەڵمانیای نازی]]<br/>{{Coord|49.734958|12.35577|display=inline|region:DE-BY_type:landmark|name=شوێنی لەسێدارەدانی ئەندامانی پیلانی ٢٠ی تەممووز}} | death_cause = لەسێدارەدان بە هەڵواسین | resting_place = | citizenship = | party = | spouse = ئێریکا ڤاگ (١٩١٩) | children = ٢ | education = ئەکادیمیای دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی | allegiance = [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]]<br />[[کۆماری ڤایمەر]]<br />[[ئەڵمانیای نازی]]<br />[[بەرەنگاربوونی ئەڵمانی بۆ نازیزم]] | branch = {{plainlist| * [[هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی]] * ''[[ڕایخسمارینە]]'' * ''[[کریگسمارینە]]'' }} | service_years = ١٩٠٥–١٩٤٤ | rank = ئەدمیراڵ | unit = | commands = {{plainlist| * SM U-38 * SM UC-27 * SM U-47 * SM U-34 * SM UB-128 * [[کەشتیی شلێزیەن|SMS Schlesien]] * [[قەڵای سوینەموندە]] * [[ئابڤێر]]}} | battles = {{tree list}} * [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] ** [[شەڕی کۆرۆنێل]] ** [[شەڕی دوورگەکانی فۆڵکلاند]] ** [[شەڕی ماس ئا تیێرا]] * [[جەنگی جیھانیی دووەم]] {{tree list/end}} | mawards = [[خاچی ئاسنین]] (پۆلی یەکەم)<br>[[نیشانەی جەنگی ژێردەریایی]]<br>[[خاچی ئەڵمانی]] (زیو) }} '''ڤیلهێلم فرانز کاناریس''' (١ی کانونی دووەمی ١٨٨٧ – ٩ی نیسانی ١٩٤٥) ئەدمیراڵێکی ئەڵمانی و سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا (''[[ئابڤێر]]'') بوو لە ساڵانی ١٩٣٥ تا ١٩٤٤.{{sfn|Höhne|1979|p=4}} لە سەرەتادا پشتیوانی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف هیتلەر]] و [[پارتی نازی]] بوو، بەڵام لە دوای داگیرکردنی پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٣٩دا، کاناریس هەڵوێستی دژبەریانەی بەرامبەر هیتلەر وەرگرت و لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەمدا]] دەستی کرد بە ئەنجامدانی جۆرەکانی بەرەنگاریی چالاک و ناچالاک.{{sfn|Höhne|1979|p=4}} وەک سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی [[ئەڵمانیای نازی]]، لە پێگەیەکی بەهێزدا بوو بۆ بەشداری لە بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی هەوڵە جەنگییەکانی نازییەکاندا. کاتێک دۆخی جەنگەکە لە دژی ئەڵمانیا شکایەوە، کاناریس و چەندین ئەفسەری تر دژایەتییە نهێنییەکانی خۆیانیان بۆ دەسەڵاتی نازییەکان بەهێزتر کرد. تا ساڵی ١٩٤٥، کارەکانی بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی پلانەکانی لە دژی ڕژێمی نازی ئاشکرا بوون؛ لە ئەنجامدا کاناریس بە تۆمەتی «خیانەتی گەورە» لە کامپی فلۆسنبوورگدا لەسێدارە درا، ڕێک لەو کاتەی هێزەکانی هاوپەیمانان بەرەو باشووری ئەڵمانیا پێشڕەوییان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|pp=63–65}} == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} dq1dhvft22whzrfpuolgnuf6xkzd758 1674035 1673742 2026-09-24T09:22:33Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674035 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = ڤیلهێلم کاناریس | honorific_suffix = | image = Bundesarchiv Bild 146-1979-013-43, Wilhelm Canaris.jpg | image_size = | caption = کاناریس لە ساڵی ١٩٤٠دا | order = پێنجەمین | office = سەرۆکی [[ئابڤێر]] | term_start = ١ی کانونی دووەمی ١٩٣٥ | term_end = ١٢ی شوباتی ١٩٤٤ | deputy = [[هانس ئۆستەر]] | predecessor = [[کۆنڕاد پاتسیگ]] | successor = [[گەورگ هانسن]] | birth_name = ڤیلهێلم فرانز کاناریس | birth_date = {{birth date|df=y|١٨٨٧|٠١|٠١}} | birth_place = [[ئاپلێربێک]]، دورتموند، [[پارێزگای ڤێستفالیا]]، [[شانشینی پرووسیا]]، [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]] | death_date = {{death date and age|df=y|١٩٤٥|٠٤|٠٩|١٨٨٧|٠١|٠١}} | death_place = کامپی دەستبەسەرکردنی فلۆسنبوورگ، [[فلۆسنبوورگ]]، [[ئەڵمانیای نازی]]<br/>{{Coord|49.734958|12.35577|display=inline|region:DE-BY_type:landmark|name=شوێنی لەسێدارەدانی ئەندامانی پیلانی ٢٠ی تەممووز}} | death_cause = لەسێدارەدان بە هەڵواسین | resting_place = | citizenship = | party = | spouse = ئێریکا ڤاگ (١٩١٩) | children = ٢ | education = ئەکادیمیای دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی | allegiance = [[ئیمپراتۆریەتیی ئەڵمانی]]<br />[[کۆماری ڤایمەر]]<br />[[ئەڵمانیای نازی]]<br />[[بەرەنگاربوونی ئەڵمانی بۆ نازیزم]] | branch = {{plainlist| * [[هێزی دەریاییی ئیمپراتۆریی ئەڵمانی]] * ''[[ڕایخسمارینە]]'' * ''[[کریگسمارینە]]'' }} | service_years = ١٩٠٥–١٩٤٤ | rank = ئەدمیراڵ | unit = | commands = {{plainlist| * SM U-38 * SM UC-27 * SM U-47 * SM U-34 * SM UB-128 * [[کەشتیی شلێزیەن|SMS Schlesien]] * [[قەڵای سوینەموندە]] * [[ئابڤێر]]}} | battles = {{tree list}} * [[جەنگی جیهانیی یەکەم]] ** [[شەڕی کۆرۆنێل]] ** [[شەڕی دوورگەکانی فۆڵکلاند]] ** [[شەڕی ماس ئا تیێرا]] * [[جەنگی جیھانیی دووەم]] {{tree list/end}} | mawards = [[خاچی ئاسنین]] (پۆلی یەکەم)<br>[[نیشانەی جەنگی ژێردەریایی]]<br>[[خاچی ئەڵمانی]] (زیو) }} '''ڤیلهێلم فرانز کاناریس''' (١ی کانونی دووەمی ١٨٨٧ – ٩ی نیسانی ١٩٤٥) ئەدمیراڵێکی ئەڵمانی و سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی ئەڵمانیا (''[[ئابڤێر]]'') بوو لە ساڵانی ١٩٣٥ تا ١٩٤٤.{{sfn|Höhne|1979|p=4}} لە سەرەتادا پشتیوانی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف هیتلەر]] و [[پارتی نازی]] بوو، بەڵام لە دوای داگیرکردنی پۆڵەندا لە ساڵی ١٩٣٩دا، کاناریس هەڵوێستی دژبەریانەی بەرامبەر هیتلەر وەرگرت و لە سەردەمی [[جەنگی جیھانیی دووەم|جەنگی جیهانیی دووەمدا]] دەستی کرد بە ئەنجامدانی جۆرەکانی بەرەنگاریی چالاک و ناچالاک.{{sfn|Höhne|1979|p=4}} وەک سەرۆکی دەزگای هەواڵگریی سەربازیی [[ئەڵمانیای نازی]]، لە پێگەیەکی بەهێزدا بوو بۆ بەشداری لە بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی هەوڵە جەنگییەکانی نازییەکاندا. کاتێک دۆخی جەنگەکە لە دژی ئەڵمانیا شکایەوە، کاناریس و چەندین ئەفسەری تر دژایەتییە نهێنییەکانی خۆیانیان بۆ دەسەڵاتی نازییەکان بەهێزتر کرد. تا ساڵی ١٩٤٥، کارەکانی بەرەنگاربوونەوە و تێکدانی پلانەکانی لە دژی ڕژێمی نازی ئاشکرا بوون؛ لە ئەنجامدا کاناریس بە تۆمەتی «خیانەتی گەورە» لە کامپی فلۆسنبوورگدا لەسێدارە درا، ڕێک لەو کاتەی هێزەکانی هاوپەیمانان بەرەو باشووری ئەڵمانیا پێشڕەوییان دەکرد.{{sfn|Bassett|2011|pp=63–65}} == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٨٨٧]] [[پۆل:مردووانی ١٩٤٥]] [[پۆل:دژە جوولەکەکان لە ئەڵمانیا]] sfu8oy57q5qz98rkqcxewa3q2ely0ew 0 304368 1673687 2026-09-23T17:51:26Z DiyarKamaran 50583 پەڕەی دروست کرد بە «پەڕگە:Civilian_Photo_Technicians_(in_back_of_jeep)_working_for_Counter_Intelligence_Corps,_are_accounted_for_by_Captain..._-_NARA_-_198977.tif|alt=تەکنیککارانی وێنەگریی مەدەنی (لە پشتی جیپەکەدا) کە بۆ فەیلەقی دژەهەواڵگری کاریان دەکرد، لە بازگەیەکدا لە پۆتسدامی ئەڵمانیا لە ١٤ی تەممووزی ١٩٤٥ پشکنینیان بۆ دەکر...»ەوە 1673687 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Civilian_Photo_Technicians_(in_back_of_jeep)_working_for_Counter_Intelligence_Corps,_are_accounted_for_by_Captain..._-_NARA_-_198977.tif|alt=تەکنیککارانی وێنەگریی مەدەنی (لە پشتی جیپەکەدا) کە بۆ فەیلەقی دژەهەواڵگری کاریان دەکرد، لە بازگەیەکدا لە پۆتسدامی ئەڵمانیا لە ١٤ی تەممووزی ١٩٤٥ پشکنینیان بۆ دەکرێت|وێنۆک|تەکنیککارانی وێنەگریی مەدەنی (لە پشتی جیپەکەدا) کە بۆ فەیلەقی دژەهەواڵگری کاریان دەکرد، لە بازگەیەکدا لە [[پۆتسدام|پۆتسدامی]] ئەڵمانیا لە ١٤ی تەممووزی ١٩٤٥ پشکنینیان بۆ دەکرێت]] '''دژەهەواڵگری''' و لقی سەرەکیی خۆی کە '''دژەسیخوڕی'''یە، بریتیین لە کۆمەڵە چالاکییەک کە ئامانجیان پاراستنی [[دەزگای ھەواڵگری|بەرنامەی هەواڵگریی]] دامەزراوەیەکە لە دەزگای هەواڵگریی دژبەر.<ref>{{Cite book|title=Thwarting Enemies at Home and Abroad: How to be a Counterintelligence Officer|last=Johnson|first=William|publisher=Georgetown University Press|year=2009|location=Washington DC|pages=2}}</ref> ئەم کارە کۆکردنەوەی زانیاری و ئەنجامدانی چالاکی دەگرێتەوە بۆ ڕێگریکردن لە [[سیخوڕی]]، [[تێکدان کاری|تێکدانکاری]]، [[تیرۆرکردن]] یان هەر چالاکییەکی تری هەواڵگری کە لەلایەن هێز، ڕێکخراو یان کەسانی بیانییەوە ئەنجام دەدرێت. زۆرێک لە وڵاتان چەندین ڕێکخراوی جیاوازیان هەیە کە جەخت لەسەر لایەنە جیاوازەکانی دژەهەواڵگری دەکەنەوە، وەک ناوخۆیی، نێودەوڵەتی، و [[دژەتیرۆر]]. هەندێک دەوڵەت وەک بەشێک لە پێکهاتەی [[پۆلیس]] ڕێکی دەخەن، وەک [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] (FBI) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان؛ هەندێکی تر دامەزراوەی سەربەخۆ دروست دەکەن، وەک [[ئێم ئای ٥]] (MI5) لە بەریتانیا؛ و هەندێک وڵاتیش هەردوو بەشی هەواڵگری و دژەهەواڵگری لەژێر چەتری یەک دەزگادا کۆ دەکەنەوە، وەک [[دەزگای هەواڵگریی ئاسایشی کەنەدی]] (CSIS).<ref>{{cite book|author=Philip H.J. Davies|url=https://books.google.com/books?id=D3KIwYA_QyAC|title=Intelligence and Government in Britain and the United States: A Comparative Perspective|publisher=ABC-CLIO|year=2012|isbn=9781440802812}}</ref> == سەرچاوەکان == 7e23fhkyd909j8mbt5r6vm6672899t7 1673740 1673687 2026-09-23T20:12:45Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1673740 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Civilian_Photo_Technicians_(in_back_of_jeep)_working_for_Counter_Intelligence_Corps,_are_accounted_for_by_Captain..._-_NARA_-_198977.tif|alt=تەکنیککارانی وێنەگریی مەدەنی (لە پشتی جیپەکەدا) کە بۆ فەیلەقی دژەهەواڵگری کاریان دەکرد، لە بازگەیەکدا لە پۆتسدامی ئەڵمانیا لە ١٤ی تەممووزی ١٩٤٥ پشکنینیان بۆ دەکرێت|وێنۆک|تەکنیککارانی وێنەگریی مەدەنی (لە پشتی جیپەکەدا) کە بۆ فەیلەقی دژەهەواڵگری کاریان دەکرد، لە بازگەیەکدا لە [[پۆتسدام|پۆتسدامی]] ئەڵمانیا لە ١٤ی تەممووزی ١٩٤٥ پشکنینیان بۆ دەکرێت]] '''دژەهەواڵگری''' و لقی سەرەکیی خۆی کە '''دژەسیخوڕی'''یە، بریتیین لە کۆمەڵە چالاکییەک کە ئامانجیان پاراستنی [[دەزگای ھەواڵگری|بەرنامەی هەواڵگریی]] دامەزراوەیەکە لە دەزگای هەواڵگریی دژبەر.<ref>{{Cite book|title=Thwarting Enemies at Home and Abroad: How to be a Counterintelligence Officer|last=Johnson|first=William|publisher=Georgetown University Press|year=2009|location=Washington DC|pages=2}}</ref> ئەم کارە کۆکردنەوەی زانیاری و ئەنجامدانی چالاکی دەگرێتەوە بۆ ڕێگریکردن لە [[سیخوڕی]]، [[تێکدان کاری|تێکدانکاری]]، [[تیرۆرکردن]] یان هەر چالاکییەکی تری هەواڵگری کە لەلایەن هێز، ڕێکخراو یان کەسانی بیانییەوە ئەنجام دەدرێت. زۆرێک لە وڵاتان چەندین ڕێکخراوی جیاوازیان هەیە کە جەخت لەسەر لایەنە جیاوازەکانی دژەهەواڵگری دەکەنەوە، وەک ناوخۆیی، نێودەوڵەتی، و [[دژەتیرۆر]]. هەندێک دەوڵەت وەک بەشێک لە پێکهاتەی [[پۆلیس]] ڕێکی دەخەن، وەک [[دەزگای لێکۆڵینەوەی فیدراڵی]] (FBI) لە ویلایەتە یەکگرتووەکان؛ هەندێکی تر دامەزراوەی سەربەخۆ دروست دەکەن، وەک [[ئێم ئای ٥]] (MI5) لە بەریتانیا؛ و هەندێک وڵاتیش هەردوو بەشی هەواڵگری و دژەهەواڵگری لەژێر چەتری یەک دەزگادا کۆ دەکەنەوە، وەک [[دەزگای هەواڵگریی ئاسایشی کەنەدی]] (CSIS).<ref>{{cite book|author=Philip H.J. Davies|url=https://books.google.com/books?id=D3KIwYA_QyAC|title=Intelligence and Government in Britain and the United States: A Comparative Perspective|publisher=ABC-CLIO|year=2012|isbn=9781440802812}}</ref> == سەرچاوەکان == {{بێپۆل|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٢٦}} 8onuofb7r1l463vbagr0bi9agyeep6e 3 304369 1673697 2026-09-23T19:04:25Z Sakura emad 42467 ھۆشداری: دەستکاریکردنی شێوێنەر. 1673697 wikitext text/x-wiki == ئەیلوولی 2,026 == [[پەڕگە:Information orange.svg|25px|alt=Information icon]] تکایە دەست لە ئەنجامدانی دەستکاریی نەرێنی، وەک ئەوەی لە [[:زمانی کوردی]] ئەنجامت داوە، ڕاگرە. دەستکارییەکانت وا دەردەکەون کە [[ویکیپیدیا:خراپکاری|ڕووخێنەر]] بن و [[ویکیپیدیا:گەڕاندنەوە|گەڕێندراونەتەوە]]. ئەگەر حەزتکرد تاقیکردنەوە بکەیت، تکایە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|خۆڵەپەتانێ]] بەکار ببە. خراپکارییە دووبارەکان لەوانەیە ببێتە ھۆی [[ویکیپیدیا:سیاسەتی بەربەستن|لەدەستدانی مافی دەستکاریکردن]]. سوپاس.<!-- Template:uw-vandalism2 --> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٩:٠٤، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 66h4pob267xdylnxwuj009x4rd37gh3 3 304370 1673789 2026-09-23T22:31:56Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1673789 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] _{[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]} ٢٢:٣١، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) e0eb5tl3oaxmnbks1b941ilbslpfrea 0 304371 1673863 2026-09-23T23:54:56Z Bilalinfo 57400 پەڕەی دروست کرد بە «{{Infobox film|name=لێکۆڵەری بەڕێکەوت|image=The_Accidental_Detective-poster.jpg|alt=|caption=پۆستەری پەخشکردن لە سینەماکاندا|native_name={{Infobox Korean film name|hangul=^탐정: 더 비기닝|hanja=探偵: 더 비기닝}}|director=کیم جونگ-ھوون|producer=|writer=کیم جونگ-ھوون|screenplay=|story=|based_on=|starring=کوان سانگ-وو _ سونگ دۆنگ-ئیل|narrator=|music=|ci...»ەوە 1673863 wikitext text/x-wiki {{Infobox film|name=لێکۆڵەری بەڕێکەوت|image=The_Accidental_Detective-poster.jpg|alt=|caption=پۆستەری پەخشکردن لە سینەماکاندا|native_name={{Infobox Korean film name|hangul=^탐정: 더 비기닝|hanja=探偵: 더 비기닝}}|director=کیم جونگ-ھوون|producer=|writer=کیم جونگ-ھوون|screenplay=|story=|based_on=|starring=کوان سانگ-وو _ سونگ دۆنگ-ئیل|narrator=|music=|cinematography=|editing=|studio=Cree Pictures|distributor=سی جەی ئینتەرتێنمنت|released={{film date|2015|9|24|South Korea}}|runtime=١٠٤ خولەک|country={{KOR}}|language=کۆری|budget=|gross={{USD|17.6 million}}<ref>{{cite web |title=The Accidental Detective (2015) |url=https://www.the-numbers.com/movie/Accidental-Detective-The-(Korea)#tab=international |accessdate=2024-04-04 |website=The Numbers |archive-date=2024-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240404075035/https://www.the-numbers.com/movie/Accidental-Detective-The-(Korea)#tab=international |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web|url= http://www.filmbiz.asia/news/intern-climbs-ladder-at-south-korea-box-office|title= Intern climbs ladder at South Korea box office|author= Kevin Ma|date= October 5, 2015|accessdate= October 5, 2015|work= [[Film Business Asia]]|url-status= dead|archive-url= https://web.archive.org/web/20160304075012/http://www.filmbiz.asia/news/intern-climbs-ladder-at-south-korea-box-office|archive-date= March 4, 2016}}</ref>}} '''''لێکۆڵەری بەڕێکەوت''''' ({{langx|ko|탐정: 더 비기닝}}) فیلمێکی [[کۆمیدیای ئەکشن|کۆمیدیای ئاکشنی]] [[کۆریای باشوور|کۆریای باشوورە]] لە ساڵی ٢٠١٥، لە دەرھێنانی کیم جونگ-ھوونە. فیلمەکە لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە. ناوەڕۆکی سەرەکیی فیلمەکە تا ڕادەیەک لە فیلمی ''نامۆکانی ناو شەمەندەفەر'' وەرگیراوە.<ref>{{cite web |date=24 August 2015 |url=https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/09/386_185464.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925091011/https://www.koreatimes.co.kr/www/news/culture/2015/09/386_185464.html |archive-date=25 September 2015 |website=[[The Korea Times]] |title=Actor Kwon Sang-woo felt most like self in ''Accidental Detective'' |accessdate=20 September 2015 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.koreanfilm.or.kr/eng/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=4234&mode=VIEW |archive-url=https://web.archive.org/web/20211203092917/http://www.koreanfilm.or.kr/jsp/news/news.jsp?blbdComCd=601006&seq=4234&mode=VIEW |archive-date=2021-12-03 |access-date=2017-04-02 |title=KWON Sang-woo and SUNG Dong-il Return for ACCIDENTAL DETECTIVE |url-status=live}}</ref> بەشێکی تری فیلمەکە بە ناوی ''لێکۆڵەری بەڕێکەوت ٢''بەرھەم ھێنراوە و لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٨ بڵاوکرایەوە. == چیرۆک == پیاوێکی ئاسایی کە خولیایی لێکۆڵینەوەی هەیە لە دۆسییە تاوانکارییەکان، بە ڕێکەوت خۆی لە ناو کێشەیەکی کوشتنی پڕ لە نهێنی دەبینێتەوە، لەگەڵ پۆلیسێکی خانەنشین بوو، دەست بە دۆزینەوەی ڕاستییەکان دەکەن، بەڵام لەگەڵ هەر هەنگاوێکدا نزیکتر دەبنەوە لە تاوانێکی گەورەتر == کاست == * کوان سانگ-وو لە ڕۆڵی کانگ دای-مان * سونگ دۆنگ-ئیل لە ڕۆڵی نۆھ تای-سو * سۆ یۆنگ-ھی لە ڕۆڵی می-ئۆک (ژنی دای-مان) * [[لی ئیل-ھوا]] لە ڕۆڵی ژنی نۆھ * پارک ھای-جون لە ڕۆڵی جون-سو * لی سونگ-جون لە ڕۆڵی کیم کۆنگ-گیو * جۆ بپک-ڕای لە ڕۆڵی لی یو-نۆ * کوان-ھیۆک لە ڕۆڵی ھان تای-ووۆنگ * یون کیۆنگ-ھۆ لە ڕۆڵی دەستگیرۆش ما == سەرچاوەکان == <references /> == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|tt5031892|The Accidental Detective}} 2rh2g2ufn4704bhuxtfd64h5bejju9e 3 304372 1673870 2026-09-24T00:45:57Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1673870 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) 038wa42frpa8tlxysk6wwdkbzbn3pq0 3 304373 1673978 2026-09-24T06:14:32Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1673978 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٠٦:١٤، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) iy02hiezgskpdwcp8bpun1b1a7604rb 0 304374 1673980 2026-09-24T07:14:01Z Yawar Sami Ahmad 79310 دروستکردنی وتار. 1673980 wikitext text/x-wiki لە کۆمەڵگەی کوردیدا، دیاردەی تێکەڵکردنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە بیانییەکان بە شێوەیەکی نا ئاسایی پەرەی سەندووە؛ ئەمەش وا دەکات نەوە دوای نەوە بەکارهێنانی زمانی کوردیی ڕەسەن لاوازتر ببێت. ئەو کەسانەی ئەم کارە دەکەن، دەتوانرێت بەسەر دوو بەرەی سەرەکی دابەش بکرێن: '''بەرەی یەکەم: ئەوانەی بە ئاگاییەوە زمانەکە تێکەڵ دەکەن''' ئەو کەسانەی بە ئەنقەست ڕستەکانیان بە وشەی بیانی دەڕازێننەوە، هۆکارەکە لە کەموکورتیی زمانی کوردی نییە؛ چونکە کوردی زمانێکی دەوڵەمەندە و توانای دەربڕینی بیر و واتا جۆراوجۆرەکان هەیە. بەڵکو، لە هەندێک بارودۆخدا، کاتێک چەند وشەیەکی بیانی دەهێنن و تێکەڵی ئاخاوتنی خۆیان دەکەن، وا هەست دەکەن کە کەسێکی داناتر، ڕۆشنبیرتر، یان شارستانی‌ترن. ئەم ڕەفتارە لە هەندێک دۆخدا پەیوەندی بە هەستی خۆبەکەمزانین و کەمبوونی باوەڕ بە زمانی دایکییەوە هەبێت. هەر ئەم هەستەش دەتوانێت وایان لێ بکات زمانی دایکی خۆیان بە هەند وەرنەگرن و بەهای ناسنامەی زمانیی خۆیان کەم ببینن. زانینی زمانی بیانی شارەزاییەکی بەنرخە، بەڵام تێکەڵکردنی لەگەڵ زمانی ڕەسەنی خۆت نیشانەی شارەزایی نییە؛ بەڵکو دەتوانێت نیشانەی کەمبوونی باوەڕ بە زمانی دایکی بێت. دڵنیابن، ئاخاوتن و نووسین بە زمانی کوردیی ڕوون و ڕەسەن، دەتوانێت جوانی و توانای دەربڕینی زمانەکەمان زیاتر پیشان بدات. '''بەرەی دووەم: ئەوانەی بێئاگایانە زمانەکە تێکەڵ دەکەن''' ئەم بەرەیەش بەسەر دوو بەشی سەرەکی دابەش دەبێت: '''بەشی یەکەم: بەهۆی مێژووەوە''' بەهۆی مێژووی داگیرکاری و کاریگەرییە مێژووییەکان، زمانەکانی وەک عەرەبی، فارسی و تورکی لە ماوەیەکی درێژدا بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەریان لەسەر دامودەزگاکان، خوێندن و ئاخاوتنی ڕۆژانەی کوردی هەبووە. ئەم کاریگەرییە درێژخایەنە وای کردووە گەلێک وشەی ناڕەسەن ببنە بەشێک لە نووسین و ئاخاوتنی ڕۆژانەمان و تەنانەت وەک وشەی کوردی سەیر بکرێن، بەبێ ئەوەی هەستی پێ بکەین یان سەرچاوەی ڕاستەقینەیان بزانین. '''بەشی دووەم: بەهۆی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە''' بڵاوبوونەوەی هۆکارە نوێکانی ڕاگەیاندن و تۆڕە جیهانییەکان، بە تایبەتی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، وای کردووە وشەی ڕۆژئاوایی و ئینگلیزییەکان بە شێوەیەکی بێئاگایانە بێنە ناو نووسین و ئاخاوتنی ڕۆژانەمان. جیاوازیی ئەم بەشە لەگەڵ وشە مێژووییەکان ئەوەیە کە زۆرجار ناسینەوە و جیاکردنەوەی وشە نوێ و بیانییەکان ئاسانترە؛ چونکە بەشێکی زۆریان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە میدیای نوێ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە دێن. '''پەیامی کۆتایی''' داوام لە هەموو هاووڵاتییان ئەوەیە کە بۆ هەر وشەیەکی بیانی کە بەکاری دەهێنن، بەدوای مانا و هاوتای کوردییەکەیدا بگەڕێن؛ جا لە ڕێگەی فەرهەنگە باوەڕپێکراوەکانەوە بێت یان هۆکارە نوێیەکان، وەک زیرەکیی دەستکرد، بۆ دۆزینەوە و تێگەیشتن لە واتای وشەکە بەکاربهێنن. ئەمە دەتوانێت هێواش هێواش یارمەتیمان بدات بگەڕێینەوە سەر ڕەسەنایەتیی زمانی خۆمان. هاوکات، داواکارم لە دایک و باوکان کە منداڵەکانیان بە خۆشەویستیی نیشتمان و بەهادان بە زمانی کوردی و بەکارهێنانی وشە ڕەسەنەکان پەروەردە بکەن. زمانی کوردی یەکێکە لە گرنگترین بنەماکانی ناسنامەی نەتەوەییمان؛ با بە شانازییەوە بیپارێزین و بە نەوەکانی داهاتووشی بگەیەنین. qqxzh2ii24l9qb064tfvsj9fv4prh9q 1674093 1673980 2026-09-24T11:56:10Z مامۆستا 39489 تاگی سڕینەوەی خێرا 1674093 wikitext text/x-wiki {{سخ| نائینسایکلۆپیدیایی}} لە کۆمەڵگەی کوردیدا، دیاردەی تێکەڵکردنی زمانی کوردی لەگەڵ زمانە بیانییەکان بە شێوەیەکی نا ئاسایی پەرەی سەندووە؛ ئەمەش وا دەکات نەوە دوای نەوە بەکارهێنانی زمانی کوردیی ڕەسەن لاوازتر ببێت. ئەو کەسانەی ئەم کارە دەکەن، دەتوانرێت بەسەر دوو بەرەی سەرەکی دابەش بکرێن: '''بەرەی یەکەم: ئەوانەی بە ئاگاییەوە زمانەکە تێکەڵ دەکەن''' ئەو کەسانەی بە ئەنقەست ڕستەکانیان بە وشەی بیانی دەڕازێننەوە، هۆکارەکە لە کەموکورتیی زمانی کوردی نییە؛ چونکە کوردی زمانێکی دەوڵەمەندە و توانای دەربڕینی بیر و واتا جۆراوجۆرەکان هەیە. بەڵکو، لە هەندێک بارودۆخدا، کاتێک چەند وشەیەکی بیانی دەهێنن و تێکەڵی ئاخاوتنی خۆیان دەکەن، وا هەست دەکەن کە کەسێکی داناتر، ڕۆشنبیرتر، یان شارستانی‌ترن. ئەم ڕەفتارە لە هەندێک دۆخدا پەیوەندی بە هەستی خۆبەکەمزانین و کەمبوونی باوەڕ بە زمانی دایکییەوە هەبێت. هەر ئەم هەستەش دەتوانێت وایان لێ بکات زمانی دایکی خۆیان بە هەند وەرنەگرن و بەهای ناسنامەی زمانیی خۆیان کەم ببینن. زانینی زمانی بیانی شارەزاییەکی بەنرخە، بەڵام تێکەڵکردنی لەگەڵ زمانی ڕەسەنی خۆت نیشانەی شارەزایی نییە؛ بەڵکو دەتوانێت نیشانەی کەمبوونی باوەڕ بە زمانی دایکی بێت. دڵنیابن، ئاخاوتن و نووسین بە زمانی کوردیی ڕوون و ڕەسەن، دەتوانێت جوانی و توانای دەربڕینی زمانەکەمان زیاتر پیشان بدات. '''بەرەی دووەم: ئەوانەی بێئاگایانە زمانەکە تێکەڵ دەکەن''' ئەم بەرەیەش بەسەر دوو بەشی سەرەکی دابەش دەبێت: '''بەشی یەکەم: بەهۆی مێژووەوە''' بەهۆی مێژووی داگیرکاری و کاریگەرییە مێژووییەکان، زمانەکانی وەک عەرەبی، فارسی و تورکی لە ماوەیەکی درێژدا بە شێوەیەکی بەرچاو کاریگەریان لەسەر دامودەزگاکان، خوێندن و ئاخاوتنی ڕۆژانەی کوردی هەبووە. ئەم کاریگەرییە درێژخایەنە وای کردووە گەلێک وشەی ناڕەسەن ببنە بەشێک لە نووسین و ئاخاوتنی ڕۆژانەمان و تەنانەت وەک وشەی کوردی سەیر بکرێن، بەبێ ئەوەی هەستی پێ بکەین یان سەرچاوەی ڕاستەقینەیان بزانین. '''بەشی دووەم: بەهۆی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە''' بڵاوبوونەوەی هۆکارە نوێکانی ڕاگەیاندن و تۆڕە جیهانییەکان، بە تایبەتی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان، وای کردووە وشەی ڕۆژئاوایی و ئینگلیزییەکان بە شێوەیەکی بێئاگایانە بێنە ناو نووسین و ئاخاوتنی ڕۆژانەمان. جیاوازیی ئەم بەشە لەگەڵ وشە مێژووییەکان ئەوەیە کە زۆرجار ناسینەوە و جیاکردنەوەی وشە نوێ و بیانییەکان ئاسانترە؛ چونکە بەشێکی زۆریان بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ لە میدیای نوێ و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە دێن. '''پەیامی کۆتایی''' داوام لە هەموو هاووڵاتییان ئەوەیە کە بۆ هەر وشەیەکی بیانی کە بەکاری دەهێنن، بەدوای مانا و هاوتای کوردییەکەیدا بگەڕێن؛ جا لە ڕێگەی فەرهەنگە باوەڕپێکراوەکانەوە بێت یان هۆکارە نوێیەکان، وەک زیرەکیی دەستکرد، بۆ دۆزینەوە و تێگەیشتن لە واتای وشەکە بەکاربهێنن. ئەمە دەتوانێت هێواش هێواش یارمەتیمان بدات بگەڕێینەوە سەر ڕەسەنایەتیی زمانی خۆمان. هاوکات، داواکارم لە دایک و باوکان کە منداڵەکانیان بە خۆشەویستیی نیشتمان و بەهادان بە زمانی کوردی و بەکارهێنانی وشە ڕەسەنەکان پەروەردە بکەن. زمانی کوردی یەکێکە لە گرنگترین بنەماکانی ناسنامەی نەتەوەییمان؛ با بە شانازییەوە بیپارێزین و بە نەوەکانی داهاتووشی بگەیەنین. inuyrurilkomreb0lcp827lctdmesja 0 304375 1673987 2026-09-24T07:34:53Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1673987 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | abovestyle = background:#DEB887; | subheader = ناوچەی دێرینی ئاناتۆلیا | above = بیتینیا (Βιθυνία) | image = [[پەڕگە:Bithynian Kingdom.png|300px]] | caption = شانشینی بیتینیا لە کۆتایی سەردەمی دەسەڵاتی پڕووسیاسی یەکەم (١٨٢ پ.ز). | label1 = شوێن | data1 = باکووری [[ئاناتۆلیا]]، [[تورکیا]]ی ئێستا | label2 = ماوەی بوونی دەوڵەت | data2 = ٢٩٧–٧٤ پ.ز | label4 = پایتەختە مێژووییەکان | data4 = نیکۆمیدیا ([[ئیزمیت]])، نیسیا (ئیزنیک) | label5 = پارێزگای ڕۆمانی | data5 = بیتینیا | data8 = [[پەڕگە:Asia Minor in the Greco-Roman period - general map - regions and main settlements.jpg|وێنۆک|300px|شوێنی بیتینیا لەنێو [[ئاسیای بچووک]]/[[ئاناتۆلیا]]]] }} [[پەڕگە:Roman Empire - Bythinia et Pontus (125 AD).svg|وێنۆک|300px|بیتینیا و پۆنتۆس وەک پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لە ساڵی ١٢٥ی زایینی]] '''بیتینیا''' (بە [[گریکی کوەینە]]: Βιθυνία) ناوچەیەکی جوگرافییە لە باکووری ڕۆژاوای [[ئاسیای بچووک]] (لە [[تورکیا]]ی ئەمڕۆدا)، کە ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای مەڕمەڕە]]، [[بۆسفۆر]] و [[دەریای ڕەش]]. لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ میسیا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە بەدرێژایی کەناری دەریای ڕەش لەگەڵ پافلاگۆنیا، و لە باشووری ڕۆژھەڵاتیشەوە بەرەو ناوەوەی ئاسیای بچووک لەگەڵ [[فەریگیا]] ھاوسنوورە. شانشینی بیتینیا لە [[سەردەمی ھێلینیستی]]دا لە سەدەی سێیەمی پێش زایینەوە شانشینێکی سەربەخۆ بوو. نیکۆمیدیای پایتەختی لە ساڵی ٢٦٤ی پ.ز لەسەر شوێنەواری شاری کۆنی ئاستاکۆس لەلایەن نیکۆمیدیسی یەکەمەوە بنیات نرایەوە. بیتینیا لە ساڵی ٧٤ی پ.ز بەپێی وەسیەتنامەیەک بەخشرایە [[کۆماری ڕۆمانی]]، و لەگەڵ ناوچەی پۆنتۆس یەکی گرت و بوو بە پارێزگای بیتینیا و پۆنتۆس. لە سەدەی حەوتەمی زایینیدا، ناوچەکە خرایە نێو تێمای ئۆپسیکیۆنی بیزەنتییەوە. لە سەدەی سێزدەھەمدا بوو بە ناوچەیەکی سنووری لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]]، و لە کۆتاییدا لە نێوان ساڵانی ١٣٢٥ بۆ ١٣٣٣ لە گەمارۆدانی نیکۆمیدیادا لەلایەن تورکە عوسمانییەکانەوە داگیر کرا. == خەسڵەت == چەندین شاری گەورە لەسەر کەناراوە بەپیتەکانی پرۆپۆنتیس (کە ئێستا بە [[دەریای مەڕمەڕە]] ناسراوە) ھەڵکەوتبوون، لەوانە: نیکۆمیدیا، خالسیدۆن، سیۆس و ئاپامیا. ھەروەھا بیتینیا شاری نیسیای لەخۆ دەگرت، کە بە شوێنی لەدایکبوونی باوەڕنامەی نیسیا ناسراوە. بەپێی گێڕانەوەی [[سترابۆ]]، بیتینیا لە لای ڕۆژھەڵاتەوە بە ڕووباری سانگاریۆس (ڕووباری ساکاریای ئەمڕۆ) سنووردار بوو، بەڵام دابەشکارییە باوەکە سنوورەکەی تا بیلاسیۆس (ڕووباری فیلیۆس) درێژ دەکردەوە کە لە پافلاگۆنیای جیا دەکردەوە، بەمەش ئەو ناوچەیەی دەگرتەوە کە ماریاندینییەکانی تێدا دەژیان. بۆچوونێکی کەمتر باویش پێی وایە کە ڕووباری پارتینیۆس (ڕووباری بارتنی ئەمڕۆ) سنووری ڕۆژھەڵاتی بیتینیا بووە. لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاواوە بە ڕووباری ڕینداکۆس لە میسیا جیا دەکرایەوە و لە باشووریشەوە دەگەیشتە [[فەریگیا]] و گالاتیا.<ref name="Chisholm1911p12">{{EB1911 |wstitle = Bithynia |volume = 4 |pages = 12–13 }}</ref> ناوچەکە بە چیا و دارستان داپۆشرابوو، بەڵام دۆڵ و کەناراوەکانی لە ڕادەبەدەر بەپیت بوون. گرنگترین زنجیرەچیا بریتی بوو لە ئۆڵیمپۆسی میسی یان بیسنی (کە بەرزییەکەی ٢،٥٠٠ مەترە)، کە بەسەر پرۆسادا (شاری [[بورسا]]ی ئەمڕۆ) دەڕوانێت و بە ڕوونی لە شوێنێکی دووریشەوە وەکوو [[ئەستەمبوڵ]] (١١٠ کم) دەبینرێت. لوتکەکانی زۆربەی مانگەکانی ساڵ بە بەفر داپۆشراون.<ref name="Chisholm1911p12" /> لە ڕۆژھەڵاتی ئەم چیاوە، زنجیرەکە بۆ زیاتر لە ١٦٠ کم درێژ دەبێتەوە، لە ساکاریاوە تا پافلاگۆنیا. ئەو دەشتاییە بەرفراوانەی بەرەو ڕۆژاوا تا کەنارەکانی [[بۆسفۆر]] دەڕوات، ھەرچەندە گردە و بە دارستان داپۆشراوە (ئەمڕۆ لە تورکیادا بە ''Ağaç Denizi'' یان «دەریای دارەکان» ناسراوە)، بەڵام ھیچ زنجیرەچیایەکی پێدا تێناپەڕێت. کەناری ڕۆژاوای دوو کەنداوی قووڵی تێدایە: کەنداوی باکووری، کەنداوی ئاستاکۆسە (کەنداوی ئیزمیتی ئەمڕۆ)، کە ٦٠ بۆ ٨٠ کم بەرەو ناوەوە تا دەگاتە نیکۆمیدیا ([[ئیزمیت]]ی ئەمڕۆ) دەڕوات و بە [[باریکە]]یەکی تەنیا نزیکەی ٤٠ کم لە [[دەریای ڕەش]] جیا دەبێتەوە؛ کەنداوی دووەمیش کەنداوی سیۆسە (کەنداوی گێملیکی ئەمڕۆ)، کە درێژییەکەی نزیکەی ٤٠ کم دەبێت. لە کۆتایی دووەمیاندا شارۆچکەی بچووکی سیۆس (گێملیکی ئەمڕۆ) لە دەمی دۆڵێکدا ھەڵکەوتبوو کە دەگەیشتە دەریاچەی ئاسکانیا (دەریاچەی ئیزنیک)، کە شاری نیسیا لەسەری بنیاد نرابوو.<ref name="Chisholm1911p12" /> ڕووبارە سەرەکییەکان بریتی بوون لە: سانگاریۆس، کە لە باشوورەوە بەرەو باکوور بە پارێزگاکەدا تێدەپەڕی؛ ڕینداکۆس، کە لە میسیای جیا دەکردەوە؛ و بیلاسیۆس، کە لە ئالاداغەوە ھەڵدەقوڵا لە دووریی نزیکەی ٨٠ کم لە دەریاوە، و دوای تێپەڕبوونی بەلای [[بۆڵو]]ی ئەمڕۆدا (شاری دێرینی بیسنیۆن/کلاودیۆپۆلیس) دەڕژایە ناو دەریای ڕەشەوە، لە نزیک وێرانەکانی شاری دێرینی تیۆم، نزیکەی ٦٥ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھێراکلیای پۆنتیکا (کارادەنیز ئێرێگلیی ئەمڕۆ)، بە درێژایی ڕێڕەوەکەی زیاتر لە ١٦٠ کم بوو. دۆڵەکانی بەرەو دەریای ڕەش پڕ بوون لە دارمیوەی جۆراوجۆر، وەک پڕتەقاڵ، لە کاتێکدا دۆڵی سانگاریۆس و دەشتەکانی نزیک پرۆسا و نیسیا زۆر بەپیت بوون و بە چڕی کاری کشتوکاڵییان تێدا دەکرا. باخە فراوانەکانی داری [[توو]] ئەو ئاوریشمەیان دابین دەکرد کە پرۆسا لە مێژەوە پێی ناوبانگی دەرکردبوو و لەوێ بە قەبارەیەکی گەورە بەرھەم دەھێنرا.<ref name="Chisholm1911p12" /> == مێژوو == [[پەڕگە:15th century map of Turkey region.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی سەدەی ١٥ کە بیتینیا پیشان دەدات]] === سەردەمی ئاسن === ناوی بیتینیا لە ھۆزی تراسیی «بیسنی»وە وەرگیراوە، کە لەلایەن [[ھێرۆدۆت]] (VII.75) شانبەشانی «سینی»یەکان باسیان لێوە کراوە. کۆچی تراکۆ-فریگییەکان لە باڵکانەوە بۆ ئاسیای بچووک لە دوای داڕمانی سەردەمی بڕۆنز یان لە سەرەتای سەردەمی ئاسندا ڕووی داوە. وادیارە سینی و بیسنییەکان لە یەک کاتدا لە ناوچە ھاوسنوورەکانی ئاسیادا نیشتەجێ بوون، کە تێیدا میسییەکان، کاوکۆنەکان و ھۆزە بچووکەکانی تریان دەرکرد یان ژێردەستە کرد. بەپێی بۆچوونێک، گەلە ڕەسەنە بچووکەکان، وەک ماریاندینییەکان، توانییان لە زەوییەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی بیتینیادا بمێننەوە. بەپێی [[سترابۆ]]، ماریاندینییەکان لقێک بوون لە بیسنییەکان و بە ڕەچەڵەک تراسی بوون، و لە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری ھیپیۆس (ئەمڕۆ بویوک مەلەن سو) نیشتەجێ بوون.<ref>''Geography'' 7. 3. 2</ref> بۆچوونە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە خەڵکی ماریاندینی لەوانەیە ھۆزێکی ڕەسەنی ھاوشێوەی پافلاگۆنییەکان بووبن یان لەگەڵ ئەواندا باپیرەیەکی ھاوبەشیان ھەبووبێت.<ref>''Histories'' 3.90</ref><ref>''Geography'' 8. 3. 17</ref> ھێرۆدۆت باس لەوە دەکات کە سینی و بیسنییەکان لە تەنیشت یەکتر نیشتەجێ بوون.<ref name="Chisholm1911p12" /> ھیچ شوێنەوارێکی زمانی ڕەسەنی ئەوان نەماوەتەوە، بەڵام ھێرۆدۆت ئەوان وەک خەڵکێکی بە ڕەچەڵەک تراسی باس دەکات. دواتر یۆنانییەکان لەسەر کەناراوەکان کۆلۆنییەکانی سیۆس، خالسیدۆن (کادیکۆیی ئەمڕۆ) و ھێراکلیای پۆنتیکایان دامەزراند.<ref name="Chisholm1911p13">{{EB1911 |wstitle = Bithynia |volume = 4 |pages = 12–13 }}</ref> بیسنییەکان لەلایەن پاشا کرۆیسۆسەوە خرانە نێو شانشینی [[لیدیا]]وە، کە دواتر لە ساڵی ٥٤٦ی پ.ز لەلایەن فارسەکانەوە داگیر کرا. بیتینیا خرایە نێو [[ساتراپ|ساتراپیی]] [[فەریگیا]]وە، کە ھەموو ناوچەکانی تا ھێلیسپۆنت و بۆسفۆر لەخۆ دەگرت.<ref name="Chisholm1911p12" /> === شانشینی بیتینیا === تەنانەت پێش داگیرکارییەکانی [[ئەسکەندەری مەزن]]، بیسنییەکان توانیبوویان سەربەخۆیی خۆیان بەدەستبھێنن، و لەژێر دەسەڵاتی دوو شازادەی ناوخۆییدا بە سەرکەوتوویی پاراستیان، کە باس و زیپۆیتسی یەکەم بوون، و زیپۆیتس لە ساڵی ٢٩٧ی پ.ز نازناوی پاشای (باسیلۆس) وەرگرت. کوڕ و جێنشینەکەی، نیکۆمیدیسی یەکەم، شاری نیکۆمیدیای دامەزراند کە بە خێرایی گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی. لە ماوەی دەسەڵاتی درێژخایەنیدا (نزیکەی ٢٧٨–٢٥٥ی پ.ز)، ھەروەھا لە سەردەمی جێنشینەکانیدا، پڕووسیاسی یەکەم، پڕووسیاسی دووەم و نیکۆمیدیسی دووەم (١٤٩–٩١ی پ.ز)، پاشاکانی بیتینیا پێگە و کاریگەرییەکی بەرچاویان لەنێو شانشینە بچووکەکانی ئاسیای بچووکدا ھەبوو. بەڵام دوایین پاشا، نیکۆمیدیسی چوارەم، نەیتوانی دەسەڵاتی خۆی بەرامبەر بە میتریداتیسی شەشەمی پۆنتۆس بپارێزێت. پاش ئەوەی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ڕۆمەوە گەڕێندرایەوە سەر تەختەکەی، لە ڕێگەی وەسیەتنامەکەیەوە شانشینەکەی بەخشی بە [[کۆماری ڕۆمانی]] (٧٤ی پ.ز).<ref name="Chisholm1911p13" /> دراوی ئەم پاشایانە وێنەی دەموچاویان نیشان دەدات، کە بە شێوازێکی ھێلینیستیی زۆر لێھاتووانە نەخشێنراون.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaminorcoins.com/gallery/thumbnails.php?album=31|title=Kings of Bithynia - Asia Minor Coins - Photo Gallery|website=www.asiaminorcoins.com}}</ref> === پارێزگای ڕۆمانی === وەک پارێزگایەکی ڕۆمانی، سنوورەکانی بیتینیا بەردەوام دەگۆڕان. لەم ماوەیەدا، بیتینیا بۆ مەبەستی کارگێڕی بەزۆری لەگەڵ پارێزگای پۆنتۆس یەکدەخرایەوە. ئەمە بارودۆخەکە بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[تراجان]]دا، کاتێک پلینی لاو وەک پارێزگاری پارێزگا یەکگرتووەکان دەستنیشان کرا (١٠٩/١١٠–١١١/١١٢)، ڕووداوێک کە زانیاریی بەنرخی سەبارەت بە کارگێڕیی پارێزگاکانی ڕۆم لەو سەردەمەدا بۆ مێژوونووسان تۆمار کرد. === پارێزگای بیزەنتی === [[پەڕگە:Istanbul Gate, Iznik, Turkey (37659560615).jpg|وێنۆک|250px|دەروازەی قوستەنتینیە لە نیسیا]] [[پەڕگە:Bizancum-temy 717.svg|وێنۆک|پارێزگاکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] لە ساڵی ٧١٧]] لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]دا، بیتینیا دیسانەوە دابەشکرایەوە سەر دوو پارێزگا، کە بە ڕووباری سانگاریۆس لە یەکتر جیا دەکرانەوە. تەنیا ئەو ناوچەیەی دەکەوتە ڕۆژاوای ڕووبارەکەوە ناوی بیتینیای ھەڵگرتبوو.<ref name="Chisholm1911p13" /> بیتینیا بەھۆی ڕێگاکانی و پێگە ستراتیژییەکەی لە نێوان سنوورەکانی [[دانووب]] لە باکوور و [[فورات]] لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە سەرنجی زۆری بۆ لای خۆی ڕادەکێشا. بۆ مسۆگەرکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتدا، پردی گەورەی سانگاریۆس لەسەر ڕووباری سانگاریۆس لە دەوروبەری ساڵی ٥٦٢ دروست کرا. ھێزە سەربازییەکان زۆرجار زستانیان لە نیکۆمیدیا بەسەر دەبرد. لەو ماوەیەدا، گرنگترین شارەکانی بیتینیا بریتی بوون لە نیکۆمیدیا و نیسیا. ئەم دوو شارە ڕکابەرییەکی درێژخایەنیان لەگەڵ یەکتردا ھەبوو لەسەر ئەوەی کامەیان پلەی پایتەختی پێ بدرێت. == کەسایەتییە دیارەکان == * [[ھیپارکۆس]]ی نیسیا (سەدەی ٢ی پ.ز)، فەلەکناسی یۆنانی، کە دۆزەرەوەی جووڵەی خولانەوەی تەوەرەی زەوی بوو و پێشبینیکردنی کاتی مانگگیران و ڕۆژگیرانی دۆزییەوە. * تیۆدۆسیۆسی بیسنی (سەدەی ٢ی پ.ز)، فەلەکناس و بیرکاریزانی یۆنانی. * ئاسکلیپیادیسی بیسنی (نزیکەی ١٦٩ پ.ز – نزیکەی ١٠٠ پ.ز)، پزیشکی یۆنانی. * ئەنتینۆس (سەدەی ٢)، دڵخوازی ئیمپراتۆری ڕۆمانی [[ھادریان]]. * کاسیۆس دیۆ (نزیکەی ١٥٥ – نزیکەی ٢٣٥)، مێژوونووسی ڕۆمانی، سیناتۆر، و [[کۆنسوڵی ڕۆم]]. * ئاریان (لووسیۆس فلاڤیۆس ئاریانوس)، مێژوونووسی یۆنانی (نزیکەی ٨٦–١٦٠). * ھێلێنا، دایکی [[کۆنستانتینی مەزن]] (نزیکەی ٢٥٠ – ٣٣٠). * فرینیکۆس ئارابیۆس (سەدەی ٢)، زمانەوان. * ئۆکسێنتیۆسی بیسنی (نزیکەی ٤٠٠ – ٤٧٣)، دەروێش. * ھیپاتیۆسی بیسنی (مردووی نزیکەی ٤٥٠)، دەروێش. * ڤێندێمیانۆسی بیسنی (سەدەی ٦)، دەروێش. * [[سوڵتان عوسمانی یەکەم]] (نزیکەی ١٢٥٤ – ١٣٢٣)، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Bithynia}} [[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی ئاناتۆلیا]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای بورسا]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای کۆجائێلی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ساکاریا]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای بۆڵو]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای بارتن]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی سەدەی یەکەمی پێش زایین]] gtlfahruytifqu2osktpitblmq9tli6 1674028 1673987 2026-09-24T09:07:11Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1674028 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = geography | abovestyle = background:#DEB887; | subheader = ناوچەی دێرینی ئاناتۆلیا | above = بیتینیا (Βιθυνία) | image = [[پەڕگە:Bithynian Kingdom.png|300px]] | caption = شانشینی بیتینیا لە کۆتایی سەردەمی دەسەڵاتی پڕووسیاسی یەکەم (١٨٢ پ.ز). | label1 = شوێن | data1 = باکووری [[ئاناتۆلیا]]، [[تورکیا]]ی ئێستا | label2 = ماوەی بوونی دەوڵەت | data2 = ٢٩٧–٧٤ پ.ز | label4 = پایتەختە مێژووییەکان | data4 = نیکۆمیدیا ([[ئیزمیت]])، نیسیا (ئیزنیک) | label5 = پارێزگای ڕۆمانی | data5 = بیتینیا | data8 = [[پەڕگە:Asia Minor in the Greco-Roman period - general map - regions and main settlements.jpg|وێنۆک|300px|شوێنی بیتینیا لەنێو [[ئاسیای بچووک]]/[[ئاناتۆلیا]]]] }} [[پەڕگە:Roman Empire - Bythinia et Pontus (125 AD).svg|وێنۆک|300px|بیتینیا و پۆنتۆس وەک پارێزگایەکی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لە ساڵی ١٢٥ی زایینی]] '''بیتینیا''' (بە [[گریکی کوەینە]]: Βιθυνία) ناوچەیەکی جوگرافییە لە باکووری ڕۆژاوای [[ئاسیای بچووک]] (لە [[تورکیا]]ی ئەمڕۆدا)، کە ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای مەڕمەڕە]]، [[بۆسفۆر]] و [[دەریای ڕەش]]. لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ میسیا، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە بەدرێژایی کەناری دەریای ڕەش لەگەڵ پافلاگۆنیا، و لە باشووری ڕۆژھەڵاتیشەوە بەرەو ناوەوەی ئاسیای بچووک لەگەڵ [[فەریگیا]] ھاوسنوورە. شانشینی بیتینیا لە [[سەردەمی ھێلینیستی]]دا لە سەدەی سێیەمی پێش زایینەوە شانشینێکی سەربەخۆ بوو. نیکۆمیدیای پایتەختی لە ساڵی ٢٦٤ی پ.ز لەسەر شوێنەواری شاری کۆنی ئاستاکۆس لەلایەن نیکۆمیدیسی یەکەمەوە بنیات نرایەوە. بیتینیا لە ساڵی ٧٤ی پ.ز بەپێی وەسیەتنامەیەک بەخشرایە [[کۆماری ڕۆمانی]]، و لەگەڵ ناوچەی پۆنتۆس یەکی گرت و بوو بە پارێزگای بیتینیا و پۆنتۆس. لە سەدەی حەوتەمی زایینیدا، ناوچەکە خرایە نێو تێمای ئۆپسیکیۆنی بیزەنتییەوە. لە سەدەی سێزدەھەمدا بوو بە ناوچەیەکی سنووری لەگەڵ [[ئیمپراتۆریەتیی سەلجووقی]]، و لە کۆتاییدا لە نێوان ساڵانی ١٣٢٥ بۆ ١٣٣٣ لە گەمارۆدانی نیکۆمیدیادا لەلایەن تورکە عوسمانییەکانەوە داگیر کرا. == خەسڵەت == چەندین شاری گەورە لەسەر کەناراوە بەپیتەکانی پرۆپۆنتیس (کە ئێستا بە [[دەریای مەڕمەڕە]] ناسراوە) ھەڵکەوتبوون، لەوانە: نیکۆمیدیا، خالسیدۆن، سیۆس و ئاپامیا. ھەروەھا بیتینیا شاری نیسیای لەخۆ دەگرت، کە بە شوێنی لەدایکبوونی باوەڕنامەی نیسیا ناسراوە. بەپێی گێڕانەوەی [[سترابۆ]]، بیتینیا لە لای ڕۆژھەڵاتەوە بە ڕووباری سانگاریۆس (ڕووباری ساکاریای ئەمڕۆ) سنووردار بوو، بەڵام دابەشکارییە باوەکە سنوورەکەی تا بیلاسیۆس (ڕووباری فیلیۆس) درێژ دەکردەوە کە لە پافلاگۆنیای جیا دەکردەوە، بەمەش ئەو ناوچەیەی دەگرتەوە کە ماریاندینییەکانی تێدا دەژیان. بۆچوونێکی کەمتر باویش پێی وایە کە ڕووباری پارتینیۆس (ڕووباری بارتنی ئەمڕۆ) سنووری ڕۆژھەڵاتی بیتینیا بووە. لە ڕۆژاوا و باشووری ڕۆژاواوە بە ڕووباری ڕینداکۆس لە میسیا جیا دەکرایەوە و لە باشووریشەوە دەگەیشتە [[فەریگیا]] و گالاتیا.<ref name="Chisholm1911p12">{{EB1911 |wstitle = Bithynia |volume = 4 |pages = 12–13 }}</ref> ناوچەکە بە چیا و دارستان داپۆشرابوو، بەڵام دۆڵ و کەناراوەکانی لە ڕادەبەدەر بەپیت بوون. گرنگترین زنجیرەچیا بریتی بوو لە ئۆڵیمپۆسی میسی یان بیسنی (کە بەرزییەکەی ٢،٥٠٠ مەترە)، کە بەسەر پرۆسادا (شاری [[بورسا]]ی ئەمڕۆ) دەڕوانێت و بە ڕوونی لە شوێنێکی دووریشەوە وەکوو [[ئەستەمبوڵ]] (١١٠ کم) دەبینرێت. لوتکەکانی زۆربەی مانگەکانی ساڵ بە بەفر داپۆشراون.<ref name="Chisholm1911p12" /> لە ڕۆژھەڵاتی ئەم چیاوە، زنجیرەکە بۆ زیاتر لە ١٦٠ کم درێژ دەبێتەوە، لە ساکاریاوە تا پافلاگۆنیا. ئەو دەشتاییە بەرفراوانەی بەرەو ڕۆژاوا تا کەنارەکانی [[بۆسفۆر]] دەڕوات، ھەرچەندە گردە و بە دارستان داپۆشراوە (ئەمڕۆ لە تورکیادا بە ''Ağaç Denizi'' یان «دەریای دارەکان» ناسراوە)، بەڵام ھیچ زنجیرەچیایەکی پێدا تێناپەڕێت. کەناری ڕۆژاوای دوو کەنداوی قووڵی تێدایە: کەنداوی باکووری، کەنداوی ئاستاکۆسە (کەنداوی ئیزمیتی ئەمڕۆ)، کە ٦٠ بۆ ٨٠ کم بەرەو ناوەوە تا دەگاتە نیکۆمیدیا ([[ئیزمیت]]ی ئەمڕۆ) دەڕوات و بە [[باریکە]]یەکی تەنیا نزیکەی ٤٠ کم لە [[دەریای ڕەش]] جیا دەبێتەوە؛ کەنداوی دووەمیش کەنداوی سیۆسە (کەنداوی گێملیکی ئەمڕۆ)، کە درێژییەکەی نزیکەی ٤٠ کم دەبێت. لە کۆتایی دووەمیاندا شارۆچکەی بچووکی سیۆس (گێملیکی ئەمڕۆ) لە دەمی دۆڵێکدا ھەڵکەوتبوو کە دەگەیشتە دەریاچەی ئاسکانیا (دەریاچەی ئیزنیک)، کە شاری نیسیا لەسەری بنیاد نرابوو.<ref name="Chisholm1911p12" /> ڕووبارە سەرەکییەکان بریتی بوون لە: سانگاریۆس، کە لە باشوورەوە بەرەو باکوور بە پارێزگاکەدا تێدەپەڕی؛ ڕینداکۆس، کە لە میسیای جیا دەکردەوە؛ و بیلاسیۆس، کە لە ئالاداغەوە ھەڵدەقوڵا لە دووریی نزیکەی ٨٠ کم لە دەریاوە، و دوای تێپەڕبوونی بەلای [[بۆڵو]]ی ئەمڕۆدا (شاری دێرینی بیسنیۆن/کلاودیۆپۆلیس) دەڕژایە ناو دەریای ڕەشەوە، لە نزیک وێرانەکانی شاری دێرینی تیۆم، نزیکەی ٦٥ کم لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھێراکلیای پۆنتیکا (کارادەنیز ئێرێگلیی ئەمڕۆ)، بە درێژایی ڕێڕەوەکەی زیاتر لە ١٦٠ کم بوو. دۆڵەکانی بەرەو دەریای ڕەش پڕ بوون لە دارمیوەی جۆراوجۆر، وەک پڕتەقاڵ، لە کاتێکدا دۆڵی سانگاریۆس و دەشتەکانی نزیک پرۆسا و نیسیا زۆر بەپیت بوون و بە چڕی کاری کشتوکاڵییان تێدا دەکرا. باخە فراوانەکانی داری [[توو]] ئەو ئاوریشمەیان دابین دەکرد کە پرۆسا لە مێژەوە پێی ناوبانگی دەرکردبوو و لەوێ بە قەبارەیەکی گەورە بەرھەم دەھێنرا.<ref name="Chisholm1911p12" /> == مێژوو == [[پەڕگە:15th century map of Turkey region.jpg|وێنۆک|نەخشەیەکی سەدەی ١٥ کە بیتینیا پیشان دەدات]] === سەردەمی ئاسن === ناوی بیتینیا لە ھۆزی تراسیی «بیسنی»وە وەرگیراوە، کە لەلایەن [[ھێرۆدۆت]] (VII.75) شانبەشانی «سینی»یەکان باسیان لێوە کراوە. کۆچی تراکۆ-فریگییەکان لە باڵکانەوە بۆ ئاسیای بچووک لە دوای داڕمانی سەردەمی بڕۆنز یان لە سەرەتای سەردەمی ئاسندا ڕووی داوە. وادیارە سینی و بیسنییەکان لە یەک کاتدا لە ناوچە ھاوسنوورەکانی ئاسیادا نیشتەجێ بوون، کە تێیدا میسییەکان، کاوکۆنەکان و ھۆزە بچووکەکانی تریان دەرکرد یان ژێردەستە کرد. بەپێی بۆچوونێک، گەلە ڕەسەنە بچووکەکان، وەک ماریاندینییەکان، توانییان لە زەوییەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی بیتینیادا بمێننەوە. بەپێی [[سترابۆ]]، ماریاندینییەکان لقێک بوون لە بیسنییەکان و بە ڕەچەڵەک تراسی بوون، و لە ڕۆژھەڵاتی ڕووباری ھیپیۆس (ئەمڕۆ بویوک مەلەن سو) نیشتەجێ بوون.<ref>''Geography'' 7. 3. 2</ref> بۆچوونە جیاوازەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە خەڵکی ماریاندینی لەوانەیە ھۆزێکی ڕەسەنی ھاوشێوەی پافلاگۆنییەکان بووبن یان لەگەڵ ئەواندا باپیرەیەکی ھاوبەشیان ھەبووبێت.<ref>''Histories'' 3.90</ref><ref>''Geography'' 8. 3. 17</ref> ھێرۆدۆت باس لەوە دەکات کە سینی و بیسنییەکان لە تەنیشت یەکتر نیشتەجێ بوون.<ref name="Chisholm1911p12" /> ھیچ شوێنەوارێکی زمانی ڕەسەنی ئەوان نەماوەتەوە، بەڵام ھێرۆدۆت ئەوان وەک خەڵکێکی بە ڕەچەڵەک تراسی باس دەکات. دواتر یۆنانییەکان لەسەر کەناراوەکان کۆلۆنییەکانی سیۆس، خالسیدۆن (کادیکۆیی ئەمڕۆ) و ھێراکلیای پۆنتیکایان دامەزراند.<ref name="Chisholm1911p13">{{EB1911 |wstitle = Bithynia |volume = 4 |pages = 12–13 }}</ref> بیسنییەکان لەلایەن پاشا کرۆیسۆسەوە خرانە نێو شانشینی [[لیدیا]]وە، کە دواتر لە ساڵی ٥٤٦ی پ.ز لەلایەن فارسەکانەوە داگیر کرا. بیتینیا خرایە نێو [[ساتراپ|ساتراپیی]] [[فەریگیا]]وە، کە ھەموو ناوچەکانی تا ھێلیسپۆنت و بۆسفۆر لەخۆ دەگرت.<ref name="Chisholm1911p12" /> === شانشینی بیتینیا === تەنانەت پێش داگیرکارییەکانی [[ئەسکەندەری مەزن]]، بیسنییەکان توانیبوویان سەربەخۆیی خۆیان بەدەستبھێنن، و لەژێر دەسەڵاتی دوو شازادەی ناوخۆییدا بە سەرکەوتوویی پاراستیان، کە باس و زیپۆیتسی یەکەم بوون، و زیپۆیتس لە ساڵی ٢٩٧ی پ.ز نازناوی پاشای (باسیلۆس) وەرگرت. کوڕ و جێنشینەکەی، نیکۆمیدیسی یەکەم، شاری نیکۆمیدیای دامەزراند کە بە خێرایی گەشەیەکی گەورەی بەخۆیەوە بینی. لە ماوەی دەسەڵاتی درێژخایەنیدا (نزیکەی ٢٧٨–٢٥٥ی پ.ز)، ھەروەھا لە سەردەمی جێنشینەکانیدا، پڕووسیاسی یەکەم، پڕووسیاسی دووەم و نیکۆمیدیسی دووەم (١٤٩–٩١ی پ.ز)، پاشاکانی بیتینیا پێگە و کاریگەرییەکی بەرچاویان لەنێو شانشینە بچووکەکانی ئاسیای بچووکدا ھەبوو. بەڵام دوایین پاشا، نیکۆمیدیسی چوارەم، نەیتوانی دەسەڵاتی خۆی بەرامبەر بە میتریداتیسی شەشەمی پۆنتۆس بپارێزێت. پاش ئەوەی لەلایەن ئەنجومەنی پیرانی ڕۆمەوە گەڕێندرایەوە سەر تەختەکەی، لە ڕێگەی وەسیەتنامەکەیەوە شانشینەکەی بەخشی بە [[کۆماری ڕۆمانی]] (٧٤ی پ.ز).<ref name="Chisholm1911p13" /> دراوی ئەم پاشایانە وێنەی دەموچاویان نیشان دەدات، کە بە شێوازێکی ھێلینیستیی زۆر لێھاتووانە نەخشێنراون.<ref>{{Cite web|url=https://www.asiaminorcoins.com/gallery/thumbnails.php?album=31|title=Kings of Bithynia - Asia Minor Coins - Photo Gallery|website=www.asiaminorcoins.com}}</ref> === پارێزگای ڕۆمانی === وەک پارێزگایەکی ڕۆمانی، سنوورەکانی بیتینیا بەردەوام دەگۆڕان. لەم ماوەیەدا، بیتینیا بۆ مەبەستی کارگێڕی بەزۆری لەگەڵ پارێزگای پۆنتۆس یەکدەخرایەوە. ئەمە بارودۆخەکە بوو لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[تراجان]]دا، کاتێک پلینی لاو وەک پارێزگاری پارێزگا یەکگرتووەکان دەستنیشان کرا (١٠٩/١١٠–١١١/١١٢)، ڕووداوێک کە زانیاریی بەنرخی سەبارەت بە کارگێڕیی پارێزگاکانی ڕۆم لەو سەردەمەدا بۆ مێژوونووسان تۆمار کرد. === پارێزگای بیزەنتی === [[پەڕگە:Istanbul Gate, Iznik, Turkey (37659560615).jpg|وێنۆک|250px|دەروازەی قوستەنتینیە لە نیسیا]] [[پەڕگە:Bizancum-temy 717.svg|وێنۆک|پارێزگاکانی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] لە ساڵی ٧١٧]] لەژێر دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]دا، بیتینیا دیسانەوە دابەشکرایەوە سەر دوو پارێزگا، کە بە ڕووباری سانگاریۆس لە یەکتر جیا دەکرانەوە. تەنیا ئەو ناوچەیەی دەکەوتە ڕۆژاوای ڕووبارەکەوە ناوی بیتینیای ھەڵگرتبوو.<ref name="Chisholm1911p13" /> بیتینیا بەھۆی ڕێگاکانی و پێگە ستراتیژییەکەی لە نێوان سنوورەکانی [[دانووب]] لە باکوور و [[فورات]] لە باشووری ڕۆژھەڵاتەوە سەرنجی زۆری بۆ لای خۆی ڕادەکێشا. بۆ مسۆگەرکردنی پەیوەندییەکان لەگەڵ پارێزگاکانی ڕۆژھەڵاتدا، پردی گەورەی سانگاریۆس لەسەر ڕووباری سانگاریۆس لە دەوروبەری ساڵی ٥٦٢ دروست کرا. ھێزە سەربازییەکان زۆرجار زستانیان لە نیکۆمیدیا بەسەر دەبرد. لەو ماوەیەدا، گرنگترین شارەکانی بیتینیا بریتی بوون لە نیکۆمیدیا و نیسیا. ئەم دوو شارە ڕکابەرییەکی درێژخایەنیان لەگەڵ یەکتردا ھەبوو لەسەر ئەوەی کامەیان پلەی پایتەختی پێ بدرێت. == کەسایەتییە دیارەکان == * [[ھیپارکۆس]]ی نیسیا (سەدەی ٢ی پ.ز)، فەلەکناسی یۆنانی، کە دۆزەرەوەی جووڵەی خولانەوەی تەوەرەی زەوی بوو و پێشبینیکردنی کاتی مانگگیران و ڕۆژگیرانی دۆزییەوە. * تیۆدۆسیۆسی بیسنی (سەدەی ٢ی پ.ز)، فەلەکناس و بیرکاریزانی یۆنانی. * ئاسکلیپیادیسی بیسنی (نزیکەی ١٦٩ پ.ز – نزیکەی ١٠٠ پ.ز)، پزیشکی یۆنانی. * ئەنتینۆس (سەدەی ٢)، دڵخوازی ئیمپراتۆری ڕۆمانی [[ھادریان]]. * کاسیۆس دیۆ (نزیکەی ١٥٥ – نزیکەی ٢٣٥)، مێژوونووسی ڕۆمانی، سیناتۆر، و [[کۆنسوڵی ڕۆم]]. * ئاریان (لووسیۆس فلاڤیۆس ئاریانوس)، مێژوونووسی یۆنانی (نزیکەی ٨٦–١٦٠). * ھێلێنا، دایکی [[کۆنستانتینی مەزن]] (نزیکەی ٢٥٠ – ٣٣٠). * فرینیکۆس ئارابیۆس (سەدەی ٢)، زمانەوان. * ئۆکسێنتیۆسی بیسنی (نزیکەی ٤٠٠ – ٤٧٣)، دەروێش. * ھیپاتیۆسی بیسنی (مردووی نزیکەی ٤٥٠)، دەروێش. * ڤێندێمیانۆسی بیسنی (سەدەی ٦)، دەروێش. * [[سوڵتان عوسمانی یەکەم]] (نزیکەی ١٢٥٤ – ١٣٢٣)، دامەزرێنەری [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{DEFAULTSORT:Bithynia}} [[پۆل:ناوچە مێژووییەکانی ئاناتۆلیا]] [[پۆل:پارێزگاکانی ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای بورسا]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای کۆجائێلی]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای ساکاریا]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای بۆڵو]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای بارتن]] [[پۆل:دامەزراندنەکانی سەدەی سێیەمی پێش زایین]] [[پۆل:ھەڵوەشاندنەوەکانی سەدەی یەکەمی پێش زایین]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، ھەڵوەشانەوەی سەدەی ١ەمی پ.ز]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ٣یەمی پ.ز]] 0oz612bk1h8l2eezkpdh2fn7lq54ofj 0 304376 1674025 2026-09-24T08:26:35Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1674025 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = نێرڤا | title = [[ئیمپراتۆری ڕۆم]] | image = Togato, I sec dc. con testa di restauro da un ritratto di nerva, inv. 2286.JPG | caption = پەیکەری نێرڤا لە مۆزەخانەی کیارامۆنتی، ڤاتیکان | reign = ١٨ی ئەیلوولی ٩٦ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ | predecessor = [[دۆمیتیان]] | successor = [[تراجان]] | birth_name = مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا | birth_date = ٨ی تشرینی دووەمی ٣٠ی زایینی | birth_place = نارنی، [[ئیتاڵیا]]، ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم | death_date = ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ی زایینی (تەمەنی ٦٧ ساڵ) | death_place = باخچەکانی سالوست، ڕۆما، ئیتاڵیا | burial_place = مەزارگەی [[ئەگوستوس]]، ڕۆما | issue = [[تراجان]] (ھەڵگیراوە) | regnal_name = ئیمپراتۆر نێرڤا قەیسەر ئەگوستوس | dynasty = [[خانەدان|خانەدانی]] نێرڤا-ئەنتۆنی | father = مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا | mother = سێرجیا پلاوتیلا }} '''نێرڤا''' (بە لاتینی: ''Marcus Cocceius Nerva''؛ ٨ی تشرینی دووەمی ٣٠ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨) لە ساڵی ٩٦ تا ٩٨ی زایینی [[ئیمپراتۆری ڕۆم]] بوو. نێرڤا لە تەمەنی نزیکەی ٦٦ ساڵیدا گەیشتە تەختی ئیمپراتۆری، ئەمەش دوای تەمەنێک لە خزمەتی دەرباری لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[نیرۆ]] و فەرمانڕەواکانی دواتری خانەدانی فلاڤی. لە سەردەمی نیرۆدا، ئەندامی دەستەی ڕاوێژکارانی ئیمپراتۆر بوو و ڕۆڵێکی بەرچاوی لە ئاشکراکردنی پیلانگێڕیی پیزۆنیدا لە ساڵی ٦٥ گێڕا. دواتر وەک لایەنگرێکی دڵسۆزی فلاڤییەکان، لە ساڵانی ٧١ و ٩٠ لە سەردەمی فەرمانڕەوایی ڤێسپاسیان و دۆمیتیاندا پلەی [[کۆنسوڵی ڕۆم]]ی پێبەخشرا. پاش ئەوەی لە ١٨ی ئەیلوولی ٩٦ دۆمیتیان لە پیلانگێڕییەکی کۆشکدا بە دەستی ئەندامانی [[پاسەوانی پریتۆرین]] و ژمارەیەک لە ئازادکراوەکانی کوژرا، ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم نێرڤای وەک ئیمپراتۆر ھەڵبژارد. لە سەردەمی دەسەڵاتیدا، بەڵێنی دا ئەو ئازادییانە بگێڕێتەوە کە لە ماوەی دەسەڵاتی تاکڕەوانەی دۆمیتیاندا سنووردار کرابوون. ماوەی کورتی فەرمانڕەوایی نێرڤا تووشی کێشەی دارایی و بێدەسەڵاتی بوو لە سەپاندنی فەرمانەکانی بەسەر سوپای ڕۆمدا. ڕاپەڕینێکی پاسەوانی پریتۆرین لە تشرینی یەکەمی ٩٧ ناچاری کرد کە جێنشینێک بۆ خۆی ھەڵبژێرێت. دوای بیرکردنەوە، ژەنەڕاڵێکی گەنج و دڵخوازی سوپا بە ناوی [[تراجان]]ی وەک کوڕی خۆی و جێنشینی تەخت دیاری کرد. دوای تەنھا پازدە مانگ لە دەسەڵات، نێرڤا لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ بە مەرگی سروشتی کۆچی دوایی کرد. لە دوای مردنی، تراجان شوێنی گرتەوە و نێرڤای بە پیرۆز ناساند. ھەرچەندە زۆربەی ژیانی نادیار ماوەتەوە، بەڵام مێژوونووسانی کۆن نێرڤایان بە ئیمپراتۆرێکی ژیر و لەسەرخۆ داناوە. گەورەترین سەرکەوتنی نێرڤا ئەوە بوو کە گواستنەوەیەکی ئاشتییانەی دەسەڵاتی مسۆگەر کرد، بەمەش بناغەی [[خانەدان|خانەدانی]] نێرڤا-ئەنتۆنیی دانا. ئەو بە یەکەم پاشا لە دەستەی «پێنج ئیمپراتۆرە باشەکە» دادەنرێت. == سەرەتای ژیان و خزمەت == === سەرەتای ژیان === [[File:Nerva head, Rome, Vatican Museums, Pius-Clementine Museum, 96-98 CE.jpg|thumb|left|190px|پەیکەری سەری نێرڤا لە مۆزەخانەی پیۆ-کلێمێنتینۆ، ڤاتیکان]] مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا لە گوندی نارنی، ٥٠ کیلۆمەتر لە باکووری ڕۆما لەدایک بووە. کوڕی مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا (کۆنسوڵی جێگر لە سەردەمی [[کالیگولا]]) و سێرجیا پلاوتیلا بوو.<ref name="grainger-29">Grainger (2003), p. 29</ref> مێژوونووس دیۆ کاسیۆس ئاماژە بەوە دەکات کە نێرڤا دانیشتوویەکی بەڕەچەڵەک یۆنانی بووە لە [[ئیتاڵیا]]، بەڵام دەستنیشانی پارێزگاکەی نەکردووە.<ref>Elliott (1852), pp. 135–136</ref> لە بەرامبەردا، ئۆریلیۆس ڤیکتۆر دەڵێت بنەچەی دەگەڕێتەوە بۆ دوورگەی [[کریت]].<ref>Czajkowski (2020), p. 251</ref> نێرڤا لە ٨ی تشرینی دووەم لەدایک بووە، بەڵام لەسەر ساڵی لەدایکبوونی ناکۆکی ھەیە؛ سەرچاوە کۆنەکان ساڵی ٣٠ یان ٣٥ی زایینی تۆمار دەکەن.<ref>Wend (1998)</ref><ref>Syme (1958), p. 653</ref> خوشکێکی ھەبوو بە ناوی کۆکییا کە ھاوسەرگیری لەگەڵ لوسیۆس سالڤیۆس ئۆتۆ تیتانیۆس کردبوو (کە برای ئیمپراتۆر [[ئۆتۆ]] بوو).<ref name="grainger-29"/> نێرڤا وەک ڤێسپاسیان سەر بە چینی خانەدانە نوێیەکانی ئیتاڵیا بوو لە خەڵکی ئاسایی، نەک بەشێک لە چینی کۆنی بەڕێزانی [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]].<ref name="syme-rubellius-83">Syme (1982), p. 83</ref> سەرەڕای ئەوەش، بنەماڵەی کۆکییا لە دیارترین بنەماڵە سیاسییەکانی کۆتایی سەردەمی [[کۆماری ڕۆمانی]] و سەرەتای سەردەمی ئیمپراتۆری بوون و لە ھەر نەوەیەکدا پۆستی کۆنسوڵیان بەدەستھێنابوو.<ref name="grainger-28">Grainger (2003), p. 28</ref> باوباپیرانی ڕاستەوخۆی نێرڤا، کە ھەموویان ناویان مارکۆس کۆکیۆس نێرڤا بوو، لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]]ەوە پەیوەندییان بە بازنەی دەسەڵاتەوە ھەبوو.<ref name="grainger-28"/> باپیری گەورەی لە ساڵی ٣٦ی پێش زایین کۆنسوڵ بوو، و باپیریشی لە تەممووزی ساڵی ٢١ یان ٢٢ بوو بە کۆنسوڵی جێگر و ھاوڕێیەکی نزیکی ئیمپراتۆر [[تایبیریەس]] بوو. ھەروەھا باوکی نێرڤا لە سەردەمی کالیگولادا گەیشتە پلەی کۆنسوڵ. لە لای دایکییەوە، بنەماڵەکە بەھۆی ھاوسەرگیریی خزمەکانیانەوە پەیوەندییان بە بنەماڵەی جولیۆ-کلاودیوسەوە ھەبوو.<ref name="syme-rubellius-83"/> === خزمەتی دەربار و ئیمپراتۆری === زانیارییەکی زۆر لەسەر سەرەتای ژیانی نێرڤا لەبەردەستدا نییە، بەڵام دەردەکەوێت کە ڕێڕەوی باوی سەربازی یان کارگێڕیی نەگرتووەتەبەر. لە ساڵی ٦٥دا بە پریتۆر ھەڵبژێردرا و وەک دیپلۆماتکار و ستراتیژزانێک لە دەرباری ئیمپراتۆریدا کاری دەکرد.<ref name="grainger-29"/> وەک ڕاوێژکارێکی ئیمپراتۆر [[نیرۆ]]، یارمەتییەکی زۆری دەرباری دا لە ئاشکراکردنی پیلانگێڕیی پیزۆنیدا لە ساڵی ٦٥. پاداشتی گەورەی بۆ ئەم کارە وەرگرت و ڕێگەی پێدرا پەیکەری لە تەواوی کۆشکدا دابنرێت.<ref name="grainger-29"/> بە وتەی شاعیری ھاوچەرخی مارتیاڵ، نیرۆ ڕێزێکی زۆری لە توانای ئەدەبیی نێرڤا گرتووە و بە «تیبولوسی سەردەمی ئێمە» ناوزەندی کردووە.<ref name="murison-148">Murison (2003), p. 148</ref> ھاوکات نێرڤا پەیوەندیی ھاوڕێیەتی لەگەڵ ڤێسپاسیاندا دروست کرد، کە ژەنەڕاڵێکی ناسراوی دەربار بوو.<ref name="murison-149">Murison (2003), p. 149</ref> خۆکوشتنی نیرۆ لە ساڵی ٦٨ کۆتایی بە دەسەڵاتی جولیۆ-کلاودیوس ھێنا و بووە ھۆی سەردەمی پڕ لە ئاژاوەی [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]، کە تێیدا یەک لە دوای یەک [[گالبا]]، ئۆتۆ و ڤیتێلیۆس دەسەڵاتیان گرتە دەست تا ئەوەی ڤێسپاسیان لە کانوونی یەکەمی ٦٩ بوو بە ئیمپراتۆر. سەرەڕای ئەوەی ئۆتۆ برازاوای نێرڤا بوو، نێرڤا یەکێک بوو لە پێشەنگترین و بەھێزترین پشتیوانانی فلاڤییەکان.<ref name="murison-150">Murison (2003), p. 150</ref> لەبەر خزمەتەکانی، ڤێسپاسیان لە سەرەتای دەسەڵاتیدا لە ساڵی ٧١ پلەی کۆنسوڵی ئاسایی پێبەخشی. دوای ساڵی ٧١، نێرڤا لە بەڵگەنامە مێژووییەکاندا کەمتر دەردەکەوێت و وا دەردەکەوێت وەک ڕاوێژکارێکی بێدەنگ لە سەردەمی ڤێسپاسیان و دواتر کوڕەکانیدا (تیتوس و دۆمیتیان) بەردەوام بووبێت.<ref name="geer-48-49">Geer (1936), pp. 48–49</ref> لە کاتی [[سەربزێوی|سەربزێویی]] ساتورنینۆس لە ساڵی ٨٩، فەرمانڕەوای جێرمانیای باڵا لە شاری [[ماینتس]] دژی ئیمپراتۆریەت ڕاپەڕی. دوای ئەوەی یاخیبوونەکە سەرکوت کرا، دۆمیتیان لە ساڵی ٩٠ پۆستی کۆنسوڵی لەگەڵ نێرڤادا بەش کرد، ئەمەش بۆ نیشاندانی سەقامگیری و پاراستنی [[باری باو]] لە دەوڵەتدا بوو.<ref name="murison-150"/> == سەردەمی ئیمپراتۆری == === گەیشتن بە دەسەڵات === [[File:Tempio di Minerva detto Le colonnacce.jpg|thumb|190px|پاشماوەی ستوونەکانی پەرستگای مینێرڤا لە گۆڕەپانی نێرڤا (Forum of Nerva)]] لە ١٨ی ئەیلوولی ٩٦، دۆمیتیان لە پیلانگێڕییەکی کۆشکدا کوژرا.<ref name="jones-domitian-193">Jones (1992), p. 193</ref> ڕۆژژمێری ئۆستیا تۆماری کردووە کە لە ھەمان ڕۆژدا ئەنجومەنی پیران مارکۆس کۆکیۆس نێرڤای وەک ئیمپراتۆر ناساند.<ref name="murison-153">Murison (2003), p. 153</ref> ئەمە یەکەم جار بوو ئەنجومەنی پیران بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ ئیمپراتۆرێکی نوێ ھەڵبژێرێت لەبری ئەوەی تەنھا بڕیاری سوپا یان ئیمپراتۆری پێشوو پەسەند بکات.<ref>Brouwer (2016), p. 39</ref> نێرڤا کەسێکی بەتەمەن و بێ منداڵ بوو، زۆربەی ژیانی لە دەرەوەی کایەی گشتی بەسەربردبوو، بەڵام کەسێکی پەسەند بوو چونکە نەدەبووە مەترسی بۆ سەر دەسەڵاتداران.<ref name="jones-domitian-195">Jones (1992), p. 195</ref> ئەنجومەنی پیران پاش دەستبەکاربوونی نێرڤا، بڕیاری لەناوبردنی ناوبانگی (damnatio memoriae) بۆ دۆمیتیان دەرکرد: پەیکەرەکانی تواندرانەوە، [[تاق|تاقەکانی]] ڕووخێنران و ناوی لە ھەموو تۆمارە فەرمییەکاندا سڕدرایەوە.<ref name="suetonius-domitian-23">Suetonius, Life of Domitian, 23</ref><ref name="dio-history-lxviii-1">Cassius Dio, LXVIII.1</ref> پەیکەر و وێنەکانی دۆمیتیان دووبارە تاشرانەوە بۆ ئەوەی لە نێرڤا بچن. ھەروەھا کۆشکە گەورەکەی دۆمیتیان ناوی لێنرا «ماڵی گەل»، و نێرڤا خۆی لە ڤێلای پێشووی ڤێسپاسیان لە باخچەکانی سالوست نیشتەجێ بوو. === بەڕێوەبردن و چاکسازییەکان === گۆڕینی دەسەڵات بە دڵی ئەندامانی ئەنجومەنی پیران بوو کە لە سەردەمی دۆمیتیاندا ئازارێکی زۆریان چەشتبوو. نێرڤا لە دەستپێکی کارەکانیدا سوێندی خوارد کە لە ماوەی دەسەڵاتیدا فەرمانی کوشتنی ھیچ ئەندامێکی ئەنجومەنی پیران دەرنەکات.<ref name="dio-history-lxviii-2">Cassius Dio, LXVIII.2</ref> دادگاییکردن بە تۆمەتی خیانەتی گەورەی ڕاگرت، زیندانییەکانی ئازاد کرد و لێخۆشبوونی بۆ دوورخرایەوەکان دەرکرد.<ref name="dio-history-lxviii-1"/> ھەموو ئەو موڵکانەی دەستیان بەسەردا گیرابوو، بۆ خاوەنەکانیان گەڕێنرانەوە.<ref name="dio-history-lxviii-1"/> بۆ بەدەستھێنانی پشتیوانیی جەماوەر، بڕی ٧٥ دیناری بەخشییە ھەر ھاووڵاتییەک، و سەربازانی پاسەوانی پریتۆرین دیارییەکی گەورەیان پێدرا کە گەیشتە ٥،٠٠٠ دینار بۆ ھەر سەربازێک.<ref name="syme-finances-65">Syme (1930), pp. 63–65</ref> چەندین چاکسازیی ئابووریی بۆ سووککردنی بارگرانیی باج ئەنجام دا: * بە بڕی ٦٠ ملیۆن سێستێرس زەویی بەسەر ھەژارترین خێزانەکاندا دابەش کرد.<ref name="dio-history-lxviii-2"/> * باوکان و منداڵانی لە باجی ٥٪ی میرات بەخشین دەرکرد. * قەرزی بە سووی ٥٪ بە خاوەن زەوییەکانی ئیتاڵیا دا، بەو مەرجەی قازانجەکەی بۆ دابینکردنی بژێویی منداڵانی خێزانە ھەژارەکان تەرخان بکرێت؛ پڕۆژەیەک کە دواتر لەلایەن تراجان، ئەنتۆنینۆس پیوس و [[مارکۆس ئۆریلیۆس]] پەرەی پێدرا.<ref name="ashley-alimenta">Ashley (1921), pp. 5–16</ref> * ستەم و گەندەڵیی باجی تایبەت بە جوولەکەکانی (Fiscus Iudaicus) ھەڵوەشاندەوە، و دراوی لێدا کە لەسەری نووسرابوو سزای ناڕەوا لەسەر باجی جوولەکەکان لابراوە.<ref name="Shotter1983">Shotter (1983), p. 223</ref> * یاریی نوێی لە مەیدانی گەورە بۆ ڕێزلێنان لە خوداوەندی دەریاکان [[نێپتوون]] ڕێکخست.<ref>Shotter (2013), pp. 94–104</ref> ئەم خەرجییە زۆرانە باری دارایی ڕۆمای لەرزۆک کرد، بۆیە دەستەیەکی تایبەتی بۆ کەمکردنەوەی خەرجییەکان پێکھێنا.<ref name="syme-finances-61">Syme (1930), p. 61</ref> قوربانییە ئایینییە زیادەکان، یارییەکان و کێبڕکێکانی [[ئەسپسواری]] قەدەغە کران. داھاتی نوێ لە فرۆشتنی کەلوپەل و کەشتی و کۆشکەکانی دۆمیتیان بەدەستھات؛ پەیکەرە ئاڵتوونی و زیوییەکانی دۆمیتیان تواندرانەوە و نێرڤا دروستکردنی پەیکەری لە [[زێڕ]] و [[زیو]] بۆ خۆی قەدەغە کرد.<ref name="dio-history-lxviii-1"/><ref name="dio-history-lxviii-2"/> نێرڤا پڕۆژەکانی پێشووی تەواو کرد، لەوانە چاککردنەوەی فراوانی [[ڕێگە ڕۆمانییەکان]] و پەرەپێدانی کەناڵەکانی ئاو، و دروستکردنی کۆگای گەورەی دانەوێڵە و تەواوکردنی گۆڕەپانی نێرڤا (Forum of Nerva). === قەیرانی جێنشینی === [[File:Nerva Aureus Concordia.png|thumb|left|280px|دراوی زێڕینی ئۆریۆس کە لە سەردەمی نێرڤادا لێدراوە (نزیکەی ساڵی ٩٧). دروشمی پاشەوەی دراوەکە دڵسۆزی و یەکگرتوویی لەگەڵ سوپادا دەردەبڕێت.]] سەرەڕای چاکسازییەکانی بۆ بەدەستھێنانی ڕەزامەندیی خەڵک و ئەنجومەنی پیران، پشتیوانی بۆ دۆمیتیان لە نێو سوپای ڕۆمدا بە بەھێزی مابووەوە. پاسەوانانی پریتۆرین داوای لەسێدارەدانی بکوژانی دۆمیتیانیان دەکرد، بەڵام نێرڤا ڕەتیکردەوە.<ref>Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.7</ref> ھاوکات نەبوونی جێنشینێکی دیاریکراو و نەخۆشی و پیریی نێرڤا بارودۆخەکەی ئاڵۆزتر کردبوو. لە سەرەتای ساڵی ٩٧ پیلانگێڕییەک دژی نێرڤا لەلایەن سیناتۆر کالپورنیۆس کراسوسەوە پووچەڵکرایەوە، بەڵام نێرڤا ئامادە نەبوو پیلانگێڕەکان بکوژێت و تەنھا دووری خستنەوە.<ref>Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.6</ref> نێرڤا بیر لەوە دەکردەوە کە مارکۆس کۆرنێلیۆس نیگرینوس، فەرمانڕەوای بەھێزی [[سووریا]]، وەک جێنشینی خۆی ھەڵبژێرێت.<ref name="lendering-pliny-nerva">Lendering (2005)</ref> بەڵام لە تشرینی یەکەمی ٩٧دا تەنگژەکان گەیشتنە لوتکە؛ پاسەوانی پریتۆرین بە سەرکردایەتیی کاسپێریوس ئایلیانوس [[گەمارۆدان|گەمارۆی]] کۆشکی ئیمپراتۆریان دا و نێرڤایان بە بارمتە گرت.<ref name="dio-history-lxviii-3">Cassius Dio, LXVIII.3</ref> نێرڤا ناچار بوو ملکەچی داواکارییەکانیان بێت و ئەو کەسانەی بەرپرس بوون لە کوشتنی دۆمیتیان ڕادەستی پاسەوانەکان بکات تا بیانکوژن، تەنانەت وتارێکی پێشکەش کرد و سوپاسی پاسەوانە یاخیبووەکانی کرد.<ref>Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.8</ref> نێرڤا زانی کە بەبێ پشتیوانیی ژەنەڕاڵێکی بەھێز پێگەکەی پارێزراو نابێت و لەوانەیە [[شەڕی ناوخۆ]] سەربھاوێژێت. لەبەر ئەوە بڕیاری دا [[تراجان]] کە ژەنەڕاڵێکی گەنج و بەناوبانگی سوپا بوو لەسەر سنووری جێرمانیا، وەک کوڕی خۆی و جێنشینی تەخت ھەڵبژێرێت.<ref name="dio-history-lxviii-3"/> نازناوی قەیسەری بەخشییە تراجان و لە ساڵی ٩٨ پۆستی کۆنسوڵی لەگەڵدا بەش کرد. ئەم ھەنگاوە ڕێگری لە ھەر [[کوودەتا|کوودەتایەکی]] سەربازی کرد و دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی سەقامگیر کرد.<ref name="syme-finances-62">Syme (1930), p. 62</ref> بە وتەی مێژوونووسان، ڕەچەڵەکی بنەماڵەی تراجانیش وەک نێرڤا دەگەڕایەوە بۆ ناوچەی [[ئومبریا]] لە ئیتاڵیا. == مردن و میرات == [[File:Trajan Divi Nerva.jpg|thumb|280px|دراوی زێڕینی ئۆریۆس کە لە سەردەمی تراجاندا لێدراوە (نزیکەی ١١٥). لە پاشەوەی دراوەکەدا وێنەی نێرڤای پیرۆزکراو (چەپ) و باوکی ڕاستەقینەی تراجان (ڕاست) داندراوە.]] لە ١ی کانوونی دووەمی ٩٨، لە سەرەتای چوارەمین ماوەی کۆنسوڵییەکەیدا، نێرڤا لە کاتی دیدارێکدا تووشی [[جەڵدەی مێشک]] بوو.<ref name="victor-caesaribus-12-10">Roman Emperors (2023)</ref> پاش ماوەیەکی کەم تووشی تا بوو و لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٩٨ لە ڤێلاکەی لە باخچەکانی سالوست کۆچی دوایی کرد. لەلایەن ئەنجومەنی پیرانەوە بە پیرۆز ناسێندرا و خۆڵەمێشی تەرمەکەی لە مەزارگەی [[ئەگوستوس]] بە خاک سپێردرا؛ ئەو دوا ئیمپراتۆری ڕۆم بوو کە لەو مەزارگەیەدا بنێژرێت.<ref>Aurelius Victor, Epitome de Caesaribus, 12.12</ref> تراجان بە ئاشتی و بەبێ ھیچ کێشەیەک جێگەی گرتەوە. مێژوونووسانی کۆن ستایشی حوکمڕانیی کورتی نێرڤایان کردووە. مێژوونووسی ھاوچەرخی، تاسیتوس، لە پێشەکیی پەڕتووکەکەیدا دەڵێت نێرڤا دوو شتی کۆکردەوە کە پێشتر دژ بەیەک بوون: «دەسەڵاتی پاشایەتی و ئازادی».<ref>Tacitus, Agricola, 3</ref> ھەروەھا دیۆ کاسیۆس و ئۆریلیۆس ڤیکتۆر ستایشی دانایی و میانڕەویی ئەویان کردووە.<ref name="dio-history-lxviii-2"/> دواتر مێژوونووسی سەدەی ھەژدەھەم، ئێدوارد گیبۆن، نێرڤای وەک یەکەم ئیمپراتۆر لە دەستەی «پێنج ئیمپراتۆرە باشەکە» پۆلێن کرد، کە تێیدا ئیمپراتۆریەت لەنێوان ساڵانی ٩٦ تا ١٨٠ بە دادپەروەری و ژیری بەڕێوەدەبرا. لە مێژووی ھاوچەرخدا، نێرڤا وەک دەسەڵاتدارێکی دڵسۆز بەڵام کەم دەسەڵات لە بەرامبەر سوپادا وەسف دەکرێت. بەڵام گەورەترین دەستکەوتی ئەو دانانی تراجان بوو وەک جێنشین، کە توانی دەسەڵاتێکی بەھێز لە سەردەمی خانەدانی نێرڤا-ئەنتۆنیدا بنیات بنێت. ئێستا دوو پەیکەری نوێ بۆ یادکردنەوەی نێرڤا دروست کراون: یەکەمیان لە شاری گلۆستەر لە ئینگلتەرا (کە شارێک بوو بە فەرمانی ئەو ئاوەدان کرایەوە)، و دووەمیان لە زێدی لەدایکبوونی خۆی لە شاری نارنی لە ئیتاڵیا. <gallery class="center" widths="150px" heights="190px"> File:Bust of emperor Nerva.jpg|پەیکەری سەری نێرڤا لە بەردی کالسێدۆنی، کۆتایی سەدەی یەکەمی زایینی File:Head of Marcus Cocceius Nerva in Museo Nazionale Romano.jpg|پەیکەری نێرڤا، مۆزەخانەی نیشتمانیی ڕۆم File:Nerva pushkin.jpg|نێرڤا لە شێوەی خوداوەند [[جووپیتەر]]، مۆزەخانەی پوشکین لە مۆسکۆ File:NervaBronzoRosso.jpg|پەیکەری نێرڤا لە شاری نارنی لە ئیتاڵیا File:Nerva bust Cologne cropped left.png|پەیکەری نێرڤا لە مۆزەخانەی ڕۆمانی-جێرمانی لە شاری [[کۆلن]]، ئەڵمانیا </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی]] * [[تراجان]] * [[پاسەوانی پریتۆرین]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-hou|[[خانەدان|خانەدانی نێرڤا-ئەنتۆنی]]|٨ی تشرینی دووەمی|٣٠|٢٧ی کانوونی دووەمی|٩٨}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[دۆمیتیان]]}} {{s-ttl|title=[[ئیمپراتۆری ڕۆم]]|years=٩٦–٩٨}} {{s-aft|after=[[تراجان]]}} |- {{s-off}} {{s-bef|before=لوسیۆس ئانیۆس باسوس}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=کانوونی دووەم–شوباتی ٧١|with=ڤێسپاسیان}} {{s-aft|after=دۆمیتیان}} {{s-bef|before=ئاولوس ڤیکیریوس پرۆکولوس}} {{s-ttl|title=کۆنسوڵی ڕۆم|years=کانوونی دووەم–شوباتی ٩٠|with=دۆمیتیان}} {{s-aft|after=لوسیۆس ئەنتیستیوس ڕوستیکوس}} {{s-bef|before=تیبێریوس کاتیوس سێسیوس فرۆنتۆ}} {{s-ttl|title=کۆنسوڵی ڕۆم|years=کانوونی دووەم–شوباتی ٩٧|with=لوسیۆس ڤێرگینیوس ڕوفوس}} {{s-aft|after=گنایۆس ئاریوس ئەنتۆنینۆس}} {{s-bef|before=تاسیتوس}} {{s-ttl|title=کۆنسوڵی ڕۆم|years=١–١٣ی کانوونی دووەمی ٩٨|with=[[تراجان]]}} {{s-aft|after=گنایۆس دۆمیتیوس تولوس}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Nerva}} [[پۆل:لەدایکبووانی ٣٠]] [[پۆل:مردووانی ٩٨]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی سەدەی یەکەمی ڕۆم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی ڕۆم]] [[پۆل:خەڵکی ئیتاڵیا]] [[پۆل:خانەدانی نێرڤا-ئەنتۆنی]] kun1oil1qf89xizt48iz3azkv1ph100 0 304377 1674026 2026-09-24T08:40:01Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1674026 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Domiziano da collezione albani, fine del I sec. dc. 02.JPG | alt = پەیکەری مەڕمەڕیی سپیی دۆمیتیان | caption = پەیکەری دۆمیتیان لە مۆزەخانەی [[لووڤر]] | succession = ئیمپراتۆری ڕۆم | reign = ١٤ی ئەیلوولی ٨١ – ١٨ی ئەیلوولی ٩٦ | predecessor = [[تایتەس|تیتوس]] | successor = [[نێرڤا]] | birth_name = تیتوس فلاڤیوس دۆمیتیانووس | birth_date = ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٥١ | birth_place = [[ڕۆما]]، ئیتالیا، [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] | death_date = ١٨ی ئەیلوولی ٩٦ (لە تەمەنی ٤٤ ساڵیدا) | death_place = [[ڕۆما]]، ئیتالیا | burial_place = ڕۆما | spouse = دۆمیتیا لۆنگینا | issue = تیتوس فلاڤیوس قەیسەر<br>فلاڤیا | full_name = قەیسەر دۆمیتیانووس | regnal_name = ئیمپراتۆر قەیسەر دۆمیتیانووس ئۆگوستوس | dynasty = [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی | father = [[ڤێسپاسیان]] | mother = دۆمیتیلای گەورە }} '''دۆمیتیان''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: Titus Flavius Caesar Domitianus Augustus؛ ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٥١ – ١٨ی ئەیلوولی ٩٦) لە ساڵی ٨١ تا ٩٦ ئیمپراتۆری ڕۆم بوو. وەک کوڕی ڤێسپاسیان و برای بچووکی تیتوس، کە ھەردووکیان پێش ئەو لەسەر تەخت بوون، دواھەمین فەرمانڕەوای [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی بوو. مێژوونووس برایان جۆنز بە «فەرمانڕەوایەکی سەرکوتکەر بەڵام لێھاتوو لە [[ئۆتۆکراسی|دەسەڵاتی ڕەھادا]]» وەسفی کردووە؛ شێوازی فەرمانڕەواییە دەسەڵاتخوازەکەی وای کرد بکەوێتە ململانێیەکی توند لەگەڵ ئەنجومەنی پیرانی ڕۆم (سێنات) و دەسەڵاتەکانی ئەوانی بە شێوەیەکی بەرچاو کەم کردەوە.<ref name="jones-i">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=i}}</ref> لە سەردەمی باوک و براکەیدا، دۆمیتیان ڕۆڵێکی لاوەکی و زیاتر ڕێوڕەسمیی ھەبوو. پاش مردنی براکەی، [[پاسەوانی پریتۆرین]] ئەویان وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند. دەسەڵاتە ١٥ ساڵییەکەی درێژترین ماوەی حوکمڕانی بوو لە دوای سەردەمی [[تایبیریەس]]. وەک ئیمپراتۆر، بە بەرزکردنەوەی بەھای دراوی ڕۆمانی ئابووریی وڵاتی بەھێز کرد، سنوورەکانی ئیمپراتۆریەتەکەی قایم کرد، و بەرنامەیەکی بەرفراوانی بیناسازیی دەستپێکرد بۆ نۆژەنکردنەوەی شاری [[ڕۆما]] کە پێشتر زیانی پێگەیشتبوو. لە بەریتانیا جەنەراڵەکەی بە ناوی ئاگریکۆلا پێشڕەوی بەرچاوی کرد بۆ گرتنی کالدۆنیا ([[سکۆتلاند]])، ھەروەھا لە داسیا (ڕۆمانیای ئێستا) جەنگ بەرپابوو، بەڵام دۆمیتیان نەیتوانی سەرکەوتنێکی یەکلاکەرەوە بەسەر پاشا دێسیبالوسدا بەدەستبھێنێت. حکوومەتەکەی دۆمیتیان سیمایەکی بەھێزی دەسەڵاتخوازیی پێوە دیار بوو؛ بە پشتبەستن بە [[پرۆپاگەندە]]ی ئایینی، سەربازی و کلتووری، [[کەس پەرستی]]ی برەوپێدا و بە دانانی خۆی وەک چاودێری ھەمیشەیی، بە توندی چاودێریی ڕەوشتی گشتی و تایبەتیی کۆمەڵگەی دەکرد. لەبەر ئەم ھەنگاوانە، دۆمیتیان لەلایەن خەڵکی ئاسایی و سوپاوە خۆشەویست بوو، بەڵام ئەندامانی ئەنجومەنی پیران وەک ستەمکارێک سەیریان دەکرد. لە ساڵی ٩٦دا لە ڕێگەی پیلانگێڕییەکی دەربارەوە [[تیرۆرکردن|تیرۆر کرا]] و کۆتایی بە دەسەڵاتەکەی ھات. لە ھەمان ڕۆژدا ڕاوێژکارەکەی بە ناوی [[نێرڤا]] بوو بە جێنشینی. پاش مردنی، ئەنجومەنی پیران بڕیاری لەبیربردن و سڕینەوەی یادەوەریی دۆمیتیانی دا (damnatio memoriae)، و نووسەرانی وەک تاسیتوس، پلینی بچووک و سوێتۆنیۆس لە نووسینەکانیاندا وەک ستەمکارێکی دڵڕەق و بەگومان وەسفیان کرد. بەڵام مێژوونووسانی نوێ بۆچوونێکی جیاوازیان ھەیە و دۆمیتیان وەک دەسەڵاتدارێکی توند بەڵام کارامە دەبینن کە بەرنامە ئابووری، سیاسی و کلتوورییەکانی بوونە بنەمای سەقامگیریی سەدەی دووەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]. == سەرەتای ژیان == === پاشخان و خێزان === [[File:Flavian family tree.png|thumb|دارە ڕەچەڵەکی [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی]] دۆمیتیان لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٥١ لە [[ڕۆما]] لەدایک بوو،<ref name="suetonius-domitian">[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١</ref> بچووکترین کوڕی تیتوس فلاڤیوس ڤێسپاسیانووس (کە بە [[ڤێسپاسیان]] ناسراوە) و فلاڤیا دۆمیتیلای گەورە بوو.<ref name="jones-1">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=1}}</ref> خوشکێکی لە خۆی گەورەتری ھەبوو بە ناوی دۆمیتیلای بچووک، و برایەکی گەورەتر بە ناوی تیتوس.<ref name="townend-62">{{cite journal |last=Townend |first=Gavin |title=Some Flavian Connections |journal=The Journal of Roman Studies |volume=51 |issue=1–2 |pages=54–62 |year=1961 |doi=10.2307/298836}}</ref> دەیان ساڵ لە [[شەڕی ناوخۆ]] لە سەدەی یەکەمی پێش زایین بووە ھۆی لاوازبوونی چینی کۆنی [[ئەرستۆکراسی]] لە ڕۆما، کە دواتر لە سەدەی یەکەمدا لەلایەن چینی نوێی دەستڕۆیشتووی ئیتاڵییەوە جێگەیان گیرایەوە.<ref name="jones-3">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=3}}</ref> یەکێک لەم بنەماڵانە فلاڤییەکان بوون، کە تەنیا لە چوار نەوەدا لە گمنامییەوە گەیشتنە پێگەیەکی باڵا و لە سەردەمی ئیمپراتۆرەکانی [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]]دا سامان و پێگەیان بەدەستھێنا.<ref name="jones-1"/> باپیری گەورەی دۆمیتیان، تیتوس فلاڤیوس پێترۆ، لە کاتی شەڕی ناوخۆی سیزاردا لەژێر فەرمانی پۆمپەی خزمەتی کردبوو. لە ساڵی ٤٨ی پێش زایین پاش ھەڵاتنی لە گۆڕەپانی شەڕی فارسالوس، ناوبانگی سەربازیی لەکەدار بوو.<ref name="jones-1"/> سەرەڕای ئەوەش، پێترۆ بە ھاوسەرگیری لەگەڵ تێرتولای دەوڵەمەند پێگەی خۆی بەرز کردەوە، و سامانەکەی بووە ھۆی دەستەبەرکردنی پێشکەوتنی کوڕەکەی، تیتوس فلاڤیوس سابینوس (باپیری دۆمیتیان).<ref name="jones-2">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=2}}</ref> سابینوس لە ڕێگەی کۆکردنەوەی باج لە ئاسیا و کاری بانکداری لە سویسرا سامانی زیاتری کۆکردەوە. بە ھاوسەرگیری لەگەڵ ڤێسپاسیا پۆلا، بنەماڵەکەی بەستەوە بە بنەماڵەیەکی بەناوبانگتر، بەمەش دەرفەتی ڕەخساند بۆ کوڕەکانی (سابینوس و ڤێسپاسیان) کە بگەنە پلەی ئەنجومەنی پیران.<ref name="jones-2"/> پلەبەندیی سیاسیی ڤێسپاسیان پۆستەکانی کوایستۆر، ئێدیل و پرایتۆری گرتەوە، و لە ساڵی ٥١دا، لە ساڵی لەدایکبوونی دۆمیتیاندا، بوو بە [[کۆنسوڵی ڕۆم]]. وەک فەرماندەیەکی سەربازی، لە ساڵی ٤٣دا بەشداری لە لەشکرکێشی بۆ سەر بەریتانیا کرد و ناوبانگی دەرکرد.<ref name="jones-8">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=8}}</ref> سەرچاوە دێرینەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە بنەماڵەی فلاڤی لە کاتی گەورەبوونی دۆمیتیاندا ھەژار بوون و گوایە ڤێسپاسیان لە سەردەمی ئیمپراتۆر [[کالیگولا]] و [[نیرۆ]]دا لەبەرچاو کەوتبوو.<ref name="suetonius-domitian"/> بەڵام توێژینەوە نوێیەکان ئەم دەنگۆیانە ڕەتدەکەنەوە و دەریدەخەن کە ئەم چیرۆکانە دواتر وەک [[پرۆپاگەندە]] بڵاوکراونەتەوە بۆ کەمکردنەوەی بەھای سەرکەوتنەکانی ئیمپراتۆرەکانی پێشوو و بەرزنرخاندنی دەستکەوتەکانی سەردەمی ئیمپراتۆر [[کلاودیوس]] و کوڕەکەی بریتانیکوس.<ref name="jones-7">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=7}}</ref> فلاڤییەکان لە ساڵانی پەنجا و شەستەکاندا لە پێگەیەکی زۆر باشدا بوون. لە ساڵی ٦٦دا کاتێک جوولەکەکانی پارێزگای یەھوودیا دژی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم ڕاپەڕین و یەکەمین جەنگی جوولەکە و ڕۆم دەستی پێکرد، ڤێسپاسیان وەک فەرماندەی سوپای ڕۆم دەستنیشان کرا و تیتوسی کوڕیشی فەرماندەیی یەکەیەکی سەربازیی پێسپێردرا.<ref name="jones-11">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=11}}</ref> === گەنجێتی و کەسایەتی === [[File:Domiziano, 75-81 ca., 6058, 02.JPG|thumb|upright|پەیکەری دۆمیتیان بە تاجی مەدەنییەوە، مۆزەخانەی ناپۆلی]] لە نێوان سێ ئیمپراتۆرەکەی بنەماڵەی فلاڤیدا، دۆمیتیان درێژترین ماوە فەرمانڕەوایی کرد، سەرەڕای ئەوەی سەرەتای ژیانی لەژێر سێبەری تیتوسی برای گەورەیدا تێپەڕی. پاش ئەوەی باوکیان لە ساڵی ٦٩دا و دوای شەڕی ناوخۆی ناسراو بە [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]] بوو بە ئیمپراتۆر، تیتوس چەندین پۆستی گرنگی وەرگرت، لە کاتێکدا دۆمیتیان تەنیا نازناوی شەرەفیی پێدرا بەبێ دەسەڵاتی کردەیی. کاتێک گەیشتە تەمەنی ١٦ ساڵی، دایک و خوشکەکەی مابوونەوە و کۆچی دواییان کردبوو، لە کاتێکدا باوک و براکەی لە سەفەری بەردەوامی سەربازیدا بوون لە جێرمانیا و یەھوودیا؛ بەم شێوەیە دۆمیتیان بەشێکی زۆری نەوجەوانیی خۆی بە تەنیا و دوور لە خێزانەکەی بەسەر برد.<ref name="jones-13">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=13}}</ref> لە کاتی جەنگەکانی ڕۆم و جوولەکەدا، ڕەنگە لەژێر چاودێریی مامی، تیتوس فلاڤیوس سابینوسی دووەمدا بووبێت کە سەرپەرشتیاری شاری ڕۆما بوو، یان تەنانەت مارکۆس کۆکسیۆس [[نێرڤا]] کە دۆستێکی نزیکی بنەماڵەی فلاڤی بوو.<ref name="jones-13"/> ئەو پەروەردەیەکی باڵای وەرگرت و لە بواری [[ڕەوانبێژی]] و [[وێژە]]دا خوێندی. لە کتێبی ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''دا، سوێتۆنیۆس ئاماژە بە توانای دۆمیتیان دەکات لە ھێنانەوەی وتەی شاعیران و نووسەرانی وەک [[ھۆمیرۆس]] و [[ڤێرجیل]]، و وەک گەنجێکی خوێندەوار و لێھاتوو لە قسەکردندا باسی دەکات.<ref name="suetonius-20">[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ٢٠</ref> یەکەمین بەرھەمە بڵاوکراوەکانی لە بواری [[شیعر]] و نووسین بوون لەسەر یاسا و بەڕێوەبردن.<ref name="jones-13"/> بە پێچەوانەی تیتوسی برایەوە، دۆمیتیان لە دەربار پەروەردە نەکرا، بەڵام بەپێی وتەی سوێتۆنیۆس، شارەزاییەکی سەرسوڕھێنەری لە نیشانەشکێنی بە تیر و کەواندا ھەبووە.<ref name="suetonius-19">[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١٩</ref> سوێتۆنیۆس لە وەسفی ڕووخساری دۆمیتیاندا دەڵێت: {{وتە|باڵابەرز بوو، ڕووخسارێکی شەرمن و ڕەنگێکی گەشی ھەبوو. چاوەکانی گەورە بوون، بەڵام بینایی کەمێک کز بوو. بەتایبەت لە گەنجیدا پیاوێکی قۆز و ڕێکپۆش بوو لە تەواوی جەستەیدا، جگە لە پەنجەکانی پێی کە کەمێک کێشەیان ھەبوو. لە تەمەنی پیریدا، کچەڵی و زگی گەورە و قاچی باریک سیماکەیان تێکدابوو کە بەھۆی نەخۆشییەکی درێژخایەنەوە دروست ببوو.<ref name="suetonius-18">[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١٨</ref>}} دۆمیتیان زۆر ھەستیار بوو بەرامبەر کچەڵییەکەی و لە تەمەنی دواییدا بە بەکارھێنانی کڵاوپەڕ دەیپۆشی، و تەنانەت کتێبێکیشی لەسەر پاراستنی قژ نووسی.<ref name="suetonius-18"/> مێژوونووس برایان جۆنز ئاماژە بەوە دەکات کە خەسڵەتەکانی کەسایەتیی دۆمیتیان بریتی بوون لە بێبەشبوون لەو کاریزمایەی باوک و براکەی ھەیانبوو، گوماناوی بوو، خاوەنی ھەستێکی نامۆی [[خۆنکۆڵی]] و نوکتەبازی بوو، و حەزی لە گۆشەگیری دەکرد کە لە پەروەردەبوونی تەنیایی سەردەمی گەنجییەوە سەرچاوەی گرتبوو.<ref name="jones-13"/> == سەركەوتنی فلاڤییەکان == === ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە === {{سەرەکی|ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە}} [[File:Roman Empire in AD 69.pdf|thumb|300px|ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم لە [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]دا (٦٩)]] لە ٩ی حوزەیرانی ٦٨دا، لە کاتێکدا ناڕەزایەتیی ئەنجومەنی پیران و سوپا زیادی کردبوو، نیرۆ پەنای بۆ [[خۆکوشتن]] برد و بەم شێوەیە کۆتایی بە [[زنجیرە فەرمانرەوایەتیی جولیۆ-کلاودیوس]] ھات. لە دوای ئەو پشێوییەکی گەورە دروست بوو کە بووە ھۆی شەڕێکی ناوخۆیی خوێناوی بە ناوی [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]، کە تێیدا چوار ژەنەڕاڵی کاریگەری ئیمپراتۆریەتەکە—[[گالبا]]، [[ئۆتۆ]]، ڤیتێلیوس و ڤێسپاسیان—ململانێیان لەسەر دەسەڵات کرد.<ref name="sullivan-69">{{cite journal |last=Sullivan |first=Philip B. |title=A Note on the Flavian Accession |journal=The Classical Journal |volume=49 |issue=2 |year=1953 |pages=67–70}}</ref> دەنگوباسی مردنی نیرۆ گەیشتە ڤێسپاسیان کاتێک خەریکی ئامادەکاری بوو بۆ گەمارۆدانی شاری [[ئورشەلیم]]. کاتێک ئۆتۆ لە شەڕی بەدریاکوم لەلایەن ڤیتێلیوسەوە شکا، سوپای ڕۆم لە یەھوودیا و میسر لە ١ی تەممووزی ٦٩دا ڤێسپاسیانیان وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند.<ref name="sullivan-68">{{cite journal |last=Sullivan |first=Philip B. |title=A Note on the Flavian Accession |journal=The Classical Journal |volume=49 |issue=2 |year=1953 |pages=67–70}}</ref> ڤێسپاسیان لەگەڵ گایوس لیسینیوس موسیانووس، فەرمانڕەوای سووریا، ھاوپەیمانییەکی بەست. لە کاتێکدا موسیانووس بە سوپاوە بەرەو ڕۆما بەڕێکەوت، ڤێسپاسیان چوو بۆ [[ئەسکەندەریە]] و تیتوسی بەجێھێشت تا کۆتایی بە ڕاپەڕینی جوولەکەکان بھێنێت. لە ڕۆما، ڤیتێلیوس دۆمیتیانی خستە ژێر دەستبەسەری لە ماڵەوە بۆ ئەوەی وەک بارمتە بەکاریبھێنێت. لە ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٦٩دا، ھێزەکانی ڤێسپاسیان بە سەرکردایەتیی ئەنتۆنیۆس پریموس لە دووەمین شەڕی بەدریاکومدا سوپای ڤیتێلیوسیان تێکشکاند. لە ١٩ی کانوونی یەکەمدا، لایەنگرانی ڤیتێلیوس ھێرشیان کردە سەر گردی کاپیتۆل کە سابینوس و دۆمیتیانی لێ پەناگیر ببوون؛ سابینوس دەستگیرکرا و کوژرا، بەڵام دۆمیتیان توانی بە پۆشینی جلی یەکێک لە پەرستەرانی [[ئیزیس]] خۆی دەرباز بکات و لە ماڵی لایەنگرێکی باوکیدا خۆی بشارێتەوە.<ref name="jones-14">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=14}}</ref> پاش نیوەڕۆی ٢٠ی کانوونی یەکەم، ڤیتێلیوس کوژرا و لەشکرەکانی فلاڤی ڕۆمایان گرت. دۆمیتیان لە شوێنی خۆی دەرکەوت و بە ناونیشانی «قەیسەر» پێشوازیی لێکرا، و ڕۆژی دواتر ئەنجومەنی پیران بە فەرمی ڤێسپاسیانی وەک ئیمپراتۆر ناساند. === پاشھاتەکانی شەڕ === [[File:Rembrandt Harmensz. van Rijn 047b.jpg|thumb|190px|تابلۆی پیلانگێڕیی کلاودیوس سیڤیلیس لەلایەن [[ڕامبرانت]]]] ھەرچەندە شەڕ بە فەرمی کۆتایی ھاتبوو، بەڵام بۆ ماوەیەک دۆخێکی [[ئەنارکی]] باڵی بەسەر پایتەختدا کێشا تا لە سەرەتای ساڵی ٧٠دا موسیانووس گەیشتە شارەکە و ئارامیی گەڕاندەوە. لەم نێوەندەدا، دۆمیتیان نوێنەرایەتیی بنەماڵەی فلاڤیی دەکرد لە ئەنجومەنی پیراندا و پۆستی پرایتۆری بە دەسەڵاتی کۆنسولییەوە وەرگرت.<ref name="jones-15">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=15}}</ref> مێژوونووس تاسیتوس یەکەم وتاری دۆمیتیان لە ئەنجومەنی پیراندا بە کورت و پێوانەکراو وەسف دەکات. لە ڕاستیدا دەسەڵاتی دۆمیتیان لەو کاتەدا تەنیا ڕواڵەتی بوو، و موسیانووس دەسەڵاتی ڕاستەقینەی لە دەستدا بوو و ڕێگریی لە دۆمیتیان دەکرد سنووری خۆی ببەزێنێت.<ref name="jones-15"/> کاتێک ڕاپەڕینی باتاڤییەکان لە گال بە سەرکردایەتیی کلاودیوس سیڤیلیس لەسەر ڕووباری [[ڕاین]] بەرپابوو، دۆمیتیان ھەوڵیدا فەرماندەیی سوپایەک وەربگرێت تا دەستکەوتی سەربازی بەدەستبھێنێت، بەڵام موسیانووس و جەنەراڵە باڵاکان داواکەیان ڕەتکردەوە. بە گەڕانەوەی ڤێسپاسیان بۆ ڕۆما لە ئەیلوولی ٧٠دا، ڕۆڵی سیاسیی دۆمیتیان بە تەواوی کەمکرایەوە، و ئەویش کاتەکانی بۆ ھونەر و ئەدەب تەرخان کرد.<ref name="jones-17">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=17}}</ref> === ھاوسەرگیری === [[File:Domitia.JPG|thumb|173px|left|پەیکەری دۆمیتیا لۆنگینا لە مۆزەخانەی [[لووڤر]]]] لە ساڵی ٧٠دا، ڤێسپاسیان ھەوڵیدا ھاوسەرگیرییەک لە نێوان دۆمیتیان و کچەکەی تیتوس، جولیا فلاڤیا ڕێکبخات، بەڵام دۆمیتیان ئاشقی دۆمیتیا لۆنگینا ببوو و ھاوسەرەکەی ئەوی ناچار کرد کە لێی جیا ببێتەوە تا خۆی ھاوسەرگیریی لەگەڵدا بکات.<ref name="jones-33">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=33}}</ref> دۆمیتیا کچی جەنەراڵی بەناوبانگ گنایوس دۆمیتیوس کۆربولۆ و نەوەی ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]] بوو. ئەم ھاوسەرگیرییە سوودێکی زۆری بە پێگەی بنەماڵەی فلاڤی گەیاند. لە ساڵی ٨٠دا، تاکە کوڕی دۆمیتیان و دۆمیتیا لەدایک بوو، بەڵام لە ساڵی ٨٣دا لە تەمەنی منداڵیدا کۆچی دوایی کرد و دواتر وەک خوداوەند ناسێنرا.<ref name="jones-36">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=36}}</ref> لە ساڵی ٨٣دا کێشەیەک لە نێوان دۆمیتیان و ھاوسەرەکەیدا ڕوویدا و بۆ ماوەیەکی کورت دۆمیتیای دوورخستەوە، بەڵام لە ساڵی ٨٤دا گەڕاندیەوە بۆ کۆشک و تا کۆتایی دەسەڵاتی پێکەوە مانەوە.<ref name="varner-200">{{cite journal |last=Varner |first=Eric R. |title=Domitia Longina and the Politics of Portraiture |journal=American Journal of Archaeology |volume=99 |issue=2 |year=1995 |pages=187–206 |doi=10.2307/506339}}</ref> === میراتگری ڕێوڕەسمی (٧١–٨١) === [[File:The Triumph of Titus Alma Tadema.jpg|thumb|210px|''سەرکەوتنی تیتوس'' لەلایەن لۆڕێنس ئالما-تادیما (١٨٨٥)]] لە حوزەیرانی ٧١دا، تیتوس دوای سەرکەوتنی لە جەنگی یەھوودیا گەڕایەوە بۆ ڕۆما. لەو جەنگەدا شاری [[ئورشەلیم]] و پەرستگاکەی بە تەواوی وێران کران و نزیکەی ١٠٠،٠٠٠ کەس بە دیل گیران.<ref name="josephus-wars-vi-9">[[یوسفوس]]، ''جەنگی جوولەکەکان''، پەڕتووکی ٦، بەشی ٩، بڕگەی ٣</ref> ئەنجومەنی پیران ڕێوڕەسمی سەرکەوتنی سەربازیی بۆ تیتوس سازکرد، کە تێیدا ڤێسپاسیان و تیتوس لە پێشەوە دەڕۆیشتن و دۆمیتیان بە ئەسپێکی سپییەوە بەدوایاندا دەھات.<ref name="suetonius-2">[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ٢</ref> تیتوس بە فەرمی بوو بە ھاوبەشی دەسەڵاتی باوکی و دەسەڵاتی پشکنین، فەرماندەیی [[پاسەوانی پریتۆرین]] و حەوت جاریش پۆستی کۆنسولی پێبەخشرا. لە بەرامبەردا، دۆمیتیان تەنیا ناونیشانی فەخری و پلەی ئایینیی ھەبوو، و ھیچ دەسەڵاتێکی کردەیی سەربازی یان حوکمڕانیی پێ نەدرا.<ref name="jones-18">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=18}}</ref> بەم شێوەیە دەسەڵات بە تەواوی لە دەستی لایەنگرانی فلاڤیدا چڕ ببووەوە و ئەنجومەنی پیران تەنیا ڕواڵەتێکی لاوازی [[دیموکراسی]] پاراستبوو.<ref name="jones-163">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=163}}</ref> لە سەردەمی کورتی تیتوسدا (٧٩–٨١)، دوو کارەساتی گەورە ڕوویاندا: تەقینەوەی چیای ڤیزۆڤ لە ساڵی ٧٩ کە بووە ھۆی ژێرخاککەوتنی شارەکانی [[پۆمپی]] و ھێرکۆلانیۆم، و ئاگرکەوتنەوەیەکی گەورە لە ڕۆما لە ساڵی ٨٠دا کە سێ ڕۆژی خایاند.<ref name="jones-80">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=80}}</ref> لە ١٣ی ئەیلوولی ٨١دا، تیتوس لە تەمەنی ٤١ ساڵیدا بە نەخۆشی کۆچی دوایی کرد. دەستبەجێ دۆمیتیان چوو بۆ سەربازگەی پاسەوانی پریتۆرین و لەوێ وەک ئیمپراتۆر ناسێنرا، و ڕۆژی دواتر ئەنجومەنی پیران دەسەڵاتەکانی پەسەند کرد.<ref name="jones-21">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=21}}</ref> == سەردەمی ئیمپراتۆری (٨١–٩٦) == === شێوازی فەرمانڕەوایی === [[File:Domitian Tetradrachm 1.jpg|thumb|دراوێکی زیویی دۆمیتیان، ساڵی ٩١–٩٢]] وەک ئیمپراتۆر، دۆمیتیان دەستبەجێ ڕواڵەتی کۆماریخوازیی وەلا نا کە باوک و براکەی پاراستبوویان.<ref name="jones-22">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=22}}</ref> ناوەندی بڕیاردانی گواستەوە بۆ دەرباری پاشایەتی و بە ئاشکرا دەسەڵاتی ئەنجومەنی پیرانی کەمکردەوە. بەپێی وتەی پلینی بچووک، دۆمیتیان پێیوابوو کە دەبێت ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم وەک پاشایەتییەکی خودایی بەڕێوەببرێت و خۆیشی لە لوتکەی دەسەڵاتدا بێت.<ref name="jones-99">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=99}}</ref> ئەو ھەوڵیدا شکۆمەندیی سەردەمی ئیمپراتۆر [[ئەگوستوس]] بگێڕێتەوە. دۆمیتیان بە وردی دەستوەردانی لە کاروباری بەڕێوەبردندا دەکرد. بەپێی وتەی سوێتۆنیۆس، [[بیرۆکراسی]] لە سەردەمی دۆمیتیاندا بە باشترین شێوە کاری دەکرد، و بەھۆی چاودێرییە توندەکانیەوە ئاستی گەندەڵی لە نێو فەرمانڕەوایانی پارێزگاکاندا گەیشتە نزمترین ئاست لە مێژووی ڕۆمدا.<ref name="suetonius-8">[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ٨</ref> بە پێچەوانەی باوک و براکەی، ئەو لە دابەشکردنی پۆستەکاندا پەیڕەوی لە [[خزمگەریەتی]] نەکرد و زۆربەی پۆستە ھەستیارەکانی بە چینی سوارچاکەکان (ئیکوایتس) دەسپارد نەک ئەندامانی ئەنجومەنی پیران یان خێزانەکەی خۆی.<ref name="jones-164">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=164}}</ref> === بەرنامەی بیناسازی === [[File:Stadion Domitian Nord.jpg|thumb|مۆدێلی یاریگای دۆمیتیان لە ڕۆما]] لە کاتی دەستبەکاربوونی دۆمیتیاندا، ڕۆما ھێشتا لەژێر کاریگەریی وێرانییەکانی ئاگرەکەی ساڵی ٨٠ و شەڕی ناوخۆدا بوو. دۆمیتیان بەرنامەیەکی بیناسازیی گەورەی دەستپێکرد کە نزیکەی ٥٠ بینای نوێ و نۆژەنکراوەی لەخۆگرتبوو، کە دوای دەستکەوتەکانی ئەگوستوس بە گەورەترین پڕۆژە دادەنرێت.<ref name="jones-79">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=79}}</ref> گرنگترین بینا نوێیەکان بریتی بوون لە یاریگای دۆمیتیان (کە ئێستا گۆڕەپانی ناڤۆنایە) و ئۆدیۆنی دۆمیتیان بۆ ڕکابەرییە وەرزشی و ھونەرییەکان.<ref name="jones-79"/> پەرستگای گەورەی [[جووپیتەر]] لەسەر گردی کاپیتۆل بە سەقفێکی زێڕپۆش نۆژەنکرایەوە کە تێچووەکەی زیاتر لە ١٢،٠٠٠ تالنت بوو. ھەروەھا کۆشکە گەورەکەی لەسەر گردی پالاتین (کۆشکی فلاڤی) دروست کرد، و تەواوکردنی پڕۆژەی [[کلۆسیۆم]]یش بە زیادکردنی نھۆمی چوارەم و شوێنی دانیشتنی ناوەوە لە سەردەمی ئەودا ئەنجامدرا.<ref name="jones-93">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=93}}</ref> لە میسریشدا، وێنەی دۆمیتیان وەک [[فیرعەون]] لەسەر دەروازەی پەرستگای حاتحوور لە دێندێرا و پەرستگای خنووم لە ئێسنا نەخشێنراوە.<ref name="PAS">{{cite book |last1=Stadter |first1=Philip A. |last2=Stockt |first2=L. Van der |title=Sage and Emperor: Plutarch, Greek Intellectuals, and Roman Power in the Time of Trajan (98–117 A.D.) |date=2002 |publisher=Leuven University Press |isbn=978-90-5867-239-1 |page=75}}</ref> === ئابووری === دۆمیتیان گرنگییەکی زۆری بە سیاسەتی دارایی دەدا. لە سەرەتای دەسەڵاتیدا بەھای دراوی ڕۆمانی بەرزکردەوە و ڕێژەی زیوی لە دیناری ڕۆمانیدا لە ٩٠٪ەوە بۆ ٩٨٪ بەرزکردەوە. لە ساڵی ٨٥دا قەیرانێکی دارایی ناچاری کرد کە ڕێژەکەی بۆ ٩٣.٥٪ دابەزێنێت، بەڵام ئەمەش ھێشتا لە ئاستی سەردەمی باوک و براکەی بەرزتر بوو.<ref name="jones-75">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=75}}</ref> داھاتی ساڵانەی حکوومەتەکەی بە زیاتر لە ١.٢ ملیار سێستێرس مەزەندە دەکرا، کە زیاتر لە سێیەکی بۆ مووچە و خەرجییەکانی سوپا بەکاردەھات.<ref name="jones-73">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=73}}</ref> ئەو ھەروەھا مووچەی سەربازانی بە ڕێژەی یەک لەسەر سێ زیاد کرد و بەخششی زۆری بەسەر خەڵکی ڕۆمادا دابەش کرد. === ھەڵمەتە سەربازییەکان === [[File:Qobustan inscription.jpg|thumb|350px|نەخشەبەردینەی قۆبوستان لە [[ئازەربایجان]] کە ناوی دۆمیتیانی لەسەرە؛ ڕۆژھەڵاتیترین بەڵگەی بوونی سوپای ڕۆم]] سیاسەتی سەربازیی دۆمیتیان زیاتر بەرگریکارانە بوو، و باوەڕی بە فراوانخوازیی بێسەروبەر نەبوو. گەورەترین دەستکەوتی دروستکردنی تۆڕێکی فراوانی قەڵا و ڕێگاوبان بوو بەدرێژایی ڕووباری [[ڕاین]] بۆ پاراستنی سنوورەکان کە بە «لیمێسی جێرمانی» ناسراوە.<ref name="jones-131">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=131}}</ref> لە بەریتانیا، جەنەراڵ گنایوس جولیوس ئاگریکۆلا پێشڕەویی کرد بەرەو کالدۆنیا ([[سکۆتلاند]]) و لە ساڵی ٨٤دا لە شەڕی مۆنس گراوپیوس سەرکەوتنی بەدەستھێنا، بەڵام دۆمیتیان لە ساڵی ٨٥دا بانگی کردەوە بۆ ڕۆما لەبەر ئەوەی بەردەوامبوونی جەنگەکە خەرجییەکی زۆری دەویست بەبێ دەستکەوتی ئابووری.<ref name="jones-132">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=132}}</ref> بەردەنەخشێنراوێک لە قۆبوستان لە [[ئازەربایجان]] کە ناوی دۆمیتیانی لەسەرە، بە دوورترین شوێنی ڕۆژھەڵات دادەنرێت کە سوپای ڕۆمی لێ تۆمار کرابێت. لە سنوورەکانی ڕووباری [[دانووب]] مەترسیی گەورە لەلایەن داسییەکانەوە دروست بوو. لە ساڵی ٨٤ یان ٨٥دا، داسییەکان بە سەرکردایەتیی پاشا دێسیبالوس لە ڕووباری دانووب پەڕینەوە و فەرمانڕەوای پارێزگای مۆسیایان کوشت.<ref name="jones-138">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=138}}</ref> ڕۆمەکان تووشی شکستی قورس بوون و فەرماندەی پاسەوانی پریتۆرین کوژرا. دواتر لە ساڵی ٨٨دا سوپای ڕۆم توانی سەرکەوتن بەسەر دێسیبالوسدا بەدەستبھێنێت، بەڵام لەبەر سەرھەڵدانی ئاڵۆزی لە جێرمانیا، دۆمیتیان ناچار بوو پەیمانێکی ئاشتی لەگەڵ داسییەکان ببەستێت کە بەپێی ئەو پەیمانە ساڵانە باج بە دێسیبالوس دەدرا لە بەرامبەر پاراستنی سنوورەکاندا؛ ئەم ڕێککەوتنە لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی پیرانەوە بە شەرمەزاری بۆ ڕۆم لەقەڵەم درا.<ref name="jones-150">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=150}}</ref> === سیاسەتی ئایینی === [[File:Genius Domitian Musei Capitolini MC1130.jpg|thumb|پەیکەری دۆمیتیان لە مۆزەخانەی کاپیتۆلین لە ڕۆما]] دۆمیتیان پەیڕەوی لە ئایینی نەریتیی ڕۆم دەکرد و گرنگییەکی زۆری بە خوداوەند [[جووپیتەر]] و خاتوونەخوداوەند مینێرڤا دەدا. پەرستگای گەورەی بۆ بنەماڵەی فلاڤی دروست کرد و براکەی و کوڕەکەی بە فەرمی بە خوداوەند ناساند. بەپێی وتەی سوێتۆنیۆس، ئەو داوای دەکرد بە «پەروەردگار و خوداوەند» (Dominus et Deus) بانگ بکرێت، ھەرچەندە مێژوونووسان پێیانوایە ئەم نازناوە لەلایەن زمانلووسەکانەوە بەکارھێنراوە نەک لە بەڵگەنامە فەرمییەکاندا.<ref name="jones-108">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=108}}</ref> لە ساڵی ٨٥دا، خۆی کردە پشکنەری ھەمیشەیی بۆ چاودێریی ڕەوشتی گشتی. یاساکانی دژی زینای توندتر کرد و چەندین فەرمانبەری گەندەڵی لەسەر کار لادا. لە ساڵی ٨٧دا کاتێک دەرکەوت چەند کەنیزەیەکی پەرستگای ڤێستا سوێندی پاکیزەیی خۆیان شکاندووە، فەرمانی دا بە شێوازی نەریتی بە زیندوویی بنێژرێن، چونکە ئەم کارە وەک [[زینا لەگەڵ مەحاریم]] سەیر دەکرا بەرامبەر بە دەوڵەت.<ref name="jones-101">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=101}}</ref> لە ساڵی ٩٤دا، فەرمانی دەرکردنی تەواوی فەیلەسووفەکانی لە شاری ڕۆما دەرکرد، کە بووە ھۆی ئەوەی فەیلەسووفی بەناوبانگ ئێپیکتێتوس بچێتە یۆنان.<ref name="epictetus">{{cite book |last=Epictetus |title=The Teaching of Epictetus |publisher=Walter Scott Ltd |location=London |page=xviii |translator=T. W. Rolleston}}</ref> لە کۆتایی دەسەڵاتیدا باجی توندی بەسەر جوولەکەکاندا سەپاند، و سەرچاوە مەسیحییەکانی سەدەی چوارەم ئاماژە بەوە دەکەن کە چەوسانەوەی مەسیحییەکان لە سەردەمی ئەودا زیادی کردووە.<ref name="eusebius">{{cite book |last=Eusebius |title=Church History |year=325}}</ref> === ئۆپۆزیسیۆن و نەیارانی === لە ١ی کانوونی دووەمی ٨٩دا، لووسیوس ئەنتۆنیۆس ساتورنینوس، فەرمانڕەوای جێرمانیای باڵا لە شاری [[ماینتس]] لەگەڵ دوو یەکەی سەربازی یاخیبوونی دژی دۆمیتیان ڕاگەیاند.<ref name="jones-144">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=144}}</ref> بەڵام ڕاپەڕینەکە بە خێرایی لە ماوەی ٢٤ ڕۆژدا لەلایەن فەرماندە دڵسۆزەکانەوە سەرکوت کرا و سەرکردەکانی بە توندی سزادران. ئەم ڕووداوە وای کرد دۆمیتیان زیاتر گوماناوی بێت بەرامبەر بە دەوروبەرەکەی. دوژمنایەتیی نێوان ئەو و ئەنجومەنی پیران ڕۆژ بە ڕۆژ قووڵتر دەبووەوە. لە ساڵی ٨٩ بەدواوە، دۆمیتیان زنجیرەیەک دادگاییکردنی دەستپێکرد و بەلایەنی کەمەوە ٢٠ سیناتۆری لەسێدارە دا، لەنێویاندا ھەندێک لە خزمەکانی خۆی وەک تیتوس فلاڤیوس کلێمێنس.<ref name="jones-192">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=192}}</ref> ئەمەش وای کرد کە ئەندامانی ئەنجومەنی پیران ئەو بە ستەمکارێکی خوێنڕێژ دابنێن. == مردن و جێنشینی == === تیرۆرکردن === [[File:Athena ciste.jpg|thumb|خاتوونەخوداوەند مینێرڤا، کە دۆمیتیان پەرستشی دەکرد]] دۆمیتیان لە ١٨ی ئەیلوولی ٩٦دا لە پیلانگێڕییەکی ئەندامانی دەربارەکەیدا [[تیرۆرکردن|تیرۆر کرا]].<ref name="suetonius-17">[[سوێتۆنیۆس]]، ''ژیانی دوازدە قەیسەرەکە''، «ژیانی دۆمیتیان»، بەشی ١٧</ref> سوێتۆنیۆس باس لەوە دەکات کە چەند کەسێک لە نزیکەکانی بەشدارییان تێدا کردبوو، لەوانە ستیفانوس، کارگوزاری برازاکەی دۆمیتیان. دۆمیتیان بەھۆی پێشبینییەکی کۆنەوە باوەڕی وابوو کە لە کاتی نیوەڕۆدا دەمرێت، بۆیە لەو کاتەدا ھەمیشە شڵەژاو بوو. لە ڕۆژی ڕووداوەکەدا، خزمەتکارێک بە درۆ پێیوت کە کاتی نیوەڕۆ تێپەڕیوە و ئێوارەیە. دۆمیتیان ھێور بووەوە و چوو بۆ سەر مێزەکەی تا واژوو لەسەر چەند نووسراوێک بکات. لەو کاتەدا ستیفانوس بە دەستێکی پێچراوەوە ھاتە ژوورەوە بە بیانووی ئەوەی ڕاپۆرتێک لەسەر پیلانگێڕییەک پێشکەش دەکات، و کاتێک دۆمیتیان خەریکی خوێندنەوەی کاغەزەکە بوو، خەنجەرێکی لە سکی دا. دۆمیتیان بەرگریی لە خۆی کرد، بەڵام پیلانگێڕەکانی تر ھاتنە ژوورەوە و حەوت خەنجەری تریان لێدا و کوشتیان.<ref name="suetonius-17"/> تەرمەکەی لەلایەن پەرستارەکەیەوە برا و سووتێنرا و خۆڵەمێشەکەی لەگەڵ خۆڵەمێشی جولیای برازای تێکەڵ کرا. لە کاتی مردنیدا تەمەنی ٤٤ ساڵ بوو. === جێنشینی و پاشھاتەکان === [[File:Nerva Tivoli Massimo.jpg|thumb|left|upright|ئیمپراتۆر [[نێرڤا]]]] ھەر لە ھەمان ڕۆژی تیرۆرکردنیدا، ئەنجومەنی پیران مارکۆس کۆکسیۆس [[نێرڤا]]ی وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند.<ref name="murison-153">{{cite journal |last=Murison |first=Charles Leslie |title=M. Cocceius Nerva and the Flavians |journal=Transactions of the American Philological Association |volume=133 |issue=1 |pages=147–157 |year=2003 |doi=10.1353/apa.2003.0008}}</ref> نێرڤا پیر بوو و منداڵی نەبوو، بەڵام بژاردەیەکی گونجاو بوو بۆ ڕێگریکردن لە بەرپابوونی شەڕی ناوخۆ. ئەنجومەنی پیران بە مردنی دۆمیتیان شادمان بوون و دەستبەجێ بڕیاری لەناوبردنی یادەوەریی دۆمیتیانیان دا (damnatio memoriae)؛ پەیکەرەکانی تێکشکێنران، ناوی لەسەر بینا و نووسراوە فەرمییەکان سڕدرایەوە و دراوەکانی تواندرانەوە.<ref name="grainger-49">{{cite book |last=Grainger |first=John D. |title=Nerva and the Roman Succession Crisis of AD 96–99 |publisher=Routledge |year=2003 |location=London |isbn=978-0-415-28917-7 |page=49}}</ref> بە پێچەوانەی ئەنجومەنی پیرانەوە، سەربازانی سوپا زۆر خەمبار بوون بە بیستنی ھەواڵی مردنی دۆمیتیان و داوایان کرد بکوژەکانی سزا بدرێن. لە تشرینی یەکەمی ٩٧دا، ئەندامانی [[پاسەوانی پریتۆرین]] گەمارۆی کۆشکی ئیمپراتۆریان دا و نێرڤایان ناچار کرد بکوژەکانی دۆمیتیانیان ڕادەست بکات. نێرڤا کە دەسەڵاتی لاواز ببوو، پاش ماوەیەکی کورت [[تراجان]]ی وەک کوڕی خۆی و جێنشینی تەخت ھەڵبژارد.<ref name="syme-1980">{{cite journal |last=Syme |first=Ronald |title=Guard Prefects of Trajan and Hadrian |journal=The Journal of Roman Studies |volume=70 |year=1980 |pages=64–80 |doi=10.2307/299556}}</ref> == میرات == === سەرچاوە دێرینەکان === ڕوانگەی مێژوونووسانی کلاسیک بەرامبەر دۆمیتیان نەرێنییە، چونکە زۆربەی ئەو نووسەرانەی مێژوویان تۆمار کردووە سەر بە چینی ئەنجومەنی پیران بوون کە دۆمیتیان دەسەڵاتی لێسەندبوونەوە.<ref name="jones-160">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=160}}</ref> مێژوونووسانی وەک تاسیتوس، پلینی بچووک و سوێتۆنیۆس ھەموویان لە سەردەمی فەرمانڕەوایانی دوای ئەودا نووسیویانە، کاتێک یادەوەریی دۆمیتیان نەفرەتلێکراو بوو. لە بەرامبەردا، شاعیرانی دەربارەکەی وەک مارسیال و ستاتیوس ستایشی دەستکەوتەکانیان دەکرد.<ref name="jones-32">{{cite book |last=Jones |first=Brian W. |title=The Emperor Domitian |publisher=Routledge |year=1992 |location=London |isbn=978-0-415-10195-0 |page=32}}</ref> سوێتۆنیۆس لە کارەکانیدا چەندین چیرۆکی نەشیاو لەسەر ژیانی تایبەتیی دۆمیتیان دەگێڕێتەوە، لەوانە پەیوەندی لەگەڵ کچەبراکەی و ڕەفتاری لەگەڵ ھاوسەرەکەی، بەڵام مێژوونووسانی نوێ پێیانوایە ئەم گێڕانەوانە بۆ لەکەدارکردنی ڕووی ئەو فەرمانڕەوایە بووە لە مێژوودا.<ref name="levick-2002">{{cite journal |last=Levick |first=Barbara |title=Corbulo's Daughter |journal=Greece & Rome |volume=49 |issue=2 |year=2002 |pages=199–211 |doi=10.1093/gr/49.2.199}}</ref> تاسیتوسیش ڕەخنەی توندی لە سەرکەوتنە سەربازییەکانی گرتووە، لە کاتێکدا مێژوونووسانی سەدەی سێیەم و چوارەمی کەنیسە وەک یەکێک لە ستەمکارە گەورەکانی دژی مەسیحییەت باسیان کردووە. === دیدگای مێژوونووسانی نوێ === لە سەدەی بیستەمدا، بەھۆی دۆزینەوەکانی بواری [[شوێنەوارناسی]] و لێکۆڵینەوە لە دراوە کۆنەکاندا، بۆچوونی مێژوونووسان بەرامبەر دۆمیتیان گۆڕانکاریی بەسەردا ھات. مێژوونووس برایان جۆنز گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە دۆمیتیان دەسەڵاتدارێکی توند بەڵام کارامە بووە، و زۆربەی دانیشتووانی ئیمپراتۆریەتەکە لە دەسەڵاتی ڕازی بوون و تەنیا کەمینەیەکی دەستڕۆیشتووی نێو ئەنجومەنی پیران دژی وەستابوونەوە.<ref name="gowing-1992">{{cite journal |last=Gowing |first=Alain M. |title=Review: The Emperor Domitian |journal=Bryn Mawr Classical Review |year=1992 |url=http://ccat.sas.upenn.edu/bmcr/1992/03.06.10.html}}</ref> سیاسەتی دەرەوەی دۆمیتیان واقیعییانە بوو، و ئابووریی ڕۆم لە سەردەمی ئەودا سەقامگیرترین قۆناغی بەخۆیەوە بینی. چاودێریی توندی بەسەر فەرمانبەرانەوە بووە ھۆی کەمکردنەوەی گەندەڵی. مێژوونووس [[تیۆدۆر مۆمسێن]] سەردەمی حوکمڕانیی ئەوی وەک «دەسەڵاتێکی تاریک بەڵام ژیرانە» وەسف کردووە کە بناغەی سەردەمی زێڕینی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی لە سەدەی دووەمدا داڕشت.<ref name="gowing-1992"/> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[خانەدان|خانەدانی فلاڤی]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-hou|[[خانەدان|خانەدانی فلاڤی]]|٢٤ی تشرینی یەکەمی|٥١|١٨ی ئەیلوولی|٩٦}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[تایتەس|تیتوس]]}} {{s-ttl|title=[[پێڕستی ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]]|years=٨١–٩٦}} {{s-aft|after=[[نێرڤا]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Domitian}} [[پۆل:دۆمیتیان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٥١]] [[پۆل:مردووانی ٩٦]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی ڕۆم]] [[پۆل:خانەدانی فلاڤی]] [[پۆل:کەسایەتییە تیرۆرکراوەکان]] [[پۆل:خەڵکی ڕۆما]] bgyjhg8kz5hr7c1kofsc9lsfdj409ez 0 304378 1674027 2026-09-24T08:53:19Z DreamHourFlight 39788 وتاری تازە 1674027 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | image = Vespasian, from Naples, c. AD 70, Ny Carlsberg Glyptotek, Copenhagen (13646730625).jpg | alt = دیمەنی پێشەوەی پەیکەری نیوەیی ڤێسپاسیان | caption = پەیکەری نیوەیی لە نیو کارلسبێرگ گلیپتۆتێک، نز. ٧٠ی زایینی | succession = [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]] | reign = ١ی تەممووزی ٦٩ – ٢٣ی حوزەیرانی ٧٩ | predecessor = ڤیتێلیوس | successor = تیتوس | birth_name = تیتوس فلاڤیوس ڤێسپاسیانوس | birth_date = ١٧ی تشرینی دووەمی ٩ی زایینی<ref>Suetonius, ''Vesp.'', 2. "ڤێسپاسیان لەدایک بوو [...] لە ئێوارەی پازدەھەمین ڕۆژ پێش کالێندسی کانوونی یەکەم، لە سەردەمی کۆنسوڵیی کوینتوس سوڵپیسیوس کامێرینوس و گایوس پۆپایوس سابینوس، پێنج ساڵ پێش مردنی ئەگوستوس."</ref> | birth_place = فەلاکریتوم، [[ئیتاڵیا]] | death_date = ٢٣ی حوزەیرانی ٧٩ (تەمەنی ٦٩ ساڵ)<ref>{{cite journal |last=Scott |first=Kenneth |date=1932 |title=On Suetonius' Life of Vespasian 12 |journal=Classical Philology |volume=27 |issue=1 |page=83 |doi=10.1086/361434 |issn=0009-837X |jstor=265251}}</ref> | death_place = ئاکوای کوتیلیای | burial_place = ڕۆما | spouses = دۆمیتیلای گەورە (پێش ٦٩ مردووە)<br>کاینیس (کەنیزەک و دواتریش ھاوسەر پاش مردنی ژنەکەی، نز. ٦٥–٧٤) | issue = تیتوس<br>دۆمیتیلای بچووک<br>[[دۆمیتیان]] | regnal_name = ئیمپراتۆر سێزار ڤێسپاسیانوس ئەگوستوس<ref name="Cooley">{{cite book |last=Cooley |first=Alison E. |year=2012 |title=The Cambridge Manual of Latin Epigraphy |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-521-84026-2 |page=490}}</ref> | dynasty = [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی | father = تیتوس فلاڤیوس سابینوس | mother = ڤێسپاسیا پۆلا }} '''ڤێسپاسیان''' (بە [[زمانی لاتینی|لاتینی]]: Titus Flavius Vespasianus؛ ١٧ی تشرینی دووەمی ٩ی زایینی – ٢٣ی حوزەیرانی ٧٩) لە ساڵی ٦٩ تا ٧٩ [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]] بوو. ئەو دواھەمین ئیمپراتۆر بوو لە [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]]دا و دامەزرێنەری [[خانەدان|خانەدانی]] فلاڤی بوو، کە بۆ ماوەی ٢٧ ساڵ حوکمی ئیمپراتۆریەتەکەی کرد. چاکسازییە داراییەکانی و یەکخستنەوەی دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەت لە سەردەمی ئەودا بووە ھۆی سەقامگیریی سیاسی و دەستپێکردنی بەرنامەیەکی بەرفراوانی بیناسازی. دوای ڤیتێلیوس، ڤێسپاسیان دووەم ئیمپراتۆر بوو کە لە بنەماڵەیەکی سوارچاکەوە (ئیکوێستریان) ھاتبێت، و یەکەم ئیمپراتۆریش بوو کە لە ژیانیدا وەک یەکەم کەس لە بنەماڵەکەی گەیشتە پلەی سیناتۆر لە ئەنجومەنی پیرانی ڕۆمدا. ئەو بەھۆی دەستکەوتە سەربازییەکانییەوە ناوبانگی دەرکرد:<ref name="Ashley">{{cite book |title=The Mammoth Book of Roman Whodunnits |year=2003 |publisher=Carroll & Graf Publishers |editor-last=Ashley |editor-first=Michael |isbn=978-0-7867-1241-0 |page=198}}</ref> وەک فەرماندەی لەشکری دووەمی ئۆگوستا لە کاتی داگیرکردنی بریتانیادا لە ساڵی ٤٣ خزمەتی کرد، و دواتریش سەرکردایەتیی سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی [[جوو|جووەکانی]] لە ساڵانی ٦٦–٧٠دا کرد.<ref name="Levick">{{cite book |last=Levick |first=Barbara |year=1999 |title=Vespasian |publisher=Routledge |location=Oxford |isbn=978-0-415-16618-8 |pages=16–38}}</ref> کاتێک خەریکی ھەڵمەتی سەربازی بوو لە یەھوودا، ئیمپراتۆر [[نیرۆ]] لە حوزەیرانی ساڵی ٦٨ بە خۆکوشتن کۆتایی بە ژیانی ھێنا، بەمەش ڕۆما کەوتە ناو ساڵێک لە [[شەڕی ناوخۆ]] کە بە [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]] ناسراوە. دوای ئەوەی دوو ئیمپراتۆر، [[گالبا]] و [[ئۆتۆ]]، لە ماوەیەکی کەمدا یەک لە دوای یەک کوژران، ڤیتێلیوس لە نیسانی ٦٩ بوو بە ئیمپراتۆر. لەشکری ڕۆم لە میسر و یەھوودا وەک کاردانەوەیەک، لە ١ی تەممووزی ٦٩ ڤێسپاسیانی فەرماندەی خۆیان وەک ئیمپراتۆر ڕاگەیاند.<ref name="Scott">{{cite journal |last=Scott |first=Kenneth |date=1932 |title=On Suetonius' Life of Vespasian 12 |url=https://www.jstor.org/stable/265251 |journal=Classical Philology |volume=27 |issue=1 |page=83 |doi=10.1086/361434 |jstor=265251 |issn=0009-837X}}</ref> ڤێسپاسیان لەگەڵ مۆکیانوس، حاکمی سوریا، و پریموس، ژەنەڕاڵی پانۆنیا، یەکیان گرت. ئەوان ھێزەکانی فلاڤییان دژی ڤیتێلیوس بردە پێشەوە، لە کاتێکدا ڤێسپاسیان دەستی بەسەر میسردا گرت. لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٦٩ ڤیتێلیوس شکستی ھێنا، و ڕۆژی دواتر ئەنجومەنی پیران ڤێسپاسیانی وەک ئیمپراتۆر ناساند.<ref name="Roberts">{{cite book |editor-last=Roberts |editor-first=J. |year=2007 |title=Oxford Dictionary of the Classical World |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-172706-1}}</ref> زانیارییەکی کەم لەسەر شێوازی بەڕێوەبردنی دەوڵەت لە ماوەی دە ساڵی حوکمڕانیی ڤێسپاسیاندا ماوەتەوە. دوای سەرکەوتنی ھەڵمەتەکەی دژی یەھوودا، سیستمی دارایی ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی ڕێکخستەوە و دەستی بە چەندین پڕۆژەی بیناسازیی گەورە کرد، لەوانە دروستکردنی شانۆی فلاڤی کە ئەمڕۆ بە [[کلۆسیۆم]] ناسراوە. لە ڕێگەی ژەنەڕاڵەکەی، ئاگریکۆلا، سنوورەکانی ڕۆمی لە بریتانیا فراوان کرد. زۆرجار ڤێسپاسیان بەوە دادەنرێت کە سەقامگیریی سیاسیی بۆ ڕۆما گەڕاندەوە دوای حوکمڕانییە پڕ لە ئاژاوەکانی پێش خۆی. دوای مردنی لە ساڵی ٧٩، تیتوسی کوڕە گەورەی بوو بە جێنشینی، بەمەش بووە یەکەم ئیمپراتۆری ڕۆم کە کوڕەکەی جێگەی بگرێتەوە و بناغەی خانەدانی فلاڤی چەسپێنرا. == سەرەتای ژیان == ڤێسپاسیان لە گوندێکدا لە باکووری ڕۆژھەڵاتی ڕۆما بە ناوی فەلاکریتوم لەدایک بوو. بنەماڵەکەی زۆر دیار نەبوون و پێشینەیەکی بەرزەپایەیان نەبوو. باوکی، تیتوس فلاڤیوس سابینوس، پارەبەخش، کۆکەرەوەی قەرز و باجگری ڕۆمی بوو. دایکی، ڤێسپاسیا پۆلا، سەر بە چینی سوارچاکان بوو لە کۆمەڵگەدا؛ باوکی دایکی گەیشتبووە پلەی سەرپەرشتیاری سەربازگە و براکەشی ببووە سیناتۆر.<ref name="Morgan">{{cite book |last=Morgan |first=Gwyn |year=2006 |title=69 A. D. The Year of the Four Emperors |publisher=Oxford University Press |location=London |pages=170–173 |isbn=978-0-19-512468-2}}</ref> ئەو لە ناوچە گوندنشینەکان پەروەردە کرا، لە کۆسا نزیک ئەنسێدۆنیای ئەمڕۆ لە [[ئیتاڵیا]]، لەژێر سەرپەرشتیی داپیرەی باوکیدا. ھەربۆیە کاتێک بوو بە ئیمپراتۆریش، زۆرجار دەگەڕایەوە بۆ شوێنەکانی سەردەمی منداڵیی و ڤێلاکەی بە تەواوی وەک خۆی ھێشتبووەوە. لە سەرەتای ژیانیدا، ناوبانگی کەمتر بوو بەراورد بە برا گەورەکەی، تیتوس فلاڤیوس سابینوس، کە چووبووە ناو کایەی دەسەڵات و پلەبەندیی فەرمیی تێپەڕاندبوو و فەرماندەییەکی سەربازیی گرنگی لە ناوچەی [[دانووب]] بەدەستەوە بوو. == کاروانی سەربازی و سیاسی == === سەرەتای کاروان === بۆ ئامادەکاری بۆ وەرگرتنی پۆستی پرایتۆر، ڤێسپاسیان پێویستی بە دوو خول خزمەتکردن بوو لە پلە کارگێڕییە نزمەکاندا، یەکێکیان سەربازی و ئەوی تریان گشتی. ڤێسپاسیان نزیکەی سێ ساڵ لە تراکیا لە سوپادا خزمەتی کرد. لە کاتی گەڕانەوەی بۆ ڕۆما لە دەوروبەری ساڵی ٣٠ی زایینی، پۆستێکی لە دەستەی بیست کەسیدا وەرگرت لە پلە گشتییە نزمەکان، کە پێدەچێت لە یەکێک لە پۆستەکانی بەرپرسیار لە پاککردنەوەی شەقامەکان بووبێت.<ref name="Levick" /> لە سەرەتادا ئەوەندە سەرکەوتوو نەبوو کە دەگێڕنەوە ئیمپراتۆر [[کالیگولا]] چنگێک قوڕاوی خستووەتە ناو جلەکەیەوە تا سەرزەنشتی بکات لەسەر پاکنەکردنەوەی شەقامەکانی ڕۆما کە بەرپرسیارێتیی ئەو بوو.<ref name="Morgan" /> لە ماوەی دەسەڵاتی سیجانوسدا، ھیچ تۆمارێک نییە کە ڤێسپاسیان بەشداریی لە چالاکیی سیاسیی بەرچاو کردبێت. دوای تەواوکردنی خولی خزمەت لە دەستەی بیست کەسیدا، مافی ئەوەی ھەبوو خۆی بۆ پۆستی کوایستۆر بپاڵێوێت، کە پۆستێکی سیناتۆری بوو. بەڵام بەھۆی نەبوونی پشتیوانیی سیاسی یان بنەماڵەیی، وەک کوایستۆر لە یەکێک لە ناوچەکانی دوورگەی کریت خزمەتی کرد، لەبری ئەوەی لە ڕۆما وەک یاریدەدەری کەسایەتییە باڵاکان دەستبەکار بێت.<ref name="Levick" /> دواتر پێویست بوو بگاتە پۆستی پرایتۆر، بەڵام ئەو کەسانەی لە بنەماڵەی پاتریسیانەکان نەبوون و پشتیوانییان کەم بوو، پێویست بوو لانیکەم لە پۆستێکی نێوەند وەک ئایدیل یان تریبون خزمەت بکەن. ڤێسپاسیان لە یەکەم ھەوڵیدا بۆ بەدەستھێنانی پۆستی ئایدیل سەرکەوتوو نەبوو، بەڵام لە ھەوڵی دووەمیدا لە ساڵی ٣٨ بوو بە ئایدیل. سەرەڕای نەبوونی پەیوەندیی خێزانیی بەھێز، لە ساڵی ٣٩ یان ٤٠ لە کەمترین تەمەنی ڕێگەپێدراودا (٣٠ ساڵی) بوو بە پرایتۆر، لە قۆناغێکدا کە ئاڵۆزیی سیاسی لە ڕێکخستنی ھەڵبژاردنەکاندا ھەبوو. پەیوەندییە دێرینەکەی لەگەڵ ئافرەتی ئازادکراو ئەنتۆنیا کاینیس، کە سکرتێری متمانەپێکراوی [[ئەنتۆنیا مینۆر]] (داپیرەی ئیمپراتۆر) بوو و لە بازنەی دەربارییەکان و خزمەتکارانی دەوروبەری ئیمپراتۆر بوو، یارمەتیدەری بوو لەم سەرکەوتنەدا.<ref name="Levick" /> === داگیرکردنی بریتانیا === لەگەڵ گەیشتنی [[کلاودیوس]] بە دەسەڵات وەک ئیمپراتۆر لە ساڵی ٤١، ڤێسپاسیان بەھۆی کاریگەریی نارسیسوسی ئازادکراوی ئیمپراتۆرەوە کرا بە فەرماندەی لەشکری دووەمی ئۆگوستا لە جێرمانیا. لە ساڵی ٤٣، ڤێسپاسیان و لەشکری دووەم بەشدارییان لە داگیرکردنی بریتانیادا کرد لەژێر فەرماندەیی گشتیی ئاولوس پلاوتیوسدا. دوای بەشداریکردن لە شەڕە سەرەتاییە گرنگەکان لەسەر ڕووباری مێدوای و [[ڕووباری تەمز]]، نێردرا بۆ ژێردەستەکردنی باشووری ڕۆژاوا، و بەو ناوچانەدا تێپەڕی کە دواتر بە ناوچەکانی [[ھەمپشیر (ئینگلتەرا)|ھەمپشیر]]، [[ویڵتشایەر]]، [[دۆرسێت]]، سۆمەرسێت، دیڤۆن و کۆرنواڵ ناسران، بە ئامانجی پاراستنی بەندەرەکانی کەناری باشوور لەگەڵ کانزاکانی قەڵایی لە کۆرنواڵ و زیو و قوڕقوشم لە سۆمەرسێت. ڤێسپاسیان لە نۆڤیۆماگوس ڕێگینۆروم (چیچێستەر) بەرەو ناوچەی ھۆزەکانی دورۆتریگێس و دومنۆنی پێشڕەوی کرد،<ref>{{cite book |last=Dargie |first=Richard |year=2007 |title=A History of Britain |page=20}}</ref> و بیست قەڵای گردی و شارۆچکەی گرت (لەوانە ھۆد ھیڵ و مایدی کKasڵ لە [[دۆرسێت]]). ھەروەھا دوورگەی ڤێکتیسی (دوورگەی وایتی ئێستا) داگیر کرد، و بنکەیەکی لەشکریی لە ئیسکا دومنۆنیۆروم (ئێکستەر) دامەزراند. لەم ماوەیەدا بریندار بوو و تا کاتی ڕۆشتنی بۆ میسر بە تەواوی چاک نەبووەوە. ئەم سەرکەوتنانە لە کاتی گەڕانەوەی بۆ ڕۆما خەڵاتی سەرکەوتنی سەربازیی بۆ بەدەستھێنا. === کاروانی سیاسیی دواتر === سەرکەوتنی وەک فەرماندەی لەشکر وای کرد لە ساڵی ٥١ پۆستی [[کۆنسوڵی ڕۆم]] بەدەستبھێنێت، و پاش ئەوە لە ژیانی گشتی دوورکەوتەوە، چونکە ببووە نەیاری ئاگریپینای گەنج، ھاوسەری کلاودیوس کە دەسەڵاتدارترین کەسایەتیی سەردەمی ھاوسەرەکەی بوو.<ref name="Morgan" /> لە ساڵی ٦٣ گەڕایەوە کاتێک وەک حاکمی پارێزگای ئەفریقا دەستنیشان کرا. بەپێی تاسیتوس، حوکمڕانیی ئەو لەوێ «ناپەسەند و بێزارکەر» بوو، بەڵام بەپێی سوێتۆنیوس، کەسێکی «دادپەروەر و زۆر بەڕێز» بوو. سوێتۆنیوس دەنووسێت لە یەکێک لە بۆنەکاندا بە [[شێلم]] ھێرش کراوەتە سەر ڤێسپاسیان. ڤێسپاسیان کاتەکەی لە باکووری ئەفریقا بە ژیری بەکارھێنا. بە پێچەوانەی زۆربەی حاکمەکان کە پۆستەکەیان بۆ تاڵانکردنی پارە بەکاردەھێنا تا قەرەبووی تێچووی کەمپەینە سیاسییەکانی پێشوویان بکەنەوە، ڤێسپاسیان ھاوڕێیەتیی پەیدا کرد نەک پارە، کە لە ساڵانی دواتردا زۆر بەسوود بوو بۆی. لە کاتی مانەوەی لە ئەفریقا، تووشی تەنگژەی دارایی بوو و ناچار بوو زەوییەکانی لەلای براکەی بە بارمتە دابنێت. بۆ چاککردنەوەی بارودۆخی دارایی، ڕووی لە بازرگانیی [[ئێستر]] کرد و نازناوی «ئێستربان»ی پێبەخشرا.<ref name="Suetonius4">Suetonius, ''Vesp''. 4–5</ref> دوای گەڕانەوەی لە ئەفریقا، لەگەڵ پاشکۆکانی نیرۆ گەشتی یۆنانی کرد، بەڵام بەھۆی ئەوەی لە کاتی ژەنینی قیسارەی ئیمپراتۆردا سەرنجی نەدا یان خەوی لێکەوت، لەبەر چاوی نیرۆ کەوت و لە کایەی دەسەڵات دوورخرایەوە. === یەکەم ڕاپەڕینی جووەکان === لە ساڵی ٦٦ی زایینی، ڤێسپاسیان ڕاسپێردرا بۆ سەرکوتکردنی ڕاپەڕینی جووەکان لە یەھوودا. شەڕ لەوێ بووبووە ھۆی کوژرانی حاکمی پێشوو و شکستی سێستیوس گالوس، حاکمی سوریا. دوو لەشکر لەگەڵ ھەشت دەستەی سوارچاک و دە دەستەی یاریدەدەر بە فەرماندەیی ڤێسپاسیان ڕەوانە کران، لە کاتێکدا تیتوسی کوڕی لە [[ئەسکەندەریە]]وە بە لەشکرێکی ترەوە گەیشت. لەم ماوەیەدا بوو بە پشتیوانی [[یوسفوس]]، یەکێک لە سەرکردەکانی بەرگریی جووەکان کە لە گەمارۆی یۆدفات دەستگیر کرا و دواتر مێژووی گەلەکەی بە یۆنانی نووسییەوە. لە ئەنجامدا ھەزاران جوو کوژران و ڕۆمەکان چەندین شاریان لە کاتی کۆنترۆڵکردنەوەی ناوچەکەدا وێران کرد؛ ھەروەھا لە ساڵی ٧٠ ئۆرشەلیمیان گرت. یوسفوس لە نووسینەکانیدا ڤێسپاسیان وەک بەرپرسێکی دادپەروەر و مرۆڤدۆست باس دەکات، بە پێچەوانەی ھێرۆدی دووەمەوە. یوسفوس دەنووسێت کاتێک لەشکری دەیەمی فرێتێنسیس بە یاوەریی ڤێسپاسیان لە ٢١ی حوزەیرانی ٦٨ شاری [[ئەریحا (فەلەستین)|ئەریحا]]یان وێران کرد، ڤێسپاسیان کۆمەڵێک جووی کە مەلەیان نەدەزانی بەستەوە و فڕێیدانە ناو [[دەریای مردوو]] بۆ تاقیکردنەوەی تایبەتمەندیی سەرئاوکەوتنی دەریاکە، و دیلەکان دوای فڕێدانیان لە بەلەمەکانەوە سەرئاو کەوتن. لە کۆتایی شەڕەکەدا، یوسفوس باسی پێشبینییەکی پەڕتووکی پیرۆزی کرد کە لە دەوروبەری کاتی کەوتنی ئۆرشەلیم و پەرستگاکە، پیاوێک لە نەتەوەی ئەوان دەبێتە فەرمانڕەوای جیھان. یوسفوس پێشبینییەکەی بە حوکمڕانیی ڤێسپاسیان لێکدایەوە.<ref>Josephus (c. 75), ''The War of the Jews'' 6.5.4</ref> تاسیتوسیش ھاوڕا بوو کە پێشبینییەکە ئاماژە بە ڤێسپاسیان و تیتوس دەکات، بەڵام خەڵکی ئاسایی بەھۆی ئارەزووی خۆیانەوە بە ھەڵە لێکیاندابووەوە.<ref>Tacitus (c. 110), ''Histories'' 5.13</ref> == ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە (٦٩) == دوای مردنی نیرۆ لە ساڵی ٦٨، ڕۆما ڕووبەڕووی زنجیرەیەک ئیمپراتۆری کاتی و ساڵێک لە [[شەڕی ناوخۆ]] بووەوە. [[گالبا]] لەلایەن لایەنگرانی [[ئۆتۆ]]وە کوژرا، و ئۆتۆش لەلایەن ڤیتێلیوسەوە شکستی پێھێنرا. لایەنگرانی ئۆتۆ بەدوای پاڵێوراوێکی نوێدا دەگەڕان و پشتیوانییان لە ڤێسپاسیان کرد. بەپێی سوێتۆنیوس، پێشبینییەک لە پارێزگاکانی ڕۆژھەڵات بڵاوبووبووەوە کە لە یەھووداوە فەرمانڕەوایانی داھاتووی جیھان دەردەکەون، و ڤێسپاسیان لە کۆتاییدا باوەڕی ھێنا کە ئەم پێشبینییە بۆ ئەو دەگەڕێتەوە.<ref>Cassius Dio, ''Roman History'' LXV.1</ref> ھەرچەندە ڤێسپاسیان و تیتوس لە شوباتی ٦٩ بڕیاریان دابوو دەسەڵات بگرنە دەست، بەڵام تا درەنگانی ئەو ساڵە جووڵەیان نەکرد. لە سەرەتای ساڵی ٦٩ ڤێسپاسیان بە بەردەوامی لەگەڵ ژەنەڕاڵەکانی ڕۆژھەڵات کۆدەبووەوە. لیسینیوس مۆکیانوس، حاکمی سوریا و فەرماندەی سێ لەشکر، ھاوپەیمانێکی سەرەکی بوو. لە ئایاری ٦٩ مۆکیانوس داوای لە ڤێسپاسیان کرد ڕکابەریی ڤیتێلیوس بکات. لە ١ی تەممووزی ٦٩ لەشکری ئەسکەندەریە بە فەرمانی تیبێریوس ئەلێکساندەر سوێندی دڵسۆزییان بۆ ڤێسپاسیان خوارد، دواتر لەشکری یەھوودا لە ٣ی تەممووز و لەشکری سوریا لە ١٥ی تەممووز سوێندیان خوارد.<ref name="Caldwell">{{cite thesis |last=Caldwell |first=Thomas |year=2015 |title=The Career of Licinius Mucianus |degree=MA |publisher=The University of Melbourne |pages=118–149}}</ref> ھەرچەندە ڤیتێلیوس لەشکری بەئەزموونی لە گال و ناوچەی [[ڕاینلاند]] ھەبوو، بەڵام پشتیوانی لە ڤێسپاسیان بە خێرایی زیادی کرد و سوپاکانی مۆیسیا، پانۆنیا و ئیلیریکۆم پشتیوانیی خۆیان بۆ ڕاگەیاند.<ref name="TacitusHist3">{{cite web |title=The Internet Classics Archive {{!}} The Histories by Tacitus |url=https://classics.mit.edu/Tacitus/histories.3.iii.html |website=classics.mit.edu |access-date=2022-09-01}}</ref> حاکمی میسر لە ١ی تەممووزی ٦٩ لە ئەسکەندەریە ڤێسپاسیانی وەک ئیمپراتۆر ناساند.<ref name="Ritner">{{cite book |last=Ritner |first=Robert K. |year=1998 |title=Islamic Egypt 640–1517 |publisher=Cambridge University Press |pages=1–33 |isbn=978-1-139-05337-2 |editor-last=Petry |editor-first=Carl F.}}</ref> لە کاتێکدا ڤێسپاسیان خۆی لە میسر بوو، ھێزەکانی لەژێر سەرکردایەتیی مارکۆس ئەنتۆنیوس پریموس لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە چوونە ناو [[ئیتاڵیا]]. ئەوان لە بەدریایکوم سوپای ڤیتێلیوسیان تێکشکاند، شاری کرێمۆنایان تاڵان کرد و بەرەو ڕۆما پێشڕەوییان کرد. دوای شەڕێکی سەخت، سوپای ئەنتۆنیوس چووە ناو ڕۆماوە؛ لە ئاژاوەکەدا گردی کاپیتۆڵ سووتا و ڤیتێلیوس و سابینوسی برای ڤێسپاسیان کوژران.<ref name="TacitusHist3" /> لە ئەسکەندەریەوە، ڤێسپاسیان دەستبەجێ گەنمی زۆری بۆ ڕۆما نارد لەگەڵ بڕیارێک بۆ ھەڵوەشاندنەوەی یاساکانی سەردەمی نیرۆ، بەتایبەت یاساکانی پەیوەندیدار بە ناپاکی. ڤێسپاسیان یەکەم ئیمپراتۆر بوو دوای [[ئەگوستوس]] کە بچێتە میسر.<ref name="Ritner" /> لەوێ سەردانی پەرستگای سێراپیسی کرد و لەوێ [[بیناو|بیناوی]] ڕۆحیی بۆ ھات و کاری چاککردنەوەی نەخۆشانی ئەنجامدا.<ref name="TacitusHist3" /> لەوێ وەک [[فیرعەون]] پێشوازیی لێکرا و بە کوڕی خوداوەند [[ئاموون]] ناوزەند کرا بە شێوازی فیرعەونە دێرینەکان.<ref name="Ritner" /> == ئیمپراتۆر (٦٩–٧٩) == === دەرئەنجامەکانی شەڕی ناوخۆ === لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٦٩دا، ئەنجومەنی پیران بە دەرکردنی یاسای ''Lex de imperio Vespasiani'' ڤێسپاسیانی وەک ئیمپراتۆر ناساند، لە کاتێکدا میسرییەکان پێشتر لە ھاویندا ئەمەیان ڕاگەیاندبوو. لە سەرەتادا بەڕێوەبردنی ئیمپراتۆریەت درا بە دەست مۆکیانوس بە ھاوکاریی [[دۆمیتیان]]ی کوڕی ڤێسپاسیان. مۆکیانوس دەستی بە چاکسازیی باج کرد بۆ بوژاندنەوەی خەزێنەی ئیمپراتۆریەت. دوای گەیشتنی ڤێسپاسیان بۆ ڕۆما لە ناوەڕاستی ٧٠دا، مۆکیانوس بەردەوام بوو لە ھاندانی بۆ کۆکردنەوەی باج بەپێی توانا.<ref name="CassiusDio65">Cassius Dio, ''Roman History'', LXV.2</ref> ڤێسپاسیان و مۆکیانوس باجە کۆنەکانیان نوێ کردەوە و باجی نوێیان دانا، پیتاکی پارێزگاکانیان زیاد کرد و چاودێریی وردی بەرپرسانی خەزێنەیان دەکرد. پێش ڤێسپاسیان، ئیمپراتۆر نیرۆ باجی لەسەر ئاودەستە گشتییەکان دانابوو لە سەدەی یەکەمی زایینیدا بە ناوی ''vectigal urinae''. باجەکە دوای ماوەیەک لابرابوو، بەڵام دووبارە سەپاندنەوەی ئەم باجە لە دەوروبەری ساڵی ٧٠ لەلایەن ڤێسپاسیانەوە بووە ھۆی سەرھەڵدانی [[پەندی پێشینان|پەندی پێشینانی]] لاتینی ''[[Pecunia non olet]]'' («[[پارە]] بۆنی نییە»).<ref name="NGTaxes">{{cite web |url=https://news.nationalgeographic.com/2016/04/160414-history-bad-taxes-tax-day/ |title=Feeling Overtaxed? The Romans Would Tax Your Urine |date=2016-04-14 |website=National Geographic News |access-date=2019-03-04 |archive-date=2019-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190306043845/https://news.nationalgeographic.com/2016/04/160414-history-bad-taxes-tax-day/ |url-status=dead}}</ref> دیۆ کاسیۆس و سوێتۆنیوس لە پەڕتووکەکانیاندا ئاماژەیان بەوە کردووە کاتێک تیتوسی کوڕی ڕەخنەی لێگرت لەسەر دانانی باج لەسەر میز، ڤێسپاسیان سکەیەکی پارەی بردە پێش لووتی و لێی پرسی ئایا بۆنی ناخۆشە، و کاتێک تیتوس وتی نەخێر، ڤێسپاسیان پێی وت: «کەچی لە میزەوە وەرگیراوە». لەو کاتەوە ئەم دەستەواژەیە بۆ شاردنەوەی سەرچاوەی گوماناوی یان نایاسایی پارە بەکاردێت. === ئاڵۆزی لە سەرانسەری ئیمپراتۆریەتدا === لە سەرەتای ٧٠دا ڤێسپاسیان ھێشتا لە میسر مابووەوە و بەرەو ڕۆما بەڕێنەکەوتبوو. بەپێی تاسیتوس گەشتەکەی بەھۆی خراپیی کەشوھەوا دواکەوت،<ref>Tacitus, ''Histories'' IV</ref> بەڵام مێژوونووسانی نوێ پێیان وایە بۆ چەسپاندنی پشتیوانیی میسرییەکان مابووەوە.<ref name="Sullivan">{{cite journal |last=Sullivan |first=Phillip |year=1953 |title=A Note on Flavian Accession |journal=The Classical Journal |volume=49 |pages=67–70}}</ref> لەو ماوەیەدا ناڕەزایەتی لە ئەسکەندەریە لەسەر باجە نوێیەکان دروست بوو و گواستنەوەی گەنم دواکەوت، تا دواتر ڤێسپاسیان ئارامیی گەڕاندەوە و گواستنەوەی دانەوێڵە دەستی پێکردەوە.<ref name="CassiusDio65" /> لە سەردەمی ئەودا گرنگی درا بە پەرستگاکانی میسر لە دۆڵی [[نیل]] و بیابانی ڕۆژاوا لە ناوچەکانی داحلە، ئیسنا، کۆم ئۆمبۆ، مەدینەت ھابوو و سیلسلە.<ref name="Ritner" /> جگە لە ناڕەزایەتییەکانی میسر، لە ناوچەکانی تری ئیمپراتۆریەتیش ئاڵۆزی بەردەوام بوو. ڕاپەڕینی یەھوودا لە ساڵی ٦٦ەوە دەستی پێکردبوو، و تیتوسی کوڕی ڤێسپاسیان بە گرتنی ئۆرشەلیم و وێرانکردنی پەرستگاکە لە ساڵی ٧٠ کۆتایی بە ڕاپەڕینەکە ھێنا. بەپێی یووسیبیوس، ڤێسپاسیان فەرمانی دا بە ڕاوکردنی تەواوی نەوەکانی پاشا [[داوود]] لە سەرانسەری پارێزگاکاندا تا ھیچ ڕکابەرێک بۆ دەسەڵاتی دەرنەکەوێت. پەرستگای جووەکان لە لیۆنتۆپۆلیس لە ساڵی ٧٣ وێران کرا.<ref name="Ritner" /> لە کانوونی دووەمی ٧٠دا ڕاپەڕینی باتاڤییەکان لە گال و ئەڵمانیا بە ڕابەرایەتیی جولیوس سیڤیلیس و جولیوس سابینوس سەریھەڵدا. سابینوس بانگەشەی دەکرد لە نەوەی [[جولیوس سێزار]]ە و خۆی وەک ئیمپراتۆری گال ناساند. ئەم یاخیبوونە دوو لەشکری ڕۆمی تێکشکاند پێش ئەوەی لە کۆتایی ساڵی ٧٠ لەلایەن سێریالیسی زاوای ڤێسپاسیانەوە سەرکوت بکرێت. === گەیشتن بە ڕۆما و چەسپاندنی دەسەڵات === لە ناوەڕاستی ٧٠دا، ڤێسپاسیان گەیشتە ڕۆما و ساڵانی دەسەڵاتی لە ١ی تەممووزی ٦٩ەوە ئەژمار کرد.<ref name="Roberts" /> دەستبەجێ ھەوڵی دا دەسەڵاتی خۆی بچەسپێنێت و ڕێگری لە ڕاپەڕینی نوێ بکات؛ دیاریی بەخشی بە سەربازان و خەڵک، سەربازانی دڵسۆز بۆ ڤیتێلیوسی سزادا، چینەکانی سیناتۆر و سوارچاکانی پاکتاو کرد و لایەنگرانی خۆی لە شوێنیان دانا.<ref name="Suetonius9">Suetonius, ''The Lives of Twelve Caesars'', Life of Vespasian 9</ref> ھەروەھا سەربەخۆیی ناوچەیی پارێزگاکانی یۆنانی ھەڵوەشاندەوە. ==== ھەڵمەتی پڕوپاگەندە ==== سوێتۆنیوس ئاماژە بەوە دەکات ئیمپراتۆرە نوێیەکە لە سەرەتادا پێویستی بە بەدەستھێنانی شەرعییەت و پایەی بەرز ھەبوو. مێژوونووسانی نوێ تیشک دەخەنە سەر ئەو پڕوپاگەندە بەرفراوانەی لە سەردەمی ڤێسپاسیاندا بڵاوکرایەوە. بەشێکی سەرەکیی ئەم ھەڵمەتە لەسەر سەرکەوتنی سەربازی لە یەھوودا بوو بۆ شەرعیەتدان بە دەسەڵاتەکەی.<ref name="Porter">{{cite book |last1=Porter |first1=Stanley E. |last2=Pitts |first2=Andrew W. |year=2018 |title=Christian Origins and the Establishment of the Early Jesus Movement |publisher=Brill |location=Leiden |page=303 |isbn=978-90-04-37274-0}}</ref> نزیکەی یەک لەسەر سێی تەواوی ئەو دراوانەی لە ڕۆما لێدران ئاھەنگی سەرکەوتنی سەربازی یان ئاشتییان دەگێڕا.<ref name="Jones">{{cite journal |last=Jones |first=William |year=1978 |title=Some Thoughts on the Propaganda of Vespasian and Domitian |journal=The Classical Journal |pages=250–253}}</ref> پڕۆژەکانی بیناسازی نووسراوی ستایشی ڤێسپاسیانیان لەسەر بوو و ڕەخنەیان لە کەمتەرخەمیی ئیمپراتۆرەکانی پێشوو دەگرت، ھەروەھا پەرستگای ئاشتی لە گۆڕەپانی شار دروست کرا.<ref name="Suetonius9" /> === بیناسازی و پیلانگێڕییەکان === لە نێوان ساڵانی ٧١ و ٧٩دا زۆربەی حوکمڕانیی ڤێسپاسیان نەزانراوە. مێژوونووسان دەنووسن کە ڤێسپاسیان یارمەتیی ئاوەدانکردنەوەی ڕۆمای دا دوای شەڕی ناوخۆ؛ پەرستگای ئاشتی و پەرستگای کلاودیوسی دروست کرد. لە ساڵی ٧٥دا پەیکەرێکی گەورەی بۆ خوداوەند [[ئەپۆڵۆ]] دانا کە لە سەردەمی نیرۆدا دەستپێکرابوو. ھەروەھا دەستی کرد بە دروستکردنی شانۆی فلاڤی کە بە [[کلۆسیۆم]] ناسراوە، بە بەکارھێنانی سامانی بەدەستھاتوو لە پەرستگای ئۆرشەلیم دوای گەمارۆدانی شارەکە.<ref name="Alfoldy">{{cite journal |last=Alföldy |first=Géza |year=1995 |title=Eine Bauinschrift Aus Dem Colosseum |journal=Zeitschrift für Papyrologie und Epigraphik |volume=109 |pages=195–226}}</ref> سوێتۆنیوس ئاماژە بەوە دەکات کە بەردەوام پیلانگێڕی دژی دەکرا، لەوانە لە ساڵی ٧٨ یان ٧٩دا کاتێک ئیپریوس مارسیلوس و ئاولوس سێسینا ئەلینوس ھەوڵی کوشتنیان دا، بەڵام ھۆکاری یاخیبوونیان ڕوون نەبووەتەوە. === فراوانبوونی ڕۆم لە بریتانیا === ئاگریکۆلا کرا بە فەرماندەی لەشکری بیستەم لە بریتانیا و یارمەتیی چەسپاندنی دەسەڵاتی ڕۆمی دا. لە ٧١دا لەگەڵ پێتلیوس سێریالیس وەک حاکمی نوێ، ئاگریکۆلا لێھاتوویی خۆی نیشاندا لە شەڕەکانی دژی ھۆزی بریگانتێس لە باکووری ئینگلتەرا. === مردن === لە کاتی نۆیەمین پۆستی کۆنسوڵیدا لە کامپانیا تووشی نەخۆشی بوو و دەستبەجێ گەڕایەوە بۆ ڕۆما، و دواتر چوو بۆ ئاکوای کوتیلیای لە نزیک ناوچەی ڕیاتێ کە ھەموو ھاوینێک کاتی لەوێ بەسەردەبرد. بەڵام نەخۆشییەکەی توندتر بوو و تووشی [[سکچوون]]ێکی سەخت بوو. بەپێی سوێتۆنیوس، لەسەر جێگەی مەرگ بە نوکتەوە وتی: «وا بزانم دەبم بە خوداوەند». کاتێک بەھۆی توندیی سکچوونەکەوە خەریک بوو لەھۆش خۆی بچێت، وتی: «ئیمپراتۆر دەبێت بە پێوە بمرێت»، و لە کاتی ھەوڵدان بۆ ھەستانە سەر پێ لە ٢٣ی حوزەیرانی ٧٩ لە باوەشی ئەو کەسانەی ھەوڵی یارمەتیدانیان دەدا، لە تەمەنی ٦٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. دوای ئەو، تیتوس و پاشان [[دۆمیتیان]]ی کوڕی بوون بە ئیمپراتۆر. == میرات == ڤێسپاسیان بە نوکتەزان و ھەڵسوکەوتی نەرم لە پاڵ کەسایەتییەکی فەرماندەر و لێھاتوویی سەربازیدا دەناسرا. یارمەتیی دارایی پێشکەش بە سیناتۆر و سوارچاکە ھەژارەکان و ئەو شارانە دەکرد کە تووشی کارەساتی سروشتی ببوون. بەتایبەت دەستکراوە بوو لەگەڵ ئەدیبان و مامۆستایانی [[ڕەوانبێژی]]، و مووچەی ساڵانەی تا ١،٠٠٠ پارچە زێڕ پێدەدان؛ کوینتیلیان یەکەم مامۆستای گشتی بوو کە ئەم یارمەتییەی پێدرا. پەڕتووکی پلینیی گەورە بە ناوی [[مێژووی سرووشتی (پلینی)]] لە سەردەمی ئەودا نووسرا و پێشکەش بە تیتوسی کوڕی کرا. ڤێسپاسیان بە گشتی متمانەی بە فەیلەسوفەکان نەبوو، چونکە ستایشی [[کۆماری ڕۆمانی]]یان دەکرد، ھەربۆیە یاسا سزاییە کۆنەکانی دژی ئەم پیشەیە نوێ کردەوە. پارەیەکی زۆری بۆ کارە گشتییەکان و ئاوەدانکردنەوەی ڕۆما خەرج کرد: دروستکردنی پەرستگای ئاشتی، گەرماوە گشتییەکان و شانۆی گەورەی [[کلۆسیۆم]]. پڕۆگرامەکانی بیناسازی بوونە ھۆی ڕەخساندنی ھەلی کار و بەخشینی قەرز بە ھاووڵاتییان بۆ نۆژەنکردنەوەی ماڵەکانیان. لە سەردەمی دەسەڵاتیدا، پاکیی زیوی دراوی دیناریۆسی لە ٩٣.٥٪ەوە بۆ ٩٠٪ کەمکردەوە و کێشی زیوەکە لە ٢.٩٧ گرامەوە بۆ ٢.٨٧ گرام دابەزی. لە [[زمانە ڕۆمانسییەکان|زمانە ڕۆمانسییەکاندا]]، میزەڵدانە گشتییەکان بە ناوی ئەوەوە ناونراون (بۆ نموونە vespasiano لە ئیتاڵی و vespasienne لە فەڕەنسی) بەھۆی ئەو باجەی لەسەر کۆکردنەوەی میز داینابوو. === نووسینەوەی مێژوو === ڤێسپاسیان چاودێریی ئەو مێژووانەی دەکرد کە لە سەردەمی ئەودا دەنووسرانەوە، بۆ ئەوەی ئەو دەقانە لاببرێن کە لە دژی بوون، و پاداشتی دارایی دەدا بە نووسەران. مێژوونووسانی دێرین وەک تاسیتوس، سوێتۆنیوس و یوسفوس بە باشی باسی دەکەن و ڕەخنە لە ئیمپراتۆرەکانی پێش ئەو دەگرن. ئەوانەی ڕەخنەیان لە ڤێسپاسیان دەگرت سزا دەدران؛ ژمارەیەک لە فەیلەسوفانی قوتابخانەی [[ستۆیسیزم]] تۆمەتبار کران بە تێکدانی بیروباوەڕی قوتابییەکانیان و لە ڕۆما دەرکران، و ھێلڤیدیوس پریسکووس لەسێدارەدرا. بەپێی گێڕانەوەی سوێتۆنیوس، ڤێسپاسیان بە ئارامگرییەوە بەرگەی قسەی ڕەقی فەیلەسوفەکانی دەگرت، و کاتێک فەیلەسوف دیمیتریۆس بۆ دوورگەیەک دوورخرایەوە و ھێشتا ڕەخنەی لێدەگرت، ڤێسپاسیان پەیامێکی بۆ نارد: «ھەموو شتێک دەکەیت تا ناچارم بکەیت بتکوژم، بەڵام من سەگێک ناکوژم کە دەوەڕێت». == خێزان و ژیانی کەسی == === باوان و خزمەکان === باپیری باوکی، تیتوس فلاڤیوس پێترۆ، وەک سەنتوریۆن بۆ پۆمپێی لە شەڕی فارسالۆس لە ساڵی ٤٨ی پێش زایین شەڕی کرد و دواتر بوو بە کۆکەرەوەی قەرز.<ref name="Morgan" /> سابینوسی باوکی وەک بەرپرسی [[گومرگ]] لە پارێزگای ئاسیا کاری کرد و دواتر لەنێو ھێلڤێتییەکان بوو بە باجگر و قەرزدەر. سابینوس لەگەڵ ڤێسپاسیا پۆلا ھاوسەرگیریی کرد کە باوکی گەیشتبووە پلەی سەرپەرشتیاری سەربازگە و براکەشی ببووە سیناتۆر.<ref name="Morgan" /> سابینوس و ڤێسپاسیا سێ منداڵیان بوو، کچە گەورەکەیان لە منداڵیدا مرد، تیتوس فلاڤیوس سابینوسی کوڕە گەورەیان چووە ناو کایەی دەسەڵات، لە کاتێکدا ڤێسپاسیان لە سەرەتادا ئارەزووی لە بەدەستھێنانی پۆستی باڵا نەبوو تا ئەو کاتەی بەھۆی ھاندانی دایکییەوە ڕێڕەوی براکەی گرتە بەر.<ref name="Morgan" /> === ھاوسەرگیری و منداڵەکان === لەو سەردەمەدا ڤێسپاسیان لەگەڵ فڵاڤیا دۆمیتیلا ھاوسەرگیریی کرد. دوو کوڕیان بوو بە ناوەکانی تیتوس و [[دۆمیتیان]]، و کچێک بە ناوی دۆمیتیلای بچووک. ھاوسەرەکەی و کچەکەی پێش ئەوەی ڤێسپاسیان لە ساڵی ٦٩ ببێتە ئیمپراتۆر، کۆچی دواییان کردبوو. دوای مردنی ھاوسەرەکەی، ئەنتۆنیا کاینیس کە پێشتر کەنیزەکی بوو، وەک ھاوسەری ژیا تا لە ساڵی ٧٥دا کۆچی دوایی کرد.<ref name="Morgan" /> == گالێری == <gallery widths="140" heights="180" class="center"> File:Head of Vespasianus in Palazzo Massimo (Rome).jpg|پەیکەری نیوەیی ڤێسپاسیان بە تاجی مەدەنییەوە، لە پالازۆ ماسیمۆ لە ڕۆما File:Vespasian, from Ostia, 69-79 CE, Palazzo Massimo alle Terme, Rome (13643233603).jpg|پەیکەری نیوەیی ڤێسپاسیان لە ئۆستیا، ٦٩–٧٩ی زایینی File:Vespasian - Vatikanische Museen.jpg|پەیکەری ڤێسپاسیان لە مۆزەخانەکانی ڤاتیکان لە ڕۆما File:Vespasiano, 80 dc ca, s.n..JPG|پەیکەری نیوەیی ڤێسپاسیان، نز. ٨٠ی زایینی، لە مۆزەخانەی نیشتمانیی شوێنەواریی ناپۆلی </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]] * [[ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]] * [[کلۆسیۆم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{s-start}} {{s-hou|[[خانەدان|خانەدانی فلاڤی]]|١٧ی تشرینی دووەمی|٩ی زایینی|٢٣ی حوزەیرانی|٧٩ی زایینی}} {{s-off}} {{s-bef|before=ڤیتێلیوس}} {{s-ttl|title=[[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم|ئیمپراتۆری ڕۆم]]|years=٦٩–٧٩}} {{s-aft|after=تیتوس}} {{s-bef|before=گایوس کوینتیوس ئاتیکوس|before2=گنایوس ساسیلیوس سیمپلێکس}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٧٠–٧٢ |regent1=تیتوس (٧٠) |regent2=[[نێرڤا]] (٧١) |regent3=تیتوس (٧٢) }} {{s-aft|after=[[دۆمیتیان]]|after2=لوکیوس ڤالێریوس کاتولوس مێسالینوس}} {{s-bef|before=[[دۆمیتیان]]|before2=لوکیوس ڤالێریوس کاتولوس مێسالینوس}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٧٤–٧٧|regent1=تیتوس}} {{s-aft|after=دێسیموس یونیوس نۆڤیوس پریسکووس ڕوفوس|after2=لوکیوس سێیۆنیوس کۆمۆدوس ڤێروس}} {{s-bef|before=دێسیموس یونیوس نۆڤیوس پریسکووس ڕوفوس|before2=لوکیوس سێیۆنیوس کۆمۆدوس}} {{s-ttl|title=[[کۆنسوڵی ڕۆم]]|years=٧٩|regent1=تیتوس}} {{s-aft|after=تیتوس|after2=[[دۆمیتیان]]}} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Vespasian}} [[پۆل:ڤێسپاسیان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٩]] [[پۆل:مردووانی ٧٩]] [[پۆل:ئیمپراتۆرەکانی ڕۆم لە سەدەی یەکەم]] [[پۆل:خانەدانی فلاڤی]] [[پۆل:کۆنسوڵەکانی ڕۆم]] [[پۆل:ساڵی چوار ئیمپراتۆرەکە]] [[پۆل:کەسایەتییەکانی یەکەم شەڕی جوو و ڕۆم]] fbojxypvefqk31t6kyddxbnf0r1k440 3 304379 1674044 2026-09-24T10:03:56Z New user message 11537 زیادکردنی [[داڕێژە:بەخێرھاتن|پەیامی بەخێرھاتن]] بە پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەری نوێ 1674044 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٠٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) scdm9r3l23ccqllwi86zcy5vwfm7o4a 1674045 1674044 2026-09-24T10:26:27Z Dr. yahya omer reshawy 79314 /* د. یه‌حیا عومه‌ر ڕێشاوی */ بەشی نوێ 1674045 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ١٠:٠٣، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) == د. یه‌حیا عومه‌ر ڕێشاوی == ژیاننامه - له‌ دایكبووی هه‌ڵه‌بجه‌ 1971 - هه‌ڵگری بڕوانامه‌ی به‌كالۆریۆس له‌ زانستی ده‌روونناسیی له‌ زانكۆ موسڵ - بڕوانامه‌ی ماسته‌رو دكتۆرا له‌ ڕاگه‌یاندن له‌ زانكۆی ئوم دورمان له‌ وڵاتی سودان - مامۆستا له‌ به‌شی ته‌كنیكی میدیا له‌ زانكۆی پۆلیته‌كنیكی سلێمانی - خاوه‌نی 23 توێژینه‌وه‌ی زانستیی بڵاوكراوه‌ - خاوه‌نی 22 كتێبی چاپكراو به‌ زمانه‌كانی كوردی و عه‌ره‌بی - ساڵی 2016 بوه‌ته‌ ئه‌ندامی ئه‌نجومه‌نی سه‌ركردایه‌تی یه‌كگرتووی ئیسلامیی كوردستان - ئه‌نجامدانی دیمانه‌ی ڕادیۆیی و ته‌له‌فزیۆنی له‌ كه‌ناڵه‌كاندا - سه‌رپه‌رشتی و به‌شداریی گفتوگۆی چه‌ندین نامه‌ی ماسته‌ر و دكنۆرا - بڵاوكردنه‌وه‌ی ده‌یان وتار به‌ زمانی كوردی و عه‌ره‌بی له‌ گۆڤار و رۆژنامه‌ و وێبسایته‌كاندا - ئه‌نجامدانی خولی ڕاهێنان و پێشكه‌شكردنی سیمنیار له‌ بواری میدیا و ئه‌ته‌كێتی مامه‌ڵه‌كردندا. - به‌رپرسی په‌یوه‌ندییه‌كانی ڕێكخراوی زانست بۆ باس و توێژینه‌وه‌ - ئه‌كاونتی تایبه‌ت له‌ تۆڕی كۆمه‌ڵایه‌تی فه‌یسبووك: https://www.facebook.com/yreshawy - چه‌ناڵی تایبه‌تی یوتیوب: https://www.youtube.com/@yahyareshawy - گوگڵ سكوڵه‌ر: https://scholar.google.com/citations?user=hnlfFxAAAAAJ&hl=en [[بەکارھێنەر:Dr. yahya omer reshawy|Dr. yahya omer reshawy]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Dr. yahya omer reshawy|لێدوان]]) ١٠:٢٦، ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٦ (UTC) h7qhnyimmoo4rrcfoqbqgjqkjtypw9g